open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Petronia petronia

A **chirla** (***Petronia petronia*** (Linnaeus, 1766)) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Passeridae que se reproduz en pueyos rocosos d'a Peninsula Iberica y lo norte occidental d'Africa a traviés d'o sud d'Europa y a traviés de Siberia y lo norte y centro de China.

Mide uns 14&nbsp;cm de luengo.

S'alimenta sobretot en o solero. Mincha simients mientres tot l'anyo y lulos d'agüerro. De primavera a suya dieta incluye invertebraus, en particular tenyas y langostos.

## Subspecies
**P. p. petronia* (Linnaeus, 1766)
**P. p. barbara* (Erlanger, 1899)
**P. p. puteicola* (Festa, 1894)
**P. p. exigua* (Hellmayr, 1902)
**P. p. kirhizica* (Sushkin, 1925)
**P. p. intermedia* (Hartert, 1901)
**P. p. brevirostris* (Taczanowski, 1874)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lanius collurio

O **picapuerco royo** u **abellot** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Laniidae que se reproduz en a mayor parti d'Europa y Asia occidental y pasa l'hibierno en Africa tropical.

Mincha insectos grans, muixons chicoz, ranas, radedors y sargantanas.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lanius meridionalis

O **picapuerco garcero** ( (Temminck, 1820)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Laniidae que ye resident en o sud d'Europa.

Mincha insectos grans, muixons chicoz y radedors.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Montmorillon

**Montmorillon** (en petavín-santonchés *Monmorillon* u *Munmorillun*, en occitán *Montmaurilhon*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Viena, en a rechión de Nueva Aquitania.
Sarreguemines

**Sarreguemines** (en franco renano *Saargemìnn*, en alemán *Saargemünd*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Mosela, en a rechión de Gran Este.
Motacilla cinerea

O **enganyapastors grisamariello** u **correrríos** ( (Tunstall, 1771)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Motacillidae que tien una ampla distribución, con cuantas poblacions que se reproducen en Eurosiberia y migran a las rechions tropicals d'Asia y Africa. Tamién se conoixe como **enganyapastor de tripa amarilla** u **enganyapastor de papo amarillo**.

Istas aus s'alimentan d'una variedat d'invertebraus acuaticos que incluyen moscas, escarabachos, crustacios y musclos.

## Subspecies
**M. c. patriciae* (Vaurie, 1957).
**M. c. schmitzi* (Tschusi, 1900).
**M. c. cinerea* (Tunstall, 1771).
 
## Referencias

## Vinclos externos
Acrocephalus arundinaceus

O **carrasclís gran** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Passeriformes]]* y familia *[[Acrocephalidae]]* que se reproduz en tota Europa continental y lo Palearctico occidental y migra a l'Africa subsahariana d'hibierno.

Mide de 16 a 21&nbsp;cm de luengo, de 25 a 30&nbsp;cm d'envergadura y pesa de 22 a 38 g.

Tien una dieta sobretot carnivora que consiste sobretot en tenyas d'insectos, palometas, texidors, caballez d'o diaple, escarabachos, arainas, peixes chicoz y ranas.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Val de Briey

**Val de Briey** (en alemán *Brietz*) ye una comuna francesa situada en o departamento de Meurthe y Mosela, en a rechión de Gran Este.
Verdun

**Verdun** (de 1801 a 1970 *Verdun-sur-Meuse*, en alemán *Verden an der Maas*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Mosa, en a rechión de Gran Este.

## Se veiga tamién
* Batalla de Verdun
Belfort

**Belfort** (en alemán *Beffert/Beffort*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Territorio de Belfort, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.

Historicament, fa parti de l'Alta Alsacia, subdivisión d'a provincia historica d'Alsacia que corresponde a os actuals departamentos de l'Alto Rin, o Baixo Rin y o Territorio de Belfort asinas como a o territorio de Landau en Alemanya. A ciudad siempre ha feito parti d'o espacio lingüistico francofono. Dimpués de l'anexión d'Alsacia-Lorena de 1871 ta 1918 por l'Imperio Alemán, l'actual Territorio de Belfort, unica parti d'Alsacia que no fue anexionada, permaneixió deseparau y accedió a o estatuto de departamento en 1922.

O decreto de 2 de chunio de 1960 relativo a l'armonización d'as circumscripcions administrativas lo vincla a la rechión d'o Franco Condau y no a la rechión d'Alsacia, decisión confirmada en 1982 con as leis sobre a descentralización que atorgan a las rechions francesas o estatuto de colectividatz territorials.

## Vinclos externos
* 
*  Pachina web de la Villa de Belfort
Molins (Alier)

**Molins** (en francés *Moulins*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento d'Alier, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

Ye a capital d'a rechión historica d'o Borbonés.
Vichèi

**Vichèi** (en francés *Vichy*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Alier, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Douai

**Douai** (en picardo *Doï*, en neerlandés *Dowaai*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Norte, en a rechión d'Altos de Francia.
Bar-le-Duc

**Bar-le-Duc** ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Mosa, en a rechión de Gran Este.
Mauriac (Cantal)

**Mauriac** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Cantal, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Creta

**Creta** (en griego: *Κρήτη*) ye la cinquena isla mas gran d'a mar Mediterrania, dimpués de Sicilia, Cerdenya, Chipre y Corcega. Creta se troba arredol de 160&nbsp;km a lo sud d'o continent. Tien un aria de 8.336 km² y una costa de 1.046&nbsp;km. A suya capital y la ciudat mas gran ye Irákleio, en a costa d'o norte d'a isla.

## Historia
Os sers humans han habitau la isla dende fa a lo menos 130.000 anyos, mientres o Paleolitico. Creta estió lo centro d'a primera civilización abanzada d'Europa, os minoicos, dende 2700 dica 1420 a.C. A civilización minoica estió invadida per a civilización micenica de Grecia continental. Creta estió gubernada mas adebant per Roma, posteriorment y succesivament per l'Imperio Bizantín, os arabes d'Al-Andalus, a Republica veneciana y l'Imperio Otomán. En 1898 Creta aconsiguió la suya independencia d'os otomans, convertindo-se formalment en l'estau de Creta. Creta se convirtió en parti de Grecia d'aviento de 1913.

## Clima
O clima en Creta ye sobretot mediterranio. L'atmosfera puede estar pro humida, dependendo d'a proximidat a la mar, mientres que d'hibierno ye pro suau. A nieu ye comuna en as montanyas entre noviembre y mayo, pero rara en as redoladas baixas.

## Prencipals ciudaz
As suyas prencipals ciudaz son:

## Referencias
Psammodromus algirus

O **furtarropas** ( (Linnaeus, 1758)) ye una reptil d'a orden d'os *[[Squamata]]* y familia *[[Lacertidae]]* que se troba en Alcheria, Francia, Chibraltar, Italia, Marruecos, Portugal, Espanya y Tunicia.

S'alimenta sobretot d'os artropodos terrestres.

Aconsigue una longaria d'arredol de 10 a 15&nbsp;cm.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Furtarropas

**Furtarropas** puet fer referencia a:

* *[[Psammodromus algirus]]*, **reptil** d'a orden d'os *Squamata* y familia *Lacertidae*.
* *[[Tarentola mauritanica]]*, **reptil** d'a orden d'os *Squamata* y familia *Phyllodactylidae*
Alaudala rufescens

A **charreta** ( (Vieillot, 1819)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Alaudidae que se troba en y arredol d'a cuenca mediterrania.

Creixe dica una longaria de 13 a 14 centimetros y los sexos son semellants, ye decir, que no presenta dimorfismo sexual.

A suya birolla ye simiens y insectos.

## Subspecies
**A. r. rufescens* (Vieillot, 1819).
**A. r. polatzeki* (Hartert, 1904).
**A. r. apetzii* (Brehm, AE, 1857).
**A. r. minor* (Cabanis, 1851).
**A. r. nicolli* (Hartert, 1909).
 
## Referencias

## Vinclos externos
Motociclismo

Lo **motociclismo** ye o conchunto de conoiximientos arredol d'o mundo d'a motocicleta, ye decir, a evolución, a fabricación, a traza de funcionar y a conducción d'as motos. O termin tamién incluye l'emplego esportivo y as competicions de motos. Lo motociclismo esportivo ye l'uso esportivo d'a motocicleta en cuantas modalidatz.

L'obchectivo d'una cursa de motoclicletas ye prencipalment lo de realizar un determinau circuito u recorrer bella distancia (ir d'un puesto enta unatro), en o menor tiempo posible, encara que tamién i hai competicions en os quals se prima l'habilidat en cuenta d'a velocidat como lo trial, o la combinación d'as dos como lo enduro.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web d'a Federación Internacional de Motociclismo.
Infundibulicybe geotropa

O **caperán de tasca**  u **franciscano** ( (Bull., 1792)), tamién conoixiu como **buixiza** u **muixardón d'agüerro**, ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Tricholomataceae que se troba amplament en Europa y (con menos frecuencia) en America d'o Norte.

Encara que comestible, podría trafucar-se con cualques especies verenosas de coloración y grandaria semellants.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Cursorius cursor

A **correndera** ( (Latham, 1787)) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Glareolidae que se troba en Canarias, Cabo Verde, norte d'Africa y sud-ueste d'Asia.

## Subspecies
**C. c. cursor* (Latham, 1787)
**C. c. bogolubovi* (Zarudny, 1885)
**C. c. exsul* (Hartert, 1920)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Pelophylax perezi

A **rana verda** u **granota verda** ( (López-Seoane, 1885)) ye una especie d'anfibio d'a orden d'os *[[Anura]]* y familia *[[Ranidae]]* que ye una especie endemica d'a peninsula iberica y d'o sud de Francia. Ha estau introducida en as Islas Balears, Canarias, Azores y Madeira.

S'alimenta d'invertebraus, como moscas, mosquitos, escarabachos, abelletas, viespras y fornigas. Ocasionalment se puede alimentar de chicoz vertebraus, como peixes, aus, anfibios y reptils. 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Agaricus campestris

A **muixardón de rastro**, **solobre** u **guisana** (***Agaricus campestris*** (Linnaeus, 1753)) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Agaricaceae que se troba en campos y arias verdas dimpués d'a plevida dende zaguerías de verano en adebant en tot o mundo. Tamién se conoixe a vegadas como **muixardón d'agüerro**, denominación común a atras especies d'o chenero.

Ye estreitament relacionau con l*'[[Agaricus bisporus]]* cautivau.

Encara que ye comestible, iste fongo no se cautiva comercialment a resultas d'a suya rapida maduración y curta vida util.

Cuantas especies pueden trafucar-se con *Agaricus campestris*. A confusión mas periglosa puede estar con a mortalment toxica Amanita virosa, u con a tamién mortal *[[Amanita hygroscopica]]*.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Cantharellus cibarius

A **chirola** u **rusinyol** ( (Fr., 1821)), tamién conoixida como **chirola d'albar** u **rusinyol d'albar**, ye un fongo d'a orden d'os Cantharellales y familia Cantharellaceae que creixe en Europa dende Escandinavia dica la cuenca d'a Mediterrania, sobretot en selvas caducifolias y de coniferas. Atros nombre pa ista seta son **orellón** y **peberina**  

Se fa servir en muitos platos culinarios y se puede conservar ixucando u conchelando-la.

S'ha de parar cuenta de no trafucar ista especie con a mortal *[[Omphalotus illudens]]*. 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Suillus granulatus

O **fongo baboso** u **fongo de pino** ( (Roussel, 1796)) ye un fongo d'a orden d'os Boletales y familia Suillaceae que ye nativo de l'hemisferio norte. Creixe con pins tanto en soleros calcarios como acidos y, a vegadas, se troba en grans cantidaz. Tamién se conoixe como **fongo amarillo**.

Ye comestible.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Tricholoma terreum

A **griseta** u **grisoleta** ( (P.Kumm., 1871)) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Tricholomataceae que se troba en selvas de coniferas en Europa y tamién s'ha trobau baixo pins introducius en Australia. Se considera comestible.

## Nombres
Ista seta recibe tamién atros nombres como **bruneta**, **negreta** u **seta negra** por a suya color, **fredolic**, **morret** u **morrico de corzo** por a suya forma y **seta de pin** u **fongueta de pin** por trobar-se asociada a zonas de pins.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Sparassis crispa

A **pella** ( (Fr., 1821)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Polyporales]]* y familia *[[Sparassidaceae]]* que ye pro común en a Europa templada. Se considera un buen fongo comestible cuan ye choven y fresco, encara que ye pro dificil d'escoscar.

