open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aguilaniu

**Aguilaniu** ye un lugar de Ribagorza situau a 9&nbsp;km de Graus, perteneixient a este municipio. Teneba 20 habitants en 2018.
  
## Cheografía
Aguilaniu ye en la versant norte de la sierra de la Carrodilla, que fa de man de la val de Sarrón.

## Toponimia
Lo toponimo *Aguilaniu* u *Guinaliu* presenta diferents variants *Aguinaliu*, *Aliganiu*, *Ginaliu* y *Gilaniu*. La primera mención en 987 ye *Castro Aquilanido*. En 1078 se nombraba a un *Ondiscalo de Aquila Nido* cuan lo rei Sancho I d'Aragón cedió Castallenas a Gombal Remón pa que lo poblase y i construise un castiello; lo texto ye en latín medieval con elementos romances y toponimos que encara son reconocibles:

En la parla baixo-ribagorzana actual la forma *Guinaliu* ye normal y ye un caso d'aferesi de silaba inicial. En las poesías de Cleto Torrodellas tamién se troba como *Guinaliu*:

Cerca de lo lugar bi ha un microtoponimo relacionau: *La [[Penya]] l'[[Niedo|Anyedo]]*.

## Molimentos
*Ilesia romanica tardana.
*Casas pendidas en lo cinglo.
*Salinas romanas.

## Referencias
Pruiquimat

:*Este articlo tracta sobre lo lugar de *'Pruiquimat** u **Pueyo d'Esera**. P'atros emplegos de los toponimos **Pueyo** y **Pui** se veigan  **Pueyo (desambigación)** y **Pui (desambigación)**.''


**Pruiquimat**,  (pronunciau /prui-ki-'ma/, en [[Idioma aragonés|aragonés]] orichinal ***Pueyo d'Esera**', en [[idioma castellano]] *Puycremat*) ye un [[lugar]] de [[Ribagorza]] situau a 9&nbsp;km de [[Graus]], perteneixient a este municipio. Huei ye despoblau.

== Toponimia ==
Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] *Pruiquimat* se pronuncia /Pruiquimá/ en [[aragonés baixorribagorzano|baixo-ribagorzano]]. Antigament se dició *Pueyo d'Esera* ([[1208]]); pero cambió ta *Puy d'Esera* y *Puy Cremat*, seguntes se vei en una mención de [[1428]]: *Grostan es sus aldeas, y es a saber Puy d'Esera alias, Puycremat*. La forma *Puycremat* s'escribió tamién con grafía [[idioma catalán|catalana]], *Puig Cremat* ([[1339]], [[1359]]), chunto u deseparau. La forma *Puycremat* cambió ta las formas actuals con [[metatesi en aragonés|metatesi]], confusión de *e* por *i* y perda de -t final:
**Puy Cremat* > *Pruy quemat* > *Pruiquimá*.

En la zona atra variant de lo nombre ye *Pruquemá*, que sintió [[Jean-Joseph Saroïhandy]] en [[1896]] a un [[aragonés grausino|grausino]]. La perda de la -t final en [[participio en aragonés|participio]]s lexicalizaus se vei en baixo-ribagorzano (*forá* en [[aragonés estadillano|estadillano]] d'antismás en cuenta de *forat''). La -t final etimolochica s'escribe, igual que se fa en atras palabras, encara que no se pronuncie.

## Molimentos
*Ilesia romanica.

## Referencias
Aler

**Aler** ye un lugar aragonés situau a una distancia de 10&nbsp;km de Benavarri y perteneixient a este municipio, en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca. En 2019 teneba una población de 41 habitants.

## Cheografía
Ye situau a 702 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar en la val de Sarrón a l'ueste de lo mont de Sant Salvador, a lo sud de la sierra de Llaguarres y a lo norde de la sierra de la Carrodilla. Ye a una distancia de 10&nbsp;km de Benavarri, la capital de lo suyo termin municipal y a diferencia d'atros lugars d'este municipio ye en la cuenca hidrografica de l'Esera. Ye a una distancia de 100&nbsp;km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Luengas y parlas
En Aler bi ha una parla de transición entre lo catalán y l'aragonés difícil de clasificar de la mesma serie transicional que la parla de Chuseu. Seguntes Artur Quintana, la parla d'Aler se puet clasificar como catalán ribagorzano de transición enta l'aragonés.

En Chuseu y Aler lo participio de lo verbo *[[verbo estar-ser|ser]]* ye en *-ito*, *sito*, relacionau con *set* de lo catalán nordoccidental de bel lugar d'Aragón u que mugan con Aragón, y *sit* de lo maellán.

*La *c*, *ç* de lo catalán se pronuncia como *z* interdental como en aragonés, castellano de lo norte y centro y parlas de lo Mezquín-Guadalop.
*La terminación en *-es* de lo catalán que ye en los plurals femenins y verbos en segunda persona singular se pronuncia /-as/ (*vingas* y *las casas* en cuenta de *vingues* y *les cases*).

Unatra cosa intresant de la parla d'Aler y d'atros lugars de la val de Sarrón, como Chuseu y Torres, ye que la terminación *-rn* de lo catalán se pronuncia *-rt* (*fort*, *hivèrt*, *infèrt* en cuenta de *forn*, *hivern* y *infern*).

## Demografía

## Molimentos

* Ilesia de lo sieglo XII.

## Referencias
Villargüé

**Villargüé** (en catalán *Vilarrué*, en castellano *Villarrué*) ye un lugar a mán de Las Pauls y perteneixient A este municipio, en a comarca de Ribagorza. En 1991 teneba 30 habitants.

## Cheografía
Ye situato en a parte alta d'a val de l'Isabana.
 
## Toponimia
O suyo nombre muestra diftongación debant de Yod d'alcuerdo con a fonetica aragonesa, en un coro de lugars huei catalanoparlants. En lenguache escrito u bels mapas tamién puet veyer-se variants d'o nombre como *Villarui*, fendo-lo pareixito a toponimos ribagorzans rematatos en *-ui*, equivalent en catalán d'a terminación aragonesa -*ué(i)*.

