open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cantón de Tolosa-15

O **cantón de Tolosa-15** (en occitán *canton de Tolosa-15*, en francés *canton de Toulouse-15*) yera una división administrativa francesa situada en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Tolosa.

A suya población yera de 51.774 habitants (1999). En feba parte 9 comunas.

A capital d'o cantón yera a localidat de Tolosa. O consellero cheneral d'o departamento yera Claude Palestroupat.

## Administración
### Consellers chenerals

## Se veiga tamién
* Cantons de l'Alta Garona
Cantón de Tornafuèlha

O **cantón de Tornafuèlha** (en occitán *canton de Tornafuèlha*, en francés *canton de Tournefeuille*) ye una división administrativa francesa situada en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Tolosa.

A suya población ye de 44.007 habitants (1999). En fan parte 3 comunas.

A capital d'o cantón ye a localidat de Tornafuèlha. L'actual consellero cheneral d'o departamento ye Claude Raynal.

## Administración
### Consellers chenerals

## Se veiga tamién
* Cantons de l'Alta Garona
Bausèla

**Bausèla** (*Bausèla* en occitán, *Beauzelle* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Blanhac y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 5.376 habitants (1999) en una superficie de 4,42 km², con una densidat de población de 1.216,29 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Bausèla.
*  Información de Bausèla en a pachina web de l*'[[Institut Géographique National]]*.
*  Información de Bausèla en a pachina web de l'INSEE.

## Referencias
Gara (desambigación)

**Gara** puet referir-se a:

* Una **[[gara]]** u **estación**, puesto d'acceso de viachers y mercaderías a o ferrocarril u l'autobús.
* **[[Gara (diario)|Gara]]**, diario basco bilingüe basco/castellano que s'edita en Sant Sabastián.
* **[[Leyenda de Gara y Jonay|Gara]]**, personache de leyenda d'a isla canaria de La Gomera.
La Reula

**La Reula** puet estar:

***[[La Reula (Pireneus Atlanticos)]]**, una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania.
***[[La Reula (Alta Garona)]]**, una comuna occitana en o departamento francés de l'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Legavin y rechión d'Occitania.
La Reula (Alta Garona)

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona; ta atros usos, se veiga *'La Reula**''.


**La Reula** (''La Reula'' en [[Idioma occitán|occitán]], ''Laréole'' en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] d'[[Alta Garona]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Tolosa|Tolosa]], [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Legavin|Legavin]] y [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 122 habitants([[1999]]) en una [[superficie]] de 8,88 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 13,74 hab/km².

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


==Galería d'imáchens==
<gallery>
Laréole - La Mairie.jpg| Casa d'a Villa
Laréole - Église Notre-Dame.jpg| Ilesia de Nuestra Sinyora
Laréole - Le chateau - Façade nord ouest - et les communs.jpg|Castiello
</gallery>

== Vinclos externos ==
*  [http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=32617 La Reula en a pachina web de l**Institut Géographique National''].
*  La Reula en a pachina web d'o Quid.
*  Localización de La Reula en un mapa de Francia con as suyas comunas mugants.
*  Mapa de La Reula en Mapquest.

## Referencias
Gara (diario)

***Gara*** (en basco "Somos") ye un periodico bilingüe basco/castellano publicato en a ciudat de Sant Sabastián, en Guipuzcua. Se caracteriza por estar un periodico d'ezquierdas y independentista basco.

## Historia
### Naiximiento
*Gara* amanixió en 1999 ta plenar o vueito que heba deixato o periodico de tamién editorial independentista y d'ezquierdas *[[Egin]]*, que heba estato zarrato por orden chudicial d'o chuez Baltasar Garzón. En o marco d'o sumario 18/98, o chuez Garzón heba actuato contra a cupula d'ETA, refirindo-se a os que consideraba diversos "instrumentos operativos" d'a organización terrorista relacionatos tanto con o suyo soporte financiero como con a "difusión d'os planteyamientos d'a suya estratechia". Asinas, dimpués d'ilegalizar cuantas empresas y organismos baixo l'acusación d'estar relacionatas con a estructura financiera d'ETA, Garzón decretó o 15 de chulio de 1998 o cierre d'o diario *Egin* (chunto con a radio *[[Egin Irratia]]* y atras empresas relacionatas), considerando que yeran integratas en a estructura d'ETA.

Meyo anyo dimpués, amanixeba Gara (30 de chinero de 1999). Conta con 97.000 lectors diarios.

En rematar a instrucción d'o caso *Egin*, l'Audiencia Nacional rebaixó l'acusación de colaboración con banda armata, lo que feba inchustificato o cierre. Pero allora, Orain S.A. ya heba dentrato en bancarrota, y o sector de mercato d*'Egin* heba estato cubierto por o diario *Gara*. Ni o diario *Egin* nian a radio tornoron a meter-sen en funcionamiento.

### Lanzamiento
O diario *Gara* apareixió por primera vegata en os quioscos o 30 de chinero de 1999. O suyu naiximiento estió cuatre meses dimpués de que se sinyase o Pacto d'Estella y, dende a suya aparición, o periodico fació suyo "o proposito de resolución, dende o respeto a os prencipios democraticos y a la realidat nacional basca, d'o conflicto historico que afecta a Euskal Herria".

### Capital popular
O nuevo diario naixió dimpués d'una campanya popular en a cuala arredol de 10.000 personas se convirtioron en accionistas d'o periodico. O capital con que prencipió o nuevo prochecto estió de 1.000 millons de pesetas, aportatos por ixos accionistas populars, con que se creyó a empresa *Euskal Herriko Komunikabide Elkartea* (Asociación de Medios de Comunicación d'o País Basco). Ista empresa tamién ha feito atros prochectos comunicativos como *Le Journal du Pays Basque* en o País Basco francés y a radio libre Info 7.

A primera plantiella d'o diario yera formata por 65 profesionals, dirichitos por a periodista d'Usúrbil Mertxe Aizpurua.

