open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hudhayl ben Khalaf ben Razín

**Hudhayl ben Khalaf ben Razín** (muerto en 1044 u 1045) estió un miembro d'a familia Banu Razín y primer rei d'a Taifa d'Albarracín, dende alto u baixo l'anyo 1011 u 1012 dica a suya muerte.

Fillo d'un tal Khalaf ben Lubb, yera miembro d'una familia d'orichen berber Hawwara, muit arabizada, que heba dentrau a la peninsula Iberica en os primers momentos d'a conquiesta musulmana. Os Banu Razin sinyoreyavan a zona d'Albarracín tiempos antis d'a fitna.

En rematar o conflicto entre o Califa Hixam II (976-1009 y 1010–1013) y Sulayman al-Mustaín (1099-1010 y 1013–1016), refirmó a o segundo y iste le confirmó como sinyor d'os territorios que ya gubernaba. Manimenos a partir de 1013, prencipió a distanciar-se d'os problemas d'o califato y se centró en gubernar os suyos territorios d'a manera mas independient posible. No adoptó apelatius pretenciosos sino que simplament se feba decir hachib, lo que le permitiba exercer o poder de feito, sin haber d'oposar-se d'una manera frontal a la posibilidat d'o poder teorico d'un eventual califa. Levó o títol d*'Izz-ad-Dawla* (en arabe *Fuerza d'a dinastía*).

Aconsiguió un cierta prosperidat economica ta o suyo estau gracias a la suya situación, en un puesto estratechico ta o comercio d'a epoca.

O suyo reinau (mas de trenta anyos) significó una epoca de paz y floreiximiento d'as artes en o suyo chicot reino. Morió en a suya capital, *Shantamariyya al-Xarq* (actual Albarracín) en 1044 u 1045. Le succedió o suyo fillo Abd al-Malic ben Hudhayl.
Clamor Amarga

A **Clamor Amarga**, **Clamor Salada** u **Clamor d'Almacellas**, **Clamor de Tamarit** u simplament **La Clamor** (en catalán *Clamor d'Almacelles*, localment *Cllamor d'Almacelles*) ye un barranco situau en a Francha Oriental d'Aragón y que ha feito historicament parti d'a muga entre Aragón y Catalunya.

## Cheografía
A Clamor Amarga se forma o termín municipal d'Albelda en a provincia de Uesca y recorre cuantos kilometros a traviés d'as comarcas de Segrián (provincia de Leida) y Litera ta rematar desembocando en a Cinca, en o termín municipal de Zaidín, amán de Fraga.

O suyo cabal ye irregular y escaso y sirve en muitos puntos ta sinyalar a muga entre Aragón y Catalunya.

## Historia
A referencia mas antiga que existe sobre a Clamor Amarga la fa o rei Sancho Remíriz en 1089 cuan situa a iste barranco como muga oriental d'o Reino de Monzón:

A batalla de Fraga de l'anyo 1134 se desenvolicó en a redolada de La Clamor, estando probablement en iste puesto a on o rei Alifonso I d'Aragón fixó o suyo campamento en retirar as suyas tropas enta o nord-este debiu a la presión de l'exercito musulmán de Fraga.

En l'anyo 1173 torna a apareixer documentación de a Clamor Amarga como muga fixada por o bispe de Leida con os templers de Monzón ta o pago de diezmos a la suya diocesi:

A la fin sería en 1305 cuan o rei Chaime II d'Aragón confirmó en as Corz de Zaragoza, que a muga d'Aragón se trobaba en o río Noguera Ribagorzana y a Clamor d'Almacellas, quedando alavez Zaidín en o canto aragonés y Fraga (que dimpués s'adscribió a o Reino d'aragón por as Corz de Daroca de 1311) en o catalán.

## Referencias

## Vinclos externos
*  La Clamor Amarga como límite de términos o territorios. La teua, la nostra història.
*  Articlo en a GEC.
*  Datos d'a CHE sobre a Clamor Amarga
Isabel de Castiella y de Molina

**Isabel de Castiella** (Toro, 1283-1328), infanta de Castiella, reina consort de Aragón y d'a resta de reinos d'o suyo mariu Chaime II d'Aragón entre 1291 y 1295, y vizcontesa de Limoches.

## Biografía
Naixida d'a localidat zamorana de Toro fruito d'o matrimonio entre Sancho IV de Castiella y María de Molina, yera chermana de Ferrando IV de Castiella.

Se casó l'1 d'aviento de 1291 con Chaime II d'Aragón en Soria, cuan a infanta nomás teneba 8 anyos de edat. O matrimonio no arribo a consumar-se y fue anulau dimpués d'a muerte de su pai (Sancho IV) en 1295 sin haber teniu descendencia. O matrimonio nomás había estau civil por a manca de dispensa papal.

Se tornó a casar con Chuan III de Bretanya, fillo d'Arturo II, en segundas núpcias ta os dos en Burgos en 1310 sin haber descendencia d'o matrimonio.
Duolingo

**Duolingo** ye una plataforma que incluye una pachina web y aplicación d'aprendizache d'idiomas, asinas como un examen d'avaluación d'o dominio d'o lenguache dichital.

L'aplicación y la pachina web son gratuitas. Duolingo tamién ofreix un servicio premium pagando. En chinero de 2019, la pachina web y l'aplicación d'aprendizache de luengas ofreixen 85 cursos d'idiomas diferents en 24 idiomas. L'aplicación tiene bels 300 millons d'usuarios rechistraus en tot lo mundo.

## Vinclos externos

* A pachina web oficial
* Un extracto d'os plans d'o fundador de Duolingo pa l'anyo 2017
Tuca d'el Mich de la Tallada

A **tuca d'el Mich de la Tallada** (en catalán *Tuc del Mig de la Tallada*) ye un pico de 2.794 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).

## Vinclos externos
*  En Mendikat
Tuca de la Feixa de la Vall

A **tuca de la Feixa de la Vall** (en catalán *Tuc de la Feixa de la Vall*) ye un pico de 2.879 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).
Turón de tres Puntes

El **turón de tres Puntes** (en catalán *turó de tres Puntes*) ye un pico de 2.897 metros d'altaria situau en la muga entre Ribagorza (Aragón) y la vall d'Arán (Occitania).