## Referencias

## Vinclos externos
Ramaria flava

As **manetas** u **patarrata amarilla** ( (Quél., 1888)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Gomphales]]* y familia *[[Gomphaceae]]* que se troba amplament en Europa. Tamién ye orichinario d'as redoladas templadas d'o sud de Chile y sud de Brasil.

Ye comestible.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Calvatia gigantea

A **bufinera** u **bufina** ( (Lloyd)) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Agaricaceae que se troba comunament en praus, campos y selvas caducifolias, per un regular en zaguerías de verano y d'agüerro. Se troba en redoladas templadas de tot o mundo.

Puede arribar a mesurar de 10 a 50 centimetros, a vegadas dica 90&nbsp;cm de diametro; encara que ocasionalment cualques pueden aconseguir diametros de dica 150&nbsp;cm y pesos de 20&nbsp;kg.

Se considera comestible cuan ye immaduro, manimenos puede causar malagana dichestiva si las esporas han prencipiau a formar-se, como indica la color d'a suya polpa que no ye de raso blanca. Tamién se conoixe como **bufina de lobo**.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Hygrophoropsis aurantiaca

A **chirola falsa** u **chirola de pin** ( (Maire, 1921)) ye una fonga d'a orden d'os *[[Boletales]]* y familia *[[Hygrophoropsidaceae]]* que se troba en cuantos continents, creix en selvas y brucals y, a vegadas, en asclas de fusta emplegadas en chardinería y paisachismo. Se considera verenosa.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Loxia curvirostra

A **cruceta** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Fringillidae que se reproduz en as selvas de coniferas d'America d'o Norte y Eurasia.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Chersophilus duponti

O **rocín** ( (Vieillot, 1824)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Passeriformes]]* y familia *[[Alaudidae]]* que se troba en o norte d'Africa y Espanya.

Mide 17–18&nbsp;cm de luengo, ye delgau, con un cuello luengo, patas largas y un pico fino lucherament corvau.

A suya birolla son simients y insectos.

## Subspecies
**C. d. duponti* (Vieillot, 1824).
**C. d. margaritae* (Koenig, AF, 1888).

## Referencias

## Vinclos externos
Nantua

**Nantua** (en francoprovenzal *Nantuat*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Ain, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Montreuil (Paso de Calais)

**Montreuil** (en picardo *Montreu-su-Mér*, en neerlandés *Monsterole*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Paso de Calais, en a rechión d'Altos de Francia.
Arras

**Arras** (en picardo *Aro*, en neerlandés *Atrecht*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Paso de Calais, en a rechión d'Altos de Francia.

Arras yera a capital d'a provincia historica d'Artois.
Lure

**Lure** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de l'Alta Saona, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Emberiza cirlus

A **cistra verda**, **cistra barbuda** u **cista peluda** ( (Linnaeus, 1766)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Emberizidae que se reproduz en o sud d'Europa, en as islas d'a Mediterrania y en o norte d'Africa. En o sieglo XIX s'introdució en Nueva Zelanda y la población persistent remaneix en la Isla Sud.

Mide arredol de 15,5&nbsp;cm de luengo con una envergadura de 22 a 25,5&nbsp;cm.

De verano, a suya birolla natural consiste en invertebraus, per eixemplo, langostos y grillos. D'hibierno s'alimentan de chicotas simients.

Tamién ye conoixida como **cisverde** u **cisverdut** u como **verdosa** u **zabambú**.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Pterocles orientalis

A **chorla** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Pterocliformes y familia Pteroclidae que se reproduz en a peninsula Iberica, nord-ueste d'Africa, Islas Canarias, Turquía, Irán, Chipre, Israel, Cazaquistán, ueste de China y norte de Pakistán. Ye un migrant parcial, con aus d'Asia Central que se tresladan enta Pakistán y a lo norte d'a India d'hibierno.

Mide entre 33 y 39&nbsp;cm de luengo y pesa entre 300 y 615 g.

## Nombres
A denominación **chorla** ye estendillada por as provincias de Teruel y Zaragoza, rechistrada en puestos como a Perdiguera u Pina, a variant **churla** se rechistra en Albalat de l'Arcebispe.

En a provincia de Zaragoza se rechistra tamién **culinegra** y en Taust **gorgota**, denominación común a atras especies d'iste chenero como *[[Pterocles alchata]]*. D'atra man ye documentau **churra** en puestos como Alcoleya de Cinca, Monzón, Ontinyena u Tabiernas y **turra** en provincia de Teruel y concreament en Uellos Negros.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Lactarius torminosus

O **robellón d'albar** u **nierboleta** ( (Gray, 1821)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Russulales]]* y familia *[[Russulaceae]]* que se troba en o norte d'Africa, o norte d'Asia, Europa y America d'o Norte.

Encara que se precia per o suyo gusto picant y se mincha dimpués d'una preparación adecuada en Rusia y Finlandia, a especie ye muit irritant pa lo sistema dichestivo cuan se mincha cruda. As toxinas, tamién responsables d'a suya amargor, se destruyen con a cocción.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lactarius semisanguifluus

O **robellón d'abet** u **robellón avinagrau** ( (R.Heim & Leclair, 1950)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Russulales]]* y familia *[[Russulaceae]]* que se troba sobretot en o sud-ueste y centro d'Europa; per o sud dende as Islas Canarias dica Chipre, per o norte dica Luxemburgo, per l'este dica Hongría y per l'ueste dica Francia.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lactarius salmonicolor

O **robellón d'abet** u **robellón avinagrau** ( (R. Heim & Leclair, )) ye un fongo d'a orden d'os Russulales y familia Russulaceae que se puede trobar en a mayor parti d'Europa de setiembre a noviembre. Creixe sobretot amán d'o radigamen d'os abez, an recibe nutrients pa lo suyo creiximiento, participando en ectomicorrizas con as radices d'a suya planta huespede. Tamién se conoixe como **fongo royo borracho** en Chaca.

Ye mayorment emplegau en Europa per os suyos usos culinarios.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Fomes fomentarius

A **yesca** u **yesquero** ( (Fr., 1849)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Polyporales]]* y familia *[[Polyporaceae]]* que se troba en Europa, Asia, Africa y America d'o Norte.

