open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solanum lycopersicum

A **tomatera** u **tomatero** () ye una planta d'a familia d'as solanacias y lo suyo fruito ye lo **tomate**.

L'orichen d'a planta silvestre se troba en a zona entre o norte de Chile, Perú y Ecuador, y estió en Mexico a on que se domesticó y cautivó por primera vegata ya antis d'a plegata d'os conqueridors espanyols. O nombre d'o fruito deriva d'a palabra náhuatl *tomatl*.

## Descripción
Ye una planta herbacia anyal, bellas vegadas bianyal, erecta u decumbent, de grandaria muit variable seguntes as variedaz (as tempranas gosan aconseguir una longaria d'1,2 m; as tardanas, son cuasi siempre mas grans y pueden plegar a medir o doble). Tiene tallos ramificau, bellas vegadas volubles, densament glanduloso-pubescents, con pels curtos con u sin glandulas y pels largos, blancos y pluricelulars. As fuellas plegan dica 24 por 17&nbsp;cm, ovadas u ovado-lanceoladas, imparipinnadas u biimparipinnadas con peciolo d'1,5–6&nbsp;cm y con foliolos que miden 4-60 por 3–40&nbsp;mm, ovaus, obtusos, peciolulaus, enters u lobaus, muit desiguals, alternos, suboposaus u oposaus, por un regular verdes, glanduloso-pubescents por a faz, cenicientos y tomentosos por o revés. 

A inflorescencia ye composada de cimas racemiformes, isoladas u cheminadas, con 3-7 flors, extra-axilar, con frecuencia oposada a las fuellas y con pedunclo 4–15&nbsp;mm, a vegadas bifurcau. As flors son actinomorfas, hermafroditas, sin bractias, con pedicelos de 5,5– 20&nbsp;mm en flor, y de dica de 30&nbsp;mm, deflexos y ixamplaus en a fructificación, con una articulación enta la metat u un poquet por alto d'a mesma. O caliz tien 6-10mm en a florada y dica 30&nbsp;mm en a fructificación. Ye campanulau, con 5-7 sepalos soldaus en a base, glanduloso-pubescent, y tubo de 0,5-1,5&nbsp;mm, mas curto que no os lobulos que miden 5–10&nbsp;mm y son linial-lanciolaus u linial-elipticos, subobtusos, licherament desiguals. A corola mide bels 8–12&nbsp;mm, igual u liucherament mas larga que o caliz, amariella, glanduloso-pubescent, con 5-8 petalos de 6-8,5&nbsp;mm, soldaus en a base, oblanceolaus, ciliaus, con tres niervos. Os estambres son glabros, iguals entre si, con filamentos de 0,2–1&nbsp;mm, unius en a parte inferior y con a parte distal libre, mas curta que no as anteras que tienen 6–8&nbsp;mm. L'ovario ye glanduloso-pubescent con estilo cilindrico, a vegadas ixamplau en l'apex, pubescent en a metat inferior a lo menos cuan ye choven, y con estigma capitau, deprimiu en o centro.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Tomatensorten aus aller Welt- über 20.000 Sorten, artíclo en Ethno-Botanik.org.
Massalavés

**Massalavés** ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situau en la comarca de la Ribera Alta y partiu chudicial d'Alchecira.

La suya población ye de 1.652 habitants (2007), en una superficie de 7,5 km² con una densidat de población de 220,27 hab/km².

## Cheografía
Massalavés ye situato a 28 metro d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 40 km de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Sant Miguel. Construyita en parti en o sieglo XII dencima d'una mesquita, ye d'estilo gotico.
Poveda de la Sierra

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanomanchego d'a provincia de Guadalachara; ta atros usos, se veiga *'Poveda (desambigación)**''.

**Poveda de la Sierra''' ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 162 habitants (2006), en una superficie de 51,7 km² y una densidat de población de 3,13 hab/km².
Vadorrei

**Vadorrei** (en castellano *Vadorrey*) ye un barrio aragonés d'a ciudat de Zaragoza situau en o districto d'o Rabal. Se troba en a marguin ezquierda de l'Ebro amán d'a muga que o río Galligo marca a la ciudat por l'Este.

Se tracta d'una zona fuertement ligada a os dos mayors ríos d'a ciudat, estando extremo d'a-saber-los puents (Puent de la Unión, Puent Manuel Giménez Abad, Puente d'o Ferrocarril, o puent y azut sobre a entibadera que regula o cabal d'o río.

O vinclo d'iste sector d'a ciudat con os suyos ríos ye tan important, que os suyos vecins devantoron o molimento a l'Ebro, formau por o zaguer barco d'Aragón que presto servicio publico, un remolcador remolachero, que ye en sí mesmo una pieza arqueolochica industrial.
 
A o suyo canto ye construyiu o puerto fluvial de Zaragoza, dito de Vadorrei, dando-le-ne o dreito d'estar nombrau como Barrio Portuario. Ye o puesto a on prencipia a navegación fluvial d'o río en o suyo trampo urbán y de l'azut Manuel Lorenzo Pardo, que regula o cabal d'o río.

As riberas d'o barrio en o Galligo facioron parti d'o plan de recuperación fluvial d'a Exposición Internacional Zaragoza 2008.
Puebla de Valles

**Puebla de Valles** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara y partiu chudicial de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 97 habitants (2008), en una superficie de 27,46 km² y una densidat de población de 3,53 hab/km².

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
Riba de Saelices

:*Este articlo ye sobre *'Riba de Saelices**, un [[municipio]] d'a provincia d'[[provincia de Guadalachara|Guadalachara]]. Ta d'atros usos de ''Saelices'', veyer [[Saelices (desambigación)]].''

**Riba de Saelices*' ye un [[municipio]] d'a [[provincia de Guadalachara]], en a [[comunidat autonoma]] de [[Castiella-La Mancha]], [[Espanya]]. A suya población ye de 142 habitants ([[2007]]), en una superficie de 66,68 [[km²]] y una [[densidat de población]] de 2,12 hab/km².

