A Buerda

**A Buerda** (*Labuerda* en castellano, oficialment *Labuerda-A Buerda* en castellano y aragonés) ye un municipio y un lugar d'a provincia de Uesca, en a comarca de Sobrarbe y partiu chudicial de Boltanya.

A suya población ye de  habitants  en una superficie de 18,05&nbsp;km² y una densidat de población de  hab/km². A mayoría d'a población se concentra en o lugar d'a Buerda, cabecera d'o municipio.

O termino municipal se troba tot entre a ribera d'o río Cinca y arredol d'a cuenca d'o barranco de Sant Visorio, que baixa dende a sierra d'ixe nombre y fa la boca en o río a poco trozo de lugar. A Buerda ye en a plana aluvial entre a carretera A-138 y o río, y Sant Vicient y Fontanal (os atros dos nuclios d'o municipio) son mas t'alto en a cuenca d'o dito barranco.

O malnombre d'os de a Buerda en a redolada ye «gurrions de canalera», embotada que s'ha asegurau que dimana d'o caráuter ubierto y alegre d'os suyos naturals. En Sobrarbe, «gurrión de canalera» ye una exprisión que viene d'o comportamiento nupcial d'os gurrions (*Passer domesticus*), que gosan fer niedo en as canaleras d'os tellaus a principios de primavera y entre que se fan as parellas, os masclos no paran de cantar y d'encorrer a la fembra contino.

S'ha de fer notar o posible doble sentiu en a exprisión, pos o gurrión a la vez que puede personificar l'alegría y o treballo, tamién puede estar tabolero y fer-se pesau.

En A Buerda, dende 1980 se publica a revista trimestral El Gurrión, que en o mes de febrero de 2021 esvolarció o numero 162: cuasi 5700 pachinas d'hemeroteca.

## Cheografía

O termino municipal de a Buerda ye o segundo mas chicote de tot Sobrarbe, por extensión, solo por dezaga de Palo en a Fueva. Limita a l'este con o río Cinca, por o norte con Puertolas, por o sud con l'Aínsa-Sobrarbe y por l'ueste con o troz de Boltanya que dentra ta valle' Vio (Murillo de Sant Pietro).

As buegas d'o municipio son en o tozal de Guardia en norte con o termino d'Escalona (Puertolas), o tozal d'o Pozo y o tozal d'as Cruces en l'alto d'a sierra de Sant Visorio con o de Boltanya, y o tozal de Regaderas y o barranco de río-Forcaz con l'Aínsa.

O termino concabe en esencia a cuenca hidrografica d'o barranco de Sant Visorio, que tamién en dicen de *San Vicente* u de *a Sierra*, dende o cabecero en a sierra de Sant Visorio dica la boca en a Cinca. As casas mas baixas d'o lugar de a Buerda, y en especial o barrio *Mingué*, sufren de cabo a cuan as creixidas d'o barranco dada la forma d'embudo d'o termino municipal y porque o cauce s'encaixona entre a Plana y as laderas de Cosinyor uns metros antes d'arribar ta lugar. O municipio ha feito a-saber-las inversions en acondicionar o cauce d'este barranco a lo largo d'os anyos.

O municipio ye formau de tres nuclios: a Buerda ye a capital municipal, seu de l'achuntamiento, a ilesia parroquial y bella infraestructura como a pista polideportiva, a piscina municipal y o parque. *San Vicente*-Sant Vicient d'a Buerda- ye a 3&nbsp;km por pista asfaltada y tiene una quincena d'habitants, y Fontanal que ye un mas en o monte d'o municipio.

O lugar d'a Buerda ye dividiu en tres barrios: o barrio d**a Ilesia'' (bella vez tamién en dicen ''a Plaza''), o barrio ''San Juan'' y o barrio ''Mingué''. O primero y os dos zagueros son separaus por o barranco. O segundo y o tercero entre si lo i son por a carretera.

=== Un poquet de toponimia ===

En o termino municipal d'a Buerda esiste una toponimia aragonesa abundante. Por alto d'o barrio d'a ilesia s'alza un monte que ye plano por alto y ye aon se troba buena cosa d'os campos de [[secano]] d'o lugar. Recibe o nombre de ''a Plana'', dividida en ''Plana Abajo'', ''Plana Enmedio'' y ''Plana Ermita''. Cruz-Calvario, [[Tozal]]s: Os ''Castillons'', o ''sarrato Cocullón'', o tozal de ''Regaderas'', o tozal ''Corona'' y mas t'allá, pasando de río Forcaz, o sarrato a ''Coda Sartén'' que pertenece a l'Aínsa, y os campos de ''Troteras'' que parten entre l'Aínsa y Boltanya.

En a cuentra d'o barranco, por alto d'o barrio San Juan, ye o tozal de ''Guardia'' u ''A Guardia''. An rematan as zagueras casas de barrio San Juan pasa o barranco ''a Vinyeta'', y dimpués os campos d'ixe nombre tamién. Luego vendrá ''Vinyacequia'' y dimpués ''Cosinyor'' y os suyos campos y [[terrero]]s.

Barranco Sant Visorio, barranco Fontanal, barranco ''a Vinyeta'', barranco ''Royo'', barranco río Forcaz, barranco ''a Rabosa'', barranco ''Melonera'', barranco ''os Castillons'', barranco Fondo, tamién o barranco ''Os Guaz'', toponimo curioso que ye una forma arcaica de o plural de [[uerto]] (''o guarto'' > ''os guarz'' > ''Os guaz'').