Creixe en o costau de cuantas especies de árbols, a los cuals infecta a traviés d'a crosta trencada, causando pudrición. Per un regular, a especie contina vivindo en os árbols muito dimpués que haigan muerto, cambiando d'un parasito a un descomponedor.

Ista especie, igual que atras como *[[Phellinus igniarius]]*, se puede fer servir pa fabricar amadou, un material emplegau como encendallo, entre atras fins. L'amadou se produz a partir d'a polpa d'os cuerpos frutals d'o fongo.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Yesca

:*Ta atros usos se veiga [[yesca (desambigación)]].*

A **yesca** ye cualsiquier material muit ixeco, comunment de drapo cremau u fongos ixecos, y parau para que cualsiquier purna faiga fuego en él. 

En l'antigüidat se facioron servir pa ista función os ditos yesqueros, fongos de gran grandaria (2-4&nbsp;dm), con forma de casco de caballo, que presentan por debaixo una esponcha porosa productora d'as esporas y que creixen sobre o tronco de cualques árbols, por un regular malautos. Tamién se emplegoron pa la mesma fin atras especies d'o mesmo chenero como *[[Ungulina officinalis]]*, *U. marginata* o *U. annosa*.

## Notas


## Referencias
Agaricus arvensis

O **fongo de cazoleta**, **muixardón d'agüerro** u **muixardón de sant Miguel** ( (Schaeff., 1762)) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Agaricaceae que se considera común y cheneralizau. Amaneix mientres os meses de chulio a noviembre, se troba con frecuencia amán d'as cuadras, asinas como en os praus.

Ista ye una especie comestible que ha estau muit apreciada per os labradors mientres cheneracions, estando considerada como un d'os fongos comestibles mas deliciosos. Tot y con isto, os cuerpos frutals d'ista y atras especies d*'[[Agaricus]]* que se tintan d'amariello a ormino tienen una acumulación de metals pesaus, como lo cadmio y l'arambre.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Craterellus lutescens

A **trompeteta** u **chirola de pin** () ye un fongo d'a orden d'os Cantharellales y familia Cantharellaceae que comunament se puede trobar en grans colonias en cualques selvas de coniferas, baixo abez, u pinedas amán d'a marguin d'a mar. A especie ye comestible. Tamién se conoixe como **rusinyol de pino** u **melico**.

Ye estreitament relacionau con *[[Craterellus tubaeformis]]*.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Coprinus comatus

L**'apagacandil** u **apagavelas** ( (Pers., 1797)) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Agaricaceae que se troba amplament en feners y praus d'Europa y America d'o Norte, dende chunio dica noviembre. Pareix haber estau introduciu en Australia, Nueva Zelanda y Islandia.

Tamién se conoixe con os nombres de **seta de pista** u **pichacans**

Cuan ye choven ye un fongo comestible excelent, en tanto que se consuma una miqueta dimpués d'a suya replega. A especie se cautiva en China como birolla.

O fongo, a vegadas, se puede trafucar con *[[Coprinopsis picacea]]* u con *[[Chlorophyllum molybdites]]*, que son verenosos.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Rubroboletus satanas

O **mataparient** u **matachent de diaple** ( (Kuan Zhao & Zhu L. Yang, 2014)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Boletales]]* y familia *[[Boletaceae]]* que se troba en as selvas d'as rechions mas calidas d'Europa. Ye clasificau como un fongo verenoso, conoixiu per causar simptomas gastrointestinals de diarrea y vomecatizos violentos.

Se puet decir tamién de forma mas chenerica podrigón u podricón como atras especies d'o suyo chenero u mas concretament **potrecón d'o diaple**.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Amanita rubescens

L**'amanita roya** ( (Gray)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Agaricales]]* y familia *[[Amanitaceae]]* que se troba en Europa y l'este d'America d'o Norte.

Ye comestible cuan se cocina.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Amanita caesarea

O **uego de rei**, **fongo res** u **cogoma** ( (Scop., 1772)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Agaricales]]* y familia *[[Amanitaceae]]* que ye nativo d'o sud d'Europa y o norte d'Africa.

Ye un fongo comestible de gran prestichio. Estió conoixiu y preciau per os antigos romanos, qui lo clamoron *boletus*. 
Puede trafucar-se con l' *[[Amanita muscaria]]*. Encara que *A. muscaria* tien un tape royo distintivo chapurquiau de tacas blancas y molsudas, istas tienden a cayer-se a medida que se fa viello y lo royo brilant tiende a esvaneixer-se a un narancha amarillenco.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lo Puèi de Velai

**Lo Puèi de Velai** (en francés *Le Puy-en-Velay*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de l'Alta Loira, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Russula integra

A **seta chicolatera** u **seta chocolatera** ( (Linnaeus, )) ye un fongo d'a orden d'os *[[Russulales]]* y familia *[[Russulaceae]]* que se troba en as selvas de coniferas d'Europa y America d'o Norte. De gusto suau, ye comestible y se consume en Europa Central.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Amanita muscaria

O **matachent** ( (Linnaeus, 1783)) ye un fongo d'a orden d'os *[[Agaricales]]* y familia *[[Amanitaceae]]* que ye un d'os mas reconoixibles y amplament trobaus en a cultura popular. Isto incluye lo disenyo de videochuegos, como l'emplego extensivo d'una reconoixible *Amanita muscaria* en a franquicia de Super Mario Bros..

Orichinaria d'as rechions templadas y boreals de l'hemisferio norte, l**Amanita muscaria'' s'ha introduciu de mal implaz en muitos países de l'hemisferio sud, per un regular como simbiont d'as plantacions de pins y albars, y agora ye una verdadera [[especie]] cosmopolita.

L**amanita muscaria* ye verenosa. As prencipals toxinas implicadas en a intoxicación per *A. muscaria* son o [[muscimol]] y l'[[acido ibotenico]]. As suyas tacas blancas a vegadas se lavan mientres as fuertes plevidas y los fongos pueden pareixer comestibles *Amanita caesarea*.

Os components activos d'ista especie son solubles en [[augua]], y bullir y dimpués repuyar l'augua de cocción, a lo menos en parti, desintoxica *A. muscaria'' y ha estau emplegau per os sami en os suyos rituals xamanicos. Tamién estió amplament emplegau per muitos d'os pueblos indichenas de Siberia.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Briude

**Briude** (en francés *Brioude*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de l'Alta Loira, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Corz de Chaca (1071)

As **Corz de Chaca** de 1071 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón convocadas reinando Sancho I d'Aragón en a ciudat de Chaca, ta par d'alavez capital d'o Reino d'Aragón.

