open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luengas mongols

Las **luengas mongols** son una familia d'uns trece idiomas fablatos a l'Asia Central.

## Filiación lingüistica
Bels lingüistas han proposato d'agrupar ista familia en una superfamilia altaica, chunto con as luengas turquicas y las tungús, encara que la hipotesi no ye acceptata per toz.

Ta bels lingüistas, la hipotetica superfamilia altaica podría estar emparentata con as luengas uralicas (como l'hongaro u lo finés), formando asinas una macrofamilia uraloaltaica.

## Idiomas
Lo mes conoixito de los idiomas d'ista familia ye lo mongol (a Mongolia, ***mongol jel***, en ortografía cirilica; y ***mongyol kele*** a la Mongolia interior, que fa uso d'una escritura vertical derivata de la uigur), idioma mayoritario de los habitadors de Mongolia, fablato per uns dos millons y meyo de personas a Mongolia, parti de Rusia y la Mongolia Interior, China.

## Clasificación
* Mongol occidental
** Oirato y calmuco
** Darkhato
* Mongol septentrional
** Buriato
** Mongol de Khamnigán
* Mongol nordoriental
** Daur
* Mongol central
** Khalkha u mongol
* Mongol centromeridional
** Yugur oriental (u *sera yugur*)
* Mongol sudoccidental
** Mogol
* Mongol sudoriental
** Monguor (u tu)
** Dongxiang (u santa)
** Bonan
** Kangkhia

## Vinclos externos
*  Clasificación de las luengas mongols seguntes lo Ethnologue.
*  Pachina sobre las luengas mongols de la organización PROEL.
Puent d'a Reina de Chaca

:*Iste articlo ye sobre un *'municipio aragonés**. Ta lo municipio de Navarra se veiga [[Puent de la Reina]]''.

**Puent d'a Reina de Chaca*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Puente la Reina de Jaca'') ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situau en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 47,82&nbsp;km² y una densidat de población de &nbsp;hab/km².

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:305
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:61 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:241
  bar:2000 from:0 till:232
  bar:2002 from:0 till:256
  bar:2004 from:0 till:246
  bar:2006 from:0 till:232
  bar:2008 from:0 till:222
  bar:2010 from:0 till:215
  bar:2012 from:0 till:286
  bar:2014 from:0 till:276
  bar:2016 from:0 till:272
  bar:2018 from:0 till:260
  bar:2020 from:0 till:245
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Antón de Padua de Puent d'a Reina de Chaca, la ilesia parroquial d'o lugar, consistent en una capiella en a suya casa d'o lugar.

## Comunicacions
* N-240.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.

## Referencias
Albero Baixo

**Albero Baixo** (en castellano *Albero Bajo*) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'os Monegros y partiu chudicial de Uesca.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 22,08 km² y una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Albero Baixo ye situata a 411 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.

## Toponimia
En o *[[Libro del Reparo del General]]* de 1489-1491 s'escribe *Albero de Iuso*. Apareixe como *Albero de Yuso* en o Fogache de 1495.

Bi ha bel microtoponimo con fonetica aragonesa como *[[Cascallar]]*, *Saso [[Cascallo]]*, *El Plano*, *[[Puyalones (Albero Baixo)|Puyalón]]*, *El Torrullón*, *Penya [[Figuera]]*, *El [[Forato]]* y *Las [[Lacuna]]s*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:149
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:30 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:119
  bar:2000 from:0 till:109
  bar:2002 from:0 till:109
  bar:2004 from:0 till:93
  bar:2006 from:0 till:111
  bar:2008 from:0 till:112
  bar:2010 from:0 till:96
  bar:2012 from:0 till:114
  bar:2014 from:0 till:122
  bar:2016 from:0 till:137
  bar:2018 from:0 till:141
  bar:2020 from:0 till:132
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Referencias

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca.
Aísa

**Aísa** ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 80,91 km² y una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Aísa ye situada a 1.043 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 104 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.

O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Estarrún, un afluent d'o río Aragón.

### Mugas
O termin municipal d'Aísa muga a o norte con Ansó; a l'este con Canfranc, Villanuga y Borau; a o sud con Chaca; y a l'ueste con Val d'Echo, Aragüés d'o Puerto y Chasa.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 10.08&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 2.63&nbsp;°C y en chulio de 19.4&nbsp;°C.

## Demografía

O censo de 1981 encopora l'antigo municipio d'Esposa.

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción d'Aísa.

## Personalidaz naixitas d'Aísa
*Categoría principal:* Naixius d'Aísa.

## Veyer tamién
* Candanchú (estación d'esquí).
* Lista de municipios de Uesca.

## Referencias

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Aísa.
Nazaret

**Nazaret** (en hebreu נָצְרַת, *Náẓərat*; en arabe الناصرة, *an-Nāṣirah*) ye una ciudat d'Israel, que se troba situada en o districto Norte de dito país.

A suya población ye de 60.000 habitants (2005) en una superficie de 16,50 km².

## Cristianismo
En ista ciudat vivió Chesucristo.

## Referencias

## Veyer tamién
* Cristianismo.

## Vinclos externos
Bremen (estau)

**Bremen** ye o mas chicot d'os 16 *[[estaus d'Alemanya|Bundesländer]]* en que ye dividita Alemanya.

O Estau de Bremen ye formato por dos enclaus desalpartatos un de l'atro, as ciudaz de Bremen y Bremerhaven. Ista zaguera situata a o canto d'a Mar d'o Norte (o nombre en alemán significa puerto de Bremen). As dos ciudaz son rodiatas por o estau de Baixa Saxonia.

## Demografía

## Gastronomía
A gastronomía de Bremen se compone d'os ingredients tipicos de la cocina d'o norte d'Alemanya. O estau de Bremen se troba rodiau por o territorio de Baixa Saxonia y comparte con él beluna d'as suyas variedaz y estilos de cocina.

