open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luengas siuanas

Las **luengas siuanas** u **siú-catawbanas** son una familia de luengas d'America d'o Norte, ubicata principalment en a francha d'as Grans Planas d'Estaus Unius. Los autors que s'estiman mes de dicir *siú-catawbana* a ista familia miran d'endicar que los idiomas catawbans forman clarament una branca deseparata d'as luengas siús, que beluns claman **siuana oriental**.

Encara que la conoixita como **Gran Nación Siú** abraca només los pueblos dakota, lakota e nakota, la familia lingüistica ye muito mes gran y abraca los "parladors viellos", los winnebago y los suyos cosins lingüisticos, los crow. La familia siuana tamién s'esparde per l'este y lo sud.

Parix que los indicios lingüistico-historicos apuntan enta un orichen meridional d'os pueblos siuans, con migracions abe mes d'un milenio dende Carolina d'o Norte y Virchinia ta Ohio, y contino, bien baixando lo Río Ohio  ta o Mississippi y remontando ta o Misuri, bien cruzando Ohio enta Illinois, Wisconsin y Minnesota, la tierra d'es dakota.

Bels lingüistas asocían las luengas siuanas con as caddoanas y las iroquesas en una **familia macrosiuana**.

## Clasificación
* **Catawbanas** u **siuanas orientals**:
** Catawba (estinguito en 1960).
** Woccon (estinguito en o sieglo XVIII).
* **Siuanas** u **siús**:
** **Idiomas siús d'a val d'o Misuri** (**Siú d'as Planas d'o Norte**):
*** Crow u apsaroka.
*** Hiratsa, minitari u *gros ventre*.
** **Idiomas mandan**:
*** Mandan.
** **Idiomas siús d'a val d'o Mississippi** (**Siú central**):
*** **Siú central dakotán**:
**** **Diasistema Siú**:
***** Lakota, siú occidental u teton:
****** *Lakota septentrional*.
****** *Lakota meridional*.
***** Nakota, siú central u yankton:
****** *Yankton*.
****** *Yanktonai*.
***** Dakota, siú oriental u santee-sisseton:
****** *Santee*.
****** *Sisseton*.
**** Assiniboine
**** Stoney, **siú d'as Rocosas** u **assiniboine d'Alberta**
*** **Siú central chiwere-winnebago**:
**** Chiwere:
***** *[[Pueblo iowa|Iowa]]* u *ai'yuwe*.
***** *[[Otoe]]*, *oto* u *chiwere*.
***** *[[Pueblo misuri|Misuri]]*.
**** Winnebago u **hochank**:
***** *Winnebago occidental*.
***** *Winnebago oriental*.
*** **Siú central dhegihán**:
**** Omaha-ponca:
***** *[[Pueblo omaha|Omaha]]*.
***** *[[Ponca]]* (u *Ponka*).
**** Kansa-osage:
***** *[[Kansa]]*.
***** *[[Pueblo osage|Osage]]*.
**** Kwapa u **arkansa**.
** **Idiomas siú d'a val de l'Ohio** (**Siú sudoriental**):
*** **Siú de Virchinia**: [estinguito].
**** Tutelo.
**** Saponi.
**** Monacán.
**** Occaneechi.
*** **Siú de Mississippi** u **Ofo-biloxi**: [estinguito].
**** *[[Biloxi]]*.
**** *[[Ofo]]*.

## Vinclos externos
En anglés:
* Bibliografía ta's idiomas siús
*Familia siuana (*Ethnologue*)
Luengas semiticas orientals

As **luengas semiticas orientals** representan una d'as dos mayors subdivisións d'as luengas semiticas.
As luengas d'iste grupo son l'acadio y l'eblaita, as dos ya muertas.
Idioma eblaíta

L**'eblaíta** ye una luenga semitica muerta que se charraba en o tercer milenio aC en l'antiga ciudat d'Ebla, situada en l'actual Siria.
Luengas afroasiaticas

As **luengas afroasiaticas** son una familia de luengas que consta d'unas 240 luengas charratas por unos 285 millons de personas en o norte y este d'Africa y en o sud asiatico.

## Brancas d'a familia afroasiatica
* Luengas semiticas
* Luengas echipcias
* Luengas berbers
* Luengas chadicas
* Luengas cusitas
* Luengas omoticas
Luengas dravidicas

As **luengas dravidicas** son una familia chenetica de luengas que incluye 26 luengas charratas por 200 millons de personas en o sud d'a India y en Sri Lanka.

Existe una teoría sobre l'orichen d'a familia dravidica que la relaciona con l'antigo elamita d'o uest de Persia y seguntes a cual, a familia elamodravidica s'extendió en o Neolitico ligata a la expansión de l'agricultura dende os monts Zagros, part mas oriental d'o Creixient fértil, enta a meseta iraní, Afganistán, Beluchistán, (on huei se troba a luengua braui), y a val de l'Indo, on se desembolicó a cultura urbana de Harappa d'antes d'os indoeuropeus).

## Lista de luengas dravidicas

En **negreta** as luengas oficials en a India:

### Meridionals
* **[[Idioma tamil]]** (55 millons de fablants).
* **[[Idioma canarés]]** (30 millons de fablants).
* **[[Malabar]]** (30 millons de fablants).
* Idioma tulú (tamién clamato *Kanara*).
* Idioma toda (800 fablants).
* Idioma codagú.
* Idioma koraga.
* Idioma badaga.
* Idioma kurumba.
* Idioma irula.
* Idioma kodava thakk.

### Centrals d'o sud
* **[[Idioma telugú|Telugú]]** (తెలుగు; 60 millons de fablants)
* Idioma gondí (2 millons de fablants)
* Idioma conda (13.000 fablants)
* Idioma manda
* Idioma pengo (1.300 fablants)
* Idioma jondí (510.000 fablants)
* Idioma kubi

### Centrals
* Idioma colamí (67.000 fablants)
* Naiquí (1.500 fablants)
* Idioma paryí ( 44.000 fablants)
* Idioma gadaba (8.800 fablants)

### Septentrionals
* Birahuí
* Curuj (1.140.000 fablants)
* Malto (90.000 fablants)
Luengas semiticas occidentals

As **luengas semiticas occidentals** son un subgrupo important d'as luengas semiticas, chunto con as luengas semiticas orientals, l'atro subgrupo, seguntes as propuestas de lingüistas especialistas en as luengas semiticas como Robert Hetzron u John Huehnergard.

