open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
21 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
* 1809 - cayida de Zaragoza en mans de l'exercito francés en o Segundo seche de Zaragoza d'os Seches de Zaragoza.

### Atros países
* 1848 - Karl Marx publica en Londres o *[[Manifest der Kommunistischen Partei]]*.
* 1916 - prencipia en o Frent Occidental d'a Primera Guerra Mundial, a batalla de Verdun.

## Naixencias
### Aragón
* 1748 - naixencia en Chaca (Chacetania, Uesca, Aragón) d'o bispe y arcebispe aragonés Antonio Bergosa y Jordán (†1819).
* 1921 - naixencia en Sietemo (Plana de Uesca) d'o bispe, arcebispe y cardenal aragonés Antonio María Javierre Ortás (†2007).
* 1929 - naixencia en Zaragoza (Comarca de Zaragoza, Aragón) de l'actriz aragonesa Mayrata O'Wisiedo (†1998).
* 1946 - naixencia en Zaragoza (Comarca de Zaragoza, Aragón) d'o churista y diplomatico aragonés José Manuel Paz Agüeras (†2012).

### Atros países
* 1728 - naixencia en Kiel (Alemanya) d'o zar Pero III de Rusia.
* 1858 - naixencia en Millbrook (Bedfordshire, Reino Uniu) d'o zoologo britanico Oldfield Thomas (†1929).
* 1912 - naixencia en Avinyón (Vauclusa) d'o escritor y novelista occitán en luenga francesa Pierre Boulle (†1994).
* 1915 - naixencia en Denton (Texas) de l'actriz estausunidense Ann Sheridan (†1967).
* 1925 
** - naixencia en Haarlemmermeer (Holanda Septentrional, Países Baixos) de l'astronomo neerlandés Tom Gehrels (†2011).
** - naixencia en Fresno (California) d'o director cinematografico y guionista estausunidense Sam Peckinpah (†1984).
* 1937 - naixencia en Asker (Akershus) d'o rei Harald V de Noruega.
* 1946 - naixencia en Londres (Anglaterra) de l'actor britanico Alan Rickman.
* 1973 - naixencia en Pittsburgh (Pennsilvania) d'o guitarrista y cantaire/compositor estausunidense Justin Sane, miembro d'o grupo *[[Anti-Flag]]*.

## Defuncions
### Aragón
* 1152 - muere en Borcha (Campo de Borcha) o noble aragonés Pero d'Atarés (n.1083).
* 1833 - muere en Zaragoza (comarca de Zaragoza) a escritora y pedagoga aragonesa Josefa Amar y Borbón, una d'as precursoras d'o feminismo en Aragón (n.1753).

### Atros países
* 1437 - o rei Chaime I d'Escocia ye asasinato en Perth.
* 1677 - muere en Den Haag (Republica d'as Provincias Unidas, hue Países Baixos) o filosofo neerlandés d'orichen chudeoportugués Baruch Spinoza (n.1632).
* 1926 - muere en Leiden (Holanda Meridional, Países Baixos) o fisico neerlandés Heike Kamerlingh Onnes, Premio Nobel de Fisica en 1913 (n.1853).
* 1962 - muere en Buenos Aires (Archentina) o matematico espanyol Julio Rey Pastor.
* 2005 - muere en Londres (Reino Uniu) o escritor y guionista cubano Guillermo Cabrera Infante (n.1929).
* 2009 - muere o filosofo y sociologo francés Michel Clouscard.

## Vinclos externos

## Referencias
13 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
## Naixencias
### Aragón
* 1992 - naixencia en Zaragoza d'o futbolista aragonés Kevin Lacruz Coscolín.

### Atros países
* 1847 - naixencia en Stange (Hedmark) d'o politico noruego Otto Blehr.
* 1903 - naixencia en Lidje (provincia de Lidje, Valonia) d'o escritor belga en luenga francesa Georges Simenon (†1989).
* 1933 - naixencia en Chicago (Illinois) de l'actriz estausunidense Kim Novak.
* 1984 - naixencia en Malaga (Andalucía) d'o futbolista andaluz Apoño.
* 1991 - naixencia en L'Habana (Cuba) d'o chugador profesional cubano de basketbol Howard Sant-Roos.

## Defuncions
### Aragón
* 1962 - muere en Caracas (Venezuela) l'anarcosindicalista y politico aragonés Luis Montoliu Salado (n.1903?).

### Atros países
* 1332 - muere en Costantinoble o emperador Andronico II Paleologo de l'Imperio Bizantín (n.1259).
* 1787 - muere en Milán (Ducau de Milán, hue Italia) o teologo, fisico, astronomo, matematico, filosofo y diplomatico d'a Republica de Ragusa Ruđer Bošković (n.1711).
* 1996 - muere en Roma (Lazio, Italia) l'actor estausunidense Martin Balsam (n.1919).
* 2009 - muere en Sabadell (Barcelona, Catalunya) o politico catalán Antoni Farrés, alcalde de Sabadell en 1979-1999.

## Vinclos externos

## Referencias
16 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* 1486 - Maximiliano I d'Habsburgo puya a lo trono d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
* 1936 - victoria d'o Frent Popular, liderau por Manuel Azaña, en as eleccions chenerals d'Espanya de 1936.
* 1959 - o politico cubano Fidel Castro se converte en o nuevo primer ministro de Cuba.
* 2005 - dentra en vigor o Protocolo de Kioto, dimpués d'a suya ratificación por 141 estaus.

## Naixencias
### Aragón
* 1790 - naixencia en Exeya d'os Caballers (Cinco Villas) de Juliana Larena Fenollé, heroina d'os Seches de Zaragoza (†1835).
* 1945 - naixencia en Zaragoza (comarca de Zaragoza) de l'actor aragonés Fernando Esteso (†2026).

### Atros países
#### Sieglo XIX
* 1841 - naixencia en París (Reino de Francia) d'o pintor francés d'o Impresionismo Armand Guillaumin (†1927).
* 1848 - naixencia en Trévières (Calvados, Segunda Republica Francesa) d'o escritor, periodista, novelista y dramaturgo francés Octave Mirbeau (†1917).
* 1862 - naixencia en Barcelona d'o pintor catalán Miquel Utrillo i Morlius.

#### Sieglo XX
* 1901 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actor estausunidense Chester Morris (†1970).
* 1926 - naixencia en Londres (Anglaterra, Reino Uniu) d'o director cinematografico britanico John Schlesinger (†2003).
* 1928 - naixencia en Villa de Mazo (Islas Canarias) o relichioso canario Elías Yanes, que estió bispe de Zaragoza dende 1977 dica 2005.
* 1941 (u 1942) - naixencia en Vyatskoye (Unión Sovietica, seguntes informes sovieticos) u en Mont Baekdu (Corea, seguntes informes nortcoreanos) d'o politico nortcoreano Kim Jong-Il (†2011).
* 1954 - naixencia en Portland (Oregón) d'a modelo y actriz estausunidense Margaux Hemingway (†1996).
* 1964 - naixencia en Cheboksary (Unión Sovietica hue Rusia) de l'atleta rusa Valentina Yegorova.
* 1969 - naixencia en Agreda (Soria), de l'atleta soriano Fermín Cacho Ruíz campión olimpico de 1.500m lisos en os Chuegos Olimpicos de Barcelona 1992.
* 1979 - naixencia en Urbino (Marcas) d'o piloto de motociclismo italiano Valentino Rossi.

