open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyndon Baines Johnson

**Lyndon Baines Johnson**, conoixiu tamién como **Lyndon B. Johnson**, naixiu o 27 d'agosto de 1908 en Stonewall (Texas) y muerto o 22 de chinero de 1973 en Monticello (Virchinia), estió un politico estausunidense, que estió o 36º President d'os Estaus Unius, dende o 22 de noviembre de 1963 dica o 20 de chinero de 1969, dimpués de l'asasinato d'o president John Fitzgerald Kennedy. Tamién estió o 37º vicepresident d'o país dende o 20 de chinero de 1961 dica o 22 de noviembre de 1963 con o president John Fitzgerald Kennedy.

Muitos historiadores y academicos lo cualifican como un d'os millors presidents d'a historia por as suyas politicas internas; la suya administración aprebó muitas leis que aconsiguioron importants abances en dreitos civils, cudiau d'a salut y bienestar,​ encara que ye criticau durament per a suya politica exterior y augmentar la participación estadounidense en a guerra de Vietnam con un mayor numero de tropas y equipamientos.

Destacó per a suya luita contra o racismo y a segregación racial, aconseguindo aprebar a Lei de Dreitos Civils de 1964 y a Lei d'o Voto de 1965, tenendo una fuerte oposición interna en o suyo propio partiu. Tamién aconsiguió aprebar la Lei d'Ingresos y la Lei d'Oportunidat Economica, con a finalidat d'eliminar la pobreza en a población afroamericana y a seguranza de salut pa los ancianos y pa los pobres y la construcción estatal de viviendas a baixo coste.

## Vinclos externos
John Fitzgerald Kennedy

:*Iste articlo ye sobre o *'35eno president d'os Estaus Unius**. Ta atros usos se veiga [[John Kennedy]].''


**John Fitzgerald Kennedy''', naixito o 29 de mayo de 1917 en Brookline (Massachusetts) y asasinato o 22 de noviembre de 1963 en Dallas (Texas), estió un politico estausunidense, que estió o 35eno President d'os Estaus Unius, dende o 20 de chinero de 1961 dica o suyo asasinato en Dallas o 22 de noviembre de 1963, estió o cuarto president en funcions en estar asasinau, dimpués de Abraham Lincoln, James A. Garfield y William McKinley.

Per lo crimen estió arrestau Lee Harvey Oswald asasinau tamién dos días dimpués per Jack Ruby, per o que no podioron sozmeter-lo a chudicio. A Comisión Warren que investigó estes sucesos concluyió que Oswald heba actuau él nomás en o asasinato. Manimenos, o Comité Selecto d'a Camera sobre Asasinatos estimó en 1979 que podió existir una conspiración. Lo tema ha estau muito debatido y existen multiples teorías sobre lo magnicidio y que ha inspirau a la cultura popular pa realizar novelas, documentals y cintas basadas en a vida y o asasinato de Kennedy.

## Vinclos externos
Dwight David Eisenhower

**Dwight David Eisenhower**, naixito o 14 d'octubre de 1890 en Denison (Texas) y muerto o 28 de marzo de 1969 en Washington D.C., estió un militar y politico estausunidense, que estió o 34º President d'os Estaus Unius, dende o 20 de chinero de 1953 dica o 20 de chinero de 1961. Mientres a Segunda Guerra Mundial, Eisenhower estió o comandante en chefe d'as tropas d'os Aliaus en Europa y o norte d'Africa, y dirichió o desembarco de Normandía o 6 de chunio de 1944. Dimpués d'a guerra, estió o chefe d'as tropas de l'Exercito estatounitesne en Europa (1945-1948) y dimpués o chefe d'as tropas d'a OTAN en Europa, dende 1951 dica 1952.

## Vinclos externos
Llanera de Ranes

**Llanera de Ranes** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la costera. La suya población ye de 1.077 habitants(2007), en una superficie de 9,3&nbsp;km² con una densidat de población de 115,81 hab/km².
   
## Cheografía
Ye situau en la marguin ezquierda de lo río Cànyoles. Lo terreno ye plan, con una altaria meya de 120 m, y formato por sedimentos de lo Mioceno. No bi ha accidents cheograficos d'importancia. Lo nuclio ye en una costera poco pendient dita Costera de Ranes.

### Mugas
Lo suyo termin muga con los termins municipals de Canals, Cerdà, Estubeny, la Granja de la Costera, Exativa, Rotglà i Corberà, Torrella y Vallés (en la mesma comarca), y con Anna y Sallent d'Exativa (en las comarcas de la Canal de Navarrés y la Ribera Alta respectivament).

## Demografía
Ronald Reagan

:*Iste articlo ye sobre lo *'40eno president d'os Estaus Unius**. Ta atros usos, se veiga [[Ronald Reagan (desambigación)]].''


**Ronald Wilson Reagan*', naixiu lo [[6 de febrero]] de [[1911]] de [[Tampico (Illinois)|Tampico]] ([[Illinois]], [[Estaus Unius]]), y muerto o [[5 de chunio]] de [[2004]] en [[Los Angeles]] ([[California]]) estió un [[actor]] y [[politico]] [[Estaus Unius|estausunidense]], que estió lo 40<sup>eno</sup> [[President d'os Estaus Unius]], dende lo [[20 de chinero]] de [[1981]] dica o [[20 de chinero]] de [[1989]]. Tamién estió lo 33<sup>eno</sup> [[Gubernador de California|gubernador]] de [[California]] dende lo [[3 de febrero]] de [[1967]] dica lo [[7 de febrero]] de [[1975]].

D'entre la suya filmografía como actor, cal destacar-ne bellas [[cinta]]s, como *Dark Victory* ([[1939]], [[Edmund Goulding]]), *The Angels Wash Their Faces* ([[1939]], [[Ray Enright]]), *Santa Fe Trail* ([[1940]], [[Michael Curtiz]]), *Million Dollar Baby* ([[1941]], [[Curtis Bernhardt]]), *Kings Row* ([[1942]], [[Sam Wood]]), *Louisa* ([[1950]], [[Alexander Hall]]), *The Winning Team* ([[1952]], [[Lewis Seiler]]), *Prisoner of War* ([[1954]], [[Andrew Marton]]), u *Hellcats of the Navy'' (1957, Nathan Juran).

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Ronald Reagan.

## Vinclos externos
Jimmy Carter

:*Iste articlo ye sobre o *'39eno president d'os Estaus Unius**. Ta atros usos se veiga [[James Carter]].''

