open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prepucio

O **prepucio** ye lo plegue de dople capa de teixiu muscular liso, vasos sanguinios, neuronas, piel y parti d'a bienza mucosa d'o pene que cubre y proteche lo glan. O prepucio ye mobil, pro elastico y actúa como un lubrificant natural. A caperucha d'o clitoris en as mullers ye embrionariament homologa a lo prepucio.

O prepucio d'os adultos gosa estar retráctil sobre lo glan. A cobertura d'o glan en estau bofo y erecto vareya seguntes a longaria d'o prepucio. Lo prepucio ye apegau a lo glan en naixer y, per un regular, no se puede retrayer en a nineza. A incapacidat pa retrayer o prepucio en a nineza no ha de considerar-se un problema de no estar que i haiga atros simptomas. A banda estriada altament inervada d'o pene se troba amán d'a punta d'o prepucio.

Lo prepucio puede quedar sucheto a una serie de condicions patolochicas. A mayoría d'as condicions son raras y se tractan facilment. En cualques casos, particularment en condicions cronicas, o tractamiento puede incluyir a circumcisión, un procedimiento en o que s'extirpa parcial u de tot o prepucio.

## Denominacions populars
Capota

## Referencias
Conducto echaculador

Os **conductos echaculadors** son estructuras pareadas en l'anatomía masculina. Cada conducto echaculador ye formau per a unión d'o conducto deferent con o conducto d'a vesicula seminal. Trascruzan a prostata y desembocan en a uretra per dencima d'o coliculo seminal. Mientres a echaculación, o semen pasa a traviés d'a glandula prostatica, ingresa a la uretra y sale d'o cuerpo a traviés d'o meato urinario. 
    
## Referencias
Helianthus tuberosus

A **pataquera** u **patatera turma** ( (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os Asterales y familia Asteraceae que ye nativa d'o centro d'America d'o Norte. Se cautiva amplament en as redoladas templadas per o suyo tuberclo, clamau *pataca*. Os tuberclos se fan servir pa cocinar y enfornar d'a mesma traza que as trunfas, pero a diferencia d'a trunfa, tamién se pueden minchar crudas.

En Baden-Württemberg, Alemanya, mas d'o 90 % d'a cullita de pataquera se fa servir pa producir un auguardient clamau *Topinambur*, *Topi*, *Rossler* u *Borbel*. Tamién se diz **canaria**, **chufera americana**, **toceta** u **turmera**.

 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Orgasmo

L**'orgasmo** (d'o griego ὀργασμός *orgasmos* "excitación, infladura") u **climen** ye a descarga repentina d'a tensión sexual acumulada mientres o ciclo d'a respuesta sexual, resultando en contraccions musculars ritmicas en a rechión pelvica caracterizadas per o placer sexual. Experimentaus per hombres y mullers, os orgasmos son controlaus per o sistema niervoso involuntario u autonomo. A ormino s'asocian con atras accions involuntarias, incluyindo esbrunces musculars en multiples arias d'o cuerpo, una sensación d'euforia en cheneral y, frecuentment, s'exteriorizan movimientos d'o cuerpo y vocalizacions. O periodo dimpués de l'orgasmo (conoixiu como periodo refractario) ye a ormino una experiencia relaxant, atribuyiu a la liberación d'as neurohormonas, oxitocina y prolactina, asinas como as endorfinas.

Os orgasmos humans per un regular resultan d'a estimulación sexual fisica d'o pene en os hombres (tipicament acompanyando a la echaculación), y d'o clitoris en as mullers. A estimulación sexual puede estar per practica propia (masturbación) u con una parella sexual (relacions sexuals con penetración, relacions sexuals sin penetración, u unatra actividat sexual). 
    
## Referencias
Corz de Monzón (1542)

As **Corz de Monzón** de 1542 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende a ciudat de Valladolid o 5 d'abril y se celebroron entre o 23 de chunio y o 6 d'octubre de 1542.

En istas Corz, o 10 de setiembre de 1542, o rei Carlos I a instancia d'os sindicos de Zaragoza sinyó un privilechio que elevaba o estudio d'artes d'a ciudat a o rango d'"Universidad cheneral de todas as ciencias", en o que se considera a fundación de l'actual Universidat de Zaragoza.

O hereu y futuro rei Felipe, que ta par d'alavez teneba 14 anyos, churó o suyo cargo en istas Corz:

## Corz catalanas
Respective a lo prencipau de Catalunya os temas tractaus estioron recurrents: financiamiento pa la esfensa mediterrania frent a los turcos y midas de control internas d'a Cheneralidat. En concreto, la obligación de liquidar as deudas cuan s'abandonaba la institución y la obligatoriedat de que os oidors fesen una lista con as deudas trobadas a o prencipio de cada mandato. Se metió de manifiesto un claro enfrontinamiento entre os deputaus y os miembros d'o Consello de Ciento, acusando-se mutuament d'incompetencia y de desconfianza; dezaga d'esto i heba un tema de poder institucional que se manifestó mesmo en as formas, con la disputa sobre lo puesto que heba d'ocupar o *[[Conseller en cap]]* en as reunions y que estió causa d'a no presentación d'os deputaus. Respective a la economía, s'alcordó protecher lo textil, con arancel d'un 20% a las importacions de seda de Francia y Chenova. Antiparti, o rei refusó un prochecto pa fer una canal que unise o río Segre con a Plana d'Urchel pa amillorar o cautivo de cerials.

## Referencias
Conducto deferent

O **conducto deferent** ye parti de l'aparato reproductor masculín de muitos vertebraus. Os conductos transportan esperma dende l'epididimo a los conductos echaculadors antis d'a echaculación. Lo conducto deferent ye un tubo parcialment enrollau que sale d'a cavidat abdominal a traviés d'a canal inguinal.

A vasectomía ye un metodo d'esterilización en o cual os conductos deferents son tallaus.
    
## Referencias
Vesicula seminal

As **vesiculas seminals** (tamién clamadas **glandulas vesiculars**, u **glandulas seminals**) son una parella de dos glandulas tubulars contorniadas que se troban dezaga d'a vuixiga urinaria de cualques mamifers masclos. Secretan liquido que compone en parti lo semen.

