open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aria metropolitana de Madrit

L**'aria metropolitana de Madrit** ye un aria metropolitana en a comunidat autonoma de Madrit, centrata arredol d'a ciudat de Madrit, a capital de dita comunidat autonoma y d'Espanya. Ye l'aria metropolitana mas poblata d'Espanya y a tercena d'a Unión Europea, dimpués de París y Londres. Oficialment no existe denguna entidat politica ni administrativa que defina os municipios que en fan parte.

Seguntes bellas publicacions a suya población ye, manimenos, de 5.537.292 habitants en una superficie de 1935,97  km², con una densidat de población de 2724,24 hab/km².

## Municipios que en fan parte
Relación de municipios que en fan parte de l'aria metropolitana de Madrit:

## Referencias

## Vinclos externos
*  Proyecto AUDES5.
Estadio José Zorrilla

O **estadio José Zorrilla** ye un estadio de fútbol que se troba en a ciudat de Valladolit (Espanya), a on chuga os suyos partius como local o Real Valladolid d'a Primera división espanyola de fútbol. L'estadio ye propiedat d'o Concello de Valladolit y tien una capacidat de 26.512 personas.

Devantau o 20 de febrero de 1982, estió seu de tres partius d'o Mundial de fútbol de 1982 y d'a final d'a Copa d'o Rei de 1982. Amás estió seu d'as finals d'a Copa d'o Rei de rugby de 2016 y 2017.

## Vinclos externos

*  O estadio José Zorrilla en a pachina web oficial d'o Real Valladolid Club de Fútbol
Concello de Valladolit

O **Concello de Valladolit** (en castellano y oficialment: *Ayuntamiento de Valladolid*) ye a institución que gubierna o municipio de Valladolit (Espanya). O Concello ye liderato por l'Alcalde de Valladolit, o cual s'esliche democraticament dende 1979. En l'actualidat l'alcalde ye Óscar Puente d'o *[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]* y a chunta municipal ye formata por 29 concellers (12 d'o Partido Popular, 8 d'o Partido Socialista, 4 de Valladolid Toma la Palabra, 3 de Sí Se Puede Valladolid y 2 de Ciudadans). A seu d'o concello ye a Casa d'a Ciudat, en a plaza Mayor.

## Gubierno municipal
O equipo de gubierno d'o Concello de Valladolit ye formato por 8 concellers esleitos por sufrachio universal. A maxima autoridat ye l'Alcalde de Valladolit, y os 7 concellers que dirichen diferents ambitos d'a vida publica.

En a siguient tabla apareixen as Personas que fan parti de l'equipo de gubierno dende as eleccions de mayo de 2015 dica las que que se farán en l'anyada de 2019.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina web municipal.
Pico Royo

**Pico Royo** ye o nombre que reciben diferents cimas d'a cheografía aragonesa:
* O **[[tuca Roya de Lliterola|pico Royo]]** u **tuca Roya de Lliterola** (3122 m), un pico pirenenco d'o macizo d'o Perdiguero.
* O **[[Pico Royo (Auguas Tuertas)|pico Royo]]** (2874 m), un pico pirenenco d'o macizo d'o Perdiguero.
* O **[[Pico Royo (Otal)|pico Royo]]** (2491 m), un pico pirenenco d'a sierra d'o Turbón.
* O **[[pico Royo (Anayet)|pico Royo]]** u **As Negras d'Izas** (2429 m), un pico pirenenco d'o macizo d'Anayet.
* O **[[Pico Royo (Arlet)|pico Royo]]** u **Cubilar d'o Fayo** (2177 m), un pico pirenenco d'o macizo d'Arlet.

## Se veiga tamién
* Penya Roya
Partiu chudicial de Fraga

O **partiu chudicial de Fraga** ye o partiu chudicial numero 3 d'a provincia de Uesca que tien a suya seu en a ciudat de Fraga y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Albalat de Cinca, Alcoleya de Cinca, Belver de Cinca, Candasnos, Chalamera, Esplús, **[[Fraga (Uesca)|Fraga]]**, Ontinyena, Osso de Cinca, Penyalba, Torrent de Cinca, Val Farta, Vallobar, Vencillón, Viliella de Cinca y Zaidín.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Fraga.
*  Chudgaus de Fraga en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Balbastro

O **partiu chudicial de Balbastro** ye o partiu chudicial numero 1 d'a provincia de Uesca, tien a suya seu en a ciudat de Balbastro y son dos chuzgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Abiego, Adauesca, Aflor, Alquezra, Arén de Noguera, Ascellas-Ponzano, Azara, **[[Balbastro]]**, Barbunyals, Benavarri, Beranui, Biarche, Bonansa, Capella, Castigaleu, Castillazuelo, Colungo, Lo Grau, Graus, Isabana, Llascuarre, Monesma y Caixigar, Montanui, Nabal, Olbena, Oz y Costeán, Las Pauls, Peraltiella, Perarruga, Pozán de Vero, La Puebla de Castro, Puent de Montanyana, Salas Altas, Salas Baixas, Santa Llestra y Sant Quílez, Santa María de Dulcis, Secastiella, Sopeira, Tolva, Torlarribera y Viacamp i Lliterà.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Balbastro.
*  Chudgaus de Balbastro en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Monzón

O **partiu chudicial de Monzón** ye o partiu chudicial numero 5 d'a provincia de Uesca que tien a suya seu en a ciudat de Monzón y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Albelda, Alcampell, Alfantega, L'Almunia de Sant Chuan, Altorricón, Baells, Berbegal, Binazet, Binéfar, Camporrélls, Castillón d'o Puent, Castillón Roi, Estada, Estadilla, Estupinyán, Fonz, Ilche, A Luenga, **[[Monzón]]**, Peralta y Calasanz, A Perdiguera, Pueyo de Santa Cruz, Sant Istevan de Litera, Sant Miguel de Cinca, Tamarit de Litera, Valdellou y Zanui-Alins.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Monzón.
*  Chudgaus de Monzón en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial d'Alcanyiz