**James Earl Carter, Jr.''' estió un politico estausunidense, naixiu l'1 d'octubre de 1924 de Plains, Cheorchia y muerto en ixa mesma localidat o 29 d'aviento de 2024, que estió o 39eno president d'os Estaus Unius, dende lo 20 de chinero de 1977 dica lo 20 de chinero de 1981. Tamién estió o 76eno gubernador de Cheorchia dende lo 12 de chinero de 1971 dica lo 14 de chinero de 1975.

En 2002 recibió lo Premio Nobel d'a Paz por os suyos esfuerzos ta trobar solucions pacificas en os conflictos internacionals, por o suyo impulso a la democracia y os dreitos humans, y por a suya contribución ta lo desarrollo economico y politico d'os pueblos.

## Referencias

## Vinclos externos
Cerdà (desambigación)

**Cerdà** puet estar:
*Chentilicio catalán (en aragonés **Cerdán**): relativo a la Cerdanya (*Cerretania* en latín), como evolución d'o latín *Cerretanus*.
*Cheografía:
**Cerdà ye un municipio valenciano d'a comarca d'a Costera
**Puigcerdà (**[[Pui Cerdán]]** en aragonés) ye un municipio catalán, capital d'a comarca de Baixa Cerdanya.
*Urbanismo: *[[Pla Cerdà]]*, Plan d'ordenación urbana de Barcelona, ideyato por Ildefons Cerdà.
*Antroponimia, un apellito recurrent derivato d'o chentilicio:
**Agustí Cerdà i Argent, politico valenciano.
**Ildefons Cerdà, arquitecto y incheniero catalán.
**Jordi Pere Cerdà, pseudonimo d'o escritor Antoni Cayrol.
Cerdà

:*Iste articlo ye sobre un *'municipio valenciano en la comarca de la Costera**. Ta atros usos se veiga [[Cerdà (desambigación)]].''

	 
**Cerdà*' ye un [[municipio]] [[País Valenciano|valenciano]] de la [[provincia de Valencia]], situato en la [[Comarcas d'o País Valenciano|comarca]] de la [[Costera (comarca)|Costera]]. La suya [[Población humana|población]] ye de 348 habitants ([[2007]]), en una [[superficie]] de 1,5&nbsp;[[Kilometro quadrau|km²]] con una [[densidat de población]] de 232 hab/km².
   
== Cheografia ==
Situato en la Huerta d'Exativa, en la marguin ezquierda de lo río [[Cànyoles]]. La superficie de lo termin ye plana de tot. Lo [[río dels Sants]] trescurza lo termin.

=== Mugas ===
Muga con [[Canals]], [[la Granja de la Costera]], [[Exativa]], [[Llanera de Ranes]], [[Torrella]] y [[Vallés (Valencia)|Vallés]].

== Toponimia ==
Prene nombre d'una familia clamata *Cerdà*, que yera propietaria de lo [[lugar]]. L'apellito d'esta familia provién de lo etnonimo *CERRETANUS*, que ye como deciban los romanos a los habitants de lo [[Sobrarbe]], [[Ribagorza]] y [[Cerdanya]], (toponimo que tamién provién de *Cerretania*). La evolución de la radiz *CERRETANU* en aragonés ye *Cerdán* (en la [[Fonetica de l'aragonés|fonetica aragonesa]] se mantién la -n final), y en catalán ye *Cerdà'' (en la fonetica catalana se pierde la -n final). De todas trazas s'ha producito lo fenomeno que en linaches catalans s'ha aragonesizato l'apellito con -n u en linaches aragoneses s'ha catalanizato l'apellito perdendo a -n d'alcuerdo con lo lugar on s'han establito u d'alcuerdo con lo escribano que ha transcrito l'apellito, a sobén en tiempos cuan lo castellano yera la unica luenga escrita y lo catalán perdeba uso oficial.

## Demografía
Harry S. Truman

:*Iste articlo ye sobre o *'33eno president d'os Estaus Unius**. ta atros usos se veiga [[Harry Truman]].''


**Harry S. Truman''', naixito o 8 de mayo de 1884 en Lamar (Mississippi) y muerto o 26 d'aviento de 1972 en Kansas City (Missouri), estió un politico estausunidense, que estió o 33eno President d'os Estaus Unius, dende o 12 d'abril de 1945 dica o 20 de chinero de 1953, dimpués d'a muerte d'o president Franklin Delano Roosevelt. Tamién estió o 34eno vicepresident d'o país dende o 20 de chinero de 1945 dica o 12 d'abril de 1945 con o president Franklin Delano Roosevelt.

## Vinclos externos
Franklin Delano Roosevelt

**Franklin Delano Roosevelt**, naixito o 30 de chinero de 1882 en Hyde Park (Nueva York) y muerto o 12 d'abril de 1945 en Warm Springs (Cheorchia), estió un politico estausunidense, que estió o 32º President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1933 dica la suya muerte o 12 d'abril de 1945. Tamién estió o 44º Gubernador de Nueva York dende o 1 de chinero de 1929 dica o 31 d'aviento de 1932.

Roosevelt plegó a la Presidencia d'Estaus Unius en esclatar a Gran Depresión, con un conchunto de mesuras ta rendrezar a Economía d'os Estaus Unius, basatas en o dito *[[New Deal]]*, y que permitió a recuperación economica d'o país antes de prencipiar a Segunda Guerra Mundial. Estió o unico president que ganó cuatre eleccions a la Presidencia, y dimpués d'a suya muerte se cambioron as normas ta fer que garra president pueda estar reesleito mas d'una vez, con un total de dos mandatos presidencials.

Antiparte, Franklin Delano Roosevelt yera o president mientres a Segunda Guerra Mundial, encara que murió antis de rematar a guerra estando substituyiu por o suyo vicepresident Harry S. Truman, y as suyas decisions estioron muit importants ta marcar o rumbo d'o país dica dimpués d'a suya muerte. Se considera por bels autors d'ideolochía conservadora que a suya malautía fació que en os zaguers tiempos d'o suyo mandato Stalin se'n aprofitase ta tener bels privilechios ta la Unión Sobietica, contra a opinión d'o primer ministro d'o Reino Uniu, Winston Churchill, muito menos partidario de ceder ante Stalin.

## Vinclos externos
La Granja de la Costera

**La Granja de la Costera** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Costera. La suya población ye de 339 habitants(2007), en una superficie de 0,8&nbsp;km² con una densidat de población de 423,75 hab/km².
   
