open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arasanz

**Arasanz** ye un lugar aragonés en o municipio d'a Fueva, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. Actualment se troba despoblau.

Arasanz se troba a 560 metros d'altaria en a val d'a Cinca anque a dintro d'o termin municipal d'a Fueva, en a ribera de l'entibo de Mediano por debaixo d'a sierra de Muro de Roda. Se i puede arribar por un camal d'a pista que une Arro con Tierrantona, que naixe de a Corona y pasa por a pardina de Montero. Se despobló en a decada de 1970 como consecuencia colateral de l'entibo de Mediano, que inaugurau en 1969, tot y no haber-lo gosau submerchir, le cacegó as tierras.

En o nuclio urbano i hai casals nobles, d'entre os que se'n destaca a *[[Casa Moriello]]* (s. XVI), con una gran torre con almenas en a part d'alto en un cabo de l'edificio y unaltra, mas chicorrona, de base circular en l'estremo oposau. Tamién ye destacable *Casa Oliván*, un atro casal fuerte con o patio estructurau en una doble vuelta. A ilesia d'Arasanz se troba parcialment espaldada, y data d'o sieglo XVII.

## Fiestas
*29 d'abril, **fiesta menor**, fendo-le honras a Sant Pero.
*11 de noviembre, **Fiesta Mayor**, fendo-le honras a Sant Martín.

## Referencias
Selección masculina de fútbol d'Aragón

A **selección masculina de fútbol d'Aragón** ye o equipo nacional de fútbol d'Aragón.

O suyo primer partiu internacional estió contra la selección masculina de fútbol d'o País Valenciano, en 1918. O suyo primer partiu contra un equipo de difuera d'Espanya lo chugó en 1950 contra una selección d'os Baixos Pireneus franceses y lo primer partiu internacional contra una selección d'a FIFA estió contra Chile en 2006.

Amás ha chugau partius contra las seleccions de Cantabria, Espanya, Espanya 'B', Catalunya, Biarn y Castiella y Leyón y contra los equipos d'o Gimnástico de Valencia y Real Zaragoza.

## Zagueras convocatorias
### Profesional
Convocatoria d'a selección aragonesa de fútbol pa o partiu contra Chile o 28 d'aviento de 2006:

### Amateur
Convocatoria d'a selección aragonesa de fútbol pa la Copa d'as Rechions d'a UEFA 2024-25:

## Toz os partius d'a selección

## Atros chugadors d'a selección

## Referencias

## Se veiga tamién
* Lista d'equipos d'a selección masculina de fútbol d'Aragón.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial.
Luengas omoticas

As **luengas omoticas** son una branca d'as luengas afroasiaticas, charradas en o nord-ueste d'Africa, sobretot en a cuenca d'o río Omo, en o sud-ueste d'Etiopia.

Se tracta de luengas aglutinants, y las que son escritas lo son con l'alfabeto ge'ez.

D'alcuerdo con o modelo que fa provenir as luengas afroasiaticas d'as luengas charradas por a comunidat humana d'o foco de neolitización d'o Macizo Etiopico, a branca omotica sería una d'as que menos s'habría moviu dende lo suyo puesto d'orichen.
Basalto

O **basalto** ye una roca ignia de gran fin y composición mafica, ixo ye, con un alto contenito de fierro y magnesio. Os suyos minerals mayoritarios son piroxens. Puet haber-ie grans cantidaz d'olivín pero no siempre. Bi ha feldespatos. Tamién puet haber-ie cuarz, pero ye incompatible con l'olivín.

De color escuro, ye a roca mes abuntant en a crosta oceanica, formato per enfridamiento rapedo d'o magma, emerchito d'o manto por os volcans. Per este esme gosa presentar vacuolas y zaboyar amplas arias.

Ye común que a roca esposata a la atmosfera se meteorice. Per contra, Tamién ye común que lo material procedent de bancos cerenyos siga de muit buena calidat y adecuato ta lo suyo emplego en construcción, lo que se verifica con prebatas. Entre as usuals son a prebata d'esgaste per o procedimiento de Los Angeles, actualment con tendencia a lo desuso d'este material, y a prebata de durabilidat per acolada en dimetil sulfoxido.

En Tierga y Arandiga (Zaragoza) bi ha un basalto alcalín espilitizau d'o Triasico. A suya meteorización produció un augmento d'a cantidat de fierro constituindo un chacimiento espleitau en ixas envueltas d'os celtibers.

## Referencias

### Se veiga tamién
* Petrolochía
* Rocas ignias

## Vinclos externos
Betés de Sobremont

**Betés de Sobremont** (*Betés de Sobremonte* en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca, situato en o municipio de Biescas en a comarca conoixita como Sobremont.

Se troba en a marguin ezquierda d'o barranco d'Aso. A ilesia suya ye en o cobalto d'o lugar. Amán d'o lugar bi ye tamién l'ermita de Santa Orosia, d'o sieglo XVII u hue en ruinas.

En a epoca medieval o lugar pendeba d'o monesterio de Sant Chuan d'a Penya, cedito por Alifonso V o 3 de chulio de 1428 d'alcuerdo con a donación que heba feito antis Remiro I. Teneba concello propio dica 1845 cuan s'unió a Yosa y mas tardi a Aso dica l'anyo 1981 cuan os tres s'unioron a o municipio de Biescas.

## Molimentos
* Ilesia de Santa Barbara de Betés de Sobremont. Adedicata a Santa Barbara, ye una construcción d'orichen romanico que s'enampló en o sieglo XVI, conservando a nau rectangular primitiva d'a ilesia y l'abside de tambor. En o sieglo XVI se le adhibió una atra nau paralela. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias

## Bibliografía
* Zapater, Alfonso: *Aragón pueblo a pueblo*, 4. Mainer Til Editores, S.L.'' ISBN 84-89122-03-2.
Aso de Sobremont

**Aso de Sobremont** (*Aso de Sobremonte* en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca definito como entidat local menor d'o municipio de Biescas en a comarca conoixita como Sobremont y trescruzato por o barranco d'Arás. Bi ha 40 casas en Aso d'as cualas nomás 8 son habitatas toda l'anyada. Encara que hue Aso fa parte d'o municipio de Biescas, d'antis mas teneba o suyo propio concello que encluyiba tamién a las localidaz de Yosa y Betés

Dica 1646 yera conoixito nomás como *Aso*. En 1845 s'unió a lo municipio de Yosa (1860-1873), estando Aso a capital y mas tardi os dos s'unioron a Betés y dimpués a Biescas.

