open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agrida

**Agrida** (en macedonyo *Охрид*) ye una ciudat de Macedonya d'o Norte. Se troba situada a cantos d'o laco d'o mesmo nombre. A 700 metros de altaria, o laco Agrida, que en parti perteneixe a la vecina Albania, ye rodiau de montanyas. No guaire luent, y tamién a cantos d'o laco, se troba a chicota ciudat cultural de Struga.

A ciudat d'Agrida y a suya redolada han estau declaradas Patrimonio d'a Humanidat por a Unesco en 1979 (por as suyas valors naturals) y 1980 (por as suyas valors culturals y historicas), con o nombre de *patrimonio natural y cultural d'a rechión d'Agrieda*.

## Toponimia
Agrida apareixe en o Libro de los Emperadors en a suya traducción aragonesa.

## Referencias
Pécs

**Pécs** (en alemán *Fünfkirchen*)  ye una ciudat hongara, capital d'o condau de Baranya y rechión de Transdanubia Meridional.

Tien 160.000 habitants y se troba a lo piet d'as montanyas Mecsek. Ye seu d'una d'as universidaz mas antigas d'o mundo, fundada en 1367, manimenos lo que mas fama le ha dau ye la fabrica de porcelana Zsolnay.

## Puestos d'intrés
*Necropoli de Sopianae (Patrimonio d'a Humanidat).
*Antiga mesquita de Pasha Qasim.
*Mesquita de Pasha Jakowali Hassan.
*Seu de Sant Per y Sant Pavlo (*Szent Péter és Szent Pál székesegyház*).
*Fabrica de porcelana Zsolnay.

## Personalidaz naixitas de Pécs
* Pál Dárdai, futbolaire
* Lipót Fejér (1880-1959), matematico
* Janus Pannonius, bisbe de Pécs
* Ibrahim Peçevi historiador otoman
* Karl von Pflanzer-Baltin
* László Sólyom, president d'Hongria
* Béla Tarr, director

## Referencias

## Vinclos externos

*    Pachina web municipal.
Estanca de Loreto

A **estanca de Loreto** ye una estanca en a redolada de Quarte, Banariés y Huarrios. Estió construita entre os sieglos XV y XVI pa regar os campos d'arredol con augua d'a Isuela. Actualment, tamién ye conectata a l'entibo d'Arguis, y en o suyo prencipio a suya capacidat maxima yera arredol d'os 71.000 m3, mientras que dimpués d'o recreiximiento que se fació, ahora puet llegar a guardar 350.000 m3 d'augua.

## Referencias
Corea

**Corea** ye una rechión peninsular en l'este d'Asia que dende 1945 ye dividida en dos estaus alto u baixo arredol d'o paralelo 38: Corea d'o Norte y Corea d'o Sud. Corea ye formada per a peninsula coreana, a isla Jeju y d'atras chicotas islas amán d'a peninsula. En o nord-ueste a peninsula muga con China, y en o nord-este con Rusia. Ye deseparada d'o Chapón per o estreito de Corea y por a mar de Chapón.

## Etimolochía
En Corea d'o Sud, a la peninsula se li diz *Hanguk* (한국, "país d'os Han"). O nombre se refiere a Samhan, que estió un d'os Tres Reinos de Corea. En Corea d'o Norte, a la peninsula se la clama *Joseon* (조선, "tierra d'a Calma d'o Maitín").

## Cheografía

Corea ye compuesta per una peninsula, amás de bellas islas d'arredol. A peninsula muga con o río Amnok a lo nord-ueste, que desepara Corea de China, y a lo nord-este con o río Duman, que fa de muga entre Corea y Rusia. A l'ueste d'a peninsula se troba a mar Amariella, que ye connectada a la mar de Chapón, a l'este d'a peninsula, por o estreito de Corea. Bellas islas importants son a isla Jeju, a isla Ulleung y a isla Dokdo.

A parte sud y ueste d'a peninsula tiene planas, mientres que o norte y l'este ye montanyoso. A tuca con mas altaria en Corea ye o mont Paektu (2.744 m), en a muga con China. En a parte sud d'o mont Paektu bi ha a meseta Gaema, con una altitud meya de 975 m, y a lo sud d'a meseta se troba a cordelera conoixida como Baekdudaegan, que trescruza a peninsula de norte a sud. A diferencia d'os monts d'a peninsula, as islas mas importants d'arredol han estau formadas por l'actividat volcanica. En a isla Jeju se troba a tuca mas alta de Corea d'o Sud, o mont Halla, tamién dito Hallasan (1.950 m).

Al ser a rechión montanyosa en a parte oriental d'a peninsula, a mayoría d'os ríos fluyen ta l'oeste. Hi hai dos excepciones importants: o río Nakdong y o río Seomjin que fluyen ta'l sud. Os ríos mas importants que fluyen ta l'ueste son o río Amnok, o Chongchon, o Taedong, o Han, o Geum i o Yeongsan. Estos ríos tienen planas d'inundación ideals pa o cultivo d'arroz.

As costas d'o sud y sud-ueste de Corea forman rias desarrolladas, conoixidas como *Dadohae-jin* en coreano. A suya linia de costa retuerta fa que as mars estén calmadas, y o ambiente tranquilo permite a navegación segura, a pesca y o cultivo de bellas algas marinas. Amás d'a linia de costa retuerta, a costa ueste d'a peninsula tiene una amplitud de marea muit alta, pudiendo arribar a os 9 m en Inchon.

## Referencias
Aquileya

**Aquileya** (en italiano *Aquileia*, en furlán *Aquilee*, localment *Aquilea*) ye una ciudat situada en o norte d'Italia, en a rechión de Friuli-Venecia Chulia y provincia d'Udine.

## Toponimia
Se troba *Aquileya* en a traducción herediana de "Breviarum ab urbe condita".
Gayeta

**Gayeta** (en italiano *Gaeta*) ye una ciudat italiana situada en a rechión d'o Lazio y provincia de Latina.

## Toponimia
Se troba *Gayeta* en aragonés en a *[[Cronicas d'os Chueces de Teruel]]*.
Boriša Simanić

**Boriša Simanić** (20 de marzo de 1998 de Ljubovija, Serbia) ye un chugador profesional serbio de basketbol. Tien una altaria de 2,11 metros y ocupa a posición de pívot. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.