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Tuca de Pena Nera

A **tuca de Pena Nera** (en castellano *Peña Negra*) ye un pico de 2.581 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Tuca de Fontana de Senet

A **tuca de Fontana de Senet** (en catalán *Tuc de Fontana de Senet*) ye un pico de 2.635 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).
Tuca d'el Santet

A **tuca d'el Santet** (en occitán *Tuca deth Santet*) ye un pico de 2.364 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).
Tuca Blanca d'el Pomero

A **tuca Blanca d'el Pomero** u **Tuqueta Blanca** ye un pico de 2.696 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).

## Se veiga tamién
* Ibons de la Tuca Blanca d'el Pomero

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Tuqueta Blanca

:*Iste articlo tracta sobre una montanya d'a vall de Vallhibierna. Ta o pico situau en a muga entre Ribagorza y a val d'Arán se veiga [[tuca Blanca d'el Pomero]]*.

A **Tuqueta Blanca** ye un pico de 2.696 metros d'altaria situau en a vall de Vallhibierna, en a comarca aragonesa de Ribagorza.

A cima tien dos cotas d'altaria parellana, a sud mas suau y a norte mas rocosa. Ta puyar-ie se fa dende o Puent de Coronas, seguindo simpués o barranco d'Estibafreda.

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Entibo de Canelles

L**'entibo de Canelles** (en catalán *Embassament de Canelles*) ye situau en a muga entre Aragón y Catalunya, entre as provincias Uesca y Leida, en o curso d'o río Noguera Ribagorzana. Tien una capacidat de 688 hm³ y s'usa mas que mas ta a cheneración d'electricidat.

Fue construyiu por l'antiga empresa publica Enher (actual Endesa) en 1960. Por a suya capacidat, ye o mayor entibo d'a cuenca d'o Segre y o segundo d'a  cuenca hidrografica de l'Ebro dimpués de l'entibo de Mequinenza.

## Se veiga tamién
* Entibo de Santa Ana

## Vinclos externos

*  Web d'a Confederación Hidrográfica de l'Ebro
*  Datos en tiempo real de l'entibo de Canelles en a web d'o SAIH de l'Ebro
Entibo de Santa Ana

L**'entibo de Santa Ana** (en catalán *Pantà de Santa Anna*) ye situau en a muga entre Aragón y Catalunya entre as provincias de Uesca y Leida, dimpués de l'entibo de Canelles. Tien una capacidat de 236,60 hm³ y s'usa ta l'abastecimiento d'augua potable, a cheneración d'electricidat y o regano.

Baixo as suyas auguas se troba l'antigo lugar de Tragó de Noguera.

## Cabal
Santa Ana nutre a la canal de Pinyana, que abastece a la ciudat de Leida y riega parti d'a suya comarca. Tamién aporta parti d'os cabals d'a canal d'Aragón y Catalunya.

L'agua de l'entibo nomás ye accesible dende o camín de coronación d'iste por a margin dreita, que permite dentrar en l'augua sin dificultat, fueras de que iste acceso ye zarrau por una puerta y ha d'estar autorizau por os chestors de l'entibo.

## Referencias

## Enlaces externos
* Web d'a Confederación Hidrografica de l'Ebro
* Web d'a Comunidat de Regants d'a Canal d'Aragón y Catalunya
* Web d'a Comunidad Cheneral de Regants d'a Canal de Pinyana
* Datos en tiempo real de l'entibo de Santa Ana en a web d'o SAIH de l'Ebro
Entibo d'Escales

L**'entibo de Escales** (en catalán: *pantà d'Escales*) ye un entibo sobre o río Noguera Ribagorzana, creyau por una entiba situada entre os municipios de Tremp (antigo termín d'Espluga de Serra) y Sopeira (antigo termín de Santorens).

## Descripción

S'estendilla por os termins de Tremp y el Pont de Suert, en as comarcas d'o Pallars Chusán y l'Alta Ribagorza respectivament, en a suya mitat oriental (d'administración catalana), y os de Bonansa y Sopeira, municipios ribagorzanos, en a suya mitat occidental (d'administración aragonesa).

L'entibo inundó os lugars de Casterner de les Olles (Catalunya) y Aulet (Aragón), l'antiguo puent de Celles (Pont de Suert) y o monesterio romanico de Lavaix.

Construyiu en l'anyo 1955 ta producir enerchía hidroelectrica y situau a o piet d'a carretera N-230 en a entrada de Pont de Suert, ye o mas gran y emblematico d'a comarca.

Ofreixe un augua cristalina y un puesto ideyal ta practicar toda mena d'esportes nauticos y actividaz d'ocio como a pesca, o esquí acuático u o piragüismo, entre atros.

Tien una impresionant entiba, chunto a la que bi ha unas escaleras excavadas en a roca.

En a cola de l'entibo, a o piet d'a carretera N-260, en dirección a La Pobla de Segur, apareixen as ruinas d'o monesterio cisterciense de Santa María de Lavaix.

## Vinclos externos

*  Os entibos en a web de l'Achencia Catalana de l'Augua
*  Instituto Cartografico de Catalunya
*  Datos en tiempo real d'o eentibo d'Escales en a web d'o SAIH de l'Ebro
Tozal de la Cuadra

O **tozal de la Quadra** (en catalán *Tossal de la Quadra*) ye un pico de 618 metros d'altaria situau en a muga entre Aragón y Catalunya, entre os municipios de Viacamp i Lliterà y Os de Balaguer, chunto a l'entibo de Canelles.
La Volteria

**La Volteria** ye un pico de 841 metros d'altaria situau en a muga entre Aragón y Catalunya, entre os municipios de Camporrélls, Valdellou y Os de Balaguer, chunto a l'entibo de Canelles.

## Referencias

## Bibliografía
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Os de Balaguer*. Fuella 327 (32-13). Servicio de publicaciones del Ministerio de Industria y Energía, 2006.
Puerto de la Picada

O **puerto de la Picada** (en occitán aranés *Pòrt dera Picada*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.475 metros entre o Turonet d'el Puerto de la Picada (2.528 m) y o Cap dera Picada (2.622 m).

Une a val de Benás con a val d'Arán.
Canal d'Aragón y Catalunya

A **canal d'Aragón y Catalunya** (en catalán *canal d'Aragó i Catalunya*, en castellano *canal de Aragón y Cataluña*), dito en primerías de Tamarit de Litera, ye una obra hidraulica inaugurada en 1906 que cubre una superficie de regano de 98.000 ha, repartidas entre as provincias de Uesca y de Leida. Se tracta d'a segunda mayor zona regable d'a compleganza de l'Ebro y una d'as mayors de toda Espanya. S'alimenta mas que mas d'as auguas d'o río Esera que salen de l'entibo de Joaquín Costa, tamién dito de Barasona, y tien una largaria de 124&nbsp;km. Ye chestionau por a Confederación Hidrografica de l'Ebro.

## Vinclos externos
*  Pachina web d'a Comunidat Cheneral de Regants d'a Canal d'Aragón y Catalunya
*  Pachina web d'a Confederación Hidrografica de l'Ebro
*  Pachina web de l'entibo de Sant Salvador
*  Canal d'Aragón y Catalunya en a Gran Enciclopedia Aragonesa
*  Canal d'Aragó i Catalunya en a Gran Enciclopèdia Catalana
*  Catalogo de patrimonio arquitectonico aragonés
Mouscaté

O **Mouscaté** ye un pico de 2.236 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

## Vinclos externos
* En www.mendikat.net.
Turonet d'el Puerto de la Picada

O **turonet d'el Puerto de la Picada** (en occitán *Turonet deth Pòrt dera Picada*) ye un pico de 2.528 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Puerto d'Ansó

O **puerto d'Ansó** (en francés *Col de Pétragème*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.084 metros.

Comunica as vals de Zuriza y Aspa entre os picos d'Ansabere Chicot (2.254 m) y Sobarcal (2.257 m).
Túnel de Somport

:*Ta o túnel ferroviario se veiga *'túnel ferroviario de Somport**''


O **túnel de Somport*' (en [[idioma francés|francés]] *Tunnel routier du Somport'') ye un túnel carretero internacional situau en o Pireneu central. Une as vals de l'Aragón (Aragón) y d'Aspa (Occitania). Fue construyiu gracias a un convenio internacional sinyau por Espanya y Francia entre os anyos 1994 y 2002. A devantadera se fació lo 17 de chinero de 2003. Tien una largaria de 8.608 metros, d'os que 5.759 metros se troban en o costau aragonés y 2.849 metros en l'occitán. Ye o túnel carretero mas luengo d'o Estau Espanyol.

## Historia

O puerto de Somport ye un paso natural emplegau dende l'antigüedat. De feito, Somport proviene de "Somus Porta" u "Somos a Puerta" (entre Hispania y Galia), encara se tamién podria estar o suyo orichen etimolochico a expresión "summus portus" (o puerto mas alto).

En primerías d'o sieglo XX se construyió un túnel ferroviario que enlazaba por ferrocarril as ciudaz de Zaragoza y Pau. Zarrau a o trafico iste túnel en 1970, a carretera quedó como unica vía de comunicación, con o problema de que ista carretera tien que trescruzar o puerto, a 1.640 metros d'altaria, quedando asinas o trafico rodau muit amugau mientres os meses d'hibierno.

A clausura d'o túnel ferroviario fue debida a que fue decayendo a utilización d'a linia dica que un accident de dubdoso orichen, ocurriu o 27 de marzo de 1970 en o puent de L'Estanguet, entre a salida d'o túnel d'a zona francesa y a gara de Bedós, sirvió de pretexto ta interrumpir o trafico por parti d'a SNCF, retirando-se con posterioridat o material francés existent en Canfranc. Dende ista calendata, s'han feito a-saber-las chestions y reunions infructuosas ta conseguir reanudar o trafico internacional.

En 1987 os Gubiernos espanyol y francés incluyioron o túnel adintro d'a planificación viaria d'a muga pirenenca. Dos anyos dimpués, en 1989, se constituye una comisión hispano-francesa que prencipia a fer os estudios previos d'o prochecto tecnico. En 1990 a Unión Europea lo incluye en o Plan d'Infraestructuras adintro d'a Rota europea E07. A la fin, en abril de 1991 se sinya el convenio ta a construcción d'o túnel. 
En chinero de 1994 prencipian as obras. En chulio de 1997 os operarios espanyols y franceses se troban baixo a cordelera. En l'anyo 2000 s'encetan os treballos d'equipamiento d'o túnel, encara que dimpués de l'accident d'o túnel de Mont Blanc (1999), a obra retrasa a suya fin debiu a o incremento en as normativas de seguridat que en zagueras estableixen a creyación d'una galería d'evacuación enta l'antiguo túnel ferroviario cada 400 m (orichinalmente Espanya proposó una galería cada 600 m, pero o prochecto prencipió a fer-se con una galería cada 800 m como heba proposau Francia). Dimpués de ueito anyos d'obras, o túnel fue inaugurau en chinero de 2003 por Francisco Álvarez Cascos y Gilles de Robien, ministros de Fomento de Espanya y Francia.

## Se veiga tamién
* Túnel de Bielsa-Aranyonet

## Referencias

## Vinclos externos

*  Inauguración del Túnel de Somport en El Periódico de Aragón
Túnel ferroviario de Somport

O **túnel ferroviario de Somport** (en francés *Tunnel ferroviaire du Somport*) ye un túnel con una largaria de 7.874 metros que d'antis mas s'emplegaba en a linia ferroviaria Pau - Canfranc. As garas mas amanadas a o túnel son as de Canfranc por o canto aragonés y Urdós por o canto occitán.

## Datos

O túnel tien una largaria total de 7.874 metros, d'os que 4.714 se troban en o canto aragonés. A perforación d'a metat d'a infraestructura costó en Espanya nueu millons de pecetas d'a epoca, pero o coste d'o costau francés superó ista cifra.
## Historia
Entre 1900 y 1910 as companyías o Norte d'Espanya y o Midi francés creyoron o prochecto d'a linia. O túnel prencipió a construyir-se en l'anyo 1908 y as obras duroron dica l'anyo 1914, ya que Francia participó en a Primera Guerra Mundial y por iste motivo aturoron as obras. O ferrocarril prencipió a circular en l'anyo 1928.

Dende de l'anyo 1985 se troban aquí as instalacions d'o Laboratorio Subterranio de Canfranc, adedicau mas que mas a o estudio d'a materia oscura.

## Se veiga tamién
* Gara Internacional de Canfranc.
* Canfranero.
* Linia Pau-Canfranc.
* Túnel de Somport.

## Referencias
Agullas de l'Acherito

:*No entivocar-se con l'[[agulla de l'Acherito]] (2.101 m).*

As **agullas de l'Acherito** (en francés *Les Trois Dents de la Chourique*) son un conchunto de tres picos con una altaria maxima de 2.079 metros (2.033 metros en a cota occidental y 2.027 en a oriental) situaus en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Se troban chunto a o pico de l'Acherito (2.095 m) y deseparaus de Sobarcal (2.257 m) por o collau de l'Acherito (1.898 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Collau de l'Acherito

O **collau de l'Acherito** u **puerto de l'Acherito** (en francés *Col de la Chourique*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 1.898 metros.

Comunica as vals de Echo y Aspa entre o pico Sobarcal (2.257 m) y as agullas de l'Acherito (2.079 m).
Collada d'Esqueste

A **collada d'Esqueste** u **puerto d'Esqueste** (en francés *Col d'Esqueste*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.114 metros.

Comunica as vals de Zuriza y Aspa entre a Meseta d'os Tres Reis (2.448 m) y Mouscaté (2.236 m).
Breca d'Hanas

A **breca d'Hanas** (en francés *Brèche de Hanas*, en castellano *Brecha de Hanas*) u tamién conoixida como **collau de l'ibón de l'Acherito** (en francés *Col du Lac de la Chourique*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.035 metros.

Comunica as vals de Echo y Aspa entre a penya de l'Ibón (2.138 m) y l'agulla de l'Acherito (2.101 m).
Gave d'Aspa

A **gave d'Aspa** (en occitán *gave d'Aspa*, en francés *gave d'Aspe*) ye un río pirenenco situau en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Naixe o circo d'Aspa, en Aragón, y circula a traviés d'a val d'Aspa, una d'as tres vals pirenencas d'o Biarn.

O termin gascón *[[gave]]* designa un curso d'augua en a zona d'os Pireneus occidentals. Se tracta d'una parola d'orichen precelta muit emplegada en ista zona, dica o punto de que muitos cursos fluvials han perdiu fa nomás un sieglo o suyo nombre orichinal ta decirse agora *a gave de...*

## Cheografía

A gave d'Aspa tien una largaria de 58,1&nbsp;km. Naixe en o circo d'Aspa, a os piez d'a punta Esper (2643 m), en o costau aragonés d'a muga, a l'uste d'o puerto de Somport. S'une a la gave d'Osal en Aulorón ta formar, ta par d'alavez, la gave d'Aulorón.

O grupo formau por as gaves d'Aspa y d'Ardiòs figura en o rete Natura 2000.

## Historia
O 27 de marzo de 1970 o puent de l'Estanguet, que trescruzaba a gave d'Aspa a o sud de Bedós, quedó destruyiu por un accident ferroviario, que levo a o cierre d'a sección Bedós-Canfranc d'a linia de Pau a Canfranc.

## Prencipals afluents
: (G) *Afluent por a ezquierda*; (D) *Afluent por a dreita*; (CP) *Curso prencipal, designa una parti d'o curso d'augua que s'ha emplegau en o calculo d'a suya largaria*.

* (G) barranco d'Espelunguèra, 3,4 km.
* (D) barranco d'Arnossa, 5,2 km.
* (D) río Larri, 4,6 km.
* (G) gave de Baralet, 7 km.
* (D) río Sescoet, 8,8 km, en Etsaut.
* (G) gave de Belonsa, 8,5 km.
* (D) río Sadum, en Etsaut  5,9 km.
* (D) río Escuarpa, 5,4 km, en Escòt.
* (G) gave de Lescun, 12,6 km.
* (D) río Berthe, 8,8 km, d'Accous.
* (G) río Malugar, 7 km, en Atàs.
* (G) río d'Ossa, 5,6 km.
* (D) río Gabarret u gave d'Aidius, 12,6 km.
* (G) río Após, 3,9 km, en Sarrança*.*
* (D) río Barrescon, 9,7 km, en Escòt.
* (G) gave d'Ardiòs, 20,8 km.
* (D) río Ortau, 12,8 km, en Eisús*.*
* (D) río Arrigolin u Branas, 4,6 km, en Eisús.

## Comunas que trescruza

## Referencias
Agulla de l'Acherito

:*No entivocar-se con as [[agullas de l'Acherito]] (2.079 m).*

L**'agulla de l'Acherito** (en francés *Aiguille de l'Acherito*) ye un pico de 2.101 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Situau a l'este d'a breca d'Hanas (2.005 m), l'agulla ye formada por dos cimas de 2.101 y 2.089 metros d'altaria.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico de l'Acherito

O **pico de l'Acherito** (en francés *Pic de la Chourique*) ye un pico de 2.095 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

A vegadas dito **pico de l'Acherito Occidental** en contraposición a o pico de l'Acherito Oriental u penya de l'Ibón (2.138 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Penya de l'Ibón

O **penya de l'Ibón** (en francés *Pic du Lac de la Chourique*) ye un pico de 2.138 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Ye deseparau de l'agulla de l'Acherito (2.101 m)
y a punta d'Arralla (2.145 m) por a breca d'Hanas (2.035 m).

A os suyos piez se troba l'ibón de l'Acherito, por ixo recibe iste nombre.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Sobarcal

**Sobarcal** (en francés *Petragéme*) ye un pico de 2.257 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Encara que a vegadas apareixe iste pico en os mapas con o nombre de *Petragéme* (Petrechema), se troba situau chustament a l'atro canto d'o puerto d'Ansó (2.084 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Acherito

**Acherito** ye un toponimo d'orichen basco estendillau por o Pireneu aragonés Occidental que puet fer referencia a os siguients accidents cheograficos:

### Montanyas
* O **[[Mallo Acherito]]** (2.374 m) situau en o municipio d'Ansó.
* A **[[penya de l'Ibón|penya de l'ibón d'Acherito]]** (2.138 m) situada en a muga entre o municipio aragonés d'Ansó y l'occitán de Lascun.
* L**'[[agulla de l'Acherito]]** (2.101 m) situada en a muga entre o municipio aragonés d'Ansó y l'occitán de Lascun.
* As **[[agullas de l'Acherito]]** (2.079 m) situadas en a muga entre o municipio aragonés d'Ansó y l'occitán de Lascun.
* O **[[pico de l'Acherito]]** (2.095 m) situau en a muga entre o municipio aragonés d'Ansó y l'occitán de Lascun.