Tien una población de 38 habitants, pero en 1950 yeran 213 y en l'anyo 1978 encara i quedaban mas de 100.

A economía d'o lugar se basa en a ganadería. Destaca a suya ilesia parroquial de Sant Chuan Baptista d'o sieglo XVIII y d'una nau con vuelta de canyón. L'armita d'a Fuent ye d'o sieglo XVII

Celebra as suyas fiestas l'1 d'agosto.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 8.64&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 0.95&nbsp;°C y en chulio de 17.91&nbsp;°C.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chuan Baptista d'Aso de Sobremont, una ilesia d'os sieglos XVI-XVII adedicada a Sant Chuan Baptista, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Personalidaz naixitas d'Aso de Sobremont
*Categoría principal:* Naixitos d'Aso de Sobremont.

## Referencias
Larrede

**Larrede** (*Lárrede* en castellano) ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situau en o municipio de Samianigo en a comarca de l'Alto Galligo y provincia de Uesca. Pende de l'arcipestrau de Samianigo, en a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona y Tudela.

A suya población ye de 21 habitants (2016).

## Cheografía
O lugar de Larrede se troba situau a 822 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Molimentos
Destaca en Larrede a suya ilesia de Sant Pero de Larrede, construyida entre os anyos 1050 y 1060 y adedicada a Sant Pero, que ye la ilesia parroquial d'o lugar. Representa l'eixemplo mas claro d'as ilesias romanicas de Sarrablo, a sobén clamadas d'estilo *larredense*, estando antimás una d'as ilesias mas importants d'o romanico aragonés. Ye *[[Molimento Nacional]]* dende 1931 (figura legal substituyida actualment por a consideración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*. Tien planta de cruz latina, a unica de totas as ilesias sarrablesas con ista caracteristica, y cinco finestretas ta lo sud (cuasi totas en tienen tres). Ye construyida en piedra picada chicota y poseye nomás que una sola nau dividida en cinco trampos, con una torre adosada con planta cuadrada, y se troba cubierta con una vuelta de canyón dende la reconstrucción que en 1933 se i fació, dirichida por l'arquitecto Francisco Íñiguez Almech.

Intresant en l'arquitectura popular de Larrede ye *casa Isábal*.

Sobre o camín que baixa enta Sant Chuan de Busa bi ye *[[Torraza de Larrede|A Torraza]]*, una torre defensiva situata en frent d'a torre d'Escuer, a l'atro canto d'a val. Dende istas dos torres s'alufra tot Sarrablo y s'emplegaban en a Edat Meya ta acucutar cuan veniban enemigos.

## Referencias

## Vinclos externos
Codigo postal

O **codigo postal**, conoixiu a sobén en países de parla anglesa como **postcode**, **post code**, **Eircode**, **PIN Code** u **ZIP Code**  ye una serie de letras y/u dichitos que s'adhiben a una adreza postal ta ordenar de buena traza lo correu.

A Republica Federal d'Alemanya, a principios d'a decada d'os sixanta d'o sieglo XX, estió lo primer estau en creyar un sistema de codigo postal. Os Estaus Unius lo facioron pocos anyos dimpués.

Actualment a mayor parti d'os países usan os codigos postals. Bella excepción ye Irlanda (encara que en Dublín sí que s'emplega), Hong Kong, Panamá y Chamaica.

A mayor parti d'os codigos son nomás que numericos; manimenos en bel país como lo Reino Uniu, Archentina y Canadá, son alfanumericos.

En Aragón d'os cinco dichitos d'o codigo os dos primeros son 22 ta Uesca, 44 ta Teruel, y 50 ta Zaragoza.

## Se veiga tamién
* Codigo postal espanyol.

## Vinclos externos
*  Formato de codigo postal.
*  Buscador de codigos postals.
Lanuza

**Lanuza** ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Sallent de Galligo en a comarca de l'Alto Galligo.

Lanuza ye conoixita en todo Aragón por estar a cuna de nueu chusticias d'Aragón, entre ellos uno d'os mas importants, Chuan V de Lanuza.

## Demografía

Hue lo día Lanuza ye un lugar meyo-amortato, pero en 1488 heba 20 fogars y en 1863 39 casas. O 21 de chinero de 1978 os zaguers 141 habitants d'o lugar se'n fueron debito a que o entibo ya embadinaba as tierras y as casas mas baixas.

Hue dezaga de quedar amortata por a construcción de l'entibo que leva o suyo nombre, ha estato apanyato y cuantas famillas ocupan de nuevo as suyas carreras.

## Cheografía
Posata a 1.284 metros d'altaria en o canto zurdo d'o río Galligo, a 91 km de distancia de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Historia
Lanuza amaneixe documentata por primera vegata en o sieglo XIII.

## Molimentos
* Ilesia d'o Salvador de Lanuza, una ilesia adedicada a lo Salvador, constriyida en lo sieglo XIX, anque conserva un crismón romanico en a suya frontera asina como encara conserva bels repuis d'a suya magnifica arquitectura popular de montanya a pesar d'haber estato de raso restaurata, puertas, finestras, fuents, etcetra... muestran encara la polideza d'iste lugar que estió solar d'a casa de Lanuza. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Actividaz culturals
Encara se celebra en Lanuza o *[[Festival Pireneus Sud]]* toz os anyos en o mes de chulio sobre un escenario dencima d'as auguas de l'entibo dende 1992.

## Referencias

## Vinclos externos
* Festival Pireneus Sud.
Republica Federal d'Alemanya

**Republica Federal d'Alemanya** puet estar:

*O nombre oficial d**'[[Alemanya Occidental]]**, de 1949 a 1990.
*O nombre oficial de l'actual **[[Alemanya]]**, dimpués d'a suya reunificación en 1990.
Andaluz (Soria)

:*Iste articlo ye sobre a *'localidat soriana** d'Andaluz. Ta atros Usos se veiga [[andaluz]].''