Birollas tipicas son: 
*Braunkohl und Pinkel.
*Hochzeitssuppe.
*Bremer Labskaus.
*Bremer Kükenragout.
*Bremer Kluten.
*Knipp.
*Bremer Klaben.

## Referencias

## Vinclos externos
Romareda

**Romareda** puet estar

*O **estadio de fútbol** d'o Real Zaragoza, La Romareda
*O **[[La Romareda (Zaragoza)|barrio de la Romareda]]**, a on que se troba l'anterior estadio.
Pero I

**Pero I** u **Pietro I** puet estar una d'as siguients personas:

***[[Sant Per]]**, primer Papa (?-67).
***[[Pero I d'Aleixandría]]**, patriarca d'Aleixandría entre 300 e 311.
***[[Pero I d'Aragón]]**, rei d'Aragón e de Navarra (1070-1104).
***[[Pero I de Valencia]]**, rei d'Aragón como Pero III, conoixito como Pero *lo Gran* (1239-1285).
***[[Pero I de Barcelona]]**, rei d'Aragón como Pero II, conoixito como *lo Catolico* (1177-1213).
***[[Pero I de Borbón]]** (1311-1356).
***[[Pero I de Brasil]]** y IV de Portugal, conoixito como *lo Rei Soldato* (1798-1834).
***[[Pero I de Bretanya]]** (1190-1251).
***[[Pero I de Bulgaria]]**, zar de Bulgaria entre 927 e 969 (?-970).
***[[Pero I de Castiella]]**, *o Cruel* (1334-1369).
***[[Pero I de Chipre]]**, rei de Chipre y tetular de Cherusalem (1328-1369).
***[[Per de Courtenay|Pero I de Costantinoble]]**, emperador de l'Imperio Latino de Costantinoble (?-1219).
***[[Pero I de Foix]]**, (?-1071).
***[[Pero I d'Hongría]]** (1011-1059).
***[[Pero I de Montenegro]]**, principe de Montenegro entre 1781 e 1830.
***[[Pero I de Oldemburgo]]**, duque d'Oldemburgo entre 1823 e 1829.
***[[Pero I de Portugal]]**, *o Chusticiero* (1320-1367).
***[[Pero I de Saboya]]**, conte de Saboya entre 1060 e 1078.
***[[Pero I de Serbia]]**, rei de Serbia y dimpués d'o Reino d'os Serbios, Croatas y Eslovenos (1844-1921).
***[[Pero I de Sicilia]]**, rei d'Aragón como Pero III, conoixito como Pero *lo Gran* (1239-1285).
***[[Pero I de Rusia]]**, *lo Gran* (1672-1725).
***[[Remón Berenguer IV de Provenza|Pero I de Cerdanya]]**, conte de Cerdanya y Provenza (1158-1181).
Mecanica clasica

A **mecanica clasica** ye tamién conoixita como Leis de Newton (Sistema inercial) en honor a Isaac Newton, qui fació contribucions fundamentals a esta teoría. A mecanica ye a parte d'a fisica que estudia as fuerzas. Se trestalla en:

* Estatica, que tracta sobre as fuerzas en equilibrio mecanico.
* Cinematica, que estudia o movimiento sin contar con as causas que lo producen.
* Dinamica, que estudia os movimientos y as causas que los producen.

Aa mecanica clasica reduz o suyo estudio a o dominio d'a experiencia diaria, ye decir, a eventos que succeden a velocidaz a-saber-lo menors que a velocidat d'a luz y a escala macroscopica.

## Importancia d'a mecanica clasica
A mecanica clasica ye un modelo fisico macroscopico d'o entorno fisico. Ye relativament fácil de comprender y de representar matematicamén. En consecuencia, ye de millor aplicar que a Mecanica cuantica, nomás aplicable a particlas elementals y entornos microscopicos.

A mecanica clasica ye suficientment valida ta a mas gran parte d'os casos practicos cutianos en una gran cantidat de sistemas. Esta teoría, por eixemplo, describe con gran exactitut sistemas como codetes, movimiento de planetas, moleculas organicas, trompos, trens y trachectorias de móbils en cheneral.

A mecanica clasica de Newton ye amplament compatible con atras teorías clasicas como l'eletromagnetismo y a termodinamica, tamién "clasicos" (estas teorías tienen tamién o suyo equivalent cuantico).

## Vinclos externos
L'Almunia de Sant Chuan

:*Este articlo ye sobre *'L'Almunia de Sant Chuan**, un [[municipio]] d'a provincia de [[provincia de Uesca|Uesca]]. Ta d'atros usos d' **Almunia**, veyer [[Almunia (desambigación)]].''


**L'Almunia de Sant Chuan*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Almunia de San Juan*) ye un [[municipio]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]]. A suya [[Población humana|población]] ye de  habitants en una [[superficie]] de 35,67 [[km²]] y una [[densidat de población]] de  hab/km².

== Toponimia ==
En [[aragonés medieval]] *Almunia* u *Almunya* significa *finca rustica con huerto*, y provién de l'[[Idioma arabe|arabe]] *Al Mounya''.

O lugar ye mencionato en un texto medieval d'a colección de l'Archivo d'a Corona d'Aragón:

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:750
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:150 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:709
  bar:2000 from:0 till:682
  bar:2002 from:0 till:683
  bar:2004 from:0 till:660
  bar:2006 from:0 till:650
  bar:2008 from:0 till:667
  bar:2010 from:0 till:664
  bar:2012 from:0 till:664
  bar:2014 from:0 till:681
  bar:2016 from:0 till:672
  bar:2018 from:0 till:654
  bar:2020 from:0 till:666
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
*Casa d'o lugar.
*Ilesia de Sant Per, sieglo XVI.

## Fiestas
*20 de chinero, Sant Sabastián.
*Agosto, Virchen d'a Piedat.

## Referencias

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca
Abaruela de Tubo

**Abaruela de Tubo** (*Abargüela de Tubo* en a grafía de Uesca, en castellano *Alberuela de Tubo*) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situau en a comarca d'os Monegros y partiu chudicial de Uesca.

A suya población ye de  en una superficie de 20,9 km² y una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Abaruela de Tubo ye situata a 350 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 39 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Sodeto.

## Luengas y parlas
O lexico d'intrés etnografico d'Abaruela de Tubo se conoix relativament bien en figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla *Hu 304*.

## Historia
Os primers asentamientos de humans d'os que se tienen prebas en a zona que ocupa actualment o municipio son d'orichen musulmán, con o testimonio d'os repuis que bi ha de l'antigo castiello que conquistó Alifonso I d'Aragón en primerias d'o sieglo XII.
 
L'asentamiento poblacional actual ye un lugar creyau en os anyos 1950 ta recibir nueva población en os plans de nuevos reganos, devantau en tierras que d'antis mas perteneixeban a o duque de Villahermosa.

## Economía
A economía d'o lugar ye prencipalment adedicada a o sector primario y mas que mas l'agricultura y a ganadería. Dende a construcción d'a canal d'o Flumen podioron cultivar-se zonas de regano con mas variedat de productos y una ganadería mas intensiva.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:408
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:82 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:388
  bar:2000 from:0 till:388
  bar:2002 from:0 till:380
  bar:2004 from:0 till:370
  bar:2006 from:0 till:357
  bar:2008 from:0 till:358
  bar:2010 from:0 till:355
  bar:2012 from:0 till:348
  bar:2014 from:0 till:327
  bar:2016 from:0 till:315
  bar:2018 from:0 till:309
  bar:2020 from:0 till:290
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Castiello d'Abaruela de Tubo, un castiello d'o sieglo IX devantato por os musulmans.
* Ermita d'a Virchen d'o Castiello, una ermita en estilo gotico.
* Ilesia de Sant Chuan Evanchelista, una ilesia d'o sieglo XIII en estilo romanico esviellata en os sieglos XVII y XVIII.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina web municipal.
Ardisa

**Ardisa** ye un municipio aragonés d'a comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 27,18 &nbsp;km² y una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Ardisa ye situata a o canto d'o río Galligo, a man de l'entibo d'Ardisa, construyito en 1932. Ye a 433 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 41 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Sierra os Blancos y Casas d'Esper.

### Mugas
Ardisa muga a o norte con Santolaria de Galligo (en a comarca d'a Plana de Uesca, encara que ye d'a provincia de Zaragoza); a l'este con Biscarrués (en a Plana de Uesca y provincia de Uesca); a o sud con Puent de Luna (en Cinco Villas y provincia de Zaragoza); y a l'ueste con Luna, tamién en Cinco Villas y en a provincia de Zaragoza.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Castiello-palacio d'os Gurreya, que se deciba enantes *Bellestar* y agora *La Ballesta*. O castiello de Bellestar fue construyito en 1083 por o rei Sancho Remíriz, y conserva una torre con almenas, que dimpués fue murallata. Ye rodiato por un edificio posterior en estilo gotico, que ye o palacio.
* Ilesia de Santa Ana d'Ardisa, una ilesia en estilo renaixentista adedicada a Santa Ana que conserva un retablo de Sant Chuan Baptista d'o sieglo XV en estilo gotico y unatro retablo de Santa Ana d'estilo renaixentista. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Ermita de Sant Vicent d'Ardisa, que conservaba una talla de Chesús de Nazaret en estilo romanico, que hue se troba en o Museu Diocesano de Chaca.
* Ermita de Nuestra Sinyora de Miramont d'Ardisa, d'o sieglo XII en estilo romanico.
* Ermita de Sant Chuan de Barto, hue en runas.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Zaragoza.

## Referencias

## Vinclos externos
*Sitio web oficial municipal d'Ardisa.
Bagüés

**Bagüés** ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers (d'antis mas, dependeba d'o partiu chudicial de Sos d'o Rei Catolico dica a suya integración en o partiu chudicial d'Exeya). Pende d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona.

A suya población ye de 23 habitants (2010) en una superficie de 30,64 km² y una densidat de población de 0,75 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Bagüés se troba situata a 827 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 160 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

D'o suyo termin municipal feba parte o despoblato (u *coto redondo*) de Miranda.

### Mugas
O termin municipal de Bagüés muga a o norte con Mians (en a provincia de Zaragoza y comarca d'a Chacetania); a l'este con A Canal de Berdún (provincia de Uesca y comarca d'a Chacetania); a o sud con Longars (provincia de Zaragoza y comarca de Cinco Villas); y a l'ueste con Os Pintanos (provincia de Zaragoza y comarca de Cinco Villas).

## Historia
En o sieglo XV perteneixeba a la Castellanía d'Amposta.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:50
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:34
  bar:2000 from:0 till:46
  bar:2002 from:0 till:42
  bar:2004 from:0 till:43
  bar:2006 from:0 till:34
  bar:2008 from:0 till:32
  bar:2010 from:0 till:23
  bar:2012 from:0 till:20
  bar:2014 from:0 till:15
  bar:2016 from:0 till:12
  bar:2018 from:0 till:12
  bar:2020 from:0 till:16
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia d'os Santos Chulián y Basilisa de Bagüés, un ilesia devantata en os anyos 1080 en estilo romanico. En 1966 se i troboron pinturas romanicas, que hue se conservan en o Museu Diocesano de Chaca.
* Ermita d'a Virchen d'a Paruela, tamién en estilo romanico.

## Referencias

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Zaragoza.
Medicina

:*Iste articlo ye sobre la ciencia d'a Medicina, ta lo medicamento, se veiga *'medecina**''.


A **Medicina*' (d'o [[latín]] *medicina* *mederi* que significa curar, cudiar, medicar) ye la [[ciencia]] que tien por obchecto o estudio d'as [[malautía]]s, a suya causas, tractamiento, y aprevención.

Un d'os premio mas prestichiosos ta un medico ye o [[Premio Nobel de Medicina u Fisiolochía‎]].

