open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Subchecto (desambigación)

**Subchecto** puet estar:
***[[Subchecto]]**, subdito d'un rei, emperador u khan en aragonés medieval, dito asinas por estar en a suya subchección.
***[[Subchecto gramatical]]**, part d'una oración.
***[[Subchecto legal]]**.
***[[Subchecto de dreito internacional]]**.
Berilo

O **berilo** ye un mineral con formula quimica Be3Al2(3)6, d'o grupo d'os ciclosilicatos que cristaliza en o sistema hexagonal. Dentro d'as variedaz d'o berilo a variedat verde u esmeralda ye a mes conoixita por estar una piedra preciosa.

En a traducción aragonesa d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" lo nombran como *cristal de berula*:

## Referencias
Esmaralda

A **esmaralda** u **esmeralda** ye una variant d'o berilo, ciclosilicato con formula Be3Al2(3)6, que cristaliza en o sistema hexagonal. Ye de color verda caracteristica y valorada como piedra preciosa.

## Etimolochía

A parola *esmaralda* provién d'o latín *esmaralda*/*esmaraldus*, variant d'o latín *smaragdus*, amprau d'o griego σμάραγδος (*smaragdos*; "chema verda"). En textos medievals aragoneses figura de diferents trazas. Una forma plural *merocdes* se documenta en o lexico comercial d'o sieglo XV en Zaragoza y ye cuasi a mesma que en o peache de Mequinenza (*maragdes*), por o que en realidat ye un catalanismo.

En a traducción aragonesa de *[[Vidas Semblants]]* sale como *esmaragdos*, coincidindo con a forma orichinal en griego:

En o *[[Libro d'as Marabillas d'o Mundo]]* sale en plural como *esmeraldas*

En o *[[Libro d'el Trasoro]]* escriben *exmaralda*:

## Referencias

## Vinclos externos
Subchecto

**Subchecto** u **subdito** ye a persona que en  subchección d'un cargo politico superior, en lenguache medieval por un regular un rei sobirán d'un país y cualques países, extensible a emperadors, khans, cónsuls u o principal grupo etnico u nacional que representan estas autoridaz, y por tanto a lo estato que gobiernan u controlan.

O concepto de subchecto se troba en textos medievals aragoneses, tanto en textos churidicos como os "Fueros d'Aragón como literiarios, y se troban en os libros tradueitos como o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":

## Referencias
Nuclio Museolochico d'a Ciudat d'o Zucre

O **Nuclio Museolochico d'a Ciudat d'o Zucre** (en portugués *Núcleo Museológico da Cidade do Açúcar*) ye un museu adedicato a la memoria d'o periodo dorato d'o *Ciclo d'o Zucre* en a isla de Madeira, evidenciando as suyas influencias culturals y artisticas. Se troba en o corazón d'o centro historico de Funchal, en a freguesía d'a Sé.

O museu fue inaugurato o 15 de chunio de 1996.

## Caracteristicas
En iste nuclio museolochico s'amuestran as influencias culturals y artisticas que o periodo historico d'o *Ciclo d'o Zucre* (sieglos XV y XVI) deixó en a isla de Madeira.

O material expuesto en o museu incluye obchectos quitatos de excavacions arqueolochicas, feitas en 1989, a reproducción d'as casas d'o produtor y negociant flamenco, João Esmeraldo, un pan de zucre, formas d'o zucre, pinturas y esculturas flamencas, un raro conchunto de midas manuelinas, contadors, obchectos d'archent que representan o escudo d'armas d'a ciudat, piezas provenients d'Orient, entre as que figuran dos eixemplars de porcelana chinesa d'o sieglo XVII, de gran calidat tecnico-artistica. Toz istos obchectos amuestran as relacions comercials entre Madeira y a resta d'Europa.
Centro das Artes - Casa das Mudas

O **Centro das Artes - Casa das Mudas**, obra de l'arquitecto Paulo David, nominato ta a edición de 2005 d'o premio europeu d'arquitectura contemporania Mies van der Rohe, conta con un aria cubierta de construcción de 12.000 m², habendo estato construito como expansión d'a ya existent *Casa da Cultura da Calheta*, a on funciona actualment o espacio *Galeria*.

Con un nuclio de construcción nuevo y autonomo de tot, o nuevo Centro incluye l'aria ta exposicions, auditorio, biblioteca, botiga, cafetería, restaurant, una ampla zona de animación cultural ta tallers artisticos y un parking soterranyo con capacidat ta 92 vehíclos.

O edificio fue concebito de modo que se creyase un ambient sobrio y pacible, proporcionando perspectivas de visión dende l'interior, enta a mar y as costas d'os arredols.

En a suya construcción s'adoptoron solucions tecnicas que permitioron guaranciar a funcionalidat d'os espacios creyatos y a millor disposición posible de l'edificio en en o suyo entorno.

## Vinclos externos

*  Pachina oficial
Casa Colombo

A **Casa Colombo** ye un museu situau en Porto Santo, Madeira, Portugal. O museu se troba en una casa a on se piensa que residió Cristofo Colombo, navegant y explorador europeu. O museu tien arias adedicadas a describir a posición estratechica de Porto Santo en o contexto d'os descubrimientos portugueses, a Cristofo Colombo y a la suya relación con a isla de Madeira, y a la importancia que ista isla tenió en as preparacions ta os suyos grans viaches.

Un atra aria tracta sobre o fundimiento d'o galeón *Sloot ter Hooge*, perteneixient a la *[[Companyía d'as Indias Holandesas]]* (V.O.C.), amán d'as costas d'a isla de Porto Santo.

## Vinclos externos
*  Pachina oficial de Casa Colombo
*  Madeira Cultura
A.B. Corsi (The Lad from Orkney) -Ril Bheara-Richard Dwyer's Reels

**"A.B. Corsi (The Lad from Orkney) -Ril Bheara-Richard Dwyer's Reels"** ye una canción composata por dos danzas *[[reel]]* populars de Escocia. Fue publicata en 1981 por o grupo Silly Wizard en o suyo album *[[Wild and Beautiful]]*.

## Vinclos externos
* Escuitar a canción ''A.B. Corsi (The Lad from Orkney) -Ril Bheara-Richard Dwyer's Reels''
Casas tipicas de Santana

As **casas tipicas de Santana** son unas edificacions que se troban en o concello de Santana, estando un punto turistico important d'a isla de Madeira. Istas casas tiene una forma triangular y son cubiertas por palla. Popularment se conoixen como *casinhas de Santana* (en aragonés *casetas de Santana*).

Orichinalment, istas casas yeran composatas d'un soterranyo, a on s'alzaban os productos agricolas, y por un piso a l'altaria d'a carrera, por un regular aria habitacional, que yera dividito en dos partis deseparatas por una paret.