As vesiculas tienen un grandaria de 5 a 10&nbsp;cm, 3 a 5&nbsp;cm de diametro y se troban entre a vuixiga y lo recto. Tienen multiples evachinacions que contienen glandulas secretoras, que s'unen con os conductos deferents como conducto echaculador. Reciben sangre de l'arteria vesiculodeferencial y drenan en as venas vesiculodeferencials. As glandulas son revestidas con celulas en forma de columna y cuboidals. As vesiculas son presents en muitos grupos de mamifers, pero no en marsupials, monotremas u carnivoros.

A inflamación d'as vesiculas seminals se diz *vesiculitis seminal*, a mayoría d'as vegadas se debe a una infección bacteriana como resultau d'una malautía de transmisión sexual u dimpués d'un procedimiento quirurchico. A vesiculitis seminal puede causar dolor en a parti inferior de l'abdomen, l'escroto, o pene u lo peritoneo, echaculación dolorosa y sangre en o semen. Gosa tractar-se con antibioticos, encara que puede requerir esguaz quirurchico en casos complicaus. Atras condicions pueden afectar as vesiculas, incluyidas as anomalías conchenitas, como a falla u a formación incompleta y, con poca frecuencia, os tumors.
    
## Referencias
Glandula de Cowper

As **glandulas de Cowper** (clamadas asinas per l'anatomista anglés William Cowper) son dos chicotas glandulas exocrinas en o sistema reproductivo de muitos mamifers masclos (de toz os animals domesticos, nomás son absents en os cans). Son homologas a las glandulas de Bartholin en as fembras. As glandulas de Cowper son responsables de producir un liquido preeyaculatorio clamau liquido de Cowper (conoixiu coloquialment como liquido preseminal), que se secreta mientres a excitación sexual, neutralizando l'acidez d'a uretra en preparación pa lo paso d'os espermatozoides.

    
## Referencias
Uretra

A **uretra** (d'o griego οὐρήθρα *ourḗthrā*) ye un tubo que connecta a vuixiga urinaria con o meato urinario pa a eliminación d'a orina d'o cuerpo tanto de mullers como d'hombres. En as fembras humanas y atros primates, a uretra se connecta a lo meato urinario per alto d'a vachina, mientres que en os marsupials, a uretra d'a fembra desemboca en o sino urochenital. Tamién se diz vulgarment **pixatuello**.

As mullers fan servir l'uretra pa pixar, pero os hombres fan servir a uretra tanto pa pixar como pa echacular. L'esfíncter uretral externo ye un musclo canalau que permite lo control voluntario d'a micción. L'esfíncter interno, formau per os musclos lisos involuntarios que recubren o cuello d'a vuixiga y la uretra, recibe a suya inervación d'a división simpatica d'o sistema nervioso autonomo.  L'esfíncter interno ye present tanto en hombres como en mullers.
    
## Referencias
Corz de Tamarit de Litera

**Corz de Tamarit de Litera** puet fer referencia a:

* As **[[Corz de Tamarit de Litera (1375)]]**, unas **corz d'o reino d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Pero IV d'Aragón.
* As **[[Corz de Monzón-Tamarit de Litera-Fraga (1383-1384)]]**, unas **corz chenerals d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Pero IV d'Aragón.
Corz de Tarazona

**Corz de Tarazona** puet fer referencia a:

* As **[[Corz de Tarazona-Zaragoza (1283)]]**, unas **corz d'o reino d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Pero III d'Aragón.
* As **[[Corz de Tarazona (1484)]]**, unas **corz chenerals d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Ferrando II d'Aragón.
* As **[[Corz de Tarazona (1495-1497)]]**, unas **corz d'o reino d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Ferrando II d'Aragón.
* As **[[Corz de Tarazona (1592)]]**, unas **corz d'o reino d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Felipe I d'Aragón.
Erección

Una **erección** ye un fenomeno fisiolochico en o cual o pene se torna firme, embotau y agrandiu. A erección d'o pene ye o resultau d'una interacción complexa de factors psicolochicos, neurals, vasculars y endocrinos y, a ormino, s'asocia con a excitación sexual u l'atracción sexual, encara que as ereccions tamién pueden estar espontanias. A forma, l'anglo y l'adreza d'una erección vareyan considerablement en os humans.

Fisiolochicament, a erección se desencadena per a división parasimpatica d'o sistema nervioso autonomo, lo que fa que aumenten os livels d'oxido nitrico (un vasodilatador) en as arterias trabeculars y lo musclo liso d'o pene. As arterias se dilatan fendo que os cuerpos cavernosos d'o pene (y en menor medida o cuerpo molsudo) s'implan de sangre; de vez os musclos isquiocavernoso y bulbomolsudo comprimen as venas d'os cuerpos cavernosos restrinchindo a salida y circulación d'ista sangre. A erección rebla cuan l'actividat parasimpatica se reduz a la linea de base.

Como respuesta d'o sistema nervioso autonomo, una erección puede resultar d'una variedat d'estimulos, incluyida a estimulación sexual y a excitación sexual y, per lo tanto, no ye de tot baixo control conscient. As ereccions mientres o suenio u en dispertar se conoixen como *[[tumescencia peneana nocturna]]* (en anglés *NPT*). L'ausencia d'erección nocturna se fa servir comunament pa distinguir entre as causas fisicas y psicolochicas d'a disfunción eréctil y l'impotencia.
    
## Referencias
Corz de Maella

**Corz de Maella** puet fer referencia a:

* As **[[Corz de Maella (1404)]]**, unas **corz d'o reino d'Aragón** celebradas mientres o reinau de Martín I d'Aragón.
* As **[[Corz de Maella (1423)]]**, unas **corz d'o reino d'Aragón** celebradas mientres o reinau d'Alifonso V d'Aragón.
Esperma

O **esperma** (d'o griego antigo σπέρμα *spérma* "simient"), **semen** (d'o latín *semen*) u **fluyiu seminal** u **liquido seminal** ye un fluyiu organico creyau pa contener espermatozoides. Ye secretau per as gonadas (glandulas sexuals) y atros organos sexuals d'animals masclos u hermafroditas y puede fertilizar l'ovulo femenín.

En os sers humans, o liquido seminal contiene cuantos components amás d'os espermatozoides: as enzimas proteoliticas y d'unatro tipo, asinas como a fructosa, son elementos d'o liquido seminal que promueven a supervivencia d'os espermatozoides y proporcionan un meyo a traviés d'o cual pueden mover-se u *nadar*. Lo semen se produz y s'orichina en o vesicula seminal, que se troba en a pelvis. Lo proceso que resulta en a descarga de semen se  diz echaculación. Lo semen ye tamién una forma de material chenetico.

En animals, o semen s'ha replegau pa crioconservación. A crioconservación d'os recursos zoocheneticos ye una practica que requiere a recolección de material chenetico en un esforzo per a conservación d'una raza en particular.

## Denominacions populars
I hai varias parolas emplegadas popularment pa referir-se a o esperma en aragonés: babada, beta, sainete
    
## Referencias
Echaculación

A **echaculación** ye a descarga de semen d'o tracto reproductor masculín como resultau d'un orgasmo. Ye a etapa zaguera y l'obchectivo natural d'a estimulación sexual masculina, y un component fundamental d'a concepción natural. En casos raros, a echaculación ocurre a resultas d'una malotía prostatica. A echaculación tamién puede ocurrir espontaniament mientres o suenio.

L*'anechaculación* ye a condición de no poder echacular. A echaculación gosa estar muit placentera pa los hombres; a *disechaculación* ye una echaculación dolorosa u incomoda. A *echaculación retrograda* ye a condición en a que lo semen viacha de tornada a la vuixiga en cuenta de salir per a uretra.

## Se veiga tamién
*Echaculación femenina.
    
## Referencias
Espermatozoide

Un **espermatozoide** (d'o griego antigo σπέρμα ("simient") y ζῷον ("ser vivo")) ye una celula haploide que ye lo gameto masculín. Un espermatozoide se chunta a un ovulo pa formar un zigoto.

Os espermatozoides aportan arredol d'a metat d'a información chenetica nucleyar a la descendencia diploide (excluyendo, en a mayoría d'os casos, l'ADN mitocondrial). En os mamifers, o sexo d'a descendencia lo determina l'espermatozoide: un espermatozoide con un cromosoma X dará puesto a una descendencia femenina (XX), mientres que uno con un cromosoma Y dará puesto a una descendencia masculina (XY).

Os espermatozoides s'alufroron per primera vegada en o laboratorio d'Antón Van Leeuwenhoek en 1677.
    
## Referencias
Ramon Gener

**Ramon Gener** u **Ramón Janer**, naixiu en puesto desconoixiu en o sieglo XIV en calendata desconoixida y muerto en puesto tamién desconoixiu arredol de 1388, fue un politico que fue President d'a Cheneralidat de Catalunya mientres dos periodos, 1364-1365 en substitución temporal de Romeu Sescomes y 1379-1380.
Ovulo

Un **ovulo** (d'o latín *ovulum* ("uego chicorrón")) ye la celula reproductora femenina, u gameto. Son celulas grans, esfericas y immobils y contienen a metat d'o numero de cromosomas. Cuan l'ovulo y l'espermatozoide se fusionan mientres a fecundación, se forma una celula diploide (o zigoto), que a escape se converte en un nuevo organismo.

En a muller dende a pubertat, y arredol de cada 28 días, madura un ovocito adintro d'un foliculo d'un ovario, dimpués s'extruye enta l'exterior transformando-se en un ovulo, que habitualment pasa a una d'as trompas.

Os ovulos estioron descritos en 1827 per lo biologo Karl Ernst von Baer.
    
## Referencias
Trompa de Falopio

As **trompas de Falopio** u **trompas uterinas** son tubos que s'extienden dende os ovarios dica l'utero, en o sistema reproductivo femenín humán. En atros mamifers se les diz **oviductos**.

Un ovulo fertilizau pasa a traviés d'as trompas de Falopio dende os ovarios dica l'utero. As trompas de Falopio son revestidas con un epitelio cilindrico simple con extensions semellants a cabellos clamadas cilios que transportan l'ovulo fertilizau.

## Referencias
Ovario

L**ovario** (d'o latín *ovarium* "uego") ye un organo que se troba en o sistema reproductor femenín y que produz un ovulo. Cuan se libera, viacheya per a trompa de Falopio enta l'utero, an puede estar fertilizau per un espermatozoide. I hai un ovario  que se troba a cada costau d'o cuerpo. Os ovarios tamién secretan hormonas que chugan un papel en o ciclo menstrual y la fertilidat. L'ovario progresa a traviés de muitas etapas dende lo periodo prenatal dica la menopausia. Tamién ye una glandula endocrina a causa d'as cuantas hormonas que secreta.

## Referencias
Labio menor

Os **labios menors** son dos colgallos de piel a toz dos costaus de l'obredura vachinal humana, en a vulva, entre los labios mayors.

Os labios menors vareyan amplament en grandaria, color y forma d'un individuo a unatro. Os labios menors son homologos a la superficie uretral masculina d'o pene.

## Notas


## Referencias
Glandula de Skene

En l'anatomía humana femenina, as **glandulas de Skene**, tamién conoixidas como **glandulas vestibulars menors** u **glandulas parauretrals** son glandulas que se troban arredol d'o cabo inferior d'a uretra. As glandulas son rodiadas de teixiu que se rinfla con sangre mientres a excitación sexual y secretan un liquido per as obreduras amanadas a la uretra, especialment mientres l'orgasmo.

Encara que sigue habendo debat sobre a función d'as glandulas de Skene, un proposito ye secretar un liquido que aduya a lubricar l'obredura d'a uretra.

As glandulas de Skene producen un liquido de plasma sanguinio semellant a la leit. As glandulas pueden estar a fuent d'a echaculación femenina, pero isto no ha estau prebau. A causa que ellas y la prostata masculina actúan de traza semellant en secretar l'anticheno prostatico especifico (PSA), que ye una proteína de l'echaculación producida en os hombres, y d'a fosfatasa acida especifica d'a prostata, cualques autors se refieren a las glandulas de Skene como la *prostata femenina*.

## Referencias
Labio mayor

Os **labios mayors** son dos plegues cutanios lonchitudinals prominents que s'extienden enta abaixo y enta dezaga dende lo mont de Venus dica lo perineu. De conchunta con os labios menors forman os labios d'a vulva. Os labios mayors son homologos a o escroto masculín.

## Notas


## Referencias
Labios (chenitals)

En l'aparato reproductor femenín, os **labios** son plegues salients que marguinan a vulva y forman parti d'as estructuras de l'aparato chenital externo d'a fembra humana. En total son cuatro, dos en cada costau d'a vachina, os mas externos son clamaus labios mayors feitos de piel, y la parella mas interna clamaus labios menors feitos de teixiu mucoso y d'o mesmo orichen embrionario que o escroto masculín.

