open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lardiés

:*Iste articlo tracta sobre o nuclio de Lardiés en o municipio de Fiscal (Sobrarbe). Pa atros usos d'o [[toponimia|toponimo]] Lardiés se veiga [[Lardiés (desambigación)]].*

**Lardiés** ye un lugar d'o municipio de Fiscal, en a provincia de Uesca y a comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 9 habitants (2018).

Se troba en os primers metros d'a costera d'a punta de Berroy, por alto d'as suyas propias uebras en a Ribera de Fiscal, cosirando a boquera d'o barranco de Sant Salvador en o río Ara.

Se i plega por o primer esbarre d'a N-260 en a variant Yebra-Fiscal, salindo dende a rotonda de Fiscal de sentiu ta Yebra. Enantes de que se i fese la dita obra, se i diba por un camín gudronau dende a suya cabecera municipal.

## Historia

En 1073 apareixe en a documentación d'o monesterio de Sant Per de Rava, que yera en o termino d'Ayerbe de Broto, como aldeya que pagaba treudos a l'abadía. En 1571 a parroquia se transfiere dende lo bispau de Uesca ta lo de Chaca.

Amaneix en o *[[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar]]* de Pascual Madoz. D'alcuerdo con o cheografo navarro, arredol de 1845 teneba 8 casas y una ilesia parroquial, que yera servida por un mosén que nombraba o Rei y, si no, l'arcipestre de Biescas. No explica o por qué d'ixa tradición de que lo nombrás en primeras o Rei.

A metat d'o sieglo XIX o nuclio se serviba de l'augua de dos fuents, teneba uebras productivas y o mont yera de pinar, de buxos y d'aliagas. Teneba camins que yiban ta Fiscal, ta Bergua y ta Chaca (cal suposar que o camín viello d'o puerto de Petralba, que puya dende o barranco de Sant Salvador y se i prene aman). O correu le plegaba dende l'Aínsa.

Seguntes o que diz Madoz, perteneceban a o termino de Lardiés as «pardinas» d'Asué, Berroy, Vinyuals y Sant Chaime. A par d'alavez Berroy encara teneba municipio propio, por o que puet estar que le mentisen en as enquestas.

### Economía
Por Madoz sabemos que, en o sieglo XIX, os campos de Lardiés produciban trigo, civada, panizo y millo. A ganadería ye «*de corto numero*», compuesta de uellas y crapas, pero teneba caza en abundancia, feta de perdices, llebres, corzos y chabalins.

Contribuibacon  956 reals a la facienda publica, y teneba un presupuesto municipal de 600 reals que s'aplegaba a vicinal.

## Molimentos
A ilesia parroquial data d'o sieglo XVIII y ye consagrada a l'advocación de Santa Agueda. Ye Bien d'Intrés Cultural declarau, con codigo SIPCA 1-INM-HUE-003-109-171, y se troba feta enrunas dende que s'espaldó lo tellau en 2009. No teneba oficios regulars dende feba 40 anyos, d'acuerdo con a diocesi, pero encara se visitaba dica 2007. O zaguer servicio que se fizo fue o baltismo d'un ninón d'a localidat, en 1999, y ya se diz que o pai d'o crío i heba teniu que fer bels apanyos. Tanimientres, atras informacions dicen que se tracta d'a ilesia d'os Santos Reis de Lardiés, adedicada a los Santos Reis, y que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

Ye destacable Casa Tapia, que data de 1787. Tamién son B.I.C. o lavadero, Casa Perico y Casa Allué.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Apelliu Lardiés.

## Vinclos externos
Planiello

**Planiello** (*Planillo* en castellano) ye un lugar d'o municipio de Fiscal, en a provincia de Uesca. A suya población yera de 12 habitants en l'anyo 2005.
Sant Martín de Puitarás

**Sant Martín de Puitarás** u **Sant Martín d'a Solana** (*San Martín de la Solana* en castellano) ye un lugar adintro d'a solana de Burgasé, en o municipio de Fiscal, en a provincia de Uesca. Como toz es lugars d'ista val fue expropiato per l'ICONA a fins d'es anyos seisanta y actualment se troba despoblato.
Buerba

**Buerba** (*/bwarba/* en a pronunciación tipica d'a Valle de Vio, oficialment y en castellano *Buerba*) ye un lugar d'o municipio de Fanlo fincau en a Valle de Vio.

## Fiestas

*15 d'agosto, *Fiesta Chica* fendo honor ta la Virchen d'agosto.
*29 de setiembre, *Fiesta Mayor* fendo honor ta Sant Miguel.
*15 d'aviento, romería ta l'Ermita de Sant Urbez.

## Se veiga tamién

*Chuan Ralla.

## Referencias

## Vinclos externos
***[[Wikimedia Commons|Commons]] tien imáchens sobre [[:commons:Category:Buerba|Buerba]]***.
*[http://www.aragonesasi.com/huesca/fanlo/buerba.php Buerba en o portal *aragonesasi''] Datos estadisticos d'o lugar.
Nerín

**Nerín** ye un lugar d'o municipio de Fanlo, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 15 habitants.

## Fiestas
*Un cabo de semana en o mes de febrero; Carnaval.
*1 de mayo, romería ta la ermita de Sant Úrbez.
*16 d'agosto, *Fiesta Mayor* fendo honor ta Sant Roque.
*15 de setiembre, romería ta la ermita de Sant Úrbez.

## Vinclos externos
* Nerín en o portal ''aragonesasi'' Datos estatisticos d'o lugar.
*  Nerín en LosPirineos.info Portal orientau enta a promoción turistica.
* ''El Carnaval de Nerín''.
Vio

**Vio** (a sobén pronunciau */bju/*, en castellano *Vió*) ye un lugar aragonés d'o municipio de Fanlo, y l'antiga cabezana d'a val de Vio d'on en dimana o nombre. Fa parte d'a comarca de Sobrarbe, d'a provincia de Uesca y d'o partiu chudicial de Boltanya.

La suya población ye de 8 habitants (2014).

## Cheografía
O lugar de Vio se troba situau a 1.210 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 8 km de Fanlo, la capital d'o suyo termin municipal, de 24 km de l'Aínsa, la capital d'a suya comerca, y de 112 km de Uesca, la capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Fiestas
* 8 de setiembre, *Fiesta Mayor* fendo honor ta a virchen de Setiembre.
* 15 d'aviento, romería ta la ermita de Sant Urbez.

## Se veiga tamién
* Chuan Ralla.

## Vinclos externos

* Vio en o portal ''Aragonesasi''. Estatisticas d'o lugar.
Yeba

**Yeba** ye un lugar aragonés d'a Val de Vio, adintro d'o municipio de Fanlo, en a Provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe. Fa parte d'o partiu chudicial de Boltanya.