## Defuncions
### Aragón
* 1901 - muere en Zaragoza (Comuarca Central, Aragón) o relichioso y politico aragonés Vicente Alda y Sancho (n.1839).
* 1990 - muere en Valladolit (Espanya) o musicologo, compositor y pianista aragonés Ángel Sagardía Sagardía (n.1901).

### Atros países
* 1279 - muere en Alcobaça o rei Alifonso III de Portugal (n.1210).
* 1391 - muere en Costantinoble o emperador Chuan V Paleologo de l'Imperio Bizantín (n.1332).
* 1907 - muere en Bolonya (Toscana, Reino d'Italia, hue Italia) o poeta italiano Giosuè Carducci, Premio Nobel de Literatura en 1906.
* 1917 - muere en París (Tercera Republica Francesa) o escritor, periodista, novelista y dramaturgo francés Octave Mirbeau (n.1848).
* 1981 - muere en Abbiategrasso (Ciudat metropolitana de Milán, Reino d'Italia) l'atleta italiano Luigi Bosatra (n.1905).
* 1986 - muere en Ossining (Nueva York, Estaus Unius) dl'actor y director cinematografico estausunidense Howard da Silva (n.1909).

## Referencias

## Vinclos externos
28 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* 1412 - s'establix en Saint Andrews (Escocia) la Universidat de Saint Andrews, a mas antiga d'o país.
* 1811 - con o *[[Grito d'Asencio]]* prencipia lo proceso que remata en a independencia d'Uruguai respective d'o reino d'Espanya.
* 1991 - con a rendición d'Iraq, redotada por l'exercito d'os Estaus Unius y os suyos aliaus, remata la Guerra d'o Golfo.
* 2026 - avions d'Estaus Unius y d'Israel prencipian un conchunto d'ataques contra Irán, incluyendo-ie l'asasinato de mas de 60 ninas en una escuela en Minab (Hormozgan) a lo sud d'o país. En l'ataque morió tamién Ali Khamenei, qui yera lo líder supremo d'Irán. Os ataques marcan l'inicio d'a clamada Guerra d'Irán de 2026.

## Naixencias
### Aragón
* 1796 - naixencia en Aso de Sobremont (Alto Galligo) d'o politico aragonés Alejandro Oliván Borruel (†1878).

### Atros países
* 1261 - naixencia en o castiello de Windsor (Reino d'Anglaterra) de Margalida d'Escocia, infanta d'Escocia y reina consort de Noruega (†1283).
* 1877 - naixencia en Mortain (A Manga) d'o sacerdot y prehistoriador francés Henri Breuil (†1961).
* 1894 - naixencia en Nueva York (Nueva York) d'o Director cinematografico, escritor, guionista, periodista y productor cinematografico estausunidense Ben Hecht (†1964).
* 1903 - naixencia en Chicago (Illinois) d'o director cinematografico estausunidense Vincente Minnelli (†1986).
* 1915 - naixencia de l'actor estausunidense Zero Mostel (†1977).
* 1948 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actriz estausunidense Mercedes Ruehl.
* 1957 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actor, director cinematografico y guionista estausunidense John Turturro.
* 1970 - naixencia en Ténès de l'atleta alcherián Noureddine Morceli.
* 1992 - naixencia en Calella (Maresme, Catalunya) d'a chugadora de basketbol espanyola Mariona Ortiz.

## Defuncions
### Aragón
* 1875 - muere en Lanacha (Monegros) a mans d'a Guardia Civil o bandoler aragonés Mariano Gavín Suñén, *[[O Cucaracha]]* (n.1838).

### Atros países
* 1105 - muere Remón IV, conte de Tolosa.
* 1648 - muere en o castiello de Rosenborg (Copenaguen, Dinamarca) o rei de Dinamarca y rei de Noruega Cristián IV de Dinamarca (n.1577).
* 1925 - muere en Berlín (Republica de Weimar, hue Alemanya) o politico alemán Friedrich Ebert, President d'Alemanya (n.1871).
* 1973 - muere en Los Angeles (California, Estaus Unius) l'actor sudafricano Cecil Kellaway (n.1890).
* 1986 - muere asasinau en Estocolmo o politico sueco Olof Palme (n.1927).
* 2011 - muere en París (Isla de Francia) l'actriz francesa Annie Girardot (n.1931).
* 2016 - naixencia en Middleton (Ohio) l'actor estausunidense George Kennedy.

## Vinclos externos

## Referencias
4 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* 1169 - tierratremo en Catania (Sicilia), con muitas destruccions en a ciudat.
* 1945 - mientres a Segunda Guerra Mundial prencipia en o palacio de Livadia en a peninsula de Crimea (a una distancia de 3 km de Yalta, en a costa d'a mar Negra) a dita Conferencia de Yalta entre Franklin Delano Roosevelt, president d'Estaus Unius, Winston Churchill, primer ministro d'o Reino Uniu, y Stalin, president d'o Partiu Comunista d'a Unión Sovietica y maximo dirichent d'a Unión Sovietica.

## Naixencias
### Aragón
* 1933 - naixencia en Zaragoza de l'albeitar y naturalista aragonés Adolfo Aragüés (†2010).

### Atros países
* 1677 - naixencia en Thal, (Sacro Imperio Romano Chermanico, hue Eisenach en Turinchia, Alemanya) d'o compositor y vriolinista alemán d'o Barroco Johann Ludwig Bach (†1731).
* 1682 - naixencia en Schleiz (Turinchia) d'o quimico y alquimista alemán Johann Friedrich Böttger (†1719).
* 1688 - naixencia en París (Reino de Francia) d'o escritor, dramaturgo, novelista y periodista francés Pierre de Marivaux (†1763).
* 1761 - naixencia en Bremen (Bremen) d'o zoologo y ornitologo alemán Blasius Merrem (†1824).
* 1778 - naixencia en Chinevra (Cantón de Chinevra) d'o botanico suizo Augustin Pyrame de Candolle (†1841).
* 1871 - naixencia en Heidelberg (Imperio Alemán, hue Baden-Wurtemberg, Alemanya) d'o politico alemán Friedrich Ebert, President d'Alemanya (†1925).
* 1895 - naixencia en Ensenada (Baixa California, Mexico) de l'actor britanico Nigel Bruce (†1953)
* 1900 - naixencia en Neuilly-sur-Seine (Altos d'o Sena) d'o escritor, poeta y guionista francés Jacques Prévert (†1977).
* 1918 - naixencia en Londres de l'actriz y directora cinematografica anglo-estausunidense Ida Lupino (†1995).
* 1940 - naixencia en Nueva York (Nueva York) d'o director cinematografico, guionista, montador cinematografico y actor estausunidense George A. Romero.
* 1948 - naixencia en Malaga (Andalucía) de l'actriz y cantaire Andaluza Marisol.
* 1971 - naixencia en Los Angeles (California) d'o alcalde de Los Angeles Eric Garcetti.
* 1975 - naixencia en Sydney (Nueva Galas d'o Sud) de l'actriz y cantaire Australiana Natalie Imbruglia.