## Historia
S'ha puesto rechistrar que istas casas son os vestichios de construccions primitivas, feitas de fusta y palla, que se trobaban por toda a isla. Por haber, en a rechión, poca piedra y o clima estar fredo d'hibierno s'adoptó ista materia primera, posibilitando, tamién, una adaptación en atras estacions de l'anyo, frescas de verano y calients d'hibierno.

## Galería

Imachen:BudynochkySantana.JPG|Casas tipicas en o centro de Santana
Imachen:Santana Madere.jpg|Detalles d'a frontera
Imachen:Traditional thatched houses (palheiros), Santana, Madeira, Portugal.jpg|Casetas de Santana
Imachen:Madère 057.jpg|Casa tipica de Santana


## Referencias

## Vinclos externos

*  Junta de Freguesia de Santana - Casas típicas
San Mango d'Aquino

**San Mango d'Aquino** (*Santu Mangu* en calabrés, *Sant Mango d'Aquino* en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Calabria, en a provincia de Catanzaro.

A suya población ye de 33.907 habitants (2010), en una superficie de 6 km², con una densidat de población de 291 hab/km².

## Cheografía
A localidat de San Mango d'Aquino se troba situata a 468 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Buda, Madonna, Prunu, Chiani Milu, Destre, Tribbiti, Carpanzano, Croce del Mulino, San Giuseppe, Piazza, Sacchi, Castagnari, Arella; muga con as comunas de Cleto, Martirano Lombardo y Nocera Terinese.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.

## Referencias
Azpilkueta

**Azpilkueta** (*Azpilcueta* en castellano) ye un lugar d'o Norte de Navarra que se troba aintro d'a val de Baztan al que se puet plegar a traviés d'a carretera nacional N-121b. Seguntes o censo de 2010, a suya población ye de 176 habitants que se reparten d'a siguient manera entre os cuatre barrios que el fan parte: Apaioa (29 h.), Arribiltoa (22 h.) Urrasun (24 h.) y Zuaztoi (40 h.), amás d'os que tien o nuclio d'Azpilkueta (61 h.)

En o lugar se pueden almirar casals granizos, a dos y cuatre auguas, con a dople portalada tipica de Baztán con escudos con restos de policromia.
A ilesia de Sant Andreu ye de planta de cruz latina, remodelada en o sieglo XVIII, con retablos d'a mesma epoca de buena factura d'as tallas con as esculturas de sant Andreu, sant Fermín, sant Francisco Chabier y sant Martín de Tours.

## Mugas
Amaiur fa muga con Amaiur enta lo norte y nord-este, con Arizkun a l'este y con Elizondo y Elbete a lo sud.

## Mitolochia
Se diz que en os mons d'arredol d'o lugar, concretament en o Parache de Meatzeta (*Meatzeta Parajea*, en basco), fueron apedecatas dos mullers, estando totas dos lamias. Dende allora la tradición asegura que ye d'iste puesto dende an se creyan y proceden as tronadas.

### Molimentos principals

* **Palacio d'Azpilikueta**, palacio de cabo d'armeria y casa d'a mai de sant Francisco Chabier, Maria d'Azpilkueta. Fue una primitiva torre medieval y fortaleza defensiva, que fue espaldada cuasi de raso por Ordren d'o Cardenal Cisneros en l'anyo 1516 (*Azpilkuetako jauregia*, en basco).
* **Casa Iriartea**, sita en o barrio d'Apaioa (*Iriarte etxea*).

## Vinclos externos
*   Información d'o lugar d'Azpilkueta en a pachina d'o achuntamiento de Baztan.

## Referencias
Olivín

L**'olivín** ye un mineral con formula quimica (Mg,Fe)2SiO4 (en realidad bi ha dos estremos: a forsterita Mg2SiO4 y a fayalita Fe2SiO4), d'o grupo d'os nesosilicatos.

L'olivín se troba en rocas ignias y metamorficas. En as rocas ignias ye incompatible con o cuarz y ye un d'os components principals d'as rocas ignias basicas y ultrabasicas como as peridotitas, bels basaltos, gabros. En as rocas metamorficas se troba en os márbols que s'han formato a partir de dolomías con cuarz.

As formas d'olivín que se pueden fer servir como chema se dicen *[[peridoto]]* u *[[peridota]]*.

## Bibliografía
*Medenbach, Olaf y Sussieck-Fornefeld, Cornelia, *Minerales*. Guías de la naturaleza Blume, 1990.

## Vinclos externos
O despertar de l'onso

**O despertar de l'onso** ye un libro de relatos en aragonés de cualques autors, toz naixius en as anyadas uitanta. O libro fue editau por Ara Cultural en aviento de 2010 baixo licencia *Creative Commons*.

### Conteniu
Bi ha un total de trece relatos que tractan temas prou diferents.

O libro ye trestallau en tres tematicas que representan o proceso de desembolic d'a luenga aragonesa: a *muerte* de l'aragonés dica l'apareixión d'o movimiento de recuperación y dignificación d'a luenga, o *silencio* de toz istos anyos y o *despertar* fruito d'o treballo de muita chent y representau en os propios chóvens autors d'o libro.

Antimás d'os relatos, tamién bi apareixen un prologo obra de María Pilar Benítez y una introducción d'Alberto Gasquet Orradre.

### Autors
Toz os autors son naixius en as anyadas uitanta, arroclaus arredol de l'aragonés y o compromís con o suyo esvenidero. Dengún no plegaba en as 30 anyadas cuan o libro fue publicau.

Encara que en o libro apareixen diez nombres d'autors, bi'n ha once pues *Patricia Loriente Tena* ye un pseudonimo baixo o que s'amagan dos chóvens.

### Títol
O títol d'o libro ye preso d'un poema de Roberto Cortés Alonso clamau *O despertar de l'esprito de l'onso*, d'a suya obra Cheografía personalizata.

## Relatos
### Muerte
* A muller de pels de culor roya (Marco A. Joven)
* Recosiros (Lucía López)
* Tardo una miqueta (Diego Marín)
### Silencio
* As mullers xublidadas (Alexandro Muñoz)
* Laura, una istoria de silenzio sin rematar (Dabi Anquela Gracia)
* Os segundos que pasan (Marco A. Joven)
* Parolas amagadas (Santiago Paricio)
* Reyalment el daba igual (Patricia Loriente)

### Despertar
* Conoixco ixos güellos (Rubén Santarromana)
* Dispertar (Patricia Loriente)
* Lorién d'o Gallo (Chuserra Barrios)
* O cuento de Chusepet (Alberto Gracia)
* Suenios d'una boleta (Lucía López)

## Presentacions
O libro fue presentau en Zaragoza o 17 d'aviento de 2010 en a Librería La Pantera Rossa.

Tamién estió presentau o lunes 20 d'aviento de 2010 en o programa Fendo Orella de Radio Topo y en *El Tranvía Verde* d'Aragón Radio.