As luengas semiticas occidentals son a mayor parte d'as luengas semiticas: luengas etiopicas, luengas arabes d'o sud, arabe y luengas semiticas nortoccidentals (hebreu, arameu y ugaritico).
Jèrriais

O **jèrriais** ye a variedat de l'idioma normando charrata en as Islas d'a Canal, mas que mas en a isla de Jèrri.
Chudeolatín

O **chudeolatín** u ***la'az*** ye a variedat lingüistica charrata por as numerosas comunidaz chudievas presents en tot l'Imperio Romano, pero sobretot en as comunidaz chudievas d'a peninsula italica y d'a Galia transalpina.
Klezmer-loxn

O **klezmer-loxn** (en yiddisch; *Luenga musical*) ye un dialecto amortato d'o yiddisch. Yera un argot emplegato por os musicos chudieus viachers, conoixitos como *klezmers*, en a Europa de l'Este a prencipios d'o sieglo XX.

Yera yiddisch con palabras de muitos atros idiomas europeus.
Vareya

**Vareya** (*Varea* en espanyol) ye un barrio rural de Logronyo situato a 1&nbsp;km d'a capital de La Rioja. A población ye de 1.857 habitants.

## Puestos d'intrés
**Vareia*, ruinas romanas, estió una d'as principals ciudaz d'os berons.

## Cusiosidaz
Lo lugar ye relacionato con l'apellito actual *Varea* u *Barea* frecuent en o sud d'a provincia de Teruel, y tamién con l'apellito *de Vera* (orichinalment en bels casos *de Vareya*). En lo *Libro de la colecta de la Pecha de la Comunidad de Aldeas de Teruel* se documenta l'apellito como *Vareya* en Mosqueruela y Gúdar.
Ursus spelaeus

L**'onso d'as cavernas** ( (Rosenmüller, 1794)) ye una especie d'ursido extinta que habitaba en Europa y en o nord-ueste d'Asia en o Pleistoceno, dica que desapareixió d'entre Würm IV (zaguer estadial d'a zaguera glaciación), y o principio de l'Holoceno. O suyo nombre popular dimana de lo gran numer de restas fósils y subfósils que se'n ha gosau trobar en l'interior d'esplugas y cavidaz naturals, substancialment mes alto que no es de garra altra especie d'ursido, dato que ha feito pensar a bel investigador que ixo pueda deber-se a que istes animals i pasasen mes tiempos d'el que ye normal en os demés onsos.

## Descripción
Ista especie d'onso teneba una mida mas gran que no la que tienen os onsos pardos actuals, arribando dica a pesar 440 Kg, que ixo ye dica un tercio mes de como pesan os masclos d'as poblacions europeas d'onso pardo. Tamién, mesa en comparanza con a forma corporal d'os onsos que se conoixen popularment en l'actualidat, teneba las patas de debant prou millor desarrolladas que no as zagueras, posiblement adotando a os eixemplars d**Ursus spelaeus'' d'una forma de caminar caracteristica en vida. Ademés, as [[dient]]s caninas se gosan trobar bien desarrolladas como en toz os onsos, pero cal destacar l'aspecto aplanau y reblau d'os molars y premolars que fan d'ir que ista especie podese alimentar-se de mes cantidat de productos vechetals y menos [[carne]] que as altras especies d'onsos.

Desciende d**Ursus deningeri* producindo-se o transito entre as dos especies enta a fin d'o Pleistoceno. As formas tipicas son propias d'o principio y metat d'o Pleistoceno superior ([[Wrüm]] antigo), producindo-se o suyo apocheu en Europa en o [[interestadial Würm I-Würm II]]. Estió muito abuntant en os Pireneus. S'extinguió en a mayor part d'a suya aria de distribución en o [[Würm IV]], fa unas 12.000 anyadas BP, y se creye que pervivió mes tiempo en os [[Urals]], [[Caucas]], [[Hongría]] y [[Pireneus]]; un [[cubito]] y un [[premolar]] calendatos con una edat de 9.460 anyadas BP en o chacimiento [[aciliense]] de [[Ekain]] ([[provincia de Guipuzcua|Guipuzcua]]) ye a suya zaguera representación conoixida en a [[Peninsula Iberica]]

S'ha citau de muitos [[chacimiento paleontolochico|chacimiento]]s d'os Pireneus. En l'Alto Aragón en concreto s'ha trobau en a cueva de Toro-Tracito de [[Tella]] y en *la Cova dels Moros* en [[Gabasa]].

== Imáchens ==
<gallery>
Cave bear AMNH.jpg|Esqueleto d'un adulto.
Ursus spelaeus juvenile.jpg|Esqueleto d'un cadiello.
Ours des carvernes - Crâne.jpg|[[Cranio]].
(Toulouse) Dent d'ours percée - Grotte Duruthy - Musée de Toulouse MHNT.PRE2010.0.13.1.jpg|Dients
</gallery>

==Notas==
<small><references group="nota"/></small>

== Referencias ==


==Se veiga tamién==
* *Panthera spelaea'' u lión d'as cavernas.

## Vinclos externos
Sistema de nomenclatura binominal

En biolochía, o **sistema de nomenclatura binominal** (tamién a ormino dita erroniament «*binomial*», anque este termino en as luengas latinas no s'ha d'emplegar difuera de ta referir-se a los binomios matematicos) u **nomenclatura binaria** ye un convenio estándard emplegau ta denominar especies. Como a palabra *binominal* sochiere, o nombre cientifico d'as especies ye una combinacion de dos palabras ("nombres") en latín: o nombre chenerico que indica o chenero y un epiteto u nombre especifico que designa a especie. A unión d'os dos vocables ye o nombre d'a especie.

O nombre chenerico puede estar perfectament compartiu por dos especies chirmanas (*[[Homo sapiens]]* y *[[Homo neanderthalensis]]* son especies d'o mesmo chenero) pero a cosa que designa propiament a especie ye a combinación d'as dos parolas (asinas, o nombre d'a especie humana ye «*Homo sapiens*», no pas «*sapiens*»).

O nombre chenerico ha de levar siempre a primera letra en mayuscula, mientres que o epiteto especifico no la i ha de levar. Esta norma incluye a obligación de resaltar o nombre, o que se fa en manuscritos y textos mecanografiatos subrayando-lo, y en textos imprentatos por meyo d'a cursiva. Por eixemplo: *Homo sapiens*, encara que tamién podría fer-se subrayato: Homo sapiens, encara que no ye tan frecuent.