== Mugas ==
O suyo [[termin municipal]] muga con [[Huertahernando]] y [[Esplegares]], [[Anguita]], [[Mazarete]], [[Ablanque]] y [[Saelices de la Sal]].

== Toponimia ==
O [[toponimia castellana|toponimo]] *Riba de Saelices* presenta un component d'o mesmo orichen que os toponimos aragoneses "[[Sant Felices (desambigación)|Sant Felices]]" y os [[occitán gascón|gascons]] "[[Sent Helitz (desambigación)|Sent Helitz]]". Amuestra perda d'a F- inicial d'acuerdo con a [[fonetica castellana]].

Os toponimos navarro-aragoneses *Sant Felices* y os toponimos castellanos *Santelices* u *Saelices* son recurrents en a [[Peninsula Iberica]] y derivan d'una composición toponimica en [[idioma latín|latín]] tipo *ECCLESIA SANCTĪ FĒLICIS* u *MONASTERIUM SANCTI FELICIS* con perda d'o substantivo y fosilización d'o [[chenitivo]] *FELICIS''.

## Demografía

## Molimentos
* Espelunga de los Casares, declarada Bien d'Intrés Cultural.
* Ilesia de Santa María Malena de Riba de Saelices, d'orichen romanico.

## Referencias

## Vinclos externos
Renera (Guadalachara)

:*Este articlo trata sobre *'Renera** que ye un municipio de [[Provincia de Guadalachara|Guadalachara]]. Ta la rechión d'a [[espalda]], se veiga **Renera**.''

**Renera''' ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 73 habitants (2006), en una superficie de 20,23 km² y una densidat de población de 3,60 hab/km².
Romanones

**Romanones** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de L'Alcarria, partiu chudicial de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 130 habitants (2008).

## Cheografía
Romanones ye situato a 755 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km de Guadalachara, a capital d'os suyos partiu chudicial y provincia.

### Mugas
O termin municipal de Romanones muga con os termins de Valfermoso de Tajuña, Irueste, Tendilla, Armuña de Tajuña y Horche.

## Toponimia
Rafael Lapesa considera os toponimos tipo Romanones u Romanos como indicativos de nuclios de población on os hispanorromans viviban deseparatos d'os visigodos.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Pero, un edificio d'o sieglo XVII.

## Referencias

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
Sacedón

**Sacedón** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 1605 habitants (2015), en una superficie de 113,28 km² y una densidat de población de 15,15 hab/km².

## Cheografía
Sacedón se troba en un baixant d'a Sierra d'Altomira.
Saelices de la Sal

:*Este articlo ye sobre *'Saelices de la Sal**, un [[municipio]] d'a provincia d'[[provincia de Guadalachara|Guadalachara]]. Ta d'atros usos de **Saelices**, veyer [[Saelices (desambigación)]].''

**Saelices de la Sal*' ye un [[municipio]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Guadalachara|Guadalachara]], [[Comarcas de Castiella-La Mancha|comarca]] d'a [[Sinyoría de Molina-Alto Tajo]] y [[partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Guadalachara|Guadalachara]], en a [[comunidat autonoma]] de [[Castiella-La Mancha]], [[Espanya]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 53 habitants ([[2009]]), en una [[superficie]] de 19,37 [[km²]] y una [[densidat de población]] de 2,74 hab/km².

== Toponimia ==
O [[toponimia castellana|toponimo]] *Saelices* ye o cognato castellano d'os [[idioma aragonés|aragoneses]] "[[Sant Felices (desambigación)|Sant Felices]]" y d'os [[occitán gascón|gascons]] "[[Sent Helitz (desambigación)|Sent Helitz]]". Amuestra perda d'a F- inicial d'acuerdo con a [[fonetica castellana]].

Os toponimos [[navarro-aragonés|navarro-aragoneses]] *Sant Felices* y os toponimos castellanos *Santelices* u *Saelices* son recurrents en a [[Peninsula Iberica]] y derivan d'una composición toponimica en [[idioma latín|latín]] tipo *ECCLESIA SANCTĪ FĒLICIS* u *MONASTERIUM SANCTĪ FĒLICIS* con perda d'o substantivo y fosilización d'o [[chenitivo]] *FELICIS''.

## Cheografía
A localidat de Saelices de la Sal se troba situada a 983 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 99 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes

## Referencias
Salmerón (Guadalachara)

**Salmerón** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de L'Alcarria y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 200 habitants (2007) en una superficie de 36,39 km², con una densidat de población de 5,50 hab/km².

## Chegrafía
Salmerón ye situato a 825 metros d'altaria dencima d'o rn d'a mar, a una distancia de 94 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web no oficial sobre Salmerón.
Setiles

**Setiles** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 92 habitants (2013), en una superficie de 56,77 km² y una densidat de población de 1,62 hab/km².

## Mugas
O suyo termin municipal muga con Uellos Negros, Tordesilos, Tordellego, El Pobo de Dueñas y El Pedregal.

## Puestos d'intrés
*Laguna de Setiles.
*Menas de fierro, continación d'as de Uellos Negros.
*Casa-Fuerte d'os Malo de Marciella.
Terzaga

**Terzaga** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 27 habitants (2007), en una superficie de 33,81 km² y una densidat de población de 0,79 hab/km².

## Toponimia
Agustín Ventura Conejero lo relaciona con l'antroponimo romano *Tertius* y lo sufixo de pertenencia -aca.

## Bibliografía
* Agustín Ventura Conejero: *Toponimia de la provincia de Teruel*. Revista Teruel, nº 48, 1972.
Tierzo

**Tierzo** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo.

A suya población ye de 40 habitants (2010), en una superficie de 40,06 km² y una densidat de población d'1,00 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *Tierzo* s'explicaría a partir de lo latín *TĔRTIUM*, y sería cognato d'o toponimo aragonés Tierz.