D'alcuerdo con a hipotesi que diz que a rematanza -uei/-ui de l'Alto Aragón oriental equivale a la rematanza -ués de l'Alto Aragón occidental, l'equivalent fonetico d'este toponimo ye *[[Villarrués]]* en Artieda.

## Molimentos
Como en Las Pauls, as edificacions emplegan l'arenisca roya local de facies Bundsandstein u rodeno.
*Ilesia de Sant Esteban, romanica d'o sieglo XII
*Ermita romanica de *La Virchen de Turbiné*.
*Casa Palací, sieglo XVIII.
*Casa de Arcas.
 
## Curiosidaz
Por a suya altaria de 1534 ye o lugar mas alto d'o Pireneu aragonés.
Gaibiel

**Gaibiel** ye un municipio de la provincia de Castellón, situau en la comarca de l'Alto Palancia. La suya población ye de  habitants, en una superficie de 18,1 km² con una densidat de  hab/km².

## Cheografía
Gaibiel ye en la sierra d'Espadán y destacan altarias como *[[la Costalata]]* (713 m), *[[Aceitenegro]]* (709 m) y *[[la Ajedrea]]* (649 m). Bi ha muitas fuents como *la Vall*, *los [[Canyo]]s* u *el Vicario*, y lo río Regajo, afluent de lo río Palancia que pasa a piet de Gaibiel y que desemboca en un entibo d'este zaguer río.

## Historia
Lo lugar fue reconquiesto en 1237 en tiempos de Chaime I, y lo lugar será poblato por moriscos dica la suya expulsión a primers de lo sieglo XVII. Lo 28 d'agosto de 1237 Chaime I dona l'alquería de Gaibiel a Don Pero Garcés de Roda. Dimpués en lo sieglo XIV pasó a perteneixer a Don Ferrán López d'Heredia. La familia López d'Heredia teneban la propiedat de Santa Croch, y por ixo en muitos documentos medievals se fa referencia a la baronía de Santa Croch y Gaibiel.

En lo sieglo XVII dimpués de la expulsión de los moriscos se dió Carta de población a los nuevos habitants.

## Toponimia
En 1256 s'escribiba *Gayvuel*:
.

En toponimia menor bi ha bel toponimo precastellán (en aragonés u en mozarabe): *Las [[Clocha]]s*, *La [[Mangueta]]*, *El Rabosero*, *Costalata* y *río Regajo*. *La Costalata* ye pareixiu a unatro toponimo *Costalada* de Chistau, pero que puede tener una etimolochía en *COSTA LATA*, "cuesta ampla". L'hidronimo *río Regajo* puede estar una castellanización de *[[regallo]]* u *[[regacho]]*.

## Demografía

## Puestos d'intrés
*Castiello de Gaibiel.

## Bibliografía
* Juan Manuel Berges Sánchez: *Los López de Heredia señores de la Baronía de Santa Croche y Gaibiel*. Rehalda, nº 6 anyo 2007.

## Vinclos externos
*www.gaibiel.com.
Noals

**Noals** (*Noales* en castellano) ye un lugar de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población en 2007 yera de 40 habitants. La luenga habitual ye la catalana.

## Toponimia
Yera *Novals* en 1381-1385; y *Noalls* y *Noales* indistintament dimpués. Si se remonta a *Novals* realment lo significau ye en aragonés "terreno ixartigau", (como en lo caso de *Novallas* y *Novals*).

## Cheografía
Ye situau en la entrada de la Val de Castanesa.

## Demografía

## Historia
Noals perteneixió a la sobrecullida de Ribagorza, figurando en 1646 en la vereda de Ribagorza, y entre 1711 y 1833 en lo correchimiento de Benabarre. En 1834 yera en lo Partiu chudicial de Benabarre y teneba concello, manimenos s'unió en 1845 a Montanui.

## Parla
Lo lexico d'intrés etnografico de Noals se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con la sigla *Hu 205*. Gunther Haensch en "*Las hablas de la Alta Ribagorza*" i documenta l'uso de l'articlo *lo*.

## Referencias

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca
Nocellas

**Nocellas** (en catalán *Nocelles*) ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio d'Isabana. Huei ye despoblato.

## Cheografía
Ye situato en a parte alta d'a Val de Vacamorta, a 1.033 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Historia
A val de Nocellas tenió importancia historica en o sieglo X, pus bi'n ha muitas referencias documentals.

## Nombre
En 732 s'escribiba *Nocelias*, y en 1385 *Nocelles*.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca
Merlli

**Merlli** (*Merli* en castellano) ye un lugar de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Isabana. La suya población en 2018 yera de 11 habitants.

## Toponimia
Lo toponimo aragonés ribagorzano *Merlli* podemos leyer-lo en uns versos de 1920 en una parla de transición de Ribagorza Baixa adintro de lo texto *[[matracada]]s* referiu a lugars de la redolada de Graus:

## Cheografía
Ye situau entre la Val de Vacamorta y la Val d'Isabana.

## Historia
Bi repuis d'ocupación prehistorica entre los que cal destacar un dolmen y un menhir. En l'anyo 1845 lo desploblau de Nocellas va estar incorporau a lo suyo territorio y va estar municipio dica l'anyo 1966.

## Luengas y parlas

La parla tradicional local de Merli ye una parla de transición en la zona de transición estricta entre l'aragonés ribagorzano y lo catalán ribagorzano.

## Molimentos
Ilesia con una parte romanica de lo sieglo XIII.

## Imáchens

Imachen:Cova de Merli (Ribagorça).jpg|Espluga
Imachen:Merli-2 (Ribagorça).jpg|
Imachen:Merli-3 (Ribagorça).jpg|
Imachen:Menhir de Merli (Ribagorça).jpg|Menhir


## Referencias

## Se veiga tamién
*Lista de municipios de Uesca.
El Soler

:*Iste articlo ye sobre o lugar grausino. Pa atros usos de «soler» se veiga [[Soler (desambigación)]].*

**El Soler** ye un lugar de Ribagorza situato a 11&nbsp;km de Graus, perteneixient a este municipio. En 1991 teneba 28 habitants.
  
## Molimentos
*Ilesia recostruita.

## Fiestas
*25 d'abril, Sant Marco.
Pociello

**Pociello** ye un lugar de Ribagorza situau a 4&nbsp;km de Capella, pertenecient a este municipio. En 2018 a suya población yera de 13 habitants.
  