## Geografia
Situato en la Costera de Ranes. La superficie de lo termin ye plana, sin d'accidents d'importancia.

### Mugas
Muga con Canals, Cerdà, Exativa, Llanera de Ranes, Novetlè, Rotglà i Corberà, Torrella y Vallés.

## Demografía
Costera de Ranes

La **Costera de Ranes** ye una historica comarca de lo País Valenciano que actualment ye adhibita en la comarca de la Costera. En fan parte los actuals municipios de L'Alcúdia de Crespins, Canals, Cerdà, La Granja de la Costera, Llanera de Ranes, La Llosa de Ranes, Novetlè, Rotglà i Corberà, Torrella, y Vallés.

Amaneix en lo mapa de comarcas d'Emili Beüt "*Comarques naturals del Regne de València*" publicato en l'anyo 1934.
Corbera (desambigación)

**Corbera** puet estar:
*Corbera, municipio d'a Ribera Baixa.
*Corbera d'Ebre,  d'a Tierra Alta.
*Corbera de les Cabanes, municipio del Rosellón.
*Corbera de Llobregat, municipio del Baixo Llobregat.
*Corbera del Castell, municipio del Rosellón.
*Zaragoza Corbera Alta, estación de ferrocarril d'a linia 200 d'Adif en o termin municipal de Zaragoza.
Abderramán I

**Abd Ar-Rahman ibn Mu'awiya ibn Hisham ibn Abd al-Malik** (en arabe, **عبدالرحمن بن معاوية بن هشام بن عبد الملك**), conoixito como **Abderramán I** u **Abd al-Rahmán I**  ***al-Dākhil*** (**الداخل**: *o qui dentra* u *o exilato*), naixito de Domás, en Siria, en marzo de 731 y muerto en Cordoba en 788, estió un prencipe d'a dinastía omeya que se convertió en o primer emir independient d'o emirato de Cordoba en 756, dica la suya muerte en 788.

O prencipe Abderramán consiguió escapar d'a persecución abasí y se refuchió en Marruecos conseguindo-ie o refirme d'os yemenins, enemigos de Yusuf al-Fihrí, o gubernador de l'Al Andalus. Dimpués en 755 pasó ta l'Al Andalus y desembarcó en Almuñécar. En l'Al Andalus trobó o refirme d'os sirians que heban plegato pa sofocar a segunda revuelta berber, (un exercito d'uns 7.000 soldatos dirichitos por Balch). Fue proclamato emir de l'Al Andalus en 756 en Archidona y consiguió a primera victoria contra Yusuf al-Fihrí entrando trunfador en Cordoba, encomenzando a etapa d'o emirato independient de Cordoba.

O primer emir tenió muitas dificultaz: 
* a resistencia de Yusuf y os suyos fillos
* a resistencia d'o caudiello d'os sirians de Chaén al-Sumayl.
* Aparición de partidarios d'os abbasidas en bels puntos.
* Sublevación d'os antigos aliaus yemenins.
* A famosa expedición de Carlos Magno ta Zaragoza con a derrota de Roncesvals.

Abderramán estructuró l'exercito, creyó nuevos servicios administrativos y encomenzó a construcción d'a mesquita de Cordoba sobre l'antiga ilesia de Sant Vicient.
Herbert Hoover

**Herbert Clark Hoover**, naixito o 10 d'agosto de 1874 en West Branch (Iowa) y muerto o 20 d'octubre de 1964 en Nueva York (Nueva York), estió un politico estausunidense, que estió o 31º President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1929 dica o 4 de marzo de 1933. Tamién estió Secretario de Comercio con os presidents Warren Gamaliel Harding y Calvin Coolidge dende o 5 de marzo de 1921 dica o 21 d'agosto de 1928.

## Vinclos externos

*  Claus Bernet: Herbert Hoover, en: BBKL, 30, 2009, 644-653: http://www.bautz.de/bbkl/h/hoover_h_c.shtml.
Rotglà i Corberà

**Rotglà i Corberà** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de La Costera. La suya población ye de 1.120 habitants (2007), en una superficie de 6,2&nbsp;km² con una densidat de población de 180,65 hab/km².
   
## Mugas
O termin municipal de Rotglà i Corberà muga con os siguients termins: Exativa (este), Llanera de Ranes (sud) y La Granja de la Costera (sud), La Llosa de Ranes (nord-este), Sallent d'Exativa (norte) y Vallés (sud).

## Demografía
Novetlè

**Novetlè** (*Novetlè* en catalán, *Novelé* en castellano, *Novetlè/Novelé* oficialment) ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Costera y partiu chudicial d'Exativa.

La suya población ye de 789 habitants (2008), en una superficie de 1,5 km² con una densidat de población de 526,00 hab/km².

## Cheografía
Novetlè ye situato a 84 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar, a una distancia de 3,3 km d'Exativa, la capital de la suya comarca y partiu chudicial, y a 62,2&nbsp;km de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.

### Mugas
Lo suyo termin ye cuasi de tot rodeyato por lo termin d'Exativa de fueras de la suya parte occidental, por on muga con La Granja de la Costera, Torrella y Vallés.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos
* // Pachina web oficial municipal.
Vallés (desambigación)

**Vallés** puet estar:

* Vallés, una parroquia d'o concello asturiano de Villaviciosa.
* Vallés, una comarca natural de Catalunya dividita en:
** Vallés Oriental.
** Vallés Occidental.
* Vallés, un municipio d'a Costera (País Valenciano).
Vallés (Valencia)

;*Iste articlo ye sobre un municipio valenciano d'a provincia de Valencia; ta atros usos, se veiga *'Vallés (desambigación)**''.

**Vallés''' ye un municipio d'o País Valenciano en a provincia de Valencia, situau en a comarca de la Costera. A suya población ye de 133 habitants (2007) en una superficie d'1,2&nbsp;km² con una densidat de población de 110,83 hab/km².
   
## Mugas
Lo suyo termin municipal muga con os termins Canals, Cerdà, la Granja de la Costera, Exativa, Llanera de Ranes, Novetlè, Rotglà i Corberà y Torrella.

## Demografía
La Llosa de Ranes

**La Llosa de Ranes** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Costera. La suya población ye de 3.748 habitants(2007), en una superficie de 7,1&nbsp;km² con una densidat de población de 527,89 hab/km².
   
## Mugas
Lo termin de Llosa de Ranes muga con: Alcàntera de Xúquer, Beneixida, Exativa, Rotglà i Corberà.

## Demografía
Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge, Jr.**, naixito o 4 de chulio de 1872 en Plymouth (Vermont) y muerto o 5 de chinero de 1933 en Northampton (Massachusetts), estió un politico estausunidense, que estió o 30º President d'os Estaus Unius, dende o 3 d'agosto de 1923, dimpués d'a muerte d'o president Warren Gamaliel Harding, dica o 4 de marzo de 1929. Tamién estió o 29º vicepresident dende o 4 de marzo de 1921 dica o 2 d'agosto de 1923 y o 48º Gubernador de Massachusetts dende o 2 de chinero de 1919 dica o 6 de chinero de 1921.

