Puyarruego

**Ista fualla ye escrita en [[Aragonés d'a valle de Puértolas|l'aragonés d'a valle de Puértolas]]**.

**Puyarruego** ye un lugar d'o municipio de Puértolas (Uesca), en l'aria central d'a comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 210 habitants (2017). Puyarruego ye uno d'os tres lugar d'a parte baixa d'a valle de Puértolas, en chunto con Escalona y Belsierre, y ye d'os tres éstes, la uno de mes ta ponient, bels 2&nbsp;km auguas t'alto d'o río Bellós dende Escalona.

Perque se troba en o puesto que ye, o casar de Puyarruego ye pas obligato tanto cuan se puya ta Fanlo y a valle d'Anyisclo, como cuan se'n torna d'alto, d'a valle de Vio.

## Toponimia
En o fogache de 1405 ordenau en as Corz de Maella s'escribe *Puy Arueno* (talment se confunde graficament a *v* por a *n*):

## Cheografía

Puyarruego se troba en alto d'un tozalet a on que s'achuntan a Yesa (o río que baixa de Buerba y a Vallivio) con o Bellós, 2&nbsp;km auguas t'alto en seguindo o río d'Escalona t'arriba.

1,5&nbsp;km auguas t'alto per o Bellós i tiene unas fuents famosas, en o puesto mesmo a on que remata o Congosto d'as Cambras, que en dicen *A Fuent d'os Banyos*. T'astí que se veniba a chent de mutos puestos de Sobrarbe pues, en deciban, tienen propiedaz curativas as auguas que se'n quitan, pus que diz que contienen gran cantidat de compuasdos cloruros.

Por alto d'a *fuent d'os Banyos*, a *Siarra Seca* (en dicen asinas porque no i hai guaire árbols) s'enfila ta Gallisué con a carretereta resiguendo-ne os lumos, por un alto que en dicen *O Mesonet* que parte d'un canto a cuenca d'o Bellós y per l'altro a d'a Yesa. Bellas leneras en a man que mira ta'l Bellós fan un puesto ferioso que en dicen *A Cortella*, a on que i hai unas bordas y un alcorz que ye un camino antigo, que permite de plegar ta a carretera d'Anyisclo si se i baixa.

D'alto d'o Mesonet se vei prou bien o lugar de Moriello de Sant Pietro en l'altro canto d'o río.

En a ripa norte d'o Bellós, o barrango d'Airés desemboca una mica per dencima d'o puande que fa a entrada d'a localidat. En o puesto a on que desemboca o dito barrango, bi ranca una pista de tiarra que puya por as leneras de *Bibisué* dica a *Pardina d'a Barona*, que fué en altros tiampos una pardina que i heba en a colladeta que i hai d'entre o *Tozal d'os Lobos* y o *Tozal de Pera* (se mire a foto) que fan parte d'os que en dicen Tozals de Puyarruego; garras chicotas d'a mesma montanya que por l'alduera de Bestué i tiene as pundas Sestrals.

## Nombre

Coneixito como *Pui Arrui* y *Pui Arroi* en a Edat Meya, o nombre yera en oríchen compuasto, levando en a segunda palabra una vocal debant d'a "R" (ixa "A" que en dicen protetica -que proteixe-) que estió rasgo costitutivo d'o primer romance aragonés y tamién d'o gascón. Altros eixemplos d'éste caracter se veyen en antroponimos d'ixes tiampos como *Arramiro* u *Arramon*, y altros toponimos como *Arricla* u altro que ye tamién en Sobrarbe: *[[Camporrotuno|Camp Arretuno]]*.

## Demografía

## Personalidaz naixidas de Puyarruego
L'historiador, etnologo y divulgador Severino Pallaruelo, qui ha treballau a cultura tradicional pirenenca (en especial as navatas) naixió en l'anyo 1954, en Puyarruego.

## Fiastas
*19 d'abril, *Fiesta menor* fendo-le honors a Sant Pero.
*15 d'agosto, *Fiesta mayor* fendo honor a a virchen de l'Asumpción.

## Notas


## Se veiga tamién

* Estatisticas de Puyarruego en ''AragonEsAsi.com''