## Trachectoria esportiva

## Vinclos externos

*  Ficha de Boriša Simanić en aba-liga.com
*  Ficha de Boriša Simanić en eurobasket.com
*  Ficha de Boriša Simanić en euroleague.net
AuronPlay

**Raúl Álvarez Genes** (Badalona, 5 de noviembre de 1988), mes conoixito como **AuronPlay** u simplament **Auron**, ye un *[[streamer]]* y *[[youtuber]]*  espanyol.

Con cuasi 29,1 millons de suscriptors en o suyo canal prencipal de YouTube e 13,6 en o segundario, ye o tercer youtuber con mes suscriptors d'o suyo país y conta con un total de 5,72 mil millons de reproduccions. En Twitch conta con mes de 13 millons de seguidors, lo que le mete en o segundo puesto global d'as canals con mes seguidors.

## Referencias
Rihards Lomažs

**Rihards Lomažs**, naixiu lo 13 d'abril de 1996 de Tukums (Letonia) ye un chugador profesional letón de basketbol. Tien una altaria d'1,93 metros y ocupa la posición d'escolta. En l'actualidat ye sin equipo.

## Trachectoria esportiva

## Vinclos externos

*  Ficha d'o chugador en realgm.com.
*  Ficha d'o chugador en ACB.com
Alejandro Francés

**Alejandro Francés Torrijo** (Zaragoza, Aragón, 1 d'agosto de 2002) ye un futbolista aragonés que chuga como defensa en o Girona FC d'a Primera División d'Espanya. Cal destacar que fue parte d'a plantilla d'o Real Zaragoza en a Segunda División d'Espanya mientres as temporadas 2019/2020 dica 2023/2024.

## Actividat profesional
Lo 17 d'aviento de 2019, estando encara chugador d'o División d'Honor Chuvenil, fació la suya debut con o primer equipo en a victoria per 1-0 contra la Unión Esportiva Socuellamos, en a Copa d'o Rei d'a temporada 2019-20, de conchuntas con o suyo companyero y debutant Andrés Borge.

Lo siguient partiu en o cual amaneixería sería como suplent de Pichu Atienza en a victoria per 3-1 en casa sobre lo R. C. D. Mallorca, tamién en Copa.

Finalment debutaría en Liga lo día 16 de chunyo de 2020 en o partiu correspondient a la 33. chornada d'a Segunda División d'Espanya 2019-20, disputando los novanta menutos d'o partiu que enfrontinaría a lo conchunto d'o Zaragoza frent a lo Club Esportivo Lugo en o Anxo Carro, con victoria pa los visitants manyos per un a tres.

## Selección Nacional

Francés representó a Espanya sub-17 en a Copa Mundial Sub-17 d'a FIFA 2019, con dos aaparicions Recientment estió convocau de conchunta con o suyo companyero d'equipo Iván Azón con a selección de futbol sub-18 d'Espanya pa uns entrenamientos en Marbella Estió convocau en 2021 per Luis de la Fuente pa disputar la fase final de l'Europeu sub-21 encara que finalment no disputó garra partiu.

## Clubs

## Vinclos externos
 Biografía esportiva de Alejandro Francés en BdFútbol.
Chelera

Una **chelera** u **chelero** ye una acumulación de nieu u chelo que se forma en as montanyas, como consecuencia d'una diferencia positiva entre a nieu cayida y la que se regala. Os glaciars, a vegadas y debiu a la a suya chicota grandaria conoixius tamién en o Pireneu aragonés como cheleras, s'diferencian d'istas en que as zagueras tienen un caracter estacional u no permanent, mientres que os chelos glaciars son perennes. A vegadas y en puestos determinaus –de uembra permanent, o a muita altaria– duran muitos anyos, y d'atras vegadas se regalan y desapareixen en os meses de verano; tampoco no tienen movimiento, ni i hai fluxo d'a nieu en favor d'a gravedat y no tienen una zona d'acumulación ni de fusión determinadas.

Bellas cheleras actuals son restas immobilizadas d'os antigos glaciars que ocupaban as valls en as sierras de climas templaus. En as zonas tropicals y ecuatorials no i hai cheleras, encara que sí bels glaciars, y encara d'istos n'i hai que son en momentos de desapareixer.

Son muit frecuents en os Pireneus y os Alpes. A causa de l'efecto de fusión diurna y chelada nocturna que se produce en verano en istas cordeleras, a suya superficie se torna muit eslenadiza, y si, amás, a chelera fa pendient, puet resultar impracticable a piet.

L'aspecto inofensivo d'as cheleras ye causa d'asaber-las cayidas y d'accidents potencialment grieus, en as actividaz de montanya en verano, que ye, amás, cuan ye mas frecuentada. O material imprescindible ta un transito seguro por una chelera ye a bota de montanya equipada con grampons.

## Referencia

## Se veiga tamién
* Cuniestra
Cuniestra

Una **cuniestra**, **cunyestra** u **conchesta** ye una zona en a montanya, por eixemplo en un clotau, a on s'acumulan grans masas de nieu Etimolochicament proviene d'o verbo latino *congero* que significa "acumular".

Istas zonas quedan protechidas, de manera que o viento i envolturna a nieu. En as cuniestras, mientres as turmentas de nieu se i acuniestran gordarias muit grans de nieu.

Pueden mesmo cubrir bels obstaclos y tornar-se periglosos por o suyo peso u por meter en periglo a circulación y atras actividaz humanas.

## Formación
A formación de cuniestras pende no nomás d'a nieu en o suelo, d'a que caye y d'a portiada por o viento, sino tamién d'a temperatura y d'os tipos d'as pelocanas. En efecto, una nieu muit densa u muit compactada será muit dificil de deseparar y alzar. Con temperaturas muit fredas, o viento devanta a capa superficial ta formar cuniestras mientre un cierto tiempo, pero a compactación puet creyar una crosta superficial encara mas dificil d'erosionar. Cuan a temperatura ye amán d'o punto de fusión as pelocanas absorben mas vapor d'augua de l'aire circumdant cosa que augmenta a suya masa y a suya resistencia a o viento. Cuan a temperatura plega u sobrepuya 0&nbsp;°C a nieu se regala parcialment cosa que fa augmentar a suya densitat y augmenta a suya cohesión fendo imposible a suya devantada.

## Se veiga tamién
* Chelera

## Notas


## Referencias
Glaciar d'el Besiberri

O **glaciar d'el Besiberri** (en catalán *glacera del Besiberri*) ye un glaciar de roca pirenenco situau entre os municipios de la Vall de Boí y Vilaller, en a comarca de l'Alta Ribagorza. Con una superficie de 6 ha y una largaria maxima de 735 metros, ye l'unico glaciar de Catalunya. O glaciar se troba en a versant nord-ueste d'o Besiberri Sud (3.023 m).