Con a suya población de 12 habitants (2018) ye o lugar mes poblau d'ixa valle.

## Cheografía
O lugar de Yeba se troba situau a 1.150 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 15 km de Fanlo, a capital d'o suyo municipio, de 24&nbsp;km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 123&nbsp;km de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Molimentos
* Ilesia de l'Asumpción de Nuestra Sinyora de Yeba, que ye la ilesia parroquial d'o lugar, adedicada a Nuestra Sinyora de Yeba, una advocación mariana.

## Fiestas
* 15 d'agosto, *Fiesta Mayor* fendo honor ta Virgen Maria.
* 15 d'aviento, romería enta la ermita de Sant Miguel.
Asín de Broto

**Asín de Broto** ye un lugar d'o municipio de Broto, en a boca baixa d'a valle de Broto, a l'alto d'a garralica d'a sierra d'as Coronas que baixa enta o *recolón de Bollars*, debant d'a boca d'o *barranco d'os Forcos*.

O nuclio teniore a suya mes gran expansión en o sieglo XVI, cuan amés gran parte d'a valle s'adedicaba a la industria d'o filache. D'ixa epoca ye *Casa Carbonero*, una d'as casas mes adestacables d'o lugar, y *Casa d'o Notario*, actualment reestructurada como a fonda ta o turismo, pero que yera una casa sinyorial en ixa epoca, poquet desalpartata d'a resta d'os casaches. Casa *Carbonero* y casa *Notario* tienen escudos infanzons en as fronteras suyas.

A ilesia d'o lugar (consagrata a la Virchen de l'Asumpción) teniore a suya primera fase constructiva en o sieglo XII, encara que as enamplacions posteriors (sieglo XVII) en rematoron a estructura actual. O esconchurador que'n fa dentrata estiore tamién reformato d'ixa epoca y tien una vuelta ochival interior que en fa suchiestos os oríchens goticos, con planta rectanglar per cuentas d'a una habitual que sía escuairata, constetuye asinas a construcción mes singular d'o lugar.

## Toponimia
O component *Asín* d'o toponimo deriva d'una composición en latín feita con un substantivo ya desapareixiu seguiu d'un chenitivo *ASINIĪ* ("de l'asno"), que quedó fosilizau.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Bertolomeu d'Asín de Broto, una ilesia adedicada a Sant Bertolomeu, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiestas
* 4 de mayo, romería enta a ermita de Sant Mamés.
* 24 d'agosto, *Fiesta Mayor* fendo honor ta Sant Bertolomeu.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Asín de Broto
Bergua

:*Iste articlo tracta sobre o lugar de Bergua. Ta atros usos d'o toponimo Bergua, se veiga *'Bergua (desambigación)**.''


**Bergua*' ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'o [[municipio]] de [[Broto]], en a [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] de [[Sobrarbe]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 33 habitants ([[2016]]).

== Cheografía ==
O lugar de Bergua se troba situato a 1.040 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar.

== Historia ==
Seguntes [[Agustín Ubieto Arteta]], a primera cita d'o lugar ye de [[1035]], recullita en a obra d'Ángel Canellas López *Colección diplomática de San Andrés de Fanlo*, (Institución Fernando el Católico, [[Zaragoza]], [[1964]]), y documenta as variants *Bergua*, *Berua*, *Berga*, *Bergoa*, *Uergua* y *Vergua*.

== Demografía ==


== Molimentos ==
* [[Ermita de Sant Bertolomeu de Bergua|Ermita de Sant Bertolomeu]], protechita dende [[2001]] con a suya declaración como *Bien d'Intrés Cultural''. Ye una ermita prerromanica d'o sieglo XI d'una sola nau.
* Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Bergua, una ilesia d'o sieglo XVIII adedicada a Nuestra Sinyora de l'Asumpción y que, atamas de trobar-se en runas, ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias
Buesa

**Buesa** ye un lugar d'o municipio de Broto, en a garra d'a sierra Trallata que baixa enta o Xate per alto de Saruiset. Ye fincato en un soaso que, como si una balconera estás, en a falda d'a punta Plana de Guliana (1892 m) y d'o Bun (1550 m) deixa anvistas a l'alto d'o Plan d'Ubiar.

O lugar de Buesa s'enfila en a boca d'a valle d'o Xate per as faldas d'a sierra Trallata, en a ripa este d'o río Ara. A carretera que endreza ta Buesa ranca a man de Broto, en travesar o puent per alto d'o barranco d'o Furco en a dentrada d'ixa población, y puya ta alto per a versant de Pitralbas enta o lugar.

Buesa ye lo puesto a on que naixen es camins d'as severas rotas d'excursions per a siarra d'a Trallata. O camín enta Santa Elisabel, enta la Virchen de Bun, y o que ye mes largo enta o refuchio d'a Canya, a l'alto d'o barranco d'o Furco, en l'endreito d'a Trallata.

De siempre ha estato un lugar ganadero, con a-saber-los pratos en a suya comarca a on que paixentan vacas sueltas.

## Toponimia
En un texto de enta 1118, en latín, s'escribe *Buasa*:

## Molimentos
* Ilesia de Santa Olaria de Mérida de Buesa, una ilesia d'o sieglo XVI adedicada a Santa Olaria de Mérida, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiastas
* 2 de chulio, romería enta l'ermita d'a Virchen de Bun.
* 31 d'agosto, Fiesta Mayor fendo honor a sant Remón Nonato.

## Referencias

## Vinclos externos
* 
*  Estatisticas de Buesa en o portal ''AragonEsAsí.com''.
*  Información sobre Buesa en o portal ''LosPirineos.info''.
Saruisé

**Sarvisé** u **Saruisé** (/*Sarbisé*/ ~ /*Sa<sub>r</sub>wisé*/, oficialment y en castellano *Sarvisé*, anque dica a Guerra Civil yera dito *Saruisé*) ye un lugar d'o municipio de Broto, o segundo en población dezaga d'o mesmo Broto, con 101 habitants en l'actualidat. Ye un lugar d'economía centrata mes que mes en o turismo.

O lugar de Saruisé s'incendió de raso en a Guerra Civil, en un d'es primers episodios d'o retacule d'o frent enta las valles altas que rematoren en a Bolsa de Bielsa.