## Cheografía
A localidat de Tierzo se troba situata a 1.043 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Referencias
Tordesilos

**Tordesilos** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y d'o partiu chudicial de Molina d'Aragón.

A suya población ye de 112 habitants (2013), en una superficie de 46,49 km² y una densidat de población de 2,41 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Tordesilos ye situata a 1.345 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

### Mugas
O suyo termin muga con Alustante, Adobes, Tordellego, Setiles, Uellos Negros, Villar del Salz y Rodenas.

## Administración
### Alcaldes

## Fiestas
*25 d'abril: Sant Marcos.
*13 de chunio: Sant Antón.
Torija

**Torija** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de L'Alcarria, partiu chudicial de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 1.097 habitants (2008), en una superficie de 35,28 km² y una densidat de población de 31,09 hab/km².

## Cheografía
Torija ye situato a 958 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Historia
En a Guerra Civil Espanyola, mientres a batalla de Guadalachara, dende o 10 de marzo de 1937 Torija estió o Cuartel cheneral d'os chefes de l'Exercito Popular Republicano Enrique Líster y Hans Kahle (iste zaguero, chefe d'una d'as Brigadas Internacionals que participoron en a batalla).

## Toponimia
Lo nombre puet venir d'o latín *TURRICULA*, pero no ye de descartar que tienga relación con toponimos teruelanos derivatos de la radiz *TUR* comuns en a zona.

Miguel Cortés y López diz en lo *Diccionario geográfico-histórico de Espanya*:

Por lo que fa a lo castiello y mesón templero, Miguel Cortés y López s'entivocó: no yera en l'actual municipio teruelán, yera en *Torija*, localidat de L'Alcarria de Guadalachara.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Castiello de Torija, establito por a Orden d'o Temple. Fue conquerito por o reino de Navarra en o sieglo XIV, y fue destruyito en a Guerra d'o Francés. Reconstruyito en os anyos 1960.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.
Torrecuadrada de Molina

**Torrecuadrada de Molina** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya, comarca de Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón.

A suya población ye de 18 habitants (2009), en una superficie de 35,80 km² y una densidat de población de 0,50 hab/km².

## Cheografía
Torrecuadrada de Molina ye situata a 1.189 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 153 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes
Torrecuadradilla

:*Iste articlo tracta sobre *'Torrecuadradilla**. Ta altros emplegos d'a palabra **torre** se veiga **Torre (desambigación)**.''

**Torrecuadradilla''' ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 47 habitants (2006), en una superficie de 32,88 km² y una densidat de población de 1,42 hab/km².
Tordellego

**Tordellego** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 64 habitants (2007), en una superficie de 33,47 km² y una densidat de población de 1,91 hab/km².

## Mugas
O suyo termin municipal muga con Adobes, con Piqueras, con Anquela del Pedregal, con Morenilla, con un cantón d'o termin de El Pobo de Dueñas, con Tordesilos y con Setiles
Torremocha de Jadraque

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanomanchego; ta atros usos, se veiga *'Torremocha (desambigación)**''.

**Torremocha de Jadraque''' ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sierra Norte de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 19 habitants (2006), en una superficie de 11,17 km² y una densidat de población de 1,70 hab/km².
Tortuera

**Tortuera** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 217 habitants (2013), en una superficie de 82,2 km² y una densidat de población de 2,64 hab/km².

## Cheografía
En Tortuera ye o naixedero d'o río Piedra.

### Mugas
O suyo termin muga con L'Aldeyuela de Tiestos, Cillas, Cimballa, Cubillejo de la Sierra, Cubillejo del Sitio, Embit, Fuentelsaz, Molina d'Aragón, Rueda de la Sierra, Tartanedo y Torralba de los Fraires.

## Parla
O lexico popular d'intrés etnografico de Tortuera se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla *Gu 200*.

## Referencias
Traíd

**Traíd** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Sinyoría de Molina.

A suya población ye de 34 habitants (2013), en una superficie de 48,59 km² y una densidat de población de 0,68 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Traíd se troba situata a 1.373 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar a lo norte d'a Sierra del Nevero.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Traíd.
Utande

**Utande** ye un municipio d'a provincia de Gusdalachara, en a comarca de L'Alcarria de Guadalachara, partiu chudicial de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 50 habitants (2009), en una superficie de 19,04 km² y una densidat de población de 2,63 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Utande se troba situata a 841 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'o suyo partiu chudicial y d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes
Valdeconcha

**Valdeconcha** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca de l'Alcarria Baja.

A suya población ye de 47 habitants (2009), en una superficie de 23,47 km² y una densidat de población de 2,00 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Valdeconcha se troba situata a 752 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 49 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes
Valverde de los Arroyos

:*Este articlo tracta sobre *'Valverde de los Arroyos**, municipio d'a provincia de [[provincia de Guadalachara|Guadalachara]]. Ta atros emplegos d'o toponimo **Valverde**, veyer **Valverde (desambigación)**.''

**Valverde de los Arroyos''' ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 114 habitants (2007), en una superficie de 45 km² y una densidat de población de 2,53 hab/km².
Río Piedra

Lo **río Piedra** ye un río aragonés, afluent de lo río Xalón.

## Naixedero
Hidrolochicament se puede dicir que lo río Piedra naixe en lo lugar de Cimballa, a on que los manantials li aportan un caudal que plega dica Xalón. Los manantials mes importants son: Los uellos de la Balsa, *El Molinno Nuevo*, los dos de lo batán que dan augua a la piscifactoría, y lo de *La Fuente de la Mora* a on que son las piscinas.

Auguas ent'alto d'ixos naixeders lo río baixa seco cuasi tot d'anyo dende las sierras de Selas y Caldereros a traviés de las foces de Torralba, que son lo escenario d'una antiga captura fluvial a costa de cuencas endorreicas relacionadas con la de Gallocanta. Considerando como principal d'entre los cursos d'augua menors que complegan en Embit lo *río se San Nicolás* u *de la Vega* se puede decir que topograficament lo naixedero de lo río Piedra ye cerca de Cillas, en lo termin municipal de Rueda de la Sierra.