O glaciar, igual que toz os glaciars pirenencos, se troba en recesión, encara que muito menyos agresiva comparada con atros glaciars d'a zona.

## Descripción cheografica
O macizo d'el Besiberri, a on s'enclava iste glaciar ye formau por a granodiorita d'a Maladeta y entallau vigorosament en circos glaciars seguntes as prencipals pautas morfo-tectonicas. D'ixo y d'una brusca elevación en sale una ariesta-eixe dominant, de dirección N-S, extendida mas de dos km sobre os 2.900 m d'altaria y con mas de 1.500 m de deslivel sobre a immediata val d'a Noguera Ribagorzana, estando o suyo cobalto a 3.030 m en o pico meridional. Chunto a iste y ubierto a o nord-ueste s'ubre o circo occidental, trobau entre parez escarposas y trencadas, con 450 m de deslivel. Astí se i troba una forma bien debuixada de glaciar rocoso con luenga incipient, que chustament desborda iste ambito, y que en o contacto d'a parti superior con as versants enlaza con os glaciars y as erosions d'o fundo d'o circo.

Atamas d'estar localizau a l'este d'a Noguera Ribagorzana, iste macízo amuestra encara un glaciar activo en o extremo oriental d'o glacialismo actual pirenenco. D'atra man, a suya forma rocosa s'emparenta con atros numerosos d'iste mesmo tipo, pero tamién en atros sectors mas occidentals y, en consecuencia, en millors condicions respecto a las precipitacions nivals. As frecuents formas parellanas en o Pireneu oriental, de cuantas edaz, pareixen indicar, manimenos, una tendencia policronica enta ista morfolochía en iste sector d'a cordelera.

## Se veiga también
* Glaciars d'os Pireneus

## Referencias
Millo

Os **millos** son un grupo (no taxonomico, sino de sentiu agronomico) de cuantos cerials con simient chicota, que poseyen un alto conteniu proteico y les cal poca augua pa creixer. Tamién son cereals d'economía solida.

As especies prencipals de millo, ordenadas per a suya importancia economica, son:

# Lo millo perla (*Pennisetum glaucum*).
# Lo millo menor (*Setaria italica*).
# Lo millo común (*Panicum miliaceum*).
# Lo millo dido (*Eleusine coracana*).
# Lo millo perenne (*Panicum virgatum*), que produce 60 GJ de bioetanol per hectaria

Atras especies de menor importancia incluyen:

* Lo millo chaponés (*Echinochloa frumentacea*).
* Lo millo koda (*Paspalum scrobiculatum*).
* Lo millo fonio (*Digitaria exilis*).
* Lo millo silvestre (*Milium effusum*).

Lo millo, amás, ye un cereal muit rico en enerchía, ideyal pa consumir en o desayuno. Tamién resulta indispensable en a dieta d'as personas celiacas ya que no contiene prolaminas toxicas y reemplaza gran cantidat d'os nutrients d'os alimentos con gluten. Ye un grano que puede suportar cambios bruscos de temperatura, amás que o suyo creiximiento ye rapido y tien una alta resistencia contra plagas.

En occidente o consumo d'este cereal no ye muit común, pero en continentes como Asia y Africa ye una fuent important d'alimentación.
## Producción

## Referencias
Montargis

**Montargis** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Loiret, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Districto d'Albi

O **districto d'Albi** (en occitán *arrondiment d'Albi*, en francés *arrondissement d'Albi*) ye un districto d'o departamento francés de Tarn, en a rechión d'Occitania. Se divide en 12 cantons y 163 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura d'Albi.

## Lista de cantons d'Albi
* Cantón d'Albi-1
* Cantón d'Albi-2
* Cantón d'Albi-3
* Cantón d'Albi-4
* Cantón de Carmauç-1 Lo Segalar
* Cantón de Carmauç-2 Val de Ceron
* Cantón de las Doás Ribas
* Cantón de Galhac
* Cantón de Naut Dadon (parti)
* Cantón de las Pòrtas de Tarn (parti)
* Cantón de Sant Juèri
* Cantón de Vinhals e Bastidas
Districto de Castras

O **districto de Castras** (en occitán *arrondiment de Castras*, en francés *arrondissement de Castres*) ye un districto d'o departamento francés de Tarn, en a rechión d'Occitania. Se divide en 13 cantons y 151 municipios. A capital d'o districto ye a subprefectura de Castras.

## Lista de cantons de Castras
* Cantón de Castras-1
* Cantón de Castras-2
* Cantón de Castras-3
* Cantón de Graulhet
* Cantón de Naut Dadon (parti)
* Cantón de las Tèrras Nautas d'Òc
* Cantón de la Vaur Cocanha
* Cantón de Masamet-1
* Cantón de Mazamet-2 Val de Toré
* Cantón de la Montanha Negra
* Cantón de lo Pastèl
* Cantón de la Plana de l'Agot
* Cantón de las Pòrtas de Tarn (parti)
Glaciar de ras Frondiellas

O **glaciar de ras Frondiellas** ye un chicot glaciar d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Sallent de Galligo, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situau en o macizo de Pico Moros, en a cabecera d'a val de Tena. O pico Moros (3.144 m) y a punda Alta de ras Frondiellas (3.071 m) rodian o glaciar por o norte y o sud, formando o conoixiu como circo de ras Frondiellas u d'Arriel.

A suya orientación ye sud-ueste y por a suya grandaria de nomás 7,2 ha y dinamismo actual a vegadas ye considerau como una chelera. Encara amuestra manimenos bandiaus d'estratificación y rimaya de contacto, elementos caracteristicos d'un glaciar. O suyo diametro maximo ye de bels 310 metros y o minimo de 250 metros. A fondura meyana sería d'alto u baixo 10 metros.

D'o suyo retacule s'han formau os ibons Altos d'Arriel, Arriel Baixo y Chelau de Pico Moros.

## Se veiga también
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  [El glaciar de Frondiellas y su complejo morrénico. Un ejemplo de dinámica deposicional mixta glacio-nival](http://tierra.rediris.es/CuaternarioyGeomorfologia/images/vol9_2/cuaternario9(3-4)_01-.pdf). J. Chueca Cía y A. Julián Andrés. Universidat de Zaragoza. Cuaternario y Geomorfología 9 (3-4). 1995. Pach. 3-15.
*  Les glaciers pyrénéens. Glacier de la Frondella
Chelera de ra Breca Latour

A **chelera de ra Breca Latour** ye una chelera d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Sallent de Galligo, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situada en o macizo de Pico Moros, en a cabecera d'a val de Tena. A suya orientación ye sud-este.