== Materias d'a Medicina ==
* *Anatomía*.
* *Citolochía*.
* *Histolochía*.
* *Anatomía patolochica*.
* *Bioetica*.
* *Bioestatistica*.
* *Biofisica*.
* *Biolochía*.
* *Bioquimica*.
* *Embriolochía*.
* *Farmacolochía*.
* *Fisiolochía*.
* *Chenetica*.
* *Historia d'a Medicina*.
* *Patolochía*.
* *Psicolochía medica''.

## Referencias

## Vinclos externos

* // [Pachina web d'a [Organización Mundial d'a Salut] (OMS)].
Hesse

**Hesse** (en alemán *Hessen*) ye un d'os 16 estaus federatos d'Alemanya, tien una superficie de 21.114,94 km² y una población de seis millons d'habitants. A suya capital ye Wiesbaden.

## Cheografía
Hesse s'extiende dende o centro aproximau d'Alemanya de sud a sud-ueste y muga con una longaria total de buega de 1410&nbsp;km con os estaus de Renania d'o Norte-Westfalia (longaria d'a buega: 269,3&nbsp;km), Baixa Saxonia (167,0&nbsp;km), Turinchia (269,6&nbsp;km) , Bavera (261,9&nbsp;km), Baden-Württemberg (176,5&nbsp;km) y Renania-Palatinato (266,3&nbsp;km).

Hesse ye un d'os estaus mas densament boscosos d'Alemanya, ya que as selvas aquí cubren arredol d'o 42 por ciento de l'aria.

O punto mas alto d'o país ye en Wasserkuppe (950,2 m sobre o livel d'o mar) en o Rhön en o districto de Fulda.

## Demografía

## Organización politico-administrativa
### Districtos
Os districtos rurals (*Landkreise*) en o estau federau de Hesse (ordenaus por as suyas rechions u *Regierungsbezirke*) son os siguients: 

### Ciudaz independients
En o territorio existen as siguients ciudaz independients:

* Darmstadt (DA)
* Frankfurt am Main (F) 
* Kassel (KS) 
* Offenbach am Main (OF) 
* Wiesbaden (WI)

### Ciudaz con un estatus especial (''Sonderstatusstädte'')
Con a reforma feita en 1974 bellas ciudaz perdioron o estatus de grans ciudaz (*größeren Städte*). Seguntes a definición local de *Sonderstatusstädte*, en Hesse bi ha 7 y son:
* Bad Homburg v. d. Höhe
* Fulda 
* Gießen 
* Hanau 
* Marburgo
* Rüsselsheim am Main
* Wetzlar

### Diez ciudaz mas importants

## Lista de ministro-presidents de Hesse

## Gastronomía
Como que reflecto d'a suya ubicación central dentro d'Alemanya, a cocina d'Hesse fusiona a cocina d'o norte y o sud d'Alemanya,  con una gran influencia de la cocina bavera. Os gustos acetos dominan a cocina, con vins, cebollas y vinagre popular.

Birollas tipicas son:
*Handkäse.
*Bethmännchen.

## Referencias
Verde

:*Iste articlo ye sobre a color dita *'verde**. Ta atros usos se veiga [[verde (desambigación)]].''



O **verde*' ye una [[color]] con una [[lonchitut d'onda]] d'uns 550&nbsp;nm. O suyo complementario ye o [[royo]].

Pa matices de color u tendencias de color verde s'utilizan: afardachau, enverdisquiau, verdal, verdenco, verdenyo, verderisco, verdisco, verdoso y verderoso.

== Etimolochía ==
L'orichen etimolochico de *verde* ye o latín *VIRIDIS*, a traviés de l'[[acusativo]] *VIRIDEM*.
**VIRIDE* > *verede* > *verde*.
En aragonés l'[[colors en aragonés|adchectivo de color]] *verde* no gosa tener una forma diferent pa o [[chenero gramatical en aragonés|chenero gramatical]] feminín, manimenos una forma analochica *verda* existió en [[romance navarro]] y se podió documentar encara en a [[aragonés aragüesino|Val d'Aragüés]] a mitat d'o [[sieglo XX]].

== O verde en a sociedat ==
* Os ecolochistas gosan emplegar o verde por estar una color frecuent en a naturaleza. [[Greenpeace]], un grupo ecolochista, lo usa por a suya asociación con a vida. Os [[partiu politico|partius politicos]] ecolochistas se dicen "[[partiu verde|partius verdes]]".
* O verde ye a color tradicional d'o [[Islam]].
* O verde simboliza a preferencia de paso en os [[semaforo]]s, abanzar, u que bel dispositivo funciona correctament.
* A [[invidia]], un d'os siet [[pecato capital|pecatos capitals]], gosa relacionar-se con o verde.
* En a [[Edat Meya]] s'asociaba a o [[diaple]] (agora a suya color ye o [[royo]]).
* Ye a color de l'[[asperanza]] (y por tanto de l'idioma [[esperanto]]).
* En a [[placha]], a bandera verde significa: *banyo libre''.

## Galería

Imachen: Plagiomnium affine laminazellen.jpeg | Cloroplastos d'as celulas vechetals con clorofila, que da color verde a las plantas.
Imachen:Feu vert.jpg | As senyals verdes indican que se puede abanzar, u que bel dispositivo funciona correctament.
Imachen:Deherainia smaragdina0.jpg | Flor verde.
Imachen: River Holbox island Mexico Fluss (19991380170).jpg|Color verde d'as aguas de río en Holbox, Mexico.
Imachen:Mantid August 2007-2.jpg| Tocamanetas verde ideyal pa mimetizar-se en as plantas.
Imachen:Grasshopper (2448635216).jpg|Pantingana.
Imachen:Green Eye.jpg|Uellos de color verde.


## Notas


## Referencias

## Enlaces externos
Narancha

:*Iste articlo ye sobre a color narancha. Se veiga tamién a fruita en [[narancha (fruita)]].*

O **narancha** (de l'arabe *nāranǧ*) u **toroncha** (de l'arabe *tųrųnǧa*) ye una color que tien una lonchitut d'onda d'entre 620 y 585 nm, ye entre o royo y l'amariello. O suyo color complementario ye l'azul.