## Molimentos
A Ilesia d'a Natividat de Santa María de Saruisé, orichinalment romanica d'o sieglo XII, només conservaba lo campanal en rematar a guerra, y habió d'estar reconstruyita, como la mes gran parti d'as construccions d'o lugar. Ye una ilesia adedicada a la Natividat de Santa María que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiestas
* 3 de febrero, **fiesta d'hibierno** fendo honor ta Sant Blas. Con es pobladors de Broto, romería enta la ermita d'o santo en o camín de Torla.
* 23 d'abril, romería enta la ermita de Sant Chorche de Saruisé)ermita de Sant Chorche.
* 10 de chulio, romería enta la Ermita de Sant Cristobal.
* 8 de setiembre, **Fiesta Mayor** por a Natividat de Santa María.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina de turismo de Saruisé.
*  Saruisé en ''LosPirineos.info''.
Ayerbe de Broto

**Ayerbe de Broto** ye un lugar aragonés d'o municipio de Broto, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.

## Cheografía
A localidat d'Ayerbe de Broto se troba situata a 1.187 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Molimentos
* Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora d'Ayerbe de Broto, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII adedicada a la Natividat de Nuestra Sinyora, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias
Basarán

:*Iste articlo tracta sobre o lugar de Basarán. Ta atros emplegos d'o toponimo Basarán, se veiga *'Basarán (desambigación)**.''


**Basarán*' ye un lugar despoblato d'o municipio de [[Broto]], en o cobalto d'a [[valle d'Otal (Sobrepuerto)|valle d'Otal]]. No tien carreteras ni vías asfaltatas ta plegar-be, anque se puet arribar con vehiclos enta [[Bergua]] y fer a resta d'a puyata caminando. Per a suya ubicación cheografica ye lo lugar mes a l'ueste d'a comarca de [[Sobrarbe]], anque mes socialment y cheografica heba perteneixito de siempre a la comarca natural d'o [[Sobrepuerto]]. Es lugars mes amanatos son [[Cortiellas]] y [[Otín]], que ya son d'o municipio de [[Biescas]], en a man [[Val de Gabín|biescana]] d'o Sobrepuerto, d'on tamién se bi puet puyar per pista de tierra.

Se troba poquet mes de 1&nbsp;km auguas t'alto d'a compleganza d'o barranco d'a Pera (que baixa de [[Sasa de Sobrepuerto|Sasa]]) con o barranco de Forcos.

==A ilesia==
En quedar o lugar abandonato, a ilesia romanica de Basarán estió excepcionalment tresladata piedra a piedra y reconstruyita en a [[Val de Tena|valle de Tena]] ta exhibir-la en a [[estación d'esquí d'o Fornigal]]. Tien dos [[absides]], cosa unica entre las ilesias [[romanico aragonés|romanicas d'Aragón]]. A nau central yera orchinalment una soleta, pero enamples posteriors en os sieglos [[sieglo XVI|XVI]] y [[sieglo XVII|XVII]] en desfiguroren ixa traza. A [[ilesia d'o Salvador de Basarán]] contina tanimientres estando hue oficialment a [[ilesia parroquial]] d'o lugar.

==Referencias==


==Vinclos externos==

* [http://www.aragonesasi.com/aragones/huesca/broto/basaran.php Estadisticas d'o lugar de Basarán en o portal *AragonEsAsí.com'']
* Romanico de Basarán y altros lugars d'o Sobrepuerto
Yosa

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en Sobrarbe; ta atros usos, se veiga *'Yosa (desambigación)**''.


**Yosa** conoixito tamién como **Yosa de Broto''' ye un lugar aragonés d'o municipio de Broto, en a Comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. En l'actualidat ye despoblato dende l'anyo 1970 cuan os suyos dos zaguers habitants albandonaron o lugar.

## Molimentos
A Ilesia de Sant Chaime o Mayor de Yosa, una ilesia adedicada a Sant Chuan Evanchelista, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Información y imáchens de Yosa de Broto.
Escartín

**Escartín** ye un lugar aragonés d'o termin municipal de Broto situato en a comarca d'o Sobrarbe, en a provincia de Uesca, en a comarca conoixita como lo Sobrepuerto. Se troba a una distancia de 28 km de Broto, seu d'o suyo municipio, de 22&nbsp;km de l'Aínsa, la capital d'a suya comarca y de 27&nbsp;km de Uesca, la capital d'a suya provincia, a 1.130 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

Dende o lugar pueden veyer-se Basarán y a Estiba. Dezaga d'él se i troba a *[[Punta Monchoya|Monchoya]]* (2.034 m), o *cobalto d'o Sobrepuerto*.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chulián d'Escartín, una ilesia adedicada a Sant Chulián que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Personalidaz naixitas d'Escartín
* :Categoría:Naixius d'Escartín.

## Referencias

## Vinclos externos
*  ''Escartín.org'', pachina adedicata a Escartín.
*  Escartín en o portal ''CastilloDeLoarre.org''.
Otal

:*Iste articlo ye sobre o *'lugar d'Otal**, ta atros usos se veiga [[Otal (desambigación)]].''



**Otal*' ye un lugar d'o [[municipio]] de [[Broto]], a l'alto d'a [[Valle d'Otal (Sobrepuerto)|valle d'Otal]], en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] d'o [[Sobrepuerto]], a 1425m d'altaria. En a suya redolada se troban es monts d'[[A Erata|Erata]] (2003m) e [[Tozal d'o Pelopín|Pelopín]] (2007 m) e ro [[barranco d'Otal]], dito per l'habitual barranco de Forcos, afluent de l'[[río Ara|Ara]].

Per l'abandonamiento d'o lugar, no se-bi puet plegar per garra camín asfaltato ni carretera, e s'ha de fer tota ra puyada per pista de tierra de [[Bergua]] (zaguer lugar con pista asfaltata) t'alto, per mes de 4 Km.

== A ilesia ==
A [[Ilesia (edificio)|ilesia]], actualment consagrata ta [[Sant Miguel Arcánchel]] como [[ilesia de Sant Miguel d'Otal]], en estiore d'antigos ta ra [[Naixencia de Chesús]]. En es oríchens yera una construcción purament [[romanico aragonés|romanica]], de trazas similars a [[Larrede|Sant Pietro de Larrede]], anque d'ixa epoca només en ha conservato que l'[[abside]]. Tien reestruturacions d'es sieglos [[sieglo XVI|XVI]] e [[sieglo XVII|XVII]]. Ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar.

== Patrimonio ==
Como muitos d'es lugars [[alto Aragón|altoaragoneses]] que quedoren abandonatos habe ya tiempos, l'Otal ha conservato a mes gran parti d'as suyas trazas singulars en l'arquitectura tradicional. Es edificios son de piedra e toz aquers que no-bi son enronatos conservan es pesatos tellatos de losas e vigas de [[caixigo]] que caracterizan as construccions vernaculars d'o Sobrepuerto. Parti integradora d'ixe patrimonio en yera o [[cabecero]] de *Casa Oliván* d'o lugar, protagonista d'un *rescate* arqueolochico con [[helicoptero]] que el habiore de portar enta o [[Museu de Sarrablo]] de [[Samianigo]].