Encara que d'antis mas yera un glaciar, o **glaciar de ra Breca Latour**, en l'actualidat a suya chicota grandaria y a perdida d'os elementos definitorios d'istas formacions fa que siga clasificada a sobén como una chelera.

D'o suyo retacule s'han formau os ibons de Vuelta Barrada y Selousere.

## Se veiga también
* Glaciars d'os Pireneus

## Referencias

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Les glaciers pyrénéens. Glacier de la Brêche Latour
Glaciar de l'Infierno

O **glaciar de l'Infierno** ye un chicot glaciar d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Pandicosa, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situau en o macizo d'os Picos de l'Infierno. A punda de ra Nevera (3.076 m), a punda Alta de Pondiellos (3.081 m) y a punda Garmo Blanco (3.075 m) y rodian o glaciar.

Mientres a Chicota Edat de Chelo s'estima que a suya superficie yera de 40 hectarias, que s'heban reduciu a 14 en 1980 y a 7,6 en 2016.

Ye formau por o cuerpo prencipal y dos sectors que por a suya grandaria y dinamismo actual son consideraus a sobén cheleras, toz éls con orientación nord-este. Situau entre os 2.900 y os 2.670 metros d'altaria, tien una largaria maxima de 440 metros y una amplaria de dica 230 metros. O chelero oriental se troba a una altaria d'entre 2.900 y 2.770 metros y tien una superficie de 5,0 y l'occidental situau a una altaria d'entre 2.900 y 2.820 metros y con una superficie de bellas 2,0 ha.

D'o suyo retacule s'han formau os conoixius como ibons Azuls u ibons de l'Infierno: l'ibón Azul Alto, l'ibón Azul Baixo y l'ibonet de l'Infierno.

## Se veiga también
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Evolución reciente del glaciar del Infierno (Panticosa, Huesca). José Antonio Cuchí, Luis Cancer Pomar, Javier del Valle Melendo, Fernando Lampre Vitaller, Gonzalo Fernández Jarne. Lucas Mallada N.º 19, Articlos, Pachinas 323-340. ISSN: 0214-8315. Uesca, 2017.
Glaciar de Blaueis

O **glaciar de Blaueis** (en alemán *Blaueisgletscher*) u simplament **Blaueis** (literalment *chelo azul*) ye o glaciar mas septentrional d'os Alpes, se troba en o municipio de Ramsau en a parti bavara d'os Alpes de Berchtesgaden, Alemanya. O glaciar ye exposau en as laderas orientadas enta o norte en a parti superior d'o *circo de Blaueis*, situau entre a roca debant d'os picos Blaueisspitze (2.480 m), Hochkalter (2.607 m) y Kleinkalter (2.513 m), y tien forma de ferradura.

Debiu a la suya altaria relativament baixa, o glaciar de Blaueis s'ha visto particularment afectau por o retacule glaciar, que ye común entre os glaciars alpins. Dende meyaus d'a decada de 1980, as rocas en meyo de Blaueis s'han tornau cada vegada mas libres de nieu y a parti superior d'o glaciar ye agora alto u baixo deseparada d'a esfera mas baixa d'o que agora se considera «chelo muerto».
Salix babylonica

O **salz plorón**  u **salcera ploradera** ( (Linnaeus)), tamién dito **esmayo**, ye una especie de planta d'a orden d'os Malpighiales y familia Salicaceae que ye nativa d'as arias ixutas d'o norte de China, pero se cautiva dende fa milenios en atros puestos d'Asia, y se comercializa a lo luengo d'a Rota d'a Seda enta lo sud-ueste d'Asia y Europa.

Creix dica 20 a 25 m d'altaria. Creix a escape, manimenos tien una vida curta, entre 40 y 75 anyadas d'edat.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Salix bicolor

A **ixalenca** ( (Willd.)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Malpighiales]]* y familia *[[Salicaceae]]* que se troba en as montanyas d'o sud d'Europa. Ista especie se puede trobar amán d'arrigachuelos, vías fluvials y tasquizals humidos a una altaria de 1650 a 2350 metros.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Ixalenca

**Ixalenca** puet fer referencia a diferents especies vechetals d'o chenero *[[Salix]]*:

* **[[Salix bicolor]]**.
* **[[Salix daphnoides]]**.
* **[[Salix elaeagnos]]**, tamién dita salenquera.
* **[[Salix fragilis]]**, tamién dita sarga u vimbrera.

## Notas


## Referencias
Salix alba

A **verguera blanca** u **chopo salcerito** ( (Linnaeus)), tamién conoixiu como **salguenyo** u **salvimbre**, ye una especie de planta d'a orden d'os Malpighiales y familia Salicaceae que ye nativa d'Europa y Asia occidental y central. Se gosa trobar en soleros humidos u mal escolaus a lo canto d'estanyos, lacos u ríos.

O carbón feito d'a suya fusta yera important pa la fabricación de polvora.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Prunus cerasus

A **guindera**, **guindero** u **ciresera de rafal** ( (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Rosales]]* y familia *[[Rosaceae]]* que ye nativa de gran parti d'Europa y lo sud-ueste d'Asia. Ye estreitament relacionada con a ciresera (*[[Prunus avium]]*), manimenos tien una fruita que ye mas aceta.

Se creye que s'orichinó como un hibrido natural entre *[[Prunus avium]]* y *[[Prunus fruticosa]]* en o saso iraní u en Europa de l'Este, an as dos especies dentran en contacto.

As suyas fruitas se claman "guindas".
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Phoenix dactylifera

A **palmera datilera** u simplament **datilera** ( (Linnaeus)) ye una planta d'a orden d'os *[[Arecales]]* y familia *[[Arecaceae]]* que se cautiva amplament en o norte d'Africa, Orient Meyo y lo sud d'Asia, y se naturaliza en muitas rechions tropicals y subtropicals d'o mundo.

As datileras aconsiguen dica 30 metros d'altaria, creixen individualment u forman un grupo con cuantos tallos d'un solo sistema de radigamen. De creiximiento pando, pueden aconseguir mas de 100 anyadas d'edat si se mantienen adecuadament.