## Vinclos externos
Warren Gamaliel Harding

**Warren Gamaliel Harding**, naixito o 2 de noviembre de 1865 en Blooming Grove (Ohio) y muerto o 2 d'agosto de 1923 en San Francisco (California), estió un politico estausunidense, que estió o 29º President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1921 dica la suya muerte o 2 d'agosto de 1923.

## Vinclos externos
Woodrow Wilson

**Thomas Woodrow Wilson**, naixito o 28 d'aviento de 1856 en Staunton (Virchinia) y muerto o 28 d'aviento de 1924 en Washington, DC, estió un politico estausunidense, que estió o 28º President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1913 dica o 4 de marzo de 1921. Tamién estió o 34º Gubernador de Nueva Jersey dende o 17 de chinero de 1911 dica o 1 de marzo de 1913.

Recibió o Premio Nobel d'a Paz en 1919.

## Vinclos externos
Sallent (desambigación)

**Sallent** puet estar:

* **[[Sallent de Llobregat]]**, un municipio d'o Baches.
* **[[El Sallent (Santa Pau)|El Sallent]]**, un nuclio de población d'o municipio garrochín de Santa Pau.
* **[[Sallent (Benifallet|Sallent]]**, un despoblato d'o municipio de Benifallet, (Baixo Ebro).
* **[[Sallent (Lles)|Sallent]]**, un despoblato d'o municipio cerdán de Lles de Cerdanya.
* **[[Sallent (Pinell de Solsonès)|Sallent]]**, un nuclio de población d'o municipio de Pinell de Solsonès.
* **[[Sallent de Castellbò]]**, un lugarón d'o municipio de Montferrer i Castellbò (Alto Urchel).
* **[[Sallent de Galligo]]**, un municipio d'a Val de Tena.
* **[[Sallent d'Organyà]]**, un lugar d'o municipio de Coll de Nargó, (Alto Urchel).
* **[[Sallent d'Exativa]]**, un municipio d'a Ribera Alta.
* **[[Sallent (heraldica)|Sallent]]**, en Heraldica un cuadrupedo rampant con as patas anteriors chuntas y alzatas.
Cotes

**Cotes** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 373 habitants (2007), en una superficie de 6,3&nbsp;km² con una densidat de población de 59,21 hab/km².
  
## Mugas
Lo termin municipal de Cotes muga con: Alcàntera de Xúquer, Anna, Antella, Càrcer, Chella, Sallent d'Exativa y Sumacàrcer.

## Demografía
Sumacàrcer

**Sumacàrcer** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 1.223 habitants (2014), en una superficie de 20,1&nbsp;km² con una densidat de población de 60,85 hab/km².
   
## Toponimia
Robert Pocklington interpreta este toponimo a partir de "cárcel", que fa referencia a vals muit cerradas por ripas u costeras con muita pendient. O toponimo *[[Càrcer]]* tendría un orichen pareixiu.

## Mugas
O termin municipal de Sumacàrcer muga con os termins d'Antella, Cotes, Chella, Navarrés y Tous.

## Demografía

## Referencias
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt**, naixito o 27 d'octubre de 1858 en Nueva York (Nueva York) y muerto o 6 de chinero de 1919 en Nueva York (Nueva York), estió un politico estausunidense, que estió o 26º President d'os Estaus Unius, dende o 14 de setiembre de 1901 con o asasinato d'o president William McKinley dica o 4 de marzo de 1909. Tamién estió o 25º vicepresident con William McKinley dende o 4 de marzo de 1901 dica o 14 de setiembre de 1901 y 33º Gubernador de Nueva York dende o 1 de chinero de 1899 dica o 31 d'aviento de 1900. Tamién prenió parte en a Guerra Hispanoamericana en 1898.

Recibió o Premio Nobel d'a Paz en 1906.

## Vinclos externos
Río Xúcar

O **Xúcar** (en castellano *Júcar*, en catalán, *Xúquer*) ye un río de l'este d'a Peninsula Iberica. Tien una longaria de 497,5 km, traviesa as provincias de Cuenca, Albacet y Valencia, y desemboca en la mar Mediterrania. Naxe a 1.700 msnm, en a versant meridional d'o cerro de San Felipe (Sierra de Tragacet) y cerca tamién d'o naixedero d'o río Cuervo (cuenca d'o Tacho), d'o Guadalaviar y d'o mesmo Tacho, en o Sistema Iberico.

## Curso alto

En o suyo curso alto, o río Xúcar recorre a Serranía de Cuenca con una dirección norte-sud en una zona de precipitacions meyas superiors a los 800&nbsp;mm añals por o que plega a tener un cabal absoluto en Cuenca de 11,25 m³/s y un relativo de 11,43 l/s/km²;. 

En esta part d'o suyo curso bi ha modelato karstico, con torcas, dolinas y lenars, destacando os tormos d'a *[[Ciudad Encantada]]*. L'acción d'o Xúcar chenera formas fluvio-karsticas, foces, d'o Xúcar y os suyos afluents como a *Foz del Huécar*, a on que se troban as famosas *[[Casas Colgadas|Casas colgadas]]*.

## Curso meyo
En a Manchuela o Xúcar fa un arco d'uns 90 graus y s'adreza enta l'este, como resultato d'un antigo fenomeno de captura fluvial, y en ixe tramo bi ha muitos recolons como a *Foz del Xúcar*, con cillos d'uns 150 metros d'altaria entre Exorquera y Alcalá del Xúcar, ubiertos en una especie de relieve un poquet plegato que forma orichinalment a divisoria d'auguas entre a versant atlantica y la mediterrania.

## Curso baixo

Traviesa zona montanyosa de Caroch y la desparte en as muelas de Cortes y de l'Muela de l'Albéitar. Dimpués de salir de l'entibo de Tous, plega a tener o suyo cabal maximo en Sumacàrcer, con 49,22 m³/s y 2,75 l/s/k²; n'este punto, concretament en a Masía de Mompó (o tradicional puesto d'aforo), o Xúcar s'ubre en a planada dimpués d'haber pasau por as foces on ye l'entibo de Tous, d'astí enta debant os suyos livels baixan porque quitan augua pa os reganos d'as riberas alta y baixa.

Os zaguers tramos d'o curso entallau entre montanyas facilitan a alimentación sotorrana de bel manantial artesiano (*[[uellos (hidrolochía)|ojos]] del [[uellos d'o río Verde|río Verde]]*, manantials de l'antiga canal de la Reva) que bi ha en a Ribera. Tamién o Canal Xúcar - Turia sale artificialment en forma sotorrana dende l'entibo de Tous pa aflorar a un km a lo norte d'a nueva población de Tous, dende a on s'adreza ta o nord-este, pa regar buena part d'a Ribera Alta y d'a Huerta Sud de Valencia.

