A Guarta

**A Guarta** (*Laguarta* en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en l'Alto Galligo. Ye a capital d'a Guarguera.

## Toponimia
A part principal d'o toponimo deriva d'o latín *HORTUS* y presenta un diftongo *-ua-*, caracter fonetico arcaico propio de l'aragonés medieval preliterario y que encara conserva part de l'aragonés centro-oriental entre las vals de Broto y Vio. De fueras d'estas vals, en aragonés cheneral medieval y actual s'emplega as palabras *[[huerto]]* y *[[huerta]]* con diftongo *-ue-*. En Ribagorza Baixa bi ha microtoponimos documentals que fa uns sieglos s'escribiban con *La Guarta* y corresponden a microtoponimos actuals que se presentan la pronunciación *Güerta* d'acuerdo con la parla ribagorzana actual, en especial en Cancer (*la Guarta de Atas*, 1684), Chuseu (*Laguarta*, 1862), Pueyo de Marguillén (*la guarta de Pueyo*, 1683) y  Pui de Cinca (*Laguarta*, 1682).

L'ALEANR amuestra como forma tradicional d'o toponimo a forma toponimica con l'articlo definiu *la*: *Laguarta*. Lo emplego d'este articlo contrasta con l'actual aragonés de Sarrablo, que no se caracteriza por este articlo y presenta os articlos *o*, *os*, *a*, *as* con restos d'emplego postvocalico de *ro*, *ros*, *ra*, *ras*. En os textos medievals escritos en latín u en aragonés tamién se documenta *Laguarta* u *La Guarta*:

Manimenos, bi ha un despoblau homonimo d'a redolada d'Alquezra que si que podría haber teniu l'articlo *a* por documentar-se en os textos medievals como *[[Aguarta de los Abades]]*.

En bel texto escrito en Yebra de Basa en o sieglo XVII, sieglo cuan no ya no s'escribiba en aragonés en Aragón pero se continaba charrando, se puede veyer *Aguarta*:

## Luengas y parlas

A luenga tradicional d'esta localidat ye l'aragonés, en grau abanzau de substitución por part d'o castellano ya en as zagueras decadas d'o sieglo XX. A parla local aragonesa ye o sarrablés y fa part de l'aragonés centro-occidental.

O lexico aragonés d'intrés etnografico d'A Guarta se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla *Hu 111*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1500
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0

BarData=
  bar:1900 text:"1900" 
  bar:1910 text:"1910" 
  bar:1920 text:"1920" 
  bar:1930 text:"1930" 
  bar:1940 text:"1940" 
  bar:1950 text:"1950" 
  bar:1960 text:"1960" 
  bar:1970 text:"1970" 
  bar:1981 text:"1981" 
  bar:1991 text:"1991" 
  bar:2001 text:"2001" 
  bar:2009 text:"2004" 

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1900 from:0 till:1203
  bar:1910 from:0 till:1211
  bar:1920 from:0 till:1059
  bar:1930 from:0 till:1416
  bar:1940 from:0 till:1216
  bar:1950 from:0 till:805
  bar:1960 from:0 till:432
  bar:1970 from:0 till:74
  bar:1981 from:0 till:0
  bar:1991 from:0 till:0
  bar:2001 from:0 till:0
  bar:2009 from:0 till:0
 


## Molimentos
* A Ilesia de Sant Salvador d'a Guarta, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII adedicada a Sant Salvador, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Casa d'o Sinyor de Guarta, casa d'o sieglo XVII, catalogada como bien arquitectonico.

## Referencias