Verbos auxiliars en bavaro

Os **verbos auxiliars en bavaro** son cuatre, uno mas que en alemán. Como en a resta luengas os verbos auxiliars se troban en bavaro chunto con atros verbos ta formar determinaus tiempos verbals u atras construccions como a voz pasiva.

Asinas en bavaro os verbos auxiliars son:
* *håm* (*haber/tener*).
* *sei* (*[[Verbo estar-ser|ser/estar]]*).
* *weàn* (*tornar-se*).
* *doa* (fer).

Fueras d'iste zaguero (en alemán *tun*) os equivalents d'a resta (en alemán respectivament *haben*, *sein* y *werden*) son tamién auxiliars en alemán estándard. Istos verbos tamién se pueden fer servir por si mesmos sin fer a función d'auxiliar d'un atro.

## Verbo ''håm''
En bavaro o verbo *håm* (seguntes a grafía alemana tamién *hom*) equivalent a o verbo *haber/tener* en aragonés y *haben* en alemán. Se fa servir como verbo auxiliar en a formación d'o preterito perfecto (con as suyas formas en present) y d'o preterito pluscuamperfecto (fendo servir o suyo participio II, *kabd*) d'a mayoría de verbos.

### Present d'indicativo
Bi ha dos posibles variants d'o verbo en present d'indicativo pendendo de si o pronombre personal va debant o dezaga:

### Preterito perfecto d'indicativo
En bavaro, a diferencia de l'alemán, no existe o preterito imperfecto ta iste verbo. O preterito perfecto se forma emplegando o suyo participio perfecto:

### Preterito pluscuamperfecto d'indicativo
Ta a formación d'o pluscuamperfecto o bavaro adhibe, igual que l'aleman, o participio perfecto a la suya forma de pasau. En alemán se fa servir o preterito imperfecto, pero en bavaro, en no existir iste, s'emplega o preterito perfecto quedando asinas duplicau o participio:

### Preterito imperfecto de conchuntivo
O bavaro forma asinas o preterito imperfecto de conchuntivo:

## Verbo ''sei''
En bavaro o verbo *sei* ye equivalent a o verbo *ser/estar* en aragonés y a *sein* en alemán. Se fa servir como verbo auxiliar en a formación d'o preterito perfecto (con as suyas formas en present) en os verbos de movimiento. O participio II ye *gwesn*, a vegadas tamién baixo a contracción *gween*.

### Present d'indicativo
Bi ha dos posibles variants ta o present d'indicativo d'o verbo pendendo de si o pronombre personal va debant o dezaga:

Existen variants en bellas formas d'a conchugación d'o verbo "sei":
* A primera persona de singular puet nasalizar-se cuan desapareixe a "-n". Asinas tendríanos *i bĩ* (denotau en bellas grafías foneticas asinas).
* Amás d'as formas chenerals ta a primera y tercera persona de plural "mià/de sàn" existe a forma rural "mià/de hàn". Cal parar cuenta que a forma d'a primera persona de plural con o pronombre dezaga coincide si se fa servir a grafía alemana con a primer persona de plural d'o verbo "håm". En realidat se pronuncian diferent, ya que en o caso d'o verbo "sei" a primera "a" ye clara (ʌ), mientres que en o caso d'o verbo "håm" ye una "a" luenga y una mica mas fosca (a:). A primera gosa denotar-se en bellas grafías foneticas con un tochet "à" (Se veiga ta mas información l'articlo sobre a grafía d'o bavaro). Asinas tenemos por eixemplo:

### Preterito perfecto d'indicativo
O preterito perfecto se forma emplegando o suyo participio perfecto:

### Preterito imperfecto d'indicativo
O verbo *sei* tiene forma d'imperfecto, encara que por un regular se fa servir o perfecto ta charrar en pasau. Existe a variant en que se pierde a -r.

### Preterito imperfecto de conchuntivo
Igual que en o preterito imperfecto d'indicativo bi ha una variant d'o preterito imperfecto de conchuntivo en que se pierde a -r.

### Imperativo
O imperativo d'o verbo *sei* en bavaro ye:

## Verbo ''weàn''
O verbo *weàn* ye equivalent a l'alemán *werden* y se fa servir igual que iste en a formación d'o futuro y d'a pasiva, encara que con bellas particularidaz. O suyo participio ye *woàn*, tanto si actúa como verbo auxiliar como si lo fa como un verbo normal (en alemán iste participio tien respectivament as formas *worden* y *geworden*).

