Luesia

**Luesia** ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers (encara que dende a creyación d'os partius chudicials dica a suya desaparición feba parte d'o partiu chudicial de Sos d'o Rei Catolico). Fa parti d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 126,83 km² y una densidat de  hab/km².

## Cheografía
Luesia ye situato a 810 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a piet d'a Sierra de Santo Domingo, a una distancia de 128 km de Zaragoza, a capital d'Aragón.

O suyo termin municipal muga a o norte con os de Lobera d'Onsella y Longars; a o este con Biel; a o sud con Orés, Asín y Exeya d'os Caballers; y a l'ueste con Biota y Uncastiello.

A piet d'a sierra de Santo Domingo, o termin municipal de Luesia ye trescruzato por o río Arba de Luesia (una d'as dos brancas d'o río Arba). A parte sud d'o territorio ye mas plana, pero en a parte norte, en Santo Domingo, bi ha as mayors altarias d'o termin (Puy Moné, con 1.303 metros d'altaria, Alto de Banyón, con 1.130, y Fayanars, con 1.128), que rematan con os 1.524 metros d'as Penyas de Santo Domingo, encara que ya dentro d'o termin municipal de Longars.

## Historia
A villa de Luesia, igual como os lugars d'Orés, Farasdués y Asín, perteneixioron dica l'anyo 1270, alto u baixo, a la corona reyal que se'n reservaba os diezmos y primicias. Por ixos anyos fación donación o rei Don Chaime I d'istas poblacions, con as suyas primicias respectivas, a Donya Teresa Gil de Vidaure y a o suyo fillo Don Pero.

Orés se separó d'ista churisdicción de Luesia en chinero de 1337, por orden de Pero IV, estando confiscada a Pero d'Exerica (nieto de l'anterior) y dada a Beltrán del Valle, encara que sería recuperada luego por Don Pero.

Don Pero, nieto de Donya Teresa, o 27 d'abril de 1368 donó por testamento a villa de Luesia y os lugars d'Orés y Farasdués a lo bispe de Zaragoza (Don Lope Ferrández de Luna, IV arcebispe de Zaragoza).

Dimpués de 642 anyos sin primicias, en 1575 as ilesias d'istos lugars consiguioron con bula papal que s'ingresasen en as suyas cuentas 500 ducaus d'as primicias que s'empochaba l'arcebispe. Isto ye prou important, dau que, encara que a propiedat d'as tierras perteneixió succesivament a las personas y entidaz debanditas, os lugars pendeban, eclesiasticament, primero en a diocesi de Pamplona (dende o sieglo X dica o XVIII) y dimpués en a diocesi de Chaca.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:466
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:94 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:425
  bar:2000 from:0 till:443
  bar:2002 from:0 till:427
  bar:2004 from:0 till:384
  bar:2006 from:0 till:407
  bar:2008 from:0 till:394
  bar:2010 from:0 till:361
  bar:2012 from:0 till:366
  bar:2014 from:0 till:307
  bar:2016 from:0 till:322
  bar:2018 from:0 till:310
  bar:2020 from:0 till:297
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos

* Conchunto urbán de Luesia.
* Castiello de Luesia, d'os sieglos X-XI, d'estilo romanico.
* Ilesia d'o Salvador de Luesia, d'estilo romanico, d'os sieglos XI-XIII. Adedicada a lo Salvador, ye la ilesia prroquial d'o lugar.
* Ilesia de Sant Istevan, d'estilo romanico, d'o sieglo XII. Hue ye un Centro d'Interpretación d'o Romanico.
* Ermita d'a Virchen d'o Puyal, d'os sieglos XII-XVI.
* Barrio chudieu.
* Peirón gotico.
* Monesterio dito d'o *Corral de Calvo*, en a sierra de Santo Domingo, d'estilo prerromanico. Ye protechito legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural dende aviento de 2008.
* Ermita de Santa Euchenia, d'estilo prerromanico.
* Ermita d'a Virchen d'o Campo.
* Casa d'a Villa, d'o sieglo XVI.
* Hespital medieval.

## Fiestas
*8 de setiembre y 26 d'aviento.

## Localidaz achirmanadas
* Gelós (Landas, Occitania).

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Zaragoza.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos

*  A ilesia romanica d'o Salvador en ''RomanicoAragonés.com''.
*  A ilesia romanica de Sant Esteban en ''RomanicoAragonés.com''.
*  Monesterio prerromenico, clamato ''Corral de Calvo'', en ''RomanicoAragonés.com''.
*  ''Cultura y esporte en Luesia'', blog en aragonés.
*  Pachina web de l'''Asociación Cultural Fayanás de Luesia''.