Tammién se sacore de l'Otal un lienzo que s'espone actualment en o [[Museu Diocesano de Chaca|Museu Diocesano]] de [[Chaca]]; o lienzo de [[Sant Miguel]], d'epoca [[arte gotico|gotica]].

== Referencias ==


== Fiastas ==
* [[31 d'agosto]], *Fiasta Mayor* fendo honor ta [[Sant Raimón]].

== Vinclos externos ==
*  [https://web.archive.org/web/20070930190639/http://www.aragonromanico.com/gallego/otal.htm Romanico d'Otal e d'altros lugars d'o Sobrepuerto].
*  [http://www.romanicoaragones.com/0-Jacetania/951-Otal.htm l'Otal en o portal *RomanicoAragonés.com''].
L'Aligar

**L'Aligar** (*Aguilar* en castellano) ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 7 habitants.
Malgurguet

**Malgurguet** (*Margurgued* en castellano) ye un lugar aragonés en o municipio de Boltanya, comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.

A suya población ye de 91 habitants (2018).

## Cheografía
O lugar de Malgurguet ye situato a 603 metros d'altaria dencima d'o nivel d'a mar, a una distancia de 97&nbsp;km de Uesca, a capital d'a suya provincia, de 7&nbsp;km de L'Aínsa y de menos d'1&nbsp;km de Boltanya, auguas t'abaixo d'esta villa en seguindo l'Ara. O lugar se troba en a ripa d'o río Ara, en una plana aluvial de menor altitut que Boltanya, y se comunica con a villa capital con un puent per dencima d'o río, situato cualques decenas de metros auguas t'alto d'as zagueras casas de Malgurguet.

A planeta en a que se troba Malgurguet s'inunda con as creixidas mas prencipals d'o río, por lo que a's suyos habitants se's ye meso tradicionalment a motada humoristica de *venecianos*, pos l'augua se les gosa pagar en a puerta d'as casas con relativa frecuencia. A popular canción de La Ronda de Boltanya «*O viento rondador*» fa referencia a ixe malnombre que en a val de l'Ara se's mete a os habitants de l'aldeya.
*Si plebe vino y o río afoga la val,*
*a yo «veneciano» m'agradaría estar.*
*Ay! que beatón qu'iba a "volve'-me" en Malgurguet,*
*to'l día rezando a o santo que fa plever.*

L'aldeya de Malgurguet sofrió importants estroces en a Guerra Civil espanyola, y se'n habió de reconstruir bellas casas, por lo que en l'actualidat no presenta o mesmo aspecto que teneba d'antes. D'as que enantes feban parte d'o nuclio, *Casa Cambra*, d'as zaguerías d'o sieglo XVI, ye la sola que encara se'n conserva en estando tan antiga.

## Imáchens

Imachen:Boltaña.JPG|Malgurguet (primer termino) y Boltanya (dezaga), en a val de l'Ara, enviestos dende Guaso.


## Molimentos
*Ilesia parroquial de San Pietro, d'os sieglos XVI-XVII., muit sencilla y de tipo rural.

## Vinclos externos

* Pachina web de l'''Asociación de Vecinos y Amigos de Margudgued''.

## Referencias
Moriello de Sant Pietro

:*Iste articlo trata sobre *'Moriello de San Pietro**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Moriello** se veiga **Moriello (desambigación)*'.*

 (*Morillo de Sampietro*, *Murillo de San Pedro*, u *Morillo de San Pedro* en castellano) ye un nuclio antigo y isolau en a boca d'a Val de Vio. L'acceso ye prou complicau, sin carretera, nomás se i puede plegar por bella pista forestal crebada en bellas partes por escorrenteras d'augua, con trazo dificil, mesmo ta os tot terrenos.

O nuclio ye fincau a l'alto d'un cinglo calsinoso, de grande espectacularidat, a'l canto de l'obago d'a Sarra de Sant Visorio, y cuasi embolicau de bosques de pín royo y caixicos. O riu Yesa trestalla la val, deixando la carretera d'Anyisclo a o costau oposau, fendo vía ta Fiscal y Vio dica Escalona remaneixe Moriello tasament veyible.

A chents d'as redoladas charran que lo lugar plego a tener mas de bel centenar d'habitants, repartius en a escasa vintena de casas d'o lugar, en a suya buena epoca. Alavez a economía yera basada en a fusta y a ganadería ovina. D'ista epoca (sieglos XVII enta o XIX) ye datada a enamplación d'a ilesia parroquial d'o Sieglo XI, que hue ha estau eliminada, cuan a suya zaguera restauración en l'anyo 2002, en favor d'a presentación d'una chicolona capiella muito mas fidel a os suyos oríchens medievals.

## Toponimia
S'escribiba sin l'apelativo *San Pietro* dica 1646.

## Ilesia

A ilesia parroquial ye modesta y chicolona, con formas clarament romanicas. En o suyo interior, acubilla unos cuantos frescos romanicos que incluyen un pantocrátor, que tristament ye hue feto trazas, y bel motivo relichioso y social d'a epoca. Se i pueden destacar bel escudo d'o *[[Signum Nostri]]* d'Aragón, con 3 barras.
Puimorcat

:*Iste articlo tracta sobre *'Puimorcat**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Pui** se veiga **Pui (desambigación)**.''


**Puimorcat*' (*El Pueyo de Morcat* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un lugar d'o municipio de [[Boltaña]], en a provincia de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. A suya población ye de 5 habitants.

== Nombre ==
En a [[Edat meya]] s'escribiba *Pueyo de Morcat*, *Pueio*, *Puymorcat* y *Pueio de Matidero''.

## Vinclos externos
*  Puimorcat en a pachina web municipal de Boltaña.
Campodarbe

**Campodarbe** ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca, comarca de Sobrarbe y partiu chudicial de Boltanya.

Dende lo punto d'anvista d'as divisions eclesiasticas d'a Ilesia Catolica, fa parte de l'arcipestrau de Sobrarbe-Ribagorza en a diocesi de Balbastro-Monzón.

A suya población ye de 3 habitants.

## Puestos d'intrés
* Ilesia de Sant Chuan Baptista de Campodarbe: ye una ilesia en estilo Barroco que estió construyida en o sieglo XVII y restaurada en 2014. Tien una torre campanal que estió construyida en 1796.
* Espelunga d'a Sierra: an s'han trobau restas d'a Edat de Bronce.

## Historia
O pireneista Lucien Briet s'alochó en "Casa Cabero" lo 9 de setiembre de 1907 per una nueit en a suya trachecto dende Boltanya enta A Guarta.
La Valle

:*Iste articlo ye sobre una *'aldeya** d'o municipio de Boltanya. Pa a comuna italiana de parla ladina se veiga [[La Val]].'' 


