open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metodo cientifico

O **metodo [[ciencia|cientifico]]** ye l'estudio sistematico, controlau, empirico y critico de proposicions hipoteticas sobre presuntas relacions entre diferents fenomenos naturals y ye o mecanismo emplegau en as ciencias experimentals ta convalidar u invalidar una teoría, por meyo d'a experimentación u d'a observación.

Son dos os pilars basicos d'o metodo cientifico. O primero d'éls ye la reproducibilidat, ye decir, a capacidat de repetir un determinau experimento en cualsiquier puesto y por cualsiquier persona. Iste pilar emplega ta la suya practica, esencialment, a comunicación y a publicidat d'os resultaus obtenius.

O segundo pilar ye la falsabilidat. Ye decir, que toda proposición cientifica ha de tener a posibilidat de ser falsada. Isto implica que se pueden disenyar experimentos que, en o caso de dar resultaus diferents a los previstos, negareban a hipotesi que s'ha posau a prueba.

En l'actualidat os resultaus d'a investigación cientifica son publicaus en revistas cientificas especializadas dimpués de criticas u comentarios d'atros espertos, correccions por parti d'os autors y encara verificación d'os experimentos por atros equipos d'investigación. A lo mesmo tiempo, ye encomenzando a estar usual que se publiquen en o rete (Internet) a lo tiempo que en as revistas cientificas.

O metodo cientifico s'adapta de trazas diferents seguntes a ciencia concreta. En Cheolochía historica no pueden fer experimentos porque o proceso ye mes largo que a vida d'o investigador, l'obchecto puet estar mes gran que cualsiquier laboratorio, y los procesos pasaus irrepetibles en as mesmas condicions. En cuenta de fer-se-ie experimentos se fa experiencia en os prencipios basicos, que permiten comparanzas con feitos actuals y experimentables.

## Vinclos externos
Skunk D.F.

**Skunk D.F.** ye un grupo de nu metal madrilenyo, fundato en 1995 con o nombre de *Skunk*.

## Discografía
**[[Equilibrio (disco)|Equilibrio]]* (1999).
**[[Dentro]]* (2001).
**[[Neo (disco)|Neo]]* (2003).
**[[El anyo del Dragón]]* (2005).
**[[Esencia]]* (2007).

## Miembros
*Pepe Arriols.
*Alberto Marín.
*Germán González.
*Eduardo Brenes.

## Vinclos externos
*www.skunkdf.com
Faixa fluvial

Una **faixa fluvial** ye una plana que bi ha a cantos d'o cauz d'un río, plana que enantes yera parte d'una antiga plana d'inundación d'ixe río, pero que dimpués quedó dencima d'a vinient plana d'inundación, que s'ha desarrollau debaixo mientres o río va erosionando a plana anterior. O cabo d'una faixa fluvial enta o cauz ye una ripa baixo a que bi ha atra faixa fluvial u la plana d'inundación actual d'o río. Si en ixa ripa aflora verticalment la roca subchacent, la faixa ye una faixa fluvial pendida.

A formación de faixas fluvials puet estar favoreixida por:
* Alternancia de periodos secos y pluviosos.
* Cambios climaticos que han malmeso a vechetación y por ixo tamién han facilitau a erosión.
* Variacions eustaticas d'o livel d'a mar.
* Elevación d'o terreno por movimientos tectonicos.

A interpretación d'as faixas fluvials d'a val d'Ebro ha teniu bel cambio, agora se crei que en os periodos secos os ríos levan menos augua, no podendo trasportar toz os materials que levaban en os periodos humidos, y rematan erosionando sectors d'a plana d'inundación, deixando materials sin erosionar en as dos marguins.

En a val d'Ebro os terrenos d'as faixas fluvials gosan estar mes fertils que os atros terrenos d'arredol y tradicionalment s'ha puyau l'augua d'o mesmo río con l'aduya de zutes y zaicas.

Como una faixa fluvial ye por d'encima d'o nivel d'inundacions d'o río y ye un terreno fertil, ye un lugar tradicional d'edificación de casas y d'establimiento d'aldeyas, lugars y ciudatz, como por eixemplo Alcanyiz.
Ripollés

O **Ripollés** (en catalán *Ripollès*) ye una comarca de Catalunya situata en a versant sud d'o Pireneu Oriental que comprende a capecera d'o río Ter y o suyo afluent, o río Freser (en as respectivas vals de Camprodon y de Ribes). Muga con as comarcas d'a Baixa Cerdanya, o Berguedá, l'Osona, a Garrocha, o Vallespir, o Conflent y l'Alta Cerdanya. Destaca por a presencia d'arte romanico.

## Demografia

## Se veiga tamién
* Condau de Besalú.
Segarra

A **Segarra** ye una comarca de l'interior de Catalunya, con capital en Cervera y que se troba en a veguería de Ponent. Ye situata en un altiplano y a suya amplaria historicament yera mas gran que l'actual (altiplano d'a Segarra). O clima ye continental con hibiernos fredos y veranos calidos, as plevias oscilan entre os 350 y 450&nbsp;mm a l'anyo.

## Demografia
Segrián

O **Segrián** (en catalán *Segrià*) ye una comarca de Catalunya. A suya capital ye Leida, estando a comarca mas poblata d'a provincia de Leida y a segunda mas gran.

## Demografía
Selva (Catalunya)

A **Selva** ye una comarca de Catalunya situata entre a Sierra Transversal y a Costa Brava. Muga con as comarcas d'o Maresme, o Vallès Oriental, l'Osona, a Garrocha, o Chironés, o Baixo Empordán y a Mar Mediterrania.

## Demografía
Selva

:*Ta atros emplegos se veiga [[Selva (desambigación)]].*

Una **selva** (d'o latín *< silva*) u **bosque** (d'o franco *busk* a traviés de l'occitán *bosc*) ye una superficie con una gran densidat d'árbols. En realidat, existen a-saber-las definicions de selva. Ditas comunidaz de plantas cubren grans arias d'a Tierra y funcionan como habitats pa animals, moduladors de fluxos hidrolochicos y conservadors d'o suelo. Actualment, as selvas ocupan, alto u baixo, o 30% d'a superficie d'a Tierra, encara que son reblando en as zagueras decadas por a creixent explotación forestal, como ye o caso en l'Amazonia d'o Brasil.