O 9 de chinero de 1999, se difundió un "numero zero", en que se apareixeban as razons ta creyar o nuevo periodico asinas como os prencipals elementos d'a suya linia tanto informativa como editorial. Dimpués d'ixe primer contacto, o 30 de chinero de 1999 plegaba o primer numero de *Gara* a os quioscos.

### Actualidad
O 14 de chulio de 2008 fuents d'o diario afirmoron que a seu de *Gara* en Pamplona yera sosmesa a ascuitas telefonicas por parti d'a Policía Nacional de Pamplona.

## Referencias

## Vinclos externos
*  www.gara.net
Ilesia (edificio)

:*Iste articlo tracta sobre un edificio dito *'Ilesia**. Ta atros emplegos se veiga [[Ilesia]].''


Una **ilesia*' ye un tipo d'[[edificio]], emplegato ta o [[Relichión|culto relichioso]], encara que a sobén o termin designa nomás que a os templos d'o [[cristianismo]], reservando-se a palabra *templo* ta cualsiquier atra relichión en cheneral, y a palabra *mesquita* ta os edificios de culto [[islam]]ico.

A ilesia cristiana ye construita con un [[altar]] como parte principal, que ye o puesto a on o [[sacerdot]] oficia a [[liturchia]].

== Etimolochía ==
L'orichen de la palabra ye en o [[latín]] *ecclesia*, encara que plega a ista luenga dende o [[Idioma griego|griego]] ἐκκλησία [*ekklēsía''].

## Se veiga tamién
* Arquitectura relichiosa.
* Basilica.
* Mesquita.
* Seu.
* Sinoga

## Referencias

## Vinclos externos
Cherbans

Os **cherbans** son os habitants nativos d'a isla de Cherba (Túniz). Son uns 40.000 individuos. Charran una luenga berber propia y son musulmans kharichís d'a secta ibadita.

## Rasgos fisicos
Se diferencian d'atros afromediterranios berbers y arabes en tener una alta frecuencia de braquicefalia.
Tā

A **tā** (en arabe ) ye a tercera letra de l'alfabeto arabe (vintidosena, con un valura numerica de 400, en l'orden abchadín). Ye una letra solar.

Representa o sonito consonantico .

## Escritura

A tā se liga a la letra vinient d'a parola. Tamién con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Ḍād

A **ḍād** (en arabe ) ye a quincena letra de l'alfabeto arabe (deciueitena u vintiseisena en l'orden abchadín). Ye una letra solar.

Actualment representa o sonito consonantico farinchalizato .

## Escritura

A ḍād se liga con la letra vinient d'a palabra. Tamién lo fa con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Drogadicción

A **drogadicción** ye una condición patolochica que se produce debito a l'uso frecuent de drogas. O desorden de l'adicción incluye una gran necesidat d'usar drogas, desarrollando asinas un comportamiento ta mirar ditas drogas, vulnerabilidat a recayer, y una disminución u capacidat lenta ta responder correctament a estimulos externos. A cuatrena edición d'o Manual diagnostico y estatistico de transtornos mentals (DSM-IV) categoriza l'adicción en tres etapas: preocupación/anticipación, melopera/intoxicacion, y rendición/afecto negativo. Istas etapas se caracterizan, respectivament, por as ansias en tot momento por obtener a substancia; emplegando mas substancia d'a necesaria ta experimentar os efectos d'a intoxicación; y experimentando tolerancia, sintomas de rendición y manca de motivación ta las actividaz cutianas. Ta l**American Society of Addiction Medicine'' a definición de drogadicción ye diferent de [[drogodependencia]] y [[tolerancia a las drogas]].

Asinas, tanto cientificos como atros autors, emplegan muit a sobén o concepto de drogadicción ta incluir a personas que no son usuarios d'as drogas seguntes a definición de l**American Society of Addiction Medicine''.

## Vinclos externos
*   Plan Nacional Espanyol sobre drogas.

## Referencias
Alzhéimer

L**'alzhéimer** ye una malautía neurodechenerativa que comporta una perdua progresiva de funcions mentals, debito a lo deterioro d'o teixito cerebral. As suyas causas exactas (etiolochía) encara son desconoixitas, pero se creye que i pueden contrebuir factors ambientals y cheneticos (por eixemplo, s'ha trobato que bi ha mutacions en cuatre chens que pueden predisposar a tener alzhéimer).

Os suyos sintomas fuoron descritos por primera vegata por o neurologo alemán Alois Alzheimer, de qui en prenió lo nombre. Dica os anyos 60, se creyeba que yera una malautía poco común. Mas entabant, se veyió que buena parti d'o que se creyeba normal en o proceso de l'aviellamiento yera, de feito, consequencia d'ista malautía. O factor de risgo mas important d'ista malautía ye, chusto, a edat.

Dende allora, os abances han estato muit importants, encara que hue lo día os tratamientos farmacolochicos disponibles (inhibidors d'a colinesterasa y memantina) consiguen beneficios clinicos limitatos.

Se sape que existe un periodo, o deterioramiento cognitivo leve (en anglés, *mild cognitive impairment*), que se puet considerar como a fase inicial de l'alzhéimer. Cada anyo, o 10-20% de pacients con deterioramiento cognitivo leve evolucionan a la malautía d'alzhéimer.
Ye fundamental a detección precoz, en o prencipio d'a malautía, ta poder emplegar os recursos medicos y sociosanitarios que sían menester, ya que l'atención d'os pacients con a malautía muit evolucionata suposa una important carga ta os familiars y ta la sociedat.

O suyo diagnostico se realiza a partir d'uns criterios consensuatos (os mas conoixitos son os d'o DSM-IV (siglas en anglés d'a 4ª edición d'o Manual Diagnostico y Estatistico d'os Trestuques Mentals).

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web d'a ''Fundación Alzheimer España''.
Alzheimer

**Alzheimer** puet referir-se a:

* L'alzhéimer, una malautía cerebral.
* Alois Alzheimer, o neurologo que dió nombre a la malautía.
Cáncer

:*Iste articlo tracta sobre a malautía. Ta atros usos se veiga [[cáncer (desambigación)]]*
O **cáncer** u **mal d'alcanz** ye un conchunto de malautías de pronostico y tractamiento diferents, que pende d'a localización anatomica a on que se trobe y d'o tipo celular u histolochico d'o que proceda, prencipalment.