**Andaluz''' ye un lugar d'o municipio de Berlanga de Duero, situato a o sud d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón, Espanya), a 40&nbsp;km de Soria capital.

Tien 20 habitants y una altaria de 919 m.
Gormaz

**Gormaz** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato a 62&nbsp;km de Soria. A suya población ye de 19 habitants (2005), en una superficie de 15,70&nbsp;km² y una densidat de 1,2 hab/km².
Deza

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés en a provincia de Soria; ta atros usos, se veiga *'Deza (desambigación)**''.


**Deza*' ye un [[municipio]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Soria|Soria]] ([[Castiella y Leyón]]), situato en a muga de [[provincia de Soria|Soria]] y [[provincia de Zaragoza|Zaragoza]].

A suya población ye de 246 habitants ([[2014]]), en una superficie de 117,76&nbsp;[[Kilometro quadrau|km²]] y una [[densidat de población|densidat]] de 2,08 hab/km².

== Cheografía ==
A localidat de Deza ye situada a piet d'as sierras de [[sierra de Miñana|Miñana]] y [[sierra de Deza|Deza]], a lo sud-ueste y en a val d'o [[río Algadir]], tamién conoixiu como [[río Deza]]. Os lugars de [[Miñana]] y d'[[La Alameda (Soria)|Alameda]] perteneixen a lo termin municipal de Deza dende [[1966]].

=== Mugas ===
O [[termin municipal]] de Deza muga con [[Almazul]], [[Quiñonería]], [[Carabantes]], [[Ciuela]] y [[Torlengua]] en a [[provincia de Soria]] y con [[Bordalba]], [[Bichuesca]] y [[Turrillo]] en a [[provincia de Zaragoza]].

== Historia ==
O [[27 d'agosto]] de [[1429]] as tropas d'a [[Corona d'Aragón]] prenioron Deza y la saqueyoron. D'acuerdo con as costumbres de guerra d'ixos tiempos os musulmans de l'[[alchama]] de Deza fuoron vendius como [[esclavitut|esclavo]]s en Zaragoza. A presa de Deza estió un episodio adintro d'a intervención aragonesa en a "[[guerra d'os Infants d'Aragón]]", con una ofensiva que dende [[Fariza]] entró en Castiella dica [[Siguenza]] y [[Hita]], y con combates en a zona de muga entre lo [[Reino de Castiella]] y lo [[Reino d'Aragón]]. O [[tractau de Majano]] ([[1430]]) posó fin a la intervención aragonesa en esta guerra.

== Toponimia ==
En a [[Edat Meya]] s'escribiba *Baza''.

## Referencias
Baraona

**Baraona** u **Barahona** ye un municipio situato a lo sud d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), limitando con a provincia de Guadalachara. Ye situato a 61&nbsp;km d'a ciudat de Soria y a 101 de Guadalachara.

A suya población ye de 211 habitants (2005), en una superficie de 116,44&nbsp;km² y una densidat de 1,81 hab/km².
Viniegra de Abajo

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Viniegra**''.

**Viniegra de Abajo''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 106 habitants (2005) en una superficie de 65,68&nbsp;km², con una densidat de población d'1,61 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Viniegra de Abajo se troba situada a 881 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 70&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Arnediello

**Arnediello** (*Arnedillo* en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca d'Arnedo.

A suya población ye de 469 habitants (2006) en una superficie de 48,33&nbsp;km² con una densidat de 9,70 hab/km².

## Cheografía
Arnediello se troba situau a 654 metros d'altaria sobre lo nivel d'a mar, a una distancia de 62&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.

## Demografía
Clavillo

**Clavillo** (*Clavijo* en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 19,66&nbsp;km²,con una densidat de  hab/km².

## Cheografía
Clavillo ye situau a 872 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 16&nbsp;km de Logronyo, a capital d'a suya comarca y de La Rioja.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de La Unión de los Tres Ejércitos.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos

* Castiello de Clavillo, un castiello d'orichen arabe d'o sieglo X, construyiu ta cosirar os pasos d'o congosto d'o río Leza y tamién o río Iregua. O castiello fue conquiesto en 923 por Ordonyo II de Leyón y Sancho Garcés I de Navarra, y muit esviellau en os sieglos XII-XIII. Ye protechiu legalment dende o 3 de chunio de 1931 con a suya declaración como *[[Molimento Nacional]]*.
* Monesterio de Sant Prudencio de Monte Laturce, d'o sieglo X, abandonau en 1836 con a desamortización de Mendizábal.
* Basilica de Sant Chaime, d'o sieglo XVIII.
* Ilesia de l'Asumpción de Nuestra Sinyora de Clavillo, una ilesia d'os sieglos XVI-XVII, que ye la suya ilesia parroquial.

## Fiestas
* 25 de chulio, Sant Chaime.
* 29 de setiembre, Sant Miguel Arcánchel.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Idioma ugaritico

A **luenga ugaritica** ye una luenga semitica muerta muit important ta los eruditos d'o Viello Testamento ta clarificar textos hebreus y ha revelau cómo lo chudaísmo usó frases comuns, luengas literarias y expresions de culturas paganas.

L'ugaritico fue escrito en un alfabeto basau en o cuneiforme. Ye pareixiu a os alfabetos d'as luengas acadia y asiria.

## Vinclos externos
Arabe clasico

L**'arabe clasico** ye a forma estandar y literaria d'a luenga arabe.

Ye clamato "al-luga al-`arabiyya al-fushà", «a luenga arabe mas elocuent». Ye basata en as modalidaz fablata y literaria en uso en a rechión de Hichaz en o sieglo VII. Ye fixata por l'Alcorán y a poesía arabe preislamica.

Paralelament a l'uso literario y oficial de l'arabe clasico, s'han desarrollato diferens modalidaz d'arabe dialectal u arabe fablato que han convivito con o clasico en situación de diglosia. Bi ha discusión sobre si istas variedaz dialectals proceden d'una transformación de l'arabe clasico u si bi ha que mirar o suyo orichen dreitament en dialectos preislamicos.