Pa matices de color u tendencias de color verde s'utilizan: naranchau, toronchau y anaranchau.

## Etimolochía
O suyo nombre viene d'a fruita homonima. En o sieglo XV se cita en textos medievals *chamelotes de color toronja*.

## O narancha en a sociedat
* Ye a color nacional d'Holanda.
* En Irlanda d'o Norte s'asocia con o protestantismo.
* Ye asociata a la enerchía.
* En a heraldica representa a honor, no ye una color guaire frecuent.
* Estió a color d'a bandera d'a revolución d'Ucraína.
* Ye o emblema de muitos partius politicos, tradicionalment os d'a oposición.
* *[[Naranjito]]* yera a mascota d'os Mundials de Fútbol de 1982 d'Espanya.
* Ye una color sagrata ta os hinduistas.
* Os intermitents d'os autos son d'ista color, ya que indica ficacio (igual que a luz d'o semaforo).

## Galería d'imáchens

Imachen:Mika Kallio KTM 125.jpg| Moto KTM de Mika Kallio.
Imachen:Orange slice - right.jpg|Rodoncha de taroncha.
Imachen:Orange Mini Mushroom (6402537531).jpg|Fongueta.
Imachen:Buberel unknown flower 3.jpg|Flor.
Imachen:Ocaso - aeropuerto en san luis.jpg|Boca de nueit en l'aeropuerto de Sant Louis.


## Referencias

## Vinclos externos
Basket Zaragoza

**Basket Zaragoza** puet estar:

*Basket Zaragoza 2002, equipo masculín de basketbol d'a ciudat de Zaragoza.
*Club Deportivo Basket Zaragoza, equipo femenín de basketbol d'a ciudat de Zaragoza.
Griso

O **griso** ye una color con campo cromatico definiu por a febleza u l'ausencia d'impresión de color, con intensidat luminosa menor que a d'o blanco y mayor que a d'o negro.

As imáchens fotograficas que no presentan garra impresión de color son ditas por un regular en "blanco y negro".

Pa matices de color u tendencias de color griso s'utilizan os adchectivos: agrisau, grisenco, grisisco y grisoso. Pa os animals d'iste color son utilizaus lobarro, tordillo y tordo.

## Etimolochía

Griso deriva probablement d'o latín medieval *griseus*, y este d'o protochermanico **grisja–*, ‘griso’.

## Referencias

## Vinclos externos
Ferrando II d'Aragón

**Ferrando II d'Aragón y V de Castiella** dito *o Catolico* (Sos d'o Rei Catolico, Zaragoza, 10 de marzo de 1452 - †Madrigalejo, Cáceres, 23 de chinero de 1516) estió rei d'Aragón entre 1479 y 1516.

Ferrando yera fillo de Chuan II, rei d'Aragón, y d'a suya segunda muller, Chuana Henríquez. Yera asinas chermanastro d'o prencipe Carlos de Viana y d'Alionor de Foix, fillos de Blanca, reina de Navarra, a primera muller de Chuan II. Reconoixito como hereu d'a Corona d'Aragón en 1462, dimpués d'a muerte d'o suyo chermanastro Carlos en 1461.

Ye en o reinau de Ferrando II cuan se produce l'abandono de l'aragonés como idioma escrito oficial a favor d'o castellano.

## Vinclos externos

*  ''Ferrando II d'Aragón'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.

## Referencias
Idioma napolitán

O **napolitán** (*napulitano*) ye una luenga romanz perteneixient a lo grupo italorromanico y a lo subgrupo conoixiu como ''italoromanzo meridionale intermedio'', charrada en a ciudat de Nápols y en as rechions d'os Abruzos, la Basilicata, Calabria septentrional, la Campania, lo Lazio meridional, las Marcas meridionals, Molise y Pulla centro-septentrional, todas ellas situadas en o sud d'Italia. Seguntes *[[Ethnologue]]*, en o 2009 yera charrato per mes d'11 millons de personas.

En ista luenga son escritas todas las cancions tradicionals napolitanas, tals como *[['O surdato 'nnammurato]]*, *[['O sole mio]]*, *[[Funiculì, funiculà]]*, *[[Torna a Surriento]]* y  *[[Santa Lucia (canción)|Santa Lucia]]*.

## Dialectos

## Ortografía
Igual que l'italiano,  la *c* seguida de *e* u *i* se pronuncia *ch*, mientres que se pronuncia /k/ debant de *a*, *o*, *u*. Pa mantener lo son /k/ debant de *e* u *i* caldrá anyadir una *h*: *chiste* (iste) se pronuncia /'kĭs.te/. Pa obtener o son "ch" debant d'as de demás vocals s'anyade una *i*: *muscio* (floixo).

A diferencia de l'italiano, en o napolitán as vocals finals se pronuncian cuasi siempre /ə/ dependendo d'a posición d'a parola en a frase. Tamién, lo napolitán poseye la *j* en o suyo alfabeto. Ista se pronuncia como /j/ u "y" en aragonés: nap. *tuojo*; ara. *tuyo*.

## Bibliografía
* C. Grassi, A. A. Sobrero y T. Telmon. *Fondamenti di dialettologia italiana*, Roma-Bari, Editori Laterza, 1997, ISBN 88-420-5131-4.

## Referencias

## Vinclos externos
Premio literario Villa de Sietemo

O **Premio literario Villa de Sietemo** estió un premio atorgau en o certamen de literatura en luenga aragonesa promoviu por o Concello de Sietemo, con a colaboración d'o Consello d'a Fabla Aragonesa, que se celebraba cada dos anyos en o debantdito lugar dica o 2013.

A primer edición d'o premio se celebró en 1991, convocada por o Concello de Sietemo y con l'aduya d'a Deputación Cheneral d'Aragón, o Consello d'a Fabla Aragonesa, Ibercaja y o Instituto de Estudios Altoaragoneses.

Os premios yeran en a modalidat de poesía y de narrativa (curta). Amás d'os premios chenerals, podeban conceder-sen accésitz y premios especials.

Os treballos ganadors, que replegan obras en aragonés común y dialectal, se publicaban en una colección clamada "O manantial de Sietemo". O nombre ye quitau d'una d'as narracions que obtenioron accésiz en a primer edición, *O manantial de Sietemo*, de Nieus Izquierdo Nasarre.

## Ganadors d'o Premio cheneral de poesía

## Ganadors d'o Premio cheneral de narratiba

(1) En a lista no feguran os ganadors d'accésiz y premios especials.
Ferrando II

**Ferrando II** puet estar:

* Ferrando II, rei de Leyón (1157-1188).
* Ferrando II, rei d'Aragón, dito *lo Catolico* (1479-1516); rei de Castiella como Ferrando V (1474-1504) y de Nápols como Ferrando III (1504-1516). 
* Ferrando II, rei de Nápols (1495-1496), dito *Ferrandino*.
* Ferrando II, archiduque d'Austria (1564-1595)
* Ferrando II, emperador d'os romanos (1619-1637).
* Ferrando II, gran duque de Toscana (1620-1670).
* Fernando II, rei d'as Dos Sicilias (1830-1859). 
* Ferrando II, rei de Portugal (1837-1853).
Remiro I

Bi ha cuantos monarcas con o nombre de **Remiro I**:

***[[Remiro I d'Aragón|Remiro I]]**, rei d'Aragón de 1035 a 1069.
***[[Remiro I d'Asturias|Remiro I]]**, rei d'Asturias de 842 a 850.
Ordino

**Ordino** ye una parroquia situata en una val en a parti nord-ueste d'o Prencipau d'Andorra, con una superficie de 89,3&nbsp;km² y una altaria de 1.298 metros sobre o livel d'a mar en Ordino, 1.654,8 metros en o Serrat, 2.740 metros en o Casamanya, 2.539 en o Port d'o Rat, 2.878 en o pico de Tristaina y 2.395 en o puerto de Siguer.

A suya población en chunio d'o 2004 yera de 3.066 habitants, distribuita en os lugars que forman a val: Ordino, Segudet, Sornàs, Ansalonga, La Cortinada, Arans, Llorts y El Serrat. A capital d'a val y seu d'o Común d'a Val d'Ordino ye a población d'o mesmo nombre, que teneba 1.953 habitants en chunio de 2004.

A economía d'a val d'Ordino se centra prencipalment en o sector terciario u de servicios y en a explotación d'os suyos atractivos naturals y culturals.

## Vinclos externos
*  Web d'o Ministerio de Turismo y Medio Ambient d'o Prencipau d'Andorra
*  Comú d'a Val d'Ordino
*  Fotos d'Ordino
Occitán aranés

L**'aranés** ye una variedat de l'occitán, d'o dialecto gascón. Ye a luenga propia d'a Val d'Arán (*era Val d'Aran*). Ye luenga oficial en toda a Comunidat Autonoma de Catalunya chunto con o castellano y o catalán dende l'aplicación d'o nuevo estatuto d'autonomía o 9 d'agosto de 2006. En a val ye a luenga d'amostranza en as escuelas dende 1984.

O 90% d'os araneses la entienden y un 65% la pueden parlar, anque se troba en una clara situación de minorización en relación a lo castellano.

## Descripción lingüistica
*L'aranés perteneix a lo gascón, parlar occitan u luegua independent asociada a iste. L'aranés ye a o gascón lo que ye lo rossellonés a lo catalán, ye decir un parlar de transición. Triplement: enta a o lenguadociano pirinenco, en particular en a parti oriental d'o país (*jos, naut, vida, forma, ora, arturar*; plurals masculins en -i, etc), enta lo catalán ribagorzano y pallarés (*vides, manar, demanar* iste zaguer anticuau en gascón ), y enta  a l'aragonés (*nhèu*). Amás, en a val d'Aran como en toda Occitania, cada lugar tiene a suya variedat, asinas l'aranés se subdivideix en cuantos parlars. Como a val d'Aran ye un puesto de montanya a on as diferencias se manifestan claramente d'un lugar a atro, a sobén cal posar en relación istas con as oposicions que deseparan o dialecto comenchés y o dialecto coseranés d'a muga (por ex. *ostieu/ostiu* contra *estiu*)
***o**, u: se pronuncia a "u" de l'aragonés y castellano, *Arró*.
* **ò**: con accento grau se pronuncia "o" ubierta, como en catalán, *Vilamòs*.
* **u**, ú: se pronuncia como a "u" del francés: *Salardú*. En posición d'o diftongo, se pronuncia como a "u" de l'aragonés y o castellano, *mau*.
* **è**: con accento grau se pronuncia "e" ubierta como en catalán u francés: *Aubèrt*.
* **lh**: se pronuncia como a "ll" de l'aragonés y castellano: *Vielha*.
* **nh**: se pronuncia como a "ny" de l'aragonés y catalán u a "gn" en francés y italiano: *Unha*.
* **sh**, **ish**: se pronuncia como en aragonés a "x" y en francés a "ch": *peish*.
* **th**: se pronuncia siempre como una "t".
* **h**: ye muda, pero en bels lugars se pronuncia aspirada: *hum*.
* **n**: ye muda en os plurals de palabras que tienen "n" final en singular: *camins*.

## Referencias
Campo (Uesca)

**Campo** ye un municipio aragonés de la provincia de Uesca, situau a la comarca de Ribagorza. La suya población ye de  habitants en una superficie de 23,03 km² y una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Está situau a'l canto de l'Esera en Ribagorza media, a 691 metros d'altaria sobre el nibel de la mar, en una depresión u fueva que la erosión fa en els sallagons d'o cretacio y que se prolonga enta las valls de Llerp y Bardaixín, no guaire lluent d'el Turbón. En la fueva de Campo i queriban fer un pantano que a la fin no se va construir, pero la menaza de fer-lo va tenir consecuencias negativas en la economía local.
Campo se troba a una distancia de 105 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Parla

La variedat local de l'aragonés ribagorzano que se charra a Campo ye conoixida per los estudiosos como Campés, y fa parte, chunto con las parllas d'os llugars d'alredor, d'el mediorribagorzano. Ista variedat se feba servir prou hasta los anyos 80, pero va perdend-se poquet a poquet y cada vegada ye de mes dificil sentir per las carreras.

