open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ardón

**Ardón** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Páramo Leonés y d'o partiu chudicial de Leyón.

A suya población ye de 613 habitants (2010) en una superficie de 48,53 km², con una densidat de población de 12,60 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Ardón se troba situada a 797 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 20 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial, y de 124&nbsp;km d'a ciudat de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.

D'o suyo termin municipal, que ye trescruzato por o río Esla, en fan parte os lugars de Benazolve, Cillanueva, Fresnellino del Monte, Villalobar y San Cibrián de Ardón.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Ardón.
Valboa

**Valboa** (en castellano *Balboa*) ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.

A suya población ye de 417 habitants (2007) en una superficie de 51,04 km², con una densidat de población de 8,17 hab/km².

En Valboa se parla o gallego.

## Cheografía
A localidat de Valboa se troba situada a 700 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal en fa parte o lugar de Valverde de Valboa.

## Toponimia
Lo toponimo *Valboa* proviene d'o latín *VALLE BONA* igual como Valbona en Gúdar-Chabalambre, pero seguindo las leis foneticas d'o gallego, idioma que se charra en Valboa.

## Demografía

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Benavides

**Benavides** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Páramo Leonés y d'o partiu chudicial d'Astorga.

A suya población ye de 2.838 habitants (2010) en una superficie de 74,07 km², con una densidat de población de 38,32 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Benavides se troba situada a lo canto d'o río Órbigo, a 833 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 23 km d'Astorga, a capital d'o suyo partiu chudicial, de 31&nbsp;km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia, y de 149&nbsp;km de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.

D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Quintanilla del Monte, Antoñán del Valle, Quintanilla del Valle, Vega de Antoñán y Gualtares de Órbigo.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Benavides.
Bercianos del Páramu

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés en a provincia de Leyón; ta atros usos, se veiga *'Bercianos**''.

**Bercianos del Páramu*' (en [[idioma leyonés|leyonés]] *Bercianos del Páramu*; en [[idioma castellano|castellano]] *Bercianos del Páramo'') ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Páramo Leyonés y d'o partiu chudicial de La Bañeza.

A suya población ye de 713 habitants (2010) en una superficie de 35,09 km², con una densidat de población de 20,32 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Bercianos del Páramu se troba situada a 824 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 33 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia, y de 125&nbsp;km d'a ciudat de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.

D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Villar del Yermo y Zuares del Páramo.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Pachina web oficial de Bercianos del Páramu.

## Referencias
Bustillo del Páramo

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Leyón; ta o lugar de Burgos d'o mesmo nombre, se veiga *'Bustillo del Páramo (Villadiego)**''.

**Bustillo del Páramo''' ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Páramo Leonés.

A suya población ye de 1.539 habitants (2007) en una superficie de 71,77 km², con una densidat de población de 21,44 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Bustillo del Páramo se troba situada a 844 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Philipp Lenard

**Philipp Eduard Anton von Lenard** (en hongaro **Fülöp Lénárd**), naixito de Bratislava (Imperio Austriaco, hue Eslovaquia) o 7 de chunio de 1862 y muerto en Messelhausen (Lauda-Königshofen, Baden-Wurtemberg, Alemanya) o 20 de mayo de 1947, estió un fisico alemán d'orichen austriaco, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1905 por *os suyos treballos sobre os [[rayos catodicos]]*.

Recibió tamién a Medalla Franklin (1932) por os suyos treballos sobre a fotoelectricidat.

## Vinclos externos
Fontes de Carbayal

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Leyón; ta atros usos, se veiga *'Fontes (desambigación)**''.

**Fontes de Carbayal*' (*Fuentes de Carbajal* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Leyón|Leyón]], en a [[comunidat autonoma]] de [[Castiella y Leyón]], [[Espanya]]. Fa parte d'a [[Comarcas de Castiella y Leyón|comarca]] d'[[Esla-Campos]].

A suya [[población ye de 126 habitants ([[2007]]) en una [[superficie]] de 32,13 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 3,92 hab/km².

== Toponimia ==
*Carbayal* significa "[[caixicar]]" en [[asturleyonés central]] (que ye a base d'a luenga estándard en [[Asturias]]) y ye *Carballal'' en asturleyonés occidental.

## Cheografía
A localidat de Fontes de Carbayal se troba situada a 800 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
L'Antigua

**L'Antigua** (en castellano *La Antigua*) ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.

A suya población ye de 524 habitants (2007) en una superficie de 54,70 km², con una densidat de población de 9,57 hab/km².

## Cheografía
A localidat de L'Antigua se troba situada a 762 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Antigua, Audanzas del Valle, Cazanuecos, Grajal de Ribera y Ribera de la Polvorosa.

### Mugas
O termin municipal de L'Antigua muga a lo norte con Zotes del Páramo, Laguna de Negrillos y Roperuelos del Páramo; a lo nord-este con Laguna de Negrillos; a l'este con Laguna de Negrillos, Villamandos y Villaquejida; a lo sud-este con Villamandos y Villaornate y Castro; a lo sud con Pozuelo del Páramo, San Adrián del Valle, Matilla de Arzón (Zamora) y Villaquejida; a lo sud-ueste con Villamandos y Laguna de Negrillos; a l'ueste con Pozuelo del Páramo y Roperuelos del Páramo; y a lo nord-ueste con Roperuelos del Páramo.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Santa María de L'Antigua, una ilesia adedicada a Santa María d'orichen romanico d'o sieglo XIII, encara que mientres o sieglo XIV s'espastelló la nau d'o templo, estando los solos restos de l'edificio romanico la suya torre y lo claustro norte.

## Fiestas patronals
* 8-9 de setiembre: fiestas mayors en honor d'a Natividat de Santa María.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
La Pola de Gordón

**La Pola de Gordón** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montanya Occidental. A suya población ye de  habitants en una superficie de 157,43 km², con una densidat de población de  hab/km².

## Toponimia
*Pola* ye una palabra astur-leyonesa que equivale a l'aragonés medieval *pobla* (como en *[[La Poblla de Fantova]]*), dimpués diptongau en *Puebla* (*[[La Puebla d'Íxar]]*). Son localidaz que se pobloron oficialment cuan lis dioron carta de población.

## Cheografía
A localidat de La Pola de Gordón se troba situada a 1.012 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 33 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Matachana de Toríu

**Matachana de Toríu** (*Matallana de Torío* en castellano) ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montanya Occidental.