Bel uerto y campos de regano: ''A Ribera'', ''A Espuenda'', ''Estanyuelos'', ''os Cuairons'', uerta ''o Río'', uerta ''o Molino'', o ''Reguero'', o ''[[Filador]]'', o ''Flaire'', etc.

As fuents: a ''Fuente-Penya'', a ''Fuent Melonera'', a ''Fuent d'a Tosca'', a ''Fuent Vieja'', a ''Rabosa'', etc. y a fuent d'a Plaza son eixemplos.

== Historia ==

Son pocas as referencias que i hai sobre a Buerda antes d'o [[sieglo XVI]], y en cheneral fan referencia a o lugar de [[Sant Vicient d'a Buerda]] u a suya ilesia. A mas antiga d'estas ye de 1055.

O [[25 d'octubre]] de [[1559]], Don [[Pedro Vitales]] visitó a ilesia de Sant Vicient en nombre d'o bispe de [[Diocesi de Uesca|Uesca]]. Manda fer o zarramiento d'o cimenterio y que se construiga l'[[abadía]].

O [[21 d'aviento]] de [[1610]] visitó [[l'Aínsa]] o cartografo portugués [[João Baptista Labanha]]. Dende ixa villa replega información sobre os [[lugar]]s que i son cerca. Asinas ye como amanece a Buerda:


=== Casas ===

As casas d'a Buerda en a segunda metat d'o [[sieglo XX]] yeran: 
*Por o barrio San Juan: Casa ''Chorche'', casa ''Emeterio'', casa ''Pueyo'', casa ''Puyoleta'', casa ''Buil'', casa ''Manco'', casa ''García'', casa ''Terrero'', casa ''Coronas'' y casa ''Pía'', casa ''Agustín'', casa ''Juana'' y casa ''Pardineta''.
*Por o barrio Mingué: casa ''Navarro'', casa ''o Portugués'', casa ''Cerezo'' (viella) y casa ''Murillo''.
*Por o barrio a Ilesia: casa ''Manolico'', casa ''Navalés'', casa ''Vicién'' y casa ''Turmo'' (a d'o barranco), casa ''Rosa'', casa ''For'' y casa ''Castro'', casa ''Benita'', casa ''Bellosta'', casa ''Amalia Vicién'', casa ''Orosia'', casa ''Susana'', casa ''Turmo'' (viella), casa ''Casilda'' y casa ''Ferrero'', casa ''Ferraz'', casa ''Roque'', casa ''Borens'', casa ''Cosculluela'', casa ''Lafalla'' y casa ''Arcas'', casa ''Botiguero'', casa ''Pardina'', casa ''Sagún'', casa ''Barrabés'' y casa ''Pardina'', Casa ''Migalico'', casa ''l'Arriero'', casa ''Timio'', casa ''Broto'' y a Ferrería, casa ''Mur'' u casa ''Fanlo'', casa ''Soro'' y casa ''Manolé'', casa ''Maístro'', casa ''Juan Lascorz'', a ilesia y casa ''Chirón'', casa ''Turmo'' (l'hotel y a tienda), casa ''Cerezo a nueva'', casa ''Antigüedades'' (porque teneban ixe comercio), a Casa-escuela y casa ''Miranda'', casa ''Carrera'', casa ''Escalona'', casa ''Salinas'', casa ''Medica'', casa ''Notario'', casa ''Felipe'', casa ''Lanau'', casa ''Torrén'', casa ''Falceto'' y casa ''Sesé'', l'Abadía, casa ''Lanzón'', casa ''Escartín'', casa ''Felipe d'abajo'', casa ''Buetas'' y casa ''Nao''.

== Demografía ==

=== Demografía d'o termino municipal d'a Buerda ===

Se incluyen as entidaz menors, que son Sant Vicient d'a Buerda y Fontanal.

<small>* Población de dreito, no pas de feito</small>







=== Demografía d'o lugar d'a Buerda ===
No tracta si que d'o nuclio d'a Buerda (se saca Sant Vicient y Fontanal)


==Administración==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

===Alcaldes===


== Galería ==
<gallery>
Imachen:18.Labuerda. Portalada iglesia.JPG
Imachen:19.Labuerda. Detalle portalada.JPG
Imachen:21.Labuerda. Campanario.JPG
Imachen:26.Labuerda. Campanario.JPG
Imachen:30.Labuerda..JPG
Imachen:A Buerda01.JPG
Imachen:27.Labuerda. Casa escuela.JPG|A ''Casa Escuela''.
Imachen:10.Labuerda. Bordas.JPG
Imachen:12.Labuerda. Casa For.JPG
Imachen:134.Labuerda. Barrio San Juan.JPG| O barrio San Juan.
Imachen:133.Labuerda. Barrio Mingué.JPG|O barrio Mingué.
Imachen:14.Labuerda. Fuente.JPG
Imachen:15.Labuerda. Fuente.JPG
Imachen:16.Labuerda. Fuente.JPG
Imachen:17.Labuerda. Fuente.JPG
</gallery>

== Fiestas ==

* [[20 de chinero]], **fiesta d'hibierno** pa [[Sant Sabastián mártir]].
* [[15 de mayo]], romería de [[Sant Visorio]] chunto con Sant Vicient, [[Banastón]] y [[Cadeilhan-Trachère]].
* [[16 d'agosto]], **Fiesta Mayor''' en honor  Sant Roque.

## Municipios achirmanaus
#- Cadelha e Trashèrra (dpto. d'Altos Pireneus, Occitania, Francia)

## Se veiga tamién
*Sant Vicient d'a Buerda
*Fontanal
*Ilesia de Sant Vicient d'a Buerda
*Sant Visorio

## Referencias


## Vinclos externos