Arpitania

**Arpitania** (en arpitán: *Arpetania* u *Arpetania*, en francés: *Arpitanie*, en italiano: *Arpitania*) u **Francoprovenza** ye o nombre d'una rechión cultural (prencipalment lingüistica) en o sector occidental d'os Alpes.

En l'actualitat Arpitania se troba repartida entre tres estaus: Francia, Suiza y Italia. Por o sud mugan con Occitania y as Vals Occitanas de Piemont.

O toponimo "Arpitania" deriva d*'Arp(e)s*, nombre con o cual se clama a los Alpes en o conchunto de dialectos *arpitans* u francoprovenzals.

## Historia
Historicament a rechión lingüistico-cultural arpitana u francoprovençal existe *de facto* dende a Edat Meya, ya entre os sieglos VII y IX ye acreditable a presencia d'un conchunto lingüistico francoprovenzal, amugau a o nord-este y a l'este por a dita *[[Luengas d'oïl|luengua d'oïl]]* -precedent de l'actual francés- y a o sud por a dita luenga d'oc, ye decir l'occitán; a o nord-este se da l'influxo d'os dialectos alamanicos y a l'este l'influxo d'as luengas italianas d'o grupo piemontés y lombardo.

Con o desarrollo d'o poderoso estau-nació francés mientres a Edat Moderna l'influxo de l'idioma francés se fació intenso en a rechión, mas que mas en as suyas arias urbanas (a presencia espanyola en o Franco Condau no pareixe haber estau significativa y tampoco no ha estau muit significativo l'influxo de l'italiano en os dominios arpitanos d'a Casa de Savoya encara que o nuclio d'ista casa dinastica s'haiga trobau en o centro d'Arpitania fendo parti d'o Ducau de Savoya).

D'atra man, o toponimo *Arpitania* ye de recient creyación; en os anyos 1970 o valdostán Jozé Harrieta (Joseph Henriet) cude a palabra *Harpitanya* pa referir-se a os territorios situaus en a redolada d'o Mont Blanc y a la cuenca alta d'o Roine, por ixas envueltas o termín ye asociau a un chicot partiu politico -activo mas que mas en a zona italiana- dito *Mouvement Harpitany*. Dimpués creixe en a Suiza Romanda, Savoya y o Franco Condau gracias a o profesor Xavier Gouvert, ya escrito *Arpitanya* y dimpués *Arpitania* y desprovisto de connotacions politicas de caracter partidario u faccioso y con l'actual significau principalment cultural y cheografico.

Cal destacar que a o largo d'o sieglo XX a luenga francoprovençal (u arpitán) ha retaculau muito en numero de parlants debant d'o francés normativo y -un poco en menor grau- l'italiano normativo, mientres que encara no s'ha establiu una luenga arpitana u francoprovençal normativa consensuada en os diversos territorios correspondients a Arpitània. D'atra man entre a zona de Roanne y Mâcon u -en arpitan- *[[Mâconês]]*- existe una zona lingüistica calificada de transicional entre o francés y l'arpitano. Ista zona ye dita *francisca* u *afrancesada* (en francés: *francisée*).

## Administración

En l'actualidat o territorio d'Arpitania queda baixo sobirania de tres estaus:
* A Francia corresponden as rechions "arpitanas" de Saboya (*Savouè*) -dividida en Alta Saboya (*Hiôta Savouè* u *Savouè d'Amont*) y Baixa Saboya (*Savouè d'Avâl*)-, Franco Condau (*Franche-Comtât*), Charolés (*Charolês*), Beaujolois (*Biôjolês*), Bugey (*Bugê*) y o norte d'o Delfinato (*Dôfenâ*), o Forêz (*Forêz*), Mâconês, u Bresse (*Brêsse*), o Leonés (*Liyonês*) y o Domba (*Domba*), parti d'a Borgonya (*Borgogne*).
* En Suiza cuasi toda la Suiza Romanda u Romandía (ye dicir o sector francofono d'a Confederación Suiza) ye a parti nod-oriental de l'Arpitania.
* En Italia o sector d'arpitán se corresponde con a Val d'Aosta (*Vâl d'Août*) y o sector alpino d'o Piemont formau por as ueito Vals arpitanas de Piemont (*Vâlades Arpitanes du Piemont*), una d'as cualas fació part d'as Vals Valdensas historicament.