Muy Ilustre, Antiquísima y Real Hermandad de la Preciosísima Sangre de Nuestro Señor Jesucristo y Madre de Dios de Misericordia

A **Muy Ilustre, Antiquísima y Real Hermandad de la Preciosísima Sangre de Nuestro Señor Jesucristo y Madre de Dios de Misericordia** (en aragonés *Muit Iluste, Antiquisma y Reyal Chirmandat d'a Preciocisma Sangre d'o Nuestro Sinyor Chesucristo y Mai de Dios de Misericordia*) ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana.

## Historia
No se sape a calendata exacta d'a fundación d'a chirmandat, anque apareixe documentata en o sieglo XVI ya bi heba seguntes a tradición una capiella propia en a ciudat en l'anyo 1280, por o que puede estar que a chirmandat fuese establita a la fin d'o sieglo XIII u puet que antis.

En 1554 a chirmandat apareixe adscrita a lo Convento de Sant Agostín, os chirmans ya s'encargan de reglamentar as procesions de Semana Santa. Ye en l'anyo 1622 cuan s'entregan a la chirmandat os estandartes d'as cuatro partis d'o mundo, iste mesmo anyo prencipia probablement a fer-se a procesión d'o Santo Entierro en Zaragoza.

Mientres muitos anyos, y encara huei, a obra social d'a chirmandat ha estato la de recullir os calávers albandonatos d'a ciudat de Zaragoza. Anque ya feban ista misión d'antis mas, ye en l'anyo 1625 cuan obtienen o dreito de fer-lo. En 1648 cambean d'adscripción a lo Convento de Sant Francisco y mas tardi en 1677 amaneixen as nuevas ordinacions d'a chirmandat.

Como ta la resta d'a ciudat, a Guerra d'a Independencia espanyola fació una gran  desferra ta la chirmandat. A mayor parti d'o suyo patrimonio se destruyió ya que as bombas cayoron sobre o Convento de Sant Francisco lo 10 de febrero de 1809. Atras obras d'arte como lo Santo Cristo d'o Leito recibioron feritas de bala y bayoneta. Dimpués d'a guerra la chirmandat se tresladó ta Santa Isabel de Portugal (Sant Caitano) estando ista la suya seu actual.

En l'anyo 1819 se produce un litichio con a Venerable Orden Tercera por a organización d'a procesión d'o Santo Entierro. O conflicto se resuelve en favor d'a Sangre de Cristo, que dende 1827, mismo anyo en que Ferrando VII lis da o títol de "Reyal", ye a unica congregación que tien dreito a organizar dita procesión. A relación con os reis d'Espanya en iste sieglo ye estreita. En 1860 a reina Isabel II dona a la chirmandat o estandarte reyal, un d'os simbolos mas importants d'ista y en l'anyo 1890 ye o rei Alifonso XIII qui ye feito *Chirman Mayor Honorario*.

En os anyos 1932, 1933 y 1934 mientres a Segunda Republica, no se celebró a procesión d'o Santo Entierro ya que yera vedato procesionar con o estandarte reyal. En 1937 s'establió a primera cofadría penitencial, filial d'a Sangre de Cristo, a *[[Cofradía de Nuestra Señora de la Piedad y del Santo Sepulcro]]*. Muitas d'as atras cofadrías d'a ciudat de Zaragoza fuoron establitas os siguients anyos tamién como filials d'a Sangre de Cristo y muitos d'os suyos pasos son propiedat d'a chirmandat.

## Sección d'o Leito

Tampoco se sape muito sobre cuan s'establió a Sección d'o Leito, puet estar que a calendata sía o sieglo XII, antis u dimpues d'a formación d'a propia chirmandat d'a Sangre de Cristo, pero se sape que esistiba en a Baixa Edat Meya. Probablement ista sección yera conoixita d'antis mas con o nombre de Chirmandat d'o Santo Sepulcre por lo que podeba tener bella relación con a Orden d'o Santo Sepulcre zaragozana.

En a procesión de 1666 o leito fue levato por os suyos cofadres, por lo que pareixe que existiba independencia entre esta sección y a propia Sangre de Cristo. O documento que mas datos d'a Sección nos da ye a Concordia de 1862 en o que se diz que se converte en una sección d'a chirmandat d'a Sangre de Cristo con a función d'acompanyar a lo Santismo Cristo d'o Leito.

O paso d'o Cristo d'o leito ye un anonimo, de prencipios d'o sieglo XVII u zaguerías d'o XVI. D'estilo barroco, ye una fegura articulata que s'emplegaba d'antis mas en a representación d'a baixata d'a cruz que se feba en a procesión d'o Santo Entierro. Imachen muitvenerata en a ciudat, sale toz os anyos rematando a procesión d'o Santo Entierro chunto a los chirmans d'a suya sección d'a Sangre de Cristo y cosirata por a Guardia Romana. Tamién ha salito a las carreras de Zaragoza por atros motivos, relacionatos a sobén con sequeras u epidemias como en os anyos 1661, 1713, 1748, 1868, 1885 y 1976.