## Notas


## Referencias
Cantón d'Aush-3

O **cantón d'Aush-3** (en occitán *canton d'Aush-3*, en francés *canton d'Auch-3*) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de Gers y districtos d'Aush y Miranda, en a rechión d'Occitania.

A suya población ye de  habitants () y en fan parte 9 comunas, amás de parti d'a comuna d'Aush. A suya capital ye a ciudat d'Aush.

## Se veiga tamién
* Cantons de Gers.
Cantón de Baish Armanhac

O **cantón de Baish Armanhac** (en occitán *canton de Baish Armanhac*, en francés *canton de Baïse-Armagnac*) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de Gers y districtos d'Aush y Condòm, en a rechión d'Occitania.

A suya población ye de  habitants () y en fan parte 15 comunas. A suya capital ye a localidat de Condòm.

## Se veiga tamién
* Cantons de Gers.
Corz de Monzón (1537)

As **Corz de Monzón** de 1537 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende a ciudat de Valladolit o 16 de chunio de 1537 pa celebrar-se o 17 de chulio d'ixe mesmo anyo en Monzón. O 13 d'agosto s'ubrioron as primeras sesions y as zagueras rematoron o 2 de noviembre.

Estioron as terceras Corz chenerals aragonesas de Carlos I y os suyos prencipals motivos yeran o coste tan alto d'as hostilidatz con Francia y a esfensa d'as agresions turcas en a Mediterrania.

O mantenimiento d'a seguranza maritima obligaba a un treballo constant d'os astilleros catalans con a consiguient deforestación d'as selvas d'o Prencipau. Igual que succedió en as anteriors Corz de Monzón de 1533-1534, os deputaus se queixoron d'iste feito.

Por lo que fa a l'orden politico d'o prencipau de Catalunya, tornó a amaneixer lo conflicto de competencias. En iste caso ye contra l'Audiencia que en fer procesos de regalía pa condenar bandoleros, impediba que istos estasen chudgaus d'atros delitos cometius contra la Cheneralidat, perdendo *de facto* l'autoridat y o respecto.
Corz d'o Reino de Valencia

As **Corz d'o Reino de Valencia** (en valenciano *Corts forals valencianes*) yeran l'asamblea representativa d'os tres *[[estamento|braços]]* d'o Reino de Valencia —eclesiastico, militar u nobiliario, y reyal— de conchunta con o rei, a qui correspondeba convocar-las, fixando lo puesto y calendata de celebración. En primerías a suya finalidat yera atender a lo «*buen estamento y reforma d'o reino*» como afirmó Chaime II en 1301-1302, pero dende meyaus d'o sieglo XIV la suya función prioritaria estió atender a las necesidatz de fondos extraordinarios d'a monarquía pa fer frent a lo cronico deficit d'a ficienda real.

A diferencia d'as Corz de Castiella d'a Edat Moderna, que funcionaban solament como organo consultivo, as Corz d'o Reino de Valencia, como las d'o Prencipau de Catalunya y las d'o Reino d'Aragón, yeran un organo normativo, ya que los suyos alcuerdos teneban fuerza de lei, en o sentiu de contracto que lo rei no podeba revocar. Ixa forma d'entender las relacions entre la Corona y os suyos vasallos s'ha denominau pactismo.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Corz Chenerals d'Aragón
* Corz d'o Reino d'Aragón
* Corz Catalanas
Conium maculatum

A **cecuta** u **cebuda** ( (Linnaeus, 1753)) ye una planta d'a orden d'os Apiales y familia Apiaceae que ye un nativa d'Europa y Africa d'o Norte y altament verenosa. Una planta resistent capable de vivir en una variedat d'entornos, a cecuta se naturaliza amplament en puestos difuera d'a suya aria de distribución nativa, como partis d'Australia, Asia occidental y America d'o Norte y d'o Sud, en os cuals s'ha introduciu. Ye capable d'espardir-se y, per lo tanto, convertir-se en una broza invasora.

Totas as partis d'a planta son toxicas, especialment as simients y as radices, y especialment cuan s'incheren. En as condicions adecuadas, a planta creix pro rapido mientres a temporada de creiximiento y puede aconseguir altarias de 2,4 m, con una radiz larga y penetrant. A planta tien una olor distintiva per un regular considerada desagradable que se leva con l'aire.

A cecuta contiene conina y cualques alcaloides verenosos semellants, y ye verenosa pa toz os mamifers (y muitos atros organismos) que la minchan. S'ha informau d'intoxicación en bovins, tocíns, uellas, crabas, somers, coniellos y caballos. Incherir mas de 150 a 300&nbsp;mg de conina, equivalent a seis u ueito fuellas de cecuta, puede estar fatal pa os humans adultos. As simients y as radices tamién son toxicas, mas que lo follamen. Si bien a toxicidat d'a cecuta resulta sobretot d'o consumo, l'enverenamiento tamién puede resultar d'a inhalación y d'o contacto con a piel. Os granchers tamién han de tener cudiau de que lo feno que alimentan a los animals no contenga cecuta. A cecuta ye mas verenosa en a primavera cuan a concentración de γ-coniceina (o precursor d'atras toxinas) ye en o suyo punto maximo.

En l'antiga Grecia, a cecuta se feba servir pa enverenar a los presoners condenaus. *Conium maculatum* ye a planta que mató a Theramenes, Socrates, Polemarchus y Phocion. Socrates, a victima mas famosa de l'enverenamiento per cecuta, estió acusau de corromper as ments d'os chóvens d'Atenas en o 399 aC y lo suyo chudicio dictó la suya sentencia de muerte. Decidió prener una potent infusión de cecuta.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
President d'a Federación de Rusia

O **president d'a Federación de Rusia** (en ruso: Президент Российской Федерации; o Президент России, tr.: *Prezident Rossíyskoy Federátsii* o *Prezident Rossíi*) ye o chefe d'Estau d'a Federación Rusa y ye amás o comandant en chefe d'as Fuerzas Armatas. Ye asinas o masimo representant d'o poder executivo en o país.

O president ye o garante d'a Constitución Federal y guardián d'os dreitos fundamentals d'os rusos, y de conchunta con o Gubierno l'encargau de veilar por l'aplicación d'o poder de l'Estau en tot o territorio ruso. Salvaguarda a sobiranía d'a Federación y a independencia y integridat nacionals, y asegurar o funcionamiento coordinau y a interación entre as diferents instancias d'o poder federal. Tamién le correponde establir, de conformidat con a Constitución y as leis, as linias esencials d'a politica interior y exterior d'o país.