## Defuncions
### Aragón
* 1631 - muere en Zaragoza (Comarca de Zaragoza) o escritor, poeta y historiador aragonés en castellano Bartolomé Juan Leonardo de Argensola (n.1562).
* 1995 - muere en Zaragoza (comarca de Zaragoza) o musico pianista aragonés Luis Galve (n.1908).

### Atros países
* 1928 - muere en Haarlem (Holanda Septentrional, Países Baixos) o fisico neerlandés Hendrik Antoon Lorentz, Premio Nobel de Fisica en 1902 (n.1853).
* 1983 - muere en Downey (California) a cantaire y musico (batería) estausunidense Karen Carpenter (n.1950).
* 1987 - muere en Palm Springs (California) d'o compositor y pianista Liberace (n. 1919).
* 2009 - muere en Barcelona (Barcelona, Catalunya) o escritor espanyol Luis Romero.

## Vinclos externos

## Referencias
26 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* 1154 - Guillén I se converte en o nuevo rei de Sicilia.
* 1266 - en a batalla de Benavent, Carlos d'Anchú redota y mata a Manfredo I de Sicilia y s'apodera d'o Reino de Sicilia.
* 1658 - sinyatura en a ciudat danesa de Roskilde d'o Tractau de Roskilde que remata l'estau de guerra entre Dinamarca y Suecia, con importants perdidas territorials d'o primer d'ixos países.
* 1719 - o rei Carlos XII de Suecia ye apedacau en a ilesia de Riddarholmen (Estocolmo).

## Naixencias
### Aragón
### Atros países
#### Sieglo XVI
* 1564 - baptizau en Canterbury (Kent, Reino d'Anglaterra) o escritor, dramaturgo, poeta y espía anglés Christopher Marlowe (†1593).

#### Sieglo XVII
* 1684 - naixencia en Viana (Navarra) d'o relichioso navarro Francisco Añoa Busto (†1764).

#### Siego XIX
* 1802 - naixencia en Besançon (Doubs, Franco Condau, Francia) d'o escritor, dramaturgo, poeta y politico francés Victor Hugo.
* 1846 - naixencia cerca de Le Claire (Condau de Scott, Iowa) de Buffalo Bill.
* 1900 - naixencia en Craiova (Rumanía) d'o director cinematografico y guionista estausunidense d'orichen rumano Jean Negulesco (†1993).

#### Sieglo XX
* 1903 - naixencia en Nainital (Raj britanico, hue India) d'o militar britanico Orde Wingate (†1944).
* 1908 - naixencia de Tex Avery, director cinematografico (de cine d'animación) estausunidense (m. 1980).
* 1926 - naixencia en Peoria (Illinois) de l'actriz estausunidense Cynthia Stone.
* 1928 - naixencia en Nueva Orleans (Loisiana, Estaus Unius) d'o cantaire y musico (pianista) estausunidense Fats Domino.
* 1941 - naixencia en Kingsland (Arkansas, Estaus Unius) d'o cantaire y guitarrista estausunidense de country Johnny Cash (†2003).

## Defuncions
### Aragón
### Atros países
* 1154 - muere en Palermo (Reino de Sicilia) o rei Rocher II de Sicilia (n.1095).
* 1770 - muere en Padua (Republica de Venecia, hue Italia) o compositor y musico (vriolinista) italiano d'o Barroco Giuseppe Tartini (n.1692).
* 1989 - muere en Valley Stream (Nueva York) o musico (trompeta) de *[[jazz]]* estausunidense Roy Eldridge (n.1911).

## Referencias

## Vinclos externos
24 de febrero

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* 1918 - Estonia proclama la suya independencia de Rusia.

## Naixencias
### Aragón
* 1975 - naixencia en Zaragoza (Comarca Central, Aragón) de l'actriz aragonesa Laura Gómez-Lacueva (†2023).

### Atros países
* 1463 - naixencia en Mirandola de l'humanista italiano Giovanni Pico della Mirandola (†1494).
* 1557 - naixencia en Viena (archiducato d'Austria) de Matías I d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, emperador d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, rei d'Hongría, rei de Bohemia, archiduque d'Austria y conte de Tirol (†1619).
* 1722 - naixencia en Sutton (Bedfordshire, Anglaterra) d'o militar y politico britanico John Burgoyne (†1792).
* 1837 - naixencia en Santiago de Compostela (A Coruña) d'a escritora y poetesa gallega Rosalía de Castro († 1885).
* 1885 - naixencia en Fredericksburg (Texas) d'o marinero y militar estausunidense Chester W. Nimitz (†1966).
* 1889 - naixencia en Velmaa (Varsinais-Suomi) de l'atleta finlandés Albin Stenroos (†1971).
* 1896 - naixencia en Hutchinson (Kansas) d'o director cinematografico estausunidense Richard Thorpe (†1991).
* 1928 - naixencia en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) de l'actor estausunidense Al Lettieri (†1975).
* 1947 - naixencia en Los Angeles (California) de l'actor y director cinematografico estausunidense Edward James Olmos.
* 1955 - naixencia en San Francisco (California) d'o incheniero de software, empresario y inventor estausunidense Steve Jobs (†2011).

## Defuncions
### Aragón
* 1520 - muere en Lecera (Campo de Belchit) Alonso d'Aragón, arcebispe de Zaragoza (n.1470).
* 2012 - muere en Pamplona (Merindat de Pamplona, Navarra) o churista y diplomatico aragonés José Manuel Paz Agüeras (n.1946).

### Atros países
* 1777 - muere en o Palacio reyal de Sintra, Sintra (Reino de Portugal, hue Portugal) o rei de Portugal Chusé I de Portugal (n.1714).
* 1929 - muere en París o compositor y director d'orquesta francés André Messager.
* 1953 - muere en Hannover (Baixa Saxonia, Alemanya Occidental, hue Alemanya) o militar alemán Gerd von Rundstedt (n.1875).

## Vinclos externos

## Referencias
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela**, u en aragonés **Sant Chaime de Compostela**, ye una ciudat situata en a provincia d'a Coruña, capital d'a comunidat autonoma de Galicia.

A ciudat de Santiago de Compostela tien una población de 95.092 habitants (2009) en una superficie de 220 km², con una densidat de población de 432,24 hab/km².

Chunto con Cherusalem y Roma ye uno d'os centros de pelegrinache mas importants d'a Cristiandat, l'UNESCO declaró en 1985 o suyo casco antigo como Patrimonio d'a Humanidat y en faa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

## Cheografía
A localidat de Santiago de Compostela se troba situata a 260 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 71 km d'a ciudat de A Coruña, a capital d'a suya provincia.

## Historia
En 968 se produz una incursión vikinga contra la ciudat.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Seu de Sant Chaime de Santiago de Compostela.