O **partiu chudicial d'Alcanyiz** ye o partiu chudicial numero 1 d'a provincia de Teruel que tien a suya seu en a ciudat d'Alcanyiz, y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Auguaviva, Albalat de l'Arcebispe, **[[Alcanyiz]]**, Alcorisa, Alloza, Andorra, Arens de Ledón, Arinyo, Belmont de Sant Chusé, Berche, Bezeit, Binazeit, Bordón, Calanda, Calazeit, Cantaviella, La Canyada de Beric, Castellot, Castelserás, Casterló, La Cerollera, La Chinebrosa, La Codonyera, Cretas, La Cuba, Exatiel, Fórnols, Foz Calanda, Foz Espalda, La Fraixneda, La Iglesuela, Íxar, Ledón, Lo Mas de las Matas, La Mata de los Olmos, Mazalión, Mirambel, Molins, Mont-royo, Oliet, Los Olmos, Las Parras de Castellot, Penyarroya de Tastavins, La Portellada, La Puebla d'Íxar, Ráfals, Sant Per de Calanda, Seno, La Torre de Viliella, Torre d'Arcas, Torrelconte, Torrociella d'Alcanyiz, Tronchón, Urreya de Gayén, Val Chunquera Val de Robres, Val d'Algorfa, Val d'el Tormo, y Zaila.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial d'Alcanyiz.
*  Chudgaus d'Alcanyiz en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Boltanya

O **partiu chudicial de Boltanya**, ye o partiu chudicial numero 2 d'a provincia de Uesca que tien a suya seu en a villa de Boltanya y poseye nomás que un chudgau de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: L'Abizanda, L'Aínsa-Sobrarbe, Barcabo, Benás, Bielsa, Bisagorri, **[[Boltanya]]**, Broto, A Buerda, Campo, Castilló de Sos, Chía, Chistén, A Espunya, Fanlo, Fiscal, La Foradada d'el Toscar, A Fueva, Palo, Plan, Puértolas, O Pueyo d'Araguás, Sant Chuan de Plan, Saúnc, Seira, Sesué, Tella-Sin, Torla, Vall de Bardaixín, Vall de Lierp y Vilanova.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Boltanya.
*  Chudgaus de Boltanya en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Chaca

O **partiu chudicial de Chaca** ye o partiu chudicial numero 5 d'a provincia de Uesca que tien a suya seu en a ciudat de Chaca y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Agüero, Aísa, Ansó, Aragüés de lo Puerto, Bailo, Biescas, Borau, A Canal de Berdún, Candarenas, Canfranc, Castiello de Chaca, **[[Chaca]]**, Chasa, Fago, Oz de Tena, Pandicosa, As Penyas de Riglos, Puent d'a Reina de Chaca, Sallent de Galligo, Samianigo, Santa Cilia, Santa Cruz d'as Serors, Val d'Echo, Villanuga, Yebra de Basa y Yesero.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Chaca.
*  Chudgaus de Chaca en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Calamocha

O **partiu chudicial de Calamocha**, ye o partiu chudicial numero 2 d'a provincia de Teruel que tien a suya seu en o municipio de Calamocha y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Alacón, Allueva, Alpenyés, Anadón, Arcaine, Archent, Badenas, Baguena, Banyón, Barrachina, Bello, Beya, Blancas, Blesa, Burbaguena, **[[Calamocha]]**, Camín Reyal, Castellón de Tornos, Chosa, Cortes d'Aragón, Cosa, Cucalón, Ferreruela de la Uerba, La Foz de la Viella, Fuent Ferrada, Fuent Frida, Fuents Claras, Lagueruela, Lanzuela, Lidón, Loscos, Maicas, Martín, Mont-fort, Mont-reyal, Mont Albán, Muniesa, Nogueras, Obón, Odón, Pancrudo, Plou, Pozuel, Riello, Rubiuelos, Salcediello, Sant Martín d'el Río, Santa Cruz de Nogueras, Segura de los Banyos, Tornos, Torralba de los Sisons, Torre de las Arcas, Torre los Negros, Torreciella, Torrillo, Uellos Negros, Uesa, Utriellas, Villafermosa, Villanueva d'el Rebollar, Visiedo y Vivel.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Calamocha.
*  Chudgaus de Calamocha en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Teruel

O **partiu chudicial de Teruel** ye o partiu chudicial numero 3 d'a provincia de Teruel que tien a suya seu en a ciudat de Teruel y poseye dos seccions de l'Audiencia provincial de Teruel, tres chudgaus de primera instancia y instrucción, un chudgau social, un chudgau contencioso-administrativo, un chudgau penal y un chudgau de menors.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Abechuela, Aguatón, Aguilar d'Alfambra, Alba, Albarracín, Albentosa, Alcalá de la Selva, Alfambra, Aliaga, Allepuz, Almofalla, Alobras, Arcos de las Salinas, Beguiellas d'el Cuervo, Bellestar, Bezas, Bronchales, Buenya, Cabra, Cabra de Mora, Calomart, Camanyas, Camarena de la Sierra, Camariellas, Canyada de Benatanduz, Canyizar de l'Olivar, Canyada Vellida, Cascant, Lo Castellar, Cedriellas, Celadas, Cella, Chabaloyas, Cingla, Corbalán, Crivillén, Cubla, Lo Cuervo, Cuevas d'Almudén, Cuevas Labradas, Escuita, Estercuel, Exarc de la Val, Exea d'Albarracín, Exorcas, Exulv, Fababuix, Formich Susano, Fortanet, Fridas d'Albarracín, Fuents Calients, Fuents de Rubielos, Galv, Gargallo, Griegos, Guadalaviar, Gúdar, Finollosa d'Exarc, Libros, Linars de Mora, Manzanera, Mezquita d'Exarc, Miravet de la Sierra, Mont Agut, Monterd d'Albarracín, Mora de Rubielos, Moscardón, Mosqueruela, Noguera d'Albarracín, Nogueruelas, Olba, Oriuela, Orrios, Palomar, Peracens, Peralellos, Perals, Pitarc, Lo Pobo, Pozondón, La Puebla de Valverde, Puertomingalbo, Río Deva, Rodenas, Royuela, Rubiales, Rubiuelos de Mora, Saldón, Sant Agostín, Santa Olalia, Sarrión, Terrient, **[[Teruel]]**, Toril y Masegoso, Tormón, Torre la Cárcel, Torremocha de Xiloca, Torres d'Albarracín, Torrillas, Tramacastiel, Tramacastiella, Val de Cuenca, Val de Linars, Val Longuiello, Valacroch, Valbona, Villafranca, Villar Cremato, Villar d'el Cobo, Villar d'el Salz, Villar Luengo, Villarroya de los Pinars, Villel y La Zoma.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Teruel.
*  Chudgaus de Teruel en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Calatayú