Dende o 7 de mayo de 2012, o president d'a Federación de Rusia ye Vladimir Putin, d'o partiu conservador Rusia Unita.

## Vinclos externos
*  Sitio web oficial d'o President de Rusia
*  Sitio web oficial d'o President de Rusia
Guerra ruso-ucrainesa

A **guerra ruso-ucrainesa** ye una guerra en curso que embreca sobretot a Rusia per un costau, y Ucraína per l'atro. Lo conflicto prencipió en febrero de 2014 y se centró en a peninsula de Crimea y partis d'o Donbás, que son reconoixius internacionalment como parti d'Ucraína. Lo conflicto incluyó l'annexión rusa de Crimea (2014), a guerra d'o Donbás (2014-present), incidents navals, guerra cibernetica y tensions politicas. Rusia brindó refirme militar a los separatistas en Donbas, manimenos intentó amagar a suya participación. Dimpués d'as acumulacions militars rusas amán d'as buegas d'Ucraína en 2021, Rusia lanzó una invasión a gran escala d'Ucraína lo 24 de febrero de 2022, con aduya de Belarrusia que permitió lo paso d'as tropas rusas tanto per tierra como per aire.

A mayor parti d'a comunidat internacional y organizacions como Amnistía Internacional han condenau a Rusia per as suyas accions en Ucraína, acusando-la d'infrinchir o dreito internacional y violar a sobiranía ucrainesa. Muitos países implementoron sancions economicas contra Rusia, personas u interpresas rusas, especialment dimpués d'a invasión de 2022.

## Referencias
Corz de Tarazona (1484)

As **Corz de Tarazona** de 1484 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Ferrando II d'Aragón dende a ciudat de Vitoria o 24 d'aviento de 1483, pa celebrar-se o 15 de chinero de l'anyo venient, encara que no s'escaicioron as primeras sesions dica o 12 de febrero en a ilesia de Santa María Malena de Tarazona presididas por o rei. I habió muit poca representación por parti de Catalunya.

L'1 de mayo se prolargoron as Corz en Valencia pa os valencianos y o 13 de mayo en Zaragoza pa os aragoneses.

## Cuestions tractadas
En o discurso d'apertura o rei Ferrando II demanda aduya pa recuperar os condatos de Rosellón y Cerdanya, ocupaus por Francia:

## Vinclos externos
*  Actas d'as Corz de Tarazona de 1484
Plantero

Un **plantero** ye un puesto an se siembran os vechetals u un puesto an s'alzan as simients. Ye una aria de terreno preparada y acondicionada especialment pa colocar as simients con a finalidat de producir a suya cherminación con as millors condicions y cudiaus, a la fin de que pueda creixer sin dificultat dica que la planta sía lista pa lo suyo trasplante. Lo plantero ye o puesto adecuau pa que la simient enciete la suya primera fase de desarrollo. Dimpués a planta creixerá y será trasplantada a lo terreno definitivo.

Son importants perque permiten un millor aproveitamiento y rendimiento d'o terreno; guarencian una millor selección d'a simient y con isto aumenta considerablement as posibilidaz de tener una millor productividat en as cullitas; facilita l'actividat agricola familiar, ya que tanto a persona labradora como os ninos pueden participar en a sembradura. Os planteros son muit importants perque permiten que bellas hortalicias de simients muit chicotas, como la ensalada, la cebolla u lo tomate, puedan aconseguir un buen desarrollo en o suyo primer periodo de vechetación. 
    
## Notas


## Referencias
Lanza

Una **lanza** ye ye un arma d'asta que consta d'un eixe, per un regular de fusta, con una cabeza punchiguda. A cabeza puede estar simplament o cabo esmolau d'a propia asta, como ye lo caso d'as lanzas enduridas a lo fuego, u puede estar feita d'un material mas duradero sucheto a l'asta, como ueso, pedrenya, obsidiana, fierro, acero u bronce. Lo disenyo mas común pa las lanzas de cazata u combate dende l'antiguidat ha incorporau una punta de lanza de metal en forma de trianglo, rombo u fuella. As puntas d'as lanzas de pesca gosan presentar pugas u cantos dentegaus.

A lanza s'ha emplegau a lo largo d'a historia humana como ferramienta de caza y pesca y como arma. De conchunta con o garrote, o cutiello y l'estral, ye una d'as ferramientas mas antigas y importants desembolicadas per os primers humans. Como arma, puede empunyar-se con una u dos mans. Se fació servir en practicament toz os conflictos dica la era moderna, an mesmo alavez contina en forma de bayoneta fixa en un arma de fuego, y ye prebablement l'arma mas emplegada en a historia.

S'ha observau que os chimpanzés de Kédougou, Senegal, creyan lanzas trencando ramas dreitas d'arbols, espullando-las d'a crosta y as ramas laterals y esmolando un cabo con os suyos dients. Dimpués facioron servir as armas pa cazar especies d'o chenero *Galagos* qui son adormindo en foricons.

Como muitas armas, una lanza tamién puede estar un simbolo de poder.

## Notas


## Referencias
Bisturí

Un **bisturí** (d'o francés *bistouri*) ye un traste de fuella chicota y extremadament esmolada que se fa servir pa cirurchía, disección anatomica, podolochía y cuantas artes y oficios. Os bisturís pueden estar d'un solo emplego refusables u reutilizables. Os bisturís reutilizables pueden tener fuellas fixas que se pueden esmolar u, mas comunament, fuellas extraíbles d'un solo emplego. Os bisturís refusables per un regular tienen un mango de plastico con una fuella extensible (como un cutiello multiusos) y se fan servir una vegada, dimpués se repuya tot o traste. As fuellas de bisturí de normal s'envasan individualment en bolsas esterils, pero tamién s'ofreixen sin esterilizar.

As fuellas de bisturí cheneralment son feitas d'acero enduriu y templau, acero inoxidable u acero con alto conteniu de carbonio; amás, no son raros os cutiellos de titanio, ceramica, diamant y mesmo obsidiana. Per eixemplo, cuan se realiza una cirurchía baixo a guía d'a imachen por resonancia magnetica, as fuellas d'acero no se pueden fer servir (as fuellas serían atraitas per os imans y tamién causarían artefactos en a imachen). Historicament, o material preferiu pa os bisturís quirurchicos yera l'archent. Bels fabricants tamién ofreixen fuellas de bisturí con un canto recubierto de nitruro de zirconio pa amillorar l'esmolau y a retención d'o canto. Atros fabrican fuelletas recubiertas de polimero pa amillorar a suya lubricidat mientres un curte. As alternativas a los bisturís en aplicacions quirurchicas incluyen electrocauterio y láser.