Se cautiva per as suyas fruitas dolzas comestibles clamadas dátils en l'Orient Meyo y la Val de l'Indo mientres milentas d'anyos.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Glaciar de Marmorés

:*Ta o glaciar situau en Occitania se veiga [[glaciar Occidental de Marmorés]].*

O **glaciar de Marmorés** ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo d'as Tres Serols, en o municipio de Bielsa, comarca de Sobrarbe.

Se troba entre o pico Plan de Marmorés (3.248 m) y o Mallo de Marmorés (3.328 m) que lo desepara d'o glaciar d'as Tres Serols. D'orientación nord-este, por a suya chicota grandaria a vegadas ye conoixiu como a **conchesta de Marmorés**. Ye deseparau d'o glaciar Occidental de Marmorés por o collau d'Astazu.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
Boulogne-Billancourt

**Boulogne-Billancourt** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'os Altos d'o Sena, en a rechión d'Isla de Francia.

En a comuna de Boulogne-Billancourt se troban os *[[Studios de Boulogne]]* y os *[[Studios de Billancourt]]*, a on se fa lo rodache de cuantas cintas d'o cine francés.
Château-Gontier-sur-Mayenne

**Château-Gontier-sur-Mayenne** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Mayenne, en a rechión de Países d'a Loira.
Glaciar de l'Inn

O **glaciar de l'Inn** (en alemán *Inn-Gletscher*) u **glaciar d'a val l'Inn** (en alemán *Inntal-Gletscher*) yera un glaciar d'a Edat de Chelo situau en os Alpes, en a val d'o río Inn. S'orichinaba en a rechión d'Engadina (en l'actual cantón suizo d'os Grisons), fluyiba a traviés d'o estau de Tirol en Austria (ocupando l'actual val de l'Inn). En territorio alemán empentaba o suyo frent glaciar luent en o semontano alpino bavaro. O glaciar de l'Inn tenió a suya mayor amplaria y gordaria mientres a glaciación de Riss (morrenas viellas). A mayor parti d'as formas d'o terreno que se veyen huei lo día en a val entretallada por o glaciar de l'Inn datan, manimenos, d'a zaguera edat de chelo, a glaciación de Würm (morrenas chóvens).
Adriana Martín

**Adriana Martín**, naixida de La Puebla de Valverde lo 7 de noviembre de 1986, ye una chugadora de fútbol aragonesa que chuga de debantera en o RCD Espanyol. Cal destacar que ha estau tres vegadas maxima goliadera d'a liga espanyola en os anyos 2007, 2010, y 2015.

## Vinclos externos
*  Perfil esportivo.
Districto d'Ate

O **districto d'Ate** (en occitán *arrondiment d'Ate*, en francés *arrondissement d'Apt*) ye un districto d'o departamento francés de Vauclusa, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A capital d'o districto ye a subprefectura d'Ate, y en fan parte 4 cantons y 57 comunas.

## Lista de cantons d'Ate
* Cantón d'Ate
* Cantón de Cavalhon
* Cantón de Lo Chivau Blanc (parti)
* Cantón de Pertús
Niort

**Niort** (en petavín-santonchés *Niàu*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Deux-Sèvres, en a rechión de Nueva Aquitania.
Chelera Oriental de l'Infierno

A **chelera Oriental de l'Infierno** ye una chelera d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Pandicosa, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situada en o macizo d'os Picos de l'Infierno a una altaria d'entre 2.900 y 2.770 metros y tien una superficie de bellas 5,0 ha.

## Se veiga también
* Chelera Occidental de l'Infierno
* Chelera de Punta Zarra
* Glaciar de l'Infierno

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Evolución reciente del glaciar del Infierno (Panticosa, Huesca). José Antonio Cuchí, Luis Cancer Pomar, Javier del Valle Melendo, Fernando Lampre Vitaller, Gonzalo Fernández Jarne. Lucas Mallada N.º 19, Articlos, Pachinas 323-340. ISSN: 0214-8315. Uesca, 2017.
Districto d'Avinyón

O **districto d'Avinyón** (en occitán *arrondiment d'Avinhon*, en francés *arrondissement d'Avignon*) ye un districto d'o departamento francés de Vauclusa, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A capital d'o districto ye a prefectura d'Avinyón, y en fan parte 11 cantons y 16 comunas.

## Lista de cantons d'Avinyón
* Cantón d'Aurenja
* Cantón d'Avinyón-1
* Cantón d'Avinyón-2
* Cantón d'Avinyón-3
* Cantón de Bolena
* Cantón de Lo Chivau Blanc (parti)
* Cantón de L'Illa de Sòrga
* Cantón de Lo Pontet (parti)
* Cantón de Sòrgas
* Cantón de Vaison (parti)
* Cantón de Vauriàs
Districto de Carpentràs

O **districto de Carpentràs** (en occitán *arrondiment de Carpentràs*, en francés *arrondissement de Carpentras*) ye un districto d'o departamento francés de Vauclusa, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Carpentràs, y en fan parte 5 cantons y 78 comunas.

## Lista de cantons de Carpentràs
* Cantón de Carpentràs
* Cantón de Monteus
* Cantón de Pèrnas dei Fònts
* Cantón de Lo Pontet (parti)
* Cantón de Vaison (parti)
Glaciar rocoso de ras Argualas

O **glaciar rocoso de ras Argualas** ye un glaciar rocoso d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Sallent de Galligo, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situau en o macizo d'os Picos de l'Infierno.

Se troba situau a una altaria d'entre 2.700 y 2.520 m, rodiau por picos como a punda de ra Liana (3.036 m) y o Garmo Negro de ras Argualas (3.015 m). Tien una amplaria de 400 metros, una largaria d'alto u baixo 750 metros y una superficie de bellas 35 hectarias. D'orientación Nord-ueste, tien una pendient meyana de 25° y una velocidat meyana axial de 22,3&nbsp;cm/anyals.

O suyo orichen se troba en l'alimentación de clastos y nieu procedents d'a punda de ra Liana, que lo nutre a traviés d'una ampla pedrera y un chelero que i hai a os suyos piez.

De l'antigo glaciar blanco que aquí se trobaba apareixen os ibons de Pondiellos.

