open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ciudad Lineal

**Ciudad Lineal** ("Ciudat Linial" en aragonés) ye o nombre d'un districto perteneixient a la ciudat de Madrit y organizato administrativament en os vicos de *Ventas* (151), *Pueblo Nuevo* (152), *Quintana* (153), *Concepción* (154), *San Pascual* (155), *San Juan Bautista* (156), *Colina* (157), *Atalaya* (158) y *Costillares* (159).

O nombre d'o districto procede d'a ideya de "ciudat linial" un modelo d'organización d'a ciudat ideyato por l'arquitecto y urbanista espanyol Arturo Soria, basato en a ideya d'a linia. Li posoron nombre a la prencipal arteria de cerculación d'o distrito en honor a iste urbanista: a *Calle de Arturo Soria*.

## Mugas

Seguntes os datos d'o Concello de Madrit as mugas d'o districto son:

*A o norte, con l'autopista M-11.
*A l'este, con as carreras de Golfo de Salonica, Mesena, Asura y General Aranaz.  
*A o sud, con l'autopista M-23.
*A l'ueste, con l'autovía de cimcurvalación M-30.

Tamién muga con os districtos de Chamartín, Salamanca, Retiro, Moratalaz, Vicálvaro, San Blas-Canillejas y Hortaleza.

## Referencias

## Veyer tamién
* Districtos de Madrit.

## Vinclos externos
* 
*  Ortofoto de Ciudad Lineal y mapas d'o districto y os suyos vicos, amostrando a la vegada las seccions censals
Codete

Un **codete** ye un vehiclo u aeronau que saca lo suyo movimiento por a reacción d'a expulsión de gases de combustión a escape dende un motor codete. A sobén o termin se refiere tamién a un motor codete. A bels tipos de codete lis se clama misil y en iste cambio de nombre no influye a mida u potencia. Por un regular se clama misil a tot codete d'uso militar con capacidat de ser enfilato u manullato activament t'alcanzar un blanco.

Os codetes se trestallan en etapas que van encarnando-se dezaga mientres que lo suyo ascenso. Ista forma de funcionamiento ye muito mas eficient que un codete que tien nomás que una sola etapa. Un codete de tres etapas ye muito mas chicot que un chigant codete d'una sola etapa que transporte la mesma carga a la orbita terrestre.

Os codetes s'usan en as fiestas populars d'os pueblos ta empatizar-las. D'orichen chinés, os codetes realizan un important treballo d'amenacion d'as chents.

## Tipos de codetes
Existen dos grans tipos de codetes dependendo que tipo de sistema utilice lo motor codete pa fer fuera lo propelent a traviés d'a suya tobera:
* codetes termodinamicos: que emplegan a calor y/u la presión.
* codetes electrodinamicos: que emplegan campos electricos y/u magneticos.

### Tipos de codetes termodinamicos
I hai tres tipos prencipals:
* De gas fredo: que nomás emplega la presión pa fer fuera un gas.
* codete quimico: que usan la enerchía quimica d'una combustión pa producir calor. I hai dos tipos seguntes o tipo de propelent emplegau: codete quimico liquido y codete quimico solido. 
* codetes termoelectricos: que emplegan la calor producida per una resistencia electrica (en os clamaus *resistojets*) u la calor producida per un arco electrico (en os clamaus *codetes arcjets*).

### Tipos de codetes electrodinamicos
I hai dos tipos prencipals:
* impulsors ionicos (en anglés *ion thrusters*): que emplegan campos electricos pa accelerar ions (normalment de xenón).

* impulsors de plasma, que emplegan campos electricos y magneticos pa accelerar plasma. Seguntes o sistema emplegau pueden estar *HET (Hall-effect thrusters)* u *PPT (pulsed-plasma thrusters)*.

Actualment nomás os codetes termodinamicos de tipo quimico son emplegaus pa aconseguir lo espacio. Os de demás tipos de codetes s'emplegan cuan a nau espacial ya ye en o espacio.

## Notas


## Referencias
KISS

**KISS** ye un grupo de glam rock y hard rock creyato en 1973 en Nueva York.
Se caracterizoron por l'uso de maquillache a lo mas puro estilo "kabuki" y as suyas estrampidas actuacions.

## Miembros
Os suyos integrants orichinals estioron:

* Paul Stanley "The StarChild" (Queens, NY. 20/01/1952), Voz y guitarra ritmica (dende 1973 dica hue).
* Gene Simmons "The Demon" (Haifa, Israel. 25/08/1949), Voz, piano y baixo (dende 1973 dica hue).
* Ace Frehley "The Space-Ace" (Bronch, NY. 27/04/1951), Voz, baixo y guitarra solista (1973-1982, 1996-2002).
* Peter Criss "The Cat" (Brooklyn, NY. 20/12/1945), Voz, batería y percusión. (1973-1980, 1996-2000, 2003-2004).

Atros integrants d'o grupo estioron:
* Eric Carr "The Fox" - batería (1980-1991).
* Vinnie Vincent "The Egyptian Warrior" (O Guerrero Echipcio) - guitarra (1982-1983, 1985)
* Mark St. John - guitarra (1984).
* Bruce Kulick - guitarra (1984-1996).
KoЯn

**KoЯn** (tamién puede trobar-se escrito **Korn** u **KoRn**) ye un grupo estausunidense de nu metal de Bakersfield, California.

Muito a sobén ye dito que son os creyadors d'o estilo musical nu metal (*nuevo metal* en anglés) y han inspirato a muitos atros grupos de nu metal, funkcore, metal alternativo y rap metal mientres a fin d'os anyos 90 y o prencipio d'os 2000, como *[[Limp Bizkit]]*, *[[Staind]]* y *[[Incubus]]*.

Dende o suyo primer disco en 1994, KoЯn ha vendito mas de 30 millons en todo lo mundo.
Azero (grupo)

**Azero** ye un grupo de rock aragonesa creyato en 1996 en a localidat teruelana d'a Codonyera (Baixo Aragón).

## Colaboracions
En a suya canción "A desalambrar (Hay por qué luchar)", versión de Daniel Viglietti, bi colabora Yosi, cantaire de Los Suaves. En a canción "Palestina (Granja humana)" colaboran El Drogas y Boni, de Barricada.

En octobre de 2009 salió a la venda o suyo cinqueno disco, *Manos arriba*, con colaboracions de Fernando Madina (Reincidentes) y Manolo Kabezabolo.