Se conoixe d'a celebración d'istas corz, as primeras de que se tien noticia, en marzo de 1071 a traviés d'un privilechio concedido por o rei a o monesterio de Sant Veturián:

## Vinclos externos
*  Antonio de Capmany de Montpalau y Surís: *[https://archive.org/details/coleccindecrtes00spagoog Colección de córtes de los antiguos reinos de España]*. Academia de la Historia, 1853.
Corz de Borcha (1134)

As **Corz de Borcha** de 1134 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Borcha en o interregno dimpués d'a muerte ixe mesmo anyo d'Alifonso I d'Aragón, estando convocaus ricos-hombres, mesnaders, caballers y procuradors d'as ciudaz d'o reino.

Seguntes consta en o libro I, capítol LIII d'os *[[Anals d'a Corona d'Aragón]]* de Cheronimo Zurita, l'obchectivo d'istas corz estió a busqueda d'un succesor ta o rei Alifonso. Dimpués de tresladar as corz ta Monzón fue nombrau rei o infant Remiro, que ta par d'alavez yera  monche en Sant Ponz de Tomeras.

## Vinclos externos
*  Antonio de Capmany de Montpalau y Surís: *[https://archive.org/details/coleccindecrtes00spagoog Colección de córtes de los antiguos reinos de España]*. Academia de la Historia, 1853.
Rodés

**Rodés** (en francés *Rodez*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento d'Avairon, en a rechión d'Occitania.
Conhac

**Conhac** (en petavín-santonchés *Cougnat*, en francés *Cognac*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Charanta, en a rechión de Nueva Aquitania.
Vierzon

**Vierzon** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Char, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Tula (Corresa)

**Tula** (en francés *Tulle*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Corresa, en a rechión de Nueva Aquitania.
Mergus merganser

O **mergo gran** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Anseriformes]]* y familia *[[Anatidae]]* que se troba en ríos y lacos en arias boscosas d'Europa, Asia y America d'o Norte.

Mide de 58 a 72&nbsp;cm de luengo con una envergadura de 78 a 97&nbsp;cm y un peso de 0,9 a 2,1&nbsp;kg; os masclos en promeyo son un poquet mas grans que as fembras.

S'alimenta sobretot de peix.

## Subspecies
**M. m. merganser* (Linnaeus, 1758).
**M. m. orientalis* (Gould, 1845) (syn. *M. m. comatus* – Salvadori, 1895). 
**M. m. americanus* (Cassin, 1852).
 
## Referencias

## Vinclos externos
Melanitta nigra

L**'aneda marina** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Anseriformes]]* y familia *[[Anatidae]]* que se reproduz en l'extremo norte d'Europa y a lo este dica lo río Olenyok. Pasa d'hibierno mas a lo sud en as redoladas templadas, en as costas d'Europa dica Marruecos.

Ista especie capuzeya en busca de crustacios y musclos; tamién mincha insectos acuaticos y peixes chicoz cuan ye en augua dolza.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Luscinia megarhynchos

O **rusinyol** u **ruisinyol** ( (Brehm, 1831)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Muscicapidae que se reproduz en selvas y maticals d'Europa y Asia, y hiberna en l'Africa subsahariana. No se troba naturalment en America. Tamién se conoixe como **charguerico** en Luesia y **tordeta** en a Perdiguera.

Ye conoixiu per o suyo poderoso y fermoso canto.

S'ha emplegau como simbolo d'os poetas u d'a suya poesía. Ye l'au nacional d'Ucraína y d'Irán.

Lo rusinyol se fa servir simbolicament en a Fe bahá'í pa representar a lo suyo fundador Bahá'u'lláh.

## Subspecies
**L. m. megarhynchos*
**L. m. africana*
**L. m. golzii*
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Clitocybe nebularis

O **caperán** u **pardiella** (  (Batsch, 1789)) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Tricholomataceae que amaneix tanto en selvas dominadas per coniferas como en selvas de fuella ampla en Europa y America d'o Norte.

A especie ye comestible, pero mesmo una chicota porción puede causar trestuques gastrointestinals en cualques personas. Tamien ye conoixiu como **rastrera**, **fongo de buixo** u **sanmigueladas**.
  
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Marasmius oreades

A **muixardina** u **siseta** ( (Bolton, 1836)), tamién conoixida popularment como **seta de carrereta**  u **seta de ringlera**, ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Marasmiaceae que creix extensament en America d'o Norte y Europa de verano y d'agüerro, u mientres tot l'anyo en climas mas calidos.

A muixardina ye un fongo comestible, pero puede trafucar-se con o toxico *[[Clitocybe dealbata]]* u tamién con lo *[[Clitocybe rivulosa]]*.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Calandrella brachydactyla

A **recachadera** ( (Leisler, 1814)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Alaudidae que se reproduz en o lo sud d'Europa, o nord-ueste d'Africa y en lo Palearctico dende Turquía y o lo sud de Rusia dica Mongolia.

A suya birolla son simients y insectos, istos zaguers especialment en a epoca de cría.

## Subspecies
**C. b. brachydactyla* (Leisler, 1814).
**C. b. hungarica* (Horváth, 1956).
**C. b. rubiginosa* (Fromholz, 1913).
**C. b. hermonensis* (Tristram, 1865).
**C. b. woltersi* (Kumerloeve, 1969).
**C. b. artemisiana* (Banjkovski, 1913).
**C. b. longipennis* (Eversmann, 1848).
**C. b. orientalis* (Sushkin, 1925).
 
## Referencias

## Vinclos externos
Caprimulgus ruficollis

A **gallineta ciega parda** ( (Temminck, 1820)) ye una especie d'au d'a orden d'os Caprimulgiformes y familia Caprimulgidae que se reproduz en a Peninsula iberica y lo norte d'Africa, y hiberna en l'Africa occidental tropical. A suya longaria ye de 32&nbsp;cm y la suya envergadura de 64&nbsp;cm. Vola en fer-se de nueit, mas a ormino a la tardada. Os insectos crepusculars, como las palometas, son a suya birolla.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Clamator glandarius

O **cuculo cillardo** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Cuculiformes y familia Cuculidae que ye muit extendiu per Africa y la cuenca d'a Mediterrania. Ye un parasito de cría que mete os suyos uegos en os niedos de corvidos, en particular a picaraza. Tamién se conoixe como **crial** en Cinco Villas.