**La Valle*' ye una [[aldeya]] [[Aragón|aragonesa]] d'o [[municipio]] de [[Boltanya]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]] y a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 12 habitants ([[2010]]).

== Cheografía ==
La Valle se troba en o fondo d'a [[valle de Sieste]], en o [[termin municipal]] de Boltanya, de largo en a [[ribera]] d'o [[barranco de Sieste]].

Forman l'aldeya cualques casas deseparadas bellas docenas de metros d'entre ellas, anque en l'actualidat cualcuna i ha transformau as suyas [[borda]]s en unaltra casa ta destinar-la ta [[turismo rural]]. No guarda garra estructura urbana, por o que puede trobar-se as casas a costau y costau d'a [[pista]] [[gudrón|asfaltada]] que remata en a casa de [[Sant Martín de la Valle|Sant Martín]]. As casas de la Valle son *casa Francho*, *casa Sarrablo* y *casa Barranco''.

La Valle yera una aldeya tradicional de Sieste, población de la que no dista sique meyo kilometro y que yera capital d'o municipio de lo que la Valle tamién feba parte dica os anyos 1960. Se troba por debaixo de Sieste en altitut, en a mesma man d'o barranco que la suya  antiga cabecera municipal, anque a'l costau d'o corso d'augua.

## Demografía

## Referencias

## Vinclos externos
Matidero

**Matidero** ye un lugar aragonés d'o municipio de Boltanya, situato en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. Dende o punto d'anvista eclesiastico, pende de l'arcipestrau de Samianigo en a diocesi de Chaca, que fa parte de l'archidiocesi de Pamplona.

A suya población ye de 1 habitant (2016).

## Cheografía
O lugar de Matidero se troba situatro a 1.206 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 6 km de Boltanya, a capital d'o suyo municipio, de 12&nbsp;km de l'Aínsa, a capital d's auya comarca, y de 94&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Historia
A *selva de Matidero* se consideraba en a Edat Meya como a muga oriental d'o condau d'Aragón.

## Toponimia
*Matider* u *Matidero* significa en aragonés "matical", estensión cubierta por "matizos".

Entre os microtoponimos mes intresants que bi ha a man de Matidero seguntes as *guías Prames* tenemos *as Paulellas*, *collata San Chuan*, *As Estallatas*, *Tozal d'o Pubiello*, *Torrecialla*, *A Canyada*, *barranco d'Algars*, *barranco o Forato*, *Tras a Cruz* y *Moscaviellas*.

## Demografía

## Vinclos externos
*  Matidero en www.despobladosenhuesca.com
Chisagüés

**Chisagüés** ye un lugarón d'o municipio de Bielsa, en as valles de Sobrarbe. Se troba en a boca d'a valle de Chisagüés, en a cuenca d'o río Real.

## Fiestas
*24 d'agosto, Fiesta Mayor fendo honor a Sant Bertolomeu.

## Se veiga tamién
*Val de Chisagüés
*Río Real

## Vinclos externos
Parzán

**Parzán** ye un lugar d'o municipio de Bielsa, en Sobrarbe (Uesca). Se troba en a valle d'a Barrosa y tiene 63 habitants. Ye un lugar de tradición menera.

## Toponimia
Talment o suyo nombre faiga referencia a un terratenient romano y presenta a terminación án de pertenencia. Manimenos no ye a sola explicación posible porque "parzana" ye como se diz en l'aragonés local a una subcomarca.

## Fiestas
*10 d'agosto, fiesta fendo honor ta Sant Lorient.

## Se veiga tamién
*Municipio de Bielsa
*Valle de Chisagüés

## Vinclos externos

* Estadisticas de Parzán en o portal ''AragonEsAsi.com''
* Parzán en o portal ''LosPirineos.info''
* Imáchens de Parzán en a pachina d'o Concello de Bielsa
Almazore

**Almazore** (en castellano *Almazorre*) ye un lugar de Barcabo, en Sobrarbe. A suya población ye de 25 habitants.

Se troba a traviés d'os altos de l'Eripol, fendo la baixada enta Barcabo, con bellas faixas de oliveras y almendreras arredoladas, constituye lo zaguero puesto d'o Viello Sobrarbe ande que encara son conservaus istes austeros cautivos tradicionals.

A suya ilesia ye romanica, consagrada ta San Esteban, d'o sieglo XIII, y s'alza en o meyo de la localidat, con enamplacions d'o sieglo XVI y un esconchurador a bellos metros.

Mas luent existe un castiello en ruinas, se'n dice que podría estar d'orichen musulmán, y un dolmen ya desfecho relacionau con o conchunto de dolmens de Paúls.

## Nombre
Se l'ha queriu relacionar con o famoso cheneral musulmán Almanzor.

## Fiestas
*17 de chinero; encendida de las fogueras de Sant Antón.
*Día lunes de Pentecostés (chunio); como en altros lugars d'a redolada, romería ta lo santuario de Santa María dera Noguera.
*26 d'agosto; *Fiesta Mayor* de la localidat.

## Referencias
Betorz

**Betorz** ye un lugar d'o municipio de Barcabo, en a comarca de Sobrarbe (Uesca). A suya población ye de 15 habitants.

Fincau a ras faldadas meridionals d'o Tozal de l'Asba, o lugar de Betorz amaneze clamau como *Nuevo lugar de Betorz* en unas capitulacions d'o sieglo XVI, por a cual cosa no se considera que l'establimiento tienga mayor antigüedat.

Manimenos, a ilesia d'ista localidat presenta un crismón romanico (unica traza d'ista epoca en o templo actual) que, de conchunta con as onomasticas Nunilo y Alodia, que os expertos consideran visigoticas, poderían indicar por o menos a existencia de bel templo prerromanico u romanico bels sieglos anterior en iste endrecho d'as siarras exteriors.

D'ista ilesia sale un camín que tradicionalment s'emplegaba en as romerías anuals enta Santa María dera Noguera, que tranga a traviés d'os barranques de *Talabera* y *As Corralizas*, cerca d'o río Vero enta o santuario d'ixa localidat.

## Fiastas

*Día lunes de Pentecostés (chunio); como en atros lugars d'a comarca, romería ta o santuario de Santa María dera Noguera.
*22 d'octubre; **Fiasta Mayor**, fendo honor ta as santas Nunilo y Alodia.
Eripol

**Eripol** ye un lugar d'o municipio de Barcabo, en Sobrarbe. A suya población yera de 11 habitants en a zaguera recensada que hi fión.