## Vinclos externos
* Pachina oficial d'o libro

## Referencias
Peridoto

O **peridoto** ye a forma de l'olivín que se fa servir como chema.

Un chacimiento muit important de peridoto se troba en a isla de Sant Chuan (tamién dita Zabargad u Zebirguet) en a Mar Roya, explotau mientres 3.500 anyatas.

## Etimolochía
A etimolochía d'a parola ye dubdosa. Beluns la fan remontar a l'arabe *faridat*, que significa "chema". En o *[[Oxford English Dictionary]]* suchieren que ye una alteración d'a parola anglonormanda *pedoretés*, d'o latín clasico *pæderot*, una clase d'opalo.

Tamién existe a denominación de "crisolita". Ye dubdoso que o *Chrysolithos* de Plinio o Viello fuese o peridoto, y beluns creyen que debeba estar o topacio.

En a traducción aragonesa d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" nombran tanto a la crisolita como a lo peridoto:

En os manuscritos alchamiaus d'Almonezir de la Sierra trobamos a parola *zabarchud* que Touria Bohmehdi Tomasi traduz como "topacio" u "crisolita", y que etimolochicament se relaciona con la isla a on ye o celebre chacimiento de peridoto.

## Referencias
Arco da Calheta

**Arco da Calheta** ye una freguesía portuguesa d'o concello de Calheta (Madeira), con 14.70&nbsp;km² d'aria, 3.241 habitants (2001) y una densidat de 220.6 hab/km².

L'Arco da Calheta tien una escuela, un chimnasio, a ilesia de São Brás y a ilesia de Nossa Senhora do Loreto, una residencia d'a 3ª edat, un cuartel de pompers y um pabillón esportivo.
Calheta (freguesía de Madeira)

**Calheta** ye una freguesía portuguesa d'o concello d'o mesmo nombre, en a isla de Madeira, con 23,47&nbsp;km² d'aria, 3.105 habitants (2001) y una densidat de 132,3 hab/km².

Establita en 1430 Calheta ye una d'as mas antigas freguesías d'a isla de Madeira y estió una d'as primeras en estar explorata pos primers colonizadors.
Sufixo -aire

O **sufixo -aire** indica oficio u cualidat. Se troba tamién en occitán y catalán y tien o mesmo orichen que o sufixo -ador en o sufixo latín *-ATORE*, por o que a suya presencia en l'aragonés se considera un occitanismo.

Estió cheneral en tot l'aragonés, dica en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas. Parolas con este sufixo como *[[pelaire]]* se troban encara en o castellano d'Aragón entre os residuos d'aragonés de l'ueste y sud-ueste d'as provincias de Teruel y Zaragoza.

## Indicador d'oficio
A presencia de chent d'orichen gascón u occitán entre os gremios u confrairías d'oficio en as ciudaz debió contribuir a la cheneralización d'este sufixo d'oficio en tot o territorio.

Como indicador d'oficio os eixemplos clasicos son *[[pelaire]]* y *[[chesaire]]*. Entre meyo d'indicar oficio u cualidat tendríanos *[[pescataire]]* y *[[cazataire]]*. O primero d'éls se troba fendo part d'o zoonimo *[[garrapescaire]]*.

En catalán valenciano bel autor ha feito notar que dende o sieglo XVII este sufixo se remató aplicando a oficios artesanals que ya no daban guaires ganancias u posibilidaz d'ascenso social u a chent que feba fayenas tradicionals que tampoco no daban guaires ganancias. Tamién a ciertas actividaz (*colombaire*). Esto podría estar extensible a l'aragonés en casos como *[[quinquilaire]]* y *porgadoaire*.

## Indicador de cualidat
Como indicador de cualidat se troba en parolas como *charraire*, que se documenta en as parlas altoaragonesas actuals y en Calanda (Baixo Aragón), y *enredaire*, que se documenta en Fiscal.

## Referencias
Estreito da Calheta

**Estreito da Calheta** ye una freguesía portuguesa d'o concello de Calheta, con 13.4&nbsp;km² d'aria y 1.630 habitants (2001) y una densidat de 121.6 hab/km². Se troba a una latitut de 32.71667 (32°43') Norte y a una lonchitut 17,2 (17°12') Ueste, estando a una altaria de 0 metros. Estreito da Calheta ye ligato por una carretera a Calheta y Funchal. Ye un lugar agricola que tien costa en l'Oceano Atlantico a sud y monts a o nord-este.

O Estreito da Calheta tien una escuela, un parque industrial, un albergue chovenil, un centro civico, un centro de salut, un banco y cuantas residencias y hotels.

## Freguesías mugants
* Prazeres, norte.
* Madalena do Mar, este.
* Calheta, ueste.

## Referencias
Radio Espiritrompa

**Radio Espiritrompa** ye una emisora de radio libre de Samianigo (Sarrablo, Aragón). Fa parti d'a Federación Aragonesa de Radios Libres.

L'enguero d'a radio se fació o sabado 12 de chunio de 2010 en *La celda sonora* de Samianigo.

## Se veiga tamién
* Federación Aragonesa de Radios Libres
* Radio Libre

## Vinclos externos
*  Blog d'a radio

## Referencias
El Hierro

**El Hierro** ye una isla de l'archipelago d'as Islas Canarias, situata en l'Oceano Atlantico a o sud-ueste d'a costa d'Africa. Perteneixent a la Comunidat Autonoma de Canarias y a Provincia de Santa Cruz de Tenerife. A suya capital ye Valverde.

Antis mas yera conoixita como *Eseró* por os bimbaches, os antigos pobladors de l'isla.

A suya población ye agrupada en tres municipios (Valverde, La Frontera y El Pinar) que integran toz os nuclios poblacionals.

## Vinclos externos

*  Pachina web d'El Cabildo de El Hierro.
*  Turismo en el Hierro en a pachina web d'o turismo de Canarias.
*  Imáchens d'a Isla de Hierro.
*  Instituto d'Estatistica d'as Islas Canarias.
* // Flora d'a Isla d'El Hierro.
Radio La Granja

**Radio La Granja** ye una emisora de radio libre que emite dende o barrio de Sant Chusé de Zaragoza (Aragón). Fa parti d'a Federación Aragonesa de Radios Libres.