## Cheografía
Ye situau chunto a lo *barranco d'el Rurar*.

## Molimentos
*Ilesia romanica d'os sieglos XII-XIII, de zaguerías d'o sieglo XII u entradas d'o XIII.
*Ermita d'el Miralpeix d'orichen romanico.
*Ermita de Sant Sebastián (municipios Laguarres-Pociello).

## Parla
La suya parla se considera catalán y fa parte d'as parlas de transición d'o baixo Isabana. Curiosament o nombre d'o lugar ye aragonés. Este toponimo y atros pueden testimoniar que fa uns sieglos bel carácter de l'aragonés como a diftongacion d'a E curta latina teneba vichencias en las parlas de transición entre aragonés y catalán. A parla de Pociello se troba en un cruce d'isoglosas entre l'aragonés y lo catalán, en una zona de transición entre as dos lenguas, d'os rasgos que se fan servir en a localidaz s'observa que se trata d'un catalán de transición enta  l'aragonés con buena cosa de rasgos foneticos y lexicos aragoneses pero con predominio d'os rasgos catalans, anque no existe acuerdo cheneral sobre este asunto. Enta l'este se troba Llaguarres, que fa servir un dialecto de transición con mayor cantidat de rasgos catalans y enta l'ueste se troba Capella que ya ye considerau unanimement como aragonés ribagorzano. As isoglosas entre as dos lenguas podrían pasar entre Capella y Pociello.

## Referencias
Robert Kubica

**Robert Józef Kubica** (pronunciato ) naixito o 7 d'aviento de 1984, en Cracovia, Polonia, ye un piloto de Formula 1, o primer piloto polaco d'a historia d'iste esporte. Actualment ye retirato temporalment d'a Formula 1 por motius de salut.

## Galeria d'imáchens


Imachen:Casco Kubica BMW.svg|Casco de Robert Kubica en BMW
Imachen:Casco Kubica BMW 2008.svg|Casco de Robert Kubica en BMW (temporata 2008)
Imachen:Robert_Kubica_2010_Malaysia_2nd_Free_Practice.jpg| Robert Kubica en GP Malaysia 2010



## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial.
*  Detalles d'a suya carrera.
*  Estatisticas de Kubica en a Formula 1.
Esdolomada

**Esdolomada** ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza a 7&nbsp;km de La Poblla de Roda, en o municipio de Isabana. A suya población en 1991 yera de 18 habitants.

## Cheografía
Ye situato en a costera nord-este d'a sierra d'Esdolomada.

## Historia
Perteneixeba a lo municipio de Merlli dica que desapareixió y bels nuclios orientals de Merlli se pasoron a lo municipio d'Isabana.

## Nombre
En a Edat meya s'escribiba *Desdolomada*, *Esdolomata* y *Sdolomata*. A primera mención ye de 1023.

## Molimentos
*Ilesia de Sant Sadurnín, sieglo XI.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca

## Imáchens

Imachen:Esdolomada, 2.jpg|
Imachen:Esdolomada.jpg|
Imachen:Esdolomada, detall.jpg|
Imachen:Morrón de Güell, serra d'Esdolomada.JPG|Sierra d'Esdolomada
Imachen:Conreu a la serra d'Esdolomada, 2.jpg|
Daniel Zueras

**Daniel Zueras Herreros** (Zaragoza, Aragón, 13 de noviembre de 1980) ye cantaire zaragozano de pop y dance.
 
A suya musica ye una mezcla de Pop/Dance y R&B, con influencias d'a electronica d'a decada de 1980. Estió concursant d'o concurso musical Operación Triunfo de 2006, quedando en o segundo puesto.

## Biografía
Naixito de Zaragoza o 13 de noviembre de 1980, dende mui chicorrón quereba adedicar-se a lo mundo d'a musica. Fillo d'un achent comercial y d'una cocinera, estudió solfeyo y piano. Antis de dentrar en *Operación Triunfo* treballaba como cambrero os cabos de semana en un cine d'a capital aragonesa, pero de cutio ha quiesto debotar-se a la musica, plegando a suya oportunidat con Operación Triunfo en 2006.

### Operación Triunfo

En 2006, Daniel se presentó a los castings de Barcelona, en os que pasó totas as prebas dica que le dioron a goyosa noticia de que yera uno d'os 20 finalistas que actuarían en a Gala 0 de Operación Triunfo con Jesús Vázquez.

Dende o prencipio d'o concurso, Daniel se caracterizó en l'Academia por a suya dulce voz, con a que interpretó temas Pop y Baladas, como "Otra vez" tema de Coti con Paulina Rubio, "Unchained Melody" d'os Righteous Brothers, "Last Christmas" de George Michael, "Blue Velvet" de Bobby Vinton, u "Me & Mrs Jones" de Billy Paul, entre atros.

Antimás, amostraba dentro de l'Academia, o suyo orgüello de estar aragonés; mesmo gosaba decir a os suyos companyers, palabras en aragonés, con expresions como *En Aragón al que le gusta el dulce se le llama laminero*, *En Aragón, al cubo de agua se le llama pozal*...

Daniel conseguió o segundo puesto, por debant de Leo y a bels pocos votos de *Lorena*, ganadora d'o concurso.

### ''Siempre sale el sol''
Dimpués de pasar bels meses treballando entre Roma y Madrit, en o suyo disco debut, o 23 d'abril de 2007 salió a lo mercato o suyo primer disco orichinal en solitario, "Siempre sale el sol", un disco con temas pop, dance y R&B.

Una semana antis s'heba publicato o primer single d'o disco (16 d'abril), que se tetula "*No quiero enamorarme*". Dende ixa calendata, o videoclip ha tenito muita recusión entre o publico, debito a que en o video salen escenas con contenito sexual (una tresena entre Daniel, una muller y un hombre). O video, seguntes Daniel, pretendeba crebar a imachen de movet inocent que li dioron en l'Academia.

Daniel ha recibito un premio como *Artista Revelación del 2007*, atorgato por o Grupo Vocento, por a suya trachectoria musical.