O **partiu chudicial de Calatayú** ye o partiu chudicial numero 1 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en a ciudat de Calatayú y poseye dos chuzgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Alconchel de Fariza, Alfama d'Aragón, Alfarba, Aninyón, Ateca, Belmont de Gracián, Bichuesca, Bordalba, Bubierca, Cabrafuent, **[[Calatayú]]**, Calmarza, Campiello d'Aragón, Carenas, Castellón de las Armas, Castellón d'Alfarba, Cervera de la Canyada, Cetina, Charava, Cimballa, Clarés de Ribota, Contamina, Embit de Fariza, Fariza, Godollo, Ibdes, Malanquiella, Maluenda, Mara, Mont-reyal de Fariza, Monterd, Morata de Xiloca, Moros, Munebrega, Nuévalos, Olvés, Orera, Paracuellos de Xiloca, Pozuel de Fariza, Ruesca, Sediles, Sisamón, Terrer, Torralba de Ribota, Torre Fermosa, Torre la Palla, Turrillo, Val Torres, Verdello, Viliella de Xiloca, Villa Luenga, Villalba, Villarroya de la Sierra y La Viluenya

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Calatayú.
*  Chudgaus de Calatayú en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Tarazona

O **partiu chudicial de Tarazona** ye o partiu chudicial numero 2 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en a ciudat de Tarazona y poseye un chudgau de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Agón, Ainzón, Alberit de Sant Chuan, Albeta, Alcalá de Moncayo, Ambel, Anyón de Moncayo, Bisimbre, Borcha, Bulbuent, Bureta, Lo Bust, Los Fayos, Frescano, Fuent de Xalón, Grisel, Litago, Lituenigo, Maleixán, Malón, Novallas, Pozuelo d'Aragón, Sant Martín de la Virchen de Moncayo, Santa Cruz de Moncayo, Tagüenca, Talamantes, **[[Tarazona]]**, Torrellas, Trasmoz, Vera de Moncayo y Vierlas.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Tarazona.
*  Chudgaus de Tarazona en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Zaragoza

O **partiu chudicial de Zaragoza** ye o partiu chudicial numero 3 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en a ciudat de Zaragoza y poseye seis salas de l'Audiencia provincial de Zaragoza, un chudgau degán, 22 chudgaus de primera instancia, 12 chudgaus d'instrucción, siet chudgaus d'o social, cinco chudgaus contencioso-administrativos, dos chudgaus mercantils, dos chudgaus de violencia sobre la muller, nueu chudgaus penals, dos chudgaus de vichilancia penitenciaria, dos chudgaus de menors y un chudgau de guardia.

Antimás ye a seu d'o Tribunal Superior de Chusticia d'Aragón.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Alagón, Alcalá d'Ebro, Alfacharín, Almochuel, Almonecir de la Cuba, Azuara, Bárbols, Belchit, Boquinyeni, Botorrita, Lo Burgo d'Ebro, Cabanyas d'Ebro, Cadret, La Choyosa, Codo, Exaulín, Exelsa, Farlet, Ferrera de los Navarros, Figueruelas, Fuent de Todos, Fuents d'Ebro, Gallur, Grisén, Lagata, Lecera, Lecinyena, Letuix, Longars, Luceni, Lueixma, Magallón, Mallén, María de la Uerba, Mediana d'Aragón, Mezalocha, Monegriello, Moneva, Moyuela, Mozota, Muel, Noviellas, Nuez d'Ebro, Osera d'Ebro, Pastriz, Pedrola, Perdiguera, Pina d'Ebro, Pinsec, Pleitas, Plenas, La Pobla d'Albortón, La Pobla d'Alfindén, Quart de la Uerba, Quinto, Sant Mateu de Galligo, Sant Per de Lagata, Sobradiel, Torres de Berrellén, Tosos, Utevo, Val Madriz, Villafranca d'Ebro, Villamayor de Galligo, Villanueva de Galligo, Villanueva de la Uerba, Villar de los Navarros, **[[Zaragoza]]** y Zuera.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Zaragoza.
*  Chudgaus de Zaragoza en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Casp

O **partiu chudicial de Casp** ye o partiu chudicial numero 4 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en a ciudat de Casp y poseye un solo chudgau de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Alborche, Alforc, L'Almolda, Burcharaloz, **[[Casp]]**, Chiprana, Cinco Olivas, Escatrón, Favara, Fayón, Maella, Mequinenza, Nonasp, Sastago, Viliella d'Ebro y La Zaida.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Casp.
*  Chudgaus de Casp en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de l'Almunia de Donya Godina

O **partiu chudicial de l'Almunia de Donya Godina**, ye o partiu chudicial numero 7 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en o municipio de l'Almunia de Donya Godina y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Alfamén, Almonecir de la Sierra, **[[L'Almunia de Donya Godina]]**, Alpartil, Aranda de Moncayo, Arandiga, Bardallur, Calatorau, Calcena, Chodes, Ebreya, Epila, Exarc de Moncayo, El Fraixno, Gotor, Illueca, Lucena de Xalón, Lumpiac, Mesons d'Isuela, Morata de Xalón, Morés, La Muela, Nuella, Osella, Paracuellos de la Ribera, Placiencia de Xalón, Pomer, Purullosa, Ricla, Rueda de Xalón, Sabinyán, Saliellas de Xalón, Santa Cruz de Griu, Sestrica, Tierga, Tobet, Trasobars y Urreya de Xalón.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de l'Almunia de Donya Godina.
*  Chudgaus de l'Almunia de Donya Godina en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers

O **partiu chudicial de Exeya d'os Caballers** ye o partiu chudicial numero 5 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en a ciudat d'Exeya d'os Caballers y poseye dos chudgaus de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Ardisa, Artieda, Asín, Bagüés, Biel, Biota, Castellón de Val de Chasa, Castiliscar, Erla, **[[Exeya d'os Caballers]]**, O Frago, Isuerre, Layana, Lobera d'Onsella, Longars, Luesia, Luna, Marracos, Mians, Morillo de Galligo, Navardún, Orés, As Pedrosas, Piedratallada, Os Pintanos, Pradiella d'Ebro, Puent de Luna, Remolinos, Sadaba, Salvatierra d'Esca, Santolaria de Galligo, Sierra de Luna, Sigüés, Sos d'o Rei Catolico, Taust, Uncastiello, Undués de Lerda, Urriés y Val Palmas.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.
*  Chudgaus d'Exeya d'os Caballers en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Partiu chudicial de Daroca

O **partiu chudicial de Daroca** ye o partiu chudicial numero 6 d'a provincia de Zaragoza que tien a suya seu en a ciudat de Daroca y poseye nomás que un solo chudgau de primera instancia y instrucción.