### Pasos de montanya
* O **[[breca d'Hanas|collau de l'ibón de l'Acherito]]** u **[[breca d'Hanas]]** (2.035 m), puerto de montanya entre as vals d'Aspa y Echo.
* O **[[collau de l'Acherito]]** (1.898 m), puerto de montanya entre as vals d'Aspa y Echo.

### Ibons
* L**'[[ibón de l'Acherito]]**, ibón situau en o municipio d'Ansó.
Punta d'Arralla

A **punta d'Arralla** (en francés *Pic de Larraille* u *L'Arraille*, en castellano *Pico de Larralla*, en occitán *L'Arralha*) u **Arralla de las Foyas** ye un pico de 2.145 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

## Toponimia
L'orichen d'iste toponimo se puet trobar en o basco *(h)arri*, que significa roca. Unatra interpretación puet estar que *arralla* siga una variant con vocal protetica de l'aragonés *[[ralla (cheomorfolochía estructural)|ralla]]*, derivau d'o latín *RADULA* y present en a oronimia aragonesa (*[[ralla Alta]]*). Ye documentau en 1215 como *PETRA ARRALLA* en latín medieval.

A vegadas apareixe con l'apelliu de *las Foyas*, fendo referencia a las Foyas de Santa María, que se troban amán y tamién dan o suyo nombre a o barranco y o Mallo de las Foyas (2.140 m).

Un atra variant d'o suyo nombre ye **punta d'a Ralla**, asimilando-se a primera letra d'o toponimo como un articlo determinau.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Collau d'Arralla

O **collau d'Arralla** (en francés *Col de Larraille*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.011 metros.

Comunica as vals de Echo y Aspa.

## Toponimia
L'orichen d'iste toponimo se puet trobar en o basco *(h)arri*, que significa roca.
Mapi León

**María Pilar León Cebrián**, mas conoixida como **Mapi León'',' naixida de [[Zaragoza]], [[Aragón]] o [[13 de chunio]] de [[1995]] ye una [[futbolista]] [[aragoneses|aragonesa]] que chuga como [[Esfensa (fútbol)|esfensa]] y o suyo equipo actual ye o [[Fútbol Club Barcelona (fútbol femenín)|Fútbol Club Barcelona]] d'a [[Primera División Femenina d'Espanya (fútbol)|Primera División Femenina]].

Ye habitualment internacional con a [[Selección femenina de fútbol d'Espanya|selección espanyola]], dende l'anyo [[2016]].

== Trachectoria esportiva ==



== Titols ==
* **Liga de Campiones Femenina d'a UEFA** (2): 2021 y 2023 (con o [[Fútbol Club Barcelona (fútbol femenín)|Fútbol Club Barcelona]]).
* **Primera División (6):** 2016-17 (con l'[[Club Atlético de Madrid (fútbol femenín)|Atlético de Madrid]]) y 2018, 2020, 2021, 2022 y 2023 con o (con o [[Fútbol Club Barcelona (fútbol femenín)|Fútbol Club Barcelona]]).
* **Copa d'a Reina (5):** 2016 (con l'[[Club Atlético de Madrid (fútbol femenín)|Atlético de Madrid]]) y 2018, 2020, 2021 y 2022 (con o [[Fútbol Club Barcelona (fútbol femenín)|Fútbol Club Barcelona]]).
* **Copa de l'Algarbe (1):*' 2017 (con a [[Selección espanyola femenina de fútbol]]).

== Vinclos externos ==
*  [https://es.women.soccerway.com/players/maria-pilar-leon/211453/ Ficha d'a chugadora en Women.soccerway.com]
*  [https://www.instagram.com/marialeonn16/ *Instagram* oficial d'a chugadora]
*  [https://twitter.com/MapiLeon16 *Twitter'' oficial d'a chugadora]
Pico de l'Arista

O **pico de l'Arista** (en francés *pic Lariste*) u **punta de Cristán** ye un pico de 2.168 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
María Luisa Orobia

**María Luisa Orobia**, conoixida esportivament como ***Luisi*** y naixida de Villanueva de Galligo l'1 de noviembre de 1945, ye una atleta aragonesa especializada en prebas de velocidat y saltos que estió campiona d'Espanya en bels prebas, tenió cualques récords d'Espanya y fue internacional con Espanya cinco vegadas. Chunto a atras aragonesas como Blanca Miret u Rosa Sierra fuoron bellas d'as prencipals figuras d'a tornada de l'atletismo femenín a Aragón y Espanya, dimpués d'a prohibición d'a practica esportiva femenina d'o rechimen de Franco.

## Vinclos externos
* María Luisa Orobia en o blog O Retabillo.
Cotdoguy

**Cotdoguy** ye un pico de 2.025 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Se troba a o norte d'o puerto de Palo (1.942 m).

## Toponimia
Leva o sufixo d'orichen basco *-(h)egi*, que significa "puesto", igual que atros toponimos d'a zona como "Budoguía".

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Penya de lo Rincón

A **penya de lo Rincón** (pronunciau sin articlo */'peɲa lorin'kon/*, en francés *Pic de Burcq*) ye un pico de 2.110 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Se troba a lo sud-este d'o puerto de Palo (1.942 m).

## Vinclos externos
*  En Mendikat.
Punta O Risté

A **punta O Risté** u **penya lo Risté** (en francés *Pic d'Orristé*) ye un pico de 2.115 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Doblache

O **doblache** ye un proceso de postproducción audiovisual que consiste en substituyir lo dialogo orichinal d'una cinta, reportache, programa, documental, etc., por una nueva grabación d'a banda d'audio (voces).

Esto se fa por bels motivos, como amillorar la locución d'un u cuantos actors, correchir problemas en a grabación orichinal d'o soniu u ofrir los dialogos en unatro idioma. Lo doblache en unatro idioma consiste en dos procesos complementarios: la traducción adaptada d'os guions orichinals y lo doblache en sí, ye decir, la grabación d'actors de doblache (u locutors) d'o nuevo texto en l'idioma a lo cual s'ha traduciu la versión orichinal. Tamién s'utiliza pa dar voz a actors inexistents, como los personaches d'os dibuixos animaus u pa anyadir un narrador en off (una voz de belún que no apareixe filmau).
Portiello de Lacunarda

O **portiello de Lacunarda** (en francés *Col de la Cuarde*, en castellano *Portiello de la Conarda*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 1.955 metros.