## Localidaz achirmanatas
* 1994:  Coimbra (Portugal).
* 2000:  São Paulo (Brasil).
*  Buenos Aires (Archentina).
*  Cáceres (Extremadura, Espanya).

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.

## Referencias
Historia

A **Historia** ye una disciplina cientifica que tien como obchecto l'estudio d'o pasau d'a humanidat, basando-se en testimonios materials. Tamién se diz Historia a lo relato de feitos pasaus que se consideran dignos de remerar por una sociedat determinada. A persona que fa d'o estudio d'a Historia la suya actividat profesional se diz historiador.

A Historia como ciencia naixió con l'aparición d'a escritura, la cual cosa permitió la continidat d'os relatos por dencima de l'antiga tradición oral. Por ixo, l'escritura marca la buega entre as ciencias d'a Historia y d'a Prehistoria, periodo en o cual no existen testimonios escritos, y se gosa clamar tamién Historia a lo periodo que abraca dende l'aparición d'a escritura dica l'actualidat.

## Etimolochía
A palabra en aragonés *historia* provién d'a palabra latina *historia*, que significa "narrativa, relato", y que provién d'o griego antigo ἱστορία *historía*, que significa "l'aprendizache u conoiximiento por investigación, historia, rechistros u narrativa", d'o verbo ἱστορεῖν *historeîn* "investigar", y iste derivau de ἵστωρ *hístōr* "sabio", "testigo" u "chuez".

## Disciplinas auxiliars d'a historia
Son ixos campos d'estudio que ofreixen fuents de datos a o historiador.
* Arqueolochía.
* Chenealochía.
* Diplomatica.
* Epigrafía.
* Heraldica.
* Numismatica.
* Paleografía.
* Sichilografía.

## Vinclos externos
Tecnolochía

A palabra **tecnolochía** data d'o sieglo XVIII, cuan a tecnica, historicament empirica, empecipia a vinclar-se con a ciencia y s'empecipian a sistematizar os metodos de producción. A tecnolochía surte cuan s'enfocan determinatos problemas tecnicos socials con una concepción cientifica y dintro d'una cierta bastida economica y sociocultural; ye intimament vinclada con a ciencia y a complementariedat entre as dos se incrementa cada vegada mas. A tecnolochía emplega o metodo cientifico, comprende o saber sistematizato y en o suyo accionar se manulla tanto a ran practico como conceptual, ye dicir, que abraca lo fer y a suya reflexión teorica. A tecnolochía ye o conchunto ordenato de conoiximientos y os correspondients enantos que tienen como obchectivo la producción de cabals y servicios, tenendo en cuenta la tecnica, a ciencia y os aspectos economicos, socials y culturals embrecatos. L'alcance d'o termin se estendilla a los produtos resultants d'ixos enantos que deben responder a necesidaz u deseyos d'a sociedat y tener como preposito contrebuir a amillorar a calidat de vida. Cuan a tecnolochía busca una solución a los problemas que se planteyan en a sociedat, lo fa relacionando a tecnica (os suyos conoiximientos, trastes y capacidat inventiva), con a ciencia (o campo d'os conoiximientos cientificos) y con o tarabidau economico y sociocultural d'o medio (as relacions socials, as formas organizativas, os modos de producción, os aspectos economicos, a bastida cultural, entre atros aspectos). Resumindo, se puede dicir que la ciencia ye ligada a lo deseyo de l'hombre de conoixer, mientres que la tecnica y a tecnolochía lo son a la voluntat de l'hombre de fer, ta satisfer os suyos deseyos y necesidaz.

## Bibliografía
* Ciapuscio, Héctor; *Nosotros y la tecnología*; Edit. Agora; Buenos Aires (Argentina); 1999; ISBN 987-96235-5-X.

## Referencias

## Vinclos externos

* Listato de pachinas web sobre tecnolochía.
Pintura

:*Iste articlo ye sobre l'arte dito *'Pintura**. Ta atros usos se veiga [[Pintura (desambigación)]].''



A **pintura''' ye a tecnica que permite a un artista clamato pintor plasmar as suyas obras dencima d'una determinata superficie emplegando diferents pigmentos y atros materials. A pintura ye una d'as formas d'expresión artistica mas antigas d'a humanidat y ye una d'as seis bellas artes.

Os historiadors de l'arte dividen a la pintura en periodos (Veyer historia de l'arte, historia d'a pintura) y cada epoca conta con os suyos respectivas tecnicas de pintura.

O termin pintura puede estar emplegato ta referir-se a una obra pictorica como sinonimo de cuadro. A vegadas tamién s'emplega este termin ta referir-se a los productos comercials emplegatos ta coloriar distintos obchectos como paretes y vehiclos.

## Se veiga tamién
* Historia d'a pintura.
* Lista de pintors.
* Madonnari.

## Referencias

## Vinclos externos

* www.ibiblio.org.
Musica

A **musica** ye a la vegada :

* A disciplina que estudia os comencipios de l'harmonía y as relacions d'os sonius entre ellos.
* L'arte de combinar os sonius, os silencios y o tiempo d'una maniera goyosa a l'oyiu.
* Un lenguache universal con o que un emisor transmite determinatos feitos y sentimientos a traviés d'una secuencia de sonius.
* Un modo d'expresión socio-cultural que s'alaceta en a combinación de ritmo y melodía ta obtener cualcosa agradable a l'oyiu.
* Combinación voluntaria y intencional de sonius y silencios feita por un ser humán que enanta expresar una verdat.

## Etimolochía
A palabra *musica* ye un helenismo amprau por l'idioma latín dende μουσική, que tien relación con as palabras *[[musa]]* y *[[museu]]* y que plega a las luengas romances como un cultismo, d'astí que conserve o fonema /k/ en *-ica* sin sonorizar en *-iga* u *-ega*. Manimenos en aragonés no conserva a pronunciación esdrúixula latina, y ye palabra plana, tarcual documentó Alwin Kuhn en cheso a primers d'o sieglo XX, cuan l'aragonés yera una luenga vital en tot l'Alto Aragón encara que no bi hese garra forma standarizada ni prebatina de normalización.

En aragonés medieval s'escribe cuasi siempre *musica* y *musico*, asinas lo veyemos en as traduccions heredianas y en o *[[Libro d'el Trasoro]]*:

Tamién veyemos escrito *musica* y *musico* a zaguers d'o sieglo XV en Zaragoza, en os zaguers textos en aragonés:

En os residuos d'aragonés d'as provincias de Teruel y Zaragoza queda un derivau feito a partir de musica con o diminutivo orichinal en aragonés *musiqueta* dica en zonas a on se fa servir *-ico*.

A pronunciación vulgarizada *mosica* se fa servir muito en aragonés escrito de zaguers d'o sieglo XX sobre tot baixo a erronia concepción que por estar diferent d'a forma estándard en castellano representa una forma orichinal aragonesa. De feito a pronunciación *mosica* se da en rechistros populars tanto en aragonés como en castellano, como muitas d'as variacions espontanias de vocals (*civil* y *cevil*, *sindicato* y *sendicato*), y no son significativas de garra lei fonetica que faigan diferents determinadas luengas romances.