A suya población ye de 1.462 habitants (2007) en una superficie de 73,45 km², con una densidat de población de 19,90 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Matachana de Toríu se troba situada a 970 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Robles de la Valcueva, Barrio de La Estación, Barrio de San Lorenzo, Pardavé, Naredo de Fenar, Orzonaga, Matachana de Toríu (en ye la capital), La Valcueva, Villalfeide, Serrilla y Robledo de Fenar.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Trueitas

**Trueitas** (en castellano y oficialment *Truchas*) ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de La Cabreira.

A suya población ye de 904 habitants (2007) en una superficie de 195,01 km², con una densidat de población de 4,63 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Trueitas se troba situada a 1.120 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Luengas y parlas

La luenga tradicional que se charra en Trueitas ye l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part d'o castellano. A parla comarcal astur-leyonesa de Trueitas se denomina cabreirés y se clasifica adintro de l'astur-leyonés occidental chunto con lo bercián.

## Demografía

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Boñar

**Boñar** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montanya Oriental.

A suya población ye de 2.085 habitants (2010) en una superficie de 180,62 km², con una densidat de población d'11,54 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Boñar se troba situada a 979 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia, y de 165&nbsp;km d'a ciudat de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Adrados, Barrio de las Ollas, Las Bodas, Cerecedo, Colle, Felechas, Grandoso, Llama, Orones, Oville, Remellán, Rucayo, Valdecastillo, Valdehuesa, Veneros, Vozmediano y Voznuevo.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Boñar.
* Pachina web oficial municipal de Boñar.
La Vecilla

**La Vecilla** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montanya Oriental.

A suya población ye de 437 habitants (2009) en una superficie de 44,29 km², con una densidat de población de 9,87 hab/km².

## Cheografía
A localidat de La Vecilla se troba situata a 1.036 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial, un edificio d'o sieglo XVIII, a on se conserva un retablo d'estilo barroco.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Cea

**Cea** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de Comarca de Safagún.

A suya población ye de 587 habitants (2007) en una superficie de 112,34 km², con una densidat de población de 5,22 hab/km².

## Toponimia
Bi ha una hipotesi controvertida que relaciona o toponimo *Cea* con l'antiga ciudat astur de *GIGIA* que menciona Ptolomeu en a suya obra. D'estar cierta esta hipotesi a evolución fonetica estaría parellana con a de *SEGIA* > *[[Exeya d'os Caballers|Exeya]]* en Cinco Villas (*Ejea* en castellano), y con a de *LEGIONE* > *[[Leyón]]* > *León*.

Cea fegura como *Cegia* (probablement una forma latinizada), en o *[[Documento de Kesos]]* (sieglo X), primer texto escrito en romanz astur-leyonés:
:*/que lebaron en fosado,*
:*/II, ad ila tore;*
:*/que baron a Cegia,*
:*/II, quando la talia-*
:*/ron ila mesa; II que*
:''/lebaron Lejione

## Cheografía
A localidat de Cea se troba situada a 852 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Vallecillo

:*Este articlo tracta sobre a localidad leyonesa de *'Vallecillo**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Vallecillo** se veiga **Vallecillo (desambigación)**.''

**Vallecillo''' ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de Safagún.

A suya población ye de 137 habitants (2007) en una superficie de 23,36 km², con una densidat de población de 5,86 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Vallecillo se troba situada a 845 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Riaño

**Riaño** ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montanya Oriental.

A suya población ye de 498 habitants (2013) en una superficie de 97,63 km², con una densidat de población de 5,2 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *Riaño* deriva d'o latín *RIVI ANGŬLU*.

## Cheografía
O lugar de Riaño se troba situau a 1.148 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

Fan parti d'o municipio os lugars de Riaño Viejo, pueblo esvoldregau o 7 de chulio de 1987 y Nuevo Riaño, contruyiu y urbanizau dende l'anyo 1980 en o lugar de Valcayo ta l'acollida d'os vecins expulsaus d'as suyas casas dimpués d'as expropiacions feitas ta la construcción de l'entibo de Riaño.

## Demografía

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Santa Colomba de Curueño

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés en a provincia de Leyón; ta atros usos, se veiga *'Santa Colomba (desambigación)**''.

**Santa Colomba de Curueño''' ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montanya Oriental.

A suya población ye de 590 habitants (2007) en una superficie de 91,95 km², con una densidat de población de 6,41 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Santa Colomba de Curueño se troba situada a 931 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Vinclos externos

* http://www.aytosantacolombadecurueno.es/ Pachina web oficial municipal].
Joseph John Thomson

**Joseph John Thomson**, naixito de Manchester (Gran Manchester, Anglaterra) o 18 d'aviento de 1856 y muerto en Cambridge (Cambridgeshire, Anglaterra) o 30 d'agosto de 1940, estió un fisico britanico, descubridor de l'electrón, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1906, por *os grandes meritos d'as suyas investigacions teoricas y experimentals sobre a conducción d'a [[electricidat]] por os [[gases]]*.

Tamién recibió a Medalla Hughes (1902) y a Medalla Copley (1914).

## Referencias


## Vinclos externos
Rana pyrenaica

A **rana pirinenca** u **granota pirinenca** ( (Serra-Cobo, 1993)) ye una especie d'anuro endemica d'os Pireneus centrals entre a selva d'Irati en Navarra y o Parque Nacional d'Ordesa, sobretot en a versant d'o sud, pero tamién en poquetas localidaz d'a versant norte. Ye una especie en periglo d'extinción estando amás a especie mas important y emblematica d'a batracofauna aragonesa.

## Vinclos externos

*  A rana pirenanca en a enciclopedia virtual d'os vertebratos espanyols d'o CSIC.

## Referencias
Albert Abraham Michelson

**Albert Abraham Michelson**, naixito de Strcelno (Prusia Oriental, Reino de Prusia) o 19 d'aviento de 1852 y muerto en Pasadena (California, Estaus Unius) o 9 de mayo de 1931, estió un fisico estausunidense d'orichen alemán, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1907 por *Por os suyos estrumentos opticos de precisión y as investigacions espectroscopicas y metrolochicas feitas con els*.

Albert Abraham Michelson recibió tamién o Premio Rumford (1888) a Medalla Copley (1907) y a Medalla Franklin (1923).

