Numeración arabica

A **numeración arabica** ye a representación d'os numeros mas emplegada hue. Se li diz «arabica» porque estioron os arabes os que la introducioron en Europa, pero s'inventó en a India.

Ye un sistema de numeración posicional y decimal, ye decir, basau en o numero **[[diez|10]]**; consta de 10 numeros u cifras ta representar cadagún d'os 10 dichitos. A valura d'o dichito varía seguntes a posición que ocupa adintro d'o numero, ya que se multiplica él mesmo por a base 10 elevada a la posición d'o dichito.  Asinas, o primer dichito (prencipiando por a dreita) tien a valura que representa o suyo símbol multiplicau por 10^0(=1); o dichito siguient tien a valura que representa o suyo símbol multiplicada por 10^1(=10); y asinas succesivament. Se puet definir una formula matematica ta un numero de *n* dichitos d'as siguient traza:

\sum_{i=1}^{n}x_i\cdot10^{(i-1)}

en do x_i ye o dichito situau en a posición i (prencipiando por a dreita).

Eixemplos:

*639*=(6\cdot10^2)+(3\cdot10^1)+(9\cdot10^0)=
(6\cdot100)+(3\cdot10 )+(9\cdot1)=600+30+9=639

## Variants
O sistema arabico actual se representa de traza diferent seguntes o sistema d'escritura.

Adintro d'o sistema europeu tamién i hai chicotas diferencias. Dende fa poco, o zero ha pasau d'escribir-se como un cerclo u una elipse, «0», a representar-se a vegadas con una barra (pareixita a la letra danesa *Ø*), ta diferenciar-lo d'a letra «O». En Europa, o numero siet (7) gosa escribir-se con una barra horizontal ta diferenciar-lo d'o numero uno (1).

## Historia
A hipotesi mas acceptada ye que a numeración arabica tenió o suyo orichen en a India, entre o 400 aC y o 400 dC. De feito, entre o mundo islamico istos numeros gosan conoixer-sen con o nombre de «numeros indios» (أرقام هندية, *arqam hindiiiah*). Tamién ye posible que esen naixiu en a China, dadas as semellanzas con o sistema chino Hua Ma, que tamién ye posicional y de base 10.

Os símbols de l'1 dica o 9 d'o sistema Brahmi son un paso intermeyo enta o sistema arabico mas moderno.

O sistema apareix descrito en una obra d'o matematico persa Abu Abdullah Muhammad bin Musa al-Khwarizmi, escrita por as envueltas de l'anyo 825, y traducida en o sieglo XII con o títol *Algoritmi de numero Indorum* (*algoritmi* (algorismo), provién d'o nombre d'o debantdito matematico al-Jwarizmi).

Unatro matematico, Al-Kindi, difundió o sistema indio de numeración por l'Orient Meyo con os suyos cuatro volumens de *Ketab fi Isti'mal al-'Adad al-Hindi* (*Guia de numeración india*), de l'anyo 830.

A primer inscripción reconoixida d'o numero zero, representau por un punto u una boleta, data d'o sieglo IX y se localiza en Gwalior. Una vegada adoptau por os arabes, recibió o nombre de *as-saffr* (أَلصِّفْر), d'an que derivó *[[cifra (Matematicas)|cifra]]*. Manimenos, a existencia d'o zero se remonta a muitos sieglos antes, y pareix que o suyo orichen tamién se troba en a India.

Enta part de l'anyo 952 o sistema arabico adopta as fraccions, tal como se leye en un tractau d'o matematico sirián Abu'l-Hasan al-Uqlidisi.

Ya en a epoca de l'Al-Andalus, o sistema arabico y l'abaco dentroron en Europa, que encara feba servir o sistema de numeración romana. A primer mención a Occident apareix en o *Codex Vigilianus* (976). O 984, Gerbert d'Auriac demanda a l'astronomo barcelonín Sunifred Llobet (*lupitus*), una traducción d'un tractau d'astronomía en arabe, o *Sententiae astrolabii*, traducción que incluyó o sistema de numeración.

Anyos dimpués, Fibonacci, matematico italiano que estudió en Bugia (hue en Alcheria), contrebuyó a la difusión d'o sistema por Europa, gracias a la suya obra *Liber Abaci* (publicau en 1202).  No ye dica o sieglo XV cuan o suyo uso prencipia a normalizar-se por toda Europa.


Apices du moyen-âge.PNG|Tabla con «apices» en a Edat Meya
EuropeanFormOfArabianDigits.png|Tabla de numerals