## Se veiga también
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  El glaciar rocoso activo de las Argualas, Pirineo Aragonés. Enrique Serrano. Universidad de Valladolid. Virginia Rubio Fernández. Universidad Autónoma de Madrid. Chinero de 2009.
*  Movimiento superficial del glaciar rocoso de las Argualas. Enrique Serrano. Universidad de Valladolid. Pirineos, 145-146: 103 a 110, Chaca, 1995.
*  El glaciar rocoso de Argualas. Mis Pirineos.
Château-Chinon (Ville)

**Château-Chinon (Ville)** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Nièvre, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Glaciar rocoso d'els Chiminucs

O **glaciar rocoso d'els Chiminucs** ye un glaciar rocoso d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Sant Chuan de Plan, en a comarca de Sobrarbe y se troba situau en o Macizo de Posets.

## Se veiga también
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  El glaciar rocoso activo de Los Gemelos en el macizo de Posets (Pirineo aragonés).. Eduardo Martínez de Pisón. Cuaternario y geomorfología: Revista de la Sociedad Española de Geomorfología y Asociación Española para el Estudio del Cuaternario, ISSN 0214-1744, Vol. 3, Nº. 1-4, 1989, pach. 83
Nepeta cataria

A **hierba gatera** (**Nepeta cataria** (Linnaeus)) ye una planta d'a orden d'os Lamiales y familia Lamiaceae que ye nativa d'o sud y este d'Europa, Orient Meyo, Asia Central y partis de China. Ye amplament naturalizada en o norte d'Europa, Nueva Zelanda y America d'o Norte.

*Nepeta cataria* se cautiva como planta ornamental pa l'emplego en chardins. Tamién se cautiva per as suyas qualidatz atrayentes pa os mixins y las paixarelas.

*Nepeta cataria* contiene nepetalactona que ye atrayent pa los mixins que la detectan a traviés d'o suyo epitelio olfativo.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Myrrhis odorata

A **feleguera d'anís** ( ((L.) Scop.)) ye una planta d'a orden d'os *[[Apiales]]* y familia *[[Apiaceae]]* que ye orichinaria d'as montanyas d'o sud y centro d'Europa, dende lo Pireneu dica lo Caucas.

As suyas fuellas se fan servir a vegadas como hierba, ya sía cruda u cueta, con un gusto pro fuerte que recuerda a l'anís. As radices y simients tamién son comestibles. 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Morus alba

A **morera blanca** ( (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Rosales]]* y familia *[[Moraceae]]* que ye orichinaria d'India y China central y se cautiva y naturaliza amplament en atros puestos.

Se cautiva amplament pa alimentar a los cucos de seda emplegaus en a producción comercial de seda.

Os suyos lulos son comestibles cuan son maduros. As suyas fuellas se preparan como té en Corea.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Glaciar deras Nèus

O **glaciar deras Nèus** (en occitán *glacièr deras Nèus*, en francés *glacier de las Néous*) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Pico Moros, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.

Ye o glaciar con crepazas mas occidental d'a cordelera.

## Toponimia
O toponimo *deras Nèus* significa "d'as nieus" en occitán. O plural *as* enfatiza a cantidat y, por tanto, a durabilidat.

## Cheografía
O glaciar se troba en a versant oriental d'o pico Moros, a o largo de l'arista d'o Casterillet.
As suyas auguas son a fuent que alimenta a gave d'Arrens.

## Historia
En rematar a chicota edat de chelo arredol de 1850, o glaciar teneba una largaria de 1.800 metros (estando o tercero mas luengo d'a cordelera). S'estendillaba por una superficie de 0,55&nbsp;km² y formaba dos frents distintos, d'o que o mas baixo arribaba a o os 2.345 metros d'altaria.

En 1985, o glaciar contaba encara con 0,28&nbsp;km², reducindo-se a suya superficie a 0,16&nbsp;km² en l'anyo 2000.

O deschele dividió o glaciar en dos partis: a mas alta situada baixo a cima de pico Moros y a mas baixa situada baixo a breca deras Nèus.
A escisión entre as suyas dos zonas se produce definitivament a la fin d'a decada de 1990. Dende alavez, nomás a parti superior amuestra cualques crepazas. A parti inferior, poco visible, se regala lentament baixo os repuis rocosos en o fondón d'a val.

En 2020, o glaciar no mediba mas de 0,04&nbsp;km², por 300 metros de largaria (parti superior). Con 1,5&nbsp;km de perdida, o suyo retacule ye un d'os mas importants entre os glaciars pirenencos.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Asociación Pirenenca de Glaciolochía
*  Les glaciers pyrénéens. Glacier de Las Néous
Drosera rotundifolia

A **drosera de fuella redonda** u **minchamoscas** ( (Linnaeus)) ye una planta d'a orden d'os *[[Caryophyllales]]* y familia *[[Droseraceae]]* que ye carnivora y que creix en paúls y marismas. Tien una distribución circumboreal, trobando-se en tot o norte d'Europa, gran parti de Siberia, gran parti d'o norte d'America d'o Norte, Corea y Chapón.

A planta s'alimenta d'insectos, que son atraitos per as relucients chislas de mucilago, cargadas d'una substancia ensucrada, que recubren as suyas fuellas. Ha desarrollau iste comportamiento carnivoro en respuesta a lo suyo habitat, que gosa estar pobre en nutrients.

A planta fa servir enzimas pa disolver os insectos y extrayer l'almoniaco y atros nutrients d'os suyos cuerpos. L'amoniaco reemplaza a lo nitrocheno que atras plantas absorben d'o solero, y asinas, as plantas que se viven en un ambient con alto conteniu de nitrocheno dependen menos de l'amoniaco d'os insectos capturaus.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Fragaria vesca

A **martolera** u **martollera** ( (Linnaeus)) ye una especie de planta d'a orden d'os Rosales y familia Rosaceae que creix naturalment en gran parti de l'hemisferio norte. Produz un fruito comestible que se diz martuel. Se conoixe tamién como **fraguera**, **mayueta yerba** u en ansotano **magoriera**.

## Subspecies
**Fragaria vesca ssp. americana*.
**Fragaria vesca ssp. bracteata*.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Valeriana officinalis

A **valeriana** ( (Linnaeus, )) ye una planta d'a orden d'os *[[Dipsacales]]* y familia *[[Caprifoliaceae]]* que ye nativa d'Europa y Asia.

L'extracto crudo de radiz de valeriana puede tener efectos sedants y ansioliticos, y se vende comunament en capsulas de suplemento dietetico pa promover o suenio, manimenos no i hai prebas clinicas suficients de que sía eficaz pa iste proposito.