## Vinclos externos
Gabriel Lippmann

**Jonas Ferdinand Gabriel Lippmann**, naixito de Hollerech (Luxemburgo, Luxemburgo) o 16 d'agosto de 1845 y muerto en l'Oceano Atlantico (en o barco *France*) o 13 de chulio de 1921, estió un fisico francés, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1908 por *o suyo metodo de reproducción fotografica d'as [[color]]s basato en o [[fenomeno fisico|fenomeno]] d'a [[interferencia]]*.

## Vinclos externos
Rana dalmatina

A **granota áchil** () ye una especie de rana d'a familia Ranidae y d'a orden Anura. En a Peninsula Iberica se troba nomás que en l'alta val d'Ebro. Se diferencia d'atras especies de ranas en a largura d'as patas zagueras que ye mayor, en os plegos dorsolaterals que son mas marcatos y en o tempán que ye mas gran.

## Habitat
Caixicars de *[[Quercus robur]]* u de *[[Quercus pyrenaica]]* y a vegadas en fayars u selvas mixtas. En altarias entre 280 y 980 m (mas a sobén entre 500 y 600 m).

Se troba present en Alemania, Austria, Eslovaquia, Eslovenia, Francia, Hongría, Italia, islas Anglonormandas, Republica Checa, en os Balcans y en as costas turcas d'a mar Negra, amás d'en bel puesto de Dinamarca y d'o sud de Suecia.

## Referencias

## Vinclos externos
Óscar Valero

**Óscar Valero Navarro**, naixito de Zaragoza o 28 d'agosto de 1985, ye un futbolista aragonés. Chuga como lateral diestro y o suyo actual equipo ye o Club de Fútbol Épila d'o Grupo XVII d'a Tercera Federación.

Cal destacar a suya participación en 5 partius d'a Primera División Espanyola de Fútbol con o Real Zaragoza.

## Vinclos externos
*  Ficha en BDFutbol
Vallecillo (desambigación)

**Vallecillo** puet estar:

* Vallecillo, municipio d'a provincia de Leyón.
* El Vallecillo, municipio d'a Sierra d'Albarracín, (Teruel).
Laurence Harvey

**Laurence Harvey**, naixiu de Joniškis (Lituania) l'1 d'octubre de 1928 y muerto en Londres (Reino Uniu) o 25 de noviembre de 1973, estió un actor britanico d'orichen lituano que actuó en o cine britanico y en o cine estausunidense.

## Premios
En 1959, Laurence Harvey fue nominau a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta *[[Room at the Top]]*, de Jack Clayton.

## Filmografía
* 1948: *[[House of Darkness]]*.
* 1948: *[[The Dancing Years]]*.
* 1949: *[[The Man from Yesterday]]*.
* 1949: *[[Man on the Run]]*.
* 1949: *[[Landfall]]*.
* 1950: *[[The Black Rose]]*.
* 1950: *[[Cairo Road]]*.
* 1951: *[[Scarlet Thread]]*.
* 1951: *[[There is Another Sun]]*.
* 1952: *[[A Killer Walks]]*.
* 1952: *[[I Believe in You (cinta)|I Believe in You]]*.
* 1953: *[[Knights of the Round Table]]*.
* 1953: *[[Women of Twilight]]*.
* 1953: *[[Innocents in Paris]]*.
* 1954: *[[The Good Die Young]]*.
* 1954: *[[King Richard and the Crusaders]]*.
* 1954: *[[Romeo and Juliet (cinta de 1954)|Romeo and Juliet]]*.
* 1955: *[[I Am a Camera]]*.
* 1955: *[[Storm Over the Nile]]*.
* 1956: *[[Three Men in a Boat (cinta de 1956)|Three Men in a Boat]]*.
* 1957: *[[After the Ball (cinta de 1957)|After the Ball]]*.
* 1957: *[[The Truth About Women]]*.
* 1958: *[[The Silent Enemy (cinta)|The Silent Enemy]]*.
* 1959: *[[Room at the Top (cinta)|Room at the Top]]*.
* 1960: *[[Expresso Bongo]]*.
* 1960: *[[The Alamo (cinta de 1960)|The Alamo]]*.
* 1960: *[[BUtterfield 8]]*.
* 1961: *[[The Long and the Short and the Tall]].
* [[1961]]: *Two Loves*.
* [[1961]]: *Summer and Smoke*.
* [[1962]]: *Walk on the Wild Side*.
* [[1962]]: *The Wonderful World of the Brothers Grimm*
* [[1962]]: *The Manchurian Candidate*.
* [[1962]]: *A Girl named Tamiko*.
* [[1963]]: *The Running Man*
* [[1963]]: *The Ceremony*.
* [[1964]]: *Of Human Bondage*.
* [[1964]]: *The Outrage*.
* [[1965]]: *Darling*.
* [[1965]]: *Life at the Top*.
* [[1966]] *The Spy with a Cold Nose*.
* [[1968]]: *The Winter's Tale*.
* [[1968]]: *A Dandy in Aspic*.
* [[1969]]: *The Magic Christian*.
* [[1969]]: *Rebus*.
* [[1970]]: *WUSA*.
* [[1972]]: *Escape to the Sun*.
* [[1973]]: *Night Watch*.
* [[1974]]: *Welcome to Arrow Beach''.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Laurence Harvey.

## Vinclos externos
*  Laurence Harvey en Internet Movie Database.
Tomás I de Saboya

**Tomás I de Saboya**, naixito d'o castiello de Charbonnières (Aiguebelle, hue Saboya, Francia) o 27 de mayo de 1178 y muerto en Moncalieri (hue en a provincia de Torino, en Italia) o 8 de marzo de 1233, estió un conte de Saboya dende 1189 dica 1233.

Tomás I yera fillo d'Umberto III y de Beatriz de Mâcon.

## Vinclos externos
Juan Cabañero y Esponera

**Juan Cabañero y Esponera**, naixito d'Urreya de Gayén (hue en o Baixo Martín, Teruel) en 1798 y muerto o 3 de mayo de 1850 en Albalat de l'Arcebispe (Baixo Martín, Teruel), estió un militar aragonés, conoixito por a suya participación en as Guerras Carlistas, cuan dimpués de dentrar en Belchit o 4 de marzo de 1838 tentó de conquerir a ciudat de Zaragoza en a dita Cincomarzada (mientres a Primera Guerra Carlista), o 5 de marzo de 1838, y fue redotato por a población d'a ciudat, que dende ixas envueltas commemoran a suya victoria con una fiesta popular.