O cáncer ye una proliferación acelerada, desordenada y incontrolada d'as celulas d'un teixiu que envaden, desplazan y destruyen, localment y a distancia, atros teixius sanos de l'organismo, os mas comuns son de piel, pulmón y mama.

## Notas


## Referencias

## Se veiga tamién
* Malminchador.

## Vinclos externos

*  Associación Espanyola contra el Cáncer.
Cáncer (desambigación)

**Cáncer** puet referir-se a:

* **[[Cáncer|Cáncer (malautía)]]**, una denominación común d'un conchunto de malautías distintas.
* **[[Cancer (chenero)]]**, un chenero de crustacios.
* ***[[Cancer (canción)]]***, una canción de *[[My Chemical Romance]]* que perteneixe a lo suyo disco *[[The Black Parade]]*.
Colera

:*Iste articlo ye sobre a malautía. Ta atros usos se veiga [[Colera (desambigación)]]*

O **colera** ye una malautía infecciosa intestinal aguda causata por a inchestión d'alimentos u augua contaminatos por a bacterias *[[Vibrio cholerae]]*. A sobén se presenta como una epidemia, y tien un periodo d'incubación curto, entre menos d'un día y cinco días, y a bacteria produce una enterotoxina que causa una diarrea copiosa, indolora y acuosa que puet conducir con rapideza a una grieu deshidratación y a la muerte si no se tracta a escape. A mayor parti d'os pacients tamién tienen gomitos.

A malautía que yera orichinaria d'Asia, concretament d'o delta d'o río Gangas, y s'estendilló dende zaguerías d'o sieglo XIX por tot o mundo, ta dimpués retacular y tornar a concentrar-se a lo sud d'Asia. Se rechistroron seis pandemias que matoron millons de personas en tota Europa, Africa y as Americas. A setena pandemia, que encara ye en curso, prencipió en 1961 a lo sud d'Asia, plegó en Africa en 1971 y en America en 1991. A malautía se considera endemica en muitos países y l'achent patocheno que causa o colera actualment no puet estar eliminato d'o medio ambient.

Robert Koch identificó a bacteria *[[Vibrio cholerae]]* como causa d'o colera en l'anyo 1883. Se tracta d'una proteobacteria en forma de *coma*, muit mobil y gramnegativa.

### Epidemias de colera en Espanya
* A primera vegata arribó a Vigo en chinero de 1933,, un anyo dimpués en a epidemia d'a ciudat de Barcelona morioron por o colera 3.344 personas. Mientres o sieglo XIX habió diferents epidemias en atros puestos como o Pais Valenciano u as Islas Balears y en l'anyo 1954 torna a epidemia a Barcelona con una mortalera de 6.419 personas que fació que as murallas fueran destruitas y se faciera o Pla Cerdà ta fer creixer a ciudat difuera d'as murallas estando muito mas hichienico.

## Vinclos externos

*  [O colera en a pachina web d'a [Organitzación Mundial d'a Salut (OMS).]]

## Referencias
Dāl

A **dāl** (en arabe  ) ye a uitena letra de l'alfabeto arabe (cuarta en l'orden abchadín) y -con diferents formas y nombres- en atros alfabetos semiticos). Ye una letra solar.

Representa o sonito consonantico .

## Escritura

A dāl no se liga a la letra vinient d'a palabra. Lo fa con l'anterior si no ye alif, una atra dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Montmajor

**Montmajor** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 472 habitants(2008), en una superficie de 76,50 km² con una densidat de población de 6,17 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Montmajor ye situata a 756 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

O suyo termin municipal ye formato por cuatro nuclios u sectors desalpartatos, estando uno d'istos nuclios formato por un enclave en a comarca vecina d'o Solsonés. En fan parte os lugars de Correà, Gargallà, Montmajor, El Pujol de Planès, Sant Feliu de Lluelles y Sorba.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de Montmajor en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*  Información de Montmajor d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
La Nou de Berguedà

**La Nou de Berguedà** (*La Nou de Berguedà* en catalán y oficialment, *La Nou* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 156 habitants (2008), en una superficie de 25,00 km² con una densidat de población de 6,24 hab/km².

## Cheografía
A localidat de La Nou de Berguedà ye situada a 876 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de La Nou de Berguedà en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de La Nou de Berguedà en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Anyos 810

Os **anyos 810** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 810 y l'anyo 819, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos
## Naixencias
## Muertes
Gripe

A **gripe** ye una malautía infecciosa que afecta a las aus y os mamifers, prevocata por o virus ARN d'a familia d'os ortomixoviridos (os virus d'a gripe). O nombre "gripe" deriva d'o francés *gripper* ("agafar de golpe") u de l'alemán suizo *grüpen* ("tremolar de fredor u de fiebre"). Un nombre alternativo, **influenza**, deriva d'o italiano *influenza*, que significa "influencia". En os humans, os simptomas habituals d'a malautía son arizons, fiebre, farinchitis, dolors musculars, mals de capeza sebers, tos, fatiga y malestar cheneral. En os casos mas grieus, a gripe prevoca pneumonia, que puet resultar fatal, especialment en os ninos y a chent gran. Encara que a sobén se puet trafucar con un resfriato, a gripe ye una malautía muito mas grieu y ye prevocata por un tipo de virus diferent. A gripe puet causar ansias y gomitos, mas que mas en os ninos, pero istos simptomas son mas caracteristicos d'a malautía no relacionata d'a gastroenteritis, que a vegatas ye dita "gripe estomacal" u "gripe d'as 24 horas".

## Pandemias
As cinco zagueras pandemias bi han estato por un virus d'a Cepa A, fiendo mortaleras en paises de cuasi tot o mundo.