## Curso meyo
En esta parte de lo cauz se troban:
* la central hidroeletrica de *la Requijada*, con una concesión de 2 m³/sg
* lo Monesterio de Piedra.
* lo municipio de Nuévalos,
* la desembocadura de lo río Ortiz
* lo entibo de la Tranquera

## Desembocadura
En lo curso meyo de lo Xalón, antes de plegar enta Calatayú entre las desembocaduras de los ríos Monegriello, y Mesa.

## Referencias
Enerchía solar

A **enerchía solar** ye a enerchía renovable obtenita dreitament d'o Sol. A radiación solar que incide sobre a Tierra puet aprofeitar-se por a suya capacidat ta escalfar, u dreitament, a traviés de l'aprofitamiento d'a radiación en dispositivos opticos u d'atros tipos.

A radiación tien una valura de potencia que varía seguntes l'inte d'o día, as condicions atmosfericas que l'esmorteixen y a latitut. Se puet asumir que en buenas condicions d'irradiación ista valura ye superior a los 1000 W/m² a livel d'a superficie terrestre.

A enerchía solar se puet aprofeitar de tres trazas: en arquitectura solar, en centrals termicas solars y en centrals solars fotovoltaicas.

## Enerchía solar en Aragón
A enerchía solar ye, como atras enerchías renovables, important en Aragón. En total bi ha 205 instalacions solars en Aragón, con una potencia total de 8,85 Mw.

A mayor planta fotovoltaica sobre teito d'o mundo se troba en Figueruelas, en a fabrica d'Opel-Grupo PSA. Ye formata por 85.000 modulos con una superficie total de 183.000 m² y una producción añal de 15,1 millons de Kwh.

O mas gran parque solar sobre tierra d'Aragón ye en a localidat de Zuera, con una potencia instalata de 9,94 Mw en 45.540 modulos

## Vinclos externos
*  Four Solaire d'Odeillo
*  pàgina del Prometheus Institute for sustainable development
*   Jonathan G. Dorn, 22.07.2008
*  Pachina d'Eurosolar

## Referencias
Enerchía mareomotriz

A **enerchía mareomotriz** ye una fuent d'enerchía que aprofeita a enerchía renovable que se produce en as puyatas y baixatas d'as mareas, debitas a las fuerzas gravitatorias entre a Luna, a Tierra y o Sol. S'emplega un alternador ta chenerar asinas enerchía electrica con ista fuent d'enerchía.

## O suyo uso practico
En Francia en 1961 s'inició un prochecto de central eletrica maremotriz, en o estuario d'o río Rance (en Bretanya), a planta maremotriz d'o Rance. Encara que a obra se remató en 1966 y a electricidat chenerata s'incorporó a o rete d'enerchía electrica dende 1967, con una potencia instalada de 240 Mw, y que chenera o 3% d'o consumo electrico bretón, a suya construcción portó bellos problemas ta o medio ambient, que facioron que garra atro prochecto similar s'haiga rematau.
Guillem Nicolau

**Guillem Nicolau** estió un humanista aragonés que vivió en o sieglo XIV. Estió capellán en a Cort de Pero IV o Ceremonioso y de Chuan I o Cazataire, y aduyant d'a escribanía d'a Cancellería. O 30 de chulio de 1366 estió nombrau aduyant de rechistro en a cort d'a reina. Posteriorment s'establió en Maella, an que yera retor en 1387.

Tradució obras d'o latín enta o catalán y de revés. No se conoixen as calendatas y puestos de naiximiento y defunción, pero o suyo nombre amaneix en documentos dende 1366 dica 1390.

Guillén Nicolau tradució ta o Rei d'Aragón o *Chronicon Siculum* u *Chronicon Siciliae* ta o catalán y as *[[Cròniques d'Aragó]]*, *Cròniques dels Reis d'Aragó* u *Crònica General d'en Pere el Cerimoniós* ta o latín
.  Tamién tradució vinte epistolas d'as *Heroidas* d'Ovidio, escribindo unas glosas debant de cadaguna a modo d'introducción, que resumiban o suyo argumento. Ista traducción ye encara inedita, pero será publicada luego.

O Gubierno d'Aragón dio en a suya honor o nombre *Guillem Nicolau* a o premio literario en luenga catalana que convoca anyalment (encara que con bellas interrupcions) dende 1986.
 
## Referencias
Montealegre del Castillo

**Montealegre del Castillo** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 2.301 habitants(2007) en una superficie de 177,79&nbsp;km² y una densidat de 12,94 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Almansa, Bonet, Fuente-Álamo y Corral-Rubio en a provincia d'Albacet, y tamién con Yecla y Chumiella en a Rechión de Murcia.
Bonet (Albacet)

**Bonet** ye un lugar d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 1.270 habitants (2007) en una superficie de 125,06&nbsp;km² y una densidat de 10,16 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Alpera, con Chinchiella de Mont Aragón, con Montealegre del Castillo y con Almansa.
Fuente-Álamo

**Fuente-Álamo** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha. Fa parte d'o partiu chudicial d'Almansa.

A suya población ye de 2.643 habitants (2011) en una superficie de 133,39&nbsp;km², con una densidat de población de 19,81 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Fuente-Álamo se troba situada a 720 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 61 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O termin municipal de Fuente-Álamo muga con Chinchiella de Mont Aragón a l'ueste; con Pétrola y Corral-Rubio a lo norte; con Montealegre del Castillo a l'este; con Chumiella a lo sud-ueste; con Ontur a lo sud; y con Tobarra a lo sud-este.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Dionís Areopachita de Fuente-Álamo, una ilesia d'o sieglo XVIII en estilo neoclasico adedicada a sant Dionís Areopachita.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Fuente-Álamo.
Maut

**Maut** (u a vegatas **Manaut**) yera una bruixa de Biescas conoixita porque feba con os suyos maldaus que as personas en cuentas de parlar escanyutasen como os cans.