## Notas


## Referencias

## Se veiga tamién
* Mordent.
* Fegura musical.
Lista d'articlos de cheografía por país

Lista d**'articlos de cheografía** de países existents en l'actualidat.

## A
Afganistán -
Albania -
Alemanya -
Alcheria -
Andorra -
Angola -
Anguilla -
Antigua y Barbuda -
Antillas Neerlandesas -
Arabia Saudita - 
Archentina -
Armenia -
Aruba -
Australia -
Austria -
Azerbaichán

## B
Bahamas -
Bahrein -
Bangladesh -
Barbados -
Belarrusia -
Belchica -
Belice -
Venezuela -
Benín -
Bermuda -
Bután -
Bolivia -
Bosnia y Hercegovina -
Botsuana -
Brasil -
Brunei -
Bulgaria -
Burkina Faso -
Birmania -
Burundi

## C
Cabo Verde - 
Cambocha - 
Camerún - 
Canadá - 
Islas Caimán -
Republica Centroafricana -
Chad -
Chamaica - 
Chapón - 
Chechenia -
Cheorchia -
Chibraltar -
Chile -
China - 
Chordania - 
Colombia -
Comoras -
Republica Democratica d'o Congo -
Congo -
Corea d'o Norte - 
Corea d'o Sud - 
Costa Rica -
Costa de Vori - 
Croacia -
Cuba -
Chibuti 
Chipre -
Republica Checa

## D
Dinamarca - 
Dominica - 
Republica Dominicana

## E
Ecuador -
Echipto -
El Salvador -
Emiratos Arabes Unitos - 
Eritrea -
Eslovaquia - 
Eslovenia - 
Espanya - 
Estaus Unius d'America - 
Estonia -
Etiopia

## F
Islas Falkland (Islas Malvinas) -
Islas Faroe -
Filipinas - 
Finlandia -
Fichi -
Francia

## G
Gabón -
Gambia -
Ghana -
Grecia -
Groenlandia - 
Granada - 
Guadalupe -
Guam -
Guatemala -
Guinea - 
Guinea-Bissau -
Guinea Ecuatorial - 
Guyana
Guayana Francesa

## H
Haití - 
Honduras -
Hong Kong -
Hongría

## I
Islandia - 
India - 
Indonesia - 
Irán - 
Iraq - 
Irlanda - 
Israel - 
Italia

## K
Kazaquistán - 
Kenya - 
Kiribati -  
Kirguicistán -
Kuwait

## L
Laos - 
Lebano - 
Letonia - 
Lesoto -
Liberia -
Libia -
Liechtenstein - 
Lituania - 
Luxemburgo

## M
Macau - 
Macedonya d'o Norte - 
Madagascar - 
Malaui - 
Malaisia - 
Maldivas - 
Mali - 
Malta - 
Isla de Man - 
Marruecos - 
Islas Marshall - 
Martinica - 
Mauritania - 
Mauricio - 
Mayotte - 
Mexico - 
Micronesia - 
Islas Midway - 
Moldavia - 
Mónegue - 
Mongolia - 
Montserrat - 
Mozambique -

## N
Namibia -
Nauru -
Nepal - 
Nueva Caledonya -
Nueva Zelanda - 
Nicaragua -
Nicher -
Nicheria -
Niue -
Norfolk - 
Noruega

## O
Omán

## P
Países Baixos -
Pakistán - 
Palau - 
Palestina - 
Panamá - 
Papúa y Nueva Guinea - 
Paraguai - 
Perú - 
Polinesia Francesa -
Polonia - 
Portugal - 
Puerto Rico

## Q
Qatar

## R
Reino Uniu - 
Rumanía -
Rusia -
Ruanda

## S
Sahara Occidental
Santa Elena - 
Saint Kitts y Nevis - 
Santa Lucía - 
San San Binzén y Granadinas - 
Samoa - 
San Marino - 
Sant Tomé y Prencipe - 
Senegal - 
Serbia y Montenegro - 
Seychelles - 
Sarra Liona - 
Singapur - 
Islas Salomón - 
Somalia - 
Surafrica - 
Islas Cheorchias y Sandwich d'o Sud - 
Sri Lanka - 
Sudán - 
Surinam - 
Suazilandia - 
Suecia - 
Suiza - 
Siria

## T
Taiwan - 
Tadyikistán - 
Tanzania -
Tailandia - 
Togo - 
Tonga - 
Timor Oriental -
Trinidad y Tobago - 
Tunicia - 
Turquía - 
Turkmenistán - 
Islas Turcas y Caicos - 
Tuvalu

## U
Uganda - 
Ucraína - 
Uruguai - 
Uzbekistán

## V
Vanuatu -
Ciudat d'o Vaticano - 
Vietnam -
Islas Vírchens

## W
Wallis y Futuna

## Y
Yemen -

## Z
Zambia - 
Zimbabue
Marco Valero Marzal

**Marco Valero Marzal** (en latín *Marcus Valerius Martialis*) estió o millor poeta pigüelero de l'Imperio Romano.

Naixito de Bilbilis Augusta (amán de l'actual Calatayú) o 1 de marzo d'o 40, o mes d'o dios d'a guerra, Marte, por ixo yera conoixito como *Marzal* y morió en o 104 tamién en Bilbilis Augusta.

Vivió en Roma, a on gubernaba en as zagueras anyatas d'a suya vida l'emperador Nerón. Se ganó as simpatias d'os emperadors Tito y Domicián.

Escribió *"Os epigramas"* colección de poemas pigüelers (emplegaba distico elechiaco). Tamién escribió narracions d'o circo y de l'arena.

## Citas
* *O bueno será siempre [[libertat|libre]] anque sía esclau; y o malo será esclau anque sía rei.*
* *O verdadero [[dolor]] ye o que se pena sin de testigos.*
* *Ye sincero o dolor d'o que plora en secreto.*
* *As [[cabala]]s a muitos dan masiau, a dengún pro.*
* *A [[vida]] no ye ta vivir, si no ta vivir con [[salut]].*
* *No alguardes a vivir maitín: vive [[present|hue]].*
* *Si a [[gloria]] viene dimpués d'a muerte, no tiengo prisa.*
Hardware

O **hardware** ye o conchunto de elementos materials que composan un ordinador. En iste conchunto se incluyen os dispositivos electronicos y eletromecanicos, circuitos, encordaderas, tarchetas, almarios u caxas, perifericos de toda mena y atros elementos fisicos.

O hardware se refiere a toz os components fisicos (que se pueden tocar) d'a computadera: discos, unidaz de disco, monitor, teclau, xoriguet, imprentadora, placas, chips y atros perifericos. En cambio, o software ye intocable, existe como ideyas, conceptos, simbolos, pero no tien substancia. Una buena metafora sería un libro: as pachina y a tinta son o hardware, mientres que as palabras, oracions, cabos y o significau d'o texto son o software. Una computadera sin software sería tan inútil como un libro con pachina en blanco.