A sobén, se diferencia entre una *selva natural* u *selva primaria* y una *selva artificial* u *selva antropizada*, en considerando que a selva natural ye libre d'as influencias humanas, mientres que a segunda ye mesmo modelada por l'acción de l'hombre. Sindembargo, cal parar cuenta en que ista diferencia ye muit poco realista, y mas en Europa, a on o estau actual d'as selvas ye consecuencia d'una actividat humana de sieglos en as selvas. Puet estar que en Europa os zaguers monts con selvas primarias se troben en bellas rechions montanyosas d'Eslovaquia; bellos eixemplos de selvas naturals en atros lugars d'o mundo son l'Amazonia en Brasil, bosques tropicals en as marguins d'o río Congo en Africa u bellos bosques boreals en o Canadá.

## Referencias

## Vinclos externos
José de Palafox y Melci

**José Rebolledo de Palafox y Melci**, duque de Zaragoza, (Zaragoza, 1775 - Madrit, 15 de febrero de 1847) estió un militar aragonés.

De familia noble, fue educato en a cort espanyola. Perteneixió a lo cuerpo de *Reals Guardias de Corps* dende 1792. Cuan esclató a Guerra d'o Francés en 1808, Palafox ya yera brigadier y acompanyó a Ferrando VII ta Bayona. Dimpués de intentar sin exito de preparar chunto con atros a fuyita de Ferrando VII, fuó ta Espanya y dimpués d'un curto periodo de retiro, se situó a la capeza d'a resistencia aragonesa. O 25 de mayo de 1808 fue proclamato por o pueblo como gubernador de Zaragoza y capitán cheneral d'Aragón.

Encara que no bi heba muitos diners y tropas regulars, no perdió tiempo y declaró a guerra a Francia, que ya heba envadito los territorios vecins de Catalunya y Navarra. No habió que asperar muito a l'ataque d'as tropas francesas, prencipiando asinas os Seches de Zaragoza.

Como Zaragoza yera una ciudat fortificata as suyas esfensas yeran pocas y antigas, y amás bi heba poca munición. As esfensas resistioron, pero poco tiempo. Manimenos, estió dende l'inte cuan prencipió a resistencia d'a ciudat. Una semana de luitas en as carreras fació que as tropas francesas prenesen meya ciudat, pero lo chirmán de Palafox consiguió aforzar a suya dentrata en a ciudat con 3000 hombres. Alentatos por as clamatas de Palafox y os liders d'o pueblo, os habitants decidioron resitir metro a metro a la presa d'os barrios que encara teneban en o suyo poder. A ideya yera retirar-se a lo barrio d'o Rabal, a l'atro canto de l'Ebro, si yera menester, destruindo lo puent en caso extremo. A luita, que continó nueu días mas, remató con a retirata d'as tropas francesas o 14 d'agosto, dimpués d'un seche que heba durato 61 días en total.

Palafox miró d'aproveitar la situación y realizó una chicota campanya a campo ubierto. Pero cuan l'exercito d'o mesmo Napoleón dentró en Espanya y prencipió a ganar batallas, Palafox habió de retirar-se ta Zaragoza.

En Zaragoza s'enfrentó a un segundo seche encara mas heroico que o primer. O seche remató dimpués de tres meses con a cayita de Zaragoza en mans francesas. A ciudat cayó nomás cuan s'aturó a resistencia, ya que yera en ruinas y a luita y as malautías heban redueito a menos d'a metat a la población. A capitulación se realizó con a oposición de Palafox, que yera malauto.

Dimpués d'o seche le s'engarcholó en Francia, en Vincennes, y no podió tornar ta Espanya dica aviento de 1813, cuan se sinyó lo tractau de Valençay. En chunio de 1814 fue restaurato en as suyas funcions como capitán cheneral d'Aragón, pero se retiró poco dimpués y dixo de participar en a vida publica.

De 1820 a 1823 Fernando VII le nombró comandant d'a Guardia Reyal, pero mas tardi le quitó totas as suyas honors y cargos por simpatías que teneba con os liberals. Palafox se mantenió retirato muitos anyos.

María Cristina de Borbón lo nombró duque de Zaragoza. Dende 1836 tornó atra vegata a los asuntos militars y politicos como capitán cheneral d'Aragón y senador.

## Referencias
Lanz

**Lanz** (*Lantz* en basco) ye una localidat Navarra situata en a comarca d'Uzama, partiu chudicial de Pamplona y merindat de Pamplona.

A suya población ye de 112 habitants(2008), en una superficie de 16,94 km² con una densidat de población de 6,79 hab/km².

## Cheografía
Lanz ye situato a 629 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra

## Vinclos externos
* Lanz en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
Loseta (roca)

**Loseta** ye como se diz a una roca metamorfica que por tener escistosidat se creba en losetas.

Ixo que se diz loseta no s'entiende d'a mesma traza en estratigrafía que en petrolochía. Pa un petrologo no se diz loseta que cuan bi ha minerals metamorficos y ye ya una roca metamorfica diferent d'as rocas sedimentarias ditas lutitas. Pa un estratigrafo una loseta ye una lutita compactata (loseta sedimentaria) u una roca metamorfica (loseta metamorfica).

Por un regular cuan ya han desarrollato escistosidat ya tienen minerals metamorficos y se pueden considerar rocas metamorficas, pero no siempre esdevién asinas.

Os minerals mes abundants son cuarz y filosilicatos d'o tipo d'a moscovita. A color ye variable. Muitas vegatas ye negra por l'abundancia de materia organica. Si bi ha color verde ye por a clorita. A caracteristica de crebar-se a lamas fa que las faigan servir pa fer tellatos.

En a peninsula Iberica bi n'ha importants chacimientos en Galicia (Valdeorras), Segovia (Bernardos), Badajoz (Vilar de Rey). En o Pireneu axial ye abundant, y por ixo os tellatos i gosan estar de loseta.

## Referencias
Variola virus

***Variola virus*** (en latín, «vereno d'a picueta») ye una especie de virus d'o chenero *[[Orthopoxvirus]]*, en a familia Poxviridae (virus d'a picueta y relativos) en a que bels autors lo subclasifican adintro d'una presunta subfamilia que en dicen Chordopoxvirinae. Causa patochenicidat unicament, que se'n sepa, en o ser humán, on que la infección, cas que i prospere, desarrolla la picueta.

*Variola virus* ye un virus con envuelta membranosa (construita a partir d'a membrana de l'apariello de Golgi d'as celulas d'o huespet) que deixa adintro una capside virica de simetria helicoidal, con unas dimensions aproximatas, en chunto, de 302 dica 350 nanometros de lonchitut, per bels 250 - 270&nbsp;nm d'amplura. O chenoma consiste d'un fragmento només (bi ha *virus* DNA que lo lievan fragmentato, p. ex. lo virus d'a gripe), de dople catiena de DNA, con forquetas d'apariellamiento de bases en os estremos d'a suya secuen¨cia, con una lonchitut aproximata de 186 kilopars de bases (ixo ye, una particla virica muit gran). O virión u particla virica sin de cubierta membranosa (per eixemplo, extraito per lisi celular *in vitro* d'una celula infectata, u bien, lavata con deterchents especificos) mantién a suya infectividat, a la contra que muitas altras especies viricas con envuelta lipidica.