## Referencias

## Vinclos externos
Rosa micrantha

A **rosera nana** ( (Borrer ex Sm., 1812)) ye una planta d'a orden d'os *[[Rosales]]* y familia *[[Rosaceae]]* que se troba dende Marruecos, pasando per a peninsula iberica y la rechión alpina, dica Escocia, per l'este dica Polonia, en o sud dende Italia dica lo Caucas y Asia Menor, pasando per os Balcans.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Roemeria hybrida

L**'ababolera morada** u **ababol morado** ( ((L.) DC., 1821)) ye una planta d'a orden d'os *[[Papaverales]]* y familia *[[Papaveraceae]]* que se fa servir en chardins per a suya color en contraste con atras flors.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Chelera de ro Clot de ra Fuent

A **chelera de ro Clot de ra Fuent** ye una chelera d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Torla-Ordesa, en a comarca de Sobrarbe, se troba situada en o macizo de Camachibosa a una altaria d'entre 3.040 y 2.900 metros y tien una superficie de bellas 2,2 ha.

Constituyen as restas de l'antigo **glaciar de ro Clot de ra Fuent**. As suyas auguas alimentan o río Ara.

## Toponimia
Un clot ye una fondada en o terreno, lo que sería sinonimo de foya u fueya, muitas vegadas en as cubetas formadas por erosión glaciar. Bi'n ha atros eixemplos en a toponimia pirenenca como as agullas d'el Clot en a val de Chistau.

## Se veiga también
* Cheleras de ra Labaza

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
Cheleras de ra Labaza

A **cheleras de ra Labaza** son un conchunto de cheleras d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Torla-Ordesa, en a comarca de Sobrarbe, se troba situada en o macizo de Camachibosa entre a punda de ra Blanquera (3.227 m) y o pico de Montferrato (3.217 m).

Constituyen as restas de l'antigo **glaciar de ra Labaza**. As suyas auguas alimentan o río Ara.

## Toponimia
Iste toponimo proviene d'o termín gascón *"labas"*, que a la vegada deriva d'o latín *lapis*, con o significau de losa.

## Se veiga también
* Chelera de ro Clot de ra Fuent

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
Ribes uva-crispa

A **ramoncillera**, **grixolera** u **agracera** ( (Linnaeus,1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Saxifragales]]* y familia *[[Grossulariaceae]]* que ye orichinaria d'Europa, o Caucas y lo norte d'Africa.

Produz un fruito comestible que se diz "ramoncillo" u "grixola".

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Ribes rubrum

A **rosillera** u **rosellera** (  (Linnaeus, 1753)) ye una planta d'a orden d'os *[[Saxifragales]]* y familia *[[Grossulariaceae]]* que ye orichinaria d'Europa occidental.

Os suyos lulos son comestibles, de color roya trelucida y miden entre 8 y 12&nbsp;mm de diametro, con 3 a 10 lulos en cada carrazo. Se dicen "rosillas" u "rosellas".

En Escandinavia y Schleswig-Holstein, a ormino se fa servir en o *[[Rote Grütze]]*.

En Linz, Austria, ye lo farciu mas emplegau pa la torta Linzer.

En as arias de fabla alemana, o charope u néctar derivau d'a rosella s'adhibe a gasiosa y se desfruta como una bebida refrescant clamada *Johannisbeerschorle*.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Pyrus nivalis

A **perera d'as nieus** ( (Jacq.)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Rosales]]* y familia *[[Rosaceae]]* que creix naturalment dende lo sud-este d'Europa dica l'ueste d'Asia.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Pyrus pyraster

A **perera borde** ( ((L.) Burgsd.)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Rosales]]* y familia *[[Rosaceae]]* que la suya distribución va dende Europa occidental dica lo Caucas.

Se creye que *Pyrus pyraster* y *[[Pyrus caucasica]]* son os ancestros d'a perera cautivada (*[[Pyrus communis]]*).

*Pyrus pyraster* puede aconseguir una edat de 100 a 150 anyadas.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Nicotiana tabacum

A **tabaquera** u **tabaco** ( (Linnaeus)) ye una especie de planta d'a orden d'os Solanales y familia Solanaceae. Ye una planta d'1 a 3 metros d'altaria con fuellas de dica 50 cm de largaria y de forma eliptica. A tabaquera ye nativa d'America tropical y subtropical, a on ya yera conoixida, cautivada y emplegada por os indichenas antis d'a conquiesta espanyola, que estendilló o suyo consumo y producción arredol d'o mundo. Actualment ye cautivada en rechions de clima tropical y en rechions de clima templau.

Se creye que ye un hibrido de *[[Nicotiana sylvestris]]*, *[[Nicotiana tomentosiformis]]* y posiblement *[[Nicotiana otophora]]*.

Todas as partis d'a planta contienen nicotina, que se puede extrayer y fer servir como insecticida. Tamién se pueden fer servir as suyas fuellas ixutas; siguen estando efectivos mientres 6 meses dimpués de l'ixecau. Lo suco d'as fuellas se puede estregar en o cuerpo como repelent d'insectos.

As fuellas se pueden ixucar y mascar como intoxicant. As fuellas ixutas tamién se fuman. Ista ye a prencipal especie que se fa servir pa fer fumarros, puros y atros productos pa fumadors.

## Cautivo y producción
Expertos en vechetals han determinau que l'orichen d'o cautivo de tabaco se sitúa en a zona andina entre Perú, Ecuador y Colombia y los primers cautivos habioron de realizar-se mientres os anyos 5.000 y 3.000 aC.

Fue conoixiu per os europeus en 1492 con ocasión d'a plegada de Cristofo Colombo a o Caribe en o suyo primer viache, seguntes un relato d'o cronista Bartolomé de las Casas. En una obra anterior, l*'Apologética Historia Sumaria* de 1527, Las Casas tamién o cita. Os primers cautivos de tabaco realizaus per espanyols existiban enta 1530 en o territorio d'a isla Hispaniola a la cuala levoron la simient dende a peninsula de Yucatán a on aprendioron os procedimientos de cautivo y curación d'os Mayas.

Encara que dinantes ya s'heba levau a Espanya y Europa tabaco ixugau, procesau y eixemplars vivos, no estió dica que en 1577 per orden de Felipe I o medico y botanico Francisco Hernández de Boncalo levó as primeras simients de tabaco a Espanya. Fuoron plantadas en a redolada de Toledo, en una zona clamada *los Cigarrales* perque gosaban estar invadidas per plagas de cigarra. Allí s'encetó lo cautivo de tabaco en Europa y per este motivo, cualques historiadors asocian o nombre d'o cigarro con estas fincas.