## Integrants
**Kapi*: Voz y guitarra.
**Alfonk*: Baixo.
**Juantxo*: Guitarra.
**Oriol*: Guitarra.
**Marcelo*: Batería.

## Discografía
**Rock de Pueblo*, 2000.
**Hay por qué luchar*, 2002.
**Granja Humana*, 2005.
**Guillotina*, 2007.
**Manos Arriba*, 2009.
**Sigue Buscando*, 2011.
**Made in Teruel*, 2015.

## Vinclos externos
*  Pachina oficial
Guns N' Roses

**Guns N' Roses** ye un grupo de hard rock que naixió en Los Angeles, en marzo de 1985. O grupo yera formato por o cantaire Axl Rose, o guitarrista Tracii Guns, o guitarrista Izzy Stradlin, o baixo Ole Beich, y o batería Rob Gardner. O nombre deriva d'a combinación d'os pseudonimos de Guns y Rose. O suyo primer concierto estió lo 26 de marzo de 1985 en o Troubador (Hollywood, California).

*Hollywood Rose* estió o grupo creyato por Jeffrey Isbell (Izzy Stradlin) y William Rose (Axl Rose) dimpués de deixar Lafayette, Indiana y establir-sen en Los Angeles. Mas tardi se transformarba en una d'os grupos mas importans de hard rock d'a fin d'os ueitanta y prencipios d'os novanta: **Guns N' Roses**.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial de Guns N' Roses
* Facebook oficial de Guns N' Roses
* Guns N' Roses en @ Musicmight
Idioma prusiano antigo

O **prusiano antigo** ye una luenga baltica desapareixita, charrata por os prusianos, habitants d'a rechión de Prusia, que dimpués diciban Prusia Oriental antis d'as colonizacions alemana y polaca d'o sieglo XIII.

Entre as luengas baltas muertas ye a sola que ha deixato testimonio escrito.

## Referencias
Idioma zemgaliano

O **zemgaliano** u **semgaliano** ye una luenga baltica que charraban os antigos zemgalianos, pueblo que encara en o sieglo XIV y que habitaba o centro de Letonia a man de Riga y talment una parte d'o norte de l'actual Lituania.
Idioma cur

O **cur** ye una luenga baltica hue amortata que fue charrata en a rechión de Curlandia, en a parti occidental de Letonia.

Os curs vivioron en a marina d'o Golfo de Riga. Dica fins d'o sieglo XVI a luenga cura diferiba d'as luengas vecinas.
Slipknot

**Slipknot** ye un grupo de Alternative Metal formato en Des Moines, en o estau d'Iowa (Estaus Unius).

A suya filosofía ye una gran espernidura por as personas, pos seguntes éls os humans son a perdición d'o planeta tierra y no sirven ta cosa buena. Se veigan por eixemplo as cancions *People=Shit*, *Surfacing* y *Get this*.

Cada un d'os miembros d'o grupo tien un numero y toz salen a lo escenario con mascarutas. O suyo estilo musical combina la dureza d'o death metal con os ritmos d'o nu metal.
Idioma sorabo

O **sorabo** ye una luenga eslava occidental charrata por 70.000 personas a l'este de Saxonia y Brandenburgo n'Alemanya.

## Dialectos

Se distingue dos dialectos prencipals: l'alto sorabo en a redolada de Bautzen con bels 55.000 parladors y o baixo sorabo en a redolada de Cottbus con bels 15.000 fablants.

De feito, Ethnologue los considera luengas distintas con codigos diferents ta l*'alto sorabo* WEN (ISO "hsb") y ta o *baixo sorabo* WEE (ISO "dsb").

Os dos dialectos poseyen un estandar escrito y literatura propia.

## Vocabulario

## Referencias

## Bibliografía
* Felipe Fernández-Armesto: *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*. Grijalbo, 1996.
Idioma polaco

O **polaco** (en polaco *polski*) ye una luenga eslava d'o grupo occidental charrata por 50 millons de personas, prencipalment en Polonia (38 millons).

## Referencias
Luengas lequiticas

O **lequitico** ye un grupo de luengas eslavas con bellas caracteristicas comuns a ran gramatical y fonetico, como a conservación d'as vocals nasals.

Iste grupo ye formato por:

* Polaco
* Polabo † 
* Luengas pomeranas
** Caixubo
** Eslovincio †
Eslau eclesiastico antigo

Lo **eslau eclesiastico antigo** u **eslavón antigo**  (anque no ye correcto tamién ye dito *bulgaro antigo* y *macedonyo antigo*) ye a primera luenga eslava con caracter literario, desarrollada d'o dialecto eslau de Tesalonica por os misioners bizantins d'o sieglo IX, santos Cirilo y Metodio.

A partir de l'uso d'o eslau eclesiastico adaptando la pronunciacion y la ortografía de cada país y cambiando ciertas palabras y expresions antigas u escuras por os suyos sinominos vernaculos apareixió l'eslau eclesiastico, con dos variants: 
*Eslau eclesiastico septentrional u eslavón ruso.
*Eslau eclesiastico meridional, eslavón meridional u eslavón bulgaro-vlaco.
Blink-182

***blink-182*** (d'antis mas conoixius como *Blink*) son un grupo de musica de pop punk d'o sud de California formau en 1992 por Tom DeLonge, Mark Hoppus y Scott Raynor (qui dimpués sería substituyiu por Travis Barker) en Poway, San Diego, California. Se les considera como los pioners d'a revolución pop-punk. O nombre d'a banda por un regular no leva mayusclas (*blink-182*).

Poco tiempo dimpués de quitar o suyo primer disco d'estudio, *[[Cheshire Cat]]*, l'alavez dita «*blink*» habió d'adhibir o numero «-182» a lo suyo nombre debiu a que un grupo techno irlandesa se deciba ya "blink" y menazó con prencipiar accions legals. Dimpués d'o primer exito de *blink-182* con *[[Dude Ranch]]*, o suyo segundo disco d'estudio, DeLonge y Hoppus decidioron forachitar a lo suyo batería orichinal, Scott Raynor. As razons nunca no han estau esplanicadas oficialment por os dos primers, encara que Raynor ha dito en cuantas entrevistas que estió culpa d'o suyo alcolismo. Travis Barker, alavez batería de *[[The Aquabats]]*, reemplazó a Raynor y con él o grupo logró acceder a lo *[[mainstream]]* y a l'exito mundial con o suyo superventas *[[Enema of the State]]*, que apareixió en 1999 con a discografica *[[MCA Records]]*. En zaguerías de 2003, dimpués de cuantos ensayos con grupos paralelos y remors sobre la suya deseparación, quitoron o suyo zaguer disco d'estudio, auto titulau *[[blink-182 (disco)|blink-182]]*. Nomás que dos anyos dimpués o grupo fació oficial a suya deseparación y surtioron, a la vegada, dos grupos d'ista división: *[[Angels and Airwaves]]*, liderau por DeLonge, y *[[+44]]*, con Hoppus y Barker.