Esta zona ye a suya plana aluvial, con gran importancia economica, a causa de l'agricultura, estando a zona mes densament poblada d'o curso suyo. A plana ye formada por lo que trai o mesmo Xúcar y los afluents suyos Magre y Albaida. O río tien un recorriu sinuoso con meandres y ye en cotas mes alteras que as tierras dezaga d'as marguins. Ye a on se troba l'albufera de Valencia y cualques marismas.

## Vinclos externos
*  Confederación Hidrografica del Xúcar.
William McKinley

**William McKinley, Jr.**, naixito o 29 de chinero de 1843 en Niles (Ohio) y muerto o 14 de setiembre de 1901 en Buffalo (Nueva York), estió un politico estausunidense, que estió o 25º President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1897 dica o suyo asasinato o 14 de setiembre de 1901. Tamién estió o 44º Gubernador d'Ohio dende o 11 de chinero de 1892 dica o 13 de chinero de 1896.

## Vinclos externos
Denguin

**Denguin** (*Denguin* en occitán, *Denguin* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 1.462 habitants (1999) en una superficie de 12,29 km², con una densidat de población de 118,96 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Denguin.
Sallent d'Exativa

**Sallent d'Exativa** (*Sellent* en catalán, castellano y oficialment) ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situau en a comarca d'a Ribera Alta. Fa parte d'o partiu chudicial d'Alchecira.

A suya población ye de 382 habitants (2016), en una superficie de 14,00&nbsp;km² con una densidat de población de 27,29 hab/km².
 
## Cheografía
O lugar de Sallent d'Exativa se troba situau a 80 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 55 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

O suyo termin ye travesau por o río Sellent, un afluent d'o río Xúcar que li ha dau o suyo nombre.

### Mugas
O termin municipal de Sallent d'Exativa muga con Càrcer y Cotes a lo norte; con Llanera de Ranes y Rotglà i Corberà a lo sud; con Exativa y la Llosa de Ranes a l'este; y con Anna, Chella y Estubeny a l'ueste.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia d'a Purisma Concepción de Sallent d'Exativa, una ilesia d'o sieglo XVI adedicada a la Purisma Concepción, construita dencima de l'antiga mesquita.
William Howard Taft

**William Howard Taft**, naixito o 15 de setiembre de 1857 en Cincinnati (Ohio) y muerto o 8 de marzo de 1930 en Washington, DC, estió un politico estausunidense, que estió o 27eno President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1909 dica o 4 de marzo de 1913. Tamién estió o primer Gubernador Civil de Filipinas dende o 4 de chulio de 1901 dica o 23 d'aviento de 1903 y gubernador provisional de Cuba dende o 29 de setiembre de 1906 dica o 13 d'octubre de 1906, y Secretario de Guerra d'os Estaus Unius dende o 1 de febrero de 1904 dica o 30 de chunio de 1908.

## Vinclos externos
Antella

**Antella** ye un municipio valenciano provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Ribera Alta. Fa parte d'o partiu chudicial d'Alchezira.

A suya población ye de 1.490 habitants (2011), en una superficie de 17,60&nbsp;km² con una densidat de población de 84,66 hab/km².

### Cheografía
O lugar d'Antella se troba situato a 44 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50,2 km d'a ciudat de Valencia a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

Por o termin d'Antella trescruza o río Xúcar, fendo amás de muga con o termin municipal de Sumacàrcer.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con os termins d'Alberic, Alchezira, Càrcer, Cotes, Gabarda y Sumacàrcer.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Casa d'as Compuertas d'Antella, un edificio d'o sieglo XVIII.
* Ilesia d'a Inmaculata Concepción d'Antella, una ilesia d'o sieglo XVIII en estilo churrigueresco, debantando-se dencima de l'antiga mesquita.

## Referencias

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal d'Antella.
Alcàntera de Xúquer

**Alcàntera de Xúquer** (*Alcàntera de Xúquer* en catalán y oficialment, *Alcántara de Júcar* en castellano) ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Ribera Alta. Fa parte d'o partiu chudicial d'Alchecira.

A suya población ye de 1.400 habitants (2007) en una superficie de 3,30&nbsp;km², con una densidat de población de 424,24 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Alcàntera de Xúquer se troba situata a 33 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 48 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

### Mugas
O termin municipal d'Alcàntera de Xúquer muga con Beneixida, Càrcer, Cotes y Gavarda en la mesma comarca y con Llanera de Ranes y Exatiba (en la Costera). Muga a o norte con Gavarda; a l'este con Beneixida; a o sud con Llanera de Ranes y Exatiba; y a l'ueste con Càrcer.

## Toponimia
*Alcantara* significa "puent" en arabe.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia d'a Purisma Concepción d'Alcàntera de Xúquer, una ilesia d'o sieglo XVII.
Anyos 10

Os **anyos 10** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 10 y l'anyo 19, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos
## Naixencias
## Muertes
Gavarda

**Gavarda** (*Gavarda* en catalán, *Gabarda* en castellano) ye un municipio d'o País Valenciano en a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Ribera Alta. Fa parte d'o partiu chudicial d'Alchezira.

A suya población ye de 1.143 habitants (2011), en una superficie de 7,79&nbsp;km² con una densidat de población de 146,73 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Gavarda se troba situata a o canto d'o río Xúcar, a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 51 km d'a ciudat de valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

### Mugas
O termin municipal de Gavarda muga con os termins d'Alberic, Alcàntera de Xúquer, Antella, Beneixida, Càrcer y Castellón d'Exativa.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia d'a Purisma Concepción de Gavarda, una ilesia d'o sieglo XIX, protechita legalment con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Vinclos externos
Anyos 160

Os **anyos 160** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 160 y l'anyo 169, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos
* Plaga antonina dende l'anyo 165 dica l'anyo 180.

## Naixencias

## Muertes
Beneixida

**Beneixida** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 670 habitants (2007), en una superficie de 3,2&nbsp;km² con una densidat de población de 209,38 hab/km².
   
## Mugas
Muga con Alcàntera de Xúquer, Gavarda y Castellón d'Exativa (en la mesma comarca), y con Exativa y la Llosa de Ranes (en la comarca de la Costera).

## Demografía
Usenh

**Usenh** (*Usenh* en occitán, *Uzein* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón de Lescar, Gave y Tierras d'o Pont Long y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 818 habitants (1999) en una superficie de 16,19 km², con una densidat de población de 50,53 hab/km².