* 1900-1901: A(H3N8).
* 1918-1919: A(H1N1) (gripe espanyola) mortalera de 50 a 100 millons de muertos.
* 1957-1958: A(H2N2) (gripe asiatica) mas de 70.000 muertos.
* 1968-1969: A(H3N2) (gripe de Hong Kong) mas de 47.000 muertos.
* 1977: A(H1N1) (gripe rusa).
* 2009-: A(H1N1) (gripe A).

As tres zagueras pandemias son orichinarias d'Asia, pasaron en primeras ta occident y dimpués a America.

## Se veiga tamién
* Gripe espanyola.
* Gripe aviar.
* Gripe A.

## Referencias

## Vinclos externos
Anyos 880

Os **anyos 880** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 880 y l'anyo 889, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Muertes
### Aragón
### Atros países
Refriau común

O **refriau común**, **fermenyo** u **rinitis aguda** ye una malautía d'as vías respiratorias altas, consistent en una afección catarral de naturaleza virica, bacteriana u alerchica, favoreixida por efecto d'a fredor u d'a humiditat. Afecta una u mas mucosas y se caracteriza mas que mas por a conchestión en o naso, o garganchón u o peito.

A sobén ye una malautía infecciosa viral leve d'o sistema respiratorio superior (naso y cuello) que produz una hipertermia moderada, arizons y un malestar cheneral. En a mayor parti d'os casos l'achent patocheno ye un virus (rinovirus, mixovirus, adenovirus, virus sincicial respiratorio, picornavirus). Os suyos sintomas, con mas detalle, son estarnugos, secreción nasal, goteyo u conchestión nasal –a sobén a la vegada u un en cada fuesa nasal–, picor, mal de cuello, tos, mal de cabeza y una sensación de malestar cheneral.

Gosa durar de 3 a 10 días y ye una d'as malautías mas comuns estando a suya vacunación inviable a causa d'a gran variedat de patochenos causants.

O refriau común perteneixe a las infeccions d'o tracto respiratorio superior. Ye diferent d'a gripe, una infección viral mas grieu d'o tracto respiratorio, con a que de vegatas se confunde, pero que amuestra sintomas adicionals: fiebre en augmento, tremblors y dolors musculars, tot y que muitas personas trafucan as dos malautías.

## Prevención
A causa d'a gran variedat de d'achents patochenos causants a vacunación no ye viable, por o que la millor manera de prevención ye de privar o contacto cercano con os enfermos, lavar-se meticulosa y regularment as mans y privar tocar-se a cara. Os sabons antibacterians no tienen garra efecto achents patochenos — ye la propia acción mecanica de lavar-se las mans la que elimina as particulas viricas—. Se recomiendan chel con alcol pa mans como metodo efectivo pa reducir a concentración d'os virus infecciosos en as mans. Manimenos, igual que en lavar-se las mans, los cheles alcolicos no proporcionan garra protección residual contra unatra infección.

En cualques países como Chapón las personas refriadas se colocan mascaretas cirurchicas como cortesía enta os de demás y privar-les d'o contachio. En países de fabla hispana, i hai personas que cuan tosen se cubren a boca y naso con a suya prenda de ropa, bufanda u mocador, pa privar que salgan as microparticlas emitidas.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Cefalea

A **cefalea** u  **mal de capeza** ye una condición de dolor, dende leve dica severo en a capeza. Tamién se puet definir como una experiencia perceptiva desagradable acompanyata d'una respuesta afectiva y mesmo d'a personalidat chenerata por a estimulación d'estructuras cranials sensibles a o dolor. A sobén a dolor de cervicals u d'o cuello puet interpretar-se tamién como mal de capeza.

## Referencias
Near Earth Asteroid Tracking

O **Near Earth Asteroid Tracking** (NEAT) ye un programa cientifico ta la localización d'asteroides amanatos en a suya orbita a la Tierra y que bi ha a posibilidat de que en a suya orbita puedan dentrar en colisión con o nuestro planeta. O programa ye dirichito por a NASA y por o *[[Jet Propulsion Laboratory]]* de Los Ángeles, en California, y prencipió a suya actividat en aviento de 1995.

Por un alcuerdo con a *[[United States Air Force]]*, o programa NEAT emplega telescopios GEODSS d'o Exerxito estausunidense, situatos en Haleakala (isla Maui, Hawaii), encara que tamién emplega dende abril de 2001 as instalacions d'o Palomar Observatory en o condau de San Diego (California).

O programa NEAT, dende a suya creyación, ha feito o descubrimiento de bels milers d'asteroides, y en 2005 o asteroide (64070) NEAT recibió o suyo nombre en honor d'o programa.

## Vinclos externos
*  Pachina d'a NASA sobre o Near Earth Asteroid Tracking.
Paul G. Comba

**Paul G. Comba** ye un astronomo italiano, naixito en 1926. En 1946 se tresladó a os Estaus Unius, doctorando-se en Matematicas en o *[[California Institute of Technology]]* en 1951.

Dende ixe inte, s'especializó en a investigación d'asteroides, estando o descubridor de centenars d'istos obchectos celestes (582 o 4 d'octubre de 2009).

## Referencias
Allande

**Allande** (**Ayande** en asturleyonés) ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca d'o Narcea y partiu chudicial de Tinéu.

A suya población ye de 2.106 habitants (2008) en una superficie de 342,24 km², con una densidat de población de 6,15 hab/km².

## Cheografía
### Parroquias
Principals poblacions d'Allande.
O concello d'Allande ye dividiu en 17 parroquias:
* Berducedo (en ortografía gallega Verducedo) .
* Bisuyu.
* Bustantigo (igual en ortografía gallega que asturiana).
* Llago (en ortografía gallega Lago).
* Ḷḷinares.
* Ḷḷomes.
* Paraxes.
* La Puela.
* Santa Colomba (igual en ortografía gallega que asturiana).
* Santo Miyao (Santo Millao en ortografía gallega).
* Samartín del Valledor (San Martín del Valledor en ortografía gallega).
* San Salvador (San Salvador del Valledor en ortografía gallega).
* Viḷḷabaser.
* Viḷḷagrufe.
* Viḷḷar de Sapos.
* Viḷḷaverde.
* Zalón.