O 5 de febrero de 2009 s'anunció que lo trío presentaría un premio en os premios Grammy, estando ista la primera vegada en 5 anyos que lo grupo se presentaba en un escenario. L'8 de febrero, estando presentadors d'o premio a lo millor grupo de rock,, anuncioron a suya tornada, y gravoron un nuevo disco previsto ta estar quitau, en primeras, en o verano de 2009, chunto con a suya chira promocional.
 
O grupo ye prou conoixiu por o suyo humor satirico y escatolochico (conoixiu en anglés como *toilet humor*). L'aparición d'o suyo primer disco en 1994, *[[Cheshire Cat]]*, coincidió con o exito d'a renaixencia d'o punk rock californiano y d'a salida en ixe mesmo anyo de discos clasicos d'o *boom punk* d'a costa ueste como *[[Dookie]]*, de Green Day, *[[Smash (disco)|Smash]]*, de The Offspring, u *[[Punk in Drublic]]*, de NOFX. As influencias d'o grupo, seguntes os propios Hoppus y DeLonge fuoron *[[NOFX]]*, *[[The Cure]]*, Dinosaur Jr., *[[The Descendents]]* y *[[Screeching Weasel]]*. Con a plegada de Barker a la batería, a banda evolucionó enta una musica y unas parolas mas maduras, como se contrimostró en un d'os prochectos paralelos de DeLonge y Barker, *[[Box Car Racer]]*.

## Discografía

## Referencias
Postre

O **postre** ye o plato dulce que se mincha a la fin d'a comida, encara que a sobén tamién se mincha fruita, mas que mas en verano que bi ha mas variedat; cuan se fabla de postres quiere dicir bella preparación dulce, bien sigan cremas, tartas, pastels, chelatos, bombons, etcetera.

## Postres en Aragón
En Aragón bi ha a-saber-los postres arredol d'a suya cheografía. Bels eixemplos de postres d'Aragón son istos:
* As *[[fruitas d'Aragón]]* que ya se feban dende a epoca romana cocendo-las en xarabe ta conservar-las, dimpués se cubrioron con chicolate.
* Os *sospiros d'o monesterio de Casbas*: tipicos d'a localidat de Casbas de Uesca, son una mezcla de claras de uego a punto de nieu y zucre.
* As *[[tortas d'alma]]* d'o Baixo Aragón, Mayestrato y de Cinco Villas, son feitas de farina de trigo, zucre, aceite d'oliva, matafaluga, mistela y "alma", una mermelada de carbaza feita nomás con zucre y miel.
* O *[[coc de Fraga]]* feita con pasta de farina que fermenta y se emplena de fruita fresca u fruitos secos.
* A *[[trena d'Almudévar]]* ye una pasta de refollato emplena de fruitos secos, pansas, nueces y almendra.
* Os *[[pastillos de carbaza]]* d'a Cinca Meya.
* As *almojábanas* de Daroca, Albarracín y o Mayestrato son unos lamins de orichen arabe, replenos de crema. En Albarracín son ditas *Almojábanas de Ben Razín*.
* As *[[piedrecicas d'el Calvario]]* d'Alcorisa son carambels con miel, zucre y almendra banyatos en chicolate.
* Os *[[crespiello]]s* (Semontano de Balbastro), *crespells* en Val de Robres de borraina rebozata y frita, dencima se i puet posar miel u zucre.
* O *[[presco con vin]]*.
* As *[[castanyas de marzapán]]* de Uesca.
* O *[[mostillo de remolacha]]* de Cantaviella u Osella
* O *[[pan de figos]]*, orichinario d'as tierras d'a Cinca Baixa
* O *[[pastel ruso]]* de Uesca.
* Os *chaqueses* de Chaca, un pastel de bizcocho con nata u crema.
* O *[[pastel Biarritz]]* de Balbastro, un pastel feito de uegos, zucre y almendras.
Kilimanjaro

O **Kilimanjaro** ye una montanya situata en Tanzania, en a muga con Kenya, amán d'a linia d'o ecuador, ye d'orichen volcanico y formata por tres volcans inactivos: el Shira de 3.962 m., el Mawenzi de 5.149 m. y el Kibo con 5.891,8 m. que ye o mas choven y a tuca de mas altaria d'Africa. A montanya y a suya aria d'influencia, dende l'anyo 1973, son parte d'o Parque nacional d'o Kilimanjaro. O parque ye o habitat de numerosas especies d'animals y plantas, fendo-lo un puesto de biodiversidat que cal preservar.

A suya altaria fue mesurata en l'anyo 1952, con metodos de topografia optica, fendo triangulacions verticals pero a distancias muit luent d'a montanya, y o resultato estió de 5.895 metros.

Dimpués, en l'anyo 1999 se mesuró una atra vegada l'altaria con sistemas GPS, (y l'aduya de satelites) y estió de 5.893 m.

## Filmografía
O Kilimanjaro por ser a tuca con mas altaria d'Africa ye un puestro intresant ta fer cintas documentals y esplanicar a suya naturaleza y a suya fauna. Tamién ye un buen escenario natural ta atras cintas d'entretenera como *[[The Snows of Kilimanjaro (cinta de 1952)|The Snows of Kilimanjaro]]* de 1952.