Iste lugar yera titular d'un castiello que dominaba ra altiplana d'o Viello Sobrarbe y ros trangos d'a ''siarra'' d'Olsón por a suya ubicación estratechica a l'alto d'o *collau de l'Eripol*

D'ista antiga fortificación no se'n troban si que bellas trazas de parez endazaga de l'actual ilesia.

A ilesia ye chicorrona como tot en iste nuclio, y fue construyida en a suya forma actual en meyas d'o sieglo XVI (anyadas 1559-1560), cuan por mal estau de ra viella ilesia de Sant Antón, actualment desaparexida, s'abión de recuperar os cultos a ra present. A nao tien forma de cruz latina, con altars laterals y una sacristía afechada tardanament ta l'altar prencipal.

O barrio antigo d'o lugar fa puyada enta a ilesia y ro castiello, y ye destacable ra ruralidat de *tod* él, con a conservación de a-saber-las trazas de l'arquitectura popular d'ista comarca. Son caracteristicas as carreras empedradas encara a l'actualidat, y bellas suportaladas con arcadas y patios d'as casas d'o lugar.

## Cheografía
### Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico a una altaria de 916 metros dende o livel d'a mar en un cerro que bi ha a o norte d'o lugar.

## ''Fiastas''
*Día lunes de Pentecostés (chunio); como en atros lugars d'a redolada, romería enta o santuario de Santa María de ra Noguera.
*13 d'agosto; **''Fiasta'' Mayor**.

## Referencias
Hespitalet d'Espluguiello

**Hespitalet d'Espluguiello** (foneticament /*espita'le*/; oficialment, en castellano, *Hospitaled*), a sobén dito con articlo «l'Hespitalet», ye un lugarón d'o municipio de Barcabo,  en o Viello Sobrarbe (Uesca). A suya población en o 2018 yera de 8 habitants.

L'orichen d'iste lugar ye posiblement bel *hespital* (en o sentiu que se le da en Sobrarbe; una fonda) en o paso dende o Viello Sobrarbe central enta la Val d'a Cinca a traviés de la siarra d'Olsón.

## Fiestas
*Día lunes de Pentecostés (chunio); como en atros lugars d'a comarca, romería enta o santuario de Santa María de la Nuez.
Ixabierre de Bielsa

**Ixabierre de Bielsa** (*Javierre de Bielsa* en castellano) ye un lugar d'o municipio de Bielsa, en Sobrarbe (Uesca). Se troba en a dentrata d'a valle Verde y tien 41 habitants.

## Fiestas

*14 de chulio, **Fiesta Mayor**.
*10 d'aviento, fiesta de Santa Olaria d'Emerita.

## Se veiga tamién

*Municipio de Bielsa
*Valle de Pineta

## Referencias

## Vinclos Externos
* Estadisticas d'Ixabierre en o portal ''AragonEsAsi.com''.
* Ixabierre en o portal ''LosPirineos.info''
Espierba

**Espierba** ye un lugar d'o municipio de Bielsa, en a comarca de Sobrarbe (provincia de Uesca). Se troba en a valle Verde y tien una población de 39 habitants.

## Personalidaz naixitas d'Espierba
* :Categoría:Naixius d'Espierba.

## Fiestas
* 14 de setiembre, fiesta d'a Santa Cruz.

## Se veiga tamién
* Municipio de Bielsa.
* Las Corz d'Espierba.
* Zapatierno.
* Valle de Pineta.
* Chuan Ralla.

## Vinclos externos
*  Espierba.
Santa María de la Nuez

**Santa María de la Nuez** u **de la Noguera** (*Santa María de la Nuez* en castellano) ye un lugar d'o municipio de Barcabo, en Sobrarbe (Uesca). A suya población yera de 8 habitants en o zaguer censo que se i fació.

Amás d'o lugar, se i alza lo monasterio-santuario de la santa de la noguera, d'o sieglo XVI, centro espiritual d'as tierras d'o Viello Sobrarbe.

Diz a falordia que una imachen de la virchen María, que alzaba una rameta verda cargada de fruitas en a suya mano, se trobó en o corazón d'una viella noguera a iste lugar, en o momento de sarrallar l'arbol. O miraglo ganó tanta afección d'entre as chents d'a redolada que se construyió l'actual santuario ta acubillar a figureta.

A talla orichinal d'ista virchen, d'o sieglo XVI fue expoliada en a Guerra Civil espanyola, y en substitución d'ella i hai actualment una talla moderna.

## ''Fiastas''

* 30 de mayo; **''Fiasta'' Mayor**, fendo honor a la Virchen de la Noguera, se fa amás una romería d'os lugars d'a redolada.
*Día lunes de Pentecosta (chunio); romería enta o santuario dende atros lugars d'a redolada.
O Casal de Ceresa

**O Casal de Ceresa** (oficialment y en castellano, *El Casal*) ye un lugar que perteneixe a lo municipio d'a Espunya, en a comarca de Sobrarbe. Fincau a 4 kilometros d'o nuclio que ye cabecera d'o municipio y a menos d'1&nbsp;km de Ceresa, se troba en as garras d'a Penya Montanyesa. En o zaguer censo que se i fació teneba 4 habitants.
Suelves

**Suelves** ye un lugar aragonés abandonau d'o municipio de Barcabo, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. O lugar quedó abandonau en a decada d'os 90 d'o sieglo XX.

Ye, d'acuerdo con bellos expertos, l'orichen etimolochico de dos linaches infanzons altaragoneses; os *Suelves*, documentaus d'o 1495 en bellos lugars d'o Semontano, y los *Xulves*, vinculaus a los afers militars de la Corona d'Aragón en o sieglo XV.

## Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner, o nombre d'o lugar deriva d'a parola latina *solum*, referindo-se a la parti baixa d'un mont.

## Cheografía
Suelves se troba situau a 771 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 7 km de Barcabo, a capital d'o suyo municipio, de 32&nbsp;km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 58&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## ''Fiestas''
* 9 de mayo; *Fiasta* de Sant Gregorio.

## Referencias
Ceresa (A Espunya)

:*Iste articlo tracta sobre Ceresa, localidat d'o municipio d'[[a Espunya]], en Sobrarbe. Ta atros emplegos de ceresa se veiga *'Ceresa (desambigación)**'' y ta o municipio de la Val d'Echo se veiga [[Ciresa]].


**Ceresa** ye un lugar de [[Provincia de Uesca|Uesca]], perteneixient a lo municipio d'[[a Espunya]], en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de  [[Sobrarbe]].

Fincau en a clamada ''Plana de Ceresa'', una chicolona altiplana a los piez d'a [[Penya Montanyesa]], iste nuclio ye un endreito de singular belleza con anvistas enta la [[Val de Puertolas]] y la [[Val d'a Cinca]].