### Mugas
O termin municipal d'Allande muga a lo norte con Villayón, a lo sud con Cangas del Narcea y Ibias, a l'este con Tinéu y a l'ueste con Pezós, Grandas de Salime y Negueira de Muñiz (Lugo, en Galicia).

## Luengas y parlas
En a mitat oriental d'Allande (Bisuyu, L.linares, L.lomes, Paraxes, La Puela, Vil.lagrufe, Vil.lar de Sapos, Vil.laverde, Zalón), se charra l'astur-leyonés y en a mitat occidental (Verducedo, Bustantigo, Lago, Santa Colomba, Santo Millao, San Martín del Valledor, San Salvador del Valledor), se charra gallego.

A parla astur-leyonesa d'a partida oriental d'Allande se clasifica en l'astur-leyonés occidental, a on s'incluye l'asturiano occidental, estando una zona d'alofonos de la Ll- de la serie de la che vaqueira.

## Demografía

### Evolución d'a población

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial d'o Concello d'Allande.
Felipe Fernández-Armesto

**Felipe Fernández-Armesto**, naixiu de Londres (Reino Uniu) en 1950, ye un historiador britanico, encara que fillo d'o periodista espanyol Felipe Fernández Armesto y pai de l'actor Sebastián Armesto.

## Premios
En 2004 recibió o Premio Nacional de l'Academia Espanyola de Gastronomía por a suya obra *Historia de la comida*.

## Obras
*1992: *Colón*.
*1993: *Antes de Colón*.
*1995: *Millenium*.
*1996: *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*.
*2002: *Civilizaciones*.
*2004: *Historia de la comida*.
*2006: *Barcelona: mil años de historia*.
*2006: *Los conquistadores del Horizonte. Una historia mundial de la exploración*.

## Referencias
Anyos 940

Os **anyos 940** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 940 y l'anyo 949, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos
## Naixencias
## Muertes
Discapacitat

Se diz que una persona poseye una **discapacidat** cuan fisicament u mental tien una función basica limitada respecto d'a meya u bien anulada totalment.

A visión que s'ha dau a lo largo d'o sieglo XX a la discapacidat yera relacionada con una condición u función que se considera deteriorada respecto d'o estándard cheneral d'un individuo u d'o suyo grupo. O termin, de uso frecuent, se refiere a lo funcionamiento individual, incluyindo-ie la discapacidat fisica, la discapacidat sensorial, a discapacidat cognitiva, la discapacidat intelectual, a malautía mental y cuantos atros tipos de malautías cronicas.

D'atra man, a visión basada en os dreitos humans u modelos socials incluye o estudio d'a interacción entre una persona con discapacidat y lo suyo ambient; mas que mas o papel d'una sociedat en definir, causar u mantener a discapacidat aintro d'ixa sociedat, incluyindo-ie unas actituz u unas normas d'accesibilidat que favoreixen a una mayoría en albandonando a una minoría.

O Día Internacional d'as personas con Discapacidat se celebra o 3 d'aviento en cada anyo.

## Bibliografía
* L. Tortosa, C Gracía-Molina, A. Page y A. Ferreras: *Ergonomía y discapacidad*. Instituto de Biomecánica de Valencia (IBV). Valencia, (2008). ISBN 84-923974-8-9.

## Vinclos externos

*  Confederación Española de Personas con Discapacidad Física y Orgánica (COCEMFE).
Ayer

**Ayer** puet estar

* **[[Ayer (Suiza)|Ayer]]**, una localidat de Suiza.
* **[[Ayer (Asturias)|Ayer]]**, un municipio d'Asturias.
Odontolochía

A **odontolochía** ye una profesión sanitaria que s'ocupa d'a prevención, diagnostico y tractamiento d'as alteracions d'os dients y teixitos adchacents d'a capeza, cuello y boca, ye muito relacionata con a estomatolochía.

Un dentista ye una persona que poseye os conoiximientos, experencia y titulación necesarios ta practicar a odontolochía u cualsiquiera d'as suyas brancas. A practica d'a odontolochía incluye a limpieza, o empaste y a extracción d'os dients, o tractamiento d'os trestuques chinivals (d'as chenivas), a corrección d'as irregularidaz de l'aliniación dental, a realización d'intervencions quirurchicas en a boca u a mandibula, y a construcción y colocación de dients artificials u dentaduras postizas.

## Enlaces externos

*  ''Pachina web d'o Ilustre Colegio Oficial de Odontólogos y Estomatólogos de Aragón''.
Virus

Un **virus** (d'o latín *virus*, "toxina" u "vereno") ye un achent infeccioso submicroscopico que ye incapaz de creixer u reproducir-se si no ye aintro d'una celula huespede. Os virus infectan toz os tipos de vida celular. O primer virus conoixito, lo virus d'o mosaico d'o tabaco, fue descubierto por Martinus Beijerinck en 1899, y actualment se'n conoix mas de 5.000 tipos diferents. O estudio d'os virus recibe o nombre de virolochía, y ye una branca d'a microbiolochía.

## Referencias
Cadors

**Cadors** (*Cadors* en occitán, *Cadours* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Legavin y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 696 habitants (1999) en una superficie de 10,58 km², con una densidat de población de 65,78 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Imáchens

Cadours - La halle PA31000064.jpg|Loncha 
Cadours - La halle PA31000064 intérieur.jpg|Interior d'a loncha 
Cadours - L'église.jpg| Ilesia
Cadours - Monument aux Morts.jpg| Molimento a os cayius 


## Vinclos externos
*  Información de Cadors en a pachina web de l*'[[Institut Géographique National]]*.

## Referencias
Le Casterar

**Le Casterar** (*Le Casterar* en occitán, *Le Castéra* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Legavin y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 597 habitants(1999) en una superficie de 16,71 km², con una densidat de población de 35,73 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Le Casterar en a pachina web d'o ''Institut Géographique National''.
*  Le Casterar en a pachina web d'o Quid.
*  Localización de Le Casterar en un mapa de Francia con as suyas comunas mugants.
*  Mapa de Le Casterar en Mapquest.