## Bibliografía
* Henry Stedman: *Kilimanjaro: A Guide to Climbing Africa's Highest Mountain, Includes City Guides to Arusha, Moshi, Marangu, Nairobi and Dar Es Salaam.* Trailblazer Publications (2003). ISBN 1-873756-65-8.
* Ernest Hemingway, Robert W. Lewis, Robert E. Fleming: *Under Kilimanjaro.* Kent State University Press (2005). ISBN 0-87338-845-3.
* Rick Ridgeway: *The Shadow of Kilimanjaro.* Owl Books (1999). ISBN 0-8050-5390-5.
* Audrey Salkeld, David Breashears: *Kilimanjaro: Mountain at the Crossroads. National Geographic (2002). ISBN 0-7922-6466-5.
* Ernest Hemingway: *The Snows of Kilimanjaro and Other Stories.* Scribner (1995). ISBN 0-684-80444-1.
* Rick Ridgeway, Neville Shulma, Robert M., Jr. Moore (Foreword), Stephen Carmichael, Susan Stoddard: *Climbing Mount Kilimanjaro.* Medi-Ed Press (2002). ISBN 0-936741-16-3.
* Hernan S. Lanvers: *Monte Kilimanjaro: Gigante de Africa. Guía médica para su ascenso.'' Edicions del Boulevard (2002) Ressenya.

## Vinclos externos
Everest

L**'Everest** ye a tuca mas alta d'o mundo, con 8.844,43 metros d'altaria, anque seguntes beluns 8.846, 8.848 m y atros 8.850 m., ye situata en a cordelera d'o Himalaya t fa de muga entre Nepal y o Tíbet (China). En nepalés a tuca se diz **Sagarmatha** (सगरमाथा, *a frent d'o cielo*), y en tibetano **Chomolangma** u **Qomolangma** (*a mai de l'universo*), d'o cual deriba o chinés 珠穆朗玛峰 (en transcripción pinyin: Zhūmùlǎngmǎ Fēng). O nombre **Everest** le'n dió Sir Andrew Waugh, o topografo cheneral britanico d'a India, en honor d'o suyo predecesor Sir George Everest.

Zaguerament ye un puesto turistico muit important ta Nepal mas que mas de personas que puyan a la suya tuca, isto ye un problema por os conflictos que se cheneran entre a as personas, y a vasura que deixan istas, se estima que cada persona chenera 5,5 kilos de vasura por o que o gubierno de Nepal regula que cada persona que puye tien que baixar ueito kilos de vasura baixando 2,5 kilos que deixaron atras personas anteriorment. O Gubierno de Nepal ha creyato un cuerpo de seguridat de Montanya ta velar o cumplimiento d'as leis y normas d'a muntanya.

## A zona d'a muerte
En l'Everest ye considerata a zona d'a muerte os zaguers 850 m de puyata por as suyas condicions climatolochicas, especialment por a nueit en a que a temperatura baixa muito y conchela cualsiquier parti d'o cuerpo descubierta, amás amás a nieu ye conchelata y a velocidat d'o viento muitas vegadas ye superior a os 100&nbsp;km/h con o consiguient periglo de resbalizar y despenyar-se.

En ista zona han muerto mas de 250 personas d'as que muitas no han estau rescatatas por a dificultat de fer-lo y muitas atras, circa de 200, no han estau trobatas. A beluns d'éls los deixan redolar por as versants enta baixo ta que no se veigan, atros por a suya dificultat ta fer-lo encara son en o mesmo puesto y posición d'o diya d'a suya muerte y son conoixitos con embotadas y utilizatos como referencia ta puyar o baixar d'a muntanya. Son muit conoixitos o *Botas Verdes* y o *Saludador* pero mientres a puyata pueden ver-se mas de 40 cadavers.

Ista zona tamién ye un puesto a on cualsiquier cosa inútil ye deixata por o suyo peso, por lo que ye una zona plena de vasura y botellas d'oxicheno utilizatas por os alpinistas ta respirar en a puyata y una vegada vuidas son albandonatas en o lugar.

## Filmografía
O Everest por estar a tuca con mas altaria d'o mundo ye un puesto intresant ta fer cintas documentals y esplanicar a suya naturaleza o bellas historias de chent que hi puyó u querió arribar a la suya tuca. Tamién ye un buen escenario natural ta atras cintas d'entretenera como Everest una cinta de 2015.

## Vinclos externos

*  Información d'o Everest.

## Referencias
Río Mississippi

:*Iste articlo ye sobre o *'río Mississippi** en os **Estaus Unius**. Ta l'estato se veiga [[Mississippi]].''

O **Mississippi*' (en [[idioma anglés|anglés]] *Mississippi*) ye un [[río]] d'[[Estaus Unius]] y tien 6.270 [[quilometro|km]] de largaria. Os amerindios lo diciban *Meschacebé*, que significa «pai d'as aguas». Ye o sistema fluvial mas gran de [[Nortamerica]] y un d'os mes grans d'o mundo.

== O rio Missisipi en a cultura ==
=== En a literatura ===
En a literatura o rio Missisipi ye unito a la obra d'o escritor estausunidense [[Mark Twain]], pues as suyas obras mes conoixitas tienen iste rio como un d'os prencipals escenarios. A suya obra autobiografica ye titulata *Life on the Mississippi* y en a obra *Adventures of Huckleberry Finn* narra as aventuras en o rio Mississippi d'un zagal ([[Huckleberry Finn]]) chunto a suyo amigo [[Tom Sawyer]] protagonista tamién d'as *The Adventures of Tom Sawyer*.

O 16º álbum de [[Lucky Luke]] ye titulato *En remontant le Mississippi* y publicato en 1961 con debuixos de [[Maurice de Bévère|Morris]] y argumento de [[René Goscinny]].

== Bibliografía ==
*  Joseph Macé-Scaron, *Le Mississippi : Du Golfe du Mexique à la Nouvelle-Orléans, le voyage de Joseph Macé-Scaron*, ediciones Belem, 2005, ISBN 2-915577-17-X .
*  Collectif, *Le Mississippi*, Time-Life, 1998, colección «Les Grands Fleuves», ISBN 2-7344-0749-3 .
*  Bernard Pierre, Sylvaine de La Porte, Alain de La Porte, *Mississippi*, ediciones Alain Barthélémy, 1993, colección «Espaces», ISBN 2-87923-017-9 .
*  Nina Morgan, Denis-Paul Mawet, Laurence Fordyce (fotografías), *Le Mississippi*, ediciones Gamma, 1994, colección «Les grands fleuves», ISBN 2-7130-1611-8 .
*  Kadir van Lohuizen, *Les grands fleuves du monde*, París, Actes Sud, 2003, ISBN 2-7427-4515-7, «le Mississippi, charnière de l'histoire des États-Unis».
*  Eve Sivadjian (dir.), *Fleuves du Monde*, París, SOLAR, 2004, ISBN 2-263-03697-0, «Les fleuves de légende : le Mississippi»
* / Mark Twain, *Life on the Mississippi*, James R. Osgood and Company, Boston, 1883 ; en francés y en edición de bolsillo: Mark Twain, Michel le Bris (prefacio), Bernard Blanc (traducción), *La Vie sud le Mississipi*, París, Payot, 2003, dos tomos, ISBN 2-228-89442-7 .
*  S.E. Ambrose et D.G. Brinkley, *The Mississippi and the Making of a Nation. From the Louisiana Purchase to Today*, National Geographic Society, Washington DC, 2002.
*  T. Guess, *The Mississippi*, University Press of Kentucky, Lexington, 1989.