## Municipios
S'incluyen os municipios de: Abanto, Aceret, Aguarón, Aguilón, Aladrén, L'Aldeyuela de Tiestos, Anento, Atea, Baduls, Berrueco, Carinyena, Cerveruela, Codos, Cosuenda, Cubel, Las Cuerlas, **[[Daroca]]**, Forcallo, Fuent Buena, Fuents de Xiloca, Fuset, Gallocanta, Langa, Lechón, Lecinacorba, Mainar, Manchons, Miedes d'Aragón, Montón, Murero, Nombrevilla, Paniza, Retascón, Romanos, Santet, Torralba de los Frailes, Torralbiella, Val Conchán, Val de Forna, Val de Sant Martín, Villadolz, Villafelich, Villanueva de Xiloca, Villarroya Villa-reyal de la Uerba, y Vistabella.

## Vinclos externos
*  Mapa d'o partiu chudicial de Daroca.
*  Chudgaus de Daroca en a pachina web oficial d'o Ministerio de Chusticia d'Espanya.
Camp Nou

O **Estadio Camp Nou** (literalment *Estadio Campo Nuevo*), conoixito a sobén como *Camp Nou*, ye un estadio de fútbol que se troba en a ciudat de Barcelona (Espanya), a on chuga os suyos partius como local o Fútbol Club Barcelona d'a Primera división espanyola de fútbol. O estadio ye propiedat d'o mesmo equipo y tien una capacidat de 99.354 personas.

Devantau o 24 de setiembre de 1957 ye un estadio con categoría maxima d'a UEFA. Ye o estadio con mas capacidat d'Europa y o cinqueno de fútbol d'o mundo.

## Vinclos externos

*  O Estadio Camp Nou en a pachina web oficial d'o Fútbol Club Barcelona
Top

:*Iste articlo tracta sobre o topo. Pa atros emplegos d'a parola topo, se veiga [[Topo (desambigación)]].*

Un **top** u **taupa**, en Sobrarbe tamién **tobonero**  y **toponero** que coexisten con topo, y en Ribagorza tamién **tabonero**, son os nombres comuns que s'emplega en aragonés pa nombrar as especies diferents de mamiferos que fan vida debaixo de tierra, esforicando matriqueras largas que se diz topineras, y que tienen cualques adaptacions pa fer-lo; como as zarpas debanteras mas grans y recias que as zagueras, pa esgarrapar como palas, orellas diminutas pa que no les dentre a tierra, y os uellos ciegos y bellas vegadas tan atrofiaus que es tienen amagaus debaixo d'a piel.

A especie que mas a sobén recibe iste nombre ye *[[Talpa europaea]]*, o tabonero común, pero tamién se puede trobar aplicau a bels atros animals que mesmo pueden no estar soterranios, como os topos d'augua. A mayoría d'animals a os que s'aplica ista denominación son miembros d'a orden Soricomorpha y especialment a familia Talpidae.

## Descripción

Os tops viven en topineras, d'a on que no en amaneixen si que tansament y contadas as vegadas. Tot lo suyo cuerpo ye feto pa esforicar túnels y vivir debaixo tierra, a on minchan cucos y lombrices por principal.

No tienen uellos visibles, y si en tienen (como por eixemplo *[[Talpa europaea]]*, a especie mas corrient en Europa que sí que en tiene) es tienen chiquinins y amagaus entre o pelo. Tamién as orellas son muit chicas y cuestan de veyer; a razón ye que s'han reduciu pa que no les dentre tierra entre que esbulligan por as matriqueras.

As zarpas de debant son granizas y fieras, desproporcionadament grans si se compara con atros soricomorfos, con unglas recias que creixen contino y una disposición d'as patas debanteras lateralizada dende o huembro. Les sirven pa esgarrapar y excavar, como si estasen palas, pero no gosan servir pa cosa difuera d'a topinera, por o que, cuan caminan por o suelo, pareixen aletas inútils. Puet estar que d'astí dimane a exprisión «un andar topino» u estar «atopinau» pa os que tienen malformacions en as garras.

## En benasqués
En a val de Benás (Alta Ribagorza) a parola «topo» designa inequivocament un mamifero que sía un radedor, como as ratas d'augua por eixemplo. Pa las especies de soricomorfos s'emplega solament a parola tabonero en puestos de topo, anque por contra d'atras variants de l'aragonés, como o chistabín  y l'aragonés de Sobrarbe, no disposa d'una parola diferent pa nombrar o cado a on que viven istes animals (topinera) y se diz tabonero tanto a l'animal como a la suya matriquera.

## Se veiga tamién
*Talpidae.
*Topo d'augua.
*Morganyo y musaranya.
*Erizón.
*Topinera.
*Topinal (Sobrarbe) u topiaízo (ansotano).

## Notas


## Referencias
Topinera

A **topinera** u **topinal** ye a forma caracteristica de matriquera que fan os tops u taboners, adintro d'a cual habitan.

Bellas vegadas s'emplega la palabra tamién pa nombrar a boca de cado, a on istes animals amontinan a tierra que han empuchau difuera d'os túnels entre que los feban u cuan toca apatrusquiar-los (p. ex. dimpués d'una tronada, porque con as escorrenteras d'augua se les tornan a enronar).

## Imáchens

Imachen:Krticin rad.JPG|Topinera
Imachen:Maulwurfshügel März 2009.JPG|Topinera
Imachen:Maulwurf Bau-drawing.jpg|Debuixo.


## Referencias

## Se veiga tamién
*Cado.
*Loriquera.
*Rabosera.
*Taixonera.
*Talpidae.
*Topo d'augua.

## Vinclos externos
Topo d'augua

:*Pa atros emplegos d'a parola topo se veiga [[Topo (desambigación)]].*

**Topo d'augua** ye un zoonimo popular ambigo que s'emplega en Aragón pa nombrar o que en realidat son especies de mamiferos diferents que pertenecen a cheneros, familias y mesmo órdens muit dispars, pero que tienen en común un aspecto exterior y mida parellanos, viven en cados  aman de l'augua, y tienen costumbres acuaticos u semiacuaticos.

A diferencia d'o topo de tierra, a mayoría d'especies que se diz topos d'augua son radedors de costumbres acuaticos, como bellas especies en o chenero *[[Arvicola]]*; animals que en atras rechions tienden a estar mas conoixius como «ratas» d'augua. En benasqués iste ye o solo sentiu que tiene a parola «topo», y se diz tabonero a os atros animals de tierra.

Tamién se conoix como «topo d'augua» u «topo de río» a especie *[[Galemys pyrenaicus]]*, un soricomorfo d'a familia d'os talpidos que sí que ye verdaderament amanau d'os topos de tierra y no ye pas un radedor.

