Países Baixos

Os **Países Baixos** (en neerlandés: *Nederland*, en frisón: *Nederlân*) ye un país europeu, que fa parte d'a Unión Europea (UE). Situato en a desembocadura d'os ríos Rin y Mosa, muga con a Mar d'o Norte, Alemanya e Belchica.

Os Paísos Baixos fan parti chunto con as islas caribenyas d'Aruba, Curaçao y Sint Maarten d'o Reino d'os Países Baixos. Tamién fa parti chunto con os países vecins de Belchica y Luxemburgo d'o Benelux.

Como diz o suyo nombre, o territorio d'o país ye formato por tierras baixas d'as que, alto u baixo, una tercera parti son situatas a o livel d'a mar u por debaixo d'ista. A sobén y de manera no oficial, iste país ye conoixito metonimicament, por o nombre d'a suya rechión historica mas influyent u relevant, *[[Holanda]]*, situata en a parti occidental d'o país. Asinas o suyo idioma tamién ye conoixito tradicionalment como *[[idioma holandés|holandés]]*, encara que o suyo nombre oficial ye neerlandés.

## Cheografía

O nombre d'o país, *Nederlanden* «Tierras baixas», se debe a o feito de que una parti d'o norte y ueste d'o territorio d'o país se troba por debaixo d'o livel d'a mar. A o sud-este d'o país s'estendillan os ditos Países Altos Superiors, que se troban una mica por sobre o livel d'a mar. Un complexo sistema de drenache d'augua, a construcción d'o cual prencipió en a epoca medieval, ha feito que s'haiga puesto incrementar a superficie d'o país en mas d'un 20%. Sin d'un drenache constant a metat d'os Países Baixos serían inundatos por a mar y por os numerosos ríos que trescruzan o suyo territorio, como ye o caso d'o Rin que desemboca en Rotterdam, y que ha feito d'ista ciudat o puerto de mayor movimiento en tot o continent.

### Ríos

O país ye dividito en dos partis prencipals por os suyos tres ríos mas grans, o Rin (en neerlandés *Rijn*) y o suyo prencipal afluent, o Waal, asinas como o Mosa (en neerlandés *Maas*). Istos ríos fan a función de barrera natural entre as tierras d'o norte y as d'o sud.

A parti sud-ueste d'os Países Baixos ye formata por un gran delta que forman istos ríos y o Escalda (*Scheldt*), que se divide en dos brazos, o *Westerschelde* y l*'Oosterschelde*. Nomás un brazo d'o Rin, o IJssel, desemboca mas a o nord-este en o estanyo d'IJsselmeer, l'antigo Zuiderzee (mar d'o sud).

### Inundacions

Con o paso d'os sieglos, a linia de costa d'os Países Baixos han cambiato prou como resultato d'a intervención humana u desastres naturals. A mas notable en termins de perdua de tierra estió a tronada de 1134, que prevocó a creyación de l'archipelago de Zelanda a o sud-ueste. A inundación de St. Elizabeth de 1421 y a mala chestión posterior destruyió o pólder inundando grans partis d'o centro-sud d'o país. Mas recientment, partis de Zelanda s'inundoron mientres a inundación d'a Mar d'o Norte de 1953, a consecuencia d'a cual s'executoron os treballos d'o dito "Plan Delta".

Istos desastres fuoron potenciatos en parti por a influencia humana. A chent heba drenato as tierras altas paulencas ta poder ser emplegatas como cautivos. Iste drenache prevocó que a torba fértil se comprimise y que o ran d'a tierra baixara. Ta protecher-se d'as inundacions se construyioron una serie d'esfensas en contra de l'augua. Como o ran d'o terreno baixaba, os diques habioron de creixer formando un sistema integrato. En o sieglo XIII, os molins de viento fuoron emplegatos ta quitar augua d'arias por debaixo d'o livel d'a mar. Os molins de viento s'emplegoron dimpués ta drenar lacos, creyando os famosos polders. En l'anyo 1932, l'Afsluitdijk fue rematato, zarrando asinas l'antigo Zuiderzee (mar d'o Sud) d'a Mar d'o Norte, creyando o laco IJsselmeer. Fació parti d'os ditos treballos d'o Zuiderzee a on que cuatre pólders fuoron quitatos a la mar con un total de 2.500&nbsp;km2.