## Demografía

2006: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes
Val d'Acumuer

A **val d'Acumuer** u **val de l'Aurín** ye una val pirenenca d'Aragón formada por o río Aurín y situada en a comarca uescana de l'Alto Galligo, en o municipio de Samianigo.

Fan parti d'ista val os lugars d'Isín, Asqués, Bolás, Asún y a suya capital, Acumuer. Actualment son toz despoblaus, fueras d'Acumuer. L'acceso a la val se fa dende Samianigo por Larrés, que ye a dentrada natural d'ista.

Cheograficament muga con o Sobremont por l'este, a lo sud con a Val Ancha, a l'ueste con a Garcipollera y a lo norte con a sierra d'a Partacua, estando a Penya Retona (2.764 m) o punto mas alto d'ista sierra y tamién a tuca mas alta d'a val. D'antis mas se dividiba o puerto d'Acumuer en as partidas de *Plan d'Igués*, *Espedregueras*, *Cubilar Nuevo*, *A Canal*, Canales*, *La Raya* u *Lera de Sede* y *Bucuesa*.

A cabecera d'a val ye protechida, estando un puesto d'importancia comunitaria conoixiu como as [[Turberas d'Acumuer]], con una [[superficie]] de 13 [[hectaria]]s. A val remata en a [[punta Escarra]] ([[trifinio]] entre os municipios de Samianigo, [[Sallent de Galligo|Sallent]] y [[Canfranc]]) chunto a l'[[ibón de Bucuesa]], naixedero d'o río Aurín. Amás 91 [[hectaria]]s d'a ribera de l'Aurín tamién se troban protechidas como puesto d'importancia comunitaria, con [[selva]]s de [[pin]]s, [[fabar]]s y [[caixicar]]s prou bien conservaus.

Por estar una val prou zarrada se i conservoron as suyas tradicions y identidat cultural, incluyida la [[idioma aragonés|luenga aragonesa]], dica prencipios d'o [[sieglo XX]]. L'[[aragonés d'a val d'Acumuer]] ye mes pareixiu a l'[[aragonés d'a Tierra de Biescas]] y d'o [[Sobremont]] que no a l'aragonés [[aragonés chaqués|chaqués]].

Entre l'anyo [[1979]] y os [[anyos 1990]] se quitó [[gas natural]] d'os chacimientos que bi heba en ista val, amán d'[[Isín]], estando os mas importants d'Aragón. Dende que s'acotoló o gas istos chacimientos s'han feito servir como [[Almagazén|almagazen]]s naturals de gas.

== Historia ==
En a val d'Acumuer s'establió en o [[sieglo X]] o [[monesterio de Sant Martín de Cercito]].

== Bibliografía ==
* Pilar Gracia Oliván: [https://web.archive.org/web/20071022011219/http://www.yalliq.com/Yalliq1/Yalliq1.pdf *Tradición oral en el Valle de Acumuer*], Ed. Yalliq. ISBN 84-932793-0-7.
* *Red Natural de Aragón, num. 12, Alto Gállego*. [[PRAMES, S.A.]]. ISBN 978-84-8321-812-9.*

## Referencias
Josef Stalin

**Iossif Vissarionovitch Djougachvili** (en ruso: ; en cheorchiano: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი *Iosseb Bessarionis dze Djoughachvili*), naixiu de Gori (Cheorchia, Imperio Ruso) o 18 d'aviento de 1878 (oficialment o 21 d'aviento), fillo d'un cheorchiano y una oseta y muerto en Moscú (Unión Sovietica) o 5 de marzo de 1953, y mas conoixito con o suyo pseudonimo de **Stalin** u **Josef Stalin** (d'o ruso сталь, acero), estió un politico comunista d'a Unión Sovietica, dictador d'o país dende os anyos 1920, luego de la muerte de Lenin, dica a suya muerte.

En Gori a suya ciudat natal tien un museu clamato Museu Josef Stalin en a suya honor.

## Referencias

## Vinclos externos

*  ''O testamento de Lenin''.
*  ''Stalin'' (por Trotsky).
Chenullo

:*Este articlo tracta sobre l'articulación d'a garra que se diz *'chenullo**. Ta la planta aromatica se veiga [[Foeniculum vulgare|fenullo]] y ta l'articulación d'o piet [[clavillar]].''

En [[anatomía]], o **chenullo*') (d'o [[latín]] *

## Referencias
Aielo de Malferit

**Aielo de Malferit** ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida. A suya población ye de 4.502 habitants (2007), en una superficie de 27,1 km² y una densidat de población de 166,13 hab/km².

## Demografía
Cuixa

A **cuixa** (d'o latín <*COXA*) u **musclo** (d'o latín <*MUSCŬLU*) ye o primer segmento d'as garras, que se troba d'entre o currón per a on ye chunita con o tranco d'o cuerpo, y o chenullo que la fa chugar con a caniella. A cuixa se baste sobre un ueso unico que ye o fémur.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Huembro
* Espalda
* Brazo
* Currón
* Cuello
* Hanca
* Natura
* Renera
* Caniella
* Clavillar
* Garra

## Vinclos externos
Illion

:*Este articlo tracta sobre o *'currón** que ye l'articulación d'a [[cuixa]] con a [[pelvis]]. Ta la forma de [[alguaza|chugadero]] de cualques puertas, se veiga **Currón (arquitectura)**.''

En [[anatomía]], l****illion*** u mes popularment *'currón**, ye un d'os tres [[ueso]]s d'a [[pelvis]] u [[curronera]], on be chuga lo [[fémur]] per a cabeza (condil) suyo. Ye un d'os ditos uesos amplos d'o cuerpo, y con a suya forma afoyadeta fa la estructura superior y lateral d'a curronera. En anatomía se be solen destinguir tres partes: o ''cuerpo'', l' ''ala'' y la ''cresta''. A suya cara exterior fa parte de l**acetabulo'', que ye una concavidat on s'articula la cabeza d'o fémur.

## Se veiga tamién
*Huembro
*Espalda
*Brazo
*Renera
*Cuello
*Hanca
*Natura (anatomía)
*Cuixa
*Caniella
*Clavillar
*Garra
Currón

:*Este articlo tracta sobre o *'currón** que ye una variedat de chugadero. Ta l'articulación d'as estremidaz humanas y animals, se veiga **illion**.''


En l'[[Alto Aragón]], un **currón''' ye una variedat de chugadero d'as puertas de muitos edificios y construcions tradicionals, caracterizata per chugar-ie una parte prominent d'a puerta que s'introduce en un forato feito en o cuairón per a parte superior, u en tierra per abaixo. O nombre dimana con probabilidat de l'analochía estructural que esiste con l'articulación d'a cuixa con a curronera d'as personas y animals.

