Viello Sobrarbe

O **Viello Sobrarbe** ye una subcomarca situata en a metat meridional de Sobrarbe, a l'este d'a Cinca, río que la desepara d'A Fueva. Historicament diz que i naixió lo condau medieval.

Como A Fueva de Tierrantona y a Ribera de Mediano puede asimilar-se a la depresión intrapirinenca, que ixo ye, lo espacio que i ha d'entre as sierras interiors y as sierras exteriors pirenencas.

Con denominación de Viello Sobrarbe s'agrupan tres cuencas hidrolochicas que drenan a subcomarca en tres direccions: norte, este y sud. A primer ye a semi-meseta de Buil, con poblacions como A Torriciella y Buil, y que corresponde con a cuenca hidrolochica de lo río Ena, que desaugua en dirección norte en o río Ara aman de Guaso. Ista semi-meseta tiene una altitut en elevación muit poco sensible anque cuasi constant, con bels tozals y arias de terreros intercalatas, y culmina en dirección a L'Arcusa, aman de Castellaz, a on que i naixe l'Ena. Se troba deseparata de a val d'o río Cinca per o modesto sarrato de Bruello, y de a val de l'Ara per as sierras de Sieste y de Guaso.

Estrictament en sud de la fondonada de Buil se troba la val d'o río Susía, una vegada se trescruza lo modesto sarratet que i ha per alto de L'Arcusa, con una discreta altitut que ronda os 1.000 metros sobre o nivel d'a mar, pero que representa a culminación de la semi-meseta de Buil y a la vegada la divisoria d'entre a dita semi-meseta y a val d'o Susía. Ista valleta incluye localidaz que fan parte d'o municipio de L'Aínsa (como Castillón, L'Arcusa, Mondot u Elsón) y d'o municipio de L'Abizanda (Lamata). O Susía desemboca en a Cinca en o Mesón de Ligüerre, per lo que creya una baixant moderata y muit solana, rica en formacions de terrero y d'especial interés cheolochico y cheomorfolochico, que limita en sud con a sierra d'Elsón u «de Sant Benedet», a cual concabe la Penyarrueba (1.107 m) y os puertos de «l'Alto'l Pino» (857 m) y de Sant Crapás (810 m); limita tamién en este con os altos de l'Eripol, y en norte y nort-ueste con os mes discretos que son os sarratos de L'Arcusa (ya mencionato) y de Pelegrín y A Capana.

A tercer cuenca hidrolochica ye la d'o río Vero, que dende que naixe en as garras d'o tozal de Crapamote (1.299 m), aman de Puimorcat, esnaviesa mes de 20&nbsp;km en territorio d'a comarca de Sobrarbe d'antes no l'abandona per Lecina, formando lo que se conoix como «Tierra de Buxo» (sinonimo popular de la «val de l'Alto Vero»). A Tierra de Buxo, como tamién pasa con a val d'o Susía y a de l'Ena, no tiene una divisoria important que la desepare d'as altras zonas que s'engloba en o «Viello Sobrarbe», sino que se troba bien comunicata a traviés de la loma d'os altos d'Eripol y per alto d'Almazore con a vecina val d'o Susía, lo que fa posible a suya continuidat en a subcomarca. Fan parte, per orientación cheografica, de la dita val de l'Alto Vero u «Tierra de Buxo», l'aldeyeta ganadera de Puimorcat (no pas o despoblato de Morcat, que ye en a cabecera d'a val de Sieste), en o termin municipal de l'achuntamiento de Boltanya, os lugars de Sasa de Surta, Paúls, Santa María de La Nuez y O Coscollar, en o termin municipal de L'Aínsa-Sobrarbe, y tamién Betorz, Almazore, L'Hespitalet, Lecina y Barcabo, en o termin municipal que ha nombre como lo zaguer.

A muga mes meridional d'a comarca de Sobrarbe la estableixe a foz d'o río Vero, en sud de Lecina, que s'adintra en o termin municipal d'Alquezra, que ya fa parte d'a vecina comarca d'o Semontano de Balbastro. En sud de la Penyarrueba, en a baixant de solano de la sierra d'Elsón, se troba la población de Suelves, que anque fa parte d'o termin municipal de Barcabo, se troba fisicament en a cuenca d'o barranco de La Llastra, per alto de Nabal, localidat dende a que ye millor accesible que no dende Barcabo, per lo que puede considerar-se que fa parte cheograficament de lo Semontano de Balbastro anque politicament Suelves sía adscrito a un municipio sobrarbenco.

## Veyer tamién
*Aragonés d'o Viello Sobrarbe

## Referencias