## Notas


## Referencias
Topo (desambigación)

**Topo** (d'o latín vulgar <TALPU) puet estar:
*Cualsiquiera entre as diferents especies de mamiferos placentarios que se conoix con ixe nombre y tamién con os sinonimos cheograficos «tobonero», «tabonero» y «toponero». Se veiga **[[topo]]**.
*A especie ***[[Talpa europaea]]***, a principal con ixe nombre coloquial en aragonés.

### Topo d'augua

*Un nombre común muit ambigo que s'emplega en aragonés pa diferents mamiferos de ríos y corsos d'augua, con midas y aspectos que puede fer l'alcordanza d'un topo. Se veiga **[[topo d'augua]]**.
*A especie ***[[Galemys pyrenaicus]]***, un soricomorfo d'a familia Talpidae.
*Diferents especies de radedors, especialment ***[[Arvicola terrestris]]***.

## Se veiga tamién

*Topinera.
*Topinal.
Talpidae

Os **talpidos** (nombre cientifico **Talpidae** (G. Fischer), en latín) son una familia de mamiferos placentarios en a orden Soricomorpha, anque fuen clasificaus por muitos anyos en a orden Insectivora, que en l'actualidat ye en desuso.

A familia incluye, entre atros, os animals que se conoix popularment como topos u toboneros en aragonés.

## Descripción

Son mamiferos con dieta insectivora, con os uellos muit atrofiaus y poca u garra vista. As orellas tamién son chicas u pueden no tener sisquiera pabellón auricular externo. Por contra, tienen o sentiu d'o tacto y l'olfacto a-saber-lo desenvolicaus, y son os principals que emplegan pa trobar a suyas presas.

Bellas especies fan vida soterrania, en túnels y matriqueras que esgarrapan en tierra, y que en aragonés se diz topineras. En ixes casos, l'anatomía tiene modificacions especializadas muit importants, como as patas debanteras evolucionadas pa esgarrapar y espaleyar a tierra ta dezaga, con os codos rotaus y os huembros robustos de maniera que as palmas les quedan orientadas ta dezaga.

O morro ye sensible en extremo, y actúa como lo suyo principal organo sensorial, con un naso muit sensible y numbrosas mimbrisas (bigotes) pa palpar.

## Vinclos externos
Nacho Martín

**José Ignacio Martín Monzón**, naixiu lo 22 d'abril de 1982 de Valladolit (Castiella y Leyón, Espanya), mas conoixiu como **Nacho Martin**, ye un chugador profesional espanyol de basketbol. Tien una altaria de 2,05 metros y ocupa la posición d'ala-pívot. En l'actualidat chuga en o *[[Real Valladolid Baloncesto]]* d'a liga LEB Oro d'Espanya.

Ye fillo d'o tamién chugador profesional de basketbol, José Ángel Martín de Francisco ("Morti").

## Trachectoria esportiva

## Vinclos externos
* 
*  Ficha d'o chugador en ACB.com.
Acinonyx jubatus

O **guepardo** () ye un miembro atipico d'a familia d'os felidos. Ye o solo representant vivo d'o chenero *[[Acinonyx]]*. Caza gracias a la suya vista y a la suya gran velocidat. Ye l'animal terrestre mas veloz, ya que consigue una velocidat punta d'entre 95 y 115&nbsp;km/h en cursas de dica 400-500 metros. As fembras pueden tener dica cinco cadiellos por camada. A suya presa prencipal ye a gacela de Thomson.

## Zoonimia
O zoonimo como se conoixe a esta especie en muitas luengas romances occidentals proviene de l'italián *[[gatopardo|gattopardo]]*, adaptau en francés como *guépard*.

Un atra denominación present en Europa Occidental ha plegau dende o sanscrito a traviés d'o hindi y de l'anglés *cheetah*, que como anglicismo puede trobar-se en castellano (*chita*).

## Descripción

Ye un felino de gran grandaria: mide entre 110 y 150&nbsp;cm de largaria, a o cual cal adhibir una coda d'entre 55 a 80&nbsp;cm. A suya altaria en a cruz ye de 74 ta 90&nbsp;cm y pesa entre 35 y 60&nbsp;kg: os masclos son d'una grandaria licherament mayor que as fembras.

O guepardo poseye una anatomía especializada pa la cursa. Poseye o mayor corazón en proporción a la suya grandaria de toz os felinos, o que le permite de bombiar a sangre con mas fuerza enta tot o suyo cuerpo. Os suyos livianos y fuesas nasals son muit amplios para absorber mas oxicheno; amás, poseye una larga coda, que puede arribar a la metat d'a largaria d'o suyo cuerpo, o cual le da estabilidat en a persecución. As suyas zarpas no son retractils, a diferencia d'as d'os de demás felidos: ista caracteristica amillora a suya tracción en altas velocidaz.

Cuan naixe, a cría tiene una abundant melena clara sobre o dorso, en contraste con a mayoría d'os felins.

O guepardo ye l'animal terrestre mas veloz d'o mundo: corre a una velocidat maxima d'entre 95 y 115&nbsp;km/h (puede arribar dica os 95&nbsp;km/h en solament tres segundos), encara que, si no consigue a suya presa en menos d'uns cuatrocientos metros, albandona a persecución.

Gosa cazar gacelas y impalas, encara que tamién atrapa crías d'atros mamíferos, especialment de nyu y zebra.

## Referencias

## Se veiga tamién

*Felidae.
*Felinae.

## Vinclos externos
Puma concolor

O **puma** () ye un mamífero carnívoro d'a familia Felidae nativo d'America.

## Descripción
Iste gran felino tiene un aria de distribución mas gran que cualsiquier atro mamífero salvache terrestre d'o continent, ya que s'extiende dende o Yukón, en Canadá, dica o sud d'a cordillera d'os Andes y a Patagonia, Argentina y Chile en America d'o Sud. O puma ye adaptable y cheneralista, por o que se troba en os prencipals biomas de toda America. Ye o segundo mayor felido en o Nuevo Mundo, dimpués d'o chaguar, y o cuarto mas gran d'o mundo, de conchunta con o leopardo y dimpués d'o tigre, o león y o chaguar. A suya grandaria ye mayor que a d'o leopardo d'as nieus, encara que ye mas emparentau con os chicoz felinos, ya que, a diferencia d'os grans felinos d'o chenero *[[Panthera]]*, que pueden ruchir, o puma ronroneya como que os felinos menors.