A especie virica mes emparentata ye lo *[[Molluscum contagiosum virus]]* (chénero *[[Molluscopoxvirus]]*), causant d'un tipo de verrugas epidermicas (lo *[[Molluscum contagiosum]]*) inocuas de tot.

## Cerclo replicativo
O cerclo replicativo de *Variola virus* ye bien enreligato, por tanto incluye tamién diversas formas infectivas, que tienen mecanismos diferents ta dentrar en a celula. A primera fase replicativa se produce en a mucosa d'a farinche d'a persona, adubindo-se la primera viremia (viremia primaria) d'entre 17 y 21 días dempués d'o contachio. Dimpués d'ixo, amaneixen picuetas en a luenga y cuan istas s'ubren, se fa cheneral l'aparición d'o *rash maculopapular* en tot o cuerpo, dintro d'un plazo de 4 días dende la primera afección d'a farinche. Como la mes gran parte d'as infeccions viricas, la primera viremia no produce garra simptoma carateristico, si que fa frebera, mal de capeza, y os tipicos simptomas asociatos con as infeccions viricas en cheneral (ixo ye perque la respuesta inmune antiviral sigue cuasi siempre las mesmas vías).

As pustulas y las suyas restas (s'ixucan y cayen como costas) son o material mes contachioso. En a fase de *rash*, a capacidat de contachio no s'estingue dica que lo huespet pierde la zaguera crosta de pustula, en un tiempo que puet estar dica d'un mes dempués d'os primers simptomas. O contenito en particlas viricas d'as ditas crostas ye inmenso, y ixo fa que tamién a ropa de vestuache y d'o leito sigan contachiosas.

## Se veiga tamién
*Picueta
*Poxviridae

## Vinclos externos
*
Guadalachara

**Guadalachara** (*Guadalajara* en castellano) ye un municipio con categoría de ciudat castellanomanchega, capital d'a provincia de Guadalachara. Fa parte d'a comarca de l'Alcarria.

A suya población ye de 78.115 habitants (2007) en una superficie de 235,51 km², con una densidat de población de 331,68 hab/km².

## Molimentos
* Seu de Santa María de Guadalachara.

## Se veiga tamién
* Linia 200 d'Adif.
Henche

**Henche** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 116 habitants (2004), en una superficie de 23,02 km² y una densidat de población de 5,04 hab/km².
Maranchón

**Maranchón** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 257 habitants(2007), en una superficie de 153 km².

## Cheografía
O sabinar mes gran de *[[Juniperus thurifera]]* ye situato entre Arcos de Xalón y Maranchón incluyindo os termins d'as localidaz de Sagides, Chaorna, Judes, Iruecha, Codes y Mochales. Fa poco lo han declarato Puesto d'Intrés Comunitario (LIC).

### Mugas

O suyo termin municipal muga con Mazarete, Luzón, Mochales, Medinaceli y Arcos de Xalón.

## Curiosidaz
En o diccionario aragonés de Pardo Asso de 1938 amaneix a palabra *maranchonero* con o significato de *tratante de mulas*. En o "*Diccionario del Benasqués*" d'Ángel Ballarín Cornel de 1971 podemos veyer o chentilicio en plural *maranchoners* (pronunciau /maranchonés/).

## Referencias
Miedes de Atienza

**Miedes de Atienza** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Sierra Norte de Guadalachara y d'o partiu chudicial de Sigüenza.

A suya población ye de 85 habitants (2010), en una superficie de 42,99 km², con una densidat de población d'1,98 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Miedes de Atienza se troba situata a 1.154 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Información de Miedes de Atienza en a pachina web d'a Deputación Provincial de Guadalachara.
Gradient cheotermico

O **gradient cheotermico** ye a variación de temperatura que se produce en o material rocoso d'un planeta cuan se baixa dende a superficie ta o centro por un rayo d'a suya esfera.

S'espresa en unidaz de temperatura de diferencia entre unidaz de largaria trescurzata pa obtener-las. Por eixemplo un gradient cheotermico de 0,03&nbsp;°C/m indica que cada metro de baixata suposa que a temperatura puya 0,03&nbsp;°C.

O gradient cheotermico mos da una ideya d'a variación d'a calor interna d'a Tierra.
 
O gradient cheotermico no tien una valura costant, pus depende d'as caracteristicas fisicas que tienga o material en cada punto de l'interior d'o planeta, ye dicir, d'as condicions cheolochicas locals como por eixemplo:
*A relación presión/temperatura.
*A composición quimica.
*As reaccions que se produgan.
*A existencia de material radiactivo
*A presencia de movimientos convectivos y rozamientos.

En a crosta terrestre o gradient cheotermico meyo ye de 30&nbsp;°C/km, ye dicir que a temperatura puya 1&nbsp;°C cada 30 metros que se baixen. As valuras normals se troban entre 10 y 60&nbsp;°C/km pero s'han plegato a mesurar gradients de 200&nbsp;°C/km.

Se puet espleitar o gradient cheotermico como fuent d'enerchía cheotermica, y ye una d'as posibles solucions que s'han planteyato pa evitar una crisi enerchetica futura.
Conglomerau

Un **conglomerau** ye una roca sedimentaria detritica formada por ruellos de glera u cantals unius por un cemento de precipitación quimica y a vegadas una matriz.

Se considera conglomerau cuan os fragmentos de roca son mayors de 2&nbsp;mm, mayors que los de l'arena.

Un ambient tipico de sedimentación d'os conglomeraus son os ríos, quedando a man de l'antigo cauz por fer falta mes enerchía pa mover os ruellos que l'arena, o limo u l'archila.

Os conglomeraus con cantals angulosos han sedimentau en ambients continentals de semontano por l'acción de torrents.

En a depresión d'Ebro ha estau tipica a sedimentación en as marguins de cuenca de ruellos de glera y cantals traitos por ríos dende os Pireneus, Sistema Iberico y as Catalanides. Os conglomeraus que n'han resultau s'han cementau con carbonato calcico, y han desarrollau un modelau en mallos por a disolución d'este carbonato a favor de diaclasas verticals. Esto se vei en os Mallos de Riglos, Mallos d'Agüero, sierra de Santo Domingo, Los Fayos, La Pesquera (Beceit) y Roques del Masmut (Penyarroya).

