Salvatierra d'Esca

:*Este articlo tracta sobre *'Salvatierra d'Esca**, municipio d'a [[Chacetania]]. Pa atros usos d'o toponimo **Salvatierra**, veyer **Salvatierra (desambigación)**.''


**Salvatierra d'Esca*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Salvatierra de Esca*) ye un [[lista de municipios de Zaragoza|municipio]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Zaragoza|Zaragoza]], situau en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Chacetania]]. Perteneixe a lo [[partiu chudicial]] d'[[Exeya d'os Caballers]] y a la [[diocesis d'Aragón|diocesi]] de [[diocesi de Chaca|Chaca]]. A suya [[población humana|población]] ye de  habitants, en una [[superficie]] de 81,2 [[km²]] y una [[densidat de población|densidat]] de  hab/km².

== Toponimia ==
Seguntes [[Alvaro Galmés de Fuentes]] os toponimos *Salvatierra* se remontan a una institución churidica medieval que controla una zona de muga, a on se concede [[asilo]] y [[immunidat churidica|immunidat]] a tot qui se i estableixca, pero a cambio de cosirar-la y participar activament en a suya defensa. Salvatierra d'Esca estió una "Salvatierra" que defendeba las posicions d'o [[Reino d'Aragón]] en a muga con o [[Reino de Navarra]].

== Luengas y fablas ==
Huei se i charra o [[Castellano en Aragón|castellano rechional d'Aragón]], con muitos [[Aragonesismo (lingüistica)|aragonesismos]], como consecuencia d'haber substituito fa poco tiempo a l'[[idioma aragonés|aragonés]].

O lexico d'intrés etnografico de Salvatierra d'Esca se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'[[ALEANR]], con a sigla *Z 200*.

== Cheografía ==
Salvatierra d'Esca ye en a [[val de Roncal]] entre dos aliniacions montanyosas d'o [[flysch pirenenco cretacio-eoceno]]: a lo norte l'aliniación [[sierra d'Illón]]-[[sierra de Beldú]] y a lo sud [[sierra de Leire]]-[[sierra d'Orba]]. La part occidental de lo termin municipal de Salvatierra ye trescruzada por o [[río Esca]], afluent d'o [[río Aragón]] en l'[[entibo de Yesa]], pero la mes gran part d'o termin ye en o ret fluvial d'o [[barranco de Gabarri]], que caye en Esca en un [[forcallo]] chusto a lo sud d'o nuclio habitau,

Son monts de Salvatierra d'Esca [[Algaralleta]], [[Chandri]], [[La Cucula]], [[mont Fragas]], [[Huyerna]], [[Muga de Sigüés]], [[pui d'o Pinar]], [[punta Salarinya]], [[Val de Penya]], [[La Vardipenya]] y [[Virchen de Penya]].

=== Mugas ===
O suyo [[termin municipal]] muga a o norte con [[Burgui]], municipio [[Navarra|navarro]] en a val de Roncal; a l'este con [[Fago]] y a [[Canal de Berdún]]; a o sud con [[Sigüés]] y a l'ueste con [[Bigüezal]] en o [[termin municipal]] de [[Romanzado]], tamién en [[Navarra]].

=== Lugars ===
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de [[Lorbés]], a l'este d'o municipio, en a muga con a [[Canal de Berdún]].

== Clima ==   
A suya temperatura anyal ye 10.53&nbsp;°C, con una temperatura meya en [[chinero]] de 2.88&nbsp;°C y en [[chulio]] de 20.34&nbsp;°C.

== Historia ==
Dica l'anyo [[1208]], o suyo nombre estió *Obelba*, con as variants *Ovelva*, *Ouelva*, *Ovelba*, *Ubelba* y *Okelba*. A primera cita d'a localidat estió, seguntes [[Agustín Ubieto]], en l'anyo [[890]]-[[900]], recullida en o *Cartulario de San Chuan d'a Peña'', editau en Valencia en 1962 por Antonio Ubieto Arteta.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:304
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:60 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:289
  bar:2000 from:0 till:278
  bar:2002 from:0 till:273
  bar:2004 from:0 till:269
  bar:2006 from:0 till:259
  bar:2008 from:0 till:248
  bar:2010 from:0 till:235
  bar:2012 from:0 till:210
  bar:2014 from:0 till:211
  bar:2016 from:0 till:208
  bar:2018 from:0 till:198
  bar:2020 from:0 till:207
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Salvador de Salvatierra d'Esca, una ilesia en estilo gotico adedicada a lo Salvador, en estilo gotico, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiestas
*20 de chinero.
*19 de marzo.
*15 d'agosto.
*6, 7, 8, 9 y 10 de setiembre.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Zaragoza.

## Referencias