En atras versions d'a leyenda yera o sobrino u o mesmo fillo de Maut qui escanyutaba en cuentas de parlar. A Inquisición ninvió un conte ta Biescas ta comprebar os feitos que escayeceban con ista bruixa, qui confirmó cómo ye que escanyutaba y feba escanyutar a las chents.

As personas que yeran maldatas y escanyutaban se conoixeban en Biescas, y en tota la val de Tena, como *"latrantes"*. Important ye a epidemia que bi habió en o sieglo XVI, con muitos casos de *"muliers latrantes"*.

## Bibliografía
*  *Breve inventario de seres mitológicos fantásticos y misteriosos de Aragón. Chema G. Lera. Prames. ISBN 978-84-8321-268-4* 
*  *[https://web.archive.org/web/20071022011254/http://www.yalliq.com/Yalliq2/Yalliq2.pdf Tradición oral en Tierra de Biescas.] Ana Cristina Blasco Arguedas. Yalliq. ISBN 84-932793-1-5*
Xalanz

**Xalanz** (*Jalance* en castellano y oficialment), ye un municipio de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 914 habitants (2015), en una superficie de 94,80 km² con una densidat de población de 9,78 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *Xalanz* s'interpreta a partir de l'arabe *xalans* ("terreno suelto", "terreno chesenco"). La erosión d'a cobertera cretacia y churasica ha feito que afloren os materials tobos de facies Keuper (Triasico superior) en forma de terrers u *badlands*.

En la obra d'Al-Idrisí se fa mención de ŠLNŠ como un castiello cerca d'Exativa y d'Ayora.

## Demografía

## Referencias
Xarafuel

**Xarafuel** (*Jarafuel* en castellano, *Xarafull* en catalán) ye un municipio de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 808 habitants (2015), en una superficie de 103,10 km² con una densidat de población de 7,81 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *Xarafuel* s'interpreta que ye un toponimo mozarabe con a radiz arabe *[[Cistus|xara]]* y con o segundo elemento derivau d'o latín *FOLIU*. En castellano medieval as variants documentals presentan *x* (*Xarafuel*, *Xarafuell*) u *ch* (*Cherafuel*), en catalán medieval presentan *x* (*Xarafull*, *Xerafull*) u *s* (*Sarafull*). En latín medieval gosan presentar *x* (*Xarafull*, *Xerafull*, *Xaraful*), pero en un texto en latín escrito en Aragón una variant presenta *ch* (*Charafull*). En un texto escrito en aragonés medieval d'as actas d'as "*[[Corz de Barcelona (1436-1437)|Corz de Barcelona]]*" de 1436-1437 lo podemos veyer como *Xarafuel*:

## Demografía

## Referencias
Zarra (Valencia)

**Zarra** ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. Fa parte de lo partiu chudicial de Requena.
	
La suya población ye de 463 habitants (2015), en una superficie de 49,7 km² con una densidat de población de 9,74 hab/km².

## Toponimia
Lo toponimo *Zarra* s'interpreta a partir de lo latín *SERRA* ("sierra") y apareixe en latín medieval como *Serra*, *Açarra*, *Zarra* y *Sarra*.

## Cheografía
Zarra ye situau a 605 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 130 km de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.

### Mugas
Lo termin municipal de Zarra muga con los termins d'Ayora, Xarafuel y Teresa de Cofrentes.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia parroquial de Santa Ana, de lo sieglo XVIII.

## Referencias
Teresa de Cofrentes

**Teresa de Cofrentes** ye un municipio d'o País Valenciano d'a provincia de Valencia, situau en a comarca de Requena-Utiel, en a Valencia castellana. A suya población ye de 698 habitants (2007) en una superficie de 110,80 km² con una densidat de población de 6,3 hab/km².

## Demografía
Ayora

**Ayora** ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Val d'Ayora y partiu chudicial de Requena, en la Valencia castellana. 
  
La suya población ye de 5.303 habitants (2015), en una superficie de 446,6 km² (ye uno de los termins municipals mes grans de la provincia) con una densidat de población de 12 hab/km².

## Cheografía
La localidat d'Ayora ye situada a 641 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, a una distancia de 130,6 km de la ciudat de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.

### Mugas
Lo termin municipal d'Ayora muga con Bicorp, Enguera, Xarafuel, Quesa, Teresa de Cofrentes y Zarra, totas en la provincia de Valencia y con Almansa y Alpera de la provincia d'Albacet, Castiella-La Mancha.

## Historia
Esta localidat fue repoblada por castellanos. Ayora y la suya val fuoron adhibius a lo Reino de Valencia en 1304 por lo Tractau de Torrellas (no perteneixeban a lo Reino de Valencia orichinario).

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos

* Ilesia parroquial de Nuestra Sinyora de l'Asumpción, una ilesia en estilo renaixentista.
* Convento de Sant Francisco, de 1573, encara que restaurau en 1778.
* Cruz de Sant Antón, de lo sieglo XV, en estilo gotico.
* Poblau iberico de lo Castellar de Meca, de los sieglos V-III aC, protechiu legalment dende 1931 con la suya declaración como *[[Molimento Nacional]]*.
* Castiello d'Ayora, un castiello ye fácil que de lo sieglo XIII, dimpués de la conquiesta de la localidat por la Corona d'Aragón, construito dencima de repuis d'una fortaleza andalusí. Lo castiello fue destruito a primers de lo sieglo XVIII mientres la Guerra de Succesión espanyola por las tropas de Felipe V.

## Referencias

## Vinclos externos
* 
* Pachina web oficial municipal.
Alpera

**Alpera** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 2.382 habitants (2007) en una superficie de 178,47&nbsp;km² y una densidat de 13,35 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Ayora, Bonet, Higueruela, Carcelén, Alatoz y Almansa.
Higueruela

**Higueruela** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha), en o partiu chudicial d'Almansa.

A suya población ye de 1.263 habitants (2009) en una superficie de 205,45&nbsp;km² y una densidat de 6,36 hab/km².
   