Actualment ye a Radio Libre mas antiga d'Aragón, un prochecto autochestionau de comunicación naixiu en 1985 y que en l'actualidat ye menau por l'Asociación *la Granja 102*.

Sputnik, programa de raso en aragonés, emitió dende o sabado 28 de chenero 2006.

## Se veiga tamién
* Federación Aragonesa de Radios Libres.
* Radio Libre.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial.
Acerra

**Acerra** (*Acerra* en napolitán, *Acerra* en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.

A suya población ye de 56.177 habitants (2010), en una superficie de 54,08 km², con una densidat de población de 1.038,78 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Acerra se troba situata a 26 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Pezzalunga y Gaudello; muga con as comunas d'Afravola, Brusciano, Caivano, Casalnuovo di Napoli, Castello di Cisterna, Maddaloni, Marcianise, Marigliano, Nola, Pomigliano d'Arco y San Felice a Cancello.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Acerra.

## Referencias
Federación Aragonesa de Radios Libres

**Federación Aragonesa de Radios Libres (FARL)** ye una federación que arrocla a las radios libres que emiten en Aragón.

### Coordinadera de Radios Libres
A Federación Aragonesa de Radios Libres apareixe en 1991 por a necesidat de dotar de personalidat y rechistro legal a la coordinadera de radios libres que ya existiba. Cuan a FARL naixe, lo fa con l*Asociación Colectiva Radio Mai*, *AAVV de San José* y l*'Asociación Ajobajo*.

Mientres a historia d'as radios libres, as radios miembras d'a coordinadera han iu cambeando seguntes en apareixeban nuevas, u iban desapareixendo-ne. En 1988, por eixemplo, feban parti de dita coordinadera Onda Vorde, Radio Zierzo y Radio Mai. Entre os días 28 y 30 d'octobre d'ixa mesma anyada, ixas tres radios libres, organizón en Zaragoza a XIV trobada estatal de Radios Libres.

### Miembros actuals d'a FARL
* Radio Topo (Zaragoza)
* Radio La Granja (Zaragoza)
* Radio MAI (Zaragoza)
* Radio Chicharra (Teruel)
* Radio Espiritrompa (Samianigo)

## Se veiga tamién
* Radio Libre

## Vinclos externos
*  Historia d'as Radios Libres en Zaragoza Rebelde
*  ''Las Radios Libres tenemos la palabra'' en Diagonal Aragón
Radio Hawaii

**Radio Hawaii** estió una emisora de radio libre de Zaragoza (Aragón) que emitiba dende a Garchola de Torrero.

En as anyadas uitanta, por iniciativa d'as asociacions de vecins naixioron bellas Radios Libres. L'asociación d'o barrio de Torrero mercó l'equipe tecnico pero remató cedendo-lo a la Garchola de Torrero, con o cual apareixió Radio Hawaii, emisora dende a que emitiba a población reclusa d'o centro.

En l'actualidat se clama tamién Radio Hawaii, de traza simbolica, a la emisión que se fa dende a Garchola de Zuera o día d'a *Marcha contra la Macrocárcel*.

## Se veiga tamién
* Federación Aragonesa de Radios Libres
* Radio Libre

## Vinclos externos
*  Historia d'as Radios Libres en Zaragoza Rebelde
Topacio

O **topacio** ye un mineral con formula quimica Al2SiO4(OH, F)2, d'o grupo d'os nesosilicatos. Por a suya belleza y alta dureza ye una piedra preciosa.

## Etimolochía
O topacio ye mencionato en diferents textos medievals con diferents variants graficas: *thopacio*, *stopacio*, *stopaçi*, etcetera. As formas con *s* liquida no etimolochica s'explican faciment por analochía con a denominación d'una tela feita con estopa, que en o sieglo XV en o lexico comercial veyemos escrito como *estopaço*, *astopaço* y *stopaz*. Diferents mencions d'esta piedra preciosa en textos medievals son:

## Referencias
Sufixo -dat

O **sufixo -dat** provién d'o latín *-TAS*, *-TATIS* a traviés de l'acusativo *-TATE(M)* y se fa servir pa creyar sustantivos abstractos de qualidat a partir d'adchectivos.

A més gran part d'as parolas con este sufixo en aragonés son cultismos derivaus d'os sustantivos abstractos latinos con o sufixo *-TAS*, *-TATIS*: *[[antigüedat]]*, *[[ciudat]]*, *[[comunidat]]*, *[[dignidat]]*, *[[humanidat]]*, *[[unidat]]*, *[[verdat]]*, etcetera. Bi ha pocos casos como *mesquindat* que se remonten a la fase romanz.

Actualment a pronunciación d'a -t final d'este sufixo culto se mantién en benasqués coincidindo con os usos medievals; en o resto d'as parlas altoaragonesas esta -t ya no se pronuncia, y s'escribe por razons etimolochicas y de coderencia paradigmatica (en bel puesto se documenta plurals en -tz).

Os usos d'o sufixo *-dat* en aragonés no siempre coinciden con os d'as luengas vicinas. A vegadas l'aragonés prefiere atros sufixos como *[[sufixo -ura|ura]]* ("fondura"). O sufixo *-dat* puet competir con o sufixo *[[sufixo -eza|-eza]]* ("belleza" s'escribiba *beldat* en o "Libro d'el Trasoro" porque traduciban dende o francés *beauté*, tamién s'escribe *beldat* en atros textos como a "*[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]*").

## Referencias

## Bibliografía
* Academia de l'Aragonés: *[[Propuesta ortografica de l'Academia de l'Aragonés]]*. EDACAR, 7. Zaragoza, 2010. 
* Chabier Lozano Sierra: *[[Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca)]]*. Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010.
* Chabier Tomás Arias: *[[El aragonés del Biello Sobrarbe]]*. Instituto de Estudios Altoaragoneses. (1999).
* A. Ballarín: *[[Diccionario del Benasqués]]*, Zaragoza, 2ª ed (1978).
* J.A. Saura: *[[Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas]]*, Zaragoza, Gara d'Edizions-Institución Fernando el Católico (2003).
* José Alemany Bolufer: *Tratado de la formación de palabras en la lengua castellana: la derivación y la composición estudio de los sufijos y prefijos empleados en una y otra* Librería General de Victoriano Suárez, 1920 p 50 http://archive.org/stream/tratadodelaforma00alemuoft/tratadodelaforma00alemuoft_djvu.txt
* David A. Pharies: *Diccionario Etimológico de Los Sufijos Españoles: Y de Otros Elementos Finales* Volumen 25 de *Biblioteca románica hispánica*. Editorial Gredos, S.A., 2002. ISBN 8424923391, 9788424923396.
Pago (desambigación)

**Pago** puet estat:
***[[Pago]]**, o que se paga.
***[[Pago (cheografía)|Pago]]**, un territorio rural d'a redolata d'una ciudat u lugar, concepto derivato d'o *PAGUS* latín.
***[[Pavo|Pago]]**, como s'escribiba *[[pavo]]* en aragonés medieval.
Fondura

Se denomina **fondura** a la distancia d'un elemento respecto a un plan de referencia horizontal, cuan este elemento se troba de chos d'a referencia. O contrario ye "elevación" u "altaria". Os terrenos mes fondos se dicen "fuesas", belunas son d'orichen tectonico: "fuesas tectonicas" y "fuesas ocianicas".