En a compleganza d'o río Martín se reculle a denominación de *piedra de haba*, que puet estar un leyonesismo introduciu por os meners asturianos y leyoneses que conoixerían a denominación de *piedra de faba* en astur-leyonés.

## Notas


## Referencias
Terrero (cheomorfolochía)

Un **terrero** ye un modelau cheolochico que se desembolica en as archilas cuan no bi ha prou vechetación pa aturar a fuerza d'as auguas que circulan por a ladera cuan pleve.

Os terrers se pueden formar en zonas semiaridas con poca vechetación u en zonas con clima humido cuan s'ha perdiu a vechetación por causas tanto naturals como humanas. Cuan l'augua de plevia caye con fuerza (feito normal en zonas semiaridas) l'augua esgarrapa con facilidat as archilas, que no gosan estar cementadas, y creya un denso rete de galachos chicos que se fan mes grans ladera enta baixo y acaban tenendo connexión con barrancos u torrents.

En a depresión d'Ebro son muito comuns, por l'abundancia de terrenos archilosos deforestaus. Tamién son comuns en as cuencas marguinals d'o Sistema Iberico como por eixemplo arredol de Teruel. En l'Alto Aragón se desembolican a sobén en os salagons d'Arguis cuan desaparixe a vechetación, porque os salagons tienen una fracción archilosa que queda sola cuan se disuelve a fracción calsinosa.

## Notas


## Referencias
Roca sedimentaria

As **rocas sedimentarias** son rocas que se forman por l'acumulación de sedimentos que, sozmesos a procesos fisicos y químicos (diachenesi), se tornan en materials de consistencia mes dura.

Se forman en cuencas sedimentarias, que pueden estar continentals u marinas. Tienen una disposición en capas u estratos, que en lenguache popular lis dicen faixas porque vistas en una lenera pareixen faixas paralelas de materials rocosos.

Cubren mes d'o 75 % d'a superficie terrestre, formando una cobertura sedimentaria sobre una base formata por rocas margaticas y, en menor mida, metamorficas. Manimenos, lo suyo volumen total ye chicot cuan se comparan sobretot con as rocas magmaticas.

As rocas sedimentarias se caracterizan por dos rasgos esencials:
* Presentan una estructura estratificata, con capas producidas por lo caracter progresivo pero tamién discontinuo d'o proceso de sedimentación. Ixas capas se dicen estratos.
* Contienen a sobén fósils, y a vegatas son formatas por acumulación de fosils.
 
A mes as rocas sedimentarias gosan estar mes permiables, sobretot as detriticas, lo que favoreixe a circulación y acumulación d'augua sotorrana y atros fluyitos como os hidrocarburos.

Pueden clasificar-sen por a suya chenesi en:

* **[[Roca detritica|Rocas detriticas]]**, formatas por acumulación de trozos d'atras rocas que s'han erosionato y han depositato por gravedat. As rocas detriticas se clasifican por la mida d'os trozos de roca, y de mayor a menor son conglomeratos, piedras panals, siltitas y archilitas.
* **[[Roca organochena|Rocas organochenas]]**, formatas con restos de sers vivos. As mes abundants s'han formato a partir de parz duras mineralizatas, manimenos belatras s'han formato a partir de partes organicas y son las rocas organicas como o carbón u o petrolio.
* **[[Roca quimica|Rocas quimicas]]** u **rocas de precipitación quimica**, formatas por deposito de sustancias que enantes yeran disueltas. Un eixemplo en son as evaporitas u rocas formatas por sals acumulatas por sobresaturación de l'augua d'a mar.
Roca siliciclastica

Una **roca siliciclastica**, **roca clastica** u **roca detritica** ye una roca sedimentaria formata por particlas solidas que han transportato os achents cheolochicos externos (ríos, torrents, vientos, cheleras), dica una cuenca on s'han compactato y cementato (diachenesi). A diachenesi fa que o sedimento se torne en una roca sedimentaria.

As rocas detriticas se clasifican seguntes a mida d'o grano que la forma. Si ye formata por ruellos de glera u cantals de mes de 2&nbsp;mm de diametro son conglomeratos, si a roca ye formata por particlas tamanyo arena se diz piedra panal, y si ye formata por particlas menors ye una lutita. As lutitas se dividen en siltitas y archilitas seguntes as suyas particlas sigan de mida limo u archila.
Savate

**Savate**, tamién conoixito como *boxe française* (*boxeyo francés*) u *kick-boxing francés*, ye un arte marcial francesa - un tipo de *[[boxe pieds-poings]]* - que fa servir mesmo as mans como os piez como armas y incluye elementos d'o boxeyo occidental, tecnicas d'agarre y tecnicas de garra (nomás con os piez: ni chenullo, ni tibia). Os practicants de savate son ditos *savateurs* u "*tireurs*" en o caso d'os hombres, y *savateuses* en o d'as mullers.

## Bibliografía
* *Description de la Savate à partir de ses formes techniques de base* par Amoros (Manuel d'Ecucation Physique Tome 1, page 414).
* *Défense et illustration de la boxe française. Savate, canne, chausson*, Bernard Plasait, 1972, Paris, Sedirep
* *L'art de la savate*, Michel Casseux.
* *Théorique et pratique de la boxe française*, Joseph Charlemont, 1878.
* *La Boxe Française, historique et biographique, souvenirs, notes, impressions, anecdotes*, Joseph Charlemont, 1899.

## Vinclos externos
*The California Savate Association Contien fotos de savateurs modernos.
*O Savate en Mexico.
Compleganza de recepción

A **compleganza de recepción** ye una d'as parz d'un torrent que tien forma conica pareixita a la que tenerba un envasador tallato por a mitat u tamién un antigo circo glacial. Ye d'on o torrent replega as auguas cuan pleve. Tien fuertes pendients, por lo que pueden formar-se-ie grans eslices u lurtes.

En bels casos pueden haber-ie tarteras, gleras y cheleras rocosas. En atros casos bel esliz de grans proporcions en una ladera puet fer que se faiga una compleganza de recepción d'un nuevo torrent, como se desvinió en Mont Safor, en o sud d'a provincia de Valencia.

