Equus hydruntinus

L**'encebro** ( (Regàlia, 1904)) estió un mamifero d'a familia d'os Equidae, probablement con gran pareixito con un somer salvache d'alcuerdo con as cronicas d'epoca, anque bella miqueta mes gran que no estes. *Equus hydruntinus* yera una especie endemica d'a Peninsula Iberica a par de l'inte que s'extinguió, anque se sabe per haber-se ne trobato restas que n'i heba habitos tamién en altros puestos d'o continent europeu lo menos d'antes d'a zaguera glaciación (fa bels 10.000 anyos). Se crei que s'extinguió aproximadament en o sieglo XVI perque ye en ixe sieglo en o que se deixa d'escribir sobre estes animals en as cronicas, anque la total mingua de documentos cientificos en ixes tiempos no son permeso de confirmar cosa.

## Descripción
A denominación d'as cebras africanas actuals demana d'a parola que os primers navegants portugueses emplegoron ta descrebir-las cuan que las albiroron as primeras vegatas en as costas d'Africa meridional, pos *cebro* ye la parola portuguesa que significaba "encebro", y ye d'estes animals que les fayoron pensar a primer vegata que las i envistoron en o continent negro, remerando-les d'os encebros que a par d'alavez encara yeran salvaches en Portugal. Esta afirmación ha feito pensar a cualques investigadors y criptozoologos que l'encebro iberico podese tener rayas tamién, anque la falta de descripcions exhaustivas u ni an que ilustraccions no permit de concluyir-ne cosa.

As cronicas medievals ne son quiesto fer descripción, tot afirmando que yeran animals "pareixitos d'un guarán" (masto de somer) anque «mes grans y corredors», y de mal domar per o mal caracter que gastaban. O pelache el teneban griso («de color de pel de rata» ye como en dicen en una cronica castellana medieval) no interrupto si que per una faixa luenga y negra en o lomo, como ye que tamién la tienen altras especies d'o chenero *[[Equus]]*. Diz que teneban tamién o mueso escur, mientres que as patas teneban rayas per debaixo d'os chinullos.

Per as cronicas de caza se ye puesto saber que os encebros viviban en ramadas, paixentando-se en os terrenos planos de pastura, anque precisament a caza y la competencia con os animals domesticos per a pastura los gosoron fer retacular cada vegata mes ta alto ta as montanyas. En as zaguerías d'o sieglo XV u talment en primers d'o sieglo XVI os encebros desapareixoron d'os textos de caza, con buena probabilidat per estar-se alavez ya acotolatos.

A identidat d'este animal se ye quiesto debatir a sobén, en primeras chustificando-se que no podesen estar si que somers aixopatos u asilvestratos, que vivisen en libertat, u talment una subspecie local d**[[Equus asinus]]'' nunca no [[domesticación|domesticata]], a la que se i daba per nombre ''[[Equus asinus atlanticus]]'', u tamien dica que fuesen eixemplars descendents d'os somers d'o norte d'[[Africa]] que hesen puesto brincar en tiempos de poquet d'antes que l'[[Imperio Romano]] u estar introducius per os [[fenicios]]. Cualques cosas fan bailar ixas hipotesis, pos d'estar descendents de [[somero]]s domesticos que se ib fuesen asilvestratos, no queda mica claro per que ye que yeran mes grans que no garra somer que se conoixese en ixa epoca, u per qué cuan se parla d'o son que feban diz que yera mes parellano d'o relincar d'un [[caballo]] que no la retranca d'o pollín.

A posibilidat que l'encebro fuese una [[especie]] diferent d'o domer domestico (''Equus asinus'') se'n iba tornando mes y mes fuerta dica que en os anyos [[Anyos 1980|80]] y [[Anyos 90|90]], con a troballa de cualques restas [[fósil|subfósils]] d'esta especie, cualcunas d'antes que s'introducise lo burro en a Peninsula ([[sieglo VIII aC]]), se confirmó que i heba existito una especie d'[[Equidae|equido]] de mida alto u baixo parellana de como en deciban as cronicas medievals, y que s'heba extinguito en a Peninsula en tiempos historicos. Anque ixas troballas permetioron de comparar y confirmar que a especie iberica yere l'encebro medieval, comparacions posteriors permetioron confirmar que ixas restas tamien yeran concidents con altras muitas que se yeran estraitas de cualques chacimientos en gran parte d'[[Europa]] d'una especie d'equido ya descrita dende 1904 (como especie fosil) que se yera extinguita d'a resta d'o continent lo menos en a zaguera glaciación. A confirmación que l'encebro d'a Peninsula Iberica ye a mesma especie que l**Equus hydruntinus* d'o rechistro fosil [[pleistoceno]] d'Europa central fa pensar que as poblacions d'estes animals en a Peninsula Iberica habioron de sobrevivir-ie anisolatas muitos sieglos.

== Zoonimia y mencions en fuents aragonesas ==
Os habitants d'as [[comunidat d'aldeyas|comunidaz aragonesas]] conoixeban os "cebros" u "encebros", y como resultato d'a convivencia d'os zaguers encebros con os [[provincia de Teruel|serranos]] tenemos toponimos como [[Val de Cebro]]. Se fa mención d'os "cebros masclos" en os [[Fueros d'Aragón]]:


==Notas==
<small><references group="nota"/></small>

== Se veiga tamién ==
* [[Cebra]].
* *Equidae*.
* *Equus''.
* Criptozoolochía.
* Val de Cebro (Teruel).