** Eixemplos **:
* En tecnolochía, a fondura d'un forato, en relación la superficie d'una pieza de treballo.
* En cheolochía, a fondura d'un pozo en relación a la superficie d'a Tierra.
* A profundidat d'un vaixiello u elementos vueitos (recipients), seguntes o tipo se mesurará contra un canto superior u un livel especial.
* Una ferita profunda, basata en a superficie d'o cuerpo.

En aragonés o termin "fondura" se refiere cuasi siempre a terrenos fondos u a parz fondas de masas liquidas:

Pero tamién se conoixe l'uso referindo-se a la magnitut:

En benasqués a magnitut "fondura" se diz *fondaria*.

## Referencias
Sufixo -tut

O **sufixo -tut** provién d'o latín *-TUS*, *-TUTIS* a traviés de l'acusativo *-TUTE(M)* y se fa servir pa creyar sustantivos abstractos de qualidat a partir d'adchectivos.

A més gran part d'as parolas con este sufixo en aragonés son cultismos derivaus d'os sustantivos abstractos latinos con o sufixo *-TUS*, *-TUTIS*: *[[choventut]]*, *[[multitut]]*, *[[virtut]]*, *[[lonchitut]]*, etcetera. Bi ha pocos casos que se remonten a la fase romanz.

Actualment a pronunciación d'a -t final d'este sufixo culto se mantién en benasqués coincidindo con os usos medievals; en o resto d'as parlas altoaragonesas esta -t ya no se pronuncia, y s'escribe por razons etimolochicas y de coderencia paradigmatica (en bel puesto se documenta plurals en -tz). Manimenos bi ha derivaus que s'escriben con -d-, como *lonchitudinal*.

Os usos d'o sufixo -tut en aragonés no siempre coinciden con os d'as luengas vicinas (por eixemplo "servitut" se troba como *servidumbre* en castellano). A vegadas este sufixo compite en aragonés con atros sufixos. D'esta traza o concepto de "lonchitut" podemos trobar-lo tamién con o sufixo -ura ("largura"), con o sufixo -eza ("largueza"), u con o sufixo -aria ("llargaria").

## Bibliografía
* Academia de l'Aragonés: *Propuesta ortografica de l'Academia de l'Aragonés*. EDACAR, 7. Zaragoza, 2010.
Steropleurus panteli

***Steropleurus panteli*** ye un insecto ortoptero endemico d'a sierra de Montsant, situata en a comarca d'o Priorat d'a provincia de Tarragona, descubierto por Longinos Navás en 1899, redescubierta en l'anyo 2000 se creyeba que en l'actualidat que yera extinguita.

## Referencias
Erratzu

**Erratzu** (*Errazu* en castellano) ye un lugar d'a Val de Baztán. Ta plegar-ie cal siguir  por a carretera nacional N-121b y prener l'esbarre que i ha en o barrio d'Ordoki, en Arizkun, agafando allora la carretera autonomica NA-2600.
Amás d'o nuclio principal, conta con dos barrios: Gorostapalo y Iñarbil. Seguntes o censo de 2010, a suya población ye de 490 habitants.

## Barrios

* Gorostapalo
* Iñarbil

## Mugas
Erratzu fa muga con Amaiur enta lo nord-ueste, con Arizkun a l'ueste y con Baigorri (ya aintro de Francia) a l'este.

## Mitolochia
En o barrio d'Iñarbil se troba "Lo Puent de l'Infierno" (Infernuko Zubia), dende an una leyenda diz que fue lo mesmo diaple qui se'n arrulló d'el en comprebar que nunca no sería capable d'entender o basco.

### Molimentos principals
***Casal Palacio Etxebeltzea**. Palacio cabo d'armería. (*Etxebeltzea jauregia*, en basco).
***Palacio Apeztegia**. Palacio cabo d'armería. (*Apeztegia jauregia*, en basco).
***Palacio d'Iñarbil**. Palacio cabo d'armería. (*Iñarbilgo*, en basco).
***Casa natal d'os Gastón d'Iriarte**. yera l'antiga duana con Francia

## Imáchens

Imachen:Erratzu vue 1.jpg|
Imachen:Erratzu vue 2.jpg|


## Veyer tamién
* Familia Errázuriz de Chile

## Vinclos externos
*   Información d'o lugar d'Erratzu en a pachina d'o achuntamiento de Baztan.

## Referencias
Sufixos cultos en aragonés

Os **sufixos cultos en aragonés** perteneixen sobre tot a palabras d'o rechistro culto d'a luenga y se troban en cultismos, semicultismos, tecnicismos y o lexico especializau de diferents disciplinas: ciencia, relichión, administración, dreito, etcetera. As palabras que presentan estos sufixos se troban con regularidat en a "scripta aragonesa" u estándard escrito de l'aragonés medieval, por estar una d'as luenga oficials d'o Reino d'Aragón y fer-se servir en tota clase de textos escritos.

En a mes gran part d'os casos as palabras con sufixos cultos son adaptacions d'as palabras latinas con estos sufixos y pareixitas a las palabras equivalents de totas as luengas romances, bi ha pocos casos de palabras con estos sufixos que s'haigan feito por derivación dreitament dende una palabra patrimonial (con fonetica aragonesa) u amprada (arabismos, etcetera), usual en fase romanz. Un d'os pocos eixemplos que se remontan a la fase romanz ye *mesquindat*, palabra feita partindo d'un arabismo.

En l'aragonés posterior a lo sieglo XVI esta clase de palabras s'han iu fendo menos comuns, por actuar o castellano de luenga oficial y de cultura. D'esta manera os termins cultos castellanos con esta clase de sufixos han iu substituyindo os termins cultos aragoneses, a vegadas d'una forma purament fonetica, como por eixemplo a terminación *-eo* ha substituyiu en muitos casos a la terminación aragonesa *-eu*. En l'actualidat l'Academia de l'Aragonés ha fixau criterios sobre a ortografía de beluns d'estos sufixos.