O nombre d'o chenero puede alcorzar-se emplegando a letra inicial se este concuerda con o zaguer chenero nombrato con a mesma inicial a dintro d'a mesma pachina y siempre que no pueda menar ta confusions. En bels casos a versión alcorzata ye común, como en o caso d'a bacteria *[[Escherichia coli]]*, que gosa escribir-se como *[[E. coli]]* en a literatura medica y d'atros grupos profesionals allenos a la biolochía.

A nomenclatura binominal ye a forma mas especifica ta denominar as especies, pero ye nomás uno d'os cuantos estándards d'a nomenclatura biolochica, que s'ocupa tamién d'a denominación formal en latín d'os taxons de categoría superior.

## Se veiga tamién
*Clasificación cientifica
*Carl von Linné
*Especie
Autol

**Autol** ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Calagorra.

A suya población ye de 3.946 habitants (2006) en una superficie de 85,28&nbsp;km², con una densidat de población de 46,27 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Autol se troba situada a 458 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 58&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma, y de 13&nbsp;km d'a ciudat de Calagorra, a capital d'a suya comarca.
 
## Demografía
Casalarreina

**Casalarreina** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja situau en a comarca de Haro y partiu chudicial d'Haro.

A suya población ye de 1.366 habitants (2009) en una superficie de 8,13 km², con una densidat de población de 157,44 hab/km².

## Cheografía
Casalarreina ye situau a 499 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 47 km de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Toponomia
Encara que o nombre actual ye *Casalarreina*, se documenta mientres a Edat Meya o toponimo *Natarruri* u *Natassuri*, d'orichen basco.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Monesterio de Nuestra Sinyora d'a Piedat, d'o sieglo XVI, d'estilos Gotico isabelín y plateresco.
* Ilesia de Sant Martín de Casalarreina, una ilesia d'o sieglo XVI.

### Molimentos civils
* Palacio d'os Pobes, d'estilo barroco.

## Fiestas
* 24 de chunio: Sant Chuan Baptista.
* 26 d'agosto: Sant Vítores.
* 11 de noviembre: Sant Martín.

## Localidaz achirmanatas
*  Pujòus de Siron (Gascunya, Occitania).

## Referencias

## Vinclos externos
Clasificación cientifica

A **clasificación cientifica** se refiere a la forma que os biologos agrupan y categorizan as especies vivas u ausiditas de sers vivos. A moderna clasificación dimana d'o sistema que proposó Carlos Linneu ta clasificar hierarquicament as especies d'alcuerdo con as suyas caracteristicas fisicas compartidas, y normalizar a suya denominación. Linneu proposó l'emplego d'una formula consistent en asignar un nombre a cada especie, composau de dos parolas (Sistema de nomenclatura binominal), a primera ye lo nombre d'o chenero y la combinación d'as dos designa la especie concreta.

Os taxons (grupos de clasificación) son vinculaus ta una permanent revisión ta amillorar a consistencia d'a hierarquia clasificadera d'alcuerdo con o prencipio d'a descendencia común, o cual dende Charles Darwin ye la base d'esta categorización. A sistematica molecular, que emplega l'analís d'o ADN chenomico, heba plegau en as zagueras anyadas a obligar que se fesen bellas modificacions y ye a preveyer-se que contine fendo-lo. Un eixemplo d'ixa renovación cladistica ye en o nivel mas basico; clasicament, s'aceptaba la existencia de cinco reinos, uno procariotico (reino d'os moneras), y cuatre d'eucarioticos (*[[Protista]]*, *[[Fungi]]*, *[[Animalia]]* y *[[Plantae]]*). Agora, en comparanza, se'n distingue tres dominios, dos procarioticos (*[[Bacteria]]* y *[[Archaea]]*) y nomás uno d'eucariotico (*[[Eukaryota]]*), trestallau este zaguer en os cuatre reinos d'alto nombraus.

A clasificación cientifica ye una d'as fayenas d'a biolochía sistematica y, mas concretament, d'a taxonomía.

## Se veiga tamién
* Sistema de nomenclatura binominal.
* Carlos Linneu.
* Especie.
Ursus arctos horribilis

***Ursus arctos horribilis*** (clamato popularment *grizzly* en America d'o Norte) ye una variedat gran de l'onso pardo (*Ursus arctos*), y que puede tener pendendo en os individuos colors que bailan d'entre la marrón fusca dica l'amarillenca. Actualment vive en as tierras altas de l'ueste de nortamericana, encara que s'accepta que bellas formas d*Ursus arctos horribilis* feban vida en Rusia y Siberia dica en habe pocos tiempos. Actualment, a sola subspecie que podría clamar-se *Ursus arctos horribilis* ye l'americana, mientes que l*[[Ursus uralensis]]* ruso ye extinto.

## Descripción
Os onsos d'a subspecie *Ursus arctos horribilis* son mas grans que no os onsos pardos europeus, gosando dica pesar bels 500 kg en os masclos adultos (esto ye, aproximadament, 1,8 vegadas o peso d'a fembra, un eixemplo claro de dimorfismo sexual) y presentan una gran variedat de coloracions seguntes as suyas poblacions d'orichen, cosa que ye prou singular d'esta subspecie porque no se troban variacions tan grans de coloración en garra altra variedat actual d'onso pardo.

Normalment, *Ursus arctos horribilis* ye un animal temido y solenco que muitas vegadas fa vida de nueit. Sindembargo, cuan o desove d'os salmons estos animals se congregan en a ribera d'os rios y barrancos ta caturar os peixes. Modernament encara pueden veyer-se en bels puestos d'Alaska y Canadá grans congregacions d'onsos d'ista subspecie aguaitando a plegada d'os salmons.

## Imáchens

Ursus arctos Aug 19 2018.webm|Vidio d*'Ursus arctos horribilis* 
2019 Fat Bear Week (48839836861).jpg|Pescando en o río
Grizzly Bear (48914680468).jpg|D'hibierno
Grizzly Bear (Ursus arctos horribilis) - Flickr - Gregory "Slobirdr" Smith.jpg|*Ursus arctos horribilis* amarillenco
Santo Domingo de la Calzada

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Santo Domingo (desambigación)**''.

**Santo Domingo de la Calzada''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, capital d'a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 6.385 habitants (2006) en una superficie de 40,09&nbsp;km², con una densidat de población de 159,27 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Santo Domingo de la Calzada se troba situada a 638 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Seu d'o Salvador de Santo Domingo de la Calzada.
* Ilesia de Sant Francisco de Santo Domingo de la Calzada.

### Molimentos civils
* Parador nacional.
* Murallas medievals.

### Atros
* Camín de Sant Chaime.

## Fiestas
* 18 de setiembre.
* 8 d'aviento.
Pamplona

**Pamplona** (oficialment *Pamplona/Iruña*) ye una ciudat y municipio espanyola, capital d'a comunidat autonoma de Navarra y d'a comarca d'a Cuenca de Pamplona.

En 2005 a suya población yera de 193.328 habitants y a suya densidat de 8.209,26 habitants/km².

## Nombre
En basco ye *Iruña* u *Iruñea*; en latín yera *Pompaleo* en honor a Pompeyo (que i estió en o sieglo I aC cuan as Guerras Sertorianas), d'on provién *Pomplona* u *Pamplona* en navarro-aragonés y en castellano.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Seu de Santa María la Reyal de Pamplona.

## Fiestas
* 7 de chulio, fiestas patronals en honor a Sant Fermín, conoixidas como *[[Santfermíns]]*.
* 29 de noviembre, Sant Saturnino, patrón d'a ciudat.

## Referencias

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra
Torreciella en Cameros

:*Iste articlo tracta sobre *'Torreciella en Cameros**. Ta altros emplegos d'o toponimo **Torreciella** se veiga **Torreciella (desambigación)**.''

**Torreciella en Cameros*' (*Torrecilla en Cameros* en [[Idioma castellano|castellano]] y oficialment) ye un [[municipio]] d'a [[comunidat autonoma]] uniprovincial de [[La Rioja]]. Ye a [[Capital (politica)|capital]] d'a [[Comarcas de La Rioja|comarca]] d'o [[Camero Nuevo]]

A suya [[Población humana|población]] ye de 549 habitants ([[2006]]) en una [[superficie]] de 30,47&nbsp;[[Kilometro cuadrau|km²]], con una [[densidat de población]] de 18,02 hab/km².

== Toponimia ==
Se conoix o nombre *Torreciella in Cambero'' en a Edat Meya.

## Cheografía
O lugar de Torrciella en Cameros se troba situau a 774 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 29&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Martín de Torreciella en Cameros, una ilesia adedicada a Sant Martín que ye la ilesia parroquial d'a localidat.
* Ilesia de Sant Marcos de Torreciella en Cameros, una ilesia adedicada a Sant Marcos.
* Ermita de Sant Andreu.
* Ermita d'a Virchen de Tomalos.

### Fuents
* Fuent de Sant Miguel (km 302 d'a N-111).
* Fuent Canillas (km 299 d'a N-111)

### Atros
* Puent medieval.
* Palacio d'o conte de Superunda.

## Fiestas
* 25 d'abril, Sant Marcos.
* 8 de setiembre, Virchen de Tomalos.
Los Arcos

:*Este articlo tracta sobre *'Los Arcos**, municipio d'a [[Comunidat Foral Navarra]]. Ta atros emplegos d'o toponimo **Arcos**, veyer **Arcos (desambigación)**.''


**Los Arcos*' (*Urantzia'' en basco) ye un municipio de Navarra situato a 59 km de Pamplona y a 29&nbsp;km de Logronyo. A suya población ye de 1.298 habitants (2005), en una superficie de 57,46&nbsp;km² y una densidat de población de 22,59 hab/km².

## Demografía

## Molimentos
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Santa María de Los Arcos.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra.
Idioma estonio

O **estonio** (*eesti keel*) ye una luenga uralica charrata por arredol de 1.100.000 personas que viven en Estonia, país a on o estonio ye luenga oficial. Fa parte d'as luengas baltofinicas, adintro d'as luengas finicas, que fan part d'as luengas uralicas.

## Referencias
Beceit

**Beceit** (*Beseit* en catalán, *Beceite* en castellano) ye una villa y municipio aragonés de la comarca de lo Matarranya, en la provincia de Teruel.

La suya población ye de 541 habitants (2018) en una superficie de 96,8 km², con una densidat de población de 5,7 hab/km².

## Cheografía
Ye situau a piet de los Puertos de Beceit, a 579 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar. Por lo suyo termin municipal pasan los tramos altos d'os ríos Matarranya, Ulldemó y Algars, que chunto con las selvas, conglomeraus masivos u en mallos y sierras, forman envistas monterizas de gran belleza.

Beceit ye a una distancia de 200 km de Teruel, la capital de la suya provincia.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Val de Robres a lo norte, nord-ueste y ueste, con Cretas a lo norte-nord-este, con Arnes y Alfara de Carles a l'este y con La Sénia y un enclau de lo termin de Tortosa a lo sud-este.

## Toponimia

Lo toponimo *Beceit* ye d'orichen arabe; s'ha quiesto remontar a un hipotetico *Bu-Zeit*, pero que no se refiere a lo historico Zeit Abu Zeit, que vivió bel anyo dimpués de la reconquiesta de Beceit. En lo *[[Fogache]] de [[fogache de 1495|1495]]* s'escribe *Vezeyt*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:690
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:140 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:654
  bar:2000 from:0 till:638
  bar:2002 from:0 till:634
  bar:2004 from:0 till:603
  bar:2006 from:0 till:598
  bar:2008 from:0 till:631
  bar:2010 from:0 till:608
  bar:2012 from:0 till:607
  bar:2014 from:0 till:583
  bar:2016 from:0 till:561
  bar:2018 from:0 till:541
  bar:2020 from:0 till:531
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Ilesia de Sant Bertolomeu.
* Casa d'a Villa.
* El Palau.
* Ermita de Santa Ana.
* La Presoneta.
* Portal de Sant Gregorio
* El Parrissal.
* Azut de Beceit sobre lo río Matarranya.

## Fiestas
*23-27 d'agosto. Sant Bertolomeu y Sant Eutropio.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Sitio web oficial d'o Concello de Bezeit.
*  Fiestas en un Blog de Bezeit.
Mercatotecnia

A **mercatotecnia** ([mar'ketin] u ['marketin], de l'anglés ***marketing***) revalora a percepción subchectiva d'un determinau producto, servicio u empresa fendo servir un conchunto d'actividaz de mercau relacionatas entre ellas. Ye siempre endrezada ta satisfer os deseyos y motivar as necesidaz d'un publico potencial u rolde obchectivo. As tecnicas que fa servir sen destinatas a desarrollar os comportamientos positivos d'iste rolde enta la organización u entidat, favoreixendo l'intercambio d'esquímens en forma de crompa de producto u servicio final por parti d'os mercadors.

As actividaz que se fan servir incluyen l'estudio d'os procesos d'investigación ta: escubillar a existencia d'o rolde de mercadors potencials, conoixer as suyas necesidaz y intreses, conoixer as posibilidaz y maneras d'amanamiento d'a empresa enta os roldes obchectivos, etcetera. A mercadotecnia tamién incluye as investigacions de mercau, l'analís de posicionamiento y valors expresivas d'os productos u servicios ufrius, os suyos pres y os volumens de distribución mas favorables y, zaguerament, as posibles promocions y campanyas publicitarias.

A publicidat ye a ferramienta mas directa d'a mercatotecnia. Ista merca un espacio comunicativo ta un producto u servicio determinau y i mete un mensache persuasivo con l'obchectivo de vender-lo. A publicidat, chunto con atras tecnicas de mercatotecnia y promoción, fan que l'articlo u servicio remana en os tozuels d'os mercadors, fendo asinas que lis agane a crompa d'este.

## Referencias
Luengas semiticas centrals

As **luengas semiticas centrals** son un grupo intermedio d'as luengas semiticas, d'as cuals os miembros mas importants son l'arabe, l'hebreu y l'arameu.
Quintanilla de Onsoña

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Palencia; ta atros usos, se veiga *'Quintanilla**''.

**Quintanilla de Onsoña''' ye un municipio d'a provincia de Palencia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. Fa parte d'a comarca de Vega-Valdavia.

A población ye de 211 habitants (2005) en una superficie de 52,06 km², con una densidat de población de 4 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Quintanilla de Onsoña se troba situada a 889 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 58 km d'a ciudat de Palencia, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Quintanilla de Onsoña.
Idioma ammonita

A **luenga ammonita** ye o extinto lenguache d'os ammonitas biblicos, que viviban en l'actual Chordania, que feba part d'o canaaneu dentro d'as luengas semitcas.
Idioma moabita

O **moabita** ye un dialecto cananita hebreu muerto, charrato en Moab en o primer milenio aC.

A mayor parti d'o nuestro conoiximiento d'iste dialecto viene d'a *estela de Mexa*.
Idioma edomita

L**'edomita** ye una luenga canaanea hebrea muerta que se charraba en o primer milenio aC en Edom (Chordania). S'escribiba en l'alfabeto canaaneu.
Luengas semiticas nortoccidentals

As **luengas semiticas nortoccidentals** forman una división d'a familia d'as luengas semiticas. Os idiomas d'iste grupo son charraus por 8 millons de personas huei. Bi ha tres brancas:

* Ugaritico.
* Canaaneu.
* Arameu.
Arabe echipciano

L**'arabe echipciano** ye una variant d'arabe charrata en Echipto (78 millons de fablants). A vitalidat d'iste dialecto fa que siga escrito, mas que mas en poesía y teatro.

A letra chim de l'arabe cheneral se pronuncia /g/ en arabe echipciano.

Gracias a o cine y a televisión, l'arabe echipciano ye o mas conoixito en o mundo arabe.
Cervera del Río Alhama

:*Iste articlo ye sobre un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja; ta atros usos, se veiga *'Cervera**''.

**Cervera del Río Alhama*' ye un [[Lista de municipios de La Rioja|municipio]] d'a [[comunidat autonoma]] uniprovincial de [[La Rioja]], en a [[Comarcas de La Rioja|comarca]] de [[Comarca de Cervera|Cervera]], d'a cuala en ye la suya [[Capital (politica)|capital]].

A suya [[Población humana|población]] ye de  habitants en una [[superficie]] de 152,56&nbsp;[[km²]], con una [[densidat de población|densidat]] de  hab/km².

== Cheografía ==
Cervera del Río Alhama ye situada a 548 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 87&nbsp;[[km]] d'a ciudat de [[Logronyo]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

En o suyo [[termin municipal]] y mugando con [[Aragón]] se troba o [[lugar]] de [[Valverde (La Rioja)|Valverde]].

=== Mugas ===
O suyo [[termin municipal]] muga con os termins de [[Tarazona]], [[Agreda]], [[Aguilar del Río Alhama]], [[Valdemadera]], [[Igea]] y [[Alfaro]].

== Luengas y parlas ==
Se conserva muito lexico residual [[navarro-aragonés]]. Claman l'atención os termins *aglayar*, *agre*, *alberchico*, *minglana*, que prenen unas trazas mas arcaizants que en a [[provincia de Zaragoza]] u no se i conservan. Existe un estudio monografico d'o lexico de l'[[agricultura]] y treballo d'o [[Cannabis sativa|canyimo]]. Os [[infinitivo en castellán|infinitivo]]s pueden terminar en *-il*: *pa dil y venil más vale no dil*.

== Demografía ==


== Vinclos externos ==
* [https://web.archive.org/web/20010212000634/http://www.terra.es/personal2/sesofu/lexico.htm *Lexico Cerverano''].
Idioma fenicio

O **fenicio** (𐤃𐤁𐤓𐤉𐤌 𐤊𐤍𐤏𐤍𐤉𐤌) yera una luenga semitica d'a branca canaanea (semitico nordoccidental), charrata en o Liban, Siria por o menos dende a segunda metat d'o segundo milenio a.C.
Idioma arameu

L**'arameu** ye una luenga semitica con una historia de a o menos 3.000 anyadas. Estió una *[[lingua franca]]* de comunicacions entre diferents pueblos d'Orient meyo antes d'o periodo helenistico y encara yera una d'as luengas prencipals d'a zona dica que a cheneralización de l'arabe fació que l'arameu quedase restrinchito como luenga charrata en bellas comunidaz cristianas y chudievas de zonas marguinals, cadaguna con un dialecto propio.

## Historia de l'arameu
Iste periodo incluye l'arameu charrato por os arameus dende o suyo orichen dica que se consolida como luenga franca d'a rechión. L'arameu antigo comprende mas de trece sieglos d'historia d'a luenga. O punto mas important d'a historia de l'arameu antigo se troba arredol de 500 aC, cuan se converte en l'arameu imperial. L'arameu substituyó a atras luengas semiticas, como por eixemplo o hebreu, y por ixo ye l'idioma orichinal de bellas partes d'a Biblia asinas como a luenga prencipal d'o Talmut. A luenga aramea estió *lingua franca* dica que con o periodo helenistico habió de competir con o griego, pero encara en o periodo romano yera una d'as luengas prencipals y mes parlatas d'Orient meyo. Os diferents dialectos rechionals de l'arameu prenen relevancia cuán o griego reemplaza a l'arameu como luenga de poder en a rechión. Estió l'arameu y no o hebreu a luenga charrata por Chesús, y a luenga que se feba servir en o culto cristiano y textos sagratos competindo con o griego. Bellas formas de cristianismo que se convertioron en heterodoxias en relación a la ortodoxia imperial romana u bizantina refusoron de fer servir o griego y facioron servir l'arameu. L'arameu deixó de tener importancia como una d'as luengas prencipals d'a zona cuan con a invasión arabe se produció una islamización que siempre va acompanyata d'una arabización implicita, por estar l'arabe a luenga de l'Alcorán. D'esta traza l'arameu d'o sieglo XX, conoixito como neoarameu, yera a luenga de bellas comunidaz cristianas y chudievas de zonas marguinals en o Kurdistán y arredols. Con os esterminios d'as poblacions cristianas en a Primera Guerra Mundial, (que a mes d'afectar a os armenios en o conoixito chenocidio armenio tamién afectaba a os asirianos, caldeus y sirians) y a formación d'o estato d'Israel, (con a emigración de muitos chudieus d'Orient Meyo enta o estato chudieu), a presencia de l'arameu en a zona on se conservaba s'ha redueito muito, y en os países on s'han refuchiato ixas comunidaz ye en camín de desapareixer debant d'os idiomas oficials.

## Referencias

## Vinclos externos
Idioma escita

O **escita** estió una luenga indoiranica d'o grupo indoeuropeu charrata por os escitas, que en o sieglo V aC habitaban territorios d'as actuals Ucraína y Rusia. No bi n'ha textos y a sola conoixencia que en tenemos son antroponimos y toponimos.

Debant os pocos datos bels autors consideran as luengas d'os escitas y d'os sarmatas y atros pueblos como diferents fases en o desarrollo d'una mesma luenga u branca linguistica dentro d'as luengas iranicas; atra opción ye considerar-las totas como luengas con un orichen común dentro d'ixa branca.

## Veyer tamién
As luengas d'os scitas y sarmatas.
Fulleda

**Fulleda** ye un municipio catalán d'a comarca de Les Garrigues (provincia de Leida). 
 	
A suya población ye de 105 habitants en 2013, en una superficie de 15,96 km² y una densidat de población de 6,58 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Fulleda ye situata a 581 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

### Mugas
O suyo termin muga con L'Espluga Calba, Vinaixa y Tarrés.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Web municipal.
* Información d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
* Vocabulario.
Idioma ge'ez

O **ge'ez** ye una luenga que pueden parlar 200 personas en o cuerno d'Africa. A letra d'o himno de Chibuti ye escrita en ista luenga.

Actualment y dende o sieglo XII ye cuasi una luenga muerta, pero ye emplegata como luenga liturchica por cuantas Ilesias coptas y catolicas d'Etiopía y Eritrea, asinas como por os falaixas u chudieus d'orichen etíope.
Sulpicio Galba

**Sulpicio Galba** naixió lo 24 d'aviento de 3 aC y morió en Roma o 15 de chinero de 69 (títol en latín: *SERVIVS GALBA IMPERATOR CAESAR AVGVSTVS*), estió emperador romano dende chunio de l'anyo 68 dica la suya muerte por asasinato en l'anyo 69. Estió lo primero emperador de l'anyada d'os cuatro emperadors.

## Vinclos externos
Villanueva de Cameros

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Villanueva**''.

**Villanueva de Cameros''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja en a comarca de Camero Nuevo.

A suya población ye de 106 habitants (2005) en una superficie de 18,44&nbsp;km², con una densidat de población de 5,75 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Villanueva de Cameros se troba situada a 914 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 41&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Puestos d'intrés
* Ilesia de Sant Martín de Villanueva de Cameros.
* Ermita d'a Virchen d'as Nogueras.

## Veyer tamién
* Aldeanueva de Cameros.

## Vinclos externos
*  www.villanuevadecameros.com.
Aldeanueva de Cameros

**Aldeanueva de Cameros** ye un barrio rural de Villanueva de Cameros (La Rioja), situato a 5&nbsp;km d'ista localidat. A población ye de 14 habitants.

## Puestos d'intrés
*Ilesia de *Santa María del Valle*.
*Ermita de Santa Ana.

## Fiestas
**[[Santa Ana]]*, 26 de chulio
Ortigosa de Cameros

**Ortigosa de Cameros** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Camero Nuevo.

A suya población ye de 302 habitants (2005) en una superficie de 35,26&nbsp;km², con una densidat de población d'8,56 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Ortigosa de Cameros se troba situada a 1.069 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.

## Demografía

## Fiestas
* 16 de chulio, fiestas patronals en honor a la Virchen d'o Carmen.
Muro de Aguas

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Muro**''.

**Muro de Aguas''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Arnedo.

A suya población ye de 65 habitants (2007) en una superficie de 30,9&nbsp;km², con una densidat de población de 2,10 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Muro de Aguas se troba situada a 891 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 68&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.

## Demografía

## Fiestas
* 13 de chunio, Sant Antón de Padua.

## Vinclos externos
Alcorisa

**Alcorisa** ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Teruel situata en a comarca d'o Baixo Aragón.

A suya población ye de  habitants en una superficie de &nbsp;km².

## Mugas
O suyo termin municipal muga con Calanda, Foz Calanda, La Chinebrosa, Lo Mas de las Matas, Castellot, Berche, Los Olmos, Alloza y Andorra.

## Toponimia
O toponimo *Alcorisa* s'interpreta u a partir de l'arabe *Al Qurà* ("districto", "lugar"), u a partir de l'arabe *Al Qur* ("pueyo", "cabezo", "tozal"). A segunda hipotesi troba refirme en o feito que esta localidat ye a lo piet d'uns tozals de conglomerau.

Son microtoponimos interesans a partida *El conellero* (y tamién nombre de un club de carretera que ye en ixa partida), *Val de Presquera*, *Val Fonda*, *Carracorisa*, *Radiguero* y o mont *Vadiello*.

## Historia
En o sieglo XV perteneixeba a la Orden de Calatrava.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:3883
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:777 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:3296
  bar:2000 from:0 till:3245
  bar:2002 from:0 till:3318
  bar:2004 from:0 till:3495
  bar:2006 from:0 till:3633
  bar:2008 from:0 till:3692
  bar:2010 from:0 till:3642
  bar:2012 from:0 till:3556
  bar:2014 from:0 till:3433
  bar:2016 from:0 till:3326
  bar:2018 from:0 till:3276
  bar:2020 from:0 till:3298
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Sabastián.
* Ilesia de Santa María la Mayor, una ilesia d'estilo barroco, protechita legalment dende 2002 con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Esportes
* Alcorisa Fútbol Sala

## Fiestas
*Sant Sabastián, 20 de chinero.

## Referencias
Luengas chudeoitalianas

O **chudeoitaliano** ye un termino que se refiere a las variedaz lingüisticas d'o italo-romance usatas entre os decenos y ventenos sieglos en Roma y en Italia central y nortenya. O neolochismo *Italkian* fue acunyau por Solomon Birnbaum. Sindembargo, o termino *chudeoitaliano* ye una invención relativament moderna.

## Vinclos externos
* Chudeogriego y chudeoitaliano.
* Chudeoitaliano en o prochecto Rosetta.
* Chudeoitaliano en Ethnologue.
El Rasillo de Cameros

**El Rasillo de Cameros** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Camero Nuevo.

A suya población ye de 112 habitants (2006) en una superficie de 13,61&nbsp;km², con una densidat de población de 8,23 hab/km².

## Choegrafía
A localidat d'El Rasillo de Cameros se troba situada a 1.101 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 43&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Fiestas
* 7 d'agosto, Sant Mamés.
Alto Aragón

**Alto Aragón** ye la denominación con que se fa referencia a la rechión septentrional d'Aragón, y que d'ordinario ye equivalent a la de provincia de Uesca, encara que ta beluns en ye només que la parti pirinenca u semontanesa.

Manimenos, la denominación gosa d'abracar unas connotacions mes humanas que no administrativas. Asinas, puet asociar-se a unas caracteristicas etnolochicas y culturals propias que asinyalarían bellas diferiencias con as altras tierras aragonesas, amanando-se mes en ocasions ta as culturas pirinencas vecinas, y que se reflexan en as suyas trazas de vida (ya no tan acusatament, en parti per la migración d'os lugars enta as ciudaz), en a suya arquitectura y gastronomía (tipicament montanyesas), la vestimenta (celebrata, per ixemplo, en o Día d'o Traje Ansotano), l'idioma (en estar la zona constitutiva d'a luenga aragonesa y ixa en a que millor aguanta), las tradicions folcloricas, la mitolochía, etc.

L'Alto Aragón ye tamién, historicament, lo territorio d'os condatos primichenios d'o que remataría estando lo Reino d'Aragón.

## Vinclos exteriors
En castellano:
* Portal de l'Alto Aragón
* Fototeca de l'Alto Aragón
* Orichen d'os nombres d'os lugars altoaragoneses
* Web d'o Diario del Alto Aragón
* Web sobre os lugars d'a Val de l'Aragón
Arancón

**Arancón** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 102 habitants (2010) en una superficie de 77,61&nbsp;km² y una densidat de población de 1,31 hab/km².

## Vinclos externos
*  Pachina web municipal d'Arancón.
*
Pallaruelo de Monclús

:*Iste articlo tracta sobre *'Pallaruelo de Monclús**. Ta altros emplegos d'o [[toponimia|toponimo]] «Pallaruelo» se veiga **Pallaruelo (desambigación)**, y ta «Monclús» se veiga **Monclús (desambigación)**.''


**Pallaruelo de Monclús*' (en [[Idioma castellano|castellano]] y oficialment «*Pallaruelo de Boltaña*») yera un [[municipio]] historico d'[[Aragón]] y un toponimo popular con o que encara a part de huei se gosa referir colectivament a os nuclios que en van estar parte. Se o puede documentar dende o primer [[Censo d'a Matricula Catastral|censo moderno de 1842]] dica a suya absorción en o vecino municipio de [[Moriello de Monclús (municipio)|Moriello de Monclús]] en o [[censo de 1857]]. Se desconoix si existió bel nuclio que se decise propiament «Pallaruelo de Monclús» como ta haber-le dau nombre a o municipio, pus as suyas enrunas no mos han gosau arribar a l'actualidat, pero ye prou probable.

O municipio de Pallaruelo de Monclús o formaban os cualques [[lugar]]s y [[pardina]]s que se troban en as dos baixants d'a redol d'[[Sierra d'o Campanué|o Campanué]], en a muga d'entre as actuals [[comarcas d'Aragón|comarcas]] de [[Ribagorza]] y de [[Sobrarbe]]. Por a part ribagorzana, en feba parte dos pardinas: [[Ixantigosa|a Chantigosa]] y [[Rolespé]], vincladas con os nuclios d'a baixant occidental dica o punto de pasar a fer parte d'un municipio de conchunta. Por a man fovana, [[A Torre (Pallaruelo de Monclús)|a Torre]], [[Solaniella (Pallaruelo de Monclús)|Solaniella]] y [[A Villa (Pallaruelo de Monclús)|a Villa]], con a predominancia demografica en o municipio, en chunto con as pardinas de [[L'Alquería de Cotón|Cotón]] y [[O Lenero (Pallaruelo de Monclús)|o Lenero]]. Absolutament toz siete nuclios se troban despoblaus en l'actualidat.

En [[a Fueva]], encara en l'actualidat ye prou común que se refieran a o conchunto de os ditos siete lugars como «O Pallaruelo de Monclús» u simplament «O Pallaruelo»; expresions con as que no se gosan referir solo que a's asentamientos deshabitaus sino tamién a o mont y as propiedaz forestals de a redolada. Como en o caso d'o vecino termin municipal de Moriello de Monclús, l'apelativo «de Monclús» dimana d'una posible pertinenza a la [[baronía de Monclús]], en tiempos historicos mas pasaus, y no pas por estar amanau de o lugar desapareixiu de [[Monclús]], que yera en a [[val d'a Cinca]] a man de [[Mediano]]. L'apellido oficial «*de Boltaña''» tiene explicación mas difícil, pus a redolada de Pallaruelo dista mas de 25 kilometros (por as carreteras actuals!) de a villa de a val de l'Ara, y probablement no faiga referencia si que a la pertinencia a o partido chudicial de Boltanya.

### Os atros municipios absorvidos en a Fueva
*Toledo d'a Nata
*Moriello de Monclús
*Muro de Roda
*Mediano
*Clamosa

## Referencias
Benedet (Moriello de Monclús)

:*Iste articlo tracta sobre *'Benedet** , que ye una pardina d'a Fueva. Ta altros emplegos de l'[[antroponimia|antroponimo]] «**Benedet**» se veiga **Benedet (desambigación)**.''


**Benedet''' ye una pardina aragonesa d'o municipio d'a Fueva, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. Actualment se troba despoblada.

Benedet ye debaixo d'as garras d'a sierra d'o Campanué por os calcils d'a Fueva, en a marguin d'o camino tradicional que uniba Buetas con Moriello de Monclús sin pasar por Tierrantona, cuasi en plano en a fondonada fovana.

Forman a pardina una sola casa de vivienda con una capilleta particular. Como pardina, o lugar d'o que pendeba ye Moriello de Monclús, que, a demás, ye o mas amanau. Va estar parte d'o municipio de Moriello de Monclús dica d'antes que iste absorvise o Pallaruelo de Monclús, y dimpués os municipios de Ranyín, Tierrantona, Formigals y Troncedo.

## Referencias

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Solán (desambigación)

**Solán** puede estar:

*Una clara d'a selva u a versant a on que pega o sol d'un mont u montanya: Se veiga **[[Solana]]
*Una familia infanzona [[Bielsa|belsetana]] d'o sieglo XVI: **Linache d'os Solán'''

## Se veiga tamién
*Solana (desambigación)
*Solano (desambigación)
Linache d'os Fantova

**Fantova** u **Fantoba** ye l'apellido d'un linache d'infanzons aragoneses documentaus dende o sieglo XVIII en o municipio de Binacet, en a comarca d'a Cinca Meya y provincia de Uesca. L'apellido probablement dimana d'o lugar de Fantova, en a val d'o río Esera (baixa Ribagorza), que en l'actualidat fa parte d'o municipio de Graus, y formó ramificacions que fincoron en belaltras comarcas, como lo vecín Sobrarbe, a on que se conoix casas que han nombre «Fantova/oba» en O Lumo de Ranyín (A Fueva) y belaltros lugars.

L'apellido se documenta tanto transcrito con «B» como con «V». Significativament, en a suya forma «Fantova» o 50,39% d'os qui el tienen per primer apellido son naixidos d'a provincia de Uesca, seguidos d'os naixidos en a provincia de Barcelona (destino clasico en a emigración de muitos aragoneses), que suman o 15,89%.

## Referencias
Linache d'os Mur

**Mur** ye l'apellido d'un linache d'infanzons aragoneses que, d'alcuerdo con bels autors, serían naturals d'A Fueva (Sobrarbe, provincia de Uesca), a on que les s'ha puesto documentar dende o sieglo XVI en a localidat d'Aluchán y dende o XIV en Muro de Roda. L'apellido se conoix posteriorment en localidaz dispersas tanto en a comarca de Sobrarbe como en belaltras d'Aragón, y etimolochicament s'ha quiesto relacionar con a población fortificada de Muro de Roda («*Muro Mayor*» u simplament «*Muro*» en cualques textos historicos), enguán despoblada.

Bels autors en citan camals que habrían puesto fundar casas nuevas en Biarche, Aflor, Peralta d'Alcofeya y A Luenga  en o Semontano de Balbastro, Benás, Chía y Santa Llestra en Ribagorza, y en puntos tan luent d'a suya presumpta casa matriz de Sobrarbe como dica Chaca y Exeya d'os Caballers.

Manimenos, un proceso d'infanzonía sostenido en a val de Chistau (Sobrarbe, provincia de Uesca), en a localidat de Saraviello en 1652 da treslau que bels personaches naixidos en ixa val y que lievaban o mesmo apellido no teneban conoixencia de garra antipasau d'ellos que, en lievando-lo, no fese naixido si que en a dita val de Chistau, por el que d'estar ciertos os argumentos que i esgrimión os Mur chistavins (se conoix procesos d'infanzonía en éls que os interesaus gosaban mentir ta obtener o títol), a teoría d'as oríchens fovanas podría estar falsa u incompleta.

Isto fa pensar que as oríchens de l'apellido sigan anteriors a lo quiesto sieglo XVI cuan que se datan os primers Mur de A Fueva, y enlaza con una altra teoría que postula que l'apellido dimana d'un noble d'o sieglo XIII a qui lo rei Pero III, lo Gran, le habría atorgau o previlechio d'infanzonía. Ista posibilidat se troba documentada en un altro proceso d'infanzonía, en iste caso de 1327, mas de 40 anyos dimpués que morise lo dito rei, y el sinya una persona qui heba nombre Chuan de Mur, con residencia en Muro de Roda, por el que torna a cruzar-se con a val d'A Fueva.

Manimenos, por a disparidat de posibles oríchens, y por o numer de casas que ya se documentan con l'apellido en o sieglo XV (sieglo en o cual as fuents fiables en chenealochía son ya muit escasas), cal no descartar belaltras hipotesis, como as oríchens diverchents de l'apellido (en estando una palabra que gosa tener sentido en romance, podría haber apareixido en diferents puntos cheograficos, con radices toponimicas) u tamién que se remonten a bel momento de l'alta Edat Meya d'o cuál dificilment se'n podrá tener conoiximiento.

## Referencias

## Vinclos externos
* ''Linaje de los Mur'' en a ''Gran Enciclopedia Aragonesa online''.
Fueva (desambigación)

**Fueva** (d'o latín «*fovĕa*», «depresión en o terreno») puede estar:
*Una "fueva" u "foya" en o terreno.
*Una denominación popular con a que os habitants d'as vals de Sobrarbe fan alusión a os terrenos mas baixos que, como subcomarcas, fan parte d'a metat meridional d'a comarca de Sobrarbe, incluyindo-ie tanto «a Fueva de Tierrantona» como «a Fueva d'Arcusa» u «de Lecina», nombre con el que gosan aludir a lo Viello Sobrarbe. Se veiga **[[as Fuevas]]**.
*A comarca natural trascruzada por a Usía y a Nata, a os piez d'a Sierra Ferrera, a dintro d'a comarca de Sobrarbe. Se veiga l'articlo **[[a Fueva]]**.
*Un municipio d'a comarca de Sobrarbe, parte d'a val d'antes mentada, con l'ayuntamiento en o lugar de Tierrantona. Se veiga l'articlo **[[A Fueva (municipio)|a Fueva]]**.
*Una casa que feba de fonda a man d'o puerto d'o Sarrablo, en o termin municipal de Boltanya. Se veiga **[[Mesón de Fuevola]]**.