Como lo nuclio principal, cada anyada se sale d'a localidat en romería enta la [[Ermita d'a Fuent Santa d'a Espunya]] lo primer domingo de [[mayo]].



== Demografía ==


== Se veiga tamién ==
* [[Penya Solano]].

== Fiestas ==

*[[20 de chinero]]. Fiesta d'os casaus y d'a caridat.
*[[5 de febrero]]. Fiesta d'as [[muller]]s.
*[[25 de chulio]]. **Fiesta Mayor''' fendo honor a Sant Chaime Apóstol.

## Se veiga tamién
*Ciresa.
Banastón

**Banastón** ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.

A suya población ye de 89 habitants (2018).

## Cheografía
O lugar de Banastón se troba situato a 596 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia d'1,5 km de l'Aínsa, a capital d'o suyo municipio, y de 120&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1060, recullita en a obra d'o suyo chirmán Antonio Ubieto Arteta *Cartulario de [[Monesterio de Sant Chuan d'a Penya|San Juan de la Peña]]*, II, en *Textos Medievales*, 9 (Valencia, 1963), y documenta as variants *Banaston*, *Banasto*, *Banastos*, *Banaste*, *Benaston*, *Benascon*, *Bonasto* y *Ueneste*.

## Demografía

## Fiestas
En o barrio d'as Cambras se celebra la fiesta d'a Candelera.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Martín de Banastón, d'o sieglo XVI.

## Imáchens

Imachen:Porxo d'una casa de Banastón.jpg|Suportal d'una casa
Imachen:03.Banastón iglesia.jpg|Torre
Imachen:02.Banastón iglesia.jpg
Imachen:07.Banastón.jpg|Plaza
Imachen:01.Banastón abadía.jpg|Abadía


## Se veiga tamién
*Banasto
*Banastás

## Referencias

## Vinclos esternos
As Bellostas

**As Bellostas** (*Las Bellostas* en castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.

A suya población ye de 9 habitants (2018).

## Cheografía
A localidat d'as Bellostas se troba situta a 1.110 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 15 km de l'Aínsa, a capital d'o suyo municipio, y de 95&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Santa María d'as Bellostas, una ilesia d'o sieglo XVI encara que conserva o suyo abside romanico.

## Fiestas
* Día lunes de Pentecostés (chunio); como en atros lugars d'a comarca, romería enta o santuario de Santa María dera Noguera.

## Referencias
L'Arcusa

**L'Arcusa** (en castellano *Arcusa*) ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.

A suya población ye de 31 habitants (2018).

## Cheografía
O lugar de l'Arcusa se troba situato a 869 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 88&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Esteban de l'Arcusa, una ilesia d'o sieglo XVI.

## Fiestas
* Día lunes de Pentecostés (chunio); como en atros lugars d'a redolada, romería enta o santuario de Santa María dera Noguera.
* 13 de chunio: Fiestas mayors en honor de Sant Antón de Padua.

## Referencias
Arro

:*Iste articlo tracta sobre *'Arro** que ye un lugar de [[Sobrarbe]]. Ta altros usos d'a parola arro se veiga **Arro (desambigación)**.''


**Arro** ye un lugar [[Aragón|aragonés]] d'o [[municipio]] de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], en a provincia de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]]. A suya [[población humana|población]] ye de 35 habitants ([[2009]])

O lugar d'Arro se troba en l'altura d'un tozalet, en as estribacions d'a [[sierra d'Arro]] desalpartau d'o groso d'a sierra por un recolón que i forma o [[barranco d'O Plano (Baixo Penyas)|barranco d'O Plano]], en dominando a envista d'os campos que el rodeyan y d'o tramo central d'o [[río d'A Nata]]. Como en altros nuclios de Sobrarbe, a suya posición lo menos un poquet devantada por alto d'as tierras que el rodeyan fa pensar en una planificación defensiva d'a suya construcción orichinal.

O nuclio consiste d'una carrera unica, que en l'actualidat conecta con a carretera N-260 de [[l'Aínsa]] ta [[Campo (Uesca)|Campo]] en a sola surtida d'o lugar, y todas as casas tienen as suyas [[frontera]]s principals en mirando cara ta ella, cosa que puede interpretar-se como un formalismo defensivo d'antigos. A plaza d'Arro contiene a ilesia, que s'adedica a l'advocación de [[Santa María de L'Asumpción]], construida en o [[sieglo XVI]]. A caracteristica definidera que remata l'aspecto actual d'o nuclio ye lo [[diposito]] d'augua en alto, construcción d'o sieglo XX, que s'albira per dencima d'os tellaus en o centro d'o lugar, en estando que pareix que ye a construcción mas altera que se i puede trobar.

Arro teneba [[municipio]] propio dica lo periodo 1842 - 1857, cuan que diz que s'achuntó con [[Griebal]], [[Cherbe]] y [[Banastón]] ta formar achuntamiento de conchunta. En a decada d'os [[anyos 1960]] os cuatro nuclios s'achuntoron con [[l'Aínsa]] renunciando a l'achuntamiento propio, pasando a fer parte d'o numero creixedor de nuclios adscritos a ixa villa, como tamién el fayoron en o mesmo periodo [[Castillón de Sobrarbe]], [[Cosculluela de Sobrarbe|Cosculluela]], [[Guaso]], [[Buil]] y [[Sieste]]. En 1981, o municipio conchunto de l'Aínsa, con toz os ditos nuclios, s'achuntó con l'achuntamiento d'[[Alto Sobrarbe]] ta formar l'Aínsa-Sobrarbe.



==Imáchens==
<gallery>
Imachen:02.Arro bordas.JPG|[[Zolle]] y [[pallero]]
Imachen:05.Arro puerta.JPG
Imachen:06.Arro cruz de término.JPG|«[[Cruz de sol]]» d'Arro
</gallery>

==Fiestas==
*[[13 d'agosto]], **Fiesta Mayor''', fendo-le honras a Sant Póliz.

## Vinclos externos

## Referencias
Castellaz

**Castellaz** (*Castellazo* en castellano) ye un lugar d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 22 habitants (2018), y ye situato a 885 metros d'altaria.

## Molimentos
*Ilesia d'o Salvador, d'estilo romanico, d'o sieglo XII.

## Fiestas
*Día lunes de Pentecostés (chunio); como en atros lugars d'a comarca, romería enta o santuario de Santa María dera Noguera.

## Referencias
O Coscollar

:*Iste articlo tracta sobre *'o Coscollar**. Ta atros usos de «coscollar» se veiga **Coscollar (desambigación)**.''


**O Coscollar*' (*El Coscollar* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un lugaron d'o Municipio de [[l'Aínsa-Sobrarbe]]. Antigament, como toz es lugars d'a fondalada de Paulés, perteneixeba ta o Municipio de l'Alto Sobrarbe (con capital en [[l'Arcusa]], actualment fusionau con [[l'Aínsa-Sobrarbe|l'Aínsa]]).