Arias pirenencas con torrents como a imachen as laderas con mes nieu acumulata se troban enta o nord-este, ye dicir dica a versant de sotavento. Por o contrario, en as laderas de barlovento a puyata d'aire mes seco y calient (u menos frido) impide u limita l'acumulación de chelo. Tamién ye important a incidencia de rayos solars (versants de solana y paco) porque os rayos solars explican encara mes, a diferent cantidat de nieu en as dos laderas: como ye una foto adrezata enta o sud, l'ueste queda a la dreita y la nieu s'acumula en este costato porque i inciden os rayos solars muito menos tiempo de día.
Archila

**Archila** puet estar:

***[[Archila (particla)|Archila]]**, particla con mida menor que as de mida limo.
***[[Archila (sedimento)|Archila]]**, sedimento con particlas con mida d'archila.
***[[Archila (grupo mineral)|Archila]]** u **[[minerals de l'archila]]**, minerals d'o grupo d'os filosilicatos que se forman por meteorización quimica d'os feldespatos.
Archilita

L**'archilita** ye una roca detritica formata por particlas de mida archila (menos de 1/256&nbsp;mm de diametro).

Ye una roca que puet tener laminación y que se puet desfer a lamas. Os estratigrafos en dicen losetas sedimentarias por o suyo pareixito con as losetas metamorficas.

Por metamorfismo rechional os minerals de l'archila van prenendo a composición y estructura d'a moscovita y cuan bi ha minerals metamorficos ya se puet considerar una roca metamorfica como a filita u a loseta metamorfica.

## Referencias
Archila (sedimento)

L**'archila** (d'o latín *< argilla*) ye un sedimento con particlas menors de 1/256 mm de diametro. En a suya composición puet haber-ie cuarz, carbonato calcico, oxido de fierro, sulfuro de fierro, materia organica, moscovita, etcetera... pero i predominan os minerals de l'archila resultato d'a meteorización d'os feldespatos y que prenen ixa mida de gran cuan os trasportan os ríos.

Cuan se mezcla con augua tien propiedaz plasticas. Os estratos d'archila son impermiables a lo paso de l'augua sotorrana.

## Aplicaions
Cuan l'archila mezclata con augua se calienta por dencima d'os 800°C se cuece y se fa dura y ye a base d'a industria ceramica.

## Referencias

## Vinclos externos
Coleutivu Manuel Fernández de Castro

O **Coleutivu Manuel Fernández de Castro** ye una colla de mosens y seglars catolicos que tien l'obchectivo de normalizar l'uso de l'asturiano en a Ilesia Catolica. Fue fundato en 1986 por o chesuita Federico Fierro Botas.

Toz os sabados fan una misa en asturiano en parroquia de *La Merced*, en Oviedo.

O suyo president ye mosén José Manuel García de Jesús y o suyo secretario Xosé Daniel Rodríguez Arias.

Gracias a lo treballo d'iste colectivo naixioron as versions en asturiano d'a liturchia catolica, o Nuevo Testamento y bels textos relichiosos.

## Veyer tamién
* Manuel Fernández de Castro.
Membrillera

**Membrillera** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 113 habitants(2004), en una superficie de 38,32 km² y una densidat de población de 2,94 hab/km².
Limo

:*Este articlo ye lo sedimento y la particla sedimentaria; pa atros significaus de la palabra *'limo** u **lemo** vaiga a **limo (desambigación)**''.
O **limo** u **lemo*' ye un [[sedimento]] con [[particla]]s de mida entre l'[[arena]] y l'[[Archila (particla)|archila]], con un [[diametro]] entre 0,002 [[milimetro|mm]] y 0,06&nbsp;mm. Ye un sedimento clastico incoderent que lo trasportan en [[suspensión]] os [[río]]s y l'[[viento|aire]].

En a [[val d'Ebro]] os limos son un sedimento tipico d'as [[val con fondón plan|vals con fondón plan]] y s'ha interpretau que ye d'orichen [[viento#Acción cheolochica d'o viento|eolico]], encara que no ye seguro.

En bel río como o [[río Nilo|Nilo]], o limo sedimentaba en as [[ribera]]s dimpués d'as [[creixida (hidrolochía)|creixida]]s anyals y yeran un terreno fértil y graso pa l'[[agricultura]], dica que ixo ha deixau de desvenir-se por la construcción de [[presa]]s que retienen [[sedimento]]s en os [[entibo]]s.
 
Por no tener cohesión, ye un terreno problematico pa edificar. En obras d'[[arquitectura]] u [[incheniería]] cal fer sistemas especials de [[cimentación]].

== Etimolochía ==
A [[palabra]] "limo" u "lemo" provién d'o latín *LĪMUS* con igual significau. A palabra "limo" se documenta en [[aragonés medieval]] en o "*Libro d'el Trasoro*":






Tamién en [[romanz navarro]] en un inventario de biens d'a [[Ilesia de Santa María de Sangüesa]]:


En aragonés actual u parlas altoaragonesas pervive a palabra *lemo* u *llim* especializada pa designar a [[alga]]s u atros [[Organismo|sers vivos]] fotosinteticos que dan una textura viscosa y humida que dan un aspecto mucoso a lo [[fondón]] d'o cuerpo d'augua a on viven fendo un [[biofilm]]. Un uso pareixiu ha sobreviviu como "limo" en o [[Baixo Aragón]] pa dicir a l'alga d'augua dolza *Cladophora* por o menos en [[Torrociella d'Alcanyiz]] y [[Castelserás]], que manimenos flota en l'augua, ye clarament macroscopica u no influye en a textura d'o fondón.

Sobre tot en plural *lemos* (u en benasqués *llims*) se fa referencia a cierto tipo de [[secrecions vachinals]] d'animals en [[chestación]], y d'astí o [[verbos frecuentativos en aragonés|verbo frecuentativo]] *lemiar* u *llimiar* pa referir-se a la producción de secrecions vachinals mientres lo [[celo]] u enantes de parir.

En [[castellano d'Aragón]] a palabra *limo* se documenta tamién en as compleganzas de [[río Xalón|Xalón]] y [[río Xiloca|Xiloca]] con o significau de materials fins que deixan las auguas y correspondient en o mesmo mapa a *buro* de ciertas localidaz altoaragonesas [[aragonés occidental|occidental]]s (como extensión lexica d'o significau que se documenta en atro mapa de l'atlas), y *tarquín'' de ciertas localidaz altoaragonesas orientals y aragonés centro-occidentals.

## Notas


## Referencias
Arena

L**'arena** (d'o latín *arēna*) u **sable** (d'o latín *sabulum*) ye un sedimento formato por particlas de mida entre 0,063 mm y 2&nbsp;mm. Una particla individual se diz «gran d'arena» u «grano d'arena». A roca que se forma cuan se cimenta l'arena ye a piedra panal.