## Discografía
### Albums

* 2006, "*Lo mejor de Daniel y OT*".
* 2007, "Siempre Sale El Sol".
* 2011, *Wangolo*.

### Singles

* 2007: "*No Quiero Enamorarme*".
* 2013: *That's not me*.

## Enlaces externos
Cubo de la Solana

**Cubo de la Solana** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 184 habitants (2014), en una superficie de 132,84 km² y una densidat de población de 1,39 hab/km².

## Cheografía
En lo suyo termin municipal lo río Rituerto se reculle en lo río Duero.
Larrés

**Larrés** ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo. Destacan entre os suyos edificios a ilesia y o castiello en o cobalto d'o lugar.

## Cheografía
Situato a 912&nbsp;m d'altaria, chunto a o río Aurín. Formato por dos carreras prencipals y atras segundarias derivatas d'istas.

## Demografía
Teneba a la fin d'o sieglo XV 25 fuegos y a meyatos d'o sieglo XIX 68 habitants d'os que en 1981 i quedaban 62.

## Molimentos
O Castiello de Larrés. L'edificio mas important y talmén mas conoixito d'o lugar ye o suyo castiello-palacio d'epoca baixomedieval que fue restaurato por os *"Amigos de Sarrablo"* y que agora ye o *"Museu de Debuixo"*. A importancia d'iste castiello viene de que ye una d'as pocas edificacions defensivas que se troban hue en a comarca. Tien dos torres y un patio interior con cuatro arcos. O Museu amuestra en a suya colección permanent una polita triga de debuixos que abraca dende finals d'o sieglo XIX dica l'actualidat. Se exponen 350 obras repartitas en 17 salas d'as mas de 3.000 que fan actualment o fundo.

Anque s'ha modernizato o lugar encara bi ha buenas muestras de l'arquitectura popular sarrablesa con as tipicas puertas y finestras adobelatas y as chamineras pirenencas. Destacan entre atras casa *El Maestro*, *Sanvicente*, *El Cirujano*, *Julián*, *Jaime* y *Andrés Tomás*.

A Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora de Larrés. Ye una ilesia en estilo renaixentista adedicada a la Natividat de Nuestra Sinyora, estando la ilesia parroquial d'o lugar. Ye un edificio con nomás que una sola nau con planta rectangular construyiu con mampostería y con dos capiellas laterals en o centro d'a nau a cadagún d'os suyos cantos, capiellas que poseyen planta cuadrada y con una altaria una mica menos que la nau prencipal. Se dentra en a ilesia a traviés d'un arco de meyo punto dende un portico y tamién bi ha una torre adosada.

## Referencias

## Vinclos externos
Arco de sant Chuan

L**'arco de sant Chuan** (prenunciau */arko sanʧuan/*) ye un fenomeno optico y meteorolochico que produce l'aparición d'un espectro de luz contino en o cielo cuan os rayos d'o sol trescruzan chicotas particlas d'humidat situatas por l'atmosfera terrestre. A forma suya ye a d'un arco multicolor con o royo en a parti exterior y o morau en a interior. No ye tan cutiano l'arco de sant Chuan dople, que incluye un segundo arco mas tenue con as colors chiratas, ye dicir o royo en l'interior y o morau en l'exterior.

## Mazadas
**Arco de san Juan a la tardada, agua a la maitinada*.
**Arco de san Juan, aigua pa demán*.

## Notas


## Referencias
Cidones

**Cidones** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 346 habitants (2006), en una superficie de 71,20 km² y una densidat de población de 4,86 hab/km².
Países Catalans

Os **Países Catalans** (en catalán *Països Catalans* y a sobén abreviatos **PPCC**) son os territorios en os que os suyos habitants parlan o catalán, u os territorios que fan parte d'unidaz cheohistoricas de predominio lingüistico catalán. En termins chenerals, os Países Catalans abarcan a zona oriental d'a Peninsula Iberica, entre os Pireneus y o río Segura a lo sud, y a zona mas amanata a lo canto norte d'os Pireneus, dica o Estany de Salses y a Sierra d'as Corberas, a lo norte, l'archipelago d'as Balears (que incluye a las Pitiusas y a Cabrera), as islas Columbrez, a isla de Tabarca, y a ciudat sarda de l'Alguer.

L'amplaria ye de 70.520 kilometros cuadratos y tienen una población de 13.534.721 d'habitants (2006).
Villafranca (desambigación)

**Villafranca** ye un nombre común de diferents localidaz d'a Peninsula Iberica, y puet referir-se a:

*Villafranca en Navarra.
*Villafranca del Bierzo en a provincia de Leyón.
*Villafranca del Campo en a provincia de Teruel.
*Villafranca del Cid en a provincia de Castellón.
*Villafranca de Duero en a provincia de Valladolit.
*Villafranca de Ebro en a provincia de Zaragoza
*Villafranca del Penedés en a provincia de Barcelona.

## Se veiga tamién
*Villefranque.
Llaguarres

**Llaguarres** (en castellano *Laguarres*) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza situau a 7 km de distancia de Capella, pertenecient a este municipio. En 2018 a suya población yera de 66 habitants.

## Parla
A suya parla se considera catalán y fa parte d'as parlas de transición d'o baixo Isabana. Llaguarres se troba en un cruce d'isoglosas entre el l'aragonés y o catalán, en una zona de transición entre as dos lenguas. D'os rasgos que se fan servir en a localidat, se puede observar que se trata d'un catalán de transición enta l'aragonés con buena cosa de rasgos foneticos y lexicos aragoneses pero con predominio d'os rasgos catalans chunto con bel rasgo local propio d'a zona d'a Ribagorza aragonesa.

O lugar de Llascuarre presenta un modelo de lengua de transición pero con mayor numero de rasgos catalán, per l'atro costau se troba Pociello que presenta menos rasgos catalans y Capella que ya charra aragonés ribagorzano.

## Toponimia
Curiosament o nombre d'o lugar, d'orichen basco (con a radiz *gorri*), podría tener fonetica aragonesa, ya que tien una diftongación en -ua-, producto d'a metafonía, como en bergotés y aragonés de Vallivió:
**GORRI* > *guarre*.