Comunica Guarrinza, en a parti alta d'a val d'Echo (pero en termin municipal d'Ansó), con a val d'Aspa.

## Referencias
Pico Royo (Arlet)

:*Iste articlo ye sobre o pico situau en o *'macizo d'Arlet**. Ta atros usos se veiga [[pico Royo]].''

O **pico Royo** u **Cubilar d'o Fayo*' (en [[idioma francés|francés]] *Pic Rouge*, en [[idioma castellano|castellano]] *Pico Rojo'') ye un pico de 2.177 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Ye a mas alta d'una cima doble, estando a mas baixa conoixida como punta d'Espenyaperros (2.174 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'Aillary

O **pico d'Aillary** (en francés *pic d'Aillary*) ye un pico de 2.215 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Ye a cima mas alta d'a crencha de monts que rodian a l'ibón d'Arlet (1.986 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'Arri

O **pico d'Arri** (en francés *pic d'Arri*) ye un pico de 2.154 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Forma una cima doble chunto con a punta d'Arre (2.157 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Cima de Candanchú

A **cima de Candanchú** (en francés *Bessata*), tamién conoixida como **Alto de María Cristina** u **Besatar**, ye un pico de 1.728 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'Arlet

O **pico d'Arlet** (en francés *pic d'Arlet*) ye un pico de 2.215 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

A os suyos piez, en o costau occitán, se troban l'ibón d'Arlet y o refuchio d'Arlet. Ye deseparau d'o pico d'Aillary (2.215 m), cobalto d'iste macizo, por o puerto d'Arlet (2.095 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico de l'ibón d'Arlet

O **pico de l'ibón d'Arlet** (en francés *pic du Lac d'Arlet*) ye un pico de 2.175 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Ye a cima occidental d'o pico d'Arlet (2.207 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Alto de Somport

L**'alto de Somport**, **punta de Somport** u **penya de María Cristina** ye un pico de 1.686 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania chunto a o puerto de Somport.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Col d'Arlet

O **col d'Arlet** ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.095 metros.

Comunica Aguatuerta, en a parti alta d'a val d'Echo, con o refuchio d'Arlet y l'alta val d'Aspa.

## Referencias
Collau d'Acué

O **collau d'Acué** (en francés *col de Couecq* u *col de la Contende*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.014 metros.

Comunica Aguatuerta, en a parti alta d'a val d'Echo, con l'alta val d'Aspa.
Paso d'Escalé

O **paso d'Escalé** (en francés *pas de l'Escalé*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.635 metros.

Comunica a parti alta d'a val d'Echo, con a val d'Aspa.
Cuello de Besatar

O **cuello de Besatar** (en francés *Col de Bessata*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.683 metros.

Comunica Candanchú con a val d'Aspa.
Collau de Causiat

O **collau de Causiat** (en francés *Col de Bessata*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 1.630 metros.

Comunica Candanchú con a val d'Aspa a traviés d'o GR 11.
Aguatuerta

**Aguatuerta** (en castellano *Agua Tuerta*) ye como se denomina en o municipio d'Ansó y en a redolada a la zona d'auguas tuertas que forma o río Aragón Subordán poco dimpués d'o suyo naixedero.

O río pasa por una val entre altarias como o pico d'Arlet (2.215 m), a punta d'Arre (2.157 m), a punta Gabedallo (2.245 m) u a punta d'o Huerto (2.068 m).

## Dolmen d'Aguatuerta
Destaca a presencia d'o dolmen d'Achar d'Aguatuerta, un d'os eixemplars de megalitos millor conservaus d'o Pireneu, situau en ista val a 1.600 metros d'altaria. Ye un dolmen de cambra simpla, con planta rectangular y ubierta a o nuroeste.

Ye feito con una losa de cubierta y tres losas laterals, situadas en os cantos, amás d'una cuarta mas chicorrona que se troba en a dentrada ta zarrar-la.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Rota por Aguatuerta
*  Aguatuerta en a información turistica d'a Val d'Echo
*  Información sobre o dolmen d'Achar d'Aguatuerta
Val de las Defesas

La **val de las Defesas** ye una val con fondón plan situada en lo nuclio d'un plego sinclinal con costau nordoriental correspondient a la sierra de la Rocha de las Defesas. Ye en lo termin municipal de Fortanet a lo nord-ueste de la sierra d'el Rayo.

## Cheolochía
Lo sinclinal de la val de las Defesas ye chunto a l'anticlinal de Cuarto Pelau, compartindo los dos un costau prou verticalizau que se manifiesta topograficament con rallas en la sierra de la Rocha de las Defesas. Esta sierra ye formada principalment por calsineras d'edat cenomaniana (Cretacio superior).

## Cheomorfolochía
Bi ha formas periglacials. La val de las Defesas de Fortanet ye una val con fondón plan con fondón y vertients cubiertos por pedrizas provinients de la chelifracción de formacions de calsineras y dolomías de los costaus de lo plego sinclinal. Estas pedrizas son vistables dende la carretera entre Fortanet y Cantaviella.

Cerca de la val de las Defesas, en las laderas de puerto de Cuarto Pelau tamién bi ha formas periglacials.

## Toponimia
Se fa mención de la val de las Defesas en un un texto de 1414 sobre lo mollonamiento de boalaches y defesas entre los termins de Fortanet y Exorcas:

## Referencias

## Bibliografía
* José Luís Simón, Luis Mampel y Diego Mallén: *Lugares de interés geológico y paleontológico del Maestrazgo*. Centro de Estudios del Maestrazgo Turolense. 2011.
* Eduardo Viñuales Cobos (coordinador): *[[Red natural de Aragón]]. nº 3, Maestrazgo* Prames, 2006.
* José Luis Peña Monné et al. : *Geomorfología de la Provincia de Teruel*. Instituto de Estudios Turolenses, 1984.
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Forcall*. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía.
Mont Astún

:*Iste articlo ye sobre o *'mont Astún** u tamién dito **Arnousse Sud**. Ta atros usos se veiga [[Astún (desambigación)]]''

O **mont Astún** u **pico d'Arnousse Sud''' ye un pico de 2.141 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Ye deseparada por un collau d'a considerada por l'IGN cima prencipal d'o pico d'Arnousse (2.141 m), encara que as dos tienen a mesma altaria.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Astún (desambigación)

**Astún** puet fer referencia a:

## Puestos
* A estación d'esquí d**'[[Astún]]**, situada en o municipio de Chaca.
* A localidat de **[[Puerto d'Astún]]**, situada a os piez de l'anterior estación d'esquí.
* O **[[collau d'Astún]]** (2.185 m), paso en a muga entre Aragón y Francia.
* A **[[val d'Astún]]**, chicota val pirenenca situada en a Chacetania.