## Lista de sufixos cultos en aragonés
Son sufixos cultos en aragonés:
*Sufixo -ancia.
*Sufixo -anio.
*Sufixo -ario.
*Sufixo -ción.
*Sufixo -dat.
*Sufixo -elo.
*Sufixo -encia.
*Sufixo -endo, con la variant *-iendo*.
*Sufixo -eu.
*Sufixo -ico.
*Sufixo -ido.
*Sufixo -io.
*Sufixo -isa.
*Sufixo -ivo (tamién se troba en palabras patrimonials).
*Sufixo -lochía.
*Sufixo -ment(o).
*Sufixo -torio.
*Sufixo -tut.
*Sufixo -ulo.

## Referencias

## Bibliografía
* David A. Pharies: *Diccionario Etimológico de Los Sufijos Españoles: Y de Otros Elementos Finales* Volumen 25 de *Biblioteca románica hispánica*. Editorial Gredos, S.A., 2002.
Aceto

L**'aceto** ye un d'os cinco gustos basicos. O gusto aceto ye detectato por un chicot subconchunto de celulas que se distribuyen a traviés de totas as papilas gustativas en a luenga. As celulas d'o gusto aceto se pueden identificar por a proteína PKD2L1.

O gusto aceto lo presentan alimentos con solucions acidas. Un eixemplo clasico ye l'acido citrico que bi ha en bels fruitos como os limons y naranchas.

## Etimolochía
A etimolochía d'o gusto aceto se trobaría en a traza de dicir "vinagre" en l'aragonés medieval primerenco u preliterario y en o latín *ACETUM*. En "Secreta Secretorum" lo veyemos con -d-:
 

Manimenos en diferents parlas altoaragonesas como l'ansotano u o chistabín, que no perteneixen a l'aragonés central conservan a denominación de *aceto* con a xorda intervocalica latina -t- sin sonorizar, y existe o verbo *acetar* documentato en A Buerda, Salas Altas y Val de Chistau y *acetar-se* en estas dos localidaz y en o Viello Sobrarbe, Tardienta y A Sotonera.

## Notas


## Referencias
Bozate

**Bozate** ye un barrio d'o lugar d'Arizkun. D'a mesma traza o lugar d'Arizkun ye situato en o termin municipal de Baztan.

O barrio de Bozate ye conoixito por estar o puesto on residiban os cagoz, chent que viviba marguinata d'o resto d'a sociedat, por o cual se considera a los actuals residents de Bozate descendients d'ixos cagoz, sobre os cuals bi ha muitas leyendas y relatos en a literatura popular basca. Huei lo día en o barrio bi ha arredol de 120 vecins.

A mes, Bozate ye o barrio natal d'o escultor navarro Xabier Santxotena, qui movió que se fese n'este lugar o Museu Etnografico d'os Cagoz ("Agoteen Museo Etnografikoa" en euskera), y tamien creyó o suyo propio museu, dito Santxotena Museoa, on exposan a l'aire libre muitas esculturas de Santxotena.

O chentilicio d'os habitants d'o barrio ye "bozatar" da.

## Galería

Image:Entrée dans Bozate.jpg|O sinyal d'entrata a lo barrio de Bozate venindo dende Arizkun y Baztan.
Image:Depuis Bozate.jpg|Carretera que va dende a salita d'o barrio de Bozate a lo lugar de Erratzu (dirección a Baigorri)


## Puestos d'intrés
* Santxotena Museoa

## Vinclos externos
* Documental sobre Bozate y os cagotz. Cuarto Milenio. La Cuatro 
* A historia d'os Cagotz. Xabier Santxotena 
* Pachina web d'o museu de Xabier Santxotena    

## Referencias
Puent João Gomes

O **puent João Gomes** (en portugués *Ponte João Gomes*) ye un puent situato en a isla de Madeira, en a ciudat de Funchal, sobre a ribeira de João Gomes. Se remató de construyir en 1994, y o suyo disenyo ye obra d'António Reis. Recibió o Premio Secil en 1997. Tien una largaria de 274,5 metros y 140 metros d'altaria, estando una d'as construccions mas altas de Portugal.

## Vinclos externos
*  Ponte João Gomes
Afravola

**Afravola** (*Afravola* en napolitán, *Afragola* en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.

A suya población ye de 63.981 habitants (2010), en una superficie de 17,99 km², con una densidat de población de 3.556,48 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Afravola se troba situata a 43 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

O suyo termin municipal muga con as comunas d'Acerra, Caivano, Cardito, Casalnuovo di Napoli y Casoria.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Afravola.

## Referencias
Ónix

L**'ónix** ye una variedat de l'agata con bandas paralelas, circulars y concentricas. L'agata tenyita de negro artificialment recibe a denominación d'ónix, pero bi ha onices con bandas d'atras colors, como a color blanca y a color verde. Se fa servir en choyería.

## Etimolochía
A parola *ónix* deriva d'o griego *Onyx*, "ungla", y la trobamos en a traducción aragonesa d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":

## Referencias

## Bibliografía
*Medenbach, Olaf y Sussieck-Fornefeld, Cornelia, *Minerales*. Guías de la naturaleza Blume, 1990.

## Vinclos externos

*   L'ónix en Mindat.org.
Choya

Una **choya** (de l'occitán *joia*) ye un ornament artistico feito por un regular con chemmas (piedras preciosas, piedras semipreciosas u chemmas organicas) y metals preciosos que tamién puet incluir cualsiquier atro elemento, y que por un regular as personas levan como elemento decorativo sobre a piel u a ropa.

En o caso d'os metals preciosos se fan servir materials con una determinata pureza que se diz "lei" y que s'expresa en a unidat tradicional dita quirat.

As tecnicas pa fer choyas fan part de l'arte y l'oficio d'a choyería, d'a orfebrería y l'archentería, y comprenden l'uso d'unas ferramientas especificas como o buríl, cisel y encunyo y unas operacions concretas d'esmaltar, filigranar, incrustar, etcetera.

Archenters y orfebres de feito fan as mesmas cosas y en os antigos tiempos constituiban un solo gremio.

As choyas pueden tener un uso lituchico, y en son eixemplo os pectorals. Os copons y as custodias d'a liturchia cristiana fan part d'o grupo de piezas d'a orfebrería y archentería. Ye famosa a custodia d'Exatiba que o papa Aleixandre VI dió a Exatiba con o primer archent sustraito d'America.