Entre as edificacions suyas, *Casa Coronas'' estió construyida en o 1694 y tien una capiella familiar adosata ta la casa prencipal.

## Fiestas

*Día lunes de Pentecosta (chunio); como en atros lugars d'a redolada, romería ta o santuario de Santa María dera Noguera.
Griébal

:*Iste articlo trata sobre *'Griébal** que ye un [[lugar]] d'o [[municipio]] de [[L'Aínsa-Sobrarbe]]. Ta lo municipio historico, se veiga **Cherbe y Griébal**.''


**Griébal** ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'o [[municipio]] de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], en a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 1 habitant ([[2018]]).

== Toponimia ==
O [[toponimia aragonesa|toponimo]] ''Griébal'' ye relacionato con l**Ilex aquifolium* u cardonera, pero o pareixito de nombre con o [[Santo Gredal]] ha dau motivo a que entre en a suya leyenda: seguntes una [[leyenda]] local o gredal se custodiaba n'una casa d'o lugar, *Casa Custodio*, que tiene uns simbols antigos. Dimpués o gredal lo se levoron ta la seu de [[Valencia]]. [[Agustín Ubieto Arteta]] documenta a variant [[Edat Meya|medieval]] d'o toponimo *Griavalo*.

== Historia ==
Seguntes [[Agustín Ubieto Arteta]], a primera cita d'o lugar ye en o [[sieglo XI]], recullita en a obra d'Ángel J. Martín Duque *Colección diplomática de San Victorián y Santa María de Obarra (1000-1219)* (tesi dotoral, Facultat de Filosofía y Letras, [[Universidat de Zaragoza]], [[1956]]), y documenta as variants *Griavalo* y *Griaualo''.

## Referencias
Guaso

**Guaso** ye un lugar d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 106 habitants.

## Toponimia
En l'anyo 1187 ye citato como *Baso* seguntes Antonio Ubieto Arteta. En as Corz de Maella de 1404 ye mencionato como *Guaso de la Val de Serraulo* chunto con unas localidaz preperinencas baixo o epigrafe *Fanlo de la Val de Serrabllo*:

O toponimo ye interpretato por Chesús Vázquez Obrador como derivato de l'antroponimo celta *Bosiu*.

## Cheografía
Ye un nuclio de población formato por casals arredol d'un tozal. Os vicos de Guaso son O Tozal, O Puyal, Santa Quiteria, A Closa, L'Arrabal, Bestreguí, Sant Per y lo mes apartato, O Grau.

## Molimentos

* Esconchurador de Guaso, protechito legalment con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.
* Ilesia d'o Salvador de Guaso, una ilesia adedicata a Chesús de Nazaret en a suya faceta d'o Salvador, en estilo romanico d'o sieglo XII (encara que muit esviellata dimpués), protechita legalment con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Personaches celebres
* Carmen Broto Buil (*Carmen Broto*), protagonista d'un escandalo mediatico en a fins d'a decada de 1940.
* María Victoria Broto, politica y consellera d'o Gubierno d'Aragón dende 2007 dica 2011.

## Referencias
A Pardina

:*Iste articlo tracta sobre *'a Pardina**. Ta altros usos de «pardina» se veiga **Pardina (desambigación)**.''


**A Pardina** (oficialment, en [[idioma castellano|castellano]], «''La Pardina''») ye una [[aldeya]] [[Aragón|aragonesa]] d'o [[municipio]] de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 12 habitants ([[2018]]).

A Pardina ye una aldeya tradicional de [[Castillón de Sobrarbe]], d'a on que dista bel par de [[kilometro]]s. En chunto con [[A Torre (Castillón de Sobrarbe)|a Torre]] y con Castillón formaban l'achuntamiento de [[Castillón de Sobrarbe (municipio)|Castillón de Sobrarbe]], que desapareixió absorvido por o [[L'Ainsa (municipio)|municipio de l'Aínsa]] en a [[anyos 1960|decada de 1960]].

== Cheografía ==

A Pardina ye a 675 metros obre o nivel d'a mar, en a [[val d'o río Susía|valle d'o Susía]], sobre o barranco que se diz barranco de a Pardina, que ye [[afluent]] d'o [[río Susía]] por a man ezquierda. Por a suya posición, en a valle d'o río Susía, a Pardina fa parte efectiva d'a subcomarca tradicional que se conoix como o [[Viello Sobrarbe]].

Adebant de a Pardina, a bels 3,5&nbsp;km en sud en a [[cuentra]] d'o río, ye [[Lamata]], y a bels 3&nbsp;km en sud-sud-ueste [[Chabierre d'o Elsón]].

Esnaviesa por abant de [[lugar]] a [[carretera local]] [[Carretera local HU-V-3611|HU-V-3611]], que puya ta Castillón de Sobrarbe. A dita [[carretera]], que no ye sique una pista [[gudrón|asfaltada]], ranca de [[Mediano]] en a [[carretera autonomica]] [[A-138]] (Balbastro-l'Aínsa-Bielsa), por o que arribar-ie ye fácil.

== Demografía ==


==Fiestas==

*[[28 de mayo]], [[romería]] ta la [[ermita de Santa Waldesca de Camporretuno|ermita de Santa Waldesca]].
*[[13 d'agosto]], [[romería]] ta la [[ermita de Sant Póliz de Castillón de Sobrarbe|ermita de Sant Póliz, en Castillón]].
*[[4 d'aviento]], **Fiesta Mayor''', fendo-le honras a Santa Barbara.

## Referencias

## Vinclos Externos
Paúls de Sasa

:*Ta atros emplegos d'o toponimo *'Paúls** se veiga **Paúls (desambigación)**.''




**Paúls de Sasa** (bellas vegadas también dito **de Vero*', "*Paúles de Sarsa*" en [[idioma castellano|castellano]].) ye un [[lugar]] d'o Municipio de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], antigament perteneixient a o Municipio d'[[Alto Sobrarbe]] cuan iste encara no s'heba fusionau con [[L'Aínsa]]. A población suya actual ye de 30 habitants.



== Cheografía ==
Bi ha dos [[dolmen]]s. O *dolmen d'a capilleta'', ye amán d'una ermita feita pa cristianizar o puesto, mesmo aprofitando a losa superior d'o dolmen. Atro dolmen ye mas luent y millor conservato, conservando mesmo l'elemento tumular.

## Molimentos
* Dolmen d'a Capilleta.

## Fiestas
* Día lunes de Pentecosta (chunio); como en atros lugars d'a redolada, romería enta o santuario de Santa María dera Noguera.