N'i hai bels caracters compartius con o catalán que no se troban a'l sud y que a lo millor arriban per las valls de Llerp y Bardaixín dende l'aria de Torlarribera, a on n'i hai parlas de transición catalano-aragonesas ditas parllas de l'Isabana.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Personalidaz naixidas de Campo
* :Categoría:Naixius de Campo (Uesca)
*Gaspar Torrente (1888-1970), pai de l'aragonesismo de izquierda a primers d'el sieglo XX, uno d'os dirichents de la Unión Aragonesista y dimpués fundador y president de Estado Aragonés, el primer partiu nacionalista aragonés.
*Bienvenido Mascaray Sin, intelectual local que ha escrito en aragonés el llibro *Benas, [[Trallo]] y Fuellas*, asinas como dos llibros sobre toponimos ribagorzanos y la interpretación personal de las etimolochías que él fa a partir d'el basco: *El Misterio de la Ribagorza* y *De Ribagorza a Tartessos*.

## Referencias

## Veyer tamé
*Lista de municipios de Uesca.
*Campés.

## Vinclos externos
Capella

**Capella** ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca de Ribagorza. Fa parte d'o partiu chudicial de Balbastro.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 60,70 km², con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
A localidat de Capella se troba situata a lo norte y a piet de la sierra de Llaguarres, a 526 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 90 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Toponimia
O nombre actual sigue a fonetica catalana. En textos medievals podemos veyer *Cappella*, *Capella* y a forma aragonesa *Capiella*.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Ilesia de Sant Martín, una ilesia d'os sieglos XII-XIII en estilos romanico y mudéchar adedicada a sant Martín de Tours, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Puent romanico de Capella sobre o río Isabana, d'estilo romanico, protechito legalment dende 2002 con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.

## Vinclos externos

* Toponimia de Capella.

## Referencias
Castilló de Sos

:*Iste articlo trata sobre lo *'municipio ribagorzano**, pa atros emplegos de la palabra Castillón se veiga [[Castillón (desambigación)]].''


**Castilló de Sos** u **Castillón de Sos*' (*Castejón de Sos* en [[idioma castellano|Castellano]]) ye un municipio de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]]. La suya población ye de  habitants en una superficie de 31,72 [[km²]] y una densidat de  hab/km².

== Cheografía ==
En lo [[termin municipal|termin]] de Castilló de Sos bi ha una [[fondada de sobreexcavación glacial]].

== Toponimia ==
En textos antigos amaneix como *Castellón de Sos* dende [[1381]] y [[Castellanización|castellanizato]] como *Castejón de Sos* dende [[1646]]. En lo [[fogache de 1495]] s'escribe *Castellón de Sos et de la Val de Benasch*.

== Historia ==
Se conoixe un texto de principios de lo [[sieglo XI]], *las decimas de Castillón'', escrito en latín, pero con palabras en aragonés ribagorzano d'ixa epoca.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:840
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:170 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:532
  bar:2000 from:0 till:572
  bar:2002 from:0 till:660
  bar:2004 from:0 till:731
  bar:2006 from:0 till:733
  bar:2008 from:0 till:771
  bar:2010 from:0 till:788
  bar:2012 from:0 till:767
  bar:2014 from:0 till:733
  bar:2016 from:0 till:740
  bar:2018 from:0 till:753
  bar:2020 from:0 till:764
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
*Antiga ilesia d'o sieglo XVII.

## Fiestas
* 1 d'abril.
* 11 d'octubre.

## Personalidaz naixidas de Castilló de Sos
* :Categoría:Naixius de Castilló de Sos

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca

## Vinclos externos
* Las decimas de Castillón.

## Referencias
Chía

**Chía** ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca de Ribagorza.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 25,95 km² y una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Chía ye en a sierra de Chía, que ye un eixemplo tipico de *[[klippe]]*, u resta d'una napa tectonica, a una altaria de 954 metros sobre o livel d'a mar. Ye situato a una distancia de 114 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Toponimia
Ya s'escribiba *Chia* en o Fogache de 1495 y ye *Gia* en catalán. Esto ye evidencia que en o sieglo XV o resultato aragonés d'o latín GE-, GI- ya se pronunciaba *ch* como huei.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primer cita historica d'o lugar estió en 1015-1019, recullita en a obra de Ángel J. Martín Duque *Colección diplomática de Obarra (siglos XI-XII)*, en *Fuentes para la Historia del Pirineo*, IV (Zaragoza, 1965), y documenta as variants *Gia* y *Gya*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:125
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:115
  bar:2000 from:0 till:113
  bar:2002 from:0 till:111
  bar:2004 from:0 till:112
  bar:2006 from:0 till:113
  bar:2008 from:0 till:113
  bar:2010 from:0 till:105
  bar:2012 from:0 till:97
  bar:2014 from:0 till:87
  bar:2016 from:0 till:85
  bar:2018 from:0 till:86
  bar:2020 from:0 till:83
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Martín de Chía, d'estilo romanico, d'os sieglos XII-XIII. Hue ye propiedat particular.
* Ilesia parroquial, adedicata a Sant Vicent. Estió romanica, pero ye muit transformata en o sieglo XVIII.

## Fiestas
*8 de setiembre.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca.

## Vinclos externos

* A ilesia romanica de San Martín de Chía y o suyo frontal en www.RomanicoAragones.com.
* /  /  O Frontal de San Martín de Chía en a pachina web d'o Museu Nacional d'Arte de Catalunya, en Barcelona.