Cabañero partecipó tamién en atras accions militars con os sublevatos carlistas: o 20 de marzo de 1838 as suyas tropas redotoron a os liberals en Molina d'Aragón (Guadalachara) y dentroron en Calatayú o 27 d'abril. En chulio de 1838 con un batallón de soldatos aragoneses, o VI Batallón d'Aragón, esfendió a ciudat de Moriella (Castellón).

Sindembargo, en estar en desalcuerdos con Ramón Cabrera, qui manaba o frent aragonés ta os carlistas en a guerra, demandó ser tresladato a o Frent d'o Norte, en combatindo en tierras de Navarra mandato por Rafael Maroto, qui o 31 d'agosto de 1839 signó o Convenio de Bergara, que remató a guerra en Navarra y o País Basco. Asinas, Cabañero s'adhibió a os liberals contra o suyo antigo chefe, Cabrera, qui continó con a guerra en Aragón, País Valenciano y sud de Catalunya. Cabrera mandó fusilar a o fillo de Cabañero, un mozo de 18 anyadas, a man de Moriella.

En 1848-1848, mientres a Segunda Guerra Carlista, Cabañero tornó a aduyar a os liberals contra os carlistas en as comarcas teruelanas d'o Mayestrato y d'o Baixo Aragón.

En 1849, Cabañero fue nombrato Gubernador Militar de Teruel, feito que provocó polemicas con os republicanos d'a provincia, que no confiaban en a suya fidelitat a o liberalismo.

## Bibliografía consultata
* José Ramón Villanueva Herrero: ''La evolución política de Juan Cabañero y Esponera: De General Carlista a militar "convenido".
* ''Cabañero y Esponera, Juan'', en a *Gran Enciclopedia Aragones online*.
Peninsula d'Anatolia

A **peninsula d'Anatolia** (d'o griego Aνατολή, *anatolé*, "o país por a on o sol sale", "orient", en turco *anadolu*) ye una peninsula en o territorio de l'actual Turquía, en Orient Prosimo, en o continent d'Asia, y que muga a o norte con a mar Negra, a l'este con a cordelera d'o Tauro y a cordelera d'o Antitauro, a o sud con a mar Mediterrania y a l'ueste con a mar Mediterrania, a mar Echea y a mar de Marmara. Ye deseparata d'Europa por o estreito d'os Dardanelos y por o estreito d'o Bosforo. Actualment se corresponde, alto u baixo, con o territorio turco en Asia, ye decir, o 97% d'a superficie d'o país, estando l'atro 3% en Tracia Oriental, en a parte europea de Turquía.

D'antis mas, en l'antiga Grecia, se deciba *Asia* a l'Anatolia, por ixo, en estendillar-se o nombre a o continent, se li deciba tamién *[[Asia la Chica|Asia la menor]]*.

En aragonés medieval recibió as denominacions d' *Asia la Chica* ("Libro d'o Trasoro") y *Asia la Menor* ("Libro d'as Maravillas d'o Mundo"). A denominación de *Natoliu* ("Cronica de Morea") probablement corresponda a l'antigo *[[thema]]* d' Anatolikon influenciato por l'antroponimo Ανατολιος (*Anatolio-s*).
Walter Brennan

**Walter Andrew Brennan**, naixiu de Swampscott (Massachusetts) o 25 de chulio de 1894 y muerto en Oxnard (California) o 21 de setiembre de 1974, estió un actor estausunidense que participó en cuantas cintas d'o cine estausunidense, a sobén *[[western]]s*, dende meyaus d'os anyos 1920 dica dos anyadas antes d'a suya muerte, y que recibió cuantos premios mientras a suya carrera cinematografica.

D'entre a suya ampla filmografía, se puet destacar a suya participación en as cintas *[[Barbary Coast (cinta)|Barbary Coast]]* (1935, Howard Hawks), *[[Three Godfathers (cinta de 1936)|Three Godfathers]]* (1936, Richard Boleslawski), *[[Come and Get It (cinta)|Come and Get It]]* (1936, Howard Hawks y William Wyler), *[[Kentucky (cinta)|Kentucky]]* (1938, David Butler), *[[Northwest Passage (cinta)|Northwest Passage]]* (1940, King Vidor), *[[The Westerner (cinta)|The Westerner]]* (1940, William Wyler), *[[Sergeant York]]* (1941, Howard Hawks), *[[The North Star (cinta de 1943)|The North Star]]* (1943, Lewis Milestone), *[[Dakota (cinta)|Dakota]]* (1945, Joseph Kane), *[[My Darling Clementine]]* (1946, John Ford), *[[Red River (cinta de 1948)|Red River]]* (1948, Howard Hawks), *[[Drums Across the River]]* (1954, Nathan Juran), *[[Rio Bravo (cinta)|Rio Bravo]]* (1959, Howard Hawks), u *[[How the West Was Won (cinta)|How the West Was Won]]* (1962, de John Ford, Henry Hathaway, George Marshall y Richard Thorpe).

## Premios
Walter Brennan recibió en 1936 o primer Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por o suyo papel en *[[Come and Get It (cinta)|Come and Get It]]*, de Howard Hawks y William Wyler. Recibió o suyo segundo Oscar a o Millor Actor Segundario en 1938 por a suya interpretación en *[[Kentucky (cinta)|Kentucky]]*, de David Butler, y o tercero en 1940 por a suya interpretación en *[[The Westerner (cinta)|The Westerner]]*, de William Wyler.

O 2 d'agosto de 1960 se li adhibió una estrela a lo *[[Paseyo d'a Fama de Hollywood]]*, estando la suya estrela situada en o 6501 de Hollywood Boulevard d'a ciudat de Los Angeles.

## Filmografía
### Actor
#### Anyos 1920

## Referencias

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Walter Brennan.

## Vinclos externos

*  Walter Brennan en Internet Movie Database.
*  Walter Brennan en AllMovie.
Henrique I de Portugal

:*Iste articlo ye sobre o rei Henrique I de Portugal; ta atros usos, se veiga *'Henrique I**''.


**Henrique I de Portugal*', naixito de [[Lisbona]] o [[31 de chinero]] de [[1512]] y muerto en [[Almeirim]] o [[31 de chinero]] de [[1580]], estió un [[Lista de reis de Portugal|rei]] de [[Reino de Portugal|Portugal]], que puyó a lo [[trono]] dimpués d'a desaparición de [[Sabastián I de Portugal|Sabastián I]] y bi continó dica la suya propia muerte.

Tamién recibió a embotada d' *O Cardenal'', en estar arcebispe de Lisbona antis de plegar en o trono.