### Clima
A dirección d'o viento predominant en os Países Baixos ye d'o sud-ueste, lo que prevoca un clima oceanico moderato, con veranos frescos y hibiernos moderatos. As tablas sigüients son basatas en temperaturas moderatas d'o instituto KNMI en a estación meteorolochica de De Bilt entre 1971 y 2000:

## Subdivisión administrativa

A efectos administrativos os Países Baixos son dividitos en 12 rechions administrativas, ditas provincias, cadaguna baixo un gubernador, ditos *Commissaris van de Koning* (Comisarios d'o Rei), excepto en a provincia de Limburg a on que o Comisario se diz *Gouverneur* (Gubernador). Totas as provincias se dividen en municipios (*gemeenten*), 380 en total (1 de chinero de 2018). O país tamién se divide en districtos acuaticos (*waterschap* u *hoogheemraadschap*), cadagún d'os cuals tien autoridat en materia d'augua. A 17 de mayo de 2018 bi'n heba 21. A creyación d'istos organismos data de 1196.

Amás dende o 10 d'octubre de 2010 bi ha tres municipios con o estatus de municipio especial d'os Países Baixos: Bonaire, Saba y Sant Eustaquio, que se troban situatos en as Antillas Neerlandesas. Encara no fan parti de denguna d'as provincias d'os Países Baixos, pero a provincia de Holanda Septentrional ha ofreixito a os municipio fer parti oficialment d'ella.

## Luengas

Os Países Baixos tienen dos luengas oficials: o neerlandés (en tot o territorio) y o frisón (en a provincia de Frisia, amás d'o neerlandés).

Amás, tanto o limburgués como una serie de dialectos d'o baixo saxón (groningués, drentés, stellingwerfés, sallandés, twentés, veluwés y achterhoekés) tienen o reconoiximiento de "luenga rechional".

Bellas 17.500 personas emplegan a luenga de signos neerlandesa, que encara aspera reconoiximiento oficial.

En o mundo d'a empresa y a educación l'uso de l'anglés ye muit estendillato. Asinas por eixemplo o segundo ciclo d'a mayoría de carreras universitarias (4eno y 5eno cursos, ditos *Master*) se fa en anglés y no pas en neerlandés.

D'atra man, a presencia de muitos inmigrants ha levato muitas atras luengas a o país. I son notables o malayo y o criollo sranan, papiamentu (d'entre as luengas provenients d'antigas colonias u actuals territorios asociatos a o Reino d'os Países Baixos), y o turco, o kurdo, l'arabe y o berber (d'entre as luengas trayitas por inmigrants d'o Norte d'Africa u Anatolia).

## Esporte

O esporte ye una parte muit important d'a cultura en os Paises Baixos. Os esportes mes practicatos son o fútbol y o ciclismo.

En fútbol a suya selección nacional masculina bi ha aconseguito bels exitos internacionals como l'Eurocopa de (1988) y tres medallas de bronce en os Chuegos Olimpicos de Londres de 1908, Estocolmo de 1912 y Anvers de 1920. A suya competición de clubs mes important ye primera división anomenata Eredivisie, y os equipos mes importants estan l'Ajax d'Amsterdam y el PSV Eindhoven. Entre os millors chugador de fútbol bi ha que destacar d'entre d'atros a Johan Cruijff, Marco van Basten, Ruud van Nistelrooy, Edwin van der Sar, Frank de Boer, Ruud Gullit, Ronald Koeman, Johan Neeskens, Frank Rijkaard, y Wesley Sneijder que estioron bels d'os millors chugadors a livel mundial d'a suya epoca.

En atletismo bi ha que destacar a l'atleta Lornah Kiplagat, d'origen kenyata pero nacionalizata, que tien en a actualidat o récord d'Europa de meya maratón.

## Se veiga tamién
* Selección femenina de fútbol d'os Países Baixos.
* Selección masculina de fútbol d'os Países Baixos.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Overheid.nl Gubierno d'os Países Baixos.
*  Government.nl Gubierno d'os Países Baixos.
*  Holland.com Oficina de turismo.
* / Reyal Asociación de Fútbol d'os Países Baixos.