Castellanía d'Amposta

A **Castellanía d'Amposta** yera un priorato d'a orden d'o Hespital que s'orichinó cuan o conte Remón Belenguer IV donó a os flaires hespitalers o castiello d'Amposta en 1154, agradeixendo-lis a suya aduya en campanyas contra os musulmans en a reconquiesta d'a Catalunya Nueva. Asinas se creyó una churisdicción hespitalera propia d'a Corona d'Aragón independient d'o Priorato de Sant Chil de Provenza, d'a on dependeban dica l'inte. A castellanía d'Amposta dependeba dreitament d'a seu central d'a orden.

O feito que esta división administrativa se dicise *castellanía* y no pas priorato ye porque yera en un terreno de muga y caleba una buena organización militar. Yera o solo priorato d'Europa occidental que teneba o nombre de castellanía. En Orient n'i heba beluns porque tamién yera una zona d'accions militars.

En 1280 a lo rei l'intresó tener o Castiello d'Amposta por a suya valura estratechica y lo consiguió con permutas y concesions de privilechios a la orden. A despeito d'esta perdua que daba nombre a lo priorato, o nombre no cambió pero si que cambió o puesto de residencia d'o castellán d'Amposta, que habitaba en o convento de Sant Chuan de los Panez en Zaragoza. O castellán gosaba estar hombre de confianza d'o rei, pero a vegadas se n'iba ta Orient pa aduyar a la orden.

En 1312 con a disolución d'a orden d'o Temple y la integración d'as suyas propiedaz a lo Hespital se reorganizó l'orden en a Corona d'Aragón; a primera Castellanía d'Amposta se trestalló en *Priorato de Catalunya* y *Castellanía d'Amposta*. Esta zaguera teneba as comandas d'Aragón y as de Catalunya a lo sud d'Ebro y la de Torrent de l'Horta (a sola en Valencia). O priorato de Catalunya teneba as comandas de Catalunya a lo norte d'Ebro, Rosillón y as Balears.

Un d'os castellán d'Amposta mas celebres ha estau Johan Ferrández d'Heredia, amigo de Pero lo Cerimonioso y que plegó ta mayestre mayor d'a orden d'o Hespital.

A castellanía d'Amposta duró de manera teorica dica l'anyo 1851 cuan o infant Francisco de Paula de Borbón, zaguer castellán d'Amposta, renunció en un inte de redefinición de l'orden d'o Hespital y cambio en Espanya dende un estau feudal enta un estau liberal, con focos carlistas en bel terreno d'a orden como Las Tres Bailías de Aliaga, Cantaviella y Castellot.

## Lista d'as comandas d'a castellania d'Amposta en a Baixa Edat Meya
* Bailía d'Aliaga.
* Bailía de Cantaviella.
* Bailía de Castellot.
* Comanda d'Anyón.
* Comanda de Mallén.
* Comanda d'Ambel.
* Comanda de Noviellas.
* Comanda de Sant Chuan de los Panez u Comanda de Zaragoza.
* Calatayú.
* Comanda de l'Almunia de Donya Godina.
* Comanda de Lecinacorba.
* Comanda de Sant Chuan de Uesca.
* Comanda d'o Templo d'Uesca u Casas Viellas d'Uesca.
* Comanda de Balbastro.
* Comanda de Monzón.
* Comanda de Chalamera.
* Comanda de Torrent de Cinca.
* Comanda de Sant Per de Calanda.
* Comanda de Casp.
* Comanda d'Alfambra y Orrios.
* Comanda de Villel.
* Monesterio de Santa María de Xixena.
* Comanda d'Azcón.
* Comanda de Mirabet.
* Comanda d'Horta de Sant Joan.
* Comanda d'Ulldecona.
* Comanda de la Sénia.
* Comanda de la Ràpita.
* Comanda de Torrent de l'Horta.

## Bibliografía
*  Antonio Ubieto Arteta: *Historia de Aragón* *Divisiones Administrativas*, Anubar, 1983.
*  Antonio Gargallo Moya: *El Concejo de Teruel en la Edad Media* volumen I. Instituto de Estudios Turolenses, 1997.