## Montanyas
* O **[[pico d'Astún]]** (2.283 m), situau en a muga entre Aragón y Francia.
* O **[[pico d'Astún Occidental]]** (2.278 m), situau en a muga entre Aragón y Francia.
* O **[[pico d'Astún Oriental]]** (2.277 m), tamién dito **pico d'Astú** y situau en a muga entre Aragón y Francia.
* O **[[mont Astún]]** (2.141 m), tamién dito **Arnousse Sud** y situau en a muga entre Aragón y Francia.

## Cursos d'augua
* O **[[barranco d'Astún]]**, barranco que naixe en l'ibón d'Astún y forma o río Aragón.
* O **[[ibón d'Astún]]**, situau en a comarca de Chacetania.
Monte Águila

**Monte Águila**, **Monteáguila** u **Monte-Aguila** ye una ciudat chilena situada en a Rechión del Biobío, en a comuna de Cabrero, en a zona central de Chile.

A suya población yera de 6.574 habitants en o 2017..

## Galería d'imáchens


Imachen:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|

Imachen:Bomberos monte aguila.jpg|

Imachen:Img-estadio.jpg|

File:Entrada x yumbel.jpg|

Imachen:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|

Imachen:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|

Imachen:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|

Imachen:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|

Imachen:Carros abandonados mte aguila.jpg|


{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -72.43955612182619,
          -37.080311583399585
        ]
      }
    }
  ]
}


## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Monte Águila.

## Referencias
Nicolás Brussino

**Nicolás Brussino**, naixiu o 2 de marzo de 1993 de Cañada de Gómez (Provincia de Santa Fe, Archentina) ye un chugador profesional archentino de basketbol. Tien una altaria de 2,05 metros y ocupa la posición d'escolta. En l'actualidat chuga en o *[[Club Baloncesto Gran Canaria]]*, d'a liga ACB.

## Trachectoria esportiva

## Titols
* 1 Liga Sudamericana de Clubes (2012)
* 1 Torneo Súper 8 (2012)
* 1 Liga Nacional de Básquet (2012-13)

## Vinclos externos
*  Ficha d'o chugador en ACB.com.
Loma de l'Escalar

:*No entivocar-se con o [[pico Escalar]] (2.293 m) u a [[punta de l'Escalar]] (2.283 m), situaus en o mesmo circo de l'Escalar*.

A **loma de l'Escalar** (en francés *Petit pic des Moines*, en castellano *Promontorio de los Monjes*) ye un pico de 2.291 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a trifinio entre os municipios de Chaca (Aragón) Urdós y Laruntz (Occitania).

Se troba a o norte d'o circo de l'Escalar, sobre l'ibón d'Escalar (2.078 m)

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Escalar

**Escalar** puet fer referencia a:

## Cheografía
* O **[[pico Escalar]]** (2.293 m), pico situau en a muga entre Aragón y Francia.
* A **[[loma de l'Escalar]]** (2.291 m), pico situau en a muga entre Aragón y Francia.
* A **[[punta de l'Escalar]]** (2.283 m), pico situau en a muga entre Aragón y Francia.
* O **pico de l'Escalar** u **[[punta Nayeta]]** (2.259 m), pico situau en a muga entre Aragón y Francia.
* O **[[ibón d'Escalar]]**, un ibón d'o Pireneu aragonés.
* O **[[paso d'Escalar]]** (1.096 m), puerto de montanya en a muga entre Aragón y Navarra.
* A localidat d**'[[Escalar (Altos Pireneus)|Escalar]]**, en o departamento occitán d'os Altos Pireneus.

## En matematica y fisica
* **[[Escalar (matematicas)|Escalar]]**, en matematicas, son os numeros reals u complexos que sirven ta describir un fenomeno fisico con magnitut, pero sin a caracteristica vectorial de dirección. Formalment ye un tensor de rango cero.
* **[[Campo escalar]]**, distribución espacial d'una magnitut escalar, asociando un valor a cada punto d'o espacio.
* **[[Producto escalar]]**, operación definida sobre dos vectors d'un espacio euclidio, y que tien como resultado un numero u escalar.
* **[[Producto mixto|Triple producto escalar]]**, tamién conoixiu como **producto mixto**, operación entre tres vectors que combina o producto escalar con o producto vectorial ta obtener como resultau un escalar.
* **[[Escalau (cheometría)|Escalar una fegura]]**, aplicación cheometrica que modifica linealment as distancias entre os puntos d'una fegura.
* **[[Potencial escalar magnetico]]**, ferramienta d'utilidat ta describir un campo magnetico.
* **[[Escalar de curvatura de Ricci]]**, en matematicas, a **curvatura escalar** d'una superficie ye o doble d'a familiar curvatura gaussiana; y ta as variedaz riemannianas de dimensión mas alta (*n* > 2), ye o doble d'a suma de todas as curvaturas seccionals a o largo de toz os 2-planos trescruzaus por un cierto marco ortonormal.

## En informatica
* **[[Procesador escalar]]**, tipo mas simple de procesador. Cada instrucción d'un procesador escalar opera sobre un dato cada vegada. En contraposición, en un procesador vectorial una sola instrucción opera a la vegada sobre un conchunto de cuantos datos.
* **[[Escalar (informatica)|Escalar]]**, un tipo de dato.
Punta Nayeta

:*No entivocar-se con o [[pico Escalar]] (2.293 m).*

A **punta Nayeta** u tamién conoixida a vegadas como **pico l'Escalar** ye un pico de 2.283 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Se troba a o nord-ueste d'o circo de l'Escalar, sobre l'ibón d'Escalar (2.078 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta Naiso

A **punta Naiso** ye un pico de 2.237 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Ye deseparau por dos colladetz d'a punta Nayeta (2.259 m) y a punta de l'Escalar (2.283 m). Baixo a suya cima se troba o chicot ibón de Nayeta que ye, por un regular, ixuto.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Montlat

**Montlat** ye una muela de 1.655 metros d'altaria situada en la sierra de las Defesas y en la muga entre los termins municipals de Mosqueruela (Teruel) y Villafranca (Castellón).

