Alfacharín

**Alfacharín** (*Alfajarín* en castellano y oficialment) ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situada en a Comarca Central. Fa parte d'o partiu chudicial de Zaragoza.

A suya población ye de 2.298 habitants (2012), en una superficie de 137,57 km², con una densidat de población de 16,70 hab/km².

## Historia
Encara que o castiello andalusí d'Alfacharín fuese reconquiesto por o rei Alifonso I ''o Batallero'', se tornó a perder dimpués d'a batalla de Fraga. En 1131 os cristianos ya prenioron Alfacharín pa cutio. En 1293 o rei Chaime I creyó a baronía d'Alfacharín con os lugars d'Alfacharín, Candasniellos, Farlet y Nuez d'Ebro, que fue entregada a Pero Cornel III. Alfacharín en os sieglos XIII y XIV, mientres perteneixió a la Casa de Cornel, fue fortificau.

## Cheografía
A villa d'Alfacharín ye situada a 199 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'o suyo partiu chudicial, d'a suya provincia y d'Aragón.

En o termin d'Alfacharín trobamos o despoblau de Candasniellos.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 15.22 °C, con una temperatura meya en chinero de 5.3 °C y en chulio de 26.89 °C.

## Toponimia
O suyo nombre ye d'orichen arabe, y en os textos medievals apareixe, como ye normal, con diferents variants graficas: *Alfaiarin*, *Alfaiarino*, *Alfagerin*, *Alfagarin*, *Alfagarino*, *Alhagerin*, *Alhagerim*.

Sobre o suyo significau en arabe tenemos tres explicacions:
* Dende l'arabe المحجر *Al-Hacharïn* ("los que treballan en una pedrera").
* Dende l'arabe *Al-Hayyarayn* ("as dos penyas").
* Dende l'arabe *Al-faikhar* (os "alfarers").

A zaguera hipotesi encara que siga la mes conoixida ye menos probable que atras porque o fonema arabe representau por a letra kha s'adaptó ta l'aragonés como *g* ("garrofera"), estando a primera hipotesi mes acertada porque a chim amaneix como *ch* en os arabismos presos por l'aragonés.

Lo trobamos escrito *Alfaiarin* en lo testamento de Tomás Cornel, un texto de 1353 en luenga aragonesa:

En o fogache de 1495 s'escribiba *Alfajarin*. En a documentación medieval d'a Cort de chusticia d'a Casa de Ganaders de Zaragoza s'escribe *Alfajarín* y *Alfacharín*, correspondendo con un tiempo que a *[[scripta medieval aragonesa]]* se descomponeba y preneba a ortografía castellana, con a *ch* pa representar l'africada.

Bi ha microtoponimos en aragonés como *Cados*, *La Portaza* (l'arco d'entrada d'a muralla medieval), *Cueva de las Grallas*. Bi ha tamién un toponimo muit interesant, *Brazal del Marchuel*, que vien de l'arabe "march", "prau", preso por l'aragonés como "Almarchal", con un sufixo romance, y que amuestra un caso de *-ch-* en romance actual que vien d'o fonema africau que se representa con chim en arabe.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:2493
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:499 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:1460
  bar:2000 from:0 till:1495
  bar:2002 from:0 till:1591
  bar:2004 from:0 till:1742
  bar:2006 from:0 till:1879
  bar:2008 from:0 till:2032
  bar:2010 from:0 till:2168
  bar:2012 from:0 till:2259
  bar:2014 from:0 till:2250
  bar:2016 from:0 till:2298
  bar:2018 from:0 till:2312
  bar:2020 from:0 till:2339
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos

* Castiello d'Alfacharín.
* La Portaza:, l'arco d'entrada d'a muralla, d'o sieglo XIV.
* Ilesia de Sant Miguel Arcánchel d'Alfacharín, a ilesia parroquial adedicada a Sant Miguel Arcánchel, una ilesia que ye l'antiga mesquita d'o sieglo XII d'a localidat, encara que a suya torre ye de 1486. L'edificio ye protechiu legalment dende o 21 de noviembre de 2001 con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Localidaz achirmanatas
*  Idron (Pireneus Atlanticos, Occitania).

## Vinclos externos

*  Alfajarin.org.
*  ''Mancomunidad Ribera Izquierda del Ebro''.

## Referencias