## Cheografía
A localidat 'Higueruela se troba situata a 1.039 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
Muga a l'este con Alpera (a 21&nbsp;km), a l'ueste con Hoya-Gonzalo (a 10&nbsp;km), a lo sud con Bonet (a 16&nbsp;km) y Lo Villar de Chinchiella (a 11&nbsp;km, una pedanía de Chinchiella de Mont Aragón) y a lo norte con Pozo-Lorente (a 16&nbsp;km).

## Historia
A historia d'Higueruela se remonta a l'anyo 1350 d'alto u baixo. A comarca de Chinchiella de Mont Aragón (a Mancha de Mont Aragón) yera una rechión abundant en selbas y con pocas poblacions d'importancia de fueras de Chinchiella, només que aldeyas u chicoz casals. Albacet obtenió o titol de villa en ixos tiempos y Almansa, La Roda y Villarrobledo chuntos no sumaban ni 2.000 habitants. Pareix que este estió o prencipio d'Higueruela, que s'independizó de Chinchiella de Mont Aragón en l'anyo 1820.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia parroquial, adedicata a Santa Quiteria, una ilesia d'estilo neoclasico d'o sieglo XVIII.

## Vinclos externos
*  Información d'Higueruela en a pachina web d'a Deputación Provincial d'Albacet.
Manchuela Albacetenya

A **Manchuela Albacetenya** ye una mancomunidat que aplega a 24 municipios d'a provincia d'Albacet y a El Herrumblar, un municipio d'a provincia de Cuenca. Chunto con a Manchuela Cuencana forma a comarca tradicional y historica d'a Manchuela. Ye repartirta entre os partius chudicials de Albacet, Almansa, Casas-Ibáñez (mes que mes), Motilla del Palancar y La Roda.

A seu d'esta mancomunidat se troba en a carrera Matadero 5 de Fuentealbilla.

## Cheografía

Muga a lo norte con a Manchuela Cuencana y a Plana d'Utiel, a l'este con a Val de Cofrentes, a lo sud con o Mont Iberico-Corredor d'Almansa y os Plans d'Albacet, y l'ueste con a Mancha d'o Xúcar-Centro.

La sulcan o río Xúcar, y os suyos afluents Cabriuel y Val de Membra. Os ríos Xúcar y Cabriuel deixan entre as suyas politas vals una plana tipicament manchega.

## Economía

Como en a Manchuela cuencana, tien especial importancia en a economía d'a zona o cautivo de champinyón, cerial, a vinya, olivera, zafrán, y tamién o bestiar ovín. Precisament tota a Manchuela d'Albacet se troba adhibita en a Denominación d'Orichen Manchuela de vin.
Carcelén

**Carcelén** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 573 habitants (2014) en una superficie de 75,36&nbsp;km² y una densidat de 7,6 hab/km².
 
## Toponimia
Robert Pocklington interpreta este toponimo a partir d'o latín *CARCERANU*, que significará "d'a cárcel" y se referiría a que se troba en o cabaixo d'una val con costeras de muita pendient enta l'Este, Sud y Ueste. Este autor compara este toponimo con Càrcer y Sumacàrcer en o País Valenciano y con Valcárcel en Asturias, y considera que ye un toponimo mozarabe que ha pasau a traviés de l'arabe hispano y que s'ha adaptau en castellano con un cambio de CH por C
:
**CARCĔRĀNU* (latín) > **Carčelán(o)* (mozarabe) > **Qarčilān* (arabe hispano) > *Carcelén*.

En a documentación medieval se presenta como *Carçeren* u *Carceren* dende 1264-1265.

## Mugas
Muga con Alatoz, Alcalá del Xúcar, Casas de Ves, Villa de Ves, Ayora y Alpera.

## Referencias
Alatoz

**Alatoz** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha).

A suya población ye de 585 habitants (2007) en una superficie de 63,86 km² y una densidat de población de 9,16 hab/km².
 
## Cheografía
A localidat d'Alatoz se troba situata a 860 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 47 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.
### Mugas
Alatoz muga con Alcalá del Xúcar, Alpera, Higueruela, Carcelén, La Recueja, Exorquera y Pozo-Lorente.
Pozo-Lorente

**Pozo-Lorente** ye un lugar d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 489 habitants (2007) en una superficie de 80,96&nbsp;km² y una densidat de 6,04 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Higueruela, Casas de Juan Núñez, Villavaliente y Alatoz.
San Fernando de Henares

**Sant Fernando de Henares** ye un municipio d'a Comunidat de Madrit con una extensión de 39,29 km² y una población de 39843 habitants.

## Mugas
* A l'ueste con Madrit capital y Coslada.
* A lo norte con Paracuellos del Jarama y Torrejón de Ardoz (nord-ueste).
* A l'este con Alcalá de Henares, Torres de la Alameda y Loeches.
* A lo sud con Mejorada del Campo y Rivas-Vaciamadrid.

## Se veiga tamién
*Linia 200 d'Adif.
Reyal Sinyoría de Molina

La **Reyal Sinyoría de Molina** estió una sinyoría churisdiccional medieval establida arredol de la villa de Molina de Aragón, en l'actual provincia de Guadalachara.

Fue fundada como sinyoría independient entre los reinos Castiella y d'Aragón por Manrique de Lara. En 1321 se desvinió que lo títol de sinyor de Molina lo prenese lo rei de Castiella, y d'astí entadebant lo han teniu los reis de Castiella y dimpués d'Espanya.

Mantenió lo fuero sin cuasi cambios dende la suya fundación dica la suya abolición en 1813 y tenió una división administrativa pareixida a la de las comunidaz d'aldeyas aragonesas, con seixmas, comunidaz que en Castiella se conoixen como *[[Comunidades de Villa y Tierra]]*.

