Roine

:*Iste articlo trata sobre o *'río Roine**. Ta o departamento francés se veiga [[Roine (departamento)]]''

O **Roine*' (*Ròse*  en [[Luenga occitana|occitán]], *Rôno* en [[idioma francoprovenzal|francoprovenzal]], *Rhône* en [[Luenga francesa|francés]], *Rhone* en [[Luenga alemana|alemán estándard]], *Rotten* en [[alamanico]] superior de [[Valais]]) ye un d'os [[río]]s mas grans d' [[Europa]], que naixe en o [[Cantons de Suiza|cantón]] de [[Valais]] (u *Wallis*), en [[Suiza]], y muere en a costa [[Mar Mediterranio|mediterrania]] [[Francia|francesa]].

O puesto exacto d'o suyo naixedero se troba en o [[glaciar d'o Roine]] ([[Suiza]]), a 1.753 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, tenendo un curso d'una [[longaria]] de 812 [[km]] dica desauguar en a [[mar Mediterrania]] en un [[delta fluvial]] en a costa de [[Francia]], con un [[Cabal (hidrolochía)|cabal]] meyano de 1.820 [[m³]]/s (o segundo cabal mes alto d'os ríos que desauguan en a Mediterrania dezaga d'o [[río Nilo]]). A [[superficie]] d'a suya [[cuenca hidrolochica]] ye de 95.500 [[km²]]. Amás de cuantos [[afluent]]s, en o suyo curso por territorio suizo se troba o [[laco Léman]].

== Hidronimia ==
O nombre d'o *Roine*, escrito *Royne* en grafía [[Aragonés medieval|aragonesa medieval]], procede d'o [[Luenga latina|latín]] *Rhodanus*, a la vegada preso a o [[griego antigo]] *Pοδανός* (Rhodanós), versión helena d'o nombre [[Luenga gala|galo]] ([[Luengas celtas|celta]]) d'o río, tal cual yera sentito per os [[Antiga Grecia|griegos]] [[foceus]] que habitaban a [[colonias griegas|colonia]] de [[Massalia]], l'actual [[Marsiella]].

O nombre [[Luengas celtas|celta]] d'o río, que debeba d'estar *Rodo* u *Roto* ("o que redola", "o que corre"), yera una denominación frecuent ta os ríos en l'antiga luenga celta. Asinas clamaban tamién o baixo [[río Sena|Sena]] y d'altros ríos d'a [[Europa occidental]]. O nombre celta procede d'una [[radiz indoeuropea|radiz protoindoeuropea]] **ret-* ("redolar, correr"), que daría *rota* en latín (d'an "[[rueda]]" y os suyos derivatos en [[Idioma aragonés|aragonés]]).

Manimenos, bel lingüista opina que a radiz *rot-* u *rod-* d'o nombre "Roine" y d'altros muitos ríos europeus ye en verdat preindoeuropea; en ixe caso, que se pareixese a o verbo [[protocelta]] *reto* ("correr") sería una coincidencia.

== Curso d'o río ==
Naxe amán d'o [[chelero]] d'o Roine (Valais, Suiza) en o [[macizo de Saint-Gotthard]], a una [[altaria]] de 1.753 [[metro]]s.

O Roine ye una [[garona]] dica que plega ta [[Martigny]]; d'allá entadebant se torna un gran río de montanya que esnabesa, enta o sud-ueste, una val glacial. Dimpués chira enta o nord-ueste ta salir d'os [[Alpes]] y fluye ta l'ueste per o [[Laco Chinevra|Laco Leman]] (u [[Laco Chinevra|Laco de Chinevra]]) antis d'entrar en [[Francia]].

En [[León del Roine]], s'achunta con o [[Saona]].

En plegando ta [[Arles]], o Roine se trestalla en dos, formando lo [[delta fluvial|delta]] de [[Camarga]]. Os dos estallos rematan en a [[Mar Mediterrania]]; un ye o *Grand Rhône* u Roine Gran y l'altro lo *Petit Rhône'' u Roine Chico.

## Afluents prencipals

## Prencipals ciudaz amanatas

### Suiza
* Brig
* Sion
* Chinevra

### Francia
* León d'el Roine u Lyon
* Tornon u Tournon-sur-Rhône
* Valença u Valence
* Montelaimar u Montélimar
* Aurenja u Orange
* Avinyón
* Bèucaire u Beaucaire
* Tarascon
* Arlet u Arles

## Hidrolochía
Tien una longaria de 812 km y un cabal meyano en a desembocadura de 1.710 m³/s; considerando-ne l'aria, de 95.000 km², ye pues un d'os ríos con un cabal relativo mas gran d'Europa: 17,9 l/s/ km². 

Tiene tres mecanismos d'alimentación prencipals:

* Os mayencos en os Alpes, on bi ha muita nieu.
* Os frents oceanicos (que afectan sobretot o nord-este d'a cuenca)
* As tronadas mediterranias (que en afectan o sud).

Ixo causa un rechimen irregular, con un minimo ta verano marcato y maximos ta primavera y agüerro. As creixitas alcanzan anyalment valuras maximas de 4.000 m³/s, mientres que en riadas excepcionals s'ha plegato ta cabals de 13.000 m³/s. O suyo cabal se ye achiquito prou en os zaguers sieglos. 3 posibles razons:

* Desminución cheneral d'as precipitacions dende a Chiqueta Edat de Chelo.
* Reforestación d'a suya cuenca, per culpa d'o cambio d'emplegos d'o suelo, cheneral en Europa, causando l'albandono de l'agricultura.
* Entibadura de muitos d'os suyos afluents.

Os dos zaguers factors no solo n'han achiquito lo cabal, tamién n'han escabonato as puntas y esmermato l'alportación de sedimentos (o incremento d'a superficie boscosa gracias a una menor erosión, a entibadura per culpa de l'acumulación en as infrastructuras).

## Historia
O Roine ye estata una vía de comercio dende os tiempos prehistoricos, unindo lo Norte d'Europa con o Mediterranio.

O delta d'o Roine s'emprencipió a formar fa uns 7.000 anyos, con un creiximiento centrato en o suyo costato occidental (o que corresponde huei a o Roine Chico) que dimpués fue remplazato per a formación d'a punta oriental en a boca d'o Roine Gran. Actualment o delta ocupa una superficie de 1.710 km², con una longaria de litoral de 90 km.

En o zaguer sieglo, o delta ha visto recular o suyo comportamiento expansivo. En cheneral, tota la costa d'o delta ye en regresión.

## Vinclos externos
*  Pachina oficial d'a Casa d'o río Roine
*  Datos hidrolochicos d'a cuenca d'o Roine en tiempo real