## Se veiga tamién
* Tabaco.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Platanus orientalis

O **platanero d'orient** ( (Linnaeus)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Proteales]]* y familia *[[Platanaceae]]* que lo suyo rango nativo ye Eurasia dende los Balcans dica, a lo menos, l'este d'Irán.

Historicament, l'árbol ye simbolo de Caixmir.

## Se veiga tamién
*Árbol d'Hipocrates.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Auguapleve

L**'auguapleve** ye un fenomeno natural en que l'augua caye dende una paret en forma de gotas. Esto forma una chicota val bien fresca y con muita variedat de flora y fauna, en contraste con o clima calido d'a redolada. Os auguapleves mas conoixius son o d'Anento y o d'Arguilai. L'auguapleve d'Anento ye declarau Puesto d'Interés Cheolochico per o Gubierno d'Aragón.

## Formación
A paret ye formata por calsina, y l'augua ye d'afloramientos subterranios, que ha formau relieves karsticos, incluyindo-ie cuevas.

## Flora y fauna
En os auguapleves se puet trobar flora tipica de puestos mas humedos, como falagueras u molsas.

## Referencias
Glaciar de Pabat

O **glaciar de Pabat** (en francés *glacier du Pabat*) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Pico Moros, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.

## Cheografía
O glaciar se situa en a versant norte d'o Cap Peytier-Hossard. As suyas auguas de deschele alimentan o barranco de Larribet, afluyent d'a gave d'Arrens.

## Historia
En rematar a chicota edat de chelo arredol de 1850, o glaciar de Pabat formaba un chicot glaciar con una superficie de 0,11&nbsp;km² y 300 metros de largaria.

O glaciar conservó ista extensión dica metat d'a decada de 1920, encara que ya s'heba reduciu dica os 0,04&nbsp;km² en 1948. Dimpués de permaneixer en estau estacionario dica 1985, o suyo retacule estió rapedo dende alavez. Pasando a la etapa de glaciar residual en primerías d'a decada de 1990, en 2000 no yera soque una chelera de 0,5 hectarias.

Atamas d'iste estau tan reduciu en l'anyo 2000, una francha de chelo encara resistiba baixo a uembra d'o Cap Peytier-Hossard en primerías d'os anyos 2020.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Asociación Pirenenca de Glaciolochía
*  Les glaciers pyrénéens. Glacier du Pabat
Chelera d'Anyisclo Nord-este

A **chelera d'Anyisclo Nord-este** u **chelera de Soum de Ramond** ye una chelera d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Fanlo, en a comarca de Sobrarbe y se troba situada en o macizo d'as Tres Serols a una altaria d'entre 3.100 y 3.000 metros y tien una superficie de bellas 4,4 ha.

Constituyen as restas de l'antigo **glaciar d'Anyisclo Nord-este**.

## Se veiga también
* Chelera d'Anyisclo Sud-ueste

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
Chelera d'Anyisclo

**Chelera d'Anyisclo** puet fer referencia a dos cheleras orichinadas de l'antigo **glaciar d'Anyisclo**:

* A **[[chelera d'Anyisclo Nord-este]]** situada baixo lo pico d'Anyisclo y orichinada d'o **glaciar d'Anyisclo Nord-este**.
* A **[[chelera d'Anyisclo Sud-ueste]]** situada baixo la punda Negra y orichinada d'o **glaciar d'Anyisclo Sud-ueste**.
Incendio forestal d'Ateca de 2022

L**'incendio forestal d'Ateca** de 2022 ye un incendio que empecipió lo 18 de chulio de 2022 en a Comunidat de Calatayú (Aragón), y que afectó sobretot a los municipios d'Ateca y Moros, que han visto como se cremaba la practica totalidat d'o suyo termin municipal, y a los municipios de Villa Luenga, Turrillo, Castellón d'as Armas, Embit de Fariza, Alfama d'Aragón, Bubierca, Cetina y Contamina. A redolada afectada s'extiende per mas de 14.000 hectarias con un perimetro de 72 kilometros. Os lugars afectaus habioron d'estar evacuaus y mientres unas 30 horas va estar interrumpiu lo trafico en l'Autovía d'o Nord-este.

L'incendio d'Ateca estió provocau mientres os treballos de reforestación que levaba a cabo la empresa *Campos Rey*, subcontratada per a holandesa *Land Life Company*, en os quals pretendeba reforestar 200 hectarias en o lugar de Monegriello. Mientres se realizaban istos treballos, l'18 de chulio de 2022, pegó un blinco una purna d'una d'as maquinas que yeran treballando, prencipiando lo fuego que s'extendió a escape, cremando lo primer día 500 hectarias, puyando a 5.500 lo segundo día y a 14.000 hectarias lo día 20 de chulio.

## Referencias
Quercus rubra

O **caxico americano** ( (Linnaeus)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Fagales]]* y familia *[[Fagaceae]]* que ye nativa d'America d'o Norte. S'ha introduciu en chicotas arias d'Europa occidental, an con frecuencia se puede veyer cautivada en chardins y parques.

Creix dica 28 metros d'altaria, excepcionalment dica 43 m, con un tronco de dica 50 a 100 centimetros de diametro. Puede vivir dica 400 anyadas d'edat.

## Referencias

## Vinclos externos
Daphne laureola

A **estefa** u **solimán** ( (Linnaeus)) ye una planta d'a orden d'os Malvales y familia Thymelaeaceae que lo suyo rango nativo cubre gran parti d'Europa y s'extiende a Alcheria, Marruecos y las Azores.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Rumex crispus

O **renabre** ( (Linnaeus)) ye una planta d'a orden d'os Caryophyllales y familia Polygonaceae que ye nativa d'Europa y Asia occidental. Ye amplament naturalizada en tot o mundo templau y s'ha convertiu en una especie invasora grieu en muitas arias, incluyidas America, Nueva Zelanda y partis d'Australia.

## Nombres
O nombre común mas estendillau pa ista planta ye **renabre**, rechistrau en a redolada de Turbón y en localidaz como Benás, Biscarrués, Bonansa, Campo, Castilló de Sos, Espés y Fonz. En ista zaguera localidat se conoixe tamién como **remuniguet**. 

Se diz **lengua de cocho** en Estada y Estadilla, **lengua de perro** en Escanilla y **lengua de buei** en Contamina y Monzón.

Atros nombres son **bocaza** y **lavamán**.

## Subspecies
**R. crispus crispus*
**R. crispus littoreus*
**R. crispus uliginosus*

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos