open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gaspar Sanz

**Gaspar Sanz** (Calanda, Teruel, 4 d'abril de 1640 - (probablement) Madrit, 1710), mosén, ye considerato lo teorico espanyol d'a guitarra mes importán d'o sieglo XVII. Bels especialistas esfensan que tamién estió lo mas completo de toz os d'o suyo tiempos. O mesmo Sanz en a suya obra explica que estudió con os millors mayestros de capiella d'Espanya. Mas tardi viachó ta Italia an continó os suyos estudios d'organo en a *Capiella Reyal* de Nápols y dimpués en Roma, an tamién perfeccionó os suyos estudios de guitarra con Lelio Colista.

Dimpués tornó ta Espanya, con una gran influencia d'a suya estada en Italia, y pasó a estar instructor de guitarra de Chuan II d'Austria, a qui adedicó lo libro *"Instrucción de musica sobre a guitarra espanyola"*.

## Obra
A suya obra destaca por a calidat d'a suya musica y por o gran numero d'edicions, que no nomás influyó en o panorama espanyol d'a guitarra barroca sino que s'estendilló por tot o sieglo XVIII, an tractaus y edicions li prenen como modelo.

O libro yera un tractau teorico completo ta tanyer a guitarra con toda mena de consellos tecnicos y musicals, acompanyato d'asabelas composicions d'o mesmo Sanz, as cualas, contando os tres volumens que forman o libro, son 90.

D'a obra de Sanz se'n facioron en o sieglo XVIII ueito edicions: a primera en 1675 y a ueitena en 1697, anque os tres volumens que forman a obra completa son de 1675. Posiblement mas adebant se facioron mas edicions, ya que Sanz gosaba fer-ne cuantas una misma anyada, porque a obra se fació de camín mui popular. Pero por o prelogo d'a tercera edición de 1675, sabemos que a obra que se conserva ye completa porque parla que a obra sería formata de tres libros. Tanto lo libro segundo como sobretot o tercero contienen composicions de mayor dificultat y belleza que o primero.

Mientres o sieglo XIX a musica de Gaspar Sanz pasa a convertir-se en una historia bibliografica; gracias a las suyas numerosas edicions, se remera o suyo nombre y a suya pasada gloria.

En l'actualidat, Gaspar Sanz fa parte d'o repertorio estandard d'a mayoria de concertistas, anque a suya obra ye redueita a un chicot numero d'as suyas piezas.
Isla d'as Rosas

A **Isla d'as Rosas** conoixita como **Libre Territorio d'a Isla d'as Rosas** (en esperanto *Libera Teritorio de la Insulo de la Rozoj*) u **Republica Esperantista d'a Isla d'as Rosas** (en esperanto *Esperanta Respubliko de la Insulo de la Rozoj*) estió una micronación de breu duración (dende 1968 dica 1969), ubicata sobre una plataforma artificial en a Mar Adriana, a una distancia de 6,27 millas nauticas (11,612 kilometros) a d'a costa italiana a man de Torre Predera, en a comuna de Bellaria-Igea Marina, en a provincia de Forlì (hue fa parte d'a provincia de Rimini; cordenatas: 44º 10' 49* norte; 12º 37' 20* este), por lo tanto 500 metros defuera d'as auguas territorials italianas.

A micronación declaró a suya independencia o 24 de chunio de 1968, creyó una bandera y emitió estampetas ta o correu y moneda propia, amás d'instalar-bi bellos establecimientos comercials. A suya peculiaridat estió que fació d'o esperanto o suyo idioma oficial.

O Gubierno italiano, creyendo que ista micronación era nomás una escusa ta recaptar diners d'o turismo sin pagar impuestos, fació desembarcar en a plataforma a dos carabiners y dos inspectors de finanzas, en asumindo o suyo control. Dimpués, l'Armata italiana destruyió a plataforma.

## Himno

**Chor der Norwegischen Matrosen**
Elciego

**Elciego** (*Eltziego* en basco) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, en a provincia d'Alaba y comarca de La Rioja Alabesa.

A suya población ye de 970 habitants (2005) en una superficie de 16,32&nbsp;km², con una densidat de población de 56,74 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Elciego se troba situada a 451 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46&nbsp;km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de San Andrés de la Ribera, despoblau en l'actualidat.

## Economía
A suya economía s'alaceta en a producción de vin.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Iglesia de Sant Andreu d'Elciego, una ilesia adedicada a Sant Andreu apóstol, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

### Molimentos civils
* Palacio Navarret Ladrón de Guevara.
* Palacio Ramirez de la Piscina.
* Palacio Zarate Nabar.

## Fiestas
* Fiestas patronals d'a Virchen d'a Plaza.
* Santa Isabel.
* Acción de gracias.

## Vinclos externos

* Concello
* Bodegas d'Elciego.
Senegüé

**Senegüé** ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo en a comarca de l'Alto Galligo. Ye mán de Sorripas, con a cual formaba tradicionalment municipio. Ye o mas gran d'os nuclios rurals dependients d'o concello de Samianigo.

## Toponimia
En bel texto medievals se puet leyer *Senebue*, como en a "Colección de documentos en romanz d'o Monesterio de Sant Chuan d'a Penya":

En o fogache de 1405 ordenau en as Corz de Maella s'escribe *Senebuey*:

## Cheografía
Se troba enclavato en o mesmo puesto a on yera a morrena de Senegüé, una morrena frontal d'o glaciar d'a Val de Tena, conservando-se a forma perfecta d'arco.

A suya economía s'alaceta en l'agricultura, a ganadería, a industria, sobretot a 5&nbsp;km en Samianigo y a fabrica de siero fisiolochico de Bieffe Medital, situata entre Senegüé y Sorripas dende 1994. Hue tamién ye important o turismo mas que mas relacionato con a nieu u as ilesias romanicas de Sarrablo.

## Molimentos
* Crucero "O Redol" d'o sieglo XVII, construyito en 1665.
* Ermita d'a Virchen d'o Collado d'o sieglo XVI, situata en chicot tozal d'a morrena terminal d'o glaciar de Tena.
* O puent de fusta sobre o río Galligo que une Senegüé con Larrede.
* A torre defensiva d'o sieglo XVI, en a suya parti baixa bi ye l'antiga garchola.
* A ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción d'estilo barroco y construita en o sieglo XVII. Os muros laterals son de l'antiga ilesia d'estilo romanico (sieglos XVI y XVII) que yera adedicata a Sant Satornín. A torre d'a ilesia ya existiba en o sieglo XVI.

## Fiestas
* 29 de setiembre, en honor a Sant Miguel Arcánchel.

## Vinclos externos
*www.senegue.com

## Referencias
Elvillar

**Elvillar** (*Bilar* en basco y oficialment *Elvillar/Bilar*) ye un municipio en a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia d'Alaba y comarca de La Rioja Alabesa.

A suya población ye de 373 habitants (2004) en una superficie de 17,50&nbsp;km², con una densidat de población de 21,31 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Elvillar se troba situada a una distancia de 48&nbsp;km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'a suya provincia.

## Demografía
Montpeller

**Montpeller** (en occitán: *Montpelhièr* ; en francés y oficialment: *Montpellier* ) ye una ciudat y comuna d'o sud de Francia, capital d'o departamento d'Erau (*Hérault* en francés), d'o districto de Montpeller y de 6 cantons.

Seguntes o censo de 2010 bi heba una población de 257.351 habitants (clamatos *montpellerins*), que en l'aria metropolitana yera de 542.867. A suya superficie ye de 56,88 km², con una densidat de población de 4.524 hab/km².

## Personalidaz naixidas de Montpeller
* Chaime I d'Aragón (1208-1276).
* Chaime II de Mallorca (1243-1311).
* Sant Roque.

## Localidaz achirmanatas
*   Louisville, Kentucky, EUA, 1955
*   Heidelberg, Baden-Wurtemberg, Alemanya, 1961
*   Barcelona, Catalunya, 1963
*   Chengdu, Sichuan, China, 1981
*   Tiberíades, Israel, 1983
*   Fez, Marruecos, 2003

## Referencias

## Vinclos externos

*Pachina web d'a Oficina de Turismo.
* Pachina web oficial municipal de Montpeller.
Islallana

**Islallana** ye un lugarón perteneixient a lo municipio de Nalda (La Rioja). Ye situato baixo unos mallos a o canto d'o Río Iregua. A suya población en 2005 yera de 135 habitants.
Cerdanya

**Cerdanya** (*Cerdanya* en catalán, *Cerdagne* en francés y *Cerdaña* en castellano) ye un territorio historico de Catalunya que, debito a o tractau d'os Pireneus en 1659, fue dividita en dos: a comarca de l'Alta Cerdanya, que fa parte d'a Catalunya Norte, ye dicir, os territorios administratos por Francia, y a Baixa Cerdanya, que fa parte d'a Catalunya Sud, territorios administratos por Espanya y a Cheneralidat de Catalunya. Ista antimás, quedó dividita entre as provincias de Chirona y Leida.

## Vinclos externos
* Portal turistico d'a Cerdanya.
Galindo Garcés

:*Iste articlo tracta sobre o *'conte d'Aragón**. Ta o chusticia con o mesmo nombre se veiga [[Galindo Garcés (Chusticia)]]''


**Galindo Garcés''' (?? - 844) estió conte d'Aragón dende 833 dica a suya muerte en 844. Fillo y succesor de García I Galíndez de Pamplona (Conte d'Aragón 820-833) y de Nunila de Pamplona, yera fillato de Galindo Belascotenes y tartaranieto de Belasco, conte de Pamplona (799-812).

Galindo Garcés concedió a la Ilesia Catolica bellas tierras ta la construcción d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa. Seguntes iste autor, o monesterio no sería asinas una fundación carolinchia, sino una reacción indichena d'os aragoneses a la creixent presencia carolinchia en as altas vals pirenencas.

Como no deixó descendiens d'o suyo matrimonio con Guldregut, o condau pasó a Galindo I Aznárez, tamién conte d'Urchel (830-833), Cerdanya (830-833), Pallars (833-834) y Ribagorza (833-834).

## Referencias
Galindo I Aznárez

**Galindo I Aznárez** (?? - 867) estió conte d'Aragón dende 844 dica 867, sucedendo a Galindo Garzés. Aznárez yera fillo d'Aznar I Galíndez, que heba estato conte d'Aragón dende 809 dica 820 y conte d'Urchel, de Cerdanya y de Conflent dende 820.

Galindo I Aznárez recibió os tres condatos d'o suyo pai (Urchel, Cerdanya y Conflent) en bel inte antis de 833 y en 833 fue nombrato conte de Pallars y Ribagorza, pero nomás os gubernó una anyata. Dimpués d'un periodo de gubierno en Pamplona, tornó ta Aragón en 844 ta asumir l'herencio de Galindo Garzés que heba muerto sin de descendenzia.

Galindo I se casó con Guldreguda y tenió un fillo, Aznar II Galíndez, o suyo succesor.
Fraxinus excelsior

O **fraixin de fuella gran** u **chufletaire** ( (L., 1758)) ye un árbol d'a familia d'as oliacias. Os dos nombres populars d'esta especie conoixen diferents variants foneticas en tot l'Alto Aragón, anque de forma aproximativa se'n podese decir que la primera ye preponderant en a metat occidental d'o territorio, y la segunda en a oriental.

## Descripción
Lo fraixin de fuella gran ye un árbol alto, capaz de plegar ta os 40 m y 1 de diametro, d'una crosta grisenca que se fende con es anyos. Caducifolio, as suyas fuellas, pinnaticompuestas con entre 7 y 15 foliolos, amesuran de 20 ta 35&nbsp;cm, y son d'as zagueras en ubrir-se de primavera y d'as primeras en cayer-se d'agüerro si bi ha bella chelata guaire luego. As chemas son negras, a diferencia d'as pardas d'altras especies de fráixins. As flors, d'un porpra escuro y sin de petalos, s'ubren d'antis que no las fuellas, estando las fembras una mica mes luengas.

## Habitat
L'árbol creix per cuasi tota Europa (defueras d'a faixa mes septentrional d'Escandinavia y d'a faixa mes meridional d'a Europa mediterrania) y en bels puestos d'Asia occidental.

## Usos
A fusta d'o fraixin de fuella gran ye estata tradicionalment usata en Europa como material ta fer arcos, mangos de ferramientas, gayatas u raquetas de tenis, entre altras cosas, gracias a la suya alta flexibilidat y resistencia. Tamién s'ha feito servir ta os fogarils perque crema prou bien dica cuan que ye plegata de tallar.

## Curiosidaz
L'árbol da nombre a bels toponimos; ixemplos en son Fraxén (en a val de Broto, comarca aragonesa de Sobrarbe), El Fraixno en a Comunidat de Calatayú, La Fraixneda en o Matarranya u la ciudat californiana de Fresno (que ye «fraixin» en castellano).

## Referencias
García I Galíndez

**García I Galíndez** *o Malo* (?-833), conte d'Aragón (820- 833). As pocas noticias sobre a suya vida, recullidas por historiadors posteriors, se troban en o Codice de Roda.

## Biografía
Fillo de Galindo Belascotenes, se casó con Matrona, filla d'Aznar I Galíndez conte d'Aragón. Mató a o suyo cunyau Centulfo y rebuyó a Matrona ta casar-se con Nunila de Pamplona, filla d'Enneco Ariesta, rei de Pamplona, con a cuala tenió un fillo, Galindo Garcés. Seguntes a tradición, a causa estió que Centulfo y su chermano Galindo I Aznárez le facioron una broma encerrando-lo en una casa a nueit de Sant Chuan.

Enneco Arista le proporcionó un chicot exercito con o que deposó a Aznar I Galíndez y prenió o gubierno d'o condau d'Aragón (820).

En 824, refirmó a Enneco contra una expedición carolinchia en Navarra ordenata por Loís o Piadoso y comandata por os contes Elbe y Aznar. Con l'aduya de Musa ibn Fortún, d'a familia d'os Banu Qasi, os francos fuoron redotatos.

Seguntes bellas fuents, en 833 deixó o gubierno d'o condau a o suyo fillo Galindo Garcés.

## Vinclos externos
* García I Galíndez en Rodovid.
Pinillos

**Pinillos** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Camero Nuevo.

A suya población ye de 19 habitants (2006) en una superficie d'11,89&nbsp;km², con una densidat de población d'1,60 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Pinillos se troba situada a una distancia de 41&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Almarza de Cameros

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Almarza (desambigación)**''.

**Almarza de Cameros''' ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Camero Nuevo.

A suya población ye de 28 habitants (2006) en una superficie de 28,11&nbsp;km², con una densidat d'1,00 hab/km².

## Cheografía
Almarza de Cameros se troba situau a una distancia de 38&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y comunidat autonoma..

## Demografía
Aznar II Galíndez

**Aznar II Galíndez** estió conte d'Aragón dende 867 dica 893.

Fillo y succesor de Galindo I Aznárez.

Se casó con Oneca de Pamplona, filla d'o rei de Pamplona García Ennéguiz y tenió dos fillos: o suyo succesor, Galindo II Aznárez, y Sancha (que se casaría con Muhammad al-Tawil, walí de Wasqa).

Morió en 893.
Galindo II Aznárez

**Galindo II Aznárez** estió conte d'Aragón (893-922), sucedendo a su pai Aznar II Galíndez.

Colaboró en o golpe d'estato de Pamplona (905), d'o cual resultó o cambio d'a dinastía pamplonesa por unatra branca mas favorable a os intreses d'Aragón.

Se casó dos vegatas: con Sancha Garcés y con Acibella Garcés. tenió dos fillas: Toda d'Aragón, casata con Unfredo Bernat, conte de Ribagorza, y Andregoto Galíndez (contesa 922-925), casata con García Sánchez I, rei de Navarra (925-970)

Morió en 922.
Andregoto Galíndez

**Andregoto Galíndez** naixida propablement de Aibar mientres os anyos 900 y 1910 y muerta probablement tamién en Aibar en 971 u 972 estió contesa d'Aragón entre as anyadas de 922 y 925 y por o suyo matrimonio con García Sánchez I de Pamplona reina consorte de Navarra dende os anyos 933 u 935 dica 970 (encara que estió repuyada conservo lo títol de Reina). Yera filla d'o conte Galindo II Aznárez,

Solucionó o problema churidico d'a ocupación d'o Condau d'Aragón por parti de Sancho Garcés I de Pamplona, establindo un pacto en l'anyata 919, prometendo-se en matrimonio con o futuro García Sánchez I de Pamplona, que yera muito mas choven que no ella.

Encara que repuyada, conservó lo títol de Reina y como tal encabezó, per eixemplo, de conchunta con Sancho II Garcés y la suya muller Urraca Ferrández la donación d'a villa de Xabierre-Martés a favor d'o Monesterio de Sant Pero de Ciresa. Estando ya anciana y retirada en Lumbier se suposa que en ixe retiro fació meter per escrito a suya estirpe aragonesa dica la cheneración d'o suyo tartaravuelo Aznar I Galíndez, lo primer conde conoixiu d'Aragón.

Remató circa os suyos diyas, en 972 retirada en o suyo solar d'Aibar.

## Referencias
Pico d'Anayet

O **pico d'Anayet** ye un mont pirenenco y a os suyos piez d'o pico se i troban os ibons d'Anayet.

O material d'o pico d'Anayet son andesitas d'o Permico, que constituiban a chaminera volcanica d'un antigo volcán de fa 280 millons d'anyadas y ya desapareixito de tot por erosión, resaltando topograficament as andesitas por tener mayor dureza que os materials que trescruzó o magma andesitico, contituindo un eixemplo de cuello volcanico.

Ye uno d'os picos mas vesitaus d'o Pireneu y puet puyar-se-ie dende o Portalet en Fornigal por o Sendero Pirenenco, dende a val de l'Aragón u dende Candanchú por a canal roya.

## Referencias

## Bibliografía
*Belmonte Ribas, Ánchel. *Guía Geológica del Pirineo*. Editorial Pirineo.

## Vinclos externos
Os Banyos de Pandicosa

**Os Banyos de Pandicosa** (en castellano *Baños de Panticosa*) son un balneario aragonés situato en o municipio de Pandicosa, en a comarca de l'Alto Galligo y provincia de Uesca, a 1.630 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y a 102&nbsp;km de distancia de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Cheografía
L'acceso a o balneario se fa por a carretera A-2606 dende Pandicosa, situata a una distancia de 8 km. Dende Occitania o paso tradicional ye o puerto de Marcadau, que comunica Os Banyos de Pandicosa con a val de Marcadau y o balneario biarnés de Cauterets.

Bi ha una fondata de sobreexcavación glacial ocupata por un entibo.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 6.36&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 0.08&nbsp;°C y en chulio de 14.83&nbsp;°C.

## Historia

Os romanos d'o tiempo de Augusto y Tiberio ya conoixeban y emplegaban as auguas termals d'ista redolada.

En l'anyada 1286 Pero I d'Aragón concede o mont Plan d'Ibón, a on se i troba hue o balneario, a o quinyón de Pandicosa. Dimpués mientres muitos anyos as auguas termals permaneixen olvidatas dica o sieglo XVII.

O primer edificio d'o balneario se construye en 1694 y en as primeras anyadas d'ixe siglo se recupera a tradición termal.

Mas tardi, en 1826, o rei Ferrando VII espropia os banyos a o quinyón y li atorga os dreitos d'espleitación a Don Nicolás Guallart dica 1854.

En o sieglo XIX se construyen os prencipals edificios y chardins por parti d'a empresa *Auguas de Pandicosa, S.A* y mientres a primera metat d'o sieglo XX a-saber-las personas ilustres como Alifonso XIII, Niceto Alcalá Zamora, José Ortega y Gasset, Santiago Ramón y Cajal, Miguel Primo de Rivera, Perico Chicote, Zarra, Iriondo u Panizo i plegan a o balneario. A mas en 1966 ye declarato d'Intrés Turistico Nacional.

Agora, a empresa urbanística "Nozar" ye remozando os edificios y fendo-ne beluns mas. Obras que pretenden atrayer a población d'alto poder alquisitivo.

## Esquí nordico
Se puet fer esquí nordico en pistas habilitatas por tot o balneario. Bi un circuito de 5,5 kilometros de ran enantato, unatro 3,8 de ran meyo, y atro 2,5 ta prencipiants y un circuito d'skating.

## Molimentos
En o balneario bi hay la Ilesia de Nuestra Sinyora d'o Carmen d'o balneario de Pandicosa, una ilesia d'o sieglo XIX que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias
Nadal

O **Nadal** (d'o latín *< NATALE(M)*) u a **Navidat** (d'o latín *NATIVITAS*; "naixencia") ye una d'as festividaz cristianas mas importants, chunto con a Pascua y Pentecosta, pos celebra a naixencia de Chesucristo. S'enzata con o Nadal u Día de Nadal, que ye celebrato o 25 d'aviento por a Ilesia Catolica y a Ilesia Protestant y o 7 de chinero en a Ilesia Ortodoxa, ya que no acceptó o calandario gregoriano, que cambió o calandario chuliano de l'epoca romana.

Os anglofablants emplegan o termin "Christmas", o significato d'o cual ye *misa* ("mass") *de Cristo*". En bellas luengas chermanicas, como l'alemán, a festividat se clama "*Weihnacht*", que significa "*nueit de bendición*". As festividaz de Nadal se proposan, como o suyo nombre indica, celebrar a natividat (u siga, a naixencia) de Chesús de Nazaret.

## Tradición nadalenca
Mientres a temporada nadalenca, se gosan celebrar cuantas festividaz amás d'a una de nueit de Nadal, como as "posadas", que son fiestas (prou comuns en bel país como Mexico) en as que se recreya a forma en que María y Chusé demandoron un cubilar ta que naixiés o suyo ninón, o Nino Dios.

Tamién se gosa ficar árbols de nadal, que son pins con galanuras como esferas y luces. Baixo d'iste s'aposa un portal de Betlem, ye decir, una representación d'a forma en que naixió Chesús. Cal mentar que a figura d'o Nino Dios no se be de ficar dica que siga 25 d'aviento; o día de Nadal.

En cada país varía a forma de celebrar o Nadal, pos cadaguno tien as suyas propias tradicions locals.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Árbol de Nadal.
* Nueit de Nadal
* Portal de Betlem.
* Reis Machicos.
* Santa Claus.
Sandiniés

**Sandiniés** ye un chicot lugar d'a provincia de Uesca, en o municipio de  Sallent de Galligo. Se troba en a val de Tena, en o Pireneu.

Ye situata en a marguin dreita d'o río Galligo, a 1.294 m de altaria, sobre a falda d'a sierra d'a Partacua.

A mayor parti d'as suyas casas son d'o sieglo XIX, anque bi'n ha beluna d'o sieglo XVII y a suya ilesia data d'os sieglos XVII y XVIII.

D'antis mas iste mesmo lugar yera conoixito como *Sendiniés* y como *San Chinés*.

## Molimentos
Ilesia de Sant Chulián Mártir de Sandiniés, una ilesia en estilo barroco adedicada a Sant Chulián Mártir, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias

## Vinclos externos
* Ficha d'o lugar.
*  Sandiniés.
Salina

:*Iste articlo trata sobre as *'salinas** que son puestos en os que se i espleita la [[sal]]. Ta altros emplegos se veiga **Salinas (desambigación)**.''


**Salina**, **salinar** u **salera** ye o puesto a on se treballa con l'[[augua]] salada ta aconseguir-ne a [[sal]]. Totas as salinas d'Aragón son de [[fuent]]s d'interior, pero ne b'ha tamién en a costa aproveitando l'augua d'a mar.

== Nomenclatura ==
A producción de sal en salinas tien una terminolochía especifica. Como muestra, en a salinera de [[Nabal]] ([[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'o [[Semontano de Balbastro]], [[Huesca]]), activa de [[primavera]] a [[agüerro]], s'emplegan os siguients vocablos:
* **era**: superficie horizontal zarrada con murez que s'emplena d'augua salada, a on precipita a sal por [[evaporación]];
* **flor**: piedras de sal que se fan por concentración y que flotan en as eras;
* **retradero**: instrumento con mango largo y forma de ''rasclo'' y que se fa servir ta remover as eras con a fin que a sal no s'apegue en o fondo;
* **bater**: remover con o retradero
* **sangrar**: retirar l'augua dolza que se concentra en as capas superiors d'a era; se fa ubrindo foratos a meya altura en o muret, ya que l'augua con mes concentración de sal tien mes densidat, pesa mes y s'enfonsa ta as capas inferiors;
* **ixada, pico de gancho**: estrumentos que se fan servir ta deseparar a sal apegada en o fondo;
* ***barrer*''': recullir a sal;
O producto final, a sal, se vende a profesionals tan diversos como forners (que en anyaden), caminers (ta desconchelar a nieu d'hibierno) u ganaders (ta anyader sal a o minchar d'os animals).

## Uso en toponimia
En Aragón bi ha a lo menos cuatre lugars con iste nombre:
* Salinas de Bielsa, en o municipio de Bielsa.
* Salinas de Chaca, en o municipio d'as Penyas de Riglos.
* Salinas de Sin, en o municipio de Tella-Sin.
* Salinas de Trillo, en o municipio d'a Fueva.
Escarriella

**Escarriella** (en castellano *Escarrilla*) ye un lugar pirinenco d'o municipio de Sallent de Galligo, en a comarca de l'Alto Galligo y provincia de Uesca. Ye situato a 1.120 metros d'altaria, a meyo camín entre as pistas d'esquí de O Fornigal y Pandicosa, en o corazón d'a val de Tena y tamién entre os entibos de Búbal y Lanuza, deseparato d'iste zaguero nomás por que o túnel d'Escarriella. O lugar ye rodiato de selvas de fabos, pinos y abez.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 8.98&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 2.41&nbsp;°C y en chulio de 17.75&nbsp;°C.

## Historia
En 1295 Escarriella yera propiedat d'o rei d'Aragón. Dimpués estió d'a sobrecullita, d'a vereda y d'o correchimiento de Chaca. Cuan s'independizó s'unió a Sandiniés en 1845 y ya a la fin en 1970-1980 s'encorporó a o municipio de Sallent.

## Toponimia
Gerhard Rohlfs relaciona iste toponimo con o gascón "escarrouè" y l'aragonés "escarrón", que se corresponden con o basco "askarra", que designa a la mesma especie d'árbol.

Seguntes William Dennis Elcock manimenos no ye tan claro l'orichen prerromano. L'anglés sinyala a o verbo "escarrar" d'orichen latín (*EXCARRARE*) y present tanto en aragonés como en occitán con o significau de "rascar, limpiar a borda" como fuent d'iste toponimo.

## Molimentos
A Ilesia de Sant Chuaquín d'Escarriella, adedicada a Sant Chuaquín, ye una construcción tardana, d'una nau rectangular y capecera plana. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiestas
* 20 de chinero, Sant Sabastián.
* 20 d'agosto, Sant Chuaquín.

## Bibliografía
*  Zapater, Alfonso: *Aragón pueblo a pueblo*, 4. Mainer Til Editores, S.L.* ISBN 84-89122-03-2.*

## Referencias

## Vinclos externos
*  Escarriella.
Chuan-Carlos I d'Espanya

**Chuan-Carlos I de Borbón** (Roma, Italia, 5 de chinero de 1938), nato ***Chuan-Carlos Alifonso-Víctor-María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias*** (*Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias* en castellano), estió o rei d'Espanya dende o 22 de noviembre de 1975 dica o 19 de chunio de 2014.

Chuan-Carlos I estió rei d'Espanya en virtut de l'actual Constitución Espanyola, ratificata per referéndum popular o 6 d'aviento de 1978 y promulgata o 27 d'aviento d'o mesmo anyo, que reconoix o rei como simbolo d'a unidat d'o Reino d'Espanya y hereu lechitimo d'a dinastía historica.

O 2 de chunio de 2014 anunció a suya abdicación. O 19 de chunio lo succedió o suyo fillo, Felipe VI, tras promulgar a Lei Organica 3/2014, de 18 de chunio.

En 2020, en salir a la luz publica a suya participación en fundacions nutritas con fondos opacos, o suyo fillo Felipe VI d'Espanya le retiró l'asignación anyal de 200.000 euros y renunció a l'herencio monetario y financiero que no achustase a la legalidat.

O 3 d'agosto de 2020 se fació publico que heba abandonato Espanya debant d'a presión d'a Chusticia que lo investiga por presuntos malfeitos de corrupción.

## Referencias

## Vinclos exteriors

* Pachina web d'a Casa Reyal d'a Suya Machestat o Rei d'Espanya
Atlético Calatayud Club de Fútbol

L**'Atlético Calatayud Club de Fútbol** (en aragonés *Atletico Calatayú Club de Fútbol*) ye un club de fútbol aragonés, d'a ciudat de Calatayú en a Provincia de Zaragoza. Establito en 1995, chuga en a Rechional Preferent (Grupo III).

## Historia
L'Atlético Calatayud s'establió en 1995, dos anyos dimpués d'a desaparición de l'anterior equipo d'a ciudat, o Club Deportivo Calatayud. O primer equipo se formó con os chugadors d'a *Escuela Bilbilitana de Fútbol*.

L'anyo d'a suya fundación, en 1995/96, chugó en a Segunda rechional aragonesa, puyando ixa temporada ta a Primera rechional. Chugó en 1ª Rechional entre 1996 y 2001 cuan puyó ta Rechional preferent, a on que chugó dos temporadas, antis de puyar a Tercera división espanyola en l'anyo 2003.

## Estadio
L'Atlético Calatayud chuga como local en o *Estadio Municipal de San Íñigo* que tien una grandaria de 103 x 68 metros.

## Equipación
***Primera equipación**: Camiseta blanca, pantalons negros y calzas blancas.
***Segunda equipación**: Camiseta, pantalons y calzas azuls.

## Temporadas

* **Temporadas en [[Tercera División]]**: 11

## Títols
### Títols rechionals
***Campión d'a [[Primera Rechional]] (1)**: 2000/01 (Grupo III) .
*Subcampión d'a Rechional Preferent (1): 2002/03 (Grupo I).
*Subcampión d'a Primera Rechional (1): 2015/16 (Grupo III).
*Subcampión d'a Segunda Rechional (1): 1995/96 (Grupo II).

## Vinclos externos
;Oficials
* Pachina web d'o Atlético Calatayud CF
* Facebook d'o Atlético Calatayud CF
* Twitter d'o Atlético Calatayud CF
;Altros
* Datos d'o club en a web d'a Federación Aragonesa de Fútbol
O Pueyo de Tena

:*Iste articlo trata sobre o lugar de *'Pueyo de Tena**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Pueyo** se veiga **Pueyo (desambigación)**.''


**O Pueyo de Tena** u simplament **O Pueyo*' (*Pueyo de Jaca* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[lugar]] d'o [[municipio]] de [[Pandicosa]], enclavato en a [[val de Tena]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de l'[[Alto Galligo]] y [[provincia de Uesca]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 62 habitants.

O chentilicio d'o Pueyo de Tena ye *poyense*, anque tamién se conoixe popularment a los suyos habitadors como *lapayons* u *pozaminguers*.

== Cheografía ==

O Pueyo de Tena ye situato a lo canto de l'[[entibo de Búbal]], a on o [[río Caldarés]] desemboca en o [[río Galligo|Galligo]] a 2 [[km]] de [[distancia]] enta [[Pandicosa]], a [[Capital (politica)|capital]] d'o suyo municipio y 90&nbsp;km enta [[Uesca]], a capital d'a suya provincia.

== Toponimia ==
Seguntes [[Antonio Ubieto Arteta]] estió *El Pueyo* dica [[1834]], y *El Pueyo de Jaca* dende [[1857]]. En realidat [[Antonio Ubieto Arteta]] en o suyo libro de *Los Pueblos y los Despoblados* no gosa citar as variants con fonetica u morfolochía aragonesa y se limita a comentar os cambios de radiz u apelativos.

En o [[fogache de 1405]] ordenato en as [[Corz de Maella (1404)|Corz de Maella]] de [[1404]] s'escribiba *Lo Puyo*, *El Pueyo d'Exeva* u simplament *Pueyo*. En atras fuents yera *Lo Pueyo* u *O Pueyo* y s'escribiba en [[idioma castellano|castellano]] como *El Pueyo*) dica [[1875]] cuan le se adhibió oficialment en [[idioma castellano|castellano]] l'apellito "de Jaca".

== Historia ==

D'antis mas y debito a la suya situación estratechica en o centro d'a val de Tena, plegó a estar capital administrativa d'a val, ya que en iste lugar se reuniba la Chunta Cheneral d'a Val, con [[seu social|seu]] en as *"Casas d'a Val"''.

Formaba chunto con Oz y Pandicosa o quinyón de Pandicosa, un d'os tres quinyons d'a val. En os anyos 1970 pasó a fer parte d'o municipio de Pandicosa.

## Molimentos
Destacan as suyas casas tradicionals, o Palacet d'a Vinyaza, o puent d'o Concellar y a ilesia de Sant Miguel.

* Ilesia de Sant Miguel Arcánchel d'o Pueyo de Tena, una ilesia d'o sieglo XVII d'una nau; construita sobre atra ilesia anterior d'o sieglo XVI y adedicada a Sant Miguel Arcánchel, ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias

## Vinclos externos
Departamento d'ultramar

Os **departamentos d'ultramar** (siglas en francés de *départements d'outre-mer* u **DOM**) son cinco colectividaz territorials integratas en a Republica Francesa igual que os departamentos metropolitans. Os cinco departamentos d'ultramar son:

*  Guadalupe
*  Guayana
*  Martinica
*  Mayotte
*  Reunión

Cada departamento ye antimás una rechión.

Os departamentos d'ultramar son antigas colonias francesas dende o sieglo XVII y ye dende l'anyo 1946 cuan pasoron a denominar-se asinas. Como resultato d'a revisión constitucional francesa de 2003 a denominación cambió a *rechions d'ultramar* constituitas por un unico departamento. Popularment continan estando conoixitas mas como departamentos con as siglas DOM.

Como territorios d'a Republica francesa, tienen representación en l'Asamblea Nacional y en o Senau, fan parti d'as eleccions presidencials y trigan a un miembro a o Parlamento Europeu. En a Unión Europea tienen un estatus de rechions ultraperifericas, y a moneda de curso legal ye l'euro.

## Se veiga tamién
* Colectividat d'ultramar
Idioma piemontés

O **piemontés** (*piemontèis*) ye una luenga con mas de 2 millons de fablants en Piemont, en o nord-ueste d'Italia. Perteneixe a lo grupo occidental d'as luengas romances, como lo francés, l'occitán y o catalán y ye cerca cheograficament y lingüistica a las luengas rechionals d'o norte d'Italia.

## Vinclos externos
Ilesia de Sant Chuan de Busa

A **ilesia de Sant Chuan de Busa** u **Sant Chuan Baptista de Busa** ye una ilesia aragonesa que se troba en a comarca aragonesa de l'Alto Galligo, en Sarrablo, en o municipio de Biescas, a o canto d'o camín que puya dende Oliván enta o lugar de Larrede (municipio de Samianigo), a 823 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

Estió a ilesia parroquial d'un lugar medieval hue desapareixito, Busa. Agustín Ubieto Arteta cita lo lugar en a suya obra *Toponimia aragonesa medieval*. Feita construir por Remón Guillén entre 1060 y 1070, ye d'estilo mozarabe u romanico lombardo como a resta d'ilesias d'o grupo de Sarrablo.

Fue restaurada en os anyos 1970 por l'Asociación de Amigos del Serrablo.

## Descripción
### Exterior
No tiene torre campanal y a vuelta d'o suyo abside mai no fue rematada. A suya unica nau rectangular ye zarrada por un tellau de fusta a dos auguas.

A dentrada a l'edificio se troba en o suyo canto sud en una puerta con dos arcos, un d'éls de meyo punto y l'atro de falsa ferradura con combinación en iste zaguero d'imposta y salmer; l'arco de meyo punto amuestra decoración con feneta de festons y palmetas en baixorrelleu. Sobre la puerta d'a ilesia bi ha una inscripción en caracters cuficos que diz *la ilaha illa Allah*, en arabe *No bi ha (atro) dios que Dios*.

En o muro sud se troban tres finestras, pero lo suyo muro norte ye ciego; en o muro occidental se troba una atra puerta (hue zarrada) con arco de meyo punto baixo una finestra trifora.

### Interior
Adosadas a los suyos muros bi ha una succesión de columnas dobles que se converten en sencillas en a suya parte inferiory que en l'abside se veyen substituyidas por repalmadors; istas columnas tienen basas y capitels consistents en nomás que una losa de piedra sin garra decoración ni treballo.

Lo suyo abside poseye una decoración d'entalla torada a l'exterior sobre la cual se debantan seis lesenas que soportan cinco arcos ciegos. Dencima d'o candaliello d'istos arcos se troba una atra entalla que fa de soporte d'os baquetons, con una cornisa superior. Y dencima d'o conchunto, un recreiximiento que permite la cobertura con o mesmo tellau que la nau y que dota a lo molimento d'a suya silueta caracteristica.

## Protección legal
Ye Molimento Historico-Artistico dende 1982, protechida legalment como Bien d'Intrés Cultural.

## Referencias

## Vinclos externos

*  ''San Juan de Busa'' en www.aragonromanico.com.
*  ''San Juan de Busa'' en www.romanicoaragones.com.
Pietro III

Bi ha cuantas personas clamatas **Pietro III**:
* o rei **[[Pietro III d'Aragón]]** (Pietro I de Valencia), fillo de Chaime I *lo Conqueridor*;
* **[[Pietro III de Portugal]]**, rei de Portugal entre 1777 y 1786;
* o zar **[[Pietro III de Rusia]]**.
Municipio Libertador

O **Municipio Libertador** (*Municipio Libertador* en castellano) ye l'unico municipio d'o Districto Capital, Venezuela. Tien una superficie de 433 km² y a suya población yera de 2.284.921 habitants en 2005. A suya capital ye Caracas.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Venezuela.

## Vinclos externos
* Portalada oficial d'o municipio
Municipio Alto Orinoco

O **Municipio Alto Orinoco** (*Municipio Alto Orinoco* en  castellano) ye uno d'os 7 municipios d'o Estato Amazonas, Venezuela.

Tien una superficie de 49.217 km² y a suya población ye de 14.222 habitants(2007), con una densidat de población de 0,29 hab/km². A suya capital ye La Esmeralda.

O río Orinoco naxe en o *Cerro Delgado Chalbaud*, situato en o sud-este d'o municipio.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Venezuela

## Vinclos externos
*Portalada oficial d'o municipio
Municipio Atabapo

O **Municipio Atabapo** (*Municipio Atabapo* en  castellano) ye uno d'os 7 municipios d'o Estau Amazonas, Venezuela. Tien una superficie de 25.062 km² y a suya población yera de 12.500 habitants en 2006. A suya capital ye San Fernando de Atabapo.

## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Venezuela.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'o municipio.
Carrera de sant Chaime

:*Iste articlo ye sobre a *'galaxia** a on que ye o sistema solar. Ta a rota de pelegrinache se veiga [[Camín de Sant Chaime]].''


A **Carrera de sant Chaime**, u tamién dita **Carrera de Santiago*', ye una [[galaxia]] de forma de religada an se i troba o [[sistema solar]]. Ye formata por mas de 200 mil millons d'[[estrela]]s iguals u pareixitas a lo nuestro [[Sol]], y os suyos [[planeta]]s, chunto con millars de [[nebulosa]]s. Tot fa suposar que en mel meyo d'a *Carrera de sant Chaime'' bi ha un forato negro; manimenos, ye dificilismo que se pueda detectar a causa d'a gran densidat d'estrelas que bi ha en a parti central d'una galaxia. Todas as estrelas que veyemos en o cielo fan parte d'a nuestra galaxia, y son as que forman os grupos ditos constelacions.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos

*  Información d'a Carrera de sant Chaime.
*  Mapa en 3D d'a Carrera de sant Chaime.
Sobrepuerto

**Sobrepuerto** ye una comarca natural situata en o Pireneu aragonés, entre Sobrarbe y l'Alto Galligo. Fan parti de Sobrepuerto os lugars d'Ainielle en o municipio de Biescas; Basarán, Escartín y Otal, en o de Broto y Cortiellas, Sasa y Ciellas en o de Yebra de Basa. S'incluyen as pardinas de Feners, Niablas y A Isuala.

A sobén gosan incluyir-se tamién Bergua y Ayerbe de Broto por razons mas que mas culturals, anque en realidat no i son, en Sobrepuerto.

As altarias van dende os 1000 m d'o barranco d'Otal ta os 2028 m de Manchoya. O lugar mas alto ye Otal con 1465 m y o mas baixo Sasa con 1230. Isto fa que o clima sia prou duro, se dice que en Sobrepuerto bi ha *nueu meses d'hibierno y tres d'infierno*.

Bi ha dos cuencas hidrograficas, o barranco d'Oliván que desemboca en o río Galligo y o barranco d'Otal que lo fa en l'Ara.

## Vechetación
En a compleganza alta d'o barranco d'Olivan y a cabecera d'o barranco d'Otal bi ha fabars. Atras especies habituals son os pinos, abez, triámols, caixicos y buixos.

## A despoblación en Sobrepuerto
Anque a comarca yera habitata ya dende o sieglo XI y gosó haber mas de mil personas, hue lo día y ya dende o sieglo pasato toz os lugars de Sobrepuerto son albandonatos. A despoblación de Sobrepuerto y redolada empezó dimpués d'a Guerra Civil. As prencipals causas d'o prencipio de l'albandono d'os lugars estioron a desferra feita por a mesma guerra, ya que o frent yera establito en o río Galligo y a industrialización d'a redolada. Amás cuasi toz os lugars yeran mal comunicatos y a suya industria yera autarquica y basata en o treballo d'os tions.

Manimenos a mayor perda d'habitants estió mientres os anyos 60, cuan muitos d'os lugars fuoron crompatos por o Patrimonio Forestal d'o Estado. Os emigrants prencipalment se'n tresladoron ta Samianigo que prencipiaba a extender-se como nuclio industrial y ta Catalunya, Zaragoza, Uesca y Monzón.

## Puertos de Sobrepuerto

O mesmo nombre de Sobrepuerto ye un toponimo derivau de l'abundanza de puertos en a redolada. En o pasau, cuasi todas as comunicacions d'ista comarca con l'exterior s'heban de fer a traviés d'iste tipo de pasos naturals, pus o cauce d'os cursos d'augua que l'abandonan no gosa estar practicable a piet.

### Puertos interiors

*Cuello d'Ainielle.
*Cuello Basarán.
*Cuello Cortiellas.
*Cuello de Sant Cocobat.

### Puertos exteriors

Contra la valle de l'Ara:
*Cuello Otal.
*Cuello Pelopín.
*Collada de Fuendes Blancas.
*Collada de Feners.
Contra la valle de Basa:
*Collau de Petralba.
*Collada de la Cruz.
*Collada d'o Cuezo.
*Cuello de las Tres Cruces.
*Puerto de Sant Cocobat.
Contra la valle d'o Galligo:
*Portiello de lo Reguero (en o puerto de Santa Orosia).
*Portiello de Leramaza (por a part d'Ainielle).
*Puerto d'o Boalar (Ainielle).

## Referencias
Municipio Río Negro

O **Municipio Río Negro** (*Municipio Río Negro* en castellano) ye uno d'os 7 municipios d'o Estato Amazonas, Venezuela. Tien una superficie de 37.903 km² y a suya población yera de 1.213 habitants en 2001. A suya capital ye San Carlos de Río Negro.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Venezuela

## Vinclos externos
* Portalada oficial d'o municipio
San Fernando de Atabapo

**San Fernando de Atabapo** ye una ciudat venezolana capital d'o Municipio Atabapo d'o Estau Amazonas.

Ye situada en o centro-este d'o Estato Amazonas, a 65 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, y la suya población ye de 15.000 habitants en 2007.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
Ciudat Ojeda

**Ciudat Ojeda** ye una ciudat venezolana capital d'o Municipio Lagunillas d'o Estato Zulia. Ye situata en o este d'o Laco de Maracaibo y a suya población yera de 150.000 habitants en 2001.
Cabimas

**Cabimas** ye una ciudat venezolana capital d'o Municipio Cabimas d'o Estato Zulia.

A suya población ye de 225.000 habitants (2001) en una superficie de 157 km², con una densidat de población de 2,17 hab/km².

## Cheografía
Cabimas ye situata a l'este d'o laco de Maracaibo, a 3 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Seu de Nuestra Sinyora d'o Rosario de Cabimas, una seu d'o primer cuarto d'o sieglo XIX, devantada en estilo neoclasico.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Cabimas.
Municipio Anaco

O **Municipio Anaco** (*Municipio Anaco* en  castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estau Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 795 km² y a suya población yera de 101.172 habitants en 2001. A suya capital ye Anaco.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Venezuela.

## Vinclos externos
*  Pachna web oficial d'o municipio.
Municipio Francisco del Carmen Carvajal

O **Municipio Francisco del Carmen Carvajal** (*Municipio Francisco del Carmen Carvajal* en  castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estau Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 125 km² y a suya población yera de 11.072 habitants en 2001. A suya capital ye Valle de Guanape.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Venezuela

## Vinclos externos
*Portalada oficial d'o municipio
Lechería

**Lechería** ye una ciudat venezolana, capital d'o Municipio Diego Bautista Urbaneja d'o Estato Anzoátegui. Ye situata en o nord-este d'o país y a suya población ye de 23.000 habitants. Chunto con Barcelona, Puerto La Cruz y Guanta forman un aria metropolitana de 700.000 personas (2001).
Ixada

A **ixada** **aixada**, u **xada**, (d'o latín 

## Referencias

## Se veiga tamién

*Ixatón.
*Ixadico.
*Ixuela.

## Vinclos externos
Sancho Garcés II de Navarra

:*Sancho Abarca rendreza en ista pachina, ta o lugar de Taust, se veiga *'Sancho Abarca (Taust)**''.


**Sancho Garcés II**, dito «**Abarca*'», estió [[Reino de Navarra|rei]] de [[Navarra]] y [[Condau d'Aragón|conte]] d'[[Aragón]] ([[970]] - [[994]]).

Yera filo d'o rei [[García Sánchez I de Navarra|García Sánchez I]] y [[Andregoto Galíndez]], filla d'o conte d'Aragón [[Galindo Aznárez II]] ([[867]]-[[892]])

S'atribuye a iste rei o títol de rei de Navarra, cuan en 987 en o [[Monesterio de Sant Chuan d'a Penya]] se tetula:



En ista epoca os reinos de [[Reino de Leyón|Leyón]], Navarra y o [[condau de Castiella]] yeran unitos por lazos familiars; a monarquía navarra manteneba a [[Remiro III de Leyón]], menor d'edat.

Cuan morió [[Alhakén II]] en [[976]] y le sucedió o suyo fillo [[Hixem II]] tutelato por [[Almanzor]], perigló a estabilidat d'os reinos cristianos: as tropas d'Almanzor vencioron a os cristianos en [[Torrevicente]], a o sud de [[Soria]]; dimpués les tornoron a vencer en [[Taracueña]], amán d'[[Osma]].

En [[975]] fue redotato por os musulmans en [[San Esteban de Gormaz]], y en [[981]] en [[Rueda (Valladolit)|Rueda]], a doce kilometros de [[Tordesillas]], os cristianos tenioron una important redota.

Como por as armas no se podeba con Almanzor, Sancho Garcés acudió ta [[Califato de Cordoba|Cordoba]] como embaixador d'o suyo propio reino, lebando a-saber-los regalos ta o victorioso Almanzor, pactando con él y dando a o musulmán a suya filla en matrimonio. Fruito d'iste matrimonio naixió lo que heba d'estar [[Abd al-Rahman Sanchuelo]], hereu a o Califato de Cordoba.

Establió o [[Monesterio de San Andrés de Cirueña]] ([[972]]).

== Descendencia ==
Casato, prebablement, en [[962]] con [[Urraca Ferrández]], filla de [[Ferrán González]] y de Sancha de Pamplona. Antis de [[950]] Urraca heba estato casata con [[Ordonyo III de Leyón]] y en [[956]] casó con o futuro [[Ordonyo IV de Leyón|Ordonyo IV]] *o Malo'', de qui se deseparó.

### Fillos
* García II Sánchez "o Tembloso", Rei de Pamplona, casato con Ximena Ferrández.
* Remiro de Navarra (m. 992).
* Gonzalo de Navarra. Bels documentos lo presentan como conte d'Aragón. Baixo a dependencia de su pai gubernaba o condau d'Aragón en unión d'a suya mai a reina Urraca.
* Abda (Urraca) de Navarra "A Bascona", entregata ta Almanzor, y que antis d'ingresar en un convento le dió un fillo, Abderramán "Sanchuelo".

## Vinclos externos
Isla Ratón

**Isla Ratón** ye una ciudat venezolana, capital d'o Municipio Autana d'o Estau Amazonas. Ye situada en o norte d'o Estau Amazonas y a suya población yera de 3.000 habitants en 2001.

A localidat fue establida en 1943, en una isla ubicada en el meyo d'o río Orinoco.
Estaus de Venezuela

**[[Venezuela]]** ye un estau federal formau por 23 estaus (*estados* en castellano) que poseyen un amplo ran d'autonomía, poders executivos (gubernador), lechislativos con representación parlamentaria en l'Asemblea Nacional de Venezuela, autonomía de presupuesto, administrativa y en as competencias exclusivas que o estau central permite.

Cada estau se divide en municipios, fendo un total de 335 municipios con o Municipio Libertador d'o Districto Capital.

Os 23 estaus de Venezuela son:

# Estau Amazonas (*Estado Amazonas*).
# Estau Anzoátegui (*Estado Anzoátegui*).
# Estau Apure (*Estado Apure*).
# Estau Aragua (*Estado Aragua*).
# Estau Barinas (*Estado Barinas*).
# Estau Bolívar (*Estado Bolívar*).
# Estau Carabobo (*Estado Carabobo*).
# Estau Cojedes (*Estado Cojedes*).
# Estau Delta Amacuro (*Estado Delta Amacuro*).
# Estau Falcón (*Estado Falcón*).
# Estau Guárico (*Estado Guárico*).
# Estau Lara (*Estado Lara*).
# Estau Mérida (*Estado Mérida*).
# Estau Miranda (*Estado Miranda*).
# Estau Monagas (*Estado Monagas*).
# Estau Nueva Esparta (*Estado Nueva Esparta*).
# Estau Portuguesa (*Estado Portuguesa*).
# Estau Sucre (*Estado Sucre*).
# Estau Táchira (*Estado Táchira*).
# Estau Trujillo (*Estado Trujillo*).
# Estau La Guaira (*Estado La Guaira*).
# Estau Yaracuy (*Estado Yaracuy*).
# Estau Zulia (*Estado Zulia*).

## Veyer tamién
* Districto Capital.
* Dependencias Federals.
* Guayana Esequiba (*Zona en Reclamación*).
* Estaus d'Alemanya.
* Estaus de Brasil.
* Estaus d'Estaus Unius.
* Estaus de Mexico.
Cruz d'Enneco Ariesta

A **Cruz d'Enneco Ariesta** ye en heraldica, sobre campo d'azur, una cruz patada (con os brazos que s'enamplan) de plata, apuntata en o brazo inferior.

A Cruz d'Enneco Ariesta yera simbolo personal d'o monarca u *signum  regis*, que emplegaba Remiro I d'Aragón como elemento propio d'o suyo sinyal en os documentos. Iste ye o primer Rei d'Aragón, dende 1035, como fillo primochenito de Sancho III lo Mayor, Rei de Navarra. Remiro I heredó dita anyada o reino d'Aragón cuan morió su pai. O fillo y succesor de Remiro I ye Sancho Remírez, que amuestra en as monedas falcatas en o suyo Reino a mesma cruz. Con istos antecedens, se comvirtió en simbolo heraldico, representando a cruz con esmalte de plata sobre campo d'azur.

O historiador Cheronimo Zurita (1512-1580) en os *[[Anals d'a Corona d'Aragón]]*, que se rematoron de publicar en 1579, exprisa como representación d'a reyaleza aragonesa la que él clama Cruz d'Enneco Ariesta, por fer-la derivar d'iste personache lechendario, de qui proceden os historicos reis d'Aragón dende Ramiro I.

En o Monesterio de Sant Chuan d'a Penya, amán de Chaca, en o Panteón Reyal mandado construyir por Carlos III en o sieglo XVIII, se representan os simbolos d'a historia d'Aragón, incluyindo-ie a Cruz d'Enneco Ariesta.

A Cruz d'Enneco Ariesta apareixe en o segundo cuartel d'o escudo actual d'Aragón.

## Bibliografía
* *FATÁS, G.* y *REDONDO, G*., *Blasón de Aragón*. Zaragoza, Deputación Cheneral d'Aragón, 1995.
Adam Mickiewicz

**Adam Bernard Mickiewicz (de Poraj)** ( en polaco) (Polonia, 1798-1855) estió un escritor, poeta y patriota polaco, las obras d'o cual sinyaloron la base d'o Romanticismo en o suyo país.

A lo largo d'a suya vida luitó por a independencia de Polonia respective de l'Imperio Ruso, an estió exiliato dende 1824 por as suyas actividaz revolucionarias mientres a suya epoca d'estudiant. Os suyos poemas abordan temas nacionalistas polacos y presentan una imachen heroica, anque melodramatica, de l'alma humana, y una visión *byroniana* d'a libertad y d'o heroísmo. As suyas obras han estato traducitas a gran parti d'as luengas europeas. Belunas d'as suyas obras destacatas son os poemas epicos *[[Grażyna]]* (1823) y *[[Pan Tadeusz]]* (*Sinyor Tadeo*, 1834), o drama *[[Dziady (poema)|Dziady]]* (*Os [[antipasato]]s*, 1823), y o poema historico Konrad Wallenrod (1828), que ye o relato d'una venganza patriotica, a resultas d'o cual habió d'abandonar Rusia y establir-se en París.

* Eixemplo de *Pan Tadeusz*:

## Vinclos externos