Como que ye un depredador d'emboscada, o puma acaza una ampla variedat de presas. O suyo prencipal alimento son os ungulaus como os ciervos, en particular en a parte septentrional d'a suya aria de distribución, pero tamién caza camelidos como o guanaco y especies tan chicotas como insectos y radedors. Prefiere hábitat con vechetación densa entre as horas d'aguaito, pero puede vivir en zonas ubiertas.

O puma ye territorial y tiene una baixa densidat de población. A extensión d'o suyo territorio depende d'a vechetación y de l'abundancia de presas. Encara que ye un gran depredador, no siempre ye a especie dominant en a suya aria de distribución, como que cuan compite con atros depredadors como que o chaguar. Se tracta de un felino solitario que por lo cheneral priva a las personas. Os ataques a sers humans son raros, encara que a suya frecuencia ha creixiu en os zaguers anyos.

O puma estió considerau una fiera periglosa a partir d'a colonización europea d'America. Ista consideración y a progresiva ocupación humana d'os hábitats d'o puma han feito que as suyas poblacions disminuigan en cuasi toz os suyos hábitats historicos. En particular, o puma fue acotolau en a parte oriental d'America del Norte, con excepción d'o caso aislau d'una subpoblación en a Florida. Se creye que iste felino podría recolonizar parte d'o suyo antigo territorio oriental. Con a suya ampla distribución cheografica, o puma tiene decenas de nombres y ye mencionau con diversas referencias en a mitolochía d'os lugars d'America y tamién en a cultura contemporania.

## Referencias
Caracal caracal

O **caracal** () ye una especie de mamifero carnívoro d'a familia Felidae. Ye un felino de grandaria meya (entre 60 y 92 cm de largo, sin incluir a coda) que vive en as sabanas y semidesiertos d'Africa y l'ueste d'Asia, dende Turquía a o sud de Cazaquistán y o nord-ueste d'a India. Priva as zonas excesivament boscosas. No se conoixe muito sobre a suya biolochía, pero pareixe que prefiere mover-se de nueit, descansando entre o día amagau entre as penyas.

A o caracal se lo clama en ocasions "lince africano", pero no ye estreitament emparentado con os linces. Pareixe estar mas relacionau evolutivament con o serval, un chicot y patilargo felino africano con o cual en cautividat se puede cruciar, chenerando hibridos clamaus "caravals" y "servicals".

## Biolochía y ecolochía
Caza y s'alimenta de chicoz mamíferos, como llebres, radedors, damans y mesmo crías d'antilope, pero as suyas presas preferitas con diferencia son as aus. Puede capturar-las mesmo dimpués de prener o vuelo gracias a la suya capacidat para realizar portentosos saltos (aproximadament de 3 metros). En atras ocasions ataca a las aus mientres anidan, encara que lo faigan en a copa d'os arbols, pus o caracal trepa pro bien. Por o que pareix, ni sisquiera as aligas escapan a os suyos ataques.

Son animals solitarios fueras d'en epoca reproductora. Dimpués d'una chestación d'entre 69 y 81 días, as fembras paren d'una a seis crías, encara que habitualment son tres. En cautividat viven 17 anyos, encara que a vegatas plegan a 19.

Os caracals se domestican con facilidat, razón por a cual a suya achilidat y velocidat han estau aprofitadas en distintas epocas en Egipto, Persia y a India para la caza. O propio caracal s'ha considerau tamién entre muito tiempo como que una valurosa presa, razón por a cual ha estau cazau dende tiempos muit antigos. En l'actualidat, a especie ye protechida en cuantas zonas d'a suya aria de distribución, encara que a especie en conchunto no se troba menazada. Solament a subspecie d'Asia Central corre un autentico periglo.

## Referencias
Domingo Catalán

**Domingo Martín Catalán Lera**, conoixito esportivament como **Domingo Catalán**, naixito de Novals, Uesca o 4 d'agosto de 1948. Ye un atleta y empresario aragonés anque dende nino vivió en Barcelona a on ha feito a suya trachectoria esportiva y de negocios.

En os suyos millors anyos estió considerato como o millor corredor d'o mundo de 100&nbsp;km. Entre as suyas victorias atleticas cal destacar dos Campionatos d'o Mundo de 100 km en rota (1987 y 1988) y una vegata segón (1992), 6 vegatas campión d'Espanya de 100&nbsp;km en rota (1985,86,87,88, 90 y 92) y muitos campionatos de Catalunya en diversas prebas dende 3.000 metros obstaclos dica a maratón..

Como empresario fue pioner y un d'os grans impulsors d'a practica y a organización de Maratones en Catalunya, partecipando en a organización d'a primera maratón que se fació en Catalunya en l'anyo 1978 en Palafrugell, en l'anyo 1980 partecipa en a organización d'a primera edición d'a Maratón de Barcelona y tamién en muitas edicions posteriors. 1984 ye l'anyo en que fundó a suya tienda de material esportivo ta la practica de l'atletismo y en 1990 crea o club d'atletismo Domingo Catalan Fondistes Club.

En l'actualidat, con a tienda cerrata, vive en o suyo pueblo natal con a suya muller anque viacha de contino a Barcelona y ye retirau parcialment d'as cursas por as suyas lesions en os chenullos.

## Trachectoria esportiva
Prencipió a practica de l'atletismo en Barcelona en 1964, cuan teneba 16 anyatas en a sección d'atletismo d'o FC Barcelona y o suyo entrenador yera Gregorio Rojo, iste anyo partecipó en a Cursa Jean Bouin de Barcelona, aconsiguiendo un tercer puesto en a clasificación d'a categoría de prencipiants. Pero no estió dica l'anyo 1970 cuan aconsiguió o suyo primer títol important cuan aconsiguió ganar en a final d'o Campionato de Catalunya d'atletismo en a preba de 3.000 metros obstaclos.

Contra mas edat Domingo partecipaba en cursas de mas longaria, en 1977 partecipó en a suya primera maratón, a Maratón de Nueva York, a on aconsiguió un segundo puesto en a clasificación por equipos con atros atletas catalanes. En 1985 ya partecipa en cursas de 100&nbsp;km, ganando o campionato estatal en rota cuatre vegatas consecutivas y dos mas posteriorment en 1990 y 1992, entre istos anyos gana dos títols mundials de 100&nbsp;km en rota y un subcampionato en 1992. En Niza 1987 aconsiguió una marca increible de 6:15:16 baixando o record mundial d'a preba mas de 15 menutos, pero a marca no estió homologata por que o circuito teneba una pequenya enclenación de baixata.

## Bibliografía
*  Gaya, Ignasi. *Domingo Catalán De 0 a 100*, Cossetània Edicions, Barcelona, 2014, ISBN 978-84-9034-226-8.