S'alimenta d'insectos, arainas, chicoz reptils y tenyas peludas, que resultan desagradables pa muitas atras aus.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Carcharodon carcharias

O **tiburón blanco** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie de tiburón d'a orden d'os Lamniformes y familia Lamnidae que se puede trobar en as auguas superficials costeras de toz os oceanos prencipals. Ye notable per a suya grandaria, con fembras mas grans que creixen dica 6,1 m de longaria y entre 1905 y 2268&nbsp;kg de peso en a suya madurez. Manimenos, a mayoría son mas chicoz; os masclos miden de 3,4 a 4,0 m y las fembras de 4,6 a 4,9 m en promeyo. Seguntes un estudio de 2014, s'estima que la vida d'os tiburons blancos ye de 70 anyadas u mas.

Os tiburones blancos pueden nadar a velocidaz de 25&nbsp;km/h en entrevalos curtos y dica fonduras de 1.200 m

Ye carnivoro y s'alimenta d'una variedat d'atros animals marinos, incluyius peixes y aus marinas.

A novela Jaws de Peter Benchley y la suya posterior adaptación cinematografica, Jaws, de Steven Spielberg amostraban a gran tiburón blanco como un furo devorador d'humans. Os humans no son a presa preferida d'o tiburón blanco, pero lo tiburón blanco ye, manimenos, responsable d'a mayor cantidat d'ataques fatals de tiburons no provocaus reportaus y identificaus contra humans, encara que isto ocurre muit rarament (per un regular menos de 10 vegadas per anyo en tot o mundo).
 
## Referencias

## Vinclos externos
Pterodactylus

***Pterodactylus*** ye un chenero extinto de reptil volador d'a familia d'os Pterosauria que yera un carnivoro cheneralista que prebablement s'alimentaba d'una variedat d'invertebraus y vertebraus. Teneba alas formadas per una piel y una bienza muscular que s'extendeba dende lo suyo dido anular alargau dica las suyas extremidaz posteriors. Yera sostenida internament per fibras de colacheno y externament per crenchas queratinicas. Vivió en o Churasico, fa uns 150,8 a 148,5 millons d'anyos.

Os primers fósils fuoron descritos en 1812 per Sömmerring. Lo nombre chenerico ye derivau d'o griego *pterodáktylos* «dido alau».

## Especies
**Ornithocephalus antiquus*, ye a especie tipo d'o chenero.

## Referencias

## Vinclos externos
Oviraptor

***Oviraptor*** ye un chenero extinto de dinosauro d'a familia d'os Oviraptoridae que teneba una longaria estimada en 1,6 m de luengo con un peso entre 33 y 40&nbsp;kg. Os suyos brazos yeran bien desembolicaus y alargaus que remataban en tres didos con zarpas curvas. Vivioron en Asia mientres o periodo Cretacico fa uns 75 millons d'anyos.

Os primers fósils fuoron descritos en 1924 per Osborn. Lo nombre chenerico ye derivau d'o latín *Ovi* «uego» y *raptor* «furtaire».

## Especies
**Oviraptor philoceratops*, ye a especie tipo d'o chenero.

## Referencias

## Vinclos externos
Mosasaurus

***Mosasaurus*** ye un chenero extinto de reptil acuatico d'a familia d'os Mosasauridae que vivió dende fa uns 82 a 66 millons d'anyos. Yera un depredador que poseyeba una excelent visión pa compensar o suyo pobre sentiu d'o flato y una alta taxa metabolica que suchiere que yera endotermico ("de sangre calient"). A evidencia fósil suchiere que lo *Mosasaurus* habitaba gran parti de l'oceano Atlantico y las vías maritimas adchacents.

Os primers fósils fuoron descritos en 1829 per Mantell.

## Especies
**Mosasaurus hoffmannii*, ye a especie tipo d'o chenero.
**M. missouriensis*.
**M. conodon*.
**M. lemonnieri*.
**M. beaugei *.

## Referencias

## Vinclos externos
Garait

**Garait** (en francés *Guéret*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Cruesa, en a rechión de Nueva Aquitania.
Brageirac

**Brageirac** (en francés *Bergerac*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Dordonya, en a rechión de Nueva Aquitania.
Châteauroux

**Châteauroux** ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento d'Indre, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Le Blanc

**Le Blanc** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Indre, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Otus scops

A **cholibeta** u **cluc** ( (Linnaeus, 1758)), tamién dita **chut** u **tudo**, ye una especie d'au d'a orden d'os Strigiformes y familia Strigidae que se reproduz dende Europa meridional enta l'este dica Siberia meridional y lo Himalaya. Ye migratoria, pasa l'hibierno en Africa a lo sud d'o Sahara.

Ye de 19 a 21&nbsp;cm de longaria con una envergadura de 47–54 centimetros.

Mincha chicotas presas tals como insectos y atros invertebraus. Ye en gran parti nocturno.

## Subspecies
**O. s. scops* (Linnaeus, 1758).
**O. s. mallorcae* (von Jordans, 1923).
**O. s. cycladum* (Tschusi, 1904).
**O. s. turanicus* (Loudon, 1905).
**O. s. pulchellus* (Pallas, 1771).
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Falco rusticolus

O **falcón marín** u **grifal**  ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Falconiformes]]* y familia *[[Falconidae]]* que se reproduz en as costas de l'Arctico y la tundra, y as islas d'o norte de Nortamerica y la rechión eurosiberiana.

Os masclos miden de 48 a 61 centimetros de luengo, pesan de 805 a 1.350 gramos, con pesos meyos reportaus como 1.130 u 1.170 g y tienen una envergadura de 110 a 130&nbsp;cm. As fembras son mas grans, de 51 a 65&nbsp;cm de luengo, de 124 a 160&nbsp;cm envergadura, y de 1,180 a 2,100 g de peso, con pesos meyos de 1,585 u 1,752 g

S'alimenta nomás de muixons y mamifers como marmotas, lemmings, ratos, esquiruelos, llebres y rarament tamién murciacalos.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Anguis fragilis

A **cullebra de cristal** u **escurzón de prau** ( (Linnaeus, 1758)), tamién dita **barbacán**, **eslisón** u **vidriol** ye una especie de reptil d'a orden d'os Squamata y familia Anguidae que ye nativa d'o ueste d'Eurasia y, tot y con a suya apariencia, ye un fardacho sin patas, no una sierpe.

