Múnich

**Múnich** (en alemán , en bavaro *Minga*), capital d'o estau federau de Bavera y, dimpués de Berlín y Hamburgo, a tercera ciudat mas gran d'Alemanya. Estió d'antis mas a capital d'o ducau de Bavera y d'o suyo succesor o reino de Bavera. Ye situata sobre o río Isar. Ye a seu d'a Universidat de Múnich.
## Historia
### Prehistoria y Edat Antiga
### Edat Meya
### Edat Moderna
En 1506 Múnich se convirtió en capital d'o ducau de Bavera.
En 1632 a ciudat estió ocupada per tropas suecas durant a Guerra d'as Trenta Anyatas.

### Edat Contemporania
En 1806, la ciudat se convirtió en a capital d'o nuevo reino de Bavera.
Durant a Primera Guerra Mundial, Múnich estió breument bombardiada per a aviación francesa en 1916.
Dimpués que Primera Guerra Mundial, la ciudat yera en o centro d'estricia politica. En noviembre 1918, en vispras de revolución alemana, Ludwig III y la suya familia fuyió d'a ciudat. Dimpués d'o asasinato d'o primer republicano premier de Bavaria Kurt Eisner en febrero 1919 per Anton Graf von Arco, a Republica sovietica bavara estió proclamada. Cuán os comunistas prenioron poder, Lenin, quí heba viviu en Múnich cