Reyal Monesterio de Santa María d'Alaón

O **Reyal Monesterio de Santa María d'Alaón**, (tamién conoixiu como **Nuestra Sinyora d'Alaón**, u **Abadía d'a Nuestra Sinyora d'a O**). Lo monesterio se sitia en o monecipio de Sopeira, en a comarca de Ribagorza d'a provincia de Uesca, Aragón

## Historia
Monesterio d'a Orden de Sant Benedet, posiblement d'o sieglo VI, cual edificio actual ye de estilo romanico lombardo de cabo d'o sieglo XI,​ reedificau de par d'a epoca cluniacense d'a orden sobre un edificio visigotico d'o sieglo VIII.​ Habie una vida monastica dica a desamortización de Mendizábal en 1836. De par d'a Guerra Civil espanyola sofrié un fuego que destruyié parti d'o monesterio y d'os suyos biens.

Ye documentau dende 806 cuan o conde Begón de Tolosa que encomendie l'abat Crisogono a reorganización d'o monesterio de Santa Maria fundau en os tiempos d'os visigodos, segurament en o sieglo VI. Estié capecera d'o *pagus ripacurciense* baixo l'autoridat d'o bispe d'Urchel. Fue destruyiu por os musulmans en 1006 y dimpuesas perdié o suyo caracter monastico con a reforma cluniacense y o cabo d'o sieglo XI pasié ta pender de Roda d'Isabana.

O bispe Ramón Dalmau enfortié o monesterio designando como abat Bernardo Adelm, monche de Sant Veturián, y recibié l'impulso d'a orden benedictina estando restaurau y adoptando o suyo aspecto actual. Fue consagrau por Sant Ramón (bispe de Roda) o 8 de noviambre de 1123. Estié allora que habié o suyo inte de esplendor y dominié atros templos d'a redolada os cuals frecuentement imitión a mesma linia estetica. O abat devenié cuasi un bispe y deputau d'o raino d'Aragón asistindo ta Corz (nueno puesto enta dreita).

Un d'os suyos abats, d'o sieglo XVII, estié Benito Latras, qui fenecié cuan participaba en as Corz o 11 de chunio de 1682 y o suyo cuerpo incorruto estié amanau enta a cripta, dando orichen ta a leyenda de Cosán (u Cos Sant), o cual aduyaba ta haber un güen viache ta os viachers qui li chitaban una moneda.

Continié a vida monastica dica a desamortizacion de Mendizábal en 1836, pasando a estar a ilesia parroquial d'o lugar de Sopeira.

En par d'a Guerra Civil espanyola sofrié un fuego que destruyié parti d'o monesterio y os suyos bienes. Antimás, os reus de l'abat Benito Latras, yeran ya estaus cremaus en o escompencipio d'ista, ansina como alsada romanica y atros obchectos de valgua.

Ha estau restaurau y o suyo estau ye correcto. O suyo cartulario ye una replega muit important de documentos (327 documentos) referens a o monesterio entre 806 y 1245.​

Conoixita ye tamien a Carta d'Alaón de 845, documento a sobén considerau como falso que poderba contrimostrar l'ascendencia merovinchia d'os rais d'Aragón y consecuentment fundamentar as suyas eventuals aspiracions ta o trono de Francia.

Fue protechiu como “Molimento Historico-Artistico” y incluyiu en o "Tresoro Artistico Nacional" espanyol por o gubierno d'a Segunda Republica en 1931; y declarau Bien d'Intrés Cultural por o Gubierno d'Aragón en 2004.​

## Arquitectura
A suya planta basilical ye de tres naus y absides cilindricos con arqueriyas ciagas, con un campanal en torre cuadrata de 4 soleros. A puerta ye candaliada d'arco de meyo punto con arquivoltas con crismón trinitario. O monesterio habeba un claustro d'o cual solament remanan bellas bases d'as columnas orichinals.

## Vinclos externos
*  ''Románico aragonés''