## Etimolochía
A palabra *choya* se troba en textos medievals aragoneses de diferents sieglos, se remonta a lo latín *GAUDIA*, (relacionau etimolochicament con "goyo" < *GAUDIUM*), y no responde a la fonetica aragonesa sino a la de l'occitán septentrional y la d'a mes gran part d'as luengas d'Oil. En realidat provién d'o petavin *joi(e)* y d'o lemosín *joia*, dende a on que entró en a luenga literaria occitana a traviés de la poesía trovadoresca. Ye a mesma lei fonetica que ha actual en a evolución dende *GAMBA* ta *jambe* u dende *GARRA* ta *jarret*. En aragonés actual se fa servir amplament o castellanismo *hoya*, con o mesmo orichen en as luengas d'Oil y d'Oc antigas.

En aragonés escrito de zaguers d'o sieglo XX y primers d'o sieglo XXI ye común veyer escrito *alfaya* por trobar-se en o diccionario d'Andolz. Andolz lo trobó en unas fuents puntuals y muito concretas, fuents a on probablement no facioron una correcta interpretación ortografica, (en a ortografía de l'aragonés medieval y d'os elementos romances en latín medieval a vegadas o fonema africau d'a ch s'escribe *i*: *[[chirmán|iermano]]*, *[[Borcha|Boria]]*, *[[Chaca|Iaca]]*, *iazer*). Francisco Javier Terrado Pablo troba a parola *alfaja* (ye dicir /alfacha/) en l'aragonés teruelano d'o sieglo XV, con o significau d'"obchecto d'uso domestico feito de metal" y da una etimolochía dende l'arabe *Al Hachah* (transliteramos a letra chim arabe con o digrafo ch), que significa "obchecto necesario", "obcheto valioso".

## Referencias
Granito

O **granito**, tamién dito **ferriza**, **piedra molar** u simplament **molar**, ye una roca plutonica definita por a presencia de cuarz, feldespato alcalino y mica con una textura por un regular granuta. Ye a roca plutonica mes frecuent d'a crosta continental.

Seguntes a clasificación de Streckeisen o granito corresponde a lo numero 3 d'o diagrama de Streckeisen, y as proporcions d'os minerals que definen a lo granito n'este diagrama son un 20-60 % de cuarz en relación a lo volumen de tota a roca, un 35-90 % de feldespato alcalino en relación a toz os feldespatos d'a roca y un 10-65 % d'oligoclasa en relación a toz os feldespatos. En un sentito amplo y tradicionals atras rocas de campos mugants en ixe diagrama se pueden decir tamién granitos: as granodioritas y os granitos con feldespato alcalino en especial.

Atros minerals que pueden estar presents en os granitos y que no son relevants en a clasificación d'Streckeisen son a biotita, a moscovita, o granat, a cordierita, a silimanita y l'andalucita.

Como accesorios trobamos l'apatito, o zircón, a sfena, a monacita, a xenotima, o topacio, a turmalina, a pirita, l'allanita, a magnetita y a ilmenita.

A petrochenesi d'os granitos ye un tema polemico. Bi ha granitos de diferents oríchens.

O granito ye una roca frecuent en o Pireneu Axial, en o Sistema Central y en a part occidental d'a Peninsula Iberica. O modelato que se desembolica en zonas graniticas ye conoixito como berrocal. O granito tien utilidat como roca industrial.

## Notas


## Referencias

## Bibliografía
*Walter Maresh, Olaf Mendenbach "Las Rocas" Guías de Naturaleza Blume. 1990.
Conferencia Internacional de Paz de Sant Sabastián (2011)

A **Conferencia de Paz de Sant Sabastián** se celebró en Sant Sabastián (País Basco) o día 17 d'octubre de 2011, en o Palacio d'Ayete, que se troba en ista ciudat.

A ista conferencia de paz venioron destacadas personalidaz internacionals d'o mundo d'a politica y d'a pacificacion, como Kofi Annan, Bertie Ahern, Gro Harlem Brundtland, Pierre Joxe, Gerry Adams y Jonathan Powell.

## Participants
;Organizadors
* Lokarri
* Mediador internacional (Brian Currin buru)
;Partius politicos
* Euzko Alderdi Jeltzalea
* Eusko Alkartasuna
* Ezker Abertzalea
* Alternatiba
* Aralar
* Geroa Bai
* Ezker Batua - Berdeak
* Euskadiko Alderdi Sozialista - Euskadiko Ezkerra
;Institucions
* Achuntamiento de Sant Sabastian
* Deputacion de Gipuzkoa

;Patronal
* Confebask - Euskal Enpresarien Konfederakuntza

;Sindicatos
* ELA
* LAB
* CCOO - Euskadi
* UGT-Euskadi

;*Os Seis d'Ayete*
* Kofi Annan: ex-secretario cheneral d'a ONU.
* Gerry Adams: lider d'o Sinn Féin.
* Bertie Ahern: ex-primer ministro d'a Republica de Irlanda.
* Jonathan Powell: chefe d'o gabinet de Tony Blair.
* Gro Harlem Brundtland: ex-primera ministra de Noruega.
* Pierre Joxe: ex-ministro d'esfensa y interior de Francia.

## Vinclos externos

* / Web sobre o proceso de Paz d'o País Basco.
* // Web de Lokarri.
* /// Web d'Elkarri.
Wynton Marsalis

**Wynton Learson Marsalis**, naixito de Nueva Orleans (Loisiana) o 18 d'octubre de 1961, ye un destacato compositor y musico (trompeta) de jazz estausunidense, activo en o mundo d'a musica dende primerías d'os anyos 1980. Ye director artistico d'o Jazz at Lincoln Center en Nueva York. Fa parte d'una destacata familia relacionata con o jazz, en estar fillo d'Ellis Marsalis, Jr., nieto d'Ellis Marsalis, Sr., y chirmán de Branford Marsalis (saxofonista), Delfeayo Marsalis (trombonista), Mboya Marsalis y Jason Marsalis (batería). Ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera musical.

## Vinclos externos

* Pachina web de Wynton Marsalis.
*  Wynton Marsalis en Internet Movie Database.
The Maltese Falcon (cinta de 1941)

:*Iste articlo ye sobre una cinta estausunidense de 1941; ta atros usos, se veiga *'The Maltese Falcon***.


***The Maltese Falcon*** (títol en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] ***O falcón maltés***, estrenada con en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de ***El halcón maltés**') ye una cinta estausunidense de l'anyo 1941 de cine negro, dirichita por John Huston, que en o suyo elenco incluye entre atros a destacaus actors como Humphrey Bogart, Mary Astor, Gladys George, Peter Lorre u Sydney Greenstreet.