## División administrativa

La Sinyoría de Molina, igual que las atras comunidaz de villa y tierra de la Extremadura castellana, yera estruturada arredol d'una villa prencipal, n'este caso Molina, rodeyada por las tierras que se dividiban seixmas, cuatre n'este caso en cuenta de las seis que hi heba por un regular. Estas seixmas yeran la de lo Campo, la de lo Pedregal, la de lo Sabinar y la de la Sierra. Dimpués cadaguna se dividiba en unas vint vintenas, que correspondeban a cadaguna de las aldeyas de la seixma y las suyas tierras, divididas a mes cadaguna en unos cinco quinyons pa repartir las tierras de cada lugar.

### Seixma de lo Campo
La *[[seixma d'el Campo (Senyoría de Molina)|seixma d'el Campo]]* ye la que ye mes a lo norte y la mes grant, abracando las vals altas de lo Mesa y de lo Piedra y la paramera nortoriental de Molina.

Algar de Mesa, Amayas, Anchuela del Campo, Campillo de Dueñas, Chilluentes, Cillas, Concha, Cubillejo de la Sierra, Cubillejo del Sitio, Embit, Establés, Fuentelsaz, Hinojosa, Labros, Milmarcos, Mochales, Pardos, Rueda de la Sierra, Tartanedo, Torrubia, Tortuera, Villel de Mesa y La Yunta.

### Seixma de lo Pedregal
La *[[seixma d'el Pedregal]]* ye a l'este de Molina arredol a lo camín ta Teruel.
 
Aldehuela, Anchuela del Pedregal, Anquela del Pedregal, Castellar de la Muela, Castilnuevo, Chera, El Pobo de Dueñas, Hombrados, Morenilla, Novella, Otilla, El Pedregal, Pradilla, Prados Redondos, Setiles, Tordellego, Tordelpalo, Tordesilos, Torrecuadrada de Molina y Torremochuela.

### Seixma de lo Sabinar
La *[[seixma d'el Sabinar]]* ye a l'ueste de Molina y comprendeba sobretot los cursos de lo río Arandilla y de lo meyo y baixo Gallo.

Aragoncillo, Baños de Tajo, Buenafuente del Sistal, Canales de Molina, Castellote, Cobeta, Corduente, Cuevas Labradas, Cuevas Minadas, Escalera, Fuembellida, Ferrería, Lebrancón, Olmeda de Cobeta, Rillo de Gallo, Selas, Taravilla, Teroleja, Torete, Torrecilla del Pinar, Torremocha del Pinar, Valhermoso, Valsalobre, Ventosa y Villar de Cobeta.

### Seixma de la Sierra
La seixma de la Sierra ye la mes meridional i son los lugars que bi ha en la Sierra de Molina y a l'este de l'Alto Tajo, muga natural con lo común de villa y tierras de Cuenca.

Adobes, Alcoroches, Alustante, Checa, Chequilla, Megina, Motos, Orea, Peralejos de las Truchas, Pinilla de Molina, Piqueras, Terzaga, Terzaguilla, Traíd y Villanueva de las Tres Fuentes.

## Referencias
Fierrabrás

**Fierrabrás** (d'o francés a bras fier, *brazo valient, brazo furo*) en atras versions *Ferragut*, ye un caballero sarracén de los cantars de chesta franceses.

Tamién da nombre a o cantar de chesta anonimo francés, perteneixient a la Chesta d'o Rei, y que conta as aventuras d'o chigant *Fier-à-bras*. Iste cantar inspiró a Cervantes y Calderón de la Barca.
Villavaliente

**Villavaliente** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (comunidat autonoma de Castiella-La Mancha), en o partiu chudicial de Casas-Ibáñez.

A suya población ye de 275 habitants (2008) en una superficie de 34,84 km² y una densidat de 7,89 hab/km².

## Cheografía
Villavaliente ye situato a 725 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 44 km d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Casas de Juan Núñez, con Exorquera, con La Recueja, con Alatoz e con Pozo-Lorente.

## Administración
### Alcaldes
Valdeganga

**Valdeganga** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (comunidat autonoma de Castiella-La Mancha).

A suya población ye de 1.943 habitants (2007) en una superficie de 70,76&nbsp;km², con una densidat de población de 27,46 hab/km².

## Mugas
Muga con Albacet, Chinchiella de Mont Aragón, Mahora, Exorquera y Casas de Juan Núñez.
Mahora

**Mahora** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha), en a comarca d'a Manchuela Albacetenya y partiu chudicial de Casas-Ibáñez.

A suya población ye de 1.423 habitants(2008) en una superficie de 108,14 km² y una densidat de 13,16 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Albacet, Valdeganga, Motilleja, Madrigueras, Nabas d'Exorquera, Cenizate, Golosalvo, Fuentealbilla y Exorquera.
Sinyoría de Molina

**Sinyoría de Molina** se puet referir a:

* *[[Reyal Sinyoría de Molina]]*, una sinyoría medieval adhibida a lo reino de Castiella.
* *[[Sinyoría de Molina-Alto Tajo]]*, l'actual comarca d'a provincia de Guadalachara.
Motilleja

**Motilleja** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha), en o partiu chudicial de Casas-Ibáñez.

A suya población ye de 585 habitants(2008) en una superficie de 23,82 km² y una densidat de 24,56 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Motilleja ye situata a 650 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 22 km d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

Ye amanata a lo río Xúcar.

### Mugas
Muga con Albacet, Madrigueras y Mahora.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Motilleja en a pachina web d'a Deputación Provincial d'Albacet.
Madrigueras

**Madrigueras** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 4.733 habitants(2007) en una superficie de 73,31&nbsp;km² y una densidat de 64,56 hab/km².
   