## Galeria d'imáchens

Imachen:Morocco Africa Flickr Rosino December 2005 84527213.jpg|Arena en o disierto.
Imachen:KelsoSandMarch2010.jpg|Envista aumentata d'arena.
Imachen:Rheinsand, Kieswerk Krieger, bei Rheinhausen.JPG|Preparación d'arena ta procesamiento industrial.
Imachen:Sand under electron microscope.jpg|Granos d'arena.


## Referencias
Sedimento

Un **sedimento** ye un sistema material formau por cualsiquier particla material que haiga estau transportada por un fluyiu en movimiento. Ixe sistema material de particlas queda depositau como una capa en o fondo d'una cuenca sedimentaria.

Os sedimentos detriticos se clasifican por a mida d'as particlas: archila, limo, arena, glera.

## Referencias
Aragonita

L**'aragonita** (CaCO3) ye una forma cristalina, igual que a calcita, constituita de carbonato de calcio. Ye un mineral metastable y mas soluble en augua que a calcita.

## Etimolochía
Estió lo mineralista Abraham Gottlob Werner qui dió nombre en 1788 a bels eixemplars d*'aragonita* procedents de Molina d'Aragón, en Guadalachara, encara que él creyeba que veniban d'Aragón.

## Referencias
Monesterio de Dag Shang Kagyü

O **monesterio de Dag Shang Kagyü** ye un monesterio budista situato amán d'a localidat uescana de Panillo, en o municipio de Graus.

En 1984 S.E. Kalu Rinpoche establió o monesterio que dende 1985 ye tamién un centro adedicato a o estudio y practica d'o budismo. Os terrenos d'o monesterio se mercoron en 1984 y dimpués o monesterio s'enampló con mas terrenos donatos por disciplos de S.E. Kalu Rinpoche.

O templo ye d'estilo tradicional butanés con una estupa de 17 metros d'altaria y una *[[xedra]]* u escuela de traducción, a on que s'estudeyan a literatura, filosofía y luenga tibetana. Incluye tamién zonas ta acullir a personas que pasan meses u anyos retiratos en o monesterio.

O centro ye dirichito por o Lama Drubgyu Tenpa, y i viven atros ueito Lamas mas, cinco butaneses y a resta europeus.

A comunidat relichiosa ye ligata a os linaches Dagpo y Shangpa Kagyu d'o budismo Vajrayāna adintro d'o movimiento Rimé, u no-sectario.

## Vinclos externos
* // Pachina oficial
Edafolochía

A **Edafolochía** (d'o griego ἔδαφος *edafos*, "suelo"; -λογία *[[sufixo -lochía|-lochía]]*, "estudio", "tractau") ye una ciencia que estudia a composición y naturaleza d'o suelo en su relación con as plantas y l'arredol. En a Edafolochía s'estudia a fisica, quimica y a biolochía d'o suelo.

## Referencias

## Vinclos externos
Llangréu

**Llangréu** (*Llangréu/Langreo* oficialment; *Llangréu* en asturiano; *Langreo* en castellano) ye un concello municipal situau en a comunidat autonoma uniprovincial d'o Prencipau d'Asturias, en a comarca d'o Nalón.

A suya población ye de 46.138 habitants (2007) en una superficie de 82,46&nbsp;km², con una densidat de población de 558,76 hab/km².

## Cheografía
### Parroquias
O concello de Llangréu ye dividiu en parroquias:
* Barros.
* Ciañu.
* Lada.
* La Felguera.
* La Venta.
* Riañu.
* Sama (a on se troba la casa d'o concello).
* Tiuya.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con a lo norte con Siero, a l'ueste con Oviedo, a lo sud con Mieres y a l'este con Samartín del Rei Aureliu.

## Demografía

## Personalidaz naixidas de Llangréu
* Beatriz Escudero (naixida d'a parroquia de La Felguera), actriz d'o periodo d'o destape y modelo de *[[Penthouse (revista)|Penthouse]]* y *[[Interviu (revista)|Interviu]]*.
* David Villa, futbolista d'o FC Barcelona y d'a selección masculina de fútbol d'Espanya.
* Manuel Enrique Mejuto González, arbitro de fútbol internacional.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Euzko Gaztedi

**Euzko Gaztedi-EGI** ye la organización politica chovenil d'Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV), establita en 1904. Ye una organización de caracter nacionalista, independentista, pacifista y aconfesional.

## Vinclos externos
*Web oficial de EGI
Liesa

**Liesa** ye un lugar d'o concello municipal de Sietemo, situato en a provincia de Uesca (Aragón).

## Casas
Os nombres d'as casas de Liesa son:

*Abadías*, *Albero*, *Antonio Arrabal*, *Antonio Blas*, *Avellanas*, *Ballarín*, *Bara*, *Barbera*, *Blas*, *Borau*, *Buil*, *Burgasé*, *Canuto*, *Carretero*, *Colás*, *Colás de Antonia*, *Conte*, *Estanco*, *Fernando*, *Gaitano (1)*, *Gaitano (2)*, *Grasa*, *Guiral*, *Launa*, *Lomero*, *Marcelina*, *María Pepa*, *María Tresa*, *Monclús*, *Monjiu*, *Morcate*, *Naya*, *Ordás*, *Playán / A Tienda*, *Salillas*, *Sangarrén*, *Sastre*, *Serafina*, *Simón*, *Sorda*, *Sorribas*, *Sotera*, *Tejedor*, *Trallero*, *Torres*, *Urbán*, *Viñuales*, *Zapater* y *Zapatero viejo*.

## Referencias
Arbaniés

**Arbaniés** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Sietemo, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.

A suya población ye de 70 habitants (2008).

## Cheografía
Arbaniés ye situato a 591 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en una plana en a marguin ezquierda d'o río Guatizalema, a una distancia de 16 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya comarca y d'a suya provincia.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Nuestra Sinyora d'os Ánchels, una ilesia de finals d'o sieglo XII, en estilo romanico, con pinturas d'o sieglo XIV d'estilo gotico.
* Ermita de Sant Silvestre.

## Fiestas
* 15 d'agosto: Nuestra Sinyora d'os Ánchels.
* 31 d'aviento: Sant Silvestre.

## Vinclos externos
* Arbaniés en ''www.RomanicoAragones.com''.
Castillón d'Arbaniés

**Castillón d'Arbaniés** (*Castejón de Arbaniés* en castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de Sietemo, situau en a provincia de Uesca.
Bespén

**Bespén** ye un lugar aragonés d'o concello municipal d'Angüés, situato en a comarca de Plana de Uesca y provincia de Uesca.