## Molimentos
* Ermita d'a Virchen d'o Plan d'o sieglo XII.
* Ilesia gotica aragonesa d'o sieglo XVI.
* Maruenyo d'o castiello.

## Cultura popular
Antes mas pa privar de trobar-se a las bruixas no le'n nombraba aquels días d'a semana que contienen a letra "r" y se feba una cruz en o suelo mientres se deciba "cruz, barruz, cruz, barruz".

## Referencias

## Vinclos externos
Castarllenas

**Castarllenas** (en castellano *Castarlenas*) ye un lugar despoblau de Ribagorza situau cerca de Graus, perteneixient a este municipio.
  
## Toponimia
Lo toponimo *Castarllenas* vien de lo latín *CASTRUM* y la palabra prerromana *LENA*, ("losa", "piedra plana"), palabra que en aragonés da *[[Liena]]*).

En 1078 s'escribe *Caster Lenas*, en 1161 *Casterlenas*, en 1318 *Casterllenes*, en 1396 *Castrellenes*, en 1445 *Casterneles*, en 1450 *Castarllens*, en lo Fogache de 1495 *Casterlinas*, en 1538 *Castarllenes*, en 1543 *Castarllenas*, en 1607 *Casterlienas*, en 1608 *Castar Llenas* y en 1684 *Castarlenas*.

## Cheografía
Castarllenas ye en la val de Sarrón (entre las sierras de Llaguarres y Carrodilla). Se i plega por una pista de tierra dende Torres.

## Historia
En l'anyo 1078 lo rei Sancho I d'Aragón cedió Castarllenas a Gombal Remón pa que lo poblase y i construise un castiello; lo texto ye en latín medieval con elementos romances y toponimos que encara son reconoixibles.

## Molimentos
*Ilesia de lo sieglo XVI.

## Referencias

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/.
Bellestar (Graus)

**Bellestar** ye un lugar aragonés en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, situato a man de Graus y perteneixient a este municipio.

Teneba 24 habitants en 2018.

## Cheografía
O lugar de Bellestar se troba situato a una distancia de 92 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia. 
  
## Molimentos
*Ilesia d'o sieglo XVI.
 
## Referencias
Corporales (La Rioja)

:*Iste articlo tracta sobre o municipio [[La Rioja|riojano]] de *'Corporales**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Corporales** se veiga **Corporales**.''

**Corporales''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a xomarca de Santo Domingo de la Calzada

A suya población ye de 46 habitants (2006), en una superficie de 8,41&nbsp;km², con una densidat de 5,47 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Corporales se troba situau a 736 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 50&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Martín de Corporales, que ye la suya ilesia parroquial.
* Ilesia de Sant Román de Morales, situada en Morales.

## Fiestas
* 13 d'agosto, Sant Poliu.
* 11 de noviembre, Sant Martín.
Grañón

**Grañón** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 360 habitants (2006) en una superficie de 31,01&nbsp;km², con una densidat de 11,61 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Grañón se troba situau a 723 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 53&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Chuan Baptista de Grañón, una ilesia adedicada a Sant Chuan Baptista, que ye la ilesia parroquial de Grañón.
* Ermita d'os chudieus.
* Ermita de Carrasquedo.

## Fiestas
* 25 de marzo, Virchen de Carrasquedo.
* 24 y 25 de chunio, Sant Chuan Baptista y Sant Chuanet.
Hervías

**Hervías** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 121 habitants (2006) en una superficie de 14,14&nbsp;km², con una densidat de 8,56 hab/km².

## Cheografía
O lugar d'Hervías se troba situau a 655 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 42&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de l'Asumpción d'Hervías, una ilesia adedicada a l'Asumpción de Nuestra Sinyora, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

### Molimentos civils
* Palacio d'os contes d'Hervías.
* Molimento a lo marqués d'a Ensenada.

## Fiestas
* 24 d'agosto, Sant Bertolomeu.
Leiva

**Leiva** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 299 habitants (2008) en una superficie de 12,71&nbsp;km², con una densidat de 23,52 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Leiva ye situada a 587 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 58&nbsp;km de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia d'a Purificación de María de Leiva.
* Ermita d'a Virchen Pelegrina.

### Molimentos civils
* Castiello-Palacio.
* Puent romanico sobre o río Tirón, un puent d'o sieglo XIII.

## Fiestas
* 5 de febrero, Santa Agueda.
* 15 de mayo, Sant Isidro Labrador.
* 29 y 30 de chunio, Sant Per y Sant Pablo.
* 30 de noviembre, Sant Andreu.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
*  ''Asociación Cultural Villa de Leiva''.
Santurde de Rioja

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Santurde**''.

**Santurde de Rioja''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 325 habitants (2006) en una superficie de 15,43&nbsp;km², con una densidat de población de 21,06 hab/km².

## Cheografía
Santurde de Rioja ye situau a 713 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 7 km de Santo Domingo de la Calzada, a capital d'a suya comarca, y a 52&nbsp;km de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
*  Ilesia Parroquial de Sant Andreu de Santurde de Rioja.
* Ermita d'a Virchen d'a Cuesta.

## Fiestas
* 30 de noviembre, Sant Andreu apóstol.
Brieva de Cameros

:*Iste articlo ye sobre un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja; ta atros usos, se veiga *'Brieva (desambigación)**''.

**Brieva de Cameros''' ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 65 habitants (2008) en una superficie de 46,15 km², con una densidat de población d'1,41 hab/km².

## Cheografía
Brieva de Cameros ye situada a 963 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 18 km d'Anguiano, a capital d'a suya comarca, y a 59&nbsp;km de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
Corporales

**Corporales** ye un nombre común de diferents localidaz d'a Peninsula Iberica:

*Corporales, localidat d'a comunidat autonoma de La Rioja.
*Corporales, localidat d'a provincia de Leyón.
Canales de la Sierra

:*Iste articlo ye sobre un municipio en a comunidat de La Rioja; ta atros usos, se veiga *'Canales (desambigación)**''.

**Canales de la Sierra''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 80 habitants (2009) en una superficie de 54,44&nbsp;km², con una densidat de población d'1,47 hab/km².

## Cheografía
Canales de la Sierra se troba situau a 1.027 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 84&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja, y de 45&nbsp;km d'Anguiano, a capital d'a suya comarca.

## Cheografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Cristofo de Canales de la Sierra, un edificio d'estilo romanico.
Viniegra de Arriba

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Viniegra**''.

**Viniegra de Arriba''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 46 habitants (2006) en una superficie de 38,46&nbsp;km², con una densidat d'1,2 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Viniegra de Arriba se troba situada a 1.182 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 72&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Pedroso

**Pedroso** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, situau en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 101 habitants (2006) en una superficie de 19,29&nbsp;km², con una densidat de población de 5,24 hab/km².

## Chografía
A localidat de Pedroso ye situada a 773 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía
Bafalui

**Bafalui** (en castellano *Bafaluy*) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situato amán de Graus, perteneixient a este municipio. Hue ye despoblato.

## Cheografía
Lo lugar de Bafalui se troba situato a 850 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar. Se i plega por una pista de tierra dende La Puebla de Fantova.
  
## Historia
Villa en 1184, lugar en 1785, se chuntó con Yardo en 1845. Plegó a tener 74 habitants en 1875.

Lo lugar fue vendito a la papelera de Balaguer.

## Molimentos
*Ilesia de lo sieglo XVI.

## Toponimia
Seguntes Gerhard Rohlfs se puet remontar a l'antroponimo *Vabalus* documentato en una inscripción en Oviedo con terminación -ui de pertenencia. Lo paso dende *Babalui* ta *Bafalui* ye paralelo a "trabucar" ta "trafucar".

En la documentación d'Obarra s'escribe como *Baffalulli* u *Bafalulli*. Agustín Ubieto Arteta documenta tamién las variants graficas *Baffalul* y *Baffalulii*.

## Referencias
Abenozas

**Abenozas** ye un lugar aragonés en o municipio de Graus, provincia de Uesca y comarca de Ribagorza.

A suya población ye d'1 habitant (2018).

## Cheografía
O lugar d'Abenozas ye situato a 1.127 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km de Graus, a capital d'o suyo municipio.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1206, recollita en a suya propia obra *Documentos de [[Reyal Monesterio de Santa María de Xixena|Sigena]]*, en *Textos Medievales*, 32 (Valencia, 1970), y documenta as variants *Auenosa*, *Auenozar* y *Avinozar*.

## Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner bi ha dos posibilidaz respective d'a suya etimolochía. D'una man, podría derivar d'una forma chenitiva d'a voz arabe *abin* con l'adición d'un apellito; d'atra man, puet tener orichen en a voz latina *ebenus* ("ebano").

## Demografía

  
## Molimentos
* Ilesia de Sant Cristofo d'Abenozas, d'estilo romanico primitiva, d'o sieglo XI.
* Ermita d'o sieglo XVII.

## Vinclos externos
*  ''Abenozas'' en ''RomanicoAragones.com''.

## Referencias
Sant Estevan del Mall

**Sant Estevan del Mall** (en catalán *Sant Esteve del Mall*, en castellano *San Esteban del Mall*) ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio d'Isabana.

En 1991 yera despoblato, pero en 2006 bi heba 5 habitants.

## Cheografía
Ye situato a piet d'o *Tozal de la Virchen*, a 1.051 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Toponimia
*Mall* ye como se diz en catalán mallo y describe o modelato en os conglomeratos y piedras panals locals. En o fogache de 1405 s'escribe *Sant Sthevan del Mal*.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primer cita d'o lugar ye en 1099, recollita en a obra d'Antonio Ubieto Arteta *Colección diplomática de Pedro I de Aragón y Navarra* (Zaragoza, 1951), y documenta a forma *Sanctum Stephanum de Illo Mallo*.

## Molimentos
*Ermita d'a *Virchen del Tozal*, d'os sieglos XI-XII, en a tuca d'o tozal debant dito.
*Ermita romanica de Sant Saturnín, sieglo XII.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca.

## Vinclos externos
* Sant Estevan del Mall en *Románico Aragonés*.

## Referencias
Castanesa

**Castanesa** ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio de Montanui. A fabla habitual ye la catalana.

A suya población en 2018 yera de 29 habitants.

## Cheografía
Ye situato en a val de Castanesa, a 1.502 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 160 km de Uesca, a capital d'a suya provincia. Bi ha dos nuclios de población, *d'alto* y *d'abaixo*.

## Demografía

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 1015, en a obra de Manuel Serrano y Sanz *Noticias y documentos históricos del condado de Ribagorza hasta la muerte de Sancho Garcés III (año 1035)* (Madrit, 1912) y documenta as formas *Castanesa*, *Castaneta* y *Chastanesa*.

O lugar teneba una churisdicción compartita entre a diocesi d'a Seu d'Urchel y o monesterio de Santa María y Sant Per d'Alaón, por a cual cosa bi habió dos ilesias.

## Molimentos
*Ilesia de Sant Martín, sieglos XVI-XVIII. En 1015 os contes de Pallars reconoixieron a o monesterio de Santa María y Sant Per d'Alaón dreitos sobre ista ilesia.
*Ilesia d'a Virchen d'a Nova, d'o sieglo XII, d'estilo romanico, con elementos lombardos, encara que muit modificato.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca.

## Referencias

## Vinclos externos
* Castanesa en *RomanicoAragonés.com*.
Fontchanina

**Fontchanina** (en catalán ribagorzano *Fonxanina*, en grafía SLA y en catalán estándard *Fontjanina*, en en castellano *Fonchanina*) ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población ye de 6 habitants (2007). A fabla habitual ye la catalana.

## Cheografía
Ye situato en a Val de Castanesa.

## Demografía

## Parla
Rafel Vidaller Tricas replegó lo testimonio de l'habitant Antonio Lafón sobre como veyen los de Fontchanina lo suyo parlar en relación con atros parlars ribagorzans. Seguntes ixe testimonio los de Fontchanina charran igual que en toz los lugars de la val de Castanesa: Denui, Ardoné, Senyiu, Betesa, Santorens, Ardanui, y cuasi igual que en Alins. Pero no reconoixen que siga lo mesmo *patués* que en Las Paúls, Neril, Benifonts y Noals. Consideran que lo parlar de Montanuí ya ye catalán.