En la vertient norte de Montlat se troba lo mas de Saura de Mosqueruela, en la vertient sud ye la torre de los Giles, y en la versant sud-ueste y lo puerto de Mosqueruela, que desparte Montlat y l'alto de Molina respecto de Navajuelo y la loma d'Adrián, ya en la sierra de Mayabona. Los mases de la redolada de Montlat en lo termin de Mosqueruela perteneixen a los quartos u partidas de Pinar Plano y de La Estrella, despartius por lo barranco de Molina.

## Toponimia
L'oronimo *Montlat* proviene de lo latín *MONTE LATU* ("mont amplo") y podría estar d'orichen mozarabe. Ye conoixiu en catalán como *tossal del Montllat*, *tossal dels Montllats*, *Moleta del Tossal* u simplament *Els Montllats*.

Como punto vistable de la sierra de las Defesas se posó como referencia pa fer mugas de dominios y apareixe en textos medievals escritos en latín, aragonés y catalán.

Se'n fizo mención en 1202 como *Mont Lach* u *Mont Lath* en la cesión de lo castiello de Puertomingalbo (en letra gotica la *c* y la *t* son muito pareixidas y se distinguen mal):

En un texto de 1265 de l'archivo d'aldeyas de la Comunidat de Teruel se'n fa mención como una muga de lo termin de Mosqueruela:

## Cheolochía
Lo cabalto de Montlat ye formau por dos formacions cenomanianas (Cretacio superior) con capuzamiento de 30º enta lo sud-ueste. La estratigraficament superior ye de dolomías y la que bi ha estratigraficament de chos ye de calsineras.

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".

## Referencias

## Bibliografía
* José Francisco Casabona Sebastián, Eduardo Gargallo Monforte: *Mosqueruela: Guía de monumentos, paisajes, fiestas y servicios turísticos*, Instituto de Estudios Turolenses, Teruel, 1999.
* Eduardo Viñuales Cobos (coordinador): *[[Red natural de Aragón]]. nº 3, Maestrazgo* Prames, 2006.
* Eduardo Viñuales Cobos (coordinador): *Red natural de Aragón. nº 9, Gúdar-Javalambre* Prames, 2006.
* Ricardo Pitarch García: *Estudio de la flora y vegetación de las sierras orientales del Sistema Ibérico: La Palomita, Las Dehesas, El Rayo y Mayabona (Teruel)*. Editor: Consejo de Protección de la Naturaleza de Aragón, 2002.
* José Luis Peña Monné et al. : *Geomorfología de la Provincia de Teruel*. Instituto de Estudios Turolenses, 1984.
* José Manuel González Cano et al.: *Inventario abierto de los bosques singulares del sector SE de la provincia de Teruel*. Diputación General de Aragón.
* Enric Guinot: *Els límits del regne, el procés de formació territorial del País Valencià medieval (1238-1500)*. Edicions Alfons El Magnànim. 1995.
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Mosqueruela*. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía, 1979.
Pico d'Astún Occidental

O **pico d'Astún Occidental** conoixiu tamién como **Trampolingeles** ye un pico de 2.278 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Chaca (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Toponimia
A denominación popular de *Trampolingeles* tien que veyer probablement con que se trobase en ista zona un trampolín de brincos d'esquí entre os anyos 1981 y 2016.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico Escalar

:*No entivocar-se con a [[punta de l'Escalar]] (2.283 m) u a [[loma de l'Escalar]] (2.291 m), situaus en o mesmo circo de l'Escalar*.

O **pico Escalar** (en francés *Pic de Belonseiche*) ye un pico de 2.297 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.

Se troba en l'extremo occidental d'o circo de l'Escalar, sobre l'ibón d'Escalar (2.078 m)

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'Astún Oriental

:*No entivocar-se con o [[pico d'Astún]] (2.283 m)*.

O **pico d'Astún Oriental** u a vegadas **pico d'Astú** ye un pico de 2.277 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Chaca (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'Astún

O **pico d'Astún** (en francés *pic d'Astu*) ye un pico de 2.283 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Chaca (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Toponimia
Se tracta d'un toponimo d'orichen basco que podría interpretar-se como *asto-une*, puesto de burros.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta Mala Cara

A **punta Mala Cara** (en castellano *pico de Malacara*) ye un pico de 2.268 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o trifinio entre os municipios de Chaca, Canfranc (Aragón) y Laruntz (Occitania).

Se troba en a parti mas oriental d'o circo d'Astún. Enlaza ista val con o puerto de Portalet en una travesía por o cordal formau por os picos Canal Roya (2.348 m), Penya Blanca (2.365 m), etc.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'a Canal Roya

O **pico d'a Canal Roya** (en francés *Pic de Canaourouye*) ye un pico de 2.348 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Canfranc (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Toponimia
Prene o suyo nombre d'a Canal Roya, val que desepara as montanyas situadas en o circo d'Astún d'o pico Anayet (2.545 m) y que recibe iste nombre por as tonalidatz royencas d'os monts amanaus a iste zaguer pico,

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta de ra Nieu

A **punta de ra Nieu** (en francés *Pic d'Anéou* u *Pic de la Néou*, en castellano *Peña Blanca*) ye un pico de 2.364 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Canfranc (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Referencia

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Collau d'Arnousse

O **collau d'Arnousse** (en francés *Col de d'Arnousse*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.079 metros.

Comunica la val d'Arnousse con a val d'Astún
Paso d'Audas

O **paso d'Audas** (en francés *pas des Aoudas*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.195 metros.

Comunica val d'Arnousse con a val d'Astún
Collau de Bénou

O **collau de Bénou** (en francés *Col de Bénou*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.290 metros.

Se troba entre a loma de l'Escalar (2.291 m) y o pico d'os Monches (2.349 m)