Moisen

**Moisen** u **Moisés** (en hebreu **מֹשֶׁה** *Móše*, en arabe **موسى** *Musa*), fillo d'Amram y Joquebed, estió un personache biblico que, seguntes o libro d'o *[[Exodo]]*, liberó a lo pueblo chudieu d'a opresión a la que yera sosmeso por Echipto. Dió seguntes o mesmo relato a tabla d'as leis de Dios a lo suyo pueblo. A suya historia se sitúa entre o sieglo XVIII aC y o sieglo XIII aC.

## A suya biografía seguntes a Biblia
### Naixencia y salvación d'as auguas d'o Nilo
Seguntes diz a *[[Biblia]]*, Moisés yera fillo d'Amram y Joquebed, una muller chudieva que perteneixeba a la tribu de Leví. Cuan Moisen naixió, o faraón echipciano heba promulgato un edicto seguntes o cual teneba que fer-se una mortalera con toz os ninos chudieus. Asinas, cuan Moisen teneba tres meses, en veyendo que no podeban amagar-lo mas, a suya mai decidió meter-lo en una cesta y deixar-lo confiato a las auguas d'o río Nilo.

A chirmana de Moisen, Miriam, cosiraba a cesta dende a marguin d'o río, y veyió que, mientres se banyaba en o río, a filla d'o faraón heba escuitato plorar a Moisés. A filla d'o faraón decidió adoptar a Moisen como a lo suyo fillo.

Dimpués, Miriam, a chirmana de Moisés, fue a la filla d'o faraón y se li ofrió ta portar a o nino a una muller chudieva ta que tetase. Asinas, Moisés tornó a la suya autentica mai, que estió qui en fació a suya educación dica que Moisés creixió y tornó a o palacio d'o faraón. Alavez estió cuan a filla d'o faraón en fació l'adopción formal, y lo baptizó como *Moisen*, que significa "salito d'as auguas". Asinas, Moisen dentró a fer parte d'a familia reyal echipciana, y s'educó como un prencipe de l'Antigo Echipto.

### Exilio en Madian
Seguntes o *[[Exodo]]*, Moisen yera en unas obras que feban unos chudieus, que yeran sosmesos a los echipcianos, cuan veyió que un echipciano maltrataba a un chudieu. Yera un lugar disierto, y Moisen mató a l'echipciano y apedecó o suyo cuerpo baixo l'arena. Dimpués, bels chudieus li conoixioron y deciban que yera un echipciano que heba muerto a unatro echipciano ta esfender a un chudieu. Moisen se xorrontó y albandonó Echipto ta no ser acusato por a Chusticia echipciana.

Moisen plegó a un pozo d'os madianitas, a on esfendió a dos mocetas que discutiban con uns pastors. Dimpués d'a suya aduya, o pai d'as chicotas, o sacerdot Chetro combidó a Moisen a la suya casa, y li donó por esposa a suya filla mayor, Sipora, con qui Moisen tenió a lo suyo fillo Gerson.

Muitas anyadas dimpués, cuan Moisen teneba 80 anyos y feba de pastor con as uellas d'o suyo suegro, veyió una esbarcera que cremaba sin consumir-se. Escuitó una voz que li deciba: *Yo soy o Dios d'o tuyo pai, o Dios d'Abraham, o Dios d'Isaac y o Dios de Chacob*. Luego, Dios li acomandó a misión de liberar a los chudieus d'as mans d'o faraón y d'os echipcianos.

### Moisen torna a Echipto

En tornar a casa, prenió a la suya muller y lo suyo fillo y s'encaminoron enta Echipto. De camín, se troboron con o chirmán de Moisés, Aaron y se presentoron chuntos a los ancianos d'o lugar hebreu.

En poco tiempo aconsiguioron audiencia con o nuevo faraón, lo monarca ascuitó las suplicas de Moisen y Aaron pero, en cuentas de deixar-los marchar d'Israel, los imposó treballos encara mas duros.

## Moisen en fuents aragonesas
En o "Liber Regum" dicen:

En o "Libro del Trasoro" lo nombran como *Moysen* u como *Moyses* y dicen:

Tamién se troba en os fueros d'Aragón, versión romanceyata contenita en o manuscrito 207 d'a Biblioteca Universitaria de Zaragoza:

Y en os Pergaminos aragoneses d'o Fondo Sastago (d'o sieglo XV).

## Moisen en l'arte y a cultura

Bi ha de destarcar-se hi a escultura conoixita como o *[[Moisen de Miguel Anchel|Moisen]]* de Miguel Ánchel y as pinturas feitas por Botichelli.

En el cine cal destarcar a cinta *[[The Ten Commandments (cinta de 1956)|The Ten Commandments]]* de l'anyo 1956 dirichita por Cecil B. DeMille y protagonizata por Charlton Heston siendo una d'as superproduccions cinematograficas mas populars y conoixitas, ista yera un remake d'a cinta muda d'o mesmo nombre de 1923 tamién dirichita por Cecil B. DeMille, *[[The Ten Commandments (cinta de 1923)|The Ten Commandments]]*. Tamién ye o personache central d'as cintas animatas *[[The Prince of Egypt]]* y  *[[The Ten Commandments (cinta animata de 2007)|The Ten Commandments]]*.

Moisén tamién ha estato un personache de muitas series y miniseries de televisión destancando *Moses the Lawgiver* protagonizata por Burt Lancaster.

## Vinclos externos