## Toponimia
Puet prener lo suyo nombre de la diosa Diana cazataira, con lo diminutivo *[[sufixo -ín(o)|-ina]]*, porque lo campés Bienvenido Mascaray Sin fa notar que bi ha un mont que tien forma de silueta de muller posata de memoria.
**DIANA* > *Jana*; *Font (de) Janina*.

L'achent forestal Rafel Vidaller Tricas ha replegau la toponimia d'este lugar y ha trobau toponimos en idioma aragonés, mas que mas aragonés arcaico, encara que huei se i charre catalán:

*Diftongos en -ue- y -ie-:
***[[Pico de Guadieso|El Guadieso]]*, *Barranco de Formuelos*, *Formuello*, *Barranco de las [[Garganta (cheomorfolochía)|Gargantiella]]s*.
*Diftongos en -ua-, -ia- como en bergotés y aragonés de la Val de Vio:
***Tossal de Següás*, *La cuasta*, *Tuca de la Cuasta*.
*Conservación de la -o final atona:
***Lo [[Mallo (cheomorfolochía)|Mallo]]*, *Chinestuso*, *Formuello*, *Barranco de Formuelos*, *El [[Faro]]*, *El Guadieso*, *Barranco de Picalbo*.
*Evolución de la -LL- latina enta una -s- sonora:
***Guadieso* (en atros lugars d'a val bi n'ha mas).
*Articlo *Lo*:
***Lo [[mallo (cheomorfolochía)|Mallo]]*.

## Referencias
Berceo

**Berceo** ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 194 habitants (2008) en una superficie de 15,27&nbsp;km², con una densidat de población de 12,70 hab/km².

## Cheografía
Berceo ye situau a 727 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 20 km d'a ciudat d'Anguiano, a capital d'a suya comarca, y a 42&nbsp;km de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Santa Olaria de Mérida de Berceo, un edificio construyiu en 1886, encara que guarda un retablo neoclasico con o martirio de Santa Olaria de Mérida, a titular d'a ilesia. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.

### Molimentos civils
* Casa d'a Villa, de 1886.

## Fiestas
* 16 de setiembre.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
Estollo

**Estollo** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 106 habitants (2008) en una superficie de 16,14&nbsp;km², con una densidat de población de 6,57 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Estollo ye situada a una distancia de 18&nbsp;km d'Anguiano, a capital d'a suya comarca, y a 49&nbsp;km de Logronyo, a capital de La Rioja. Ye situada a 751 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Nuestra Sinyora d'a Expectación d'Estollo. Ye una ilesia d'o sieglo XVIII, en estilo barroco, construyida en mampostería, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Ermita de Sant Isidro, tamién d'o sieglo XVIII.

## Fiestas
* 8 de setiembre, Natividat de Nuestra Sinyora.
* 18 d'aviento, Expectación d'a Virchen.
Ledesma de la Cogolla

:*Iste articlo ye sobre un municipio de La Rioja; ta atros usos, se veiga *'Ledesma**''.

**Ledesma de la Cogolla''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, situau en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 27 habitants (2008), en una superficie de 12,13&nbsp;km², con una densidat de 2,23 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Ledesma de la Cogolla ye situada a 749 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 40&nbsp;km de Logronyo, a capital de La Rioja, y a 10&nbsp;km d'Anguiano, a capital d'a suya comarca.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Ledesma de la Cogolla.
Mansilla de la Sierra

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Mansilla**''.

**Mansilla de la Sierra''' ye un municipio d'a comunidat autonoma unipersonal de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 70 habitants (2011) en una superficie de 84,76&nbsp;km², con una densidat de población de 0,83 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Mansilla de la Sierra se troba situada a 950 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 72&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja. Se troba a o canto de l'entibo de Mansilla, en o río Nacheriella. Dica 1959 o lugar se trobaba en un puesto que hue se troba baixo las auguas d'ixe entibo.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Tabladas.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ermita de Santa Caterina de Mansilla de la Sierra, una ermita en estilo romanico d'o sieglo XII.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Mansilla de la Sierra.
Puebla (desambigación)

**Puebla** apareixe como primer elemento en muitos toponimos d'a Peninsula Iberica indicador de poblas medievals. Los toponimos **Puebla** en castellano y part de l'aragonés equivalen a *Pobla* en catalán y part de l'aragonés, a *Pola* en astur-leyonés y a *Póvoa* en galaicoportugués. Son toponimos con **Puebla**:

* **[[La Pobla d'Abortón|La Puebla de Albortón]]**, un municipio d'a provincia de Zaragoza.
* **[[La Pobla d'Alfindén|La Puebla de Alfindén]]**, un municipio d'a provincia de Zaragoza.
* **[[La Puebla d'Arenoso]]**, un municipio d'a provincia de Castellón.
* **[[La Puebla d'Íxar]]**, un municipio d'a provincia de Teruel.
* **[[La Puebla de Castro]]**, un municipio d'a provincia de Uesca.
* **[[La Puebla de Cazalla]]**, un municipio d'a provincia de Sevilla.
* **[[La Puebla de los Infantes]], un municipio en a [[provincia de Sevilla]].
* **La Puebla de Valverde**, un municipio d'a [[provincia de Teruel]].
* **La Puebla del Río, un municipio en a provincia de Sevilla.
* **[[Puebla (estau)|Puebla]]**, un estau de Mexico.
Torruella d'Aragón

**Torruella d'Aragón** (en castellano *Torruella de Aragón*) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza situato a 16 de Graus, perteneixient a este municipio. Huei ye despoblato.
  
## Cheografía
Torruella d'Aragón ye situato a 1.008 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Molimentos
*Ilesia romanico-lombarda, d'o sieglo XIII, en runas.
*Ermita d'a Virchen de la Sierra.

## Vinclos externos
* A ilesia de Torruella d'Aragón en *RomanicoAragones.com*.
* http://www.despobladosenhuesca.com
Pueyo de Marguillén

:*Este articlo tracta sobre lo lugar de *'Pueyo de Marguillén**. Pa atros emplegos de lo toponimo **Pueyo** se veiga **Pueyo (desambigación)**.''