Per a suya función, se podría considerar tamién un tipo d'alguaza.

## Notas


## Referencias
L'Olleria

**L'Olleria** (*L'Olleria* en catalán y oficialment, *Ollería* en castellano) ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida. Fa parte d'o partiu chudicial d'Ontenyent.

A suya población ye de 8.709 habitants (2011), en una superficie de 32,2 km² y una densidat de población de 270,47 hab/km².

## Cheografía
O lugar de l'Olleria se troba situato a 425 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 16,3 km d'a ciudat d'Ontenyent, a capital d'o suyo partiu chudicial, y de 75&nbsp;km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Casa d'a Villa de l'Olleria, una Casa d'a Villa en estilo renaixentista.
* Ilesia de Santa María Malena de l'Olleria, una ilesia d'o sieglo XVI en estilo renaixentista-barroco adedicata a Santa María Malena y protechita legalment con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]* dende l'anyo 2007. Se debanta sobre l'antiga mesquita d'o lugar.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de l'Olleria.

## Referencias
Caniella

A **caniella**(d'o latín *< cannĕlla*) ye o segundo segmento d'as garras, que se troba d'entre o chenullo per a on s'articula con a cuixa, y o clavillar que l'articula con o piet. A caniella se baste sobre dos uesos, que son a tibia y o peroné.

## Se veiga tamién
*Huembro.
*Espalda.
*Brazo.
*Currón.
*Cuello.
*Hanca.
*Natura.
*Cuixa.
*Renera.
*Clavillar.
*Garra.

## Referencias
La Pobla Llarga

**La Pobla Llarga** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 4.420 habitants(2007), en una superficie de 10,1&nbsp;km² con una densidat de población de 437,62 hab/km².
   
## Mugas
Lo suyo termin muniicpal muga con os termins de Carcaixent, l'Ènova, Manuel, Rafelguaraf, Sant Joan de l'Ènova, Senyera y Castellón d'Exativa (en a mesma comarca).

## Demografía
Sant Joan de l'Ènova

**Sant Joan de l'Ènova** ye un municipio valenciano de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 448 habitants (2008), en una superficie de 1,9&nbsp;km² con una densidat de población de 235,79 hab/km².
   
## Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Manuel, la Pobla Llarga, Senyera y Castellón d'Exativa (en la mesma comarca).

## Demografía
Senyera (Ribera Alta)

:Iste articlo ye sobre un municipio valenciano en a comarca d'a Ribera Alta; ta atros usos, se veiga **[[Senyera]]***.

 
*'Senyera''' ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Ribera Alta. Fa parte d'o partiu chudicial d'Alchecira.

A suya población ye de 1.188 habitants (2011), en una superficie de 2,05&nbsp;km² con una densidat de población de 579,51 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Senyera se troba situata a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50,6 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.

Se troba en a marguin dreita d'o río Albaida, un afluent d'o río Xúcar; por ixi bi'n ha habito cuantas inundacions, en estar amás a suya superfiece plana cuasi de raso.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Manuel, la Pobla Llarga, Sant Joan de l'Ènova y Castellón d'Exativa (en la mesma comarca).

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Santa Ana de Senyera, una ilesia d'o sieglo XVIII.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal de Senyera.
Rafelguaraf

**Rafelguaraf** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarcas d'o País Valenciano de la Ribera Alta. La suya población ye de 2.453 habitants (2007), en una superficie de 16,3&nbsp;km² con una densidat de población de 150,49 hab/km².
   
## Mugas
O suyo termin municipal muga con os termins de Carcaixent, l'Ènova y la Pobla Llarga (en a mesma comarca); con Barxeta y Exativa (en a Costera); y con Simat de la Valldigna (en a comarca d'a Safor).

## Demografía
Saladín

**Saladín** (Tikrit, actual Iraq, 1138 - Domás, 4 de mayo de 1193) (en turquico **Selahaddin Eyyubi**), estió o fundador d'a dinastía ayubida, Turquico soldán d'Echipto y de Siria. Gran defensor de l'islam en a suya vesant sunnita, combatió a los cristianos y as doctrinas musulmanas mes apartatas d'a oficial, representatas por a dinastía abasida. Ye especialment conoixito en Occident por a suya conquiesta de Cherusalem en 1187 dimpués de derrotar a los cruzatos en a Batalla de Hattin, feito que motivó una tercera cruzata.

## Saladín en fuents aragonesas
En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" lo citan como *Salhadin* y en "La Flor de las Ystorias d'Orient" lo citan como *Saliadin*:

## Referencias
Senyera

**Senyera** puet referir-se a:
* Vexilolochía:
** L'emblema d'os reis d'a Corona d'Aragón, conoixiu como Sinyal Reyal.
* Cheografia:
** O municipio valenciano de Senyera en a comarca d'a Ribera Alta.
L'Ènova

**L'Ènova** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 1.011 habitants (2007), en una superficie de 7,7&nbsp;km² con una densidat de población de 131,3 hab/km².
   
## Mugas
Lo suyo termin muga con Manuel, la Pobla Llarga y Rafelguaraf (en la mesma comarca); y con Barxeta y Exativa (en la comarca de la Costera).

## Demografía
Hamidiye

Os **hamidiye** yera una caballería irregular creyata en 1891 por o gubierno otomán con reclutas kurdos imitando o modelo cosaco. Prenen nombre d'Abdul Hamid II, o "soldán royo".

Os *hamidiye* heban de cumplir tres obchectivos: participar en a luita contra os rusos, mantener l'orden en Anatolia oriental y disciplinar a los kurdos canalizando a enerchía d'os mes furos.

