Idioma baixo alemán

:*Iste articlo ye sobre l**idioma baixo alemán*'. Ta o suyo dialecto occidental se veiga baixo saxón*.

O *'baixo alemán** (en baixo alemán ''Plattdütsch/Plattdüütsch'', ''Nedderdüütsch''; en [[idioma alemán|alemán estándard]] ''Plattdeutsch'' u '' Niederdeutsch'' y en [[idioma neerlandés|neerlandés]] ''Nedersaksisch''), a vegadas conoixiu tamién con o nombre de **baixo saxón*' encara que ista ye a denominación correcta nomás ta o suyo [[dialecto]] occidental, ye una [[Luengas chermanicas occidentals|luenga chermanica occidental]] [[luengas ingveonicas|ingveonica]] que se charra mas que mas en o norte d'Alemanya y l'este d'os Países Baixos. Desciende de l'[[antigo saxón]] en a suya forma mas temprana.

O historico *Sprachraum* (u *aria de distribución d'a luenga*) d'o baixo alemán encluyiba tamién a parti norte de l'actual [[Polonia]], l'[[oblast de Kaliningrado]] en [[Rusia]], y a parti sud de [[Lituania]]. Os parlants d'alemán fuoron forachitatos d'istas rechions con d'o cambio de mugas dimpués d'a [[Segunda Guerra Mundial]]. As antigas comunidaz [[Alemans balticos|alemanas]] en os estaus balticos tamien parlaban o baixo alemán. D'atra man, o [[baixo alemán meyo]] estió a *lingua franca* d'a [[Liga Hanseatica]], y tenió una [[influencia lingüistica|influencia]] important en as [[luengas escandinavas]]. En idioma anglés tamién bi ha [[idioma anglés#Vocabulario#Orichen d'as parolas#Parolas d'orichen neerlandés y baixo alemán|parolas ampradas d'o baixo alemán]] que se remontan a ixas envueltas d'a Liga Hanseatica.

==Clasificación y idiomas relacionaus==
O baixo alemán fa parti d'o [[continuum dialectal]] d'as [[luengas chermanicas occidentals]] continentals. A l'ueste muga con as [[luengas baixo-francas]] que distinguen dos rematanzas verbals ta o plural, en comparanza con a unica rematanza verbal d'o plural que ye present en o baixo alemán. A o sud muga con as [[luengas altochermanicas centrals]], que han estau afectadas por a [[segunda mutación consonantica]]. Ista división se marca por un regular con a [[linia de Benrath]] que traza a [[isoglosa]] *maken – machen*.

A l'este o baixo alemán muga con l'[[idioma caixubio]] ([[Luengas eslavas|luenga eslava]], l'unico repui que queda actualment de l'[[idioma pomeranio]]) y, dende que dimpués d'a Segunda Guerra Mundial cuasi toz os alemans estiesen forachitaus de [[Pomerania]], tamién con o [[idioma polaco|polaco]]. Os dialectos d'o baixo alemán en Pomerania s'incluyen en o grupo d'o [[baixo alemán oriental]] (u *Pommersch* en alemán).

A o norte y nord-ueste muga con o [[idioma danés|danés]] y o [[Idioma frisón|frisón]]. Cal parar cuenta que en Alemanya, o baixo alemán ha reemplazau a o frisón en muitas rechions. O [[frisón de Saterland]] ye l'unico subdialecto d'o [[frisón oriental]] que encara ye vivo y ye rodiau de tot por o baixo alemán, igual que pasa con as pocas variedaz de [[frisón septentrional]] que encara i quedan, tenendo asinas os dialectos baixo-alemans d'ista zona un important substrato frisón.

Bellas clasificacions meten a os dialectos septentrionals d'o baixo alemán chunto a l'[[idioma anglés|anglés]], l'[[idioma anglico escocés|anglico escocés]], y o [[idioma frisón|frisón]] en o grupo d'as *luengas chermanicas d'a mar d'o Norte* u *luengas ingveonicas*. Manimenos, a mayoría excuyen a o baixo alemán d'iste grupo que segosa denominar [[luengas anglo-frisonas]], ya que bi ha bellas caracteristicas d'iste grupo de luengas que nomás observan parcialment en o baixo alemán, por eixemplo [[lei d'as nasals aspirants ingveonicas]]  (bellas variedaz fan servir *us*, *os* ta o pronombre "nos", atras emplegan *uns*, *ons*), y debiu a atras caracteristicas que ni sisquiera existen en o baixo alemán, por eixemplo a [[palatalización]] de /k/ (asinas en anglés *cheese*, y frisón *tsiis* se dan as formas palatalizadas, mientres que en o baixo alemán *Kees* u *Kaise*, neerlandés *kaas* u alemán *Käse'' no pas).

## Variedaz d'o baixo alemán

### En Alemanya
*Baixo alemán occidental
**Baixo saxón frisón oriental
**Baixo saxón meridional
**Westfaliano
**Ostfaliano
*Baixo alemán oriental
**Brandemburgués
**Mecklenburgués-antepomeranio
**Pomeranio central
**Pomeranio oriental
**Baixo prusiano
**Plautdietsch (Baixo alemán menonita, charrau tamién en atros países)

### En os Países Baixos
As variedaz de baixo saxón neerlandés, que tamién se gosan definir como dialectos d'o neerlandés, son:
* Westerkwartiers
** Kollumerpompsters
** Kollumerlands
** Middaglands
** Midden-Westerkwartiers
** Zuid-Westerkwartiers
* Groningués y Noord-Drents
** Hogelandsters
** Stadsgronings
** Westerwolds
** Veenkoloniaals
** Oldambtsters
* Stellingwerfs
* Midden-Drents
* Zuid-Drents
* Twents
* Twents-Graafschaps
* Gelders-Overijssels
** Achterhoeks
** Sallands
** Urkers
* Veluws
** Oost-Veluws
** West-Veluws

## Referencias