== Referencias ==


== Vinclos externos ==

*  [http://www.nps.gov/miss/features/factoids/ Información en a pachina web d'o *Mississippi National River and Recreation Area*.]
*  [http://mississippi-river.com/umrcc/index.html *Upper Mississippi River Conservation Committee*].
*  [http://www.lmrcc.org/ *Lower Mississippi River Conservation Committee'']
*  OAchina web oficial d'o Mississippi River Travel.
Alier

**Alier** (03) (en francés *Allier*, en occitán *Alièr* u *Alèir*) ye un departamento francés situato en Auvernia-Roine-Alpes.

A suya población ye de 343.046 habitants (2009) en una superficie de 7.340 km², con una densidat de población de 47 hab/km².

O departamento de l'Alier ye dividito en 3 districtos, 19 cantons y 317 comunas. A suya capital se troba en a ciudat de Molins.

## Referencias
Alta Loira

L**'Alta Loira** (43) (en francés *Haute-Loire*, en occitán *Naut Léger*) ye un departamento francés situato en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes. Muga con os departamentos de Loira, Ardescha, Losera, Cantal y Puèi Domat.

A suya población ye de 209.113 habitants (1999) en una superficie de 4.977 km², con una densidat de población de 42 hab/km².

D'o departamento de l'Alta Loira fan parte 6 districtos, 19 cantons y 257 comunas. A suya capital ye a ciudat de Lo Puèi de Velai.

O departamento de l'Alta Loira fue establito o 4 de marzo de 1790.
Fruita

As **fruitas** (d'o latín medieval *< fructa*) son un conchunto d'alimentos vechetals que proceden d'o fruito de bellas plantas, ya sían hierbas, como a melonera, u árbols como l'alberchero. As fruitas poseyen una sabor y un aroma caracteristicos y presentan unas propiedaz nutritivas y una composición quimica que las distingen d'atros alimentos.

## Prencipals fruitas
Bellas fruitas son: l'alberche, l'anayón, o codonyo, o coco, a chirimoya, o chordón, a fraga, o figo, o limón, a mazana, o presco, a minglana, o melón, o melón d'augua, a mora, a narancha, a niespola, a pera, a pinya o platano, a rosella, tomate, a uga y a ciresa.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Alpes d'Alta Provenza

**Alpes d'Alta Provenza** (04) (en francés *Alpes-de-Haute-Provence*, en occitán *Aups d'Auta Provença*) ye un departamento francés situau en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

O departamento tien una población de 156.067 habitants (2007) en una superficie de 6.925 km², con una densidat de población de 20 hab/km².

D'o departamento d'Alpes d'Alta Provenza en fan parte 4 districtos, 30 cantons y 200 comunas u municipios.

A suya capital ye la ciudat de Dinha, y lo president d'o Consello Cheneral departamental ye actualment Jean-Louis Bianco.

## Cheografía
O departamento d'Alpes d'Alta Provenza muga con Italia y con os departamentos d'Alpes Maritimos, Var, Vauclusa, Droma y Altos Alpes.

## Vinclos externos

*  Prefectura d'Alpes d'Alta Provenza.
*  ''Conseil Général des Alpes-de-Haute-Provence''.
Bocas d'o Roine

**Bocas d'o Roine** (13) (en francés *Bouches-du-Rhône*, en occitán *Bocas de Ròse*) ye un departamento francés situato en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A capital d'o departamento ye a ciudat de Marsiella, y fan parte d'o departamento 4 districtos, 29 cantons y 119 comunas.

A suya población ye d'1.958.926 habitants (2007) en una superficie de 5.087 km², con una densidat de población de 385 hab/km².

## Vinclos externos

* Consello Cheneral de Bocas d'o Roine.
Luenga auxiliar

Una **luenga auxiliar** ye un idioma, construito u no, que s'ha emplegato u quiesto emplegar como medio de comunicación entre grupos con distintas luengas maternas.

## Tipos de luengas auxiliar
#### Idiomas dominants
L'anglés, o francés, o latín y o griego, entre atras, s'han convertito en luengas auxiliars internacionals por a importancia que han teniu en atras epocas os pueblos que as charraban.

#### Luengas literarias
O chinés y l'arabe clasico, igual que o latín clasico, son luengas escritas. Un iraquí y un palestín se pueden entender en a luenga de l'Alcorán.

#### Luengas nacionals normalizatas
O filipino, basato en o tagalo y o bahasa indonesio, basato en o malayo, son eixemplos d'idiomas creyatos, basatos en as luengas prexistents, como luengas nacionals ta permitir a comunicación en países en os cuals existen muitas atras luengas y dialectos.

#### Luengas planificatas

* 3CL
* Ancheliano
* Basic English
* Dilpok
* Esperanto
* Europanto
* Fasile
* Folkspraak
* Glosa
* Ido
* Intereslau
* Interglosa
* Interlingua
* Interlingue
* Klingon
* Kotava
* Lingua franca nova
* Loglan
* Lojban
* Mondlango
* Neo
* Novial
* Ro
* Romániço
* Romanova
* Solresol
* Toki Pona
* Volapük
Akademio de Esperanto

**Akademio de Esperanto** (*Academia d'Esperanto*) ye a institucion que conserva y proteche o esperanto. Fue creyada en 1905 por o *Congreso Mundial de Esperanto*. Seguindo una propuesta de L.L.Zamenhof se creyó lo *Comité Lingüistico* (*Lingva Komitato*). En 1948 adopta lo nombre actual.
Idioma kurdo

O **kurdo** (*kurdî*) ye un idioma indoeuropeu d'a branca iranica d'as luengas indoiranicas. Ye a luenga d'o Kurdistán, charrata por unas 12 millons de personas. O feito de no tener estato propio o Kurdistán, fendo parte o suyo territorio de Turquía, Irán, Siria, Azerbaichán y Armenia), aduya a la división de l'idioma en muitos dialectos y en tres brancas principals.

Actualment a luenga kurda tien caracter oficial en os territorios d'o norte d'Irak, dende l'aduya prestata por os kurdos a l'Exercito estausunidense en a invasión d'Iraq de 2003. Sindembargo, no ye permeso emplegar o kurdo en Siria y en Turquía tampoco mesmo l'alfabeto kurdo. Antiparte, a diaspora kurda fa que hue bi haiga charradors d'a luenga en as principals ciudaz d'os países a on se charra, en as principals ciudaz d'Orient Meyo y en Europa (con un peso important en Alemanya), Estaus Unius, Canadá y Australia.

Actualment s'escribe con l'alfabeto kurdo, anque no siempre ha estato asinas (tamién s'han emplegato os caracters latinos, cirilicos y arabes). Se conservan documentos escritos dende o sieglo XII.

O sistema fonolochico ye formato por 9 vocals y 26 consonants.

A diversidat cheografia de l'idioma kurdo se distribuye en tres grupos dialectals: septentrional, meridional y central. Adintro d'o grupo central se troba o *mukriani* d'as ciudaz de Piranshahr y Mahabad, en a rechión historica de Mukrian.
X Japan

**X Japan** (en chaponés *エックス ジャパン*) estió un grupo de hard rock/power metal creyato en 1982 en Chiba, Chapón. Son consideratos como os pioneros d'a revolución d'a musica en Chapón y d'o J-Rock. O grupo yera formato por o cantaire Toshi, o guitarrista hide, o guitarrista Pata, o baixista Heath, y o batería y pianista Yoshiki.

O suyo zaguer concierto estió lo 31 d'aviento de 1997 en o *Tokyo Dome* (Tokio, Chapón). Se desalpartoron en 1997 debito a diferencias, hide formó un nuevo grupo clamato *[[Hide with Spread Beaver]]* mientres que Pata y Heath facioron o mesmo formando o grupo *[[DopeHEADz]]*.

## Discografía
* *Vanishing Vision*, 1988.
* *Blue Blood*, 1989.
* *Jealousy*, 1991.
* *Art of Life*, 1993.
* *Dahlia*, 1996.
Fuenmayor

**Fuenmayor** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 2.998 habitants (2006) en una superficie de 34,29&nbsp;km², con una densidat de 87,43 hab/km².

## Chegrafía
A localidat de Fuenmayor se troba situada a 419 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia d'11&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Santa María de Fuenmayor.
* Ermita d'o Santo Cristo.

### Molimentos civils
* Fuent d'os siet canyos.
* Molimento a don Antonio Valdés.
* Palacio Fernández-Bazán.
* Os Casalicios.

## Fiestas
* 24 de chunio, Sant Chuan Baptista.
* 14 de setiembre, fiestas d'a Cruz.
* Semana Santa.
Daroca de Rioja

:*Iste articlo ye sobtre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Daroca**''.

**Daroca de Rioja*' (*Daroca de Rioja'' en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Logronyo

A población ye de 48 habitants (2006) en una superficie d'11,29&nbsp;km², con una densidat de 4,25 hab./km².

## Cheografía
O lugar de Daroca de Rioja se troba situau a 727 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 19&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Nuestra Sinyora d'o Patrocinio de Daroca de Rioja.
* Ermita de Sant Lorient.

### Espacio natural
* Sierra de Moncalvillo.
* Barranco del Colorado.

## Fiestas
* 10 d'agosto, fiestas patronals en honor a Sant Lorient.
Navarret (La Rioja)

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Navarret**''.

**Navarret*' (*Navarrete'' en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 2.722 habitants (2007) en una superficie de 28,49&nbsp;km², con una densidat de población de 95,54 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Navarret se troba situada a 512 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia d'11&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de l'Asumpción de Navarret, una ilesia adedicada a l'Asumpción de Nuestra Sinyora que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Ermita de Santa María d'o Buen Succeso.

## Fiestas
* 16 d'agosto, fiestas patronals en honor a Sant Roque.
Sojuela

**Sojuela** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 166 habitants (2007) en una superficie de 15,15&nbsp;km², con una densidat de población de 10,96 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Sojuela ye situau a 669 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 15&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y s'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Molimentos
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Santa María del Pópulo de Sojuela, una ilesia d'o sieglo XVI.
* Monesterio de Sant Chulián, en runas.

### Molimentos civils
* Pozos de chelo.

## Vinclos externos
* Concello de Sojuela.
Logronyo

**Logronyo** (*Logroño* en castellano y oficialment) ye una ciudat espanyola, capital d'a comunidat autonoma de La Rioja y d'a comarca de Logronyo.

En 2009 a población yera de 152.036 habitants, en una superficie de 79,57 &nbsp;km², con una densidat de población de 1.847,88 habitants/km².

## Cheografía
A mayor parte d'o municipio y a ciudat son situatos en a marguin dreita d'o río Ebro. A suya altaria ye arredol d'os 370 metros. Os picos mas destacatos son: *Cerro de Cantabria*, *El Corvo* (en a marguin ezquierda), *La Pila* y *Las Coronillas*. Se troba a una distancia de 336 km d'a ciudat de Madrit, a capital d'Espanya.

O suyo termin municipal muga con os termins Fuent Mayor, Navarret, Lardero, Villamediana de Iregua, Murillo de Río Leza y Agonciello en La Rioja; Viana en Navarra; y Laguardia, Lanciego y Oyón en Alaba.

## Demografía

### Vicos rurals
* Vareya.
* El Cortijo.

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Concatedral de Santa María d'a Redonda de Logronyo.
* Ilesia de Sant Bertolomeu de Logronyo.
* Ilesia de Sant Chaime de Logronyo.
* Ilesia de Santa María de Palacio de Logronyo.

### Molimentos civils
* Parlamento de La Rioja.
* Muralla d'o Revelín.
* Puent de Piedra.
* Puent de Fierro.
* Fuent d'os riojanos Ilustres.

### Museus
* Museu de La Rioja.
* Casa d'as Ciencias.

### Parques y chardins
* Paseyo d'o Principe de Vergara (popularment conoixiu como *El Espolón*).
* Plaza d'o Concello situada en l'avenida d'a Paz.
* Parque d'o Carmen.
* Plaza d'o Mercau.
* Glorieta d'o doctor Zubía.
* Parque de l'Ebro.
* Parque d'a Ribera.
* Parque de Sant Miguel.

## Fiestas
* 11 de chunio, fiestas patronals en honor a Sant Bernabeu.
* 21 de setiembre, fiestas d'o vin, en honor a Sant Mateu.

## Veyer tamién
* La Rioja.
* Lista de municipios de La Rioja.
* Comarca de Logronyo.

## Referencias

## Vinclos externos
* Concello
Mar Muerta

A **Mar Muerta**, **Mar Muerto** u tamién **Mar Salada**, ye o laco mas salato d'o mundo. Se troba entre Israel y Chordania, actualment a 416,5 metros baixo lo livel d'a mar y ocupa bels 625&nbsp;km² pero fa un sieglo yera a 395 metros y ocupaba una aria de 1.200&nbsp;km².

L'unico río que i desemboca ye o río Chordán y no tien surtida dica dengún atro mar, asinas que todas as perdas d'augua son por evaporación. A salinidat actual ye d'alto u baixo dos vegadas a d'os oceanos, ye dicir 350 gramos por litro.

O suyo nombre viene d'a suya alta salinidat que impide a vita d'organismos acuaticos, anque viven chicoz grups de bacterias.

## Referencias

## Vinclos externos
* Fotos d'a Mar Muerta.
Lardero

**Lardero** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 6.832 habitants (2006) en una superficie de 20,36&nbsp;km², con una densidat de población de 336,56 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Lardero se troba situada a 435 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 4&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Per de Lardero, devantada en a primera metat d'o sieglo XVII.
* Ermita de Sant Marzal, devantada en 1716.

### Molimentos civils
* Corralón d'a Barranca, adedicau a los cayius en a Guerra Civil espanyola.

## Fiestas
* 15 de mayo, Sant Isidro Labrador.
* 29 y 30 de chulio, fiestas patronals en honor a Sant Per y Sant Marzal.
Alberit (La Rioja)

:*Iste articlo ye sobre una *'localidat de La Rioja**. Ta atros usos se veiga [[Alberit]].''

**Alberit*' (*Alberite'' en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja situau en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 2.369 habitants (2006) en una superficie de 20,24 km², con una densidat de 117,05 hab/km².

## Cheografía
Alberit ye situau a 452 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 7 km de Logronyo, a capital de La Rioja, y a lo canto d'o río Iregua.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Martín d'Alberit, una ilesia con frontera d'estilo renaixentista d'o sieglo XVI, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiestas
* 15 de mayo: Sant Isidro Labrador.
* 8 de setiembre: Fiestas en a honor d'a Virchen de l'Antigua.
* 11 de noviembre: Sant Martín, santo patrón d'Alberit.
Río Nilo

O **Nilo** (النيل en arabe, d'o griego "Nelios", *val de río*), ye o río mas largo d'Africa, con una longaria de 6.650&nbsp;km dende o suyo naixedero dica a suya desembocadura en a Mar Mediterrania. Dica fa pocas anyatas yera considerato como o río mas largo d'o mundo, pero hue se diz que o río mas largo d'o mundo ye o río Amazonas.

Fluye a traviés de Burundi, Uganda, Sudán, Ruanda, Congo, Tanzania, Kenya, Etiopía y Echipto, drenando as auguas d'una cuenca hidrolochica con una superficie de 3.400.000 km² dende o suyo naixedero en o laco Victoria dica desauguar en a mar Mediterrania, dimpués de trescruzar Africa dende o sud enta o norte, con un cabal meyo de 2.830 m³/s. Os suyos dos afluents prencipals son o Nilo Azul y o Nilo Blanco.

## Naixedero
O Nilo Blanco tien o suyo naixedero en a rechión africana d'os Grans Lacos d'Africa, incluyindo-ie o laco Victoria; y d'atra man o Nilo Azul naixe en o Laco Tana, en Etiopia.

## Partes d'o rio Nilo
* Nilo Azul, dende o prencipio d'o Nilo en o Laco Victoria dica Kartum.
* Nilo Blanco, dende o Laco Tana en Etiopia dica o forcallo con o Nilo Azul en Kartum.
* Nilo Meyo dende Kartum dica Assuan.
* Nilo Inferior dende Assuan dica la suya desembocadura en o Delta d'o Rio Nilo.

## As creixitas d'o Nilo
Enantes d'a construcción d'a Presa d'Assuan en Echipto se percibiban as creixitas anyals d'o río como consecuencia d'a estación de plevias auguas ent'alto. As creixitas d'o Nilo son mencionatas en os textos antigos y medievals, y se troban en a traducción aragonesa de "La Flor de las Ystorias d'Orient":

## Se veiga tamién
* Entibo d'Asuán.

## Referencias

## Vinclos externos
Sorzano

**Sorzano** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 263 habitants (2006) en una superficie de 10,23&nbsp;km², con una densidat de población de 25,71 hab/km².

## Economía
A economía de Sorzano ye basada en l'agricultura (de secano: cerial, vinya y árbols fruitals) y en a ganadería.

## Cheografía
A localidat de Sorzano se troba situada a 719 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 17&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Martín de Sorzano, una ilesia d'estilo renaixentista d'o sieglo XVI.
* Ermita d'a Virchen d'o Caxico, d'os sieglos XVI-XVIII.

## Vinclos externos
Nalda

**Nalda** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 24,6 &nbsp;km², con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
O lugar de Nalda se troba situau a 580 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una `distancia de 19&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar d'Islallana.

## Historia
Nalda amaneix cuaternada por primera vegada en o sieglo XI en a relación de propiedaz que lo rei don García Sánchez III de Navarra dio a la suya muller Estefanía de Foix.

Dende o sieglo XIV dica o sieglo XIX, Nalda perteneixió a la sinyoría de Cameros.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de l'Asumpción, una ilesia en estilo renaixentista adedicau a l'Asumpción de Nuestra Sinyora.
* Ermita de Santa María de Villavieja.

## Fiestas
* 16 d'agosto, fiestas patronals en honor a Sant Roque.
Laguardia

**Laguardia** ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco en a provincia d'Alaba. Fa parte d'a comarca de La Rioja Alabesa.

A suya población ye de 1.512 habitants (2010) en una superficie de 81,08&nbsp;km², con una densidat de población de 18,65 hab/km².

## Chegrafía

A localidat de Laguardia se troba situada a 635 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44&nbsp;km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés

* Muralla: La mandó construyir Sancho VII lo Fuerte. Recubierta de piedra picada y con cinco puertas.
* Ilesia de Santa María d'os Reis de Laguardia, una ilesia con frontera gotica d'o sieglo XIV.
* Ilesia de Sant Chuan de Laguardia, una ilesia en estilos romanico y gotico; a suya frontera sud ye d'o siglo XII.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Laguardia.
Ezcaray

**Ezcaray** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Ezcaray.

A suya población ye de 2.037 habitants (2008) en una superficie de 142,85&nbsp;km², con una densidat de población de 14,26 hab/km².

## Cheografía
Ezcaray ye situau a 813 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 60&nbsp;km de Logronyo, a capital riojana.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Altuzarra, Ayabarrena, Azárrulla, Cilbarrena, Posadas, San Antón, Turza, Urdanta y Zaldierna.

## Dwmografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Leyón

**Leyón** (en leyonés *Llión*, en castellano *León*) ye una ciudat espanyola, capital d'a provincia de Leyón en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. Ye tamién a capital d'a comarca de Tierras de Leyón y d'o partiu chudicial de Leyón.

En 2005 a suya población yera de 136.414 habitants, en una superficie de 39,20 km². A suya densidat de población ye de 3.480 habitants/km².

## Toponimia
Provién d'o latín *LEGIO*, *LEGIONIS* a traviés d'a radiz *LEGIONE* de l'acusativo, nombre que teneba por estar-ie acampada la *[[Legio VI Victrix]]* ("lechión VI victoriosa") en tiempos d'as guerras cantabras. A evolución de LEGIONE en aragonés tien puntos en común con a evolución de *SIGILLUM*, *RIGELLUM*, *REGAL* y *LEGAL*, que pierden a G dando *siello*/*seyello*, *Riello/Reyello*, *Reyal*, *Leyal*:
**LEGIONE* > **Legión* > *Leión*.

En o *[[Liber Regum]]* s'escribe *Leiion* y Manuel Alvar da noticia d'a forma *leione* entre os elementos parcialment romances d'o latín medieval que estudiaba.

D'alcuerdo con a ortografía de l'Academia de l'Aragonés s'escribe a -y- pa marcar a epentesi antihiatica en casos como *reyal*, *leyal* que en latín tienen una consonant intervocalica (*REGALE(M)*, *LEYALE(M)*). O toponimo "Leyón" ye o mesmo caso por provenir de *LEGIONEM* a diferencia d'o zoonimo "lión" y l'antroponimo que en deriva.

A primera mención d'o toponimo en astur-leyonés ye o documento lº 202 d'a Seu de Leyón, calendau en l'anyo 948: 
 
Entre os sieglos X y XII os cristianos d'a peninsula gosan escribir-lo *leione* porque escribiban en latín. Os cronistas hispano-musulmans lo escribiban *Al-Uyun*, que significa *as fuents*.

## Demografía

## Molimentos
* Seu de Santa María de Leyón.

## Localidaz achirmanadas
* Dublín  (Irlanda).

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Canal de Suez

A **canal de Suez** (en arabe: *Qanā al-Suways*), ye una canal artificial de navegación que desalparta Africa d'Asia y une o mar Mediterranio con o mar Royo, a traviés d'o istmo de Suez. A suya longaria ye de 163&nbsp;km entre Puerto Said (en a ribera mediterrania) y Suez (en a costa d'o mar Royo). A canal se troba en territorio d'Echipto.

A canal ye una gran aduya ta os barcos que han menester d'ir d'Europa ta Asia, ya que asinas no tienen que pasar por o cabo de Buena Asperanza (Sudafrica).

## Vinclos externos
 
* Fotografía aérea de Google Maps
Canal de Panamá

A **canal de Panamá**, ye una canal de navegación artifical de 76,9&nbsp;km de largaria situata en o punto mas estreito entre l'oceano Atlantico (mar Caribe) y l'oceano Pacifico, en o istmo de Panamá, en Panamá (America Central). A suya construcción se fació mientres os anyos 1878 a 1914 y fue inagurata o 15 d'agosto d'ixe zaguer anyo. Antes d'a suya construcción ta lo transporte maritimo entre las dos mars que connecta caleba fer-lo por l'extremo sud d'o continent americano, a traviés d'o estreito de Magallanes (clamau asinas por o suyo descubridor, o navegant portugués Fernando de Magallanes) u en rodiando lo continent por o cabo d'Hornos.

A suya construcción y posata en funcionamiento estió un estimulo ta a economia d'a zona y cambió o funcionamiento d'o transporte de mercancias d'a zona acortando os tiempos de desplazamiento. A suya construcción estió obra d'o Gubierno d'os Estaus Unius, por o que a canal y a suya zona d'influencia estioron administradas por éls dica o 31 d'aviento de 1999 en que a Republica de Panamá asumió de raso a responsabilidat de l'administración, o funcionamento y o mantenimiento d'a Canal seguntes o Tractau Torrijos-Carter de l'anyo 1977.

Una ampliación d'a canal y un tercer chuego d'esclusas tenió la suya embotada en l'anyo 2016, estando asinas dende alavez en funcionamiento.

## Bibliografía
* David McCullough, Simon & Schuster. *The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870-1914*. 1977 
* David McCullough. *Un camino entre los mares: La creación del Canal de Panamá, 1870-1914*. Espasa Calpe, 2004, Colección Espasa Forum 261437. ISBN 978-84-670-1437-2.
* J. Barrett. *The Panama Canal, what it is, what it means*, 1913.
* Walter LaFeber. *The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective*, Oxford, 1990

## Vinclos externos
Comarca de Logronyo

A **Comarca de Logronyo** (*comarca de Logroño* en castellano) ye una comarca situada a o norte d'a comunidat autonoma de La Rioja (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Rioja Meya.

Muga a o norte con Navarra, a l'este con a comarca de Calagorra, a o sud con os Cameros, y a l'ueste con as comarcas de Nachera y Haro.

A suya capital ye a ciudat de Logronyo.

## Cheografía
### Ríos
Ebro, Nacheriella, Iregua, Leza, Jubera.

### Sierras
Sierra de Moncalvillo.
Medrano

**Medrano** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Logronyo.

A suya población ye de 238 habitants (2008) en una superficie de 7,46 km²,con una densidat de 31,90 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Medrano ye situada a 599 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca y de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia d'a Natividat de Medrano, una ilesia d'o sieglo XV adedicada a la Natividat de Santa María.
* Ermita de Sant Clement.