En a practica extorsionaban a los armenios y facioron grans mortaleras en a primera fase d'o chenocidio armenio en a decada de 1890.
Peixmerga

Dicen **peixmerga**, (de l'iranico *pīs āz merga*, "o qui se mete debant d'a muerte") a combatients de dos ambitos:

* Os kurdos que luitan por a independencia u l'autonomía en Irak.
* Os combatients paixtúns que bi ha en a muga d'Afganistán.
Chabal

**Chabal** (جبل) ye como se diz en arabe tanto a un mont aislato como a un macizo montanyoso. Ye a base d'a palabra aragonesa chabalín y d'os toponimos aragoneses Chabalambre y Chabaloyas. Se troba a sobén como base de muitos toponimos en os países arabes u con grau d'arabización:

* Chabal al-Tariq, o nombre arabe d'o Penyón de Chibraltar.  
* Chabal al-Thawr.
* Chabal al-Nour, "Mont d'a Luz".
* Chabal Al Qamr - amán de Chidda, Arabia Saudita.
* Chabal Bani Jabur - en Omán.
* Chabal Barez - cordelera montanyosa en a provincia de Kerman (Irán).
* Chabal Chudi - "Montanya d'o Diluvio" d'as leyendas arabes.
* Chabal Kasioun - amán de Domás (Siria).
* Chabal Al Jais - en Dubai.
* Chabal Akhdar (Libia) - "Montanya Verde".
* Chabal Akhdar (Oman) - "Montanya Verde".
* Chabal Barkal.
* Chabal Bishri - en Siria.
* Chabal Hafeet - en Emiratos Arabes Unitos y Omán.
* Chabal Mgoun - segundo pico mes alto d'o norte d'Africa.
* Chabal Musa - cabo norte de Marruecos, en frent de Chibraltar.
* Chabal Shams - "Montanya d'o Sol", montanya mes alta d'Omán
* Chabal Tubkal (Marruecos).
* Chabal al-Mawta - "Montanya d'a Muerte" en l'oasis de Siwa.
* Chabal ech Chambi.
* Chabal Buhalla - en o Rif.
* Chabal Saghro – a "Montanya Seca" (Marruecos).
* Chabal Sirwa - en l'Anti-Atlas (Marruecos).
* Chabal Tubkal - Marruecos.
* Chabal Al Awaynat - montanya en Libia, Echipto y Sudán.
* Chabal Maoud en Nícher.
* Chabal Zaghouan - en l'este de Tunicia.
Yazidismo

Lo **Yazidismo** u **Sharfadin** ye una relichión sincretica de zoroastrismo, mandeísmo, chudaísmo, cristianismo nestorín y islamismo chiita.

Los **yazidís**, ditos tamién **yezidís** constituyen una chicota minoría relichiosa de luenga kurda con arredol de cient mil miembros que viven en as rechions de Mosul en Irak y d'Halep en Siria, pero tamién ixemenatos por Turquía, Irán, Armenia y Cheorchia.

De tradición esencialment oral, d'os fidels d'esta relichión monoteísta discreta y dica secreta, los musulmans en dicen adoradors de lo diaple. De feito adoran a *Malek Taus*, literalement « l'anchel-pavo », criatura benfeitora a qui Dios habría confiato a dirección de lo mundo dimpués de creyar-lo. Los yazidís honran tamién a lo suyo suposato fundador, lo xaic Adi ibn Mustafa, muerto en 1160, y s'aplegan cada anyata en pelegrinache en la suya tumba en Lalesh. Bi ha dos libros sagratos, lo "Libro negro" y lo "Libro de la Revelación". 
 
Los yazidis, como los drusos, creyen en la metempsicosi. Por lo que pareix han preso elementos de diferents relichions d'o suyo arredol: lo dualismo entre lo bien y lo mal de los zoroastristras, o baptismo y la cena de los cristiáns y las reglas alimentarias d'os chudeus. A suya organización ye de naturaleza teocratica, lo principe de los yazidís leva lo titol de *Mirza Beg*.

Creyen en la primacía, encara que de trazas miticas, de lo califa omeya Yazid, qui fació matar a lo fillo d'Alí, Hussein, y a la suya chicota colla de seguidors en Karbala en 680.

Tenioron l'apocheu entre los sieglos XII y XIV, y dimpués han sufrito una persecución dimpués d'una atra, que los han redueito a los dos macizos montanyosos on encara se troban as mayors comunidaz, pero tamién los han ixemenato dica plegar ta Cheorchia.
Almussafes

**Almussafes** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 7.967 habitants (2007), en una superficie de 10,77&nbsp;km² con una densidat de población de 739,74 hab/km².
   
## Mugas
Lo termin d'Almussafes muga con Sollana (en la mesma comarca), con Alginet y Benifaió (en la Ribera Alta), y conSilla y Picassent (en la comarca de la Huerta Sud).

## Economia
Historicament a suya economía yera prencipalment agraria a on se hi producia panizo, arroz, vin, aceite, y citricos. Pero dende l'anyo 1976, cuan a empresa multinacional Ford fació un centro producctivo en ista localidat, anomenato en l'actualidat Ford Valencia Body and Assembly y a on treballan mas de 8.000 personas de forma directa y mas de 21.000 de forma indirecta, cambió a suya economía y d'os lugars mugants concentrando-se-hi alredor d'a mesma.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web municipal.
Sollana

**Sollana** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 4.708 habitants (2007), en una superficie de 39,2&nbsp;km² con una densidat de población de 120,1 hab/km².
   
## Mugas
Lo termin de Sollana muga con Albalat de la Ribera, Algemesí, Alginet, Almussafes, Benifaió, Silla, Sueca y Valencia.

## Historia
En tiempos d'os musulmans s'escribiba *Sulyanah* y yera lo lugar principal on s'incluiban os casars de Romaní, Alcahecia y Trullás.

O 13 d'abril de 1248 Chaime I d'Aragón dió Sollana a Eximén d'Urreya como heredat libre y franca. O 21 de setiembre de 1270 se li concedió carta de población: en ixe periodo Vicent Saboya en yera lo sinyor y en 1609 perteneixeba a lo ducau de Pastrana; lo zaguer sinyor territorial estió lo duque d'Íxar.

## Demografía
Alatri

**Alatri** ye una comuna italiana situata en a provincia de Frosinone y rechión de Lazio.

A suya población ye de 29.347 habitants (2009) en una superficie de 97,23 km², con una densidat de población de 301,83 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Alatri se troba situata a 502 metros d'altaria denima d'o ran d'a mar.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

## Referencias
Albalat de la Ribera

:*Este articlo trata sobre *'Albalat de la Ribera**. Ta atros usos de lo toponimo **Albalat** se veiga  **Albalat (desambigación)**.''

    
**Albalat de la Ribera*' ye un [[municipio]] de la [[provincia de Valencia]], situato en la [[comarcas d'o País Valenciano|comarca]] de la [[Ribera Baixa]]. La suya población ye de 3.429 habitants ([[2007]]), en una superficie de 14,3&nbsp;km² con una [[densidat de población]] de 239,79 hab/km².
   
== Mugas ==
Lo termin d'Albalat de la Ribera muga con [[Sollana]] a lo norte, con [[Sueca]] a l'este, fendo servir lo río Xúcar como muga meridional muga con [[Polinyà de Xúquer]]. Tamién muga con [[Algemesí]] a l'ueste.

== Toponimia ==
*Al-balat'' significa en arabe "la calzata" u "lo camín".

## Demografía