### Present d'indicativo
O present d'indicativo d'o verbo se *weàn* tien a siguient conchugación.

Sirve asinas ta construyir o futuro d'indicativo chunto a o verbo en infinitivo y a pasiva en present chunto a o verbo en participio.

### Preterito imperfecto de conchuntivo
O preterito imperfecto de conchuntivo d'o verbo *weàn* tien una doble forma en o caso d'actuar como verbo no auxiliar:

A segunda forma (*wuàràd*) se fa servir nomás cuan o verbo no ye auxiliar como en l'anterior eixemplo. A primera forma (*weàràd*) se puet fer servir en os dos casos: cuan o verbo ye auxiliar y cuan no'n ye. Asinas tenemos que:

* O preterito imperfecto de conchuntivo en pasiva de cualsiquier verbo (fueras d'o propio *weàn*') se ferá servir con a forma *weàrad*, ya que aquí o verbo ye auxiliar. Nunca no se ferá servir en iste caso a forma con "u". Por eixemplo: 
** *Dees Haus *'weàràd** baud'' = ''A casa sería construyida''.
* O preterito imperfecto de conchuntivo d'o propio verbo ''weàn'' ferán servir a forma ''weàrad'' u alternativament a forma ''wuàrad''. Por eixemplo: 
** ***Weàràdsd*' du à Kaminkehrà?* = *Serías desfollinador?*.
** *Wannsd zun Dogdà gàngsd, **wuàràdsd** glei wiedà gsung* = *Si fueses ta o medico te meterías bueno*.
* O preterito imperfecto de conchuntivo en pasiva d'o propio verbo *weàn* se fa emplegando o verbo auxiliar *doa*:
** *Dees Haus **dààd** scho baud **weàn***.

O bavaro construye o preterito imperfecto de conchuntivo de cualsiquier verbo (fueras d'o propio *weàn*) con o verbo *doa* y no con o *weàn* como fería l'alemán.

==Verbo *doa*==
O verbo *doa* ye o cuatreno verbo auxiliar d'o bavaro. Ye equivalent a l'alemán *tun*, encara que en iste idioma no fa función de verbo auxiliar. En bavaro s'emplega en a construcción d'o [[Preterito imperfecto de conchuntivo en bavaro|preterito imperfecto de conchuntivo]].

===Present d'indicativo===
A conchugación d'o verbo *doa* en [[present d'indicativo en bavaro|present d'indicativo]] ye:



Cal destacar que a forma con pronombre dezaga *deàmmà* tien doble significau, ya que *mià* ye tanto o pronombre personal de primera persona de plural *nusatros* como o pronomnre *me*:
* *Wås **deàmmà** jetz?* = *Qué me fan agora?* u *Qué femos agora*?

===Preterito imperfecto de conchuntivo===
O [[Preterito imperfecto de conchuntivo en bavaro|preterito imperfecto de conchuntivo]] d'o verbo *doa* se conchuga como:



En bavaro se fa servir o preterito imperfecto de conchuntivo d'o verbo *doa* en a formación d'o preterito imperfecto de conchuntivo de cualsiquier atro verbo:

* *I **dààd** schreim* = *Yo escribiría*.
* *Mei Auddo **dààd** scho grichdd **weàn***.
* ***Dààdsd** mà du häiffà?* = *M'aduyarías*.

===Imperativo===
O [[modo imperativo en bavaro|imperativo]] d'o verbo *doa* en bavaro ye:



Se fa servir o imperativo d'o verbo *doa* ta construyir imperativos d'atros verbos. A forma con *doa* ye menos autoritaria que si s'emplega dreitament o imperativo d'o propio verbo:



===Mas usos de *doa*===
O verbo doa puet emplegar-se ta enfatizar una frase sin cambiar o suyo significau. En iste caso o verbo prencipal se coloca en infinitivo a o final d'a frase:



Tamién se puet fer servir, como ye de dar, como un verbo normal con o suyo significau de "fer":



==Bibliografía==
* *"Bairische Grammatik"''. Ludwig Merkle. Hugendubel. Múnich, 1975. ISBN 3-88034-127-3