Dimpués d'a suya muerte sin de fillos (o Papa no li permetió albandonar os suyos votos eclesiasticos ta casar-se), o rei Felipe II d'Espanya invadió Portugal y s'anexionó o país.

## Vinclos externos
Giuseppe Peano

**Giuseppe Peano**, naixiu de Cuneo (Piemont, Reino de Cerdenya) o 27 d'agosto de 1858 y muerto en Torino (Piemont, Reino d'Italia) o 20 d'abril de 1932, estió un matematico y filosofo italiano, conoixiu por os ditos *[[Axiomas de Peano]]*, *[[Teorema de Peano]]* y *[[Curva de Peano]]*.

## Vinclos externos
Panonia

A **Panonia** (*Pannonia* en latín), estió una antiga rechión que fació parte de l'Imperio Romano en Europa Central, situata alto u baixo en os territorios de l'actual Hongría occidental con partes de Croacia y Serbia. Mugaba a o norte y a l'este con o río Danubio.

Os suyos habitants orichinals estioron os panonios (uno d'os pueblos ilirios), dica que en o sieglo IV aC hi plegoron os pueblos celtas y os boios, estando conquerito por l'Imperio Romano por Octavio en o 35 aC y, luego d'una sublevación cheneral d'a población, reconquerito cruentament por Tiberio entre o 9 aC y o 6 aC.

Yera dividita en dos partes, a Panonia Inferior y a Panonia Superior.
J

A **J** (**jota** u **i larga**) ye a decena letra y setena consonant de l'alfabeto aragonés.

## En aragonés
Seguntes as normas graficas de l'Academia d'a Luenga Aragonesa, d'o EFA y de Uesca, a letra j corresponde en aragonés con o fonema */x/* fricativo velar xordo. Ye un fonema que no ye tipico de l'aragonés por lo que nomás se troba en bella palabra: *ma*'j**o'' ([’maxo]), ''mia**j**a'' ([’mjaxa]), ***j*'opar* ([xo’paɾ]), ***j**alma* ([’xalma]), ***j**arcia* ([’xaɾθja]), ***j**eus* ([’xews]), ***j**olio* ([’xoljo]), ***j**ibo* ([’xiβo]), ***j**ota* ([’xota]).

En o caso de termins que s'han [[castellanización|castellanizau]] cambiando o suyo postalveolar africau xordo ([[Africada postalveolar xorda|/ʧ/]]) u fricativo postalveolar xordo ([[Fricativa postalveolar xorda|/ʃ/]]) u aproximant lateral palatal sonoro ([[Aproximant lateral palatal sonora|/ʎ/]]) y documentaus con a fonetica propia de l'aragonés se recomienda usar per escrito ista zaguera: *chabalín* ([tʃaβa’lin] u [xaβa’lin]), *xada* ([i’ʃaða] u [’xaða]), *abadeixo* ([aβaðe’i̯ʃo] u [aβaðe’xo]), *xarmiento* ([ʃaɾ’mjento] u [xaɾ’mjento]), *parlache* ([paɾ’latʃe] u [paɾ’laxe]).

O grafema <j> s'emplega tamién en voces incorporadas dende atras luengas an que s'escriben con iste grafema, variando en iste caso a suya pronunciación seguntes a luenga d'orichen: *baro**j**iano* ([baɾo’xjano]), ***j**alapenyo* ([xala’peɲo]), ***j**azz* ([’ʝas]), ***j**acuzzi* ([ʝa’kusi]).

===Atras grafías===
Tanto en as grafías d'o [[Academia de l'aragonés|EFA]] y como a de [[grafía de Uesca|Uesca]], a letra j corresponde tamién con o fonema velar fricativo xordo */x/*. En a [[grafía SLA]] y as [[Ortografía de l'aragonés medieval|grafías medievals]] debant de "a", "o", "u" representa o fonema postalveolar africau xordo ([[Africada postalveolar xorda|/ʧ/]]): *'''J'''aca* ([’tʃaka]), *'''J'''aro* ([’tʃaɾo]), ***j**ordon* ([tʃoɾ’ðon]), ***j**ornal* ([tʃoɾ’nal]), ***j**ugar* ([tʃu’ɣaɾ]), *min**j**ar'' ([min’tʃaɾ]); y no pas o fonema postalveolar fricativo sonoro ( /ʒ/) como ha transmeso bel autor.

## Referencias

## Vinclos externos
Pantocrátor

Se conoix con o nombre de **pantocrátor** ' (d'o griego *παντοκράτωρ / pantocrátôr*, "tot poderoso") a la representación d'a figura de Chesús de Nazaret en l'Arte en a suya faceta gloriosa, en cuentras de representar a suya pasión en a cruz. Ye una figura present en l'arte bizantín y tamién en o arte romanico; en o romanico apareix rodiau d'una mandorla. En a mitolochía griega, o nombre de Pantocrátor s'emplegaba ta referir-se a Zeus.

## Galería d'imáchens

Imachen:Christ Icon Sinai 6th century.jpg|Icono d'o Pantocrátor, monesterio de Santa Catarina d'o Sinai, d'o sieglo VI.
Imachen:Christos Acheiropoietos.jpg|Icono ruso (circa 1100).
Imachen:Meister von Cefalù 001.jpg|Pantocrator (meyatos d'o sieglo XII) en Cefalù, Sicilia.
Imachen:Novalesa Cristo Pantocratore.jpg|Pantocrátor en l'abadía de Novalesa (Novalesa, provincia de Torino, Piemont, Italia.
Imachen:The Christ - Main vault of the Cathedral of Pise Italy.jpg|Pantocrátor en a seu de Pisa (Pisa, Italia).
Imachen:Triptych Harbaville Louvre OA3247 n2.jpg|Relieve d'o Pantocrátor en o Triptico Harbaville (Museu d'o Louvre).
Imachen:Christ_Pantocrator_Deesis_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|Mosaico d'o Pantocrátor en Santa Sofiya d'Istambul.
Imachen:Empress_Zoe_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|Pantocrátor en Santa Sofiya d'Istambul con a emperadriz Zoya de l'Imperio Bizantín.


## Referencias

## Vinclos externos
Gregory Benford

**Gregory Benford**, naixito de Mobile (Alabama) o 30 de chinero de 1941 ye un escritor estausunidense de novelas de ciencia ficción, que ye a mas astronomo y fisico.