## Referencias
Pelapòrc

**Pelapòrc** (*Pelapòrc* en occitán, *Pelleport* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Legavin y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 344 habitants (1999) en una superficie de 10,38 km², con una densidat de población de 33,14 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Galeria d'imáchens

Pelleport (Haute-Garonne) La Mairie.jpg‎|
Pelleport (Haute-Garonne) Eglise.jpg| 
Pelleport (Haute-Garonne) Le monument aux Morts.jpg| 


## Vinclos externos
*  Pelapòrc en a pachina web de l'''Institut Géographique National''.

## Referencias
Le Gres

**Le Gres** (*Le Gres* en occitán, *Le Grès* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Legavin y rechión d'Occitania. Fa parte de l'aria metropolitana de Tolosa, con centro en a ciudat de Tolosa.

A suya población ye de 273 habitants (2007) en una superficie de 8,13 km², con una densidat de población de 27,43 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Le Gres en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.

## Referencias
Auriac de Vendinèla

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de l'Alta Garona; ta atros usos, se veiga *'Auriac**''.


**Auriac de Vendinèla*' (*Auriac de Vendinèla* en [[Idioma occitán|occitán]], *Auriac-sur-Vendinelle* en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] d'[[Alta Garona]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Tolosa|Tolosa]], [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Revèl|Revèl]] y [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 988 habitants ([[2006]]) en una [[superficie]] de 30,71 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 32,17 hab/km².

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Vinclos externos ==
*  [https://web.archive.org/web/20070311213345/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=32135 Auriac de Vendinèla] en a pachina web d'o *Institut Géographique National''.
*  Auriac de Vendinèla en a pachina web d'o INSEE.

## Referencias
Caramanh (Alta Garona)

**Caramanh** (*Caramanh* en occitán, *Caraman* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 1.944 habitants (1999) en una superficie de 30,19 km², con una densidat de población de 64,39 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes


Caraman - l'hotel de ville.jpg|
Caraman - La halle.jpg|   
Caraman - l'église Saint-Pierre.jpg| Saint-Pierre
Caraman - Le clocher de l'église Saint-Pierre.jpg|
Caraman - l'église Saint-Pierre l'intérieur.jpg|
Caraman - l'église Saint-Pierre Chaire.jpg|
 

## Vinclos externos
*  Caramanh en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.

## Referencias
Albiac (desambigación)

**Albiac** puet estar:

* **Toponimia**:
** **[[Albiac (Alta Garona)|Albiac]]**, una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
** **[[Albiac (Òlt)|Albiac]]**, una comuna occitana en o departamento francés d'Òlt, districto de Fijac, cantón de Gramat y rechión d'Occitania.
* **Onomastica**:
** **[[Apelliu Albiac]]**, un apelliu aragonés d'orichen toponimico orichinato en os anteriors toponimos.
Basilio II

**Basilio II** (Βασίλειος Β΄ Βουλγαροκτόνος en griego, *Bulgaroctonos* significa "matador de bulgaros"), ye naixito en 958 y muerto o 15 d'aviento de 1025 en Costantinoble, estió emperador de l'Imperio Romano d'Orient dende o 10 de chinero de 976 dica a suya muerte en l'anyo 1025. Encara que haiga pasato a la posteridat con a embotata de *Bulgaroctonos* en os suyos tiempos yera conoixito como "Balisio o porfirocheneta" u "Basilio o choben", diferenciando-lo de Basilio I Macedón. En o suyo mandato i habió campanyas contra os gazaros, os arabes y sobretot con o reino bulgaro de Macedonya u Bulgaria Ocidental, que deixó d'estar independient.
 
En a primera parte d'o suyo reinau (976-989) esclafa una revuelta d'a nobleza. Con os bulgaros se mantién a la defensiva, aturando a expansión d'o reino bulgaro de Samuel, y esto li permite de luitar contra o emir arabe d'Halepo. Basilio II consigue amanar politicament a los eslaus orientals y en l'anyo 989 Vladimir I o Gran de Kiev ye baptizato.

En a segunda parte d'o suyo reinau (989-1001) adreza a suya ofensiva contra os bulgaros y os arabes de Siria. En Siria ha d'intervenir en l'anyo 994 cuan o califa fatimí d'Echipto asitiaba Halepo, y en l'anyo 999 cuan os fatimís yeran amenazando Antioquía. Dimpués d'estas campanyas invade Cheorchia se l'anexiona. 

Por ixe tiempo Samuel de Bulgaria abanzaba enta Costantinoble y ye derrotatato en l'anyo 996 por Niceforo Uranos en as Termopilas.

En a tercera part d'o suyo reinau (1001-1018) con o suyo costato oriental seguro, adreza totas as fuerzas contra os bulgaros d'a muga nordoccidental. Basilio II encomienza una guerra total por a que li posan d'embotata *Bulgaroctonos* y en 1014 Samuel sufre una derrota total en una batalla chunto a lo río Struma. Os bulgaros se sozmeten ya de pa cutio en l'anyo 1018, y atros pueblos amés d'os bulgaros se sozmeten a los bizantins, como indica o "Libro de los Emperadors".

Os bizantins tamién intervienen en o sud d'Italia y Sicilia. Os bizantins vencen a los normandos y longobardos en 1013 en batalla de Cannas.

En a cuarta part d'o suyo reinau Basilio II en una campanya por tierras trascaucasianas (1018-1022) torna a ocupar Cheorchia y recibe a sumisión d'o rei d'Armenia. O Imperio Bizantín s'anexiona o Vaspurakán. O "Libro de los Emperadors" en parla:

En l'anyo 1025 os bizantins ocupan Mecina en Sicilia.

En l'anyo 1037 se creya a seu metropolitana de Kiev, dependient d'o patriarcato de Costantinoble.