En a Guerra d'o Francés, mientres o segundo seche de Zaragoza fue rescatato por bels ciudadans d'as ruinas d'o Convento de Sant Francisco dimpués de que iste fuese bombardiato y se tresladó ta o Palacio arcebispal y dimpués ta la basilica d'o Pilar. En 1810 se treladó ta la ilesia d'a Santa Cruz y o 24 d'aviento de 1813 ta Santa Isabel, a on ye actualment.

En 1909 o Cristo d'o Leito ye nombrato *Heroe d'os Seches de Zaragoza* con motivo d'o primer centenario d'os Seches.

## Guardia Romana

No se conoixe a calendata d'establimiento d'a Guardia Romana d'a Sangre de Cristo, pero en a procesión d'o Santo Entierro de 1700 ya saliban seis guardias armatos. Entre os anyos 1860 y 1970 tamién saliba a Guardia Pretoriana, diferent d'a Romana, costodiando a lo paso de *"Jesús con la Cruz a Cuestas"*.

A suya misión ye cosirar o Santísmo Cristo d'o Leito cuan ha de salir a las carreras d'a ciudat por cualsiquier motivo, habitualment en a procesión d'o Santo Entierro y tamién cuan a imachen ye fuera d'a suya capiella en a ilesia de Santa Isabel de Portugal. En l'anyo 1913 tamién salioron en o Santo Entierro los *"Equites"* u Guardia Romana a caballo.

## Pasos
Un total de 16 pasos son propiedat d'a chirmandat. No toz os pasos salen en procesión. O Cristo d'o leito sale zarrando a procesión d'o Santo Entierro, atros 11 apareixen en ista procesión y en atras menors levatos por atras chirmandaz un cofadrías y os atros 5 pasos no salen actualment en denguna procesión:

**Entrada de Jesús en Jerusalén* (Chirmans Albareda, 1940). Procesiona con a cofadría d'a Entrada.
**El Cenáculo* (Luis y Vicente Muñoz, 1830). No sale en procesión.
**La Oración del Huerto* (Francisco de Borja, 1913). Procesiona con a cofadría del Huerto.
**El Prendimiento* (José Alegre, 1847). Procesiona con a cofadría del Prendimiento.
**La Flagelación* (Tomás Llovet, 1818) No sale en procesión.
**La Coronación de Espinas* (Francisco de Borja, 1903). Procesiona con a cofadría de la Coronación de Espinas.
**Jesús con la Cruz a Cuestas* (T. Llovet, 1818). Procesiona con a cofadría de Jesús Camino del Calvario.
**La Llegada de Jesús al Calvario* (Tomás Llovet, 1828). Procesiona con a cofadría de la Llegada de Jesús al Calvario.
**La Crucifixión* (José Alegre, 1841). Procesiona con a cofadría de la Crucifixión.
**El Descendimiento* (José Alegre, 1847). Procesiona con a cofadría del Descendimiento.
**Virgen de la Piedad* (Antonio Palao, 1871). Procesiona con a cofadría de la Piedad.
**Virgen de los Dolores* (Manuel Calero, 1949). Procesiona con a chirmandat de la Virgen de los Dolores.
**Santísimo Cristo de la Cama* (Anonimo, sieglo XVII). Procesiona con a Sangre de Cristo.
**Virgen de la Soledad* (Antonio Palao, 1856). No sale en procesión.
**El Balcón de Pilato* (Tomás Llovet, 1818). No sale en procesión.
**El Pecado y la Redención* (Francisco de Borja, 1910). No sale en procesión.

## Uniforme y emblema
Cada una d'as seccions tiene o suyo propio habito:
*Chirmans d'a Sangre de Cristo: Tunica y tercerol, que no cubre a cara, negros. Cuello y mangas de tierzopelo morato. Centuron morato con debilla de plata y o emblema d'a chirmandat.
*Sección d'o leito: Levan tunica con tierzopelo en cuello y mangas y tercerol negros, con a cara tapata. Camisa blanca y corvata negra y centurón con a cruz d'o Santo Sepulcre.
*Guardia romana: Uniforme de l'exercito romano: casco con penacho, cuiraza, faldeta y capa royas. En as mans espata y escudo romanos con a leyenda *"LEG VIII"*.

O emblema d'a chirmandat ye a cruz de Chesús con a sabana en os suyos brazos sobre o mont Calvario. Sobre a cruz a Corona d'Espinas y refirmatos en os suyos brazos a lanza y a esponcha. A sección d'o leito tien o suyo propio emblema que ye o mesmo d'a Sangre de Cristo con una cruz d'o Santo Sepulcre.

## Vinclos externos
*  a Cofradía d'a Muy Ilustre, Antiquísima y Real Hermandad de la Preciosísima Sangre de Nuestro Señor Jesucristo y Madre de Dios de Misericordia en a pachina web municipal.
*  Pachina web d'a cofradía.