Recibió o Premio Nebula a la Millor Novela en 1980.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial.
Trevor Howard

**Trevor Wallace Howard-Smith**, mas conoixiu por o suyo nombre artistico de **Trevor Howard**, naixiu de Cliftonville (Kent, Anglaterra) o 29 de setiembre de 1913 y muerto en Bushey (Hertfordshire, Anglaterra) o 7 de chinero de 1988, estió un actor britanico.

## Premios
L'actor Trevor Howard fue nominau en 1960 a l'Oscar a o Millor Actor por a suya interpretación en a cinta *[[Sons and Lovers (cinta de 1960)|Sons and Lovers]]*, de Jack Cardiff.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Trevor Howard.

## Vinclos externos
*  Trevor Howard en Internet Movie Database.
Stuart Whitman

**Stuart Whitman** (nombre artistico de **Stuart Maxwell Whitman**), naixiu de San Francisco (California) l'1 de febrero de 1928 y muerto en Montecito (California) o 16 de marzo de 2020 estió un actor estausunidense, con cuantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre la suya filmografía, pueden destacar-se bellas cintas a on i treballó, como *[[All American (cinta)|All American]]* (1953, Jesse Hibbs), *[[Darby's Rangers]]* (1958, William Wellman), *[[The Story of Ruth]]* (1960, Henry Koster), *[[The Comancheros]]* (1961, Michael Curtiz), *[[The Longest Day (cinta)|The Longest Day]]* (1962, Ken Annakin, Andrew Marton y Bernhard Wicki), *[[Rio Conchos (cinta)|Rio Conchos]]* (1964, Gordon Douglas), *[[The Last Escape (cinta de 1970)||The Last Escape]]* (1970, Walter Grauman), *[[Shatter (cinta)|Shatter]]* (1974, Michael Carreras y Monte Hellman), *[[The White Buffalo (cinta)|The White Buffalo]]* (1977, J. Lee Thompson), *[[Once Upon a Texas Train]]* (1988, Burt Kennedy), u *[[Trial by Jury (cinta)|Trial by Jury]]* (1994, Heywood Gould).

## Premios
L'actor Stuart Whitman fue nominau en 1961 a l'Oscar a lo Millor Actor por a suya interpretación en a cinta *[[The Mark]]*, de Guy Green.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Stuart Whitman.

## Vinclos externos
*  Stuart Whitman en Internet Movie Database.
Albert Finney

**Albert Finney**, naixiu de Salford (Lancashire, Anglaterra) o 9 de mayo de 1936 y muerto en Londres (Reino Uniu) o 7 de febrero de 2019, estió un actor britanico.

## Premios
L'actor Albert Finney fue nominau en 1963 a l'Oscar a o Millor Actor por *[[Tom Jones (cinta)|Tom Jones]]*, de Tony Richardson; tamién en 1974, por a suya interpretación en *[[Murder on the Orient Express (cinta de 1974)|Murder on the Orient Express]]*, dirichida por Sidney Lumet; en 1982 por o suyo papel en a cinta *[[The Dresser]]*, una obra d'o director Peter Yates; y en 1984 por a suya interpretación en a cinta *[[Under the Volcano (cinta)|Under the Volcano]]*, dirichida por John Huston.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Albert Finney.

## Vinclos externos
*  Albert Finney en Internet Movie Database.
Richard Harris

:*Iste articlo ye sobre l'actor irlandés Richard Harris; ta atros usos, se veiga *'Richard Harris (desambigación).**''


**Richard Harris** ([[nombre artistico]] de **Richard St. John Harris*'), naixiu de [[Luimneach]] ([[condau de Luimneach]]) l'[[1 d'octubre]] de [[1930]] y muerto en [[Londres]] ([[Reino Uniu]]) o [[25 d'octubre]] de [[2002]], estió un [[actor]], [[guionista]], [[director cinematografico|director]] y [[productor cinematografico]] [[Irlanda|irlandés]], activo en o mundo d'o cine dende zaguerías d'os [[anyos 1950]], y con cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] recibius mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre las suyas muitas cintas, se puet citar *The Long and the Short and the Tall* ([[1961]], [[Leslie Norman]]), *Mutiny on the Bounty* ([[1962]], [[Lewis Milestone]]), *Major Dundee* ([[1965]], [[Sam Peckinpah]]), *A Man Called Horse* ([[1970]], [[Elliot Silverstein]]), *The Field* ([[1990]], [[Jim Sheridan]]), *Gladiator* ([[2000]], [[Ridley Scott]]), u *Harry Potter and the Philosopher's Stone* ([[2001]], [[Chris Columbus]]).

== Premios ==
L'actor Richard Harris fue nominau en [[1963]] a l'[[Oscar a o Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *This Sporting Life*, dirichida por [[Lindsay Anderson]]; recibió una segunda nominación a iste premio por a suya interpretación en *The Field'', una cinta dirichida por Jim Sheridan.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Richard Harris.

## Vinclos externos
*  Richard Harris en Internet Movie Database.
Jean-François Millet

**Jean-François Millet**, naixito de Gréville-Hague (A Manga, Normandía, Reino de Francia) o 4 d'octubre de 1814 y muerto en Barbizon (Sena y Marne, Isla de Francia) o 20 de chinero de 1875, estió un pintor francés, uno d'os establidors d'a dita *[[escuela de Barbizon]]*, muit conoixito por as suyas escenas campestres y campesinas. A suya obra tien influencias d'os pintors Théophile Langlois de Chèvreville y Paul Delaroche.

## Galería

Imachen:Jean-François Millet (II) 001.jpg
Imachen:Jean-François Millet (II) 009.jpg
Imachen:Jean-François Millet (II) 005.jpg
Imachen:Jean-François Millet, Pauline Ono.jpg
Imachen:Jean-François Millet Pastora.jpg
Imachen:Millet, Jean-François - Man with a Hoe - Google Art Project.jpg
(Toulouse) Portrait de la veuve Roumy - MILLET Jean-François - Musee d'Art Thomas Henry, Cherbourg, France Joconde06770000137.jpg
Imachen:Castel-Vendon, Millet.jpg


## Vinclos externos
Peter O'Toole

**Peter Seamus Lorcan O'Toole**, mas conoixiu por o suyo nombre artistico de **Peter O'Toole**, naixiu de Conamara (condau de Gaillimh) o 2 d'agosto de 1932, ye un actor irlandés, con una destacada carrera interpretativa y cuantos premios y distincions recibius por o suyo treballo en o cine britanico y lo cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1950 dica primerías d'os anyos 2010.