Puede aconseguir una longaria maxima de dica 57,5&nbsp;cm. A mayoría d'os animals adultos que se pueden alufrar miden entre 40 y 45&nbsp;cm de luengo, con dica 22&nbsp;cm en a parti d'o tozuelo y lo tronco y la resta en a coda. No i hai cuello visible. A coda, que remata en una punta cornia, se contina con o tronco y, a ormino, ye un poquet mas luenga. As culebras de cristal exhiben autotomía cabal, ye dicir, que lo tallo d'a coda cuan os depredadors a pillan. Cuan torna a creixer, a coda nomás torna a creixer dica convertir-se en un troz curto.

Istos reptils son sobretot activos de nueiz y no prenen o sol como atros reptils, sino que trían calentar-se debaixo d'obchectos como penyas que a la suya vegada han estau calentadas per o sol. Son carnivoros y, a resultas de que s'alimentan de limacos y cucos, a ormino se pueden trobar en tasquizals altos y atros ambients humidos.

Son conoixius per as vidas excepcionalment largas; a culebra de cristal puede estar o fardacho mas lonchevo, vivindo arredol de 30 anyos en a naturaleza y dica a lo menos 54 anyos en cativerio.

## Subspecies
**Anguis fragilis sensu stricto*.
**Anguis colchica*.
**Anguis graeca*.
**Anguis veronensis*.
**Anguis cephalonica*.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Galerida theklae

A **cucullada montesina** ( (Brehm, AE, 1857)) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Alaudidae que se reproduz en a Peninsula Iberica, en o norte d'Africa, y en Africa subsahariana de Senegal a Somalia. Ye una especie sedentaria (no migratoria).

A suya birolla ye hierba, simients y insectos.

## Subspecies
**G. t. theklae* (Brehm, AE, 1857)
**G. t. erlangeri* (Hartert, 1904)
**G. t. ruficolor* (Whitaker, 1898)
**G. t. theresae* (Meinertzhagen, R, 1939)
**G. t. superflua* (Hartert, 1897)
**G. t. carolinae* (Erlanger, 1897)
**G. t. harrarensis* (Érard & Jarry, 1973)
**G. t. huei* (Érard & Naurois, 1973)
**G. t. praetermissa* (Blanford, 1869)
**G. t. ellioti* (Hartert, 1897)
**G. t. mallablensis* (Colston, 1982)
**G. t. huriensis* (Benson, 1947)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Florac Tres Rius

**Florac Tres Rius** (en francés *Florac Trois Rivières*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Losera, en a rechión d'Occitania.
Podiceps nigricollis

O **capucete cuellinegro** ( (Brehm, 1831)) ye una au d'a orden d'os *[[Podicipediformes]]* y familia *[[Podicipedidae]]* que ye present en partis d'Africa, Eurasia y America.

Mide per un regular entre 28 y 34 centimetros de luengo y pesa 265 a 450 gramos. Tien una envergadura de 52–55&nbsp;cm

Mincha sobretot insectos, tanto d'adultos como de tenyas, asinas como de crustacios, musclos, cullaretas, ranas chicotas y peixes.

## Subspecies
**P. n. nigricollis – (Brehm, CL, 1831)
**P. n. gurneyi – (Roberts, 1919)
*''P. n. californicus – (Heermann, 1854)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Caors

**Caors** (en francés *Cahors*) ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento d'Òlt, en a rechión d'Occitania.
Podiceps cristatus

O **capucete gran** ( (Linnaeus, 1758)) ye una au d'a orden d'os Podicipediformes y familia Podicipedidae que se troba a traviés d'Europa y a l'este a traviés d'o Palearctico. Ye resident en l'ueste, manimenos emigra d'as rechions mas fredas.

Mide 46–51&nbsp;cm de luengo con una envergadura de 59–73&nbsp;cm y pesa de 0,9 a 1,5&nbsp;kg. S'alimenta sobretot de peixes, pero tamién chicoz crustacios, insectos, chicotas ranas y guardafuents.

## Subspecies
**P. c. cristatus* (Linnaeus, 1758)
**P. c. infuscatus* (Salvadori, 1884)
**P. c. australis* (Gould, 1844)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Charadrius dubius

A **chifleta chicota** ( (Scopoli, 1786)) ye una au d'a orden d'os *[[Charadriiformes]]* y familia *[[Charadriidae]]* que lo suyo habitat de reproducción ye arias d'augua dolza a traviés d'o Palearctico, incluyindo lo nord-ueste d'Africa.

Son migratorias y pasan l'hibierno en Africa. Minchan insectos y gusarapos.

## Subspecies
**C. d. curonicus* (J. F. Gmelin, 1789)
**C. d. jerdoni* (Legge, 1880)
**C. d. dubius* (Scopoli, 1786)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Château-Thierry

**Château-Thierry** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Aisne, en a rechión d'Altos de Francia.
Alectoris rufa

A **perdiz** ( (Linnaeus, 1758)), tamién dita comunment **perdiz d'o país** u **perdiz roya**, ye una especie d'au d'a orden d'os Galliformes y familia Phasianidae que cría naturalment en a Europa sudoccidental (Francia, Peninsula Iberica y nord-ueste d'Italia).

Cuan ye emprenyada, prefiere correr en cuenta de volar, manimenos si cal puede volar una distancia curta con as suyas alas redondiadas.

O suyo pollet se gosa decir perdigana y a lo masclo perdigacho.

## Subspecies
**A. r. hispanica* (Seoane, 1894)
**A. r. intercedens* (Brehm, 1857)
**A. r. rufa* (Linnaeus, 1758) 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Beaune

**Beaune** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Costa d'Oro, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.

## Cultura
### Cine
En Beaune se celebra anualment o Festival Internacional de Cine d'Intriga de Beaune.

## Vinclos externos
Emberiza citrinella

A **cistra amariella** u **verdausa** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Emberizidae que ye orichinaria d'Eurasia y ha estau introducida en Nueva Zelanda y Australia. Tamién se diz **sibadero amarillo**.