## Pillando lo bisturí
Lo bisturí se puede acarrazar de dos guisas:

Image:ScalpelGrip Pencil-Plain.svg|
Image:ScalpelGrip Palmar-Plain.svg|
 
    
## Referencias
Cantón de Florença-Lomanha

O **cantón de Florença-Lomanha** (en occitán *canton de Florença-Lomanha*, en francés *canton de Fleurance-Lomagne*) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de Gers y districto de Condòm, en a rechión d'Occitania.

A suya población ye de  habitants () y en fan parte 33 comunas. A suya capital ye a localidat de Florença.

## Se veiga tamién
* Cantons de Gers.
President d'o Gubierno de Rusia

O **president d'o Gubierno d'a Federación de Rusia** (en ruso: Председатель Правительства Российской Федерации, transliterau: *Predsedátel Pravítelstva Rossíyskoi Federátsii*), tamién conoixiu como **Primer ministro de Rusia**, ye o chefe de Gubierno ruso, institución que ostenta, a nivel federal, o poder executivo en o país.

Preside as reunions d'o Gabinet, con excepción d'as ocasions en que ista prerrogativa corresponde a lo president d'a Federación de Rusia, y propone o nombramiento d'a resta de miembros d'o Gubierno (vicepresidents y ministros federals), cual actividat enfila y coordina. Igualment disposa de potestat reglamentaria propia limitada, independient d'a que corresponde a lo Gubierno como organo colechiau.

## Vinclos externos
*  Sitio web oficial d'o President d'o Gubierno de Rusia
Corz de Monzón (1533-1534)

As **Corz de Monzón** de 1533-1534 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende a ciudat de Chenova o 7 d'abril de 1533 pa celebrar-se o 15 de mayo en Monzón. Prencipioron o 19 de chunio y rematoron o 20 de chinero de 1534.

O reinau de Carlos I se caracterizó por un coste muit alto pa mantener l'imperio con o consiguient agotamiento economico. Os prencipals motivos yeran: as hostilidaz con Francia por l'interés d'o rei Francisco I de Francia sobre a peninsula italica; a esfensa d'as agresions turcas en a Mediterrania y o mantenimiento de l'imperio alemán que yera anglucionau por os prencipes alemans.

Amás d'a precaria situación economica dreitament creyada por la guerra, s'anyadiba la caita d'o comercio por culpa d'a inseguridat maritima. Tamién se queixoron os deputaus d'a manca de protección arancelaria de l'emperador, encara que existiban privilechios a favor d'os catalans. En concreto, se yera pagando por quitar trigo de Sicilia y no s'aplicaba lo gravamen d'un 20% a los trapos franceses que dentraban en Sicilia y Nápols.

Respective a lo prencipau de Catalunya, en l'orden politico, os deputaus se queixoron de l'actuación d'o lugartenient Fadrique de Portugal, que efectuaba detencions en nombre d'a Cheneralidat, invadindo competencias. Tamién manifestoron o suyo disgusto lo brazo militar con o nombramiento d'o chenovés Girolamo Doria como arcebispe de Tarragona, por estar forano y por as incherencias competencials d'o enquisidor Fernando de Loazes (futuro succesor de Doria en l'arcebispau de Tarragona), pero lo rei no tornó a acceptar discutir iste punto. Por as dificultaz d'aplicación d'a Constitución d'a Observancia se pidió a creyación d'un Tribunal de Contrafaccions. A suya creyación s'aplazó dica 1706, cuasi doscientos anyos dimpués. Adintro d'os temas de rechimen interior destaca l'alcuerdo de nominar los cargos de deputaus locals a la fin d'o mandato y no a lo prencipio; se prohibioron as relacions economicas entre deputaus y oficials d'a Cheneralidat. Istas midas teneban como obchectivo privar as posicions dominants y o clientelismo. D'unatra man se plantió encetar una nueva sistematitzación d'o dreito catalán, si bien no será dica as Corz de Monzón de 1585 cuan se constituyiría una comisión que fería publico o resultau entre 1588 y 1590.
Stockholms Olympia Stadion

O **Estadio Olimpico d'Estocolmo** (en sueco: Stockholms Olympiastadion), ye un estadio multifuncional situado en Estocolmo (Suecia), construido pa estar o estadio prencipal d'os Chuegos Olimpicos d'Estocolmo de 1912, tamién estió a siede d'o Campionato Europeo d'Atletismo de 1958.
Bad Bunny

**Benito Antonio Martínez Ocasio** (Almirante Sur, Vega Baja, 10 de marzo de 1994), mes conoixiu como **Bad Bunny**, ye un compositor portorriquenyo. Dentro d'o suyo chenero cultural se define como un rapero. Lo suyo estilo de musica cheneralment ye definiu como *[[trap latin]]* y u *[[reggaeton]]*, pero tamién ha incorporau atros cheneros como rock, kizomba y *[[soul]]*. Tamién ye conoixiu per la suya entonación grieu y rasposa en un chocant estilo.

## Referencias
Corz de Monzón (1469-1470)

As **Corz de Monzón** de 1469-1470 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por o rei Chuan II d'Aragón dende a localidat d'El Vendrell o día 5 de setiembre de 1469 pa celebrar-se en Monzón o 15 d'octubre d'ixe mesmo anyo, encara que a inauguración se fació o 13 de noviembre. Rematoron en a mesma ciudat de Monzón o 22 de setiembre de 1470.

Debiu a la peste y a la dentrada d'o duque de Lorena en o prencipau de Catalunya as Corz fuoron tresladadas o 29 de setiembre ta Zaragoza y l'1 d'aviento ta Tortosa pa aragoneses y valencianos respectivament.

