Favara (Zaragoza)

**Favara** (en catalán *Favara de Matarranya*, en castellano *Fabara*) ye una villa y municipio aragonés en a provincia de Zaragoza, ubicato en a comarca d'o Baixo Aragón-Casp.

A suya población ye de 1.225 habitants (2009) en una superficie de 101,63 km², con una densidat de población de 12,05 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Favara ye situata a 242 metros d'altaria sobre o ran d'o mar y as suyas cordenadas son 41º10' N  0º10' E. Se troba a una distancia de 127 km enta l'este d'a ciudat de Zaragoza, y a 29&nbsp;km d'a capital d'a suya comarca, Casp. Historicament se considera integrant d'a rechión d'a Francha Oriental d'Aragón, caracterizata lingüisticament por o emplego d'o catalán.

O barrio urbano se devanta practicament en a marguin d'o río Matarranya, mientres que o río Algars fa parte d'o limite oriental d'a comarca, que ye igualment muga con Catalunya.

### Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con Nonasp, a l'este con Batea, a lo sud con Maella y a l'ueste con Casp.

## Apellitos
Ye muito común l'apellito *Panillo*.

## Historia
O chacimiento arqueolochico de *Roquizal del Rullo* ye considerato d'entre os chacimiento d'a Edat de Fierro mas importants d'Aragón.

D'epoca romana tenemos o Mausoleu de Lucio Emilio Lupo, uno d'os millors eixemplos d'arquitectura funeraria de l'Imperio Romano, declarato molimento nacional en 1931.
 
Manimenos a primera mención d'o lugar ye d'o sieglo XIII. Dica 1428 perteneixió a os Calatravos d'Alcanyiz.

## Etimolochía
O nombre Favara provién d'una tribu berber dita *[[Hawwara]]*, que tenió bels establimientos en Levant.

## Luengas y parla
En Favara se charra catalán nordoccidental, con bel caracter meridional.

La influencia aragonesa se manifiesta en lo verbo *[[puyada|puyar]]* en cuenta de *pujar* y en l'apichat de la G: *[[choventut|txove]]*, *[[chermano|txermà]]*, coincidindo con la parla de Maella. Manimenos, a diferencia de lo maellán y coincidindo con l'apichat de La Fraixneda, no plega a enchordir la S sonora.

Bi ha castellanismos no guaire frecuents en las parlas de lo Matarranya como *[[amariello|amarill]]* y *llevar* en cuenta de *groc* y *portar*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1340
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:268 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:1239
  bar:2000 from:0 till:1218
  bar:2002 from:0 till:1246
  bar:2004 from:0 till:1195
  bar:2006 from:0 till:1221
  bar:2008 from:0 till:1228
  bar:2010 from:0 till:1255
  bar:2012 from:0 till:1255
  bar:2014 from:0 till:1231
  bar:2016 from:0 till:1184
  bar:2018 from:0 till:1152
  bar:2020 from:0 till:1109
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Mausoleu de Favara, d'o sieglo II.
* Ilesia de Sant Chuan Baptista, un edificio d'os sieglos XIII-XIV en estilo gotico, adedicato a Sant Chuan Baptista.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.

## Bibliografía
* Quintana, Artur: *Els parlars del Baix Matarranya*, en *Estudis de Llengua i Literatura Catalanes*, XIV. Publicacions de l'Abadia de Montserrat, Barcelona, pàg. 155-187. 1987.