Tien 16–16,5&nbsp;cm de luengo, con una envergadura de 23–29,5&nbsp;cm; pesa 20–36,5 g.

A suya dieta ye sobretot simients, complementadas per invertebraus en a epoca de reproducción.

## Subspecies
**E. c. citrinella (Linnaeus, 1758)*
**E. c. caliginosa (Clancey, 1940)*
**E. c. erythrogenys (Brehm, 1855)* 
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Emberiza cia

A **cistra parda** u **cispardo** ( (Linnaeus, 1766)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Emberizidae que se reproduz en Africa d'o nord-ueste, Europa meridional, Asia central, y Himalaya. Tamién se reproduz localment en Europa central. Ye parcialment migratoria, con as poblacions d'o norte fendo hibernada mas a lo sud.

S'alimenta d'insectos y simients. Tamién se conoixe como **acebador** u **cibadero** u **pinero**.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Motacilla flava

O **enganyapastors amariello** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Motacillidae que se reproduz en gran parti d'Europa templada y Asia. Ye resident en os puestos de clima mas suaus adintro d'o suyo rango, como en Europa occidental, pero as poblacions nortenyas y de l'este emigran enta Africa y a lo sud d'Asia. Tamién se conoixe como **enganyapastor de tripa amarilla** u **enganyapastor de papo amarillo**.

## Subspecies
**M. f. flava* (Linnaeus, 1758).
**M. f. flavissima* (Blyth, 1834).
**M. f. thunbergi* (Billberg, 1828).
**M. f. iberiae* (Hartert, 1921).
**M. f. cinereocapilla* (Savi, 1831).
**M. f. pygmaea* (A. E. Brehm, 1854).
**M. f. feldegg* (Michahelles, 1830).
**M. f. lutea* (S. G. Gmelin, 1774).
**M. f. beema* (Sykes, 1832).
**M. f. melanogrisea* (Homeyer, 1878).
**M. f. plexa* (Thayer & Bangs, 1914).
**M. f. leucocephala* (Przevalski, 1887).

## Referencias

## Vinclos externos
Emberiza hortulana

A **cistra hortolana** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Passeriformes]]* y familia *[[Emberizidae]]* que ye nativa en a mayoría d'os países europeus y los occidentals d'Asia.

Ye de 16–17&nbsp;cm de luengo y tien una envergadura de 23–29&nbsp;cm.

As simients son a suya dieta natural, pero os escarabachos y atros insectos se prenen pa alimentar a las suyas crietas.

A cistra ortolana s'emplega en cocina francesa, tipicament cocinada y consumida entera. Yera tan amplament emplegada que as poblacions francesas cayioron a livels periglosament baixos, levando a que se creasen leis pa restrinchir o suyo emplego en 1999.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lemmus

***Lemmus*** ye un chenero de mamifero en a familia Cricetidae d'a orden Rodentia. Os miembros d'iste chenero prenen o nombre popular de **lemmings** (d'o noruego *lemming*).

O suyo habitat natural ye la tundra arctica. Son conoixius per as suyas migracions masivas. Tienen una longaria de 10-13,5&nbsp;cm y una coda de 18–26&nbsp;mm. Pesan 40–112 g.

Existe lo mito de que los lemmings se suicidan en masa arrullando-se a la mar como un mecanismo d'autorregulación d'a naturaleza. Per ista razón istos animals dioron nombre a lo videochuego Lemmings.

## Especies
**[[Lemmus amurensis]]*
**[[Lemmus lemmus]]*
**[[Lemmus nigripes]]*
**[[Lemmus paulus]]*
**[[Lemmus sibiricus]]*
**[[Lemmus trimucronatus]]*

## Referencias

## Vinclos externos
Lons-le-Saunier

**Lons-le-Saunier** ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Jura, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Brinhòla

**Brinhòla** (en francés *Brignoles*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Var, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.
Vilanuèva d'Òut

**Vilanuèva d'Òut** (en francés *Villeneuve-sur-Lot*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Òlt y Garona, en a rechión de Nueva Aquitania.
Chalon-sur-Saône

**Chalon-sur-Saône** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Saona y Loira, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Angers

**Angers** ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Maine y Loira, en a rechión de Países d'a Loira.

## Molimentos
* Castiello d'Angers.
* Casa de Adam.
* Seu d'Angers.
* Hespital de Sant Chuan d'Angers.

## Galería d'imáchens

Château de Angers-136-2008-gje.jpg| Castiello d'Angers.
Château de Angers-128-Garten-2008-gje.jpg| Interior d'o castiello d'Angers.
Angers-Maison d'Adam-112-2008-gje.jpg| A casa d'Adam.
Angers-Maison d'Adam-116-2008-gje.jpg| Baixos d'a casa d'Adam.
Angers-Kathedrale-110-Westfassade-2008-gje.jpg| Portalada d'a Seu d'Angers.
Angers-Kathedrale-124-Portal-2008-gje.jpg| Detalle escultural d'a Seu d'Angers.
Angers-Hopital Saint-Jean-120-Kreuzgang-2008-gje.jpg| Claustro de l'Hespital de Sant Chuan d'Angers.
Angers-Hopital Saint-Jean-116-2008-gje.jpg
Avranches

**Avranches** (en normando *Avraunches*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'a Manga, en a rechión de Normandía.
Compiègne

**Compiègne** (en picardo *Compiène*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Oise, en a rechión d'Altos de Francia.
Argentan

**Argentan** ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Orne, en a rechión de Normandía.
Sant Denís (Sena-Sant Denís)

:*Iste ye un articlo sobre una comuna francesa; ta atros usos se veiga *'Sant Denís (desambigación)**.


**Sant Denís*' (en [[idioma francés|francés]] *Saint-Denis'') ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Sena-Sant Denís, en a rechión d'Isla de Francia.
Ciudat de districto

**Ciudat de districto** (en alemán *Kreisstadt*) ye como se denomina en Alemanya a una ciudat en a que tien a suya seu l'administración d'un districto. Por un regular os organs d'o districto, ye decir, o consello (*Kreistag*) y l'administración d'o districto (*Landrat*), se troban aquí.

En Alemanya la denominación d'istas ciudaz se detalla en os estatutos u leis d'os diferents estaus u d'os mesmos districtos, por o que no i hai una regulación común en tot o país.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Gran ciudat de districto.