Gosa citar-se a lo critico cinematografico francés d'orichen italiana Nino Frank qui, en un articlo publicau en 1946 en a revista especializada francesa *[[L'Écran Français]]* constataba l'existencia de bellas caracteristicas comuns en cuatre cintas d'o cine estausunidense que s'heban estrenau en ixa mesma anyada en Francia y lo rodache d'as cuals s'heba feito entre 1941 y 1944: *The Maltese Falcon* de John Huston, *[[Double Indemnity (cinta de 1944)|Double Indemnity]]* de Billy Wilder, *[[Laura (cinta de 1944)|Laura]]* d'Otto Preminger y *[[Murder, My Sweet]]* d'Edward Dmytryk. Asinas, la cinta ye considera por beluns como la mas antiga cinta de cine negro.

## Se veiga tamién
* Cine en 1941.
* Cintas de 1941.

## Referencias

## Vinclos externos
*  ''The Maltese Falcon'' en IMDb.
Quim Monzó

**Joaquim Monzó i Gómez** (mas conoixito como **Quim Monzó**), naixito de Barcelona (Barcelonés) o 24 de marzo de 1952, ye un escritor, novelista y periodista catalán, que gosa escribir en catalán, encara que tamién tiene bella obra escrita en castellano. Ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera literaria.

Formato en a Escuela Massana de Barcelona, a on i estudió disenyo grafico, encomenzó a suya carrera periodistica mientres os anyos 1970, colaborando en cuantos diarios catalans con reportaches sobre viaches. Dende alavez, ha continato con a suya colaboración en cuasi toz os medios escritos u televisivos de Catalunya; antiparte, ha publicato cuantas novelas y ha traducito obras d'autors destacatos, como Truman Capote, J.D. Salinger, Ray Bradbury, Thomas Hardy, Harvey Fierstein, Ernest Hemingway, John Barth, Roald Dahl, Mary Shelley, Javier Tomeo, Arthur Miller u Eric Bogossian.

## Obra publicata
#### Narrativa
* 1976: *L'udol del griso al caire de les clavegueres*.
* 1977: *Self Service*, con Biel Mesquida.
* 1978: *[[Uf, va dir ell]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-384-4.
* 1980: *[[Olivetti, Moulinex, Chaffoteaux et Maury]]*. Quaderns Crema]. ISBN 978-84-7727-330-1.
* 1983: *[[Benzina (libro)|Benzina]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-434-6.
* 1985: *[[L'illa de Maians]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-300-4.
* 1989: *[[La magnitud de la tragèdia]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-433-9.
* 1993: *[[El perquè de tot plegat (libro)|El perquè de tot plegat]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-305-9.
* 1996: *[[Guadalajara (libro)|Guadalajara]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-293-9.
* 1999: *Vuitanta-sis contes*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-251-9.
* 2001: *[[El millor dels mons]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-324-0.
* 2003: *[[Tres Nadals]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-404-9.
* 2007: *[[Mil cretins]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-176-5.

#### Recopilacions d'articlos
* 1984: *El dia del senyor*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-85704-51-4.
* 1987: *Zzzzzzzz*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-008-9.
* 1990: *La maleta turca*. Quaderns Crema]. ISBN 978-84-7727-053-9.
* 1991: *Hotel Intercontinental*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-082-9.
* 1994: *No plantaré cap arbre*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-132-1.
* 1998: *Del tot indefens davant dels hostils imperis alienígenes*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-195-6.
* 2000: *Tot és mentida*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-290-8.
* 2003: *El tema del tema*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-385-1.
* 2004: *[[Catorze ciutats comptant-hi Brooklyn]]*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-408-7.
* 2010: *Esplendor i glòria de la Internacional Papanates*. Quaderns Crema. ISBN 978-84-7727-476-6.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial de Quim Monzó.
Ray Bradbury

**Ray Douglas Bradbury**, naixito de Waukegan (Illinois) o 22 d'agosto de 1920, ye un escritor, novelista y guionista estausunidense, con una ampla obra en novelas de terror y ciencia-ficción. Ye muit conoixito por as suyas obras *[[Fahrenheit 451]]* y *[[The Martian Chronicles]]*, encara que ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera literaria.

## Vinclos externos

*  Ray Bradbury en IMDb.
Radio Carcoma

**Radio Carcoma** estió una emisora de radio libre de Zaragoza (Aragón).

## Historia
En a primavera de l'anyada 1985 prencipia a fer garras o prochecto de Radio Carcoma a partir de l'equipamiento tecnico heredau d'a desapareixida Radio Grillo(emisor d'uns escasos 25W y codificador estéreo). 

Meses dimpués, en agüerro d'ixa mesma anyada, s'encetan as emisions dende o numero diez d'a carrera Alcalá d'o Casco Viello.

A emisora s'embreca de tot en a luita contra a OTAN y en pasar o referendum de 1987 fa casamuda enta a carrera Doctor Palomar, do comparte local con atros movimientos socials. Ta finanziar a compra d'un amplificador de 45W se lanzo a campaña "Más vatios contra a OTAN"

En l'agüerro de 1988 se fusiona con a emisora Canal Imperial, naixendo Radio Zierzo y instalando-sen en o local que ta par d'alavez feba servir Radio Carcoma.

## Se veiga tamién
* Federación Aragonesa de Radios Libres
* Radio Libre
* Radio Grillo
* Radio Zierzo
* Canal Imperial

## Vinclos externos
*  Historia d'as Radios Libres en Zaragoza Rebelde
Barano d'Ischia

**Barano d'Ischia** (*Barano d'Ischia* en napolitán, *Barano d'Ischia* en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.

A suya población ye de 10.083 habitants (2010), en una superficie d'11,07 km², con una densidat de población de 910,84 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Barano d'Ischia se troba situata a 210 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

O suyo termin municipal muga con as comunas de Casamicciola Terme, Ischia y Serrara Fontana.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal d'Acerra.

## Referencias
Radio Canal Imperial

:*Iste articlo ye sobre una antiga emisora de radio aragonesa; ta la canal, se veiga *'Canal Imperial d'Aragón***.

***Canal Imperial**' estió una emisora de radio libre de Zaragoza (Aragón).

## Historia
A emisora apareixe por l'empente d'una colla d'amigos en 1984. Naixe d'a carrera Pontevedra d'o barrio de Torrero, en a parcela que i teneba un d'os miembros. En os suyos cuatre anyos d'historia cambió dos vegadas de localización, la una ta la carrera Gavín y l'atra ta la carrera Predicadors, as dos carreras d'o Casco Viello d'a ciudat.

En l'agüerro de 1988 se fusiona con Radio Carcoma, naixendo d'ista fusión una nueva emisora de Radio Libre clamada Radio Zierzo y instalando-sen en o local que ta par d'alavez feba servir Radio Carcoma.

## Se veiga tamién
* Federación Aragonesa de Radios Libres
* Radio Libre
* Radio Carcoma
* Radio Zierzo

## Vinclos externos
*  Historia d'as Radios Libres en Zaragoza Rebelde