**Pueyo de Marguillén*' ye un [[lugar]] de [[Ribagorza]] situau a 7&nbsp;km de [[Graus]], [[municipio]] a lo que perteneixe. En [[2018]] teneba 18 habitants.

==Cheografía==
Ye situau en un pueyo de la [[val de Sarrón]], a piet de la [[sierra de Llaguarres]]. Este pueyo estió una plaza fortificada [[Edat Meya|medieval]].

==Molimentos==
Ilesia romanica de lo [[sieglo XII]], con torre poligonal de lo [[sieglo XVI]].

==Toponimia==
Como pasa con [[Torres (Ribagorza)|Torres]], en la parla local se clama *Pueyo* y s'anyade *de Marguillén* cuan se parla con chent de fuera de la comarca. L'apelativo *Marguillén* puet venir de *María Guillén*, seguntes diz la tradición u de *Marc Guillén*, seguntes suchiere la fonetica. La primera mención ye de [[1117]], en [[latín]], y referida a un *SEVERIANUS*: 


Atras mencions [[Edat Meya|medievals]] son dubdosas porque pueden corresponder a [[Pueyo d'Esera]], pero en [[1458]] n'hi ha una mención como *Pueyo* que corresponde a este lugar pus tamién fan mención de atros lugars cercanos. En lo [[Fogache de 1495]] se clama *Pueyo de Merguillén* y amás se nombra a un tal *Guillen de lo Pueyo* en [[Torrodesera|Torre d'Esera]]. En [[1551]] s'escribe *Pueyo de Marguillem*, en [[1598]] *Pueo de Marguillem*, en [[1607]] *Pueo* y en [[1628]] *Pueyo de Marguillem''.
Portaspana

**Portaspana** (en castellano *Portaespana*) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, que perteneixe a o municipio de Graus. Güei ye despoblato.

## Cheografía
O lugar de Portaspana ye situato en a marguin ezquierda de l'Isabana, enfrent de Capella, dezaga un cerro, a 590 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 3 km d'a ciudat de Graus, a capital d'o suyo municipio.

## Nombre
A primer mención ye en 1092 *Raimundus Gombaldi de Porta Spana*. S'ha rechistrato a pronunciación de */portaspÁna/* en os naturals d'este lugar, en 1957 Coromines replegó a pronunciación de */pÓrtaspÁna/* en Llaguarres.

No se sape si *Spana* fa referencia a un antroponimo chermanico u a que a zona estió muga entre musulmans y cristianos, y este lugar yera una *PORTA HISPANA*, on principiaba *Hispania*.

## Molimentos
*Ilesia parroquial, un edificio d'o sieglo XVI.

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Aguilar

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés de lo municipio de Graus, en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca; ta atros usos, se veiga *'Aguilar (desambigación)**''.


**Aguilar*' ye un [[lugar]] despoblau [[Aragón|aragonés]] de la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]] y [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]] situato a man de [[Graus]], perteneixient a este municipio.

== Toponimia ==
Ye un [[toponimia aragonesa|toponimo]] transparent formau por lo [[sufixo -ar]] y la parola *aguila*. Se pronuncia */Aguilá/*. Seguntes la [[Normas graficas de Uesca|grafía]] de [[1987]] y las actuals normas de l'[[Academia de l'Aragonés]] la -r final s'ha d'escribir, y sería *Aguilar''.
  
## Cheografía
Ye situato en un pueyo en la marguin de lo río Esera, a 952 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.

## Demografía

## Molimentos
*Ilesia parroquial, una ilesia de lo sieglo XVI.
*Ermita de Sant Andreu, un edificio d'estilo romanico de lo XII.

## Referencias
La Poblla de Roda

:*Iste articlo tracta sobre *'La Poblla de Roda**. Ta atros emplegos d'o toponimo **La Puebla** se veiga **La Puebla (desambigación)**.''


**La Poblla de Roda*' (en [[idioma catalán|catalán]] *La Pobla de Roda*, en [[idioma castellano|castellano]] *La Puebla de Roda*) ye un [[lugar]] d'a [[provincia de Uesca]] situato en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]], en o municipio d'[[Isabana]]. En [[2018]] teneba 108 habitants.

==Molimentos==
*Puent [[Edat Meya|medieval]] con tres uellos dito *Puente de la Luz*.

==Nombre==
Prene nombre de *Roda d'Isabana*; o lugar crexió baixo [[Roda d'Isabana|Roda]] y con o tiempo s'ha feito mes gran. A evolución en [[ribagorzano]] d'o grupo -pl- fa que en este lugar y a suya redolada se pronuncie *Poblla*. En [[idioma catalán|catalán]] estándard s'escribe *Pobla''.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca
Abella (Uesca)

:*Ta atros emplegos d'o termin *'Abella** se veiga **Abella (desambigación)**.''



**Abella** ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] amán de [[Las Pauls]] y perteneixient a iste [[municipio]], en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. En [[1991]] teneba una [[Población humana|población]] de 29 habitants.

== Cheografía ==
Lo lugar d'Abella se troba situato a 1.385 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima de lo ran de la mar, a una [[distancia]] de 150 [[km]] de la [[ciudaz d'Aragón|ciudat]] de [[Uesca]], la [[Capital (politica)|capital]] de la suya provincia. La estructura urbana de lo lugar s'articula arredol de la ilesia.

== Parla ==
Se i charra [[idioma catalán|catalán]]. Lo catalán d'Abella muga con lo [[aragonés benasqués|benasqués]]; la muga natural ye lo [[Coll de Fadas]], estando hue l'ueste d'iste [[cuello (topografía)|cuello]] una zona de diftongación predominant d'as O y E curtas [[latín|latinas]] y l'este d'iste cuello una zona de no diftongación predominant.

== Toponimia ==
Lo nombre ye d'orichen [[idioma latín|latín]], a partir d**apilia*. Pareixe que los [[antiga Roma|romanos]] rurals emplegaban a sobén embotadas animals, en iste caso un [[insecto]].

== Demografía ==

 
== Molimentos ==
* [[Ilesia de Santa Chulita d'Abella]], protechita legalment con a suya declaración como *Bien d'Intrés Cultural''.
 
## Referencias