A suya población ye de 70 habitants (2018).

## Cheografía
Bespén ye situato en o capezo d'un chicot pueyo a 457 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'as suyas comarca y provincia.

Ye situato no pas muit luent de l'antiga vía romana Uesca-Leida por Monzón.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullita en a obra d'Antonio Durán Gudiol *Colección diplomática de la [[Seu de Santa María de Uesca|catedral de Huesca]]*, I (Zaragoza, 1965), y documenta as variants *Bespen* y *Uespen*.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chuan Evanchelista de Bespén, una ilesia d'estilo romanico, con partis d'os sieglos XII y XIII, con capiellas laterals construyitas en o sieglo XVI.
* Castiello de Bespén, en runas.
* Ermita d'o Pilar.
* Ermita de Nuestra Sinyora d'a Sierra.

## Vinclos externos
* Bespén en ''www.RomanicoAragones.com''.

## Referencias
Aguas

**Aguas** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Loporzano, situato en a comarca de Plana de Uesca, en a provincia de Uesca y partiu chudicial de Uesca.

A suya población ye de 35 habitants (2009).

## Cheografía
Aguas ye a una distancia de 20&nbsp;km de Uesca, a capital d'a suya comarca y provincia. Se troba situato a 706 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 1178, en a obra de Pascual Galindo *Reconstitución del Cartoral del Pilar (El "Libro de los Botones") siglos XII-XIV*, en *Revista Zurita*, II, Zaragoza (1934), y documenta as formas *Aguas*, *Anguas*, *Aquas* y *Aquis*.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Información de Aguas en a pachina web de Loporzano.
Santolaria (Loporzano)

**Santolaria** (*Santa Eulalia la Mayor* en castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de Loporzano, situato en a provincia de Uesca y comarca de Plana de Uesca.

A suya población ye de 52 habitants (2009).

## Cheografía
Santolaria ye situato a 867 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y comarca.

## Historia
En un documento d'o 2 d'aviento de 1249, sinnato en Villar Cremato, o rei Chaime I d'Aragón donó a o suyo mayordombre Ato I de Foces os castiellos d'os lugars de Santolaria, Castiel de Crabas (hue en a Provincia de Castellón) y Petrasol.

## Referencias
Bandaliés

**Bandaliés** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Loporzano, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.

A suya población ye de 48 habitants (2010).

En o lugar se troba, dende 1982, o Museu de Ceramica de Bandaliés.

## Cheografía
O lugar de Bandaliés se troba situato a 502 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 9 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner, o nombre d'o lugar deriva d'o nombre d'o propietario d'un antigo *fundus* en o lugar, que yera dito *Vandalus* (relacionando-se iste antroponimo con o pueblo d'os vandalos).

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1094 u 1096, recullita en a obra de su chermano Antonio Ubieto Arteta *Colección diplomática de [[Pero I d'Aragón|Pedro I de Aragón y Navarra]]* (Zaragoza, 1951), y documenta as variants *Bandalies*, *Bandales*, *Bandaliesse*, *Vandaless* y *Vandalies*.

En 1391, o monesterio de Mont Aragón mercó o lugar de Bandaliés, chunto con atros 23 lugars, pagando 1.000 florins a Chuan I d'Aragón.

En o sieglo XV perteneixeba a lo Monesterio de Casbas.

## Cultura
### L'alfarería de Bandaliés
Bandaliés ye prou conoixito por a suya alfarería, plegando o conte d'Aranda a portar alfarers de Bandaliés enta l'Alcora, en o País Valenciano, ta que amostrasen a los Valencianos cómo fer as soperas tal como se feban en Bandaliés.

Tamién Bandaliés, chunto con Benabarri, estioron os solos lugars de l'Alto Aragón a on se fabricoron feguras ta as portals de Belén, encara que no se conoix denguna que haiga plegato dica hue; sí se conoixen os suyos moldes.

Cuantas familias d'a localidat (os Albero, Ballarín, Barfalluy, Berdiel, Cajal y Laguarta) mercaban as produccions d'os obradors d'o lugar ta dimpués vender-las en as suyas rotas comercials a traviés de tot Aragón, dende Berdún u Chaca en a Chacetania dica Casp en o Baixo Aragón.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora de Bandaliés, una ilesia d'o sieglo XVIII.

## Vinclos externos
*  ''Cerámica Abió'', talle artesano de ceramica de Bandaliés.

## Referencias
Coscullano

**Coscullano** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Loporzano, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.

A suya población ye de 45 habitants (2009).

## Cheografía
O lugar de Coscullano se troba situato a 661 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Toponimia
Presenta a terminación -ano indicadora de pertenencia. Talment a -o final siga recompuesta, y remontar-se a la terminación -án. A forma sin -o final talment existise en o pasato, se troba en un apellito en u n texto d'o 22 de noviembre de 1331 escrito en Uesca y relacionato con o Monesterio de Santa Clara:
Sipán

**Sipán** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Loporzano, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.

## Cheografía
O lugar de Sipán ye situato a 604 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12 km de Uesca, a capital d'a suya comarca y provincia.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 1199, recullita en a suya propia obra *Documentos de Casbas* (en *Textos Medievales*, 21, Valencia, 1966), y documenta nomás a forma *Sipan*.

## Referencias
Chunzano

**Chunzano** (*Junzano* en castellano) ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Casbas de Uesca, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.

A suya población ye de 40 habitants (2008).

## Cheografía

O lugar de Chunzano se troba situato a 509 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya comarca y d'a suya provincia.

## Toponimia
En "Rationes decimarum Hispaniae (1279-1280): Aragón y Navarra" escriben *Junsano*.

## Casas
Os nombres d'as casas de Chunzano son:

*Aduler / Nicanor*, *Agón*, *Aso*, *Baltasar*, *Belenguer*, *Calver*, *Calvo*, *O Caminero*, *La Cárcel*, *El Correo*, *Costiano*, *Cuello*, *O Cura*, *Durán*, *Escario*, *Francha*, *Isidro*, *Juan Domingo*, *Justes*, *Justiano*, *Latre*, *Leris*, *El Maestro*, *Mairal*, *Maza*, *Moliner*, *Morrano*, *Pelaire*, *Pepe San*, *Pepico*, *Pueyo*, *A Rita*, *San*, *Silano*, *Sistac*, *Solans*, *Torres*, *Trallero*, *Villacampa*, *Viñuales*, *Vitales*, *Vitaletes* y *Zazurca / Carilla*.

## Referencias
Labata

**Labata** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Casbas de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.

A suya población yera de 57 habitants en o 2008.