## Filmografía
### Actor

## Premios
L'actor Peter O'Toole fue nominau en 1962 a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta *[[Lawrence of Arabia]]*, de David Lean; tamién en 1964 por a suya actuación en *[[Becket]]*, dirichida por Peter Glenville; en 1968, por *[[The Lion in Winter (cinta de 1968)|The Lion in Winter]]*, dirichida por Anthony Harvey; tamién en 1969, por a suya interpretación en a cinta *[[Goodbye, Mr. Chips (cinta de 1969)|Goodbye, Mr. Chips]]*, de Herbert Ross; en 1972 por o suyo papel en *[[The Ruling Class]]*, dirichida por Peter Medak; en por a suya interpretación en *[[The Stunt Man (cinta)|The Stunt Man]]*, una cinta obra d'o director Richard Rush; y en 1982 por o suyo papel en a cinta *[[My Favorite Year]]*, dirichida por Richard Benjamin.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Peter O'Toole.

## Vinclos externos

*  Peter O'Toole en IMDb.
Telly Savalas

**Aristotelis "Telly" Savalas** (en griego *Αριστοτέλης "Τέλι" Σαβάλας*), naixiu de Garden City (Nueva York, Estaus Unius) o 21 de chinero de 1922 y muerto en Universal City (California, Estaus Unius) o 22 de chinero de 1994, estió un actor y cantaire estausunidense.

Ye conoixiu por a interpretación d'o personache de *Theo Kojak* en a serie de televisión *[[Kojak]]*. Yera caracteristico o suyo tozuelo calvo y as piruletas que minchaba mientres interpretaba lo personache.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Telly Savalas.

## Vinclos externos
* Telly Savalas en Internet Movie Database.
Marcello Mastroianni

**Marcello Vincenzo Domenico Mastroianni**, conoixiu por o suyo nombre artistico de **Marcello Mastroianni**, naixiu de Fontana Liri (provincia de Frosinone, Lazio, Reino d'Italia) o 28 de setiembre de 1924 y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 19 d'aviento de 1996, estió un actor italiano. Con Catherine Deneuve, ye lo pai de l'actriz francesa Chiara Mastroianni.

## Filmografía
### Actor

## Premios
L'actor Marcello Mastroianni fue nominau en 1962 a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta italiana *[[Divorzio all'italiana]]*, de Pietro Germi; recibió a suya segunda nominación a iste premio por a suya interpretación en *[[Una giornata particolare]]*, una cinta dirichida por Ettore Scola; y a tercera por a suya actuación en a cinta *[[Dark Eyes (cinta)|Dark Eyes]]*, de Nikita Mikhalkov.

## Vinclos externos
*  Marcello Mastroianni en Internet Movie Database.
Maxime Weygand

**Maxime Weygand**, naixito de Bruselas (Belchica) o 21 de chinero de 1867 y muerto en París (Francia) o 28 de chinero de 1965, estió un militar francés que plegó a o ran de *[[Général d'armée]]* en l'Exercito francés y que participó con iste en a Primera Guerra Mundial y en a Segunda Guerra Mundial, ta convertir-se en ministro d'Esfensa luego d'a redota francesa en o rechimen colaboracionista de Philippe Pétain, a dita *[[Francia de Vichèi]]*.
Loís XVI de Francia

**Loís XVI de Francia y V de Navarra**, naixito de Versailles (Reino de Francia) o 23 d'agosto de 1754 y muerto en París (Primera Republica Francesa) o 21 de chinero de 1793, estió un rei de Francia y tamién monarca de Navarra, dende o 10 de mayo de 1774 dica la suya deposición o 10 d'agosto de 1792 por traidoría mientres as Guerras revolucionarias francesas y l'abolición d'a monarquía en Francia, proclamando-se a Primera Republica Francesa. Morió guillotinato en a plaza d'a Revolución de París luego d'un proceso en a *[[Convention Nationale]]*, y li deciban *Loís o Zaguero*, ta deixar platera a cayita d'a monarquía.

## Vinclos externos
Tractau de Londres (1839)

:*Iste articlo ye sobre un tractau internacional sinnato en Londres en 1839; ta atros usos, se veiga *'Tractau de Londres**''.
O **Tractau de Londres''' ye un tractau internacional sinyau o 19 d'abril de 1839 en a ciudat de Londres por representants d'o Reino Uniu, l'Imperio Austriaco, Francia, o Reino de Prusia, l'Imperio Ruso y os Países Baixos, seguntes as clausulas d'o cual istos países reconoixen a independencia de Belchica (d'antis mas feba parte d'os Países Baixos) y a suya neutralidat, clausula ista zaguera muit important en a politica forana britanica. Tamién se convertió en independient (encara que con una unión personal con os Países Baixos) Luxemburgo, encara que con a perdua de parte d'o suyo territorio, adhibiu a o nuevo país de Belchica.

En 1914, en prencipiar a Primera Guerra Mundial, en no respetar as Potencias Centrals a declaración de neutralidat de Belchica feita en o Tractau de Londres, o Reino Uniu dentró en a guerra adhibindo-se a os Aliaus.
Olost

**Olost** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Lluçanès y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 1.217 habitants (2009), en una superficie de 24,60 km² con una densidat de población de 49,47 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Olost se troba situata a 669 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Santa Creu de Jutglar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial monezpal d'Olost.
*  Información d'Olost en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información d'Olost en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
M

A **M** (**eme**) ye a trecena letra de l'alfabeto aragonés y a decena consonant.

## Historia
Se corresponde con a letra M de l'alfabeto latino u romano, y proviene d'una letra fenicia que significaba "augua". O hieroglífico echipcio que yera o simbolo de l'"augua" —o suyo posible precedent grafico— teneba forma de linia crebada u ondulada, encara que se pronunciaba N. O grafema d'imprenta u capital d'a M proviene dreitament d'a Mi mayuscla griega, letra con igual valor fonemico.



## En aragonés
Representa en aragonés o fonema bilabial nasal sonoro /m/: ***m'''alla'' (['maʎa]), ***m**olsa'' (['molsa]), ***m*'eter* ([me'teɾ]), ***m**otolón* ([moto'lon]), ***m**illoca* ([mi'ʎoka]), ***m**uito* (['mujto]), ***m**ueso* (['mweso]), *cu**m**o* (['kumo]), *cre**m**ar* ([kre'maɾ]), ***m**al**m**eter* ([malme'teɾ]), *ur**m**o* (['uɾmo]).