## Vinclos externos
*  Antonio de Capmany de Montpalau y Surís: *[https://archive.org/details/coleccindecrtes00spagoog Colección de córtes de los antiguos reinos de España]*. Academia de la Historia, 1853.
Calluna vulgaris

O **brueco** u **breguera** ( (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os Ericales y familia Ericaceae de fuella perenne de baixo creiximiento que creix de 20 a 50 centimetros d'altaria, rarament un metro y mas alto, y se troba amplament en Europa y Asia Menor en soleros acidos en puestos soliaus ubiertos y en puestos de uembra moderada. Ye a planta dominant en a mayoría d'os bruquerals y sasos d'Europa, y en cualques paúls y selvas de pins y caixicos. Ye tolerant a lo pastoreyo y se rechenera dimpués de cremadas ocasionals.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Cynodon dactylon

O **gramen** u **agramen** ( (Pers., 1805)) ye una planta d'a orden d'os *[[Poales]]* y familia *[[Poaceae]]* que nativa d'o norte d'Africa y sud d'Europa. Se fa servir en muitos países como tasquizal pa ganadería, ornamental, en chardins u pa controlar a erosión d'o solero. Ye de creiximiento rapido, estando popular y emplegada en campos d'esportes ya que en danyar-se se recupera a escape.

En India, comunament conoixida como *durva* u *dūrvāyugma*, ista hierba se fa servir en o sistema de medicina Ayurveda. En l'hinduismo, se considera important en l'adoración d'o Sinyor Ganesha. Per un regular, s'ofreix un grupo de 21 chitos d'ista hierba mientres a ceremonia de pooja. Ha estau parti d'os rituals hindús dende a epoca vedica.

Un festival, clamau *Durva Ashtami*, dedicau a la hierba se celebra o uiteno día de Shukla Paksha d'o mes Bhadra d'o calandario hindú.

Un puesto de gramen ye clamau gramenal.

## Se veiga tamién
* Gramenal
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Phylloscopus collybita

A **mosqueta** u **embustero** ( (Vieillot, 1817)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Passeriformes]]* y familia *[[Phylloscopidae]]* que se reproduz en selvas ubiertas en Europa y lo Palearctico.

Ye una au migratoria que pasa d'hibierno en o sud y ueste d'Europa, o sud d'Asia y o norte d'Africa.

A fembra construye un niedo abovidau en o solero u amán d'él, y asume a mayor parti d'a responsabilidat de criar y alimentar a los pollets, mientres que lo masclo participa mica en l'anidación, pero desfiende lo suyo territorio d'os rivals y ataca a los depredadors potencials.

Ye una au insectivora que se mueve inquieta a traviés d'a follarasca. S'ha rechistrau que captura insectos, sobretot moscas, de mas de 50 familias, de conchunta con atros invertebraus de chicota y meyana grandaria. Prendrá os uegos y as tenyas de paixarelas y palometas. S'ha estimau que la mosqueta requiere arredol d'un tercio d'o suyo peso en insectos diariament, y s'alimenta cuasi de contino d'agüerro pa encaramullar graixa extra como combustible pa lo largo vuelo migratorio.

Ista chicota au ye sucheta a la depredación de mamifers, como mixins y mustelidos, y aus, particularment falcons d'o chenero *[[Accipiter]]*.

## Subspecies
**P. c. collybita*.
**P. c. abietinus*.
**P. (c.) tristis*.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Placha nudista

Una **placha nudista** ye una placha an se puede practicar o naturismo. Ista practica en iste puesto puede estar oficial, tolerada u mesmo prohibida seguntes a lechislación adoptada per un regular per as autoridaz locals.

A presencia de plachas nudistas autorizadas u toleradas adintro d'a Unión Europea queda sucheta a la lechislación vichent. Asinas, en Finlandia, o desnudismo ye legal en toz os puestos y baixo totas as circumstancias; en os países chermanicos (Alemanya, Austria), l'espulleza ye "permitida en totas partis fueras d'an sía explicitament prohibida".

En l'aria mediterrania, en Espanya, l'articlo relativo a l'espulleza estió abolido en 1993. En Italia y Portugal, a practica sigue estando muit regulada, igual que en Belchica y Polonia.

## Vinclos externos
* Lista de plachas nudistas en Espanya

## Referencias
Marrubium vulgare

O **marruebo**, **malrubio** u **camarruebo** /  ( (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Lamiales]]* y familia *[[Lamiaceae]]* que ye orichinaria d'Europa, o norte d'Africa y lo sud-ueste y centro d'Asia. Tamién ye amplament naturalizada en muitos puestos, incluyida a mayor parti d'America d'o Norte y d'o Sud.

*M. vulgare* s'ha promocionau amplament en Internet per as suposadas fins terapeuticas. Manimenos, no i hai buena evidencia de que tienga bella valor como medicina.

Tamién se fa servir como repelent natural de langostos en l'agricultura. 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Corz de Fraga (1460)

As **Corz de Monzón** de 1460 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por o rei Chuan II d'Aragón dende a ciudat de Barcelona o día 20 de chunio de 1460 pa celebrar-se o 21 de chulio en Fraga, encara que se prolargoron dica o 30 d'agosto cuan se leyió a proposición d'o rei. Se trasladoron pa os aragoneses ta Zaragoza o 9 de febrero de 1461, y d'ista ciudat ta Calatayú o 15 de chulio d'o mesmo anyo, rematando astí o 14 d'aviento. Pa os catalans as Corz continoron en Leida.

En istas Corz o rei Chuan II churó os fueros d'Aragón. Se fació a incorporación formal de Sicilia y Cerdenya a la Corona d'Aragón.

## Vinclos externos
*  Colección de córtes de los antiguos reinos de España. De Capmany y de Montpalau. Academia de la Historia, 1853.
Cantón de Gimona-Arrats

O **cantón de Gimona-Arrats** (en occitán *canton de Gimona-Arrats*, en francés *canton de Gimone-Arrats*) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de Gers y districtos d'Aush y Condòm, en a rechión d'Occitania.

A suya población ye de  habitants () y en fan parte 36 comunas. A suya capital ye a localidat de Gimont.

## Se veiga tamién
* Cantons de Gers.
Sonchus oleraceus

O **latacín** (***Sonchus oleraceus*** (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os Asterales y familia Asteraceae que tien un tallo de dica 30–100&nbsp;cm d'altaria. Prefiere pleno sol y puede tolerar a mayoría d'as condicions d'o solero. As flors son hermafroditas y os polinizadors comuns incluyen abellas y moscas. Se propaga per simients transportadas per l'aire u l'augua.