Dende o sieglo XIX l'arabe clasico orichinó a una variedat que a vegatas recibe o nombre d'arabe culto moderno, arabe literal moderno u arabe estandar.
Luengas berbers

As **luengas berbers** son un conchunto d'idiomas camiticos (familia afroasiatica) que charran os pueblos berbers en o norte d'Africa.

## Clasificación
* Orientals
** Auchila-sokna
*** Auchila (Libia)
*** Sawknah (Libia)
** Siwa
*** Siwi (Echipto)
* Guanche (Tenerife)
* Septentrionals
** Atlas
*** Chudeoberber (Israel)
*** Taxelhit (Marruecos)
*** Tamazight de l'Atlas Central (Marruecos)
** Chenoua (Alcheria)
** Cabilenyo
** Zanata
*** Zanata oriental
*** Gomara
*** Mzab-Wargla
*** Rifenyo (u Tarifit)
*** Shawiya
*** Tidikelt
* Tamasheq
** Tamasheq septentrional
*** Tamahaq, Tahaggart (Alcheria)
** Tamasheq meridional
** Tamasheq (Mali)
*** Tamajeq, (Tayart) (Nícher)
*** Tamajaq, Tawallammat (Nícher)
* Cenacha
** Cenaga (Mauritania)

## Vinclos externos
* https://web.archive.org/web/20071128053731/http://groups.msn.com/AsiayAfricablancas/libicobereberes.msnw
Arabe marroquín

L**'arabe marroquín** ye una variedat dialectal de l'arabe charrata en Marruecos, con influencia d'as luengas berebers. O 60% d'as suyas construccions provienen d'un substrato berber.
 
Ye un dialecto beduín proximo a lo dialecto charrato n'Alcheria y Tunicia y diferent de l'arabe andaluz u algarabía, un arabe de medina que en parte encara se charra en Tetuán.

## Vinclos externos
*  L'arabe marroquín en ''Ethnologue''.
Luengas berbers orientals

A **luengas berbers orientals** son una branca d'as luengas berbers, charratas en partes de Libia y Echipto.

Ista branca ye formata por:
*Awchila-Sokna 
**Awchilah (Libia)
**Sawknah  (Libia)
*Siwa 
**Siwi (Echipto)
Luengas berbers septentrionals

As **luengas berbers septentrionals** son una branca d'as luengas berbers charratas por toz os cabos d'o Magreb. A suya continación territorial se creba por a expansión de l'arabe y en menor mesura por a branca zanata. Encara que sin dandalos os idiomas berbers septentrionals comparten bellas innovacions que no se troban en as luengas circundants, s'ensuaveixen a *k* a *x* u a *ch* y manca l*'a-* en bellas palabras, como "man" (afus vs. fus). Incluye:

*Atlas
**Chudeoberber (Israel)
**Taixelhit (Marruecos)
**Tamazight de l'Atlas Central (Marruecos)
*Chenoua (Alcheria)
*Cabilenyo
*Zanata
**Zanata oriental
**Gomara
**Mzab-Wargla
**Rifenyo (u Tarifit)
**Shawiya
**Tidikelt
Luengas berbers de l'Atlas

As **luengas berbers de l'Atlas** son una branca d'as luengas berbers septentrionals fablatas en as montanyas Atlas de Marruecos.

Incluyen:
* Chudeoberber, (Israel).
* Taxelhit, (Marruecos).
* Tamazigh de l'Atlas Central, (Marruecos).
Idioma taixelhit

O **taixelhit** (también *taxelhit* u *taxelhiyt* u *tachelhiyt* u *xilha*) ye a mayor luenga berber de Marruecos por numero de fablants (entre 8 y 10 millons) y por a extensión d'a suya aria. As mugas orientals d'ista luenga son difícils de precisar por a existencia de parlas de transición con o tamazigh de l'Atlas Central.
Ribagorza (desambigación)

**Ribagorza** puet estar:

***Ribagorza**, gran comarca historica d'os Pireneus.
***[[Alta Ribagorza]]**, parte de Ribagorza situata a o norte de Turbón y Sierra de Cis, tierra mes montanyosa y de clima mes humido que Ribagorza Baixa.
***[[Alta Ribagorza (Catalunya)|Alta Ribagorza catalana]]**, comarca de Catalunya. Ye a parte d'o historico condau de Ribagorza que pasó a depender de Catalunya y a zona mes oriental de l'Alta Ribagorza natural.
***[[Ribagorza Baixa]]**, parte de Ribagorza situata a o sud de Turbón y Sierra de Cis, tierra mediterrania y mes baixa que l'Alta Ribagorza.
***[[Condau de Ribagorza]]**, condau pirenenco medieval.
***[[Ribagorza]]**, comarca oficial d'a provincia de Uesca.
Chudeoberber

O **chudeoberber** ye un termino colectivo dau a las variedaz de luengas berebers influyenciadas por l'idioma hebreu charradas por bels chudieus d'Africa d'o norte, prencipalment en Marruecos (a on o taixelhit ye a prencipal luenga charrada).

Hue, o chudeobereber ye charrau mas que mas en Israel, encara que dica os anyos 1950 se charraba entre as comunidaz chudievas de Marruecos, Alcheria y Tunicia. O suyo codigo SIL ye `jbe`. Bi ha 2.000 fablants que tamién usan o chudeoarabe.
Condau de Sobrarbe

:*Iste articlo ye sobre o viello *'condau de Sobrarbe**. Ta atros emplegos se veiga [[Sobrarbe (desambigación)]].''


O **Condau de Sobrarbe''' yera uno d'os viellos condaus que formoron l'antigo Reino d'Aragón y que complegaba as tierras entre os ríos Cinca y Galligo.

A falordia diz que García Ximéniz, un noble d'orichen bascón se rebeló l'anyada 724 contra os arabes en os territorios entre a Cinca y o Galligo. Mientres una d'as batallas, a de l'Aínsa, cuan os cristianos yeran amanaus a reblar apareixió una cruz roya de lumbre dencima d'una carrasca. Dende ixe inte, os exercitos cristianos prencipioron a luitar contra os musulmans con mas fuerza y valor, ganoron ixa batalla y garra cristiano morió; conquerindo asinas l'Aínsa, an que cada dos anyadas fan a fiesta d'a Morisma ta celebrar-lo. Dende allora o territorio prenió o suyo nombre d'ixa cruz sobre l'árbol (en latín "sobre arbre"), asinas como o suyo escudo d'armas.