## Referencias

## Notas
La Puebla de Castro

:*Iste articlo tracta sobre *'La Puebla de Castro**. Ta atros emplegos d'o toponimo **La Puebla** se veiga **La Puebla (desambigación)**.''


**La Puebla de Castro*' ye un [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]], situato en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]]. Fa parte d'o [[partiu chudicial]] de [[Balbastro]].

A suya [[Población humana|población]] ye de  habitants  en una [[superficie]] de 29,54 [[km²]] y una [[densidat de población]] de  hab/km².

== Cheografía ==
A localidat de la Puebla de Castro se troba situata a 640 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, a una [[distancia]] de 73,5 [[km]] d'a ciudat de [[Uesca]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia.

== Historia ==
L'antiga ciudat [[Hispania romana|romana]] de [[Labitolosa]] se trobaba en *Cerro Calvario* d'o [[termin municipal]] de La Puebla de Castro, no guaire luent d'o nuclio principal.

== Demografía ==
<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:455
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:90 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:306
  bar:2000 from:0 till:335
  bar:2002 from:0 till:328
  bar:2004 from:0 till:372
  bar:2006 from:0 till:382
  bar:2008 from:0 till:410
  bar:2010 from:0 till:433
  bar:2012 from:0 till:430
  bar:2014 from:0 till:401
  bar:2016 from:0 till:379
  bar:2018 from:0 till:372
  bar:2020 from:0 till:377
 
</timeline>


== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

=== Alcaldes ===


== Puestos d'intrés ==
* [[Labitolosa]].
* Restas d'o Castiello de Muns (*Qars Muns'').
* Ermita romanica de Sant Román.
* Ermita de Sant Roc.
* Ermita de Santa María (u ermita d'a Virchen de Fuera).
* Ilesia parroquial de Santa Barbara.
* Lavador circular de l'Hortal.

## Fiestas
* 16 d'agosto, Sant Roque.
* 18 de noviembre, Sant Román.
* Segundo luns de Pascua.
* 5 de febrero, Santa Agueda.

## Referencias

## Vinclos externos
* Pachina web oficial de la Puebla de Castro.
* Pachina web sobre Labitolosa
*"Vocabulario del habla de La Puebla de Castro (Baja Ribagorza)"
Tolva

**Tolva** (en catalán *Tolba*) ye un municipio de la comarca de Ribagorza y de la provincia de Uesca. Fa parte d'o partiu chudicial de Balbastro.

La suya población ye de  habitants en una superficie de 59,14 km², con una densidat de  hab/km².

## Parla
La luenga tradicional de Tolva ye lo catalán en la suya variant ribagorzana. Lo lexico d'intres etnografico de Tolva se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR con la sigla *Hu 404*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:220
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:45 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:209
  bar:2000 from:0 till:197
  bar:2002 from:0 till:196
  bar:2004 from:0 till:180
  bar:2006 from:0 till:176
  bar:2008 from:0 till:191
  bar:2010 from:0 till:171
  bar:2012 from:0 till:152
  bar:2014 from:0 till:148
  bar:2016 from:0 till:134
  bar:2018 from:0 till:123
  bar:2020 from:0 till:122
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Ermita de Santa Anastasia.
* Castiello de Falces de Tolva.
* Ilesia de Santa María d'o Pueyo, una ilesia en estilo romanico adedicada a santa María.
* Ilesia d'os Santos Chusto y Pastor de Falces, en runas, a lo canto d'o castiello d'o mesmo nombre.

## Fiestas
* Sant Chuan.
* Sant Miguel.

## Referencias
Escaldes-Engordany

**Escaldes-Engordany** ye una d'as parroquias d'Andorra, creyata o 1978.

Os antigos nuclios urbans de Les Escaldes y Engordany s'unioron en l'anyo 1726. Hue s'han unito tamién a Andorra la Viella, formando una aria urbana a on viven as dos terceras partis d'a población d'o Prencipato. L'avenita Carlemany ye a continación, a l'atro canto d'a Valira, de l'avenita Meritxell d'Andorra la Viella, formando una larga avenida adedicata a o comercio.

O nombre d'as Escaldes (en catalán *escalfatas*) indica que bi ha auguas calienst. O lugar s'establió arredols d'unas fuents termals sobre una gran ralla enfonsata en o subsuelo. Hue muitos d'os hotels de Les Escaldes ofreixen auguas termals entre os suyos servicios.

## Puestos d'intrés
* Ilesia de Sant Miguel d'Engolasters.
* Laco d'Engolasters.
* Ilesia de Sant Román dels Vilars.
* Puent romanico d'Escaldes-Engordany, entre Escaldes i Engordany sobre a Valira d'Orient.
* Puent romanico d'os Escalls.
* Fuents termals, como a fuent d'o Metge y o centro ludico Caldea.
* Matrioshka Museum, museu d'a nina rusa.

## Vinclos externos
*  Comú d'Escaldes-Engordany.
Sant Julià de Lòria

**Sant Julià de Lòria** (*Sant Chulián de Loria* en aragonés) ye a mas meridional d'as siet parroquias d'o Prencipato d'Andorra. Ye situata a una altaria entre os 850 y 2.600 metros.

Ye formata por a villa de Sant Julià de Lòria y cinco *[[Quarts y veïnats d'Andorra|quarts]]* u subdivisions parroquials: Bixessarri, Aixirivall, Auvinyà, Fontaneda y Nagol, y antimás d'atras poblacions como Aixovall, Aixàs, Juverri, Serters y Llumeneres. Tien una población total mas de 9.000 habitants.

A villa de Sant Julià de Lòria ye una población que se ye esbandindo y cual nuclio urbán se desarrolla a o canto d'o río Valira.

Os suyos atractivos artisticos mas importans os forman a Casa Comunal (seu d'o consello municipal), a ilesia romanica adedicata a Sant Chulián de Loria y a Sant Chermán (*Sant Germà*) y o casco antigo d'a población.

## Vinclos externos
*  Comú de Sant Julià de Lòria.