## Toponimia
O toponimo *Labata* deriva d'o latín *GLEBATA*, plural neutro de *GLEBATUM*, relacionau con *GLEBA* u *GLAEBA* ("torrueco").

## Cheografía
O lugar de Labata ye situato a 579 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Casas
Os nombres d'as casas de Labata son:

*Albero*, *Ambrosio*, *Aniceto / Churrera*, *Aragón*, *Arazo*, *Aso*, *Balenga*, *Barrio*, *Barrio / Leonor*, *Bellostas*, *Bescós (1)*, *Bescós (2)*, *Bitico / Lafarga*, *Bonifacio / Leonor*, *Broto*, *Buil*, *Candida*, *Carlota*, *Casa d'a Villa / Perpetua?*, *Casa O Lugar*, *Carbonero*, *Carretero*, *Castán*, *Cebollero*, *Cheta*, *Concha*, *Constante*, *Cornelio*, *O Correo *, *Costiana*, *Cuchares*, *Cuello*, *El Cura*, *Espona*, *Esquirador*, *Felicitas / Sierra*, *Felisa*, *Ferrer*, *Flores / Acebillo*, *Foncillas*, *Gabarre*, *El Herrero*, *Irene*, *Isidora*, *Jacinto*, *Jordán*, *José María*, *Juan Andrés*, *Juliana*, *Juliana Pastor*, *Julianeta*, *Justo*, *Lafarga*, *Lafarga Rincón*, *Laviña*, *Lorenza*, *Mariscal*, *Martincho*, *Martín Juan*, *Matías*, *Meli (ant. Lucas)*, *Montañeses*, *Nasarre (1)*, *Nasarre (2)*, *Naya*, *Pardo*, *Perico*, *Pertusa*, *Pili*, *Pinos*, *Rita*, *Rivera*, *Rodellar*, *Rufer*, *O Rufo*, *Salillas*, *Sastre*, *Tisner*, *Tomaser*, *Torrente*, *Torres*, *Trallero*, *Urbano*, *Usón*, *Valentín*, *Valera* y *Viñuales*.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Mateu de Labata.
* Ermita de Sant Salvador.

## Referencias
Panzano

**Panzano** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Casbas de Uesca, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.

A suya población ye de 23 habitants (2008).

## Cheografía
A localidat de Panzano se troba situata a 649 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 29 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya comarca y d'a suya provincia.

## Casas
Os nombres d'as casas de Panzano son:

*Abadía / El Cura*, *Aineto*, *Aldrián*, *Alpín*, *Antón*, *Arellano*, *Asín*, *Borroy*, *O Cabalero*, *Cadena*, *Calvo (antis, Fantoba)*, *O Caminero*, *Campo*, *Cañardo*, *Conte*, *Dulero*, *Esteban*, *Fabana*, *Fanlo*, *Fuerzas*, *Gros*, *L'Herrero*, *d'a Justa*, *Justes*, *Lizana*, *Mairal*, *Mestre*, *Naya*, *Olibán*, *Otín*, *Pepín*, *Severo*, *A Tienda*, *Vallés* y *Zamora*.

## Referencias
Sieso de Uesca

**Sieso de Uesca** (*Sieso de Huesca* en castellano) ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Casbas de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.

## Cheografía
A localidat de Sieso de Uesca ye situata a 582 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya comarca y d'a suya provincia.

## Historia
En o sieglo XV perteneixeba a lo Monesterio de Casbas.

## Casas
Os nombres d'as casas de Sieso de Uesca son:

*L'Abadía*, *Alamán*, *Albert*, *Alduque*, *Almudévar*, *Alpín*, *A Balsa*, *Bernardos*, *Bescós*, *Bruna*, *Buisán*, *Cabrero*, *Candelaria*, *Cano*, *Capitana*, *Carlota*, *Carreter*, *Castellaza*, *Castellor*, *Castillero*, *Consuelo*, *Correas*, *O Correo*, *Cruz*, *A Cruz*, *El Cura / Abadía*, *Escartín*, *Escolano*, *A Escuela*, *Fermín*, *A Ferrería*, *El Francés*, *Gabarre*, *Garcés*, *Gaspar*, *Hermenegilda*, *Jacinto / Somada?*, *Jal*, *Joaquín*, *Laguarta*, *Larrosa*, *El Maestro*, *Mairal / Somada*, *Malaño*, *Manolón*, *Mariano*, *Martín Juan*, *Mundo*, *Nana*, *Nasarre*, *Navarro*, *Orús*, *Pachesa*, *Palacio / Josefa*, *Pajares*, *Pelaire*, *Penilla*, *Pío (1)*, *Pío (2)*, *Piquero*, *Puente*, *Raneta*, *A Reina*, *Rinconero*, *A Royeta*, *Rulo*, *San Román*, *Santo*, *O Sastre*, *Sen*, *Seral*, *Severo*, *Silano*, *Tomaser*, *Tomi*, *Treseta*, *Tricas*, *Urraca*, *Ventura*, *La Viña*, *Zacarías*, *Zamora* y *Zapatero*.

## Molimentos
*Ilesia parroquial de Sant Vicent, una ilesia d'estilo romanico d'o sieglo XII, encara que muit esviellata en os sieglos XVI-XVII.
**Casa Laguarta*, con elementos renaixentistas.
**Casa Severo*.

## Referencias

## Vinclos externos
* ''Sieso de Uesca'' en *www.romanicoaragones.com*.
* Abside romanico d'a ilesia de Sant Martín de Sieso de Uesca.
Barluenga

**Barluenga** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Loporzano, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.

A suya población ye de 37 habitants (2010).

## Cheografía
O lugar de Barluenga se troba situato a 673 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca.

## Demografía

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1073, recullita en a obra de María Pilar Jerez Martín *Documentación particular [[Monesterio de Sant Chuan d'a Penya|pinatnse]] de [[1063]] a [[1095]])*, treballo de licenciatura, Facultat de Filosofía y Letras d'a Universidat de Valencia, curso 1959-1960, y documenta as variants *Barlonga*, *Barluanga*, *Ballelonga*, *Ballonga* y *Vallelonga*.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Andreu de Barluenga, una ilesia d'o sieglo XVI.

## Referencias
Castilsabás

**Castilsabás** ye un lugar d'o concello municipal de Loporzano, situato en a provincia de Uesca.

## Toponimia
Ye documentato en textos medievals latinos con elementos romances como *Castello-Savals* u *Castello-Sabals*.

S'escribe *Castelsavals* en *[[Rationes decimarum Hispaniae (1279-80)]]*:

## Referencias