Chicota Edat de Chelo

A **Chicota Edat de Chelo** estió un periodo de fredor que metió fin a una era extraordinariament calurienta clamada Periodo Calido Medieval (sieglos X - XIV). A Chicota Edat de Chelo abarcó dende primerías d'o sieglo XIV dica meyaus d'o sieglo XIX pero, seguntes estudios d'a NASA, i habió tres intes minimos: un en 1650, unatro arredol de 1770 y un zaguer en 1850.

## Causas posibles
Os cientificos han identificau tentativament siet posibles causas d'a Chicota Edat de Chelo: os ciclos orbitals; a disminución de l'actividat solar; l'aumento de l'actividat volcanica; l'alteración d'os fluxos en a corrient oceanica; fluctuacions en a población humana en diferents partis d'o mundo que causan reforestación u deforestación; y a variabilidat inherent d'o clima global.

### Ciclos orbitals
As variacions orbitals (u tamién clamadas ciclos de Milanković) describen os efectos conchuntos que os cambios en os movimientos d'a Tierra provocan en o clima a lo largo de milars d'anyadas.

### Actividat solar
Encara i hai una comprensión muit pobra d'a correlación entre a baixa actividat d'as tacas solars y as temperaturas d'enfriamiento. Entre o periodo 1645-1715, chusto enmeyo d'a Chicota Edat de Chelo, i habió un periodo de baixa actividat solar conoixiu como o Minimo de Maunder.

### Actividat volcanica
Atros cientificos vinculan a Chicota Edat de Chelo con un episodio inusual d'actividat volcanica de 50 anyadas de durada.

Cuan un volcán fa erupción, a suya cenisa plega a l'atmosfera y puede extender-se pa cubrir toda a Tierra. A boira de cenisas bloca parti d'a radiación solar dentrant, o que leva a un enfriamiento mundial que puede durar dica dos anyos dimpués d'una erupción.

A erupción d'o volcán Tambora en 1815, en Indonesia, cubrió l'atmosfera con cenisas. L'anyo siguient, 1816, plegó a estar conoixiu como l*Anyo sin estiu*.

### Circulación oceanica
Unatra posibilidat ye que i haiga una disminución d'a circulación termohalina. Ista circulación oceanica que calienta Europa podría haber estau interrumpida por a introducción d'una gran cantidat d'augua dolza en l'Atlántico Norte, posiblement causada por un periodo de calentamiento antes d'a Chicota Edat de Chelo conoixida como o Periodo Calido Medieval.

### Fluctuacions en a población humana
Cualques cientificos han proposau que a disminución important d'a población en Eurasia condució a una tendencia d'enfriamiento.

S'estima que a Peste Negra mató d'o 30% a o 60% d'a población europea. En total, a peste puede haber reduciu a población mundial d'un estimau de 475 millons a 350-375 millons en o sieglo XIV. A población mundial tardó 200 anyos en recuperar-se a o suyo livel anterior.  William Ruddiman proposó que istas grans reduccions de población en Europa, Asia Oriental y Meyo Oriente causoron una disminución en l'actividat agricola. Ruddiman suchiere que a causa d'a reforestación, se produció una mayor absorción de dioxido de carbonio de l'atmosfera, o que puede haber estau un factor en l'enfriamiento observau entre a Chicota Edat de Chelo.

Manimenos, atros cientificos han especulau que l'aumento d'as poblacions humanas que viven en latituz altas causó a Chicota Edat de Chelo a traviés d'a deforestación. L'aumento d'o albedo a causa d'ista deforestación (mas reflecto d'os rayos solars d'o goso cubierto de nieu que l'aria fosca cubierta d'arbols) podría haber teniu un profundo efecto en as temperaturas globals.

### Variabilidat inherent d'o clima
As fluctuacions espontanias en o clima global podrían explicar a variabilidat pasada.

## Impauto por rechions

### Europa
A Chicota Edat de Chelo trayió hibiernos mas fredos a grans partis d'Europa. Asinas por eixemplo, diversas granchas y lugars en os Alpes suizos estioron destruius por a expansión d'as cheleras a meyaus d'o sieglo XVII. As canals y ríos en Gran Bretanya y os Países Baixos se concheloron con frecuencia pro como que pa suportar l'eslisar sobre chelo y os festivals d'hibierno. A primera feria de d'hibierno sobre o chelo d'o río Tamisa estió en 1608 y a zaguera en 1814.

O chelo marin que rodeya Islandia s'extendió por millas en totas as adrezas, zarrando os puertos pa la navegación. A población d'Islandia se redució a la metat. Por unatra parte, as colonias nordicas en Groenlandia murioron de fambre y desapareixioron en primerías d'o sieglo XV, ya que os cautivos falloron y lo bestiar no podió mantener-se entre os hibiernos cada vegada mas aspros. Groenlandia estió aislada por o chelo dende 1410 dica o decenio de 1720.

### America d'o Norte
Os primers exploradors y colonos europeus d'America d'o Norte informoron hibiernos excepcionalment severs. Por eixemplo, seguntes Lamb, Samuel Champlain informó que i heba chelo a lo largo de las marguinas d'o Laco Superior en chunio de 1608. Tanto os europeus como os pueblos indichenas sufrioron un exceso de mortalera en Maine entre l'hibierno de 1607–1608.  O diario de Pierre de Troyes, qui endrezó una expedición a James Bay en 1686, rechistró que a badía encara yera plena de chelo flotant que podeba amagar-se dezaga d'ella en a suya canoa l'1 de chulio. En l'hibierno de 1780, o puerto de Nueva York se concheló, o que permitió a las personas caminar dende a isla de Manhattan dica a isla de Staten.

### Africa
En Etiopía y o norte d'Africa, s'informó de nieu permanent en as tucas d'as montanyas a livels an hue no ocurre.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Chicota Edat de Chelo en Aragón.