Debant d'as letras  y , en posición implosiva interior, l'archifonema nasal se representa con o grafema <m>: *ca**m**po* (['kampo]), *e**m**pentar* ([empen'taɾ]), *e**m**bozar* ([embo'θaɾ]), *colu**m**brar* ([kolum'braɾ]), *vi**m**bre* (['bimbre]), *di**m**pués* ([dim'pwes]).

En variedaz de l'aragonés como o [[Aragonés chistabín|chistabín]], o [[Aragonés ribagorzano|ribagorzano]] y, en bella mida, a [[Aragonés d'a valle de Tella|parla de Tella]], as formas verbals de primera persona de plural rematadas en nasal s'escriben con –m cuan presentan una acentuación oxitona: *mincha**m***, *fare**m***, *adubi**m***, *podia**m***, etc. y con –n cuan ye proparoxitona: *minchaban*, *farían*, adubisen, *yeren*. Isto se manifiesta en os tiempos verbals [[Imperfecto (tiempo verbal)|imperfectos]] y [[condicional]]s, y en bella zona tamién en o [[Present de subchuntivo en aragonés|present de subchuntivo]], mientres que en atras zonas de l'aragonés se da solucions en -mos (*mincha**m**os*, *fare**m**os*, *adubi**m**os*, *podia**m**os*) y en -nos (*minchábanos*, *faríanos*, *adubísenos*, *yéranos*). S'escribe <m> en as parlas en que se mantienen as formas etimolochicas: *féba**m**os*, *feba**m**os*, *feba**m***; *cantaría**m**os*, *cantárba**m**os*, *cantaria**m**os*, *cantaría**m***; *fése**m**os*, *fese**m**os*, *ficiéra**m**os*, *fese**m**''.

## Referencias

## Vinclos externos
N

A **N** (**ene**) ye a catorcena letra de l'alfabeto aragonés y a oncena consonant.

## Historia
Se corresponde con a letra N de l'alfabeto latino u romano. A letra semitica *Nûn* yera probablement a imachen d'una sirpient. A *n* ye l'orichen d'a virguliella (~).



## En aragonés
Representa en aragonés o fonema alveolar nasal sonoro /n/: ***n'''i'''n'''o'' (['nino]), ***n**ieu'' (['njew]), ***n*'uquera* ([nu'keɾa]), *ama**n**ar* ([ama'naɾ]), *o**n**so* (['onso]), *tre**n**car* ([treŋ'kaɾ]), *che**n**t* (['tʃen]), *mangua**n**t* ([maŋ'gwan]), *fa**n*** ([fan]), *puya**n*** (['puyan]), *ferá**n*** ([fe'ɾan]), *ar**n**a* (['aɾna]).

En variedaz de l'aragonés como o [[Aragonés chistabín|chistabín]], o [[Aragonés ribagorzano|ribagorzano]] y, en bella mida, a [[Aragonés d'a valle de Tella|parla de Tella]], as formas verbals de primera persona de plural rematadas en nasal s'escriben con –m cuan presentan una acentuación oxitona: *mincham*, *farem*, *adubim*, *podiam*, etc. y con –n cuan ye proparoxitona: *minchaba**n***, *faría**n***, adubise*'n**, ''yere**n**''. Isto se manifiesta en os tiempos verbals [[Imperfecto (tiempo verbal)|imperfectos]] y [[condicional]]s, y en bella zona tamién en o [[Present de subchuntivo en aragonés|present de subchuntivo]], mientres que en atras zonas de l'aragonés se da solucions en -mos (''minchamos'', ''faremos'', ''adubimos'', ''podiamos'') y en -nos (''minchába**n**os'', ''faría**n**os'', ''adubíse**n**os'', ''yéra**n**os''). S'escribe <m> en as parlas en que se mantienen as formas etimolochicas: ''fébamos'', ''febamos'', ''febam''; ''cantaríamos'', ''cantárbamos'', ''cantariamos'', ''cantaríam''; ''fésemos'', ''fesemos'', ''ficiéramos'', ''fesem''.

En dialecto [[aragonés belsetán|belsetán]] y en bels toponimos, cultismos u estrancherismos se presenta tamén a variant cheminada [[nn]] d'ista letra: ''[[barana|bara**nn**a]]'' ([ba’ɾanna]), ''capa**nn**a'' ([ka’panna]), ''[[brenda|bre**nn**a]]'' ([’bɾenna]), ''[[penya|pe**nn**a]]'' ([’penna]), [[nino|''ni**nn**o'']] ([’ninno), ''[[lana|la**nn**a]]'' ([’lanna]), [[Tendennera|''Tende**nn**era'']] ([tenden’neɾa]), ''[[cannabis|ca**nn**abis]]'' ([kan’naβis]), ''i**nn*'ato* ([in’nato]).

## Referencias

## Vinclos externos
O

A **O** ye a deciseisena letra de l'alfabeto aragonés y a cuatrena vocal. Proviene de l'alfabeto latino.

## Historia
Apareixe escrita como un cerclo, d'un solo trazo, en os textos latinos tardanos. En etrusco y en latín arcaico ye escrita con dos trazos semicirculars. En l'alfabeto griego bi ha dos letras *o*: la una breu (ómicron), y l'atra larga, omega. O signo fenicio *ainero* significa uello.



## En aragonés
Representa en aragonés o grafema :

* En cheneral o fonema vocalico posterior /o/ (velar) d'apertura meya en todas as suyas realizacions: *b*'o**rda'' ([’boɾða]), ''c**o**c**o*** ([’koko]), ''m'''o'''t'''o'''l'''ó'''n'' ([moto’lon]), ''m'''o'''quer'''o*** ([mo’keɾo]), *l*'o**l**o*** ([’lolo]), ***o**ns**o*** ([’onso]), ''pl'''o'''rar'' ([plo’raɾ] u [pʎo’ra]), ''puy'''o*** ([’puyo]), *zap*'o**'' ([’θapo]).
* En [[aragonés benasqués|benasqués]] y atras parlas aragonesas orientals tamién representa o [[Vocal semiubierta posterior arredondiada|fonema vocalico posterior semiubierto]] /ɔ/: ''b**o**u'' ([bɔw]), ''esquir**o**l'' ([eski’ɾɔl]), ''tring**o*'la* ([tɾiŋ’gɔla]).

## Referencias

## Vinclos externos