Ascaso

**Ascaso** ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca y Comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 6 habitants (2018).

## Cheografía
Ascaso ye o lugar mas metiu ta o caboalto d'a valle de Boltanya, en a valleta que fa o barranco homonimo, enfilando bien ta o *Portiello d'as Valles*, en l'alto d'una garra d'o Nabaín que en dicen *A Trasierra*, por o canto d'o *[[Patro]] l'Estallo* d'a montanya. l'Entorno d'a población ye bien afundiau de barrancos que fan bien dificil d'arribar-ie, y ye principal la d'Ascaso, por a suya formación carateristica de pilonas rapadas en a piedra con tobogans de precipitaus calsinosos royencos. Un puente antigo se conserva por dencima d'o barranco, como muestra d'o paso que d'antes se feba por istes mundos ta la valle de Vio.

Ascaso, dende a suya ubicación en l'alto d**A Trasierra'', tiene la millor vista d'os cillos que mete o ''Tozal de Pecuto'', o puesto por ande la [[Sierra de Sant Martín d'a Solana|sierra d'a Santa Marina]] se mete en o ''congosto de [[Chanovas]]'', por dencima d'o Tunel de Baluport que conduce la carretera ta la Ribera de Fiscal dende [[Boltanya]].

A estructura d'o lugar ye forzada, pos en haber-se fecho en o lumo d'a Trasierra ha de batallar con a estrechura d'o puesto, con faixas a canto y canto, y d'espacio ta as casas nomás que en tien ta haber-las fecho en rengla, que pareixe mesmo que sigan fendo equilibrios, con un caminet por o canto sud d'a fila que fa la función d'estar a sola calleta d'a población.

== Relós ==

Fuera d'ista estructura, Ascaso tiene una placeta en a entrada d'o lugar conforme se i arriba, ande s'alcuentra lo mas famoso elemento d'o nuclio, que l'ha fecho conociu arredol de [[Sobrarbe]], que ye un [[reloch de sol|reló de sol]] bien grandizo en a frontera d'un d'os edificios (l'antiga [[ferrería]]), ande se leye en castellano una rima:

<center>''Cuando me relumbre el sol,''</center>
<center>''acércate paso a paso''</center>
<center>''y sabrás la hora que es''</center>
<center>''en este reló de Ascaso.''</center>

A tradición d'o reló de sol d'Ascaso ye grande, restaurau como a viella ferrería en fa pocos anyos, ye o mas grandizo d'os tres relós d'o lugar, pos ye la uno "masculino" (a fegura que aguanta l'agulla representa que ye un hombre). En una [[pardina]] cerqueta (a pardina de Santa María) en hai uno que ye femenino (una muller l'aguanta), y amás en i hai otro en a frontera de la ilesia, mas chicorrón, que no representa sexo denguno. Ixes atros dos son bien malmesos, pos no han gozau d'a restauración de la uno d'a plaza.

Tamién d'a fama d'os relós d'Ascaso en fación una canción [[La Ronda de Boltaña]], ande chugan con a despoblación parcial d'o lugar de fa a-saber-los anyos (anque nunca no de todo), y diz que a tornada de beluns en os zaguers tiempos que han recuperau bellas casas:



== Historia y monumentos ==

O lugar d'Ascaso yera ya tal en l'anyo [[1130]], pos asinas amaneixe en os documentos. Dispués, recuentos de ''fuegos'' de [[1495]] dicen que teneba 6 casas funcionando y que yera alavez una [[sobrecullida]] (figura de drecho) que dependeba de [[Sobrecullida de l'Aínsa|l'Aínsa]] ([[Boltanya]] en ixes tiempos yera un lugar chicorrón). O lugar no s'asoció con [[Boltanya]] dica [[1857]].

A población en o [[sieglo XIX|siglo XIX]] y [[sieglo XX|XX]] seguió a siguiente tendencia:



A ilesia d'o lugar ye consagrada a [[Sant Chulián]], construida d'entre os [[sieglo XVII|siglos XVII]] y [[sieglo XVIII|XVIII]], ye enrunosa en l'actualidat, con a suportalada d'entrada espaldada por o suelo.

Otros edificios d'Ascaso son a ferrería con o reló, de [[1831]], y ''Casa Capablo'', que en una [[finestra|ventaneta]] marca l'anyo [[1618]].

Amás, en os arredols d'Ascaso s'ancuentra un puent antigo, por alto d'o [[barranco d'Ascaso|barranco]], que ye en o camino que enfila por o ''[[Patro]] de l'Estallo'' ta la [[Val de Vio|valle' Vio]] y [[Moriello de Sampietro|Murillo]].

== Fiestas ==

*[[5 de setiembre]], **Fiesta Mayor''' fendo honor a Sant Chulián que se fa larga dica el 8 de setiembre, que ye Santa María de l'Asumpción.
*Segundo sabado de chulio, puyada ta la ermita de Santa Marina.

## Vinclos externos

* 
*  Asociación de Vecinos de Ascaso
*  Os relos d'Ascaso
*  Ascaso en o portal turistico de Sobrarbe