## Se veiga tamién
* Ordinador.
* Disco duro.
* Software.

## Referencias
Incheniería informatica

A **incheniería informatica** ye una branca d'a incheniería que pende en l'aplicación d'a tecnolochía a la construcción d'equipes capables de procesar y almadacenar a información de traza automatica. A incheniería informatica se basa fisicament en l'actualidat en a *tecnolochía [[electronica]]* ta lo tarabidau fisico d'os suyos procesos, en particular en a integración de cientos de mils u millons de transistors en cercuitos lochicos. O conchunto de dispositivos fisicos capables de complir as funcions d'a incheniería informatica se clama hardware.

A incheniería informatica s'ocupa d'a cheneración de programas a traviés de mils u millons de sentencias lochicas que complementan a los dispositivos fisicos ta ofrir a utilidat enantada por os usuarios, permitindo d'espleitiar as suyas capacidaz de calculo, almadacenamiento y proceso.
Sociedat

A **sociedat** (d'o latín *sociĕtas*) ye o conchunto de personas que comparten fins, procupacions y costumbres, y que interactúan entre ellas establindo una comunidat. Tamién ye una entidat poblacional u habitat, que incluye os habitants y a suya redolada, tot el interrelacionato con un prochecto común, que lis da una identidat de pertenencia. Antimás significa un grupo con ligallos economicos, ideolochicos y politicos y supera o concepto de nación-estau: sería a sociedat occidental como una sociedat de nacions, etcetra. Todas istas sociedaz son l'obchecto d'estudio d'as Ciencias socials, en especial d'a Sociolochía, Antropolochía, Ecolochía, etcetra. Istas agrupacions no han d'estar concepcions abstractas, sino que han de tener una representación en un medio, por un regular o territorio, y un alto grau d'acción social conchunta, en atro caso no pueden estar obchecto d'una metodolochía con metodos sociolochicos ta o suyo analís y farían parti d'o conoiximiento filosofico, teolochico u d'atros sabers no empiricos. Antimás d'os habitadors, a redolada y o prochecto societario, pueden adhibir-se-ie atras categorías ta la definición de sociedat seguntes a especialidat d'o prochecto u d'o suyo grau de desarrollo. Isto será a tecnolochía alcanzada en os medios de producción, dende una sociedat primitiva con a simpla tecnolochía especializata de cazataires -muit poquet maneficios-, dica una sociedat moderna con complexa tecnolochía -muitos maneficios-, practicament en todas as especialidaz. Istos estadios de civilización incluyirán o estilo de vida y o suyo ran de calidat, asinas que será simple y de baixa calidat comparativa en a sociedat primitiva y complexo u sofisticato con alta calidat comparativament en a sociedat industrial. A *calidat de vida comparativament* ye controvertito pues tien aspectos subchectivos respective a cómo ye entendita por os subchectos (no podemos saber cuanto disgraciaus se sentiban os hombres prehistoricos por no tener televisión).

## Referencias

## Vincos externos
Escudo de Francia

O **escudo de Francia** ye un d'os muitos simbolos republicanos de Francia. Apareixe en documentos oficials, en uniformes policials, en a frontera de muitos edificios publicos (ya sían estatals u municipals) y tamién en os pasaportes. Liga muitos temas recullitos d'a tradición greco-latina.

En as cerimonias de l'Antiga Roma, os machistratos importans iban preceditos d'uns lectors. Istos lebaban fasciclos que representaban o poder d'o Estato. Ixe simbolo estió recullito poco dimpués d'a Revolución Francesa ta representar o poder y l'autoridat d'a republica .

O manullo de caixigo representa a inmortalidat y a fuerza d'a Nación, mientres que o laurelero representa a l'heroe esfendendo a la Mai Patria.

As inicials RF significan "République Française" (en francés *"Republica Francesa"*).
Ciencias aplicadas

As **ciencias aplicadas** ye o conchunto de ciencias que se caracterizan por a suya aplicación practica, encara que nomás son posibles dimpués d'o estudio teorico por as ciencias puras. Por eixemplo, a informatica.

Atros eixemplos son:

* Aeronautica.
* Agricultura.
* Astronautica.
* Ciencias d'a comunicación.
* Ciencias d'a educación.
* Ciencias d'a salut.
* Computación.
* Enerchía.
* Electronica.
* Fotografía.
* Ganadería.
* Industria.
* Incheniería.
* Medio ambient.
* Metalurchia.
* Menería.
* Pesca.
* Telecomunicación.
* Porte.
* Urbanismo.
Grenoble

**Grenoble** (en arpitano *Grenoblo*) ye una ciudat fabril y comercial, situada alto u baixo a una distancia de 100&nbsp;km al sud-este de León d'o Roine, a capital d'a suya rechión. Fa parte d'a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes, d'o departamento de l'Isèra y d'o districto de Grenoble (en ye a suya capital, amás d'estar a capital de 4 cantons. Ye capital historica d'o Delfinato.

A suya población ye de 160.215 habitants en l'anyo 2013.

A suya actividat comercial prencipal ye a fabricación de produtos textils, substancias quimicas y dispositivos electricos; antimás poseye una gran Universidat. En o sieglo XIX os industrials d'a ciudat empentoron a construcción de plantas hidroelectricas.

## Esporte
### Competicions esportivas
Grenoble estió a seu d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno en a suya  decena edición en 1968.

## Personalidaz naixitas de Grenoble
*Categoría principal:* Naixitos de Grenoble.
* Marie-Henri Beyle (1783-1842), mes conoixito como Stendhal o suyo pseudonimo d'escritor y autor d'a novela *Royo y negro* editata en l'anyo (1830).

## Localidaz achirmanatas
* 1976:  Halle (Saxonia-Anhalt, Alemanya).

## Vinclos externos
Marsiella

**Marsiella** (en occitán: *Marselha* ; en francés y oficialment: *Marseille*) ye la segunda ciudat mas gran de Francia. Situada en l'antiga provincia de Provenza, dencima d'a mar Mediterrania, ye lo puerto comercial mas gran de Francia.

A ciudat conta con una población de 807.071 habitants (censo de 1999), y 1.516.340 habitants en l'aria urbana de Marsella-Ais de Provença. A suya superficie ye de 240,62 km² y la suya densidat de población, de 3.318 hab/km².

Marsella ye la prefectura (capital) d'o departamento de Bocas d'o Roine, y tamién de 12 cantons: Marsiella-1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 y 12.

## Historia
Fue fundada por os griegos focenses arredol de l'anyo 600 aC, y sieglos dimpués se convertió en una *polis* y en a ciudat griega mes important d'a Mediterrania occidental. Os griegos de Marsiella feban liga con a Republica Romana, pero esta ciudat fue anexionada a Roma por Chulio César porque refirmaba a lo partiu de Pompeyo. En 473 os visigodos conquerioron as ciudaz d'Arlet y Marsiella.

## Demografía

Actualment a población d'orichen alcherián forma un alto porcentache debant d'a población nativa occitana. Entre la población aloctona tamién bi ha presencia de piez negros (*pieds noirs*), franceses de diferents oríchens forachitaus dimpués d'a guerra d'Alcheria.