As fuellas se minchan como verduras pa apanyizos u se cocinan como as espinais. Ista ye una d'as especies emplegadas en a cocina chinesa como *kucài*. As fuellas mas chóvens son menos amargas y se minchan millor crudas. Cocer a la vapor puede eliminar l'amargor d'as fuellas mas viellas. As radices mas chóvens tamién son comestibles y se pueden fer servir como substituto d'o café.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Hyoscyamus niger

A **hierba loca** ( (Linnaeus, 1753)) ye una planta d'a orden d'os Solanales y familia Solanaceae que ye nativa d'a Europa templada y de Siberia. Ye verenoso en grans cantidaz. A hierba loca ye toxica pa lo bestiar, os animals salvaches, os peixes y as aus tamién. Manimenos, no toz os animals son susceptibles; per eixemplo, os cochins son immunes a la toxicidat d'a hierba loca y s'informa que desfrutan d'os efectos d'a planta.

Historicament, a hierba loca se fazió servir en combinación con atras plantas, como a mandragula, per as suyas propiedaz psicoactivas en *brebaches machicos*. Istas propiedaz psicoactivas incluyen alucinacions visuals y una sensación de vuelo.

## Referencias

## Vinclos externos
Verbascum thapsus

O **guardalobo** u **codalobo** ( (Linnaeus, 1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os Lamiales y familia Scrophulariaceae que ye nativa d'Europa, lo norte d'Africa y Asia, y s'introdució en America y Australia. S'ha utilizau en a medicina tradicional.

Se conoixe tamién como **emborrachabarbos**, **matapeixes** u **hierba chigant**.

## Subspecies
**V. t. thapsus*.
**V. t. crassifolium*.
**V. t. giganteum*.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Lagopus muta

A **perdiz blanca** u **gallineta blanca** ( (Montin, 1776)) ye una especie d'au d'a orden d'os Galliformes y familia Phasianidae que mide de 34 a 36&nbsp;cm de luengo con una coda de 8&nbsp;cm y una envergadura de 54 a 60&nbsp;cm y un peso de 440 a 640 g. Ye camuflada estacionalment; as suyas plumas mudan de blancas d'hibierno a pardas de primavera u verano.

Ye muit extendida en l'Arctico. Mientres a zaguera edat de chelo, a especie yera muito mas extendida en Europa continental, manimenos, agora se troba en poblacions aisladas en as montanyas de Noruega, Escocia, Pireneu, os Alpes, os Urals, as montanyas de Pamir, as montanyas d'Altay y Chapón, an se troba nomás en os Alpes chaponeses y en o mont Haku.

Ye l'au oficial d'o territorio canadiense de Nunavut.

En Chapón, ye l'au oficial d'as prefecturas de Gifu, Nagano y Toyama.

## Nombre
Se diz **perdiz blanca** en lugars como Botaya, con a variant ribagorzana **perdiz bllanca** en Barbaruens y a benasquesa **perdiu bllanca** rechistrada en os lugars de Benás, Las Pauls, Saúnc, Grist, Sarllé. Se conoixe tamién como **perdiz de puerto** en Echo y como **perdiz blanca d'Escocia**. 

Por o suyo pareixiu con atras especies ye conoixida como **gallineta ciega** en bels lugars como Pandicosa, Saraviello y Serveto u simplament **gallineta** en Sandiniés y Yesero u como **gallina ciega** en Chistén y Sant Chuan de Plan u **gallina blanca** tamién en Sant Chuan de Plan.

## Subspecies
* *L. muta atkhensis* 
* *L. muta capta* 
* *L. muta chamberlaini*
* *L. muta dixoni*
* *L. muta evermanni* 
* *L. muta gabrielsoni* 
* *L. muta helvetica* 
* *L. muta hyperborea*
* *L. muta islandorum* 
* *L. muta japonica* 
* *L. muta kurilensis* 
* *L. muta millaisi* 
* *L. muta muta* 
* *L. muta nadezdae* 
* *L. muta nelsoni* 
* *L. muta pleskei* 
* *L. muta pyrenaica* 
* *L. muta ridgwayi* 
* *L. muta rupestris* 
* *L. muta sanfordi* 
* *L. muta saturata* 
* *L. muta townsendi* 
* *L. muta welchi* 
* *L. muta yunaskensis* 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Corz de Monzón (1528)

As **Corz de Monzón** de 1528 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende Madrit o 27 de marzo de 1528. Prencipioron l'1 de chunio y rematoron o 16 de chulio d'o mesmo anyo.

Se tresladoron ta Zaragoza como Corzs particulars pa os aragoneses o 23 de chulio.

## Vinclos externos
*  Antonio de Capmany de Montpalau y Surís: *[https://archive.org/details/coleccindecrtes00spagoog Colección de córtes de los antiguos reinos de España]*. Academia de la Historia, 1853.
Monts Urals

Os **Monts Urals** u nomás **Urals** (en ruso *Уральские горы* u *Урал*) son una important cordelera de montanyas d'Europa. O suyo punto mas alto ye lo Narodnaya, con 1.895 metros d'altaria.

A cordelera forma parti d'a buega convencional entre as rechions d'Europa y Asia.

Os Monts Urals son una d'as rechions minerals mas ricas d'o mundo y contienen mas de 1000 tipos diferents de minerals valurosos. Tienen ricos recursos, incluyius minerals metalicos, carbón y pietras preciosas y semipreciosas. Dende o sieglo XVIII, as montanyas han contribuyiu significativament a lo sector menero d'a economía rusa.

Os cheografos trestallan os Urals en cinco rechions: Urals meridionals, Urals meyos, Urals septentrionals, Urals subarcticos y Urals arcticos.

## Referencias
Dardanelos

O **estreito d'os Dardanelos**, abreviau freqüentment como **Dardanelos**, (en turco *Çanakkale boğazı*, en griego *Δαρδανέλλια*) connecta la Mar de Marmara con as mars Echea y Mediterrania a lo mesmo tiempo que permite lo paso a la Mar Negra per extensión a traviés d'o Bosforo. Os Dardanelos tienen 61 kilometros de longaria y de 1,2 a 6 kilometros d'amplaria, con un promeyo de 55 metros de fondura con una fondura maxima de 103 metros en o suyo puesto mas estreito a lo costau d'a ciudat de Çanakkale.

O estreito d'os Dardanelos desepara Europa y Asia.

Prene o suyo nombre de dos castiellos d'epoca otomana que i heba a cada costau d'o estreito y que yeran clamaus os Dardanelos.

## Referencias