## Referencias

## Vinclos externos
*  ''El adiós de un mito.''
*  Dentrata en a enciclopedia.cat de Domingo Catalán.
Tuca d'O

:*No entivocar-se con a [[tuca d'el Puerto d'O]], tamién dita tuca d'O (3.064 m)*

A **tuca d'O** u **tuca de Chíes** (en castellano *pico de Gías*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.013 metros y una prominencia de 58 metros que se troba en a provincia de Uesca (Aragón).

## Toponimia
O toponimo "O" tien o suyo orichen en o gascón Òu y iste a la vegada en l'aragonés *[[ibón]]*, termín que se troba en os Pireneus occitans con diferents grafías locals baixo as formas *-o-*, *-eo-* u *-eù-*.

## Se veiga tamién
* Ibons de Chíes u d'O.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Paixarica (desambigación)

**Paixarica** puede estar:
***[[Paixarica (papiroflexia)|Paixarica]]**, fegura de papiroflexia en forma de paixaro u muixón.
***[[Paixarica (adorno)|Paixarica]]**, adorno transversal ligau en o cuello d'a camisa.
***[[Paixaricas (laminería)|Paixarica]]s**, resultau de fer torrar u freyir granos de bella variedat panizo, que se dilatan y esclatan.
Tuca de Rabadá

A **tuca de Rabadá** ye una tuca d'os Pireneus de 3.036 metros y una prominencia de 35 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

Ye adedicada a o escalador zaragozano Alberto Rabadá Sender.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca de Gorgs Bllancs

:*No entivocar-se con a [[tuca de Puixebres]], tamién dita pic de Gourgs Blancs (3.105 m)*

A **tuca de Gorgs Bllancs** (en francés *pic de Gourgs Blancs*, en castellano *Guargas Blancas*, en occitán *Es Gorgs Blancs*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.128 metros y una prominencia de 220 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Toponimia
O toponimo prene a forma benasquesa d'a parola *[[gorga]]*, que gosa estar en os ríos y barrancos un puesto a on que l'augua tien una fondura mas gran que la meya. En iste caso se tracta de foraus u chicotas depresions a on s'acumula a nieu, por ixo l'adchectivo "bllancs".

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca d'el Portillón d'O

A **tuca d'el Portillón d'O** u **tuca d'el Portillón d'el Molsero** (en francés *pic du Portillon d'Oô* u *pic Ollivier*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.044 metros y una prominencia de 60 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

A cima tamién se conoixe como **pico Ollivier** en memoria d'o guía de montanya Robert Ollivier.

## Toponimia
O toponimo "O" tien o suyo orichen en o gascón Òu y iste a la vegada en l'aragonés *[[ibón]]*, termín que se troba en os Pireneus occitans con diferents grafías locals baixo as formas *-o-*, *-eo-* u *-eù-*.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca de Malpás

A **tuca de Malpás** (en occitán *Eth Mau Pas*, en francés *pic de Maupas*, en catalán *pic de Malpàs*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.111 metros y una prominencia de 97 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Gianuario Carta

**Gianuario Carta** (naixito de Vitzi l'1 de chinero de 1931 y muerto en Cáller o 14 de febrero de 2017), estió un politico italiano de Democrazia Cristiana.

Después d'estar avogau y president d'o colechio d'avogaus en a provincia de Nùgoro, estió ministro d'a marina mercant italiana dende 1983 dica 1986, deputato dende 1968 dica 1983 y senador dende 1983 dica 1992.

## Referencias

## Vinclos externos
*  ''Biografía politica de Gianuario Carta''
Ignacio Ara

**Ignacio Ara Lasaosa**, naixito de Sigüés, Chacetania en a Provincia de Zaragoza o 29 d'abril de 1909 y muerto en Buenos Aires, Archentina o 18 de mayo de 1977, fue un boxiyador aragonés que estió campión d'Espanya, campión d'Europa y 3 vegatas aspirant a o títol mundial d'o peso meyo y considerato un d'os millors boxiadors aragoneses y espanyols de siempre y o millor dica l'aparición de Perico Fernández. Aunque nomás bi ha domentaus 191 combates se creye que fació mas de 240, seguntes atros mas de 300, en os que garra vegata perdió por KO y si muitas descalificacions por golpes baixos.

## Biografía
Dende nino fue a vivir a Francia a la localidat de Maule-Lextarre, a on su pai teneba treballo en una empresa de zapatos y yera l'encarregau. Mientres a I Guerra Mundial a familia torna a Aragón y vive en Chaca a on un yayo d'él teneba una talabardería. Una vegata acabata a guerra tornoron a vivir a Francia, y ell aconsiguió un treballo en l'Hotel Point—Neuf de París, o poco tiempo que li deixaba o suyo treballo o aproveitaba ta anar a un frontón a on conoxió a Paulino Uzcudún y Isidoro Gaztañaga que iban o mesmo chimnasio. Un diya Ignacio acompanyó a Gaztañaga a un combate en Sant Sabastián y sin de querer Ignacio terminó debuntando como boxiador contra l'italiano Ambrosini a qui ganó en o primer asalto con ropa que no era d'él, un guants, un calzón y unas botas, tot grandizo ta ell. Dimpués d'iste debut ganó os 36 combates siguients y no podió luitar por o títol espanyol porque Ricardo Alis o gran campión espanyol d'a suya categoría en ixas envueltas, no quereba luitar con ell. Dimpués d'una estada en Francia fue a luitar a Gran Bretanya, Estaus Unius a on fació os suyos combates en l'Olimpia Boxing Hall de Nueva York y zaguerament a Cuba y Mexico. Dimpués torna a Nueva York y luita en o Madison Square Garden. Una vegata establita a II Republica torna a Espanya ta luitar con Ricardo Alis en as Fiestas d'o Pilar, pero no podió ser y luito con Alis en Sant Sabastían pero sin de opción ta aconseguir o títol espanyol, Ignacio li guanyó por KO en o primer asalto.

O suyo enterreco ye en o famoso fosal de La Chacarica en Buenos Aires chunto a Luis Angel Firpo y atros famosos boxiadors d'Archentina.

## Honors
En Zaragoza tien dedicata a la suya memoria una calle, y en a suya localiat natal, Sigües, dende l'anyo 2020 se organiza o Trofeu Expabox-Ignacio Ara.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Trachectoria esportiva de Ignacio Ara en BOXREC.
Tuca de Puixebres

:*No entivocar-se con a [[tuca de Gorgs Bllancs]] (3.128 m)*

A **tuca de Puixebres** (en castellano *punta Lourde Rocheblave*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.105 metros y una prominencia de 12 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y os Altos Pireneus (Occitania).