## Molimentos
* Basilica de Nuestra Sinyora d'a Guardia de Marsiella.
* Castiello d'If.
* Seu de Santa María la Mayor de Marsiella.

## Vinclos externos

* Marseille.
* Historia recient.
* Metro.

## Referencias
Liberté, Égalité, Fraternité

***Liberté, égalité, fraternité*** (francés; *"Libertat, igualdat, fraternidat"* en aragonés) yera o lema d'a Revolución Francesa. Dimpués de cuantas abolicions y restauracions, se convertió definitivament en o lema nacional de Francia en 1946 con a constitución d'a Cuarta Republica Francesa.

En o suyo orichen, o lema yera *Liberté, égalité, fraternité, ou la mort!* (*¡Libertat, igualdat, fraternidat u a muerte!*).

Mientres a ocupación alemana de Francia entre a II Guerra Mundial o lema estió sustituyiu en a zona d'o Gubierno de Vichèi por a frase *Travail, famille, patrie* (Treballo, familia, patria) ta escusar posibles interpretacions subversivas.

## Se veiga tamién
* Republica
* Republicanismo
León d'o Roine

**León d'o Roine** (en francés *Lyon* y en francoprovenzal *Liyon*) ye a tercera ciudat mas gran de Francia. Ye a capital d'a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes y d'a metropoli de León.

A suya población ye de 500.715 habitants (2013) en una superficie de 47,87 km², con una densidat de población de 10.460 km².

## Cheografía
Ye situada en a unión d'os ríos Roine y Saona, a una altaria meya de 173 metros sobre o livel d'a mar.

## Nombre
O suyo nombre provién d'o galo *Lugdunum*, a ciudat fortificada d'o dios Lug. Amanix en a *[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]* como *León del Royne* pa diferenciar-lo d'o *[[Leyón]]* peninsular. En a *[[Cronica de Morea]]* s'escribe *León sobre el Rose* u simplament *Leon*. En una versión de las *[[Cronicas d'os Chueces de Teruel]]* s'escribe *Leon sobre el Roine* (en atras se copia mal lo que i yera enantes), referindo-se a lo Concilio ecumenico de 1274 celebrato en esta ciudat:

## Demografía

## Arte y cultura
Os suyos barrios antigos d'o Renaiximiento fan parte d'o patrimonio mundial d'a UNESCO. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

## Transporte
Ye unida a atras ciudaz (París, Marsiella, Estrasburgo, Lille) a traviés d'o TGV.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de León d'o Roine.
*  Pachina web oficial d'o Gran León d'o Roine, l'aglomeración urbana de León d'o Roine
*  Pachina web oficial d'a Oficina de Turismo de León d'o Roine.

## Referencias
Atomo

Un **atomo** (d'o latín *atomum*, y este d'o griego ατομον, *intrestallable*) ye a menor cantidat d'un elemento quimico que tien existencia mesma, y que no se puet troixar meyant procesos quimicos.

O concepto d'atomo ya fue proposato por bels filosofos griegos como Democrito y os Epicurios. Sin dembargo fue oblidato dica que o quimico anglés John Dalton revisó a ideya en a suya teoría atomica. En o sieglo XIX, gracias a os treballos d'Avogadro, se principió a distinguir entre atomos y moleculas. A visión moderna d'o suyo tarabidato interno habió d'asperar dica la preba de Rutherford en 1911 y o modelo atomico de Böhr. Bels trobos cientificos posteriors, como a teoría cuantica, y os enantos tecnolochicos, como o microscopio electronico, han permeso de conoixer con mayor detalle as propiedaz fisicas y quimicas d'os atomos.

Encara que a mayor parti d'un atomo ye espacio vueito, os atomos son composatos de particlas mas chicotas. Por comenencia se gosa dividir en:

* nuclio: Ye en o centro, composato por os nucleons (protons y neutrons)
* crosta: A parti mas externa que ye formata por una boira de electrons

En o caso d'atomos en estato neutro o numero d'electrons ye identico a lo de protons que ye o que caracteriza a cada elemento quimico. O numero de protons d'un atomo se clama *[[numero atomico]]* y determina a suya posición en a tabla periodica d'os elementos. Os atomos con o mesmo numero atomico, pero distinta masa atómica (por tener diferent numero de neutrons) se claman isotopos.

## Referencias
Giotto di Bondone

**Giotto di Bondone**, conoixito como **Giotto**, estió un pintor, escultor y arquitecto italiano, naixito en 1267 y muerto en 1337.

As innovacions d'a pintura suya fan d'él o mes gran representant d'o *[[Trecento]]* italiano, considerando-se o vinclo prencipal entre l'arte bizantín d'a Edat Meya tardana y a gran revolución artistica d'o Renaiximiento.

Naixito en una familia campesina d'a Toscana, posiblement clamato Ambrogio, pareix seguro que se formó con o pintor Cimabue. A obra mes antiga que li atribuyen bels expertos son os frescos d'a ilesia superior d'Asís, en concreto a *Historia de sant [[Francesco d'Asís]]*. En 1304, Giotto se tresladó ta Padua a fin de pintar os frescos que a familia Scrovegni li encargó ta una d'as suyas capiellas. Ixos frescos son os solos que li se atribuyen con seguranza, y incluyen un Chuicio Final (en o muro ueste), una Anunciación (en l'arco d'o presbiterio) y bellas escenas d'a Vida d'a Virchen y d'a Pasión de Cristo (en os altros muros). A obra en plegato amuestra una nueva concepción d'a pintura per l'atención que para l'artista igual ta la creyación d'efectos de perspectiva como ta la unificación d'o espacio, que aconsigue entegrar as feguras con os elementos arquitectonicos que lis fan de bastida. L'uso de colors puras y matizatas acobalta la solemnidat y o dramatismo d'as escenas.

A partir de 1317, o mayestro treballó en Florencia en a decoración de dos capiellas d'a ilesia d'a Santa Croce. As escenas d'a Vida de sant Francesco pintatas en a capiella Bardi anuncían os ideyals pictoricos d'o Quattrocento. Os frescos sobre a Vida de Chuan Baptista en a capiella Peruzzi antecipan as conquiestas espacials de Masaccio. Posteriorment, Giotto treballó ta Roberto d'Anchú, en Nápols, y ta os Visconti, en Milán. Pero a obra mes important d'os zaguers anyos d'a suya vida estió lo *Campanile* d'a seu de Florencia, d'o cual trazó los planos y emprencipió a construcción.

As innovacions en l'arte de Giotto li atorgón ya buena fama en o suyo tiempo, y o mayestro fue loato per muitos d'os suyos coetanios.

## Vinclos externos
Ciencias d'a salut

As **Ciencias d'a salut** son o conchunto de ciencias, tecnicas y artes enfiladas a aprevenir y curar as malautías.