## Referencias
Anyos 960

Os **anyos 960** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 960 y l'anyo 969, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos

## Naixencias

## Muertes
Mascarvila

**Mascarvila** (*Mascarvila* en occitán, *Mascarville* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 193 habitants (2006) en una superficie de 5,27 km², con una densidat de población de 36,32 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes


Mascarville - La Mairie.jpg
Mascarville - Église Saint-Étienne.jpg| 
Mascarville - Église Saint-Étienne le clocher.jpg|


## Vinclos externos
*  Mascarvila en a pachina web d'o ''Institut Géographique National.
*  Mascarvila en a pachina web d'o Quid.

## Referencias
Prunet

**Prunet** puet estar:

***[[Prunet (Alta Garona)]]**, una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
***[[Prunet (Ardescha)]]**, una comuna occitana en o departamento francés d'Ardescha, districto de L'Argentièira, cantón de Valon y rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
***[[Prunet (Cantal)]]**, una comuna occitana en o departamento francés de Cantal, districto d'Orlhac, cantón d'Arpajon y rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
***[[Prunet (Pireneus Orientals)]]**, una antiga comuna catalana en o departamento francés de Pireneus Orientals, districto de Prada, cantón d'el Canigó y rechión d'Occitania, que hue fa parte d'a comuna de **[[Prunet i Bellpuig]]**.
***[[La Salle-Prunet]]**, una antiga comuna occitana en o departamento francés de Losera, districto de Florac, cantón de Florac y rechión d'Occitania.
Diabetis mellitus

A **diabetis mellitus** u **diabetis sacarina**, a sobén dita simplament **diabetis** (d'o griego antigo: *διαβήτης*, "compás"), ye un sindrome de metabolismo alterato, debito cheneralment a una combinación de causas hereditarias y ambientals, que resulta en un ran de zucre en a sangre anormalment alto (hiperglucemia). O livel de glucosa en a sangre ye controlato por una interacción complexa de numerosas sustancias y hormonas d'o cuerpo, incluyindo-ie a hormona insulina, fabricata en as celulas beta d'o pancreas. "Diabetes mellitus" se referiere a un grupo de malautías que prevocan un ran alto de glucosa en a sangre debito a defectos d'a secreción d'a insulina u de l'acción d'ista hormona en o cuerpo.

A diabetis mellitus de tipo 1 se produce a causa d'una produción redueita d'insulina, mientres que a diabetis mellitus de tipo 2 y a diabetis chestacional se deben a una resistencia a los suyos efectos. As dos causas prevocan hiperglucemia, que ye a responsable prencipal d'os signos agutos d'a diabetis: una producción excesiva d'orina, mas sete y un augmento d'a inchestión de liquidos ta compensar, visión borrosa, perdua de peso sin de motivo aparent, letarchia y cambios en o metabolismo d'a enerchía.

O Día Mundial d'a Diabetis se celebra o 14 de noviembre.

## Referencias
Tuberculosi

A **tuberculosi** (abreviato como **TB** por *tubercle bacillus* u **T**u**b**erculosi) ye una malautía infecciosa común y a sobén mortal causata por micobacterias, prencipalment *[[Mycobacterium tuberculosis]]*. A tuberculosi gosa atacar os pulmons (como TB pulmonar) pero tamién puet afectar o sistema niervoso central, o sistema limfatico, o sistema circulatorio, o sistema chenito-urinario, o sistema gastrointestinal, os uesos, as articulacions y encluso a piel. Atras micobacterias, como a *[[Mycobacterium bovis]]*, a *[[Mycobacterium africanum]]*, a *[[Mycobacterium canetti]]*, y a *[[Mycobacterium microti]]* tamién causan tuberculosis, pero son especies mas raras.

## Referencias
Accident vascular cerebral

Un **accident vascular cerebral**, popularment dito **ataque cerebral** u **ictus cerebral**, ye un episodio aguto d'afección d'a circulación cerebral; se produce una lesión irreversible en un territorio cerebral a causa d'a perdua d'o riego sanguinio en a zona. Se produce una brusca interrupción d'o fluxo sanguinio en o cerebro que orichina una serie de sintomas variables en función de l'aria cerebral afectata.

O termen presenta numerosos sinonimos: accident cerebrovascular aguto, ictus, ictus cerebral u apoplectico u apoplexia. **Apoplexia**, d'o griego ἀποπληξία, *apoplēxia*, ye un suceso subito con perdua d'a consciencia; tamién golpe u ictus apoplectico. O termin accident vascular cerebral ye una traducción de l'anglés *cerebral vascular accident*, denominación que en l'actualidat ye amás reconoixita por os organismos internacionals de nomenclaturas. Con tot y con ixo, en anglés o termin mas emplegato ye *stroke*.

Lo que diferencia l'accident vascular cerebral d'atros conceptos parellans ye a consideración d'estar un episodio aguto y d'o tipo d'afección d'as funcions d'o sistema niervoso central. A sintomatolochía varía y pende de l'aria encefalica afectata.

A simptomatolochía asociata pende d'a parti d'o cerebro afectata y puet estar: hemiparesia u hemiplechia d'o costato contrario a lo territorio cerebral afectato, alteracions sensitivas, disartria, afasia d'expresión y/u comprensión, perdua de campos visuals, incontinencia d'esfincters, vertigo, mareyos, nauseas, apraxia, entre atras.

## Vinclos externos

*  ''Grup d'Estudio de Enfermedades Cerebrovasculares'' *Sociedad Española de Neurología.*

## Referencias
Anderson Mesa

**Anderson Mesa** (en anglés *Observatorio Nacional de Kitt Peak Anderson Mesa Station*; **Estación en Anderson Mesa de l'Observatorio Lowell** en aragonés) ye un observatorio astronomico estausunidense (codigo 688 d'a Unión Astronomica Internacional), que se troba situato en Flagstaff (Arizona), establito en 1959 por o Lowell Observatory (u Observatorio Lowell), a 2.163 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, que fa parte d'o Lowell Observatory Near-Earth-Object Search de l'Observatorio Lowell y d'a NASA ta descubrir obchectos proximos a la Tierra.