## Mugas
Muga a lo sud con Albacet, (o río Xúcar fa de muga), a lo sud-este con Motilleja, a l'este con Mahora y con Villagarcía del Llano (Manchuela Cuencana), y a lo norte y ueste con Tarazona de la Mancha.
Fuentealbilla

**Fuentealbilla** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 1.951 habitants (2007) en una superficie de 108,29&nbsp;km² y una densidat de 18,02 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Mahora, Golosalvo, Cenizate, Villamalea, Casas-Ibáñez, Alcalá del Xúcar, Abengibre y Exorquera.

## Personalidaz naixidas de Fuentealbilla

* Andrés Iniesta, chugador de fútbol d'o FC Barcelona y d'a Selección Espanyola de Fútbol, ye naixito d'esta localidat en 1984 y qui fació o gol en a final d'a Copa d'o Mundo de Fútbol de Sudafrica 2010 que li dió a la Espanya a victoria.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web de l'Ayuntamiento de Fuentealbilla.
Villamalea

**Villamalea** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 3.909 habitants (2007) en una superficie de 127,99&nbsp;km² y una densidat de 30,54 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Cenizate, Iniesta, (provincia de Cuenca), El Herrumblar, Venta del Moro (provincia de Valencia), con Casas-Ibáñez, y con Fuentealbilla.

## Toponimia
O filologo Abelardo Herrero Alonso crei que se remonta a l'arabe *maleha*, "polita", "fermosa", como "Billamalefa" de l'Alto Millars, que adapta o fonema aspirato arabe como una /f/ d'alcuerdo con atros arabismos presents en aragonés y catalán.
Casas-Ibáñez

**Casas-Ibáñez** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet, en a comarca d'a Manchuela Albacetenya (Castiella-La Mancha) y partiu chudicial d'o suyo nombre (en ye a suya capital).

A suya población ye de 4.674 habitants (2008) en una superficie de 103,22 km² y una densidat de población de 45,28 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Casas-Ibáñez se troba situata a 707 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
Muga con Fuentealbilla, Villamalea, Venta del Moro (provincia de Valencia), Alborea y Alcalá del Xúcar.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chuan Baptista de Casas-Ibáñez, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII construyita en estilo barroco, que ye adedicata a Sant Chuan Baptista.
* Capiella d'os Ochando, un edificio d'estilo rococó.

## Personalidaz
* Bonifacio Sotos Ochando (1785-1869) lingüista y gramatico.
Alborea

**Alborea** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 778 habitants (2014) en una superficie de 72,05&nbsp;km² y una densidat de 10,8 hab/km².

## Mugas
O suyo termin municipal muga con Requena, Casas de Ves, Casas-Ibáñez, Alcalá del Xúcar y Villatoya.

## Toponimia
Bel autor lo relaciona con l'arabe *[[burch|burdj]]*, (como Burcharaloz y Alborche), pero a traviés d'a forma diminutiva *al-Buráyyadj* comparable con "torreciella".

Ha existiu una variant con epentesi antihiatica *Alboreya* documentada en textos medievals valencianos que rechistran a importación de trigo dende Aragón y tierras d'interior entre 1385 y 1391.

## Parla
A parla d'Alborea penteneixe a lo conchunto d'o dialecto manchego, con adstrato aragonés y catalán. Entre os aragonesismos trobamos *ablentar*, *anieblar*, *[[barral]]*, *[[caparra]]*, *[[chulla]]*, *emboticar* *enrobinarse*, *esclafar *, *festear*, *[[forcat]]e*, *[[güenya]]*, *halda*, *jetazo*, *[[melsa]]*, *mojete*, *[[rodancha]]*, *rosigar*, *[[rosigón]]*, *[[samugo]]*, *silleta*, *[[tocho]]*, *tranquillo*, *yayo*, *[[zuro]]*

## Historia
L'orichen d'este nuclio de población se troba ligau a la Reconquiesta. Yera una aldeya que perteneixió primero a lo bispato de Cuenca, dimpués a Alarcón y dende 1226 dica o sieglo XIX a Exorquera.
 
## Referencias
Alcalá del Xúcar

:*Este articlo tracta sobre *'Alcalá del Xúcar**, municipio d'a provincia de [[provincia de Cuenca|Cuenca]]. Ta atros emplegos d'o toponimo **Alcalá**, veyer **Alcalá (desambigación)**.''

  	
**Alcalá del Xúcar*' (*Alcalá del Júcar'' en castellano) ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha), en o partiu chudicial de Casas-Ibáñez y comarca d'a Manchuela Albacetenya.

A suya población ye de 1.361 habitants (2009) en una superficie de 146,82 km² y una densidat de 9,44 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Alcalá del Xúcar se troba situata a 596 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 64 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O suyo termin muga con Abengibre, Alatoz, Alborea, Carcelén, Casas de Ves, Casas-Ibáñez, Fuentealbilla y La Recueja.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Alcalá del Xúcar.
* Información d'Alcalá del Xúcar en a pachina web oficial d'a Deputación Provincial d'Albacet.
Abengibre

**Abengibre** ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). Fa parte d'a comarca de La Manchuela y d'o partiu chudicial de Casas-Ibáñez.

A suya población ye de 930 habitants (2009) en una superficie de 30,77&nbsp;km² y una densidat de población de 30,22 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Abengibre se troba situata a 637 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O termin d'Abengibre muga con Exorquera, La Recueja, Alcalá del Xúcar y Fuentealbilla.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos

* Ilesia parroquial, una ilesia d'estilo barroco.

## Fiestas
* 29 de setiembre (Sant Miguel Arcánchel).

## Vinclos externos
 Información d'Abengibre en a pachina web d'a Deputación Provincial d'Albacet.
La Recueja

**La Recueja** ye un lugar d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 328 habitants(2007) en una superficie de 29,74&nbsp;km² y una densidat de 11,03 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Exorquera, Abengibre, Alcalá del Xúcar, Alatoz y Villavaliente
Golosalvo

**Golosalvo** ye un lugar d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 121 habitants (2007) en una superficie de 28,18&nbsp;km² y una densidat de 4,29 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Mahora, Cenizate y Fuentealbilla.