## Toponimia
O pico ye nombrau en francés en honor a Léonce Lourde-Rocheblave pireneista y creyador de cuantos refuchios.

## Referencias

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca d'el Cabo d'els Arenals

A **tuca d'el Cabo d'els Arenals** u tamién conoixida como **Tusse de Remunye** (en castellano *Tusse de Remuñe*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.038 metros y una prominencia de 29 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y os Altos Pireneus (Occitania).

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca d'el Paso d'Alto de Lliterola

:*No entivocar-se con a [[tuca de Lliterola]] (3.133 m)*

A **tuca d'el Paso d'Alto de Lliterola** u tamién conoixida como **tuca de Lliterola** ye una tuca d'os Pireneus de 3.097 metros d'altaria que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca de Lliterola

:*No entivocar-se con a [[tuca d'el Paso d'Alto de Lliterola]] (3.097 m)*

A **tuca Lliterola** (en francés *Pointe de Literole*, en castellano *punta Literola*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.133 metros y una prominencia de 83 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca de l'Estraperlo

A **tuca de l'Estraperlo** u tamién conoixida como **Crabioles Occidental** (en francés *pic de Crabioules Occidental*, en occitán *Es Crabieues*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.102 metros y una prominencia de 16 metros que se troba en o trifinio entre o municipio de Benás (provincia de Uesca, Aragón) y as comunas d'Òu y Casaus de Larbost (Alta Garona, Occitania).

## Toponimia
O toponimo benasqués de *Crabioles* y gascón de *Crabieues* fa referencia a un puesto a on se troban crabas.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
El Sellant de la Vaca

**El Sellant de la Vaca** (en occitán *Eth Selh dera Vaca*, en francés *Seil Dera Baquo*, en castellano *Sellam de la Baca*) ye un pico d'os Pireneus de 3.108 metros y una prominencia de 197 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Toponimia
Pareixe que os toponimos benasqués *El Sellant de la Vaca* y gascón *Eth Selh dera Vaca* podrían fer referencia a la forma pareixida a la fisionomía d'una vaca que tien iste mont.

L'extremo mas occidental s'identificaría con a cabeza de l'animal (formau por as tucas d'el Cabo de la Vaca Oriental Oriental y Cabo de la Vaca Oriental Occidental, significando a parola occitana *cap* tozuelo), mientras que a parti oriental estaría o suyo cuerpo.

D'atra man o termín benasqués *sellant* se puet traducir por l'aragonés estándard cinglo.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Nemanja Radović

**Nemanja Radović**, naixiu l'11 de noviembre de 1991 de Berane (Montenegro) ye un chugador profesional montenegrín de basketbol. Tien una altaria de 2,08 metros y ocupa la posición de pívot. En l'actualidat chuga en l*'[[Club Baloncesto Murcia|UCAM Murcia]]*, d'a liga ACB.

## Trachectoria esportiva

## Titols
* 1 Campionato montenegrín (2011-12).
* 1 Copa de Montenegro (2012).

## Vinclos externos
*  Ficha d'o chugador en a liga ABA. 
*  Ficha d'o chugador en ACB.com.
Tuca d'el Cabo de la Vaca Oriental

A **tuca d'el Cabo de la Vaca Oriental** (en occitán *Cap dera Vaca*, en francés *Cap Dera Baquo*) ye un pico d'os Pireneus de 3.103 metros y una prominencia de 15 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Toponimia
Pareixe que os toponimos benasqués *Sellant de la Vaca* y *Cabo de la Vaca* y gascón *Selh dera Vaca* y *Cap dera Vaca* podrían fer referencia a la forma pareixida a la fisionomía d'una vaca que tiene iste conchunto de monts.

L'extremo mas occidental s'identificaría con a cabeza de l'animal y ye formau por as tucas d'el Cabo de la Vaca Oriental y Cabo de la Vaca Oriental Occidental (significando a parola occitana *cap* tozuelo), mientras que a parti oriental formada por El Sellant de la Vaca estaría o suyo cuerpo.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Pastel (desambigación)

**Pastel** puede estar:
**[[Pastel]]*, una laminería cueta feita con farina.
**[[Pastel (lápiz)|Pastel]]*, un tipo de lápiz pa pintar.
**[[Isatis tinctoria|Pastel]]*, a hierba crucifera *Isatis tinctoria*.
**[[Pastel (tintura)|Pastel]]*, tintura obtenida de l'anterior hierba.
Fita d'el Perdiguero

A **Fita d'el Perdiguero** u **Fita Oriental d'el Perdiguero** (en castellano *Hito Oriental Perdiguero*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.172 metros y una prominencia de 15 metros que se troba en a provincia de Uesca (Aragón).

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Agulla de Crabioles

L**'agulla de Crabioles** (en francés *Aiguille Jean Garnier*) ye una tuca d'os Pireneus de 3.016 metros y una prominencia de 10 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).

## Toponimia
O toponimo benasqués de *Crabioles* y gascón de *Crabieues* fa referencia a un puesto a on se troban crabas.

L'agulla ye nombrada en francés en honor a Jean Garnier, qui chunto a Juan Buyse catalogó os tresmils pirenencos.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Tuca d'el Mich

A **tuca d'el Mich** (en catalán *pic del Mig*, en castellano *pico del Medio*, en francés *pic du Milieu* u *pointe Russell*) ye una tuca de 3.349 m d'altaria, con una prominencia de 18 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".

## Referencias
Punta d'Astorg

A **punta d'Astorg** (en castellano *punta de Astorg*, en francés *pointe d'Astorg*) ye un pico d'os Pireneus con una altaria de 3.354 metros, estando o cuarto mas alto d'a cordelera, situau en o macizo d'a Maladeta en a provincia de Uesca, Aragón.

## Descripción
A punta d'Astorg ye situada en a crencha d'el Mich, en o macizo d'a Maladeta. A l'ueste d'a punta d'Astorg se troba o mont Maldito (3.350 metros), a l'este se troba a tuca d'el Mich (3.349 metros) y, a en suya ladera norte se sitúa o glaciar d'Aneto, que ocupa una superficie de 90 hectarias.

A punta d'Astorg se troba situada en o Parque Natural de Posets-Maladeta en o municipio de Benás.

## Bibliografía
* Mapa Aneto-Maladetas nº6 1:40000 ISBN 84-8321-013-4

## Vinclos externos

*  En "Mendikat".

## Referencias