## Vinclos externos
*  Pachina web de l'Observatorio Lowell.
Caserío

Un **caserío** ("baserri" en basco) ye un casalicio tradicional en o medio rural basco (Bizcaya, Guipuzcua, norte de Navarra y Iparralde), que da nombre tamién a un tipo de habitat ixemenato on ye tipica a suya presencia.

Os caseríos son feitos de piedra y fusta, y pueden plegar a los 15 metros d'altaria. I viven toz os miembros d'una u dos familias, o suyo bestiar y a on tamién se guarda a cullita.

En o sud d'Espanya dicen *caserío* a un "casal" u agrupación de casas.

## Referencias

## Vinclos externos
La Pobla de Lillet

**La Pobla de Lillet** ye un municipio catalán situau en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 1.338 habitants (2008), en una superficie de 51,45 km² con una densidat de población de 26,01 hab/km².

## Cheografía
A localidat de La Pobla de Lillet ye situada a 843 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y ye a o canto d'o río Llobregat.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Puent viello de la Pobla de Lillet, un puent en estilo romanico.
* Ilesia de Santa María de la Pobla de Lillet, resta de l'antigo monesterio de Santa María de la Pobla de Lillet, que conserva bellas arcadas de l'antigo claustro romanico.
* Ilesia de Sant Miguel de la Pobla de Lillet, una ilesia d'o sieglo XI en estilo romanico, adedicada a Sant Miguel arcánchel.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de La Pobla de Lillet en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de La Pobla de Lillet en a pachina we d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Puig-reig

**Puig-reig** (*Puig-reig* en catalán y oficialment, *Puigreig* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 4.326 habitants (2008), en una superficie de 46,20 km² con una densidat de población de 93,64 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Puig-reig ye situata a 455 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y ye trescruzata por o río Llobregat.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de L'Ametlla de Merola, Cal Marçal, Cal Riera, Colònia Pons, Colònia Vidal y Cal Prat.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Martín de Puig-reig, una ilesia d'o sieglo XIII adedicada a Sant Martín de Tours que conserva bellas pinturas en estilo romanico tardano.

## Referencias

## Vinclos externos

* Pachina wb oficial municipal.
* Información de Puig-reig en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
* Información de Puig-reig en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya.
Malautía de transmisión sexual

Una **malautía de transmisión sexual** (*MTS*), tamién conoixitas como **infeccions de transmisión sexual** (*ITS*) u clasicament como **malautías venerias**, son una infección en que as relacions sexuals tienen una relevancia epidemiolochica, en estar o suyo meyo de transmisión.

Dica os anyos 1990 yeran conoixitas com *malautías venerias* (de Venus, diosa de l'amor en a mitolochía griega) que de feito yera tamién un eufemismo que en cierta manera amagaba l'orichen sexual d'una malautía en alto grau estigmatizata.

Son un grupo de malautías en a propagación d'as cuals a conducta d'as personas i tien muita importancia.
Castiello

Un **castiello** (d'o latín *[[castellum]]*, un diminutivo de *[[castrum]]*, lugar fortificato) ye un edificio construito ta residencia d'o sinyor d'un lugar y d'as suyas tropas y d'as chents mas amanatas u *[[mesnada]]*, amás de simbolizar o suyo poder feudal sobre o suyo feudo. A suya función social de residencia sinyorial se converte asinas en elemento fundamental d'a definición, encara que son tamién importants os elementos defensivos que l'acompanyan (murallas, torres, almenas y fortificacions de tota mena).

O tipo especifico d'o castiello ye medieval, con orichen en Europa y presencia en territorios con contacto politico u militar con Europa, como Orient Meyo con as Cruzatas, encara que tamién s'aplica a construccions en Chapón ta residencia d'os sinyors feudals chaponeses.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Castiellos d'Espanya (Castillosnet).
*  Castiellos d'Espanya (Arteguias).
Avinyón

**Avinyón** (*Avinhon* en occitán, *Avignon* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Vauclusa, districto d'Avinyón (en ye a suya capital, amás de capital de 3 cantons) y rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A suya población ye de 92.454 habitants (2006) en una superficie de 64,78 km², con una densidat de población de 1.427,19 hab/km².

Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

## Historia
En 737 la ciudat s'entrega a los omeyas como consecuencia d'una traidoría.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Avinyón.

## Referencias
Ermita

Una **ermita** u **armita** (d'o latín *eremita*, d'o griego ερημίτης < ερημος (*[[disierto]], lugar sin vechetación, yermo*) ye una capiella, santuario u ilesia que se troba en o campo, en un lugar aislau luent d'un lugar habitau y que ye adedicau a o culto relichioso. D'antis mas, qui feba lo servicio relichioso en a ermita yera o ermitanyo, un oficio hue desapareixiu.

En Aragón, a sobén as ermitas indican a presencia d'un antigo despoblau, a sobén medieval, y los descendients d'ixe antigo despoblau fan hue pelegrinacions a la ermita que se troba en o lugar despoblau.

## Referencias

## Vinclos externos
Palomar Observatory

L**'Observatorio Palomar** (en anglés; **Palomar Observatory**) ye un observatorio astronomico estausunidense, que se troba situau en a tuca d'o monte Palomar a 1.713 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar. Ye situau en o condau de San Diego, en o estau de California y a suya chestión la fa o *[[California Institute of Technology]]*. O suyo telescopio prencipal tien 5 metros de diametro, y dende 1947 dica 1975 estió o mayor telescopio d'o mundo.

En istas instalacion se han feito muitos descubrimientos astronomicos y astrofisicos, entre los que cal destacar o descubrimiento d'a planeta nana Sedna.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial d'o Palomar Observatory.
Yerzol

**Yerzol** (en castellano *Yérzol*) ye un antigo despoblau en o municipio d'Orés, en a comarca de Cinco Villas, provincia de Zaragoza y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.

## Molimentos
*Ermita d'a Virchen de Yerzol, una ermita repui de l'antiga ilesia d'o lugar, a on os vecins d'Orés fan una romería o 23 d'abril y o segundo domingo d'agosto.