*Medicina
*Farmacia
*Odontolochía
*Psicoanalís
*Enfermería
*Fesioterapia
*Albeitería
*Tecnicas alternativas
*Psiquiatría
*Dermatolochía

## Temas
*Alimentos transchenicos
*Clonación
*Emisions radioelectricas
*Chenoma humán
*Mal d'as vacas barrenadas
*Etiolochía
Relichión

A **relichión ** (d'o latín *< RELIGIO*) puede definir-se, tanto positiva como negativament, de muitos modos:
# Auto u representación explicita por a que l'hombre creye contrimostrar o suyo reconoiximiento d'a existencia d'un u cuantos dioses que tienen poder sobre o suyo destín, a qui obedeixen, sirven y onran.
# O sentimiento u expresión de l'ombre d'amor, cerina u medrana enta un poder sobrehumán y totpoderoso, ya siga por a manifestación de creyencia, por a realización de ritos y cerimonias, u por a conducta d'a mesma vida.
# Un sistema de fe y culto.
# Parando cuenta en a suya etimolochía dende 'religare', ta beluns sería un intento de l'hombre por ligar a lo mundo con el mesmo, isto ye, a explicación que un se da d'o que li rodía partindo de dios (siga cual siga la imachen que d'iste se tienga). Ta atros, o termin relichión esplicaría la ligazón (re-ligar) que aune l'hombre relichioso con o suyo dios.

As relichions se dividen prencipalment en monoteístas, politeístas y mixtas.

* Monoteísmo.
** Zorastrismo.
** Chudaísmo.
** Cristianismo.
*** Arrianismo.
*** Catolicismo.
*** Ilesia baptista.
*** Ilesia ortodoxa.
*** Mormonismo.
*** Protestantismo.
**** Aventismo.
**** Anglicanismo.
**** Luteranismo.
**** Metodismo.
**** Pentecostalismo.
*** Santo Daime.
*** Testigos de Cheobá.
*** Verdadera Ilesia de Chesús.
** Islam.
*** Chiita.
*** Sunnita.
** Fe Bahá'í.
** Sikhismo.
** Ayyavali.
** Caodaísmo.
** Espritismo.
** Candomble.
** Siguidors d'o libro d'Urantia.
* Politeísmo.
** Animismo.
** Xintoísmo.
** Taoísmo.
** Politeísmos indoeuropeus.
** Cientifismo.
** Confucionismo.
** Gnosticismo.
** Gnosticismo Zen.
** Panteísmo.
** Satanismo.
** Vudú.
* Mixtas:
** Hinduismo.
*** Hare Krishna.
** Chudeobudismo.
** Messiánica.
** Oomoto.
** Santería.
** Tian-ti-chiao.
* Nuevas Relichions Independients:
** Cienciolochía.
* Posicions arrelichiosas:
** Discordianismo.
** Adbaitanismo.
** Agnosticismo.
** Ateísmo.
** Budismo.
** Chainismo.
** Formulismo.

## Referencias

## Veyer tamién
* Ecumenismo.
* Estraficancia.
* Mitolochía.
* Secta.

## Vinclos externos
Espectaclo

Un **espectaclo** ye un auto publico atractivo que se ofreixe a la vista con a fin de gronchiar, enarcar, causar dolor u atros efectos. Puede dar-se en cualsiquier puesto en o que se concentre chent ta presenciar-lo, como un teatro, un circo, una plaza de toros u un estadio.

Tamién s'emplega o termin ta referir-se a las actividaz profesionals relacionadas con ista diversión, u a bella acción que causa xorrontadura u gran estraniura.

## Referencias

## Temas relacionaus
*Artes escenicas
*Circo
*Esportes
*Tauromaquia
Artesanía

L**'artesanía** complega, sobre tot, obras y treballos realizatos manualment y con poca intervención de maquinaria, por un regular son obchectos decorativos u d'emplego común. A la persona que s'adedica a ista actividat li se diz artesano.

L'artesanía ye un arte que se realiza en toz os lugars de cada país. En la Edat Meya bels artesans s'achuntaban fendo cofadrías no relichiosas .

Tamién quedan bels artesans que s'adedican a los clamatos «oficios tradicionals», pero cada vegada en son menos.

## Menas
*Alfarería.
*Boters - fabrican botas ta o vín.
*Piquers.
*Ceramica y Porcelana.
*Payelería.
*Cristalería.
*Gliptica.
*Ebanistería.
*Obchectos en Fimo - gosa estar quincallería.
*Macramé.
*Marionetas.
*Marroquinería.
*Marquetería u Taracea.
*Mosaico.
*Orfebrería.
*Obchectos en Tagua.
*Sillers.
*Tapicería.
*Realización de vidrieras.
*Veire bufato.

## Veyer tamién
*Arte
Comunicación

En telecomunicación, o termin **comunicación** tien os siguients significaus:

# Transferencia d'información, entre usuarios u enantos, d'alcuerdo a convencions achustadas entre una u cuantas personas u maquinas an cada cual puede estar "emisor " y "receptor" seguntes corresponda, enanto que cheneralment puede "realimentar-se" por a interrelación entre ellos.
# A branca d'a tecnolochía a la que pertoca la representación, transferencia, entrepitación y enanto de datos entre personas, puestos y maquinas .

*Veyer tamién: [[Canal de comunicacions]].*

## Servicio de telecomunicacions
Podemos definir o **Servicio de Telecomunicacions** como una capacidat u facilidat de telecomunicación atendida a un achent *Usuario d'o Servicio* y que ye proporcionada por un achent clamato *Furnidor d'o Servicio*.

O redolín d'o *Usuario d'o Servicio* debe estar identificau por o responsable de logar ta facilitar a eslección d'aquers servicios que li premitan desempenyar de maniera adecuada todas as suyas funcions.

O *Furnidor d'o Servicio* espleita los recursos ofreixitos a l'usuario, d'os cuals puede estar u no propietario (emplegando en parti recursos propiedat d'atro furnidor).

En l'actualidat s'emplegan rez integradors de servicios. Ta poder soportar a integración de diferents servicios, os rez han de cumplir as siguients caracteristicas:

**Flexibilidat :**
* Establida de nuevos servicios de forma rapeda y simpla.
* Adecuación d'o amplo de bandada ta cada servicio.
* Fácil y rapeda adecuación a grans cambios en a mena de tracaz y servicios enantaus.
* Posibilidat de entreconexión de rez de maniera simpla.
* Fácil actualización d'a mena de tecnolochía de transmisión, conmutación, etcetera.

**Simplicidat de:**
* Planificación.
* Supervisión.
* Operación.
* Chestación.
* Incheniería.

**Coste optimo de :**
* Instalación.
* Mantenimiento.
* Substitución.

## Referencias

## Vinclos externos
Artes graficas

As **artes graficas** son as artes que se fundamentan en bases visuals visuals, anque gosa restrinchir-se o termin a las tecnicas relacionadas con a imprenta, como lo gravato. Asinas, pertocarban a las artes graficas folletos, cartels, insignias, camisetas, litografías, calcamonías, tarchetas...

### Menas
A definición mas ampla d'artes graficas incluye a:
*Debuixo y ilustración
*Pintura
*Gravato
*Disenyo grafico
*Fotografía
*Caligrafía
*Humor grafico
*Tipografía
*Disenyo de pachina web
*Percutida

### Veyer tamién
Artes visuals y disenyo