Els Aüts

**Els Aüts** (en parla d'o Matarranya **Los Aüts**) u **els Aguts** ye un sarrato situau en a depresión d'Ebro, en o municipios de Mequinenza, en a provincia de Zaragoza.

En o suyo cobalto, a 447 metros d'altaria, bi ha un vértiz cheodesico.

## Toponimia
L'orichen d'iste toponimo habría d'estar *aguts*, observando-se l'asimilación d'a -g- por a -u-, rasgo que ye prou corrient en a parla de Mequinenza . Fa referencia a las montanyas rematadas en punta que se troban en ista zona. Iste toponimo apareixe en o siguient texto de Ramon Llull fendo referencia a os tozals:

Existe tamién en Mequinenza o toponimo *Aüdet*, derivau d**Agudet'', como una [[partida]] as vals de Migueló y a Creveta.

==Historia==

Mientres a [[Guerra Civil espanyola]] iste estió o escenario de luitas violentas d'a fase inicial d'a [[batalla de l'Ebro]], a on a 42ª División de l'Exercito Republicano prencipió o paso de l'[[Ebro]] a traviés d'ista zona en a maitinada d'o 25 de chulio, encara que yera rodiada por as fuerzas franquistas.

A operación [[Mequinenza]]-[[Fayón]], segundaria en a [[batalla de l'Ebro]] respecto a l'obchectivo prencipal - l'abance enta [[Gandesa]]-, prencipió o 25 de chulio con o cruce d'o río y a conquiesta d'un puent entre as localidaz de [[Fayón]] y [[Mequinenza]]. O balance d'a [[batalla de l'Ebro]] estió un d'os mas sangrosos d'a guerra, con 817 muertos y 1.328 prisoners pa os republicanos sin contar ferius y desapareixius (arredol de 3.000 baixas), y de 135 muertos y 1.284 ferius pa os franquistas. Atamas d'ixo, os supervivients d'a 42ª División Republicana habioron de trescruzar l'Ebro enta l'atra marguin.

L'obchectivo d'a ofensiva Republicana yera tallar a [[carretera]] que iba dende [[Mequinenza]] dica [[Maella]] chusto en o cruce de Gilabert y con ella as reservas enemigas. Iste nyudo manimenos nunca no fue conqueriu. O esfuerzo inicial d'a brigada 226 y parti d'a brigada 227 d'a 42ª División, que conquirió ascape a punta dels Aüts, fue respondiu con a progresiva arribada de refuerces franquistas. A ofensiva continó día par d'atro sin garra progreso atamas d'a fuerte luita. L'1 d'agosto, un doble bombardeyo aerio y d'artillería precedió a o primer contraataque d'as fuerzas de Franco. Os republicanos quereban atacar atra vegada dos días dimpués en una zaguera intentona de conquerir o paso de Gilabert mientres que o 6 d'agosto se produció o definitivo contraataque d'os defensors, que se retiroron de manera ordenada dica a meyanueit d'o mesmo día, evitando o colapso d'a división entera.

Os partes de guerra franquistas recentaban:



Entre os [[Francisco Franco|franquistas]], as unidaz con mayor numero de baixas estioron a 3ª, 17ª y 18ª Banderas d'a Lechión, o 9º Tabor d'Alhucemas y o 9º de Tetuán.

==Molimento==

Seis decadas dimpués d'os feitos, o [[8 d'agosto]] de [[1998]], l'agrupación de supervivients d'a [[Leva d'o Biberón|Quinta d'o Biberón]] inauguró o molimento devantau en a ladera d'a punta dels Aüts, una posición clau, a mas alta y durament efendida por os republicanos. O molimento, disenyau por Javier Torres, ye presidiu por dos placas, en catalán y castellano, y dos cascos de cada bando. A placa diz: ''<nowiki/>'A todos aquellos que perdieron, que fueron todos** / *<nowiki/>'A tots aquels que van perdre, que van ser tots*'. En l'acto participoron dica 250 "biberons" acompanyaus por as suyas familias. Dimpués de fer una ofrenda floral a os piez d'o molimento, os veterans remeroron a sete, a calor y as malautías que sofrioron en aquellas cotas.

O molimento se troba chunto a la carretera de Mequinenza en rematar a puyada a o puerto de Fayón, a on superada a cerenya puyada d'a carretera un cartel indica l'acceso a o monolito.

Coincidiendo con a celebración d'o 80 cabo d'anyo d'o prencipio d'a batalla de l'Ebro el miércoles 25 de chulio de 2018 Mequinenza acullió un acto de conmemoración en o Molimento dels Aüts, en remeranza d'os 80 anyos d'o inicio d'ista batalla en Mequinenza. En l'acto se leyioron cartas d'os soldaus ninviadas dende as trincheras y se fació un homenache a os combatients d'os dos bandos con una corona de laurel en o Molimento. En o transcurso de l'acto avions F-18 d'a Base Aeria de Zaragoza sobrevoloron l'alto dels Aüts como homenache a toz os muertos en combate.

## Referencias

## Bibliografía
*  Jaume Aguadé i Sordé, *El diari de guerra de Lluís Randé i Inglés; Batalles del Segre i de l’Ebre i camps de concentració (abril 1938 - juliol 1939)*, El Tinter ISBN 84-9791-082-6

## Vinclos externos
*  [ftp://ftp.geodesia.ign.es/Red_Geodesica/Hoja0443/044349.pdf Fuella d'o vértiz cheodesico].
*  Atles de la Guerra Civil a Catalunya
*  La Batalla del Ebro - Mequinensa.com