Sindembargo existe atra interpretación, racionalista, que diz que o nombre Sobrarbe ye derivato d'a sierra d'Arbe.

Sobrarbe a primerías d'o sieglo IX yera mas chicot que a gran comarca que ye hue. Dimpués tenió una expansión enta o norte y enta l'este, y hue se fabla de Viello Sobrarbe y Nuevo Sobrarbe. A división eclesiastica ha conservato muit bien o territorio d'ixe viello condau, que coincide prou bien con l'arciprestato de Sobrarbe.

En a memoria colectiva d'os mas viellos remaneix encara una clara ideya de qué pueblos son en o Sobrarbe tradicional: Sobrarbe abraca o espacio por a Cinca a l'este; a o sud por a sierra d'Olsón (que podría tener o nombre antigo de sierra d'Arbe), dende l'alto d'o Pino dica o tozal de Sebil; a l'ueste por a sierra de Valles, con Morcat como populación muga (a partir d'o Tozal de Surta empecipia Sarrablo, estando as Bellostas a primera localidat Sarrablesa); y a o norte a depresión de l'Ara, asinas no se gosa incluyir ni L'Aínsa ni Boltanya.
San Millán de la Cogolla

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'San Millán**''.

**San Millán de la Cogolla*' ye un [[municipio]] d'a [[comunidat autonoma]] uniprovincial de [[La Rioja]] situau en a [[Comarcas de La Rioja|comarca]] d'[[Comarca d'Anguiano|Anguiano]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 306 habitants ([[2008]]) en una [[superficie]] de 31,19&nbsp;[[km²]], con una [[densidat de población]] de 9,81 hab/km².

== Cheografía ==
San Millán de la Cogolla ye situau a 728 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 19&nbsp;[[km]] de [[Nachera]] y 39&nbsp;km de [[Logronyo]], a [[Capital (politica)|capital]] de [[La Rioja]]. Ye a lo canto d'o [[río Cárdenas]].

== Toponimia ==
*San Millán* ye a evolución d'o [[latín]] *Emilianu-m* d'alcuerdo con a [[fonetica aragonesa|fonetica nabarro-aragonesa]] cuan o latín evolucionó ta o [[riojano precastellano|riojano]], d'igual traza que *filiu-m*, *muliere* y *meliore* daron *fillo*, *muller* y *millor*.

O monesterio *de chuso* hue se pronuncia *de yuso* d'alcuerdo con a fonetica d'o [[Idioma castellano|castellano]] [[dialecto burgalés|burgalés]]. *Chuso* hue encara se diz en aragonés [[aragonés ribagorzano|ribagorzano]], pero con apocope *di chos*. Representa un fosil linguistico, porque hue en castellano se diría *de abajo*.

*Monasterio de Suso* tamién representa un fosil linguistico, porque hue *d'alto* en castellano se diz *de arriba*.

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Puestos d'intrés ==
=== Molimentos relichiosos ===
* [[Monesterio de Sant Millán de Chuso]], an se troban as *Glosas Emilianenses''.
* Monesterio de Sant Millán de Suso.

## Fiestas
* 12 de noviembre, Sant Millán.

## Vinclos externos
Bañares

**Bañares** ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 321 habitants (2010) en una superficie de 29,70&nbsp;km², con una densidat de población d'11,35 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Bañares se troba situada a 591 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 44&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Bañares.
Idioma rifenyo

O **rifenyo** u **tarifit** (*Tmaziɣt*) ye una luenga berber charrata por part d'os berbers rifenyos (sobre tot os d'a part oriental d'o Rif), en o nord-este de Marruecos y en a ciudat de Melilla. Tiene unos dos millons de fablants.

Se diferencia d'atras luengas berbers en que tien un sistema numeral con base vint a l'igual que o basco y as luengas celtas.

## Clasificación
Ye a principal d'as ditas luengas rifenyas, subgrupo d'as luengas zanatas que a suya vegata se engloban en o conchunto d'as ditas luengas berbers septentrionals.

Os suyos fablants se refieren a ella como "tamazigh" que designa a todas as luengas berbers.

S'ha de sinyalar que en Marruecos muitos estudiosos y militants d'a cultura berber niegan que as tres grandes variedaz d'a luenga berber que existen en o país sigan luengas diferents.

Lo charran dos millons de personas en o Rif, estando a luenga materna d'a mayor part d'a población d'ista rechión. Se charra tamién en comunidaz rifenyas emigratas ta cuantas ciudaz europeas. O grupo mas important de fablants fuera d'o Rif ye en Países Baixos.

## Referencias
Sobrarbe (desambigación)

**Sobrarbe** puede estar:

* Una comarca actual d'Aragón. Se veiga Sobrarbe.
* L'administración de la dita comarca. Se veiga Comarca de Sobrarbe.
* Una parte d'esta comarca Viello Sobrarbe, on s'orichinó Sobrarbe.
* O Condau de Sobrarbe.
* O Reino de Sobrarbe.
* L'aragonés de Sobrarbe u sobrarbés, son as parlas menos localizatas d'esta comarca, que no se dicen por nombre concreto como fovano, chistabín, belsetán, aragonés de Vallivió, bergotés, etc:
** L'aragonés d'o Viello Sobrarbe u Viellosobrarbés d'o grupo meridional.
** L'aragonés d'o Nuevo Sobrarbe, d'o grupo central.
Cidamón

**Cidamón** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja situau en a comarca d'Haro.

A suya población ye de 35 habitants (2008) en una superficie de 15,8&nbsp;km², con una densidat de población de 2,08 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Cidamón ye situada a 607 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10&nbsp;km d'Haro, a capital d'a suya comarca, y a 43&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Casas Blancas y Madrid de los Trillos.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Thomas Alva Edison

**Thomas Alva Edison** naixiu de Milan, Ohio, l'11 de febrero de 1847 y muerto en West Orange (Nueva Jersey) o 18 d'octubre de 1931, fue un inventor y empresario d'os Estaus Unius que desenvolicó muitos inventos importants.

Inventó, entre atras muitas cosas, lo gramofono y a bombiella incandescent. Edison ya yera considerau un d'os mas importants inventors d'o suyo tiempo, con 1.093 patents a lo suyo nombre en os Estaus Unius, anque a mayor parti d'istos inventos no yeran completament orichinals, a mas d'atras en Reino Uniu, Alemanya y Francia. Tamién descubrió lo dito efecto Edison, que se fundamenta en a emisión d'electrons producida por os metals incandescents.

Tenió traballando ta él a Nikola Tesla, en primeras en a suya empresa europea *Continental Edison Company* y dimpués en Estaus Unius en *[[Edison Machine Works]]* a qui li robó muitos d'os inventos que fació mientres treballaba ta él. Dimpués tenió con él muitas disputas que orichinaron a guerra d'as corrients, que fue una dura competencia economica y tecnolochica mientres os anyos 1880 ta controlar o mercau d'a cheneración y distribución d'enerchía electrica. Edison y J.P. Morgan con a empresa *[[General Electric]]* esfensaban a corriente contina ta la producción y distribución d'enerchía electrica y Tesla con George Westinghouse esfensaban a corrient alterna, que dió a enerchía que predomina en a distribución dica l'actualidat.

Edison tamién tenió una atra polemica con os chirmans Lumière, con una guerra de patents.

## Bibliografía
*  Clark, Ronald W.  *Tomas Alva Edison: El Hombre que inventó el futuro*. (1977). EDAMEX, *Editores Asociados Mexicanos*, S.A. ISBN 968-409-051-X.

## Vinclos externos

*  Pachina adedicada a Thomas Alva Edison.
Unzué

**Unzué** (*Untzue* en basco y cooficial) ye un municipio de Navarra situato a 21 km de Pamplona. A población ye de 137 habitants en una superficie de 18,5&nbsp;km² y una densidat de 7,41 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Almunient

**Almunién** (*Almuniente* en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'os Monegros y partiu chudicial de Uesca.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 37,6&nbsp;km², con una densidat de población de &nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Almunién ye situata a 337 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 28 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.

O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Flumen.

### Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico dito "Corona d'Almunient" a una altaria de 359 metros dende o livel d'a mar situau sobre o teito d'o deposito d'auguas d'o lugar.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:659
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:132 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:619
  bar:2000 from:0 till:621
  bar:2002 from:0 till:605
  bar:2004 from:0 till:571
  bar:2006 from:0 till:559
  bar:2008 from:0 till:562
  bar:2010 from:0 till:559
  bar:2012 from:0 till:564
  bar:2014 from:0 till:528
  bar:2016 from:0 till:501
  bar:2018 from:0 till:471
  bar:2020 from:0 till:457
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Fiestas
*28 d'agosto.
*12 d'aviento.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.

## Referencias
Llascuarre

**Llascuarre** (en castellano *Lascuarre*, en catalán *Lasquarri*) ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 31,9&nbsp;km², con una densidat de población de &nbsp;hab/km².

## Cheografía
Llascuarre ye situato a lo norte de sierra de la Mellera en a val d'o río Isabana, a 647 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y a una distancia de 101 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Toponimia
Lo toponimo *Llascuarre* puet estar d'orichen basco: *Latz* (galocha), y *gorri* (royo), con diftongación en -ua- que huei se troba en bergotés y aragonés de Vallivió. En o fogache de 1495 s'escribe *La Escuarre*.

## Toponimia menor
Predomina a toponimia catalana, pero bi ha bel toponimo aragonés (*El Plano*, *Barranco del Pllano*, *Barranco de la Torronciella*, *Raus de Torronciella*).

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:185
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:35 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:170
  bar:2000 from:0 till:164
  bar:2002 from:0 till:157
  bar:2004 from:0 till:146
  bar:2006 from:0 till:147
  bar:2008 from:0 till:159
  bar:2010 from:0 till:157
  bar:2012 from:0 till:152
  bar:2014 from:0 till:136
  bar:2016 from:0 till:136
  bar:2018 from:0 till:136
  bar:2020 from:0 till:139
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
*Ilesia de Santa María.
*Ermita de Sant Martín.
*Restas d'o Castiello de la Millera.
*Restas d'o Castiello de Llascuarre (u castell des Moros).

## Fiestas
*Santa Agueda (u festa de las donas),febrero.
*Ferieta d'abril u fireta chica.
* 24 de chunio, tradicionalment s'encendeban fogueras que se blincaban.
*Fiestas de l'Asumpción, agosto.
*Sant Antolino (u Sant Antulí),setiembre.
*Sant Martín, noviembre.

## Referencias

## Vinclos externos
* www.lascuarre.net.
* Toponimia de Lascuarre.
* Llascuarre en CAI-Aragón.
Las Pauls

:*Ta atros emplegos de lo toponimo *'Las Pauls** se veiga **Paúls (desambigación)**.''


**Las Pauls*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Laspaúles*, en [[idioma catalán|catalán]] *Les Paüls*, oficialment *Laspaúles/Laspaúls*) ye un [[municipio]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]] situato en la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]].

A suya población ye de  habitants en una superficie de 81,7&nbsp;km²  y una [[densidat de población]] de  hab/km².

==Cheografía==
Ye situato en lo cabalto de l'[[Isabana]], en las [[sierras interiors pirenencas|sierras interiors preperinencas]], en una zona de muga entre materials [[paleozoico]]s y materials de lo [[Triasico]] inferior de facies [[buntsandstein]] u [[rodeno]]. Lo suyo [[termin municipal]] ye una via natural de comunicación entre l'alto [[Esera]] y l'alta [[Noguera Ribagorzana]], via natural que aproveita la carretera nacional entre L'[[Ainsa]] y [[Pont de Suert]].

== Toponimia ==
L'orichen de lo toponimo *Pauls* ye una evolución romanz de lo [[latín]] *PALUS*, "[[laco]]", a traviés de *paludis* u *padulis*, palabra relacionata con *paludismo*.

En lo [[termin municipal]] de Las Pauls bi ha microtoponimos con [[fonetica aragonesa]] como *El Clot de Torrasiasa* d'[[Espés de Baix]], indicando que en lo pasato los caracters aragoneses plegaban mes a l'este en lo ventallo d'isoglosas que bi ha en las [[parlas de transición]] [[ribagorzano|ribagorzanas]] entre l'[[idioma aragonés|aragonés]] y catalán.

== Demografía ==
<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:340
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:70 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:284
  bar:2000 from:0 till:290
  bar:2002 from:0 till:288
  bar:2004 from:0 till:277
  bar:2006 from:0 till:281
  bar:2008 from:0 till:309
  bar:2010 from:0 till:297
  bar:2012 from:0 till:322
  bar:2014 from:0 till:304
  bar:2016 from:0 till:266
  bar:2018 from:0 till:230
  bar:2020 from:0 till:205
 
</timeline>


== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

=== Alcaldes ===


==Molimentos==
*Ilesia romanica feita con [[piedra panal|piedras panals]] royas u "[[rodeno]]".
 
== Fiestas ==
* [[26 d'agosto]].

==Parla==
En lo [[idioma catalán|catalán]] local los plurals femenins son en *-as* y no en *-es'' como en catalán cheneral y en benasqués.

## Referencias
Val Farta

**Val Farta** (en castellano *Valfarta*) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'os Monegros.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 33,18&nbsp;km² y una densidat de población de  &nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat de Val Farta ye situata a 372 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 84&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:107
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:22 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:101
  bar:2000 from:0 till:96
  bar:2002 from:0 till:101
  bar:2004 from:0 till:91
  bar:2006 from:0 till:101
  bar:2008 from:0 till:92
  bar:2010 from:0 till:87
  bar:2012 from:0 till:74
  bar:2014 from:0 till:73
  bar:2016 from:0 till:70
  bar:2018 from:0 till:69
  bar:2020 from:0 till:63
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ermita de Sant Miguel

## Fiestas
*Sant Miguel Arcánchel, 29 de setiembre.

## Referencias
Bonansa

**Bonansa** ye un municipio de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza. La suya población ye de  habitants en una superficie de 37,3&nbsp;km² y una densidat de  hab/km².

De lo suyo termin municipal fan part las localidaz de Bebils, Gabarret y Cirés.

## Toponimia
Como toponimos que poderían estar en aragonés tenemos *Cuegüetas*, *Las Tosquiasas*, *Prat d'Estaso* y *Collet d'Estaso*. *Tosquiazas* deriva de *[[toscar|tosquiella]]s* y ye una muestra evolución de -LL- latina ta **s** sonora seguntes la fonetica de lo ribagorzano antigo analoga a la evolución ta -ch- u -t- en aragonés central. *Estaso* puet tener relación con *[[:wikt:estallo|estallo]]* y representaría un mesmo tipo d'evolución.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:450
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0

BarData=
  bar:1900 text:"1900" 
  bar:1910 text:"1910" 
  bar:1920 text:"1920"
  bar:1930 text:"1930"
  bar:1940 text:"1940"
  bar:1950 text:"1950"
  bar:1960 text:"1960"
  bar:1970 text:"1970"
  bar:1981 text:"1981"
  bar:1991 text:"1991"
  bar:2001 text:"2001"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  bar:1900 color:brightblue from:0 till:421
  bar:1910 color:brightblue from:0 till:443
  bar:1920 color:brightblue from:0 till:398
  bar:1930 color:brightblue from:0 till:375
  bar:1940 color:brightblue from:0 till:367
  bar:1950 color:brightblue from:0 till:333
  bar:1960 color:brightblue from:0 till:276
  bar:1970 color:brightblue from:0 till:118
  bar:1981 color:brightblue from:0 till:66
  bar:1991 color:brightblue from:0 till:70
  bar:2001 color:brightblue from:0 till:84
  bar:2020 color:brightblue from:0 till:87
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
*Ilesia de Santa Coloma.
*Ermita de Sant Roc.
*Ermita de Sant Aventín.
*Casa Navarri.

## Fiestas
*24 de chunio, Fallas.
*16 d'agosto, Sant Roc.
*31 d'aviento, Santa Coloma.

## Naixius de Bonansa
*Lo president de lo Gubierno d'Aragón dica las eleccions de l'anyo 2011, Marcelino Iglesias Ricou ye naixito de Bonansa en 1951.
*Joaquim Maurín i Julià (1896-1973), politico.
*Manuel Iglesias Costa (1919-2001), historiador.

## Referencias

## Vinclos externos

*Pachina web municipal.
Beranui

:***Veracruz''' rendreza enta ista pachina; ta atros usos, se veiga '''[[Veracruz (desambigación)]]***.

**Beranui** (en castellano *Beranuy*) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza.

A suya población ye de 82 habitants en una superficie de 64,01 km².

## Nombre
O nombre d'o municipio estió **Veracruz** dende 1966 cuan se fusionoron os antigos municipios de **Beranui** y **Calvera**, quedando a capital d'o municipio en o lugar de Beranui. O nombre de Veracruz no yera emplegau popularment, en no tener garra tradición anterior, y en 2011, o municipio prenió o nombre de **Beranui** con o cual yera conoixiu, en estar iste o nombre d'o suyo nuclio prencipal.

## Toponimia
Ye un caso de terminación ui dezaga de l'antroponimo *VERANUS*, documentato en Galia y Hispania. Gerhard Rohlfs lo escribe *Beranúy*.

## Cheografía
Beranui ye situato a 1.160 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 102 km de Uesca, a capital d'a suya provincia. Ye formato dos barrios deseparatos por o río, situatos a 995 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 126 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Ballabriga, Beranui, Biascas d'Obarra, Calbera, Las Farrerías, Morens, Obarra, Pardinella y Ralui.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Santa Olaria de Beranui, una ilesia d'o sieglo XII en estilo romanico, con torre-campanal.
* Ermita d'a Virchen de Cis.

## Fiestas
* 20 de chinero y 15 d'agosto.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca

## Referencias

## Vinclos externos
*  A ilesia de Santa Olaria de Beranui.
Idioma siwi

O **siwi** (*tasiwit*) ye una luenga afroasiatica berber d'Echipto, charrada por unas 15.000 personas y arredol de l'oasis de Siwa, amán d'a muga con Libia. A mayoría d'os fablants de Siwi tamién saben arabe y a luenga contiene muitas palabras de l'arabe echipcio. Anque l'arabe ye a luenga oficial d'Echipto, a primera luenga fablada por os mocez de Siwa ye o siwi.
Idioma sawknah

O **sawknah** (tamién conoixita como *sokna*) ye un idioma luenga berber oriental clamato asinas por l'oasis en o que viven o suyos fablants, en a rechión de Tripolitania, en Libia. En l'anyo 2000 bi heba 5.000 fablants.
Idioma cenacha

O **cenacha** (*Tuḍḍungiyya*) ye una luenga berber charrada por 200 u 300 personas entre Mederdra y la costa de l'oceano Atlantico, en o sud-ueste de Mauritania.

## Se veiga tamién
* Confederación Cenacha.
Latín vulgar

O **latín vulgar** (en latín, *sermo vulgaris*) ye un termin chenerico, emplegato ta designar os dialectos vernaclos d'o latín, charratos en as provincias de l'Imperio Romano, d'os que vienen as luengas romances como l'aragonés, o castellano, o catalán, o francés, l'italiano, etc.

Seguntes puntos de vista actuals a expresión *latín vulgar* ye entivocata, porque o latín yera una luenga viva y charrata como totas as luengas, en evolución contina, frent a lo que clamamos simplament "latín" o que yera a luenga estándard que feban servir en a escritura. Allora, o "latín vulgar" se refiere a o latín en a suya forma viva, charrato por a chent en l'Imperio Romano. Ta par d'o sieglo VII a luenga que se charraba ya no yera o "latín", yeran conchuntos de parlas locals que dimpués dareban orichen a las actuals luengas romances. En un proceso iniciato en o sieglo II y culminato en o sieglo IX, desapareixe o latín y apareixen as luengas romances.

As diferencias entre o latín vulgar y o latín culto u literario (en realidat, latín clasico) yeran en aspectos gramaticals, de vocabulario y tamién de pronunciación.

As fuents ta conoixer as caracteristicas d'o latín vulgar son de tres tipos:
* A Lingüistica contrastiva u lingüistica comparativa, que puet reconstruir as formas antigas d'o latín vulgar subchacents en as modernas luengas romances.
* L'analís d'os textos gramaticals d'o periodo final d'o latín clasico que critican os errors gramaticals d'os fablants.
* L'analís d'os soleccismos y d'atros aspectos en os textos literarios d'este mesmo periodo, que nos muestra a traza de fablar en ixe periodo.

## Veyer tamién
* Sistema vocalico d'o latín vulgar
* Latín medieval
Idioma dhivehi

O **dhivehi**, **divehi** u **maldiván** (dito **mahl** en Minicoy) ye una luenga indoaria, oficial en a Republica de Maldivas. Tiene 300.000 fabladors, a mayoría en as islas Maldivas y en a isla de Minicoy u Maliku, en l'archipelago d'as Laquedivas (India).

O divehi, de conchunta con o singalés, forman o grupo singalesomaldivián (u indoario insular) d'as luengas indoarias, o mas meridional d'ista familia. Si d'antis mas se creyeba que o divehi se yera deseparau d'o singalés, filologos como M. W. S. de Silva u S. Fritz concluyen que as dos luengas naixioron simultaniament d'un mesmo pracrito cuan colonos indoarios d'o norte d'a India s'afincoron en as islas meridionals por as envueltas d'o sieglo V aC.

Muitas luengas han influyiu en o dhivehi d'entre os sieglos, estando-ne l'arabe a prencipal. Atras son estatas l'indi, o francés, o persa, o portugués y l'anglés.
Día d'os santos inocents

Lo **día d'os santos inocents**, lo 28 d'aviento, ye tradicional de celebrar-lo en Aragón, per tota Espanya y en muitos países hispanoamericans, fendo bromas a familiars y amigos. Ye pareixito a lo *Fool's Day* (Día d'os Fatos) d'a cultura anglosaxona y a lo *Poisson d'avril* (Peix d'abril) francés, que se celebran, manimenos, lo 1 d'abril.

Es oríchens d'o día d'os santos inocents s'asolan sobre una tradición relichiosa d'o cristianismo y retaculan ta a mortalera de toz es ninons menors de 2 anyos que, seguntes a Biblia, mandó fer Herodes en Betlem con razón d'o naiximiento de Chesús de Nazaret (a degolliza d'os inocents).

Hue, per contra, se relaciona con as antigas tradicions burlescas de redir-se-ne d'a chent, fendo brometas a familiars, companyers de fayena, amigos, etc., que se tornan asinas las suyas victimas ***inocents***. Chanzas tradicionals como la de punchar un monyaquet de papel en a espalda d'a chent van deixando paso ta belaltras de mes actuals, como las que se fan per medio de mensaches electronicos u d'a telefonía mobil.

A los medios de comunicación tamién se gosa de fer cualque chanza u d'alterar-ne lo contenito de trazas que bella información pareixca real, prevenindo-ne u informando-ne dimpuesas.
Idioma avestico

L**'avestico** ye una d'as luengas mas antigas d'a familia indoeuropea.

O material textual se divide en dos clases: o que contién textos relichiosos d'o zoroastrismo, que datan de meyatos d'o primer milenio a.C., y o que contién o cuerpo poetico que abraca a mitolochía y as tradicions de l'antigo Irán; bella cosa d'iste zaguer material ye pre-zorastrico.
Idioma gucharatí

O **gucharatí** (*ગુજરાતી, gujarātī*) ye una luenga que procede d'o estau de Gucharat a l'ueste d'India.

Ye una luenga indoeuropea d'a familia indoiranica, fablada por unos 46 millons de personas en tot o mundo, estando asinas a 23 luenga mas fablada d'o mundo. 
Ye una d'as 14 luengas rechionals oficials d'a India.

## Vinclos externos
* Poesía en gucharatí
Luengas echipcias

As **luengas echipcias** son una branca d'as luengas afroasiaticas. Os suyos solos miembros son o echipcio antigo (incluito lo sistema d'escritura demotico) y os suyos descendients, o copto.

Os lingüistas dividen a evolución d'a luenga echipcia en uns cuantos periodos, basando-se prencipalment en os cambios en a escritura.
 
# *Echipcio antigo*.
# *Echipcio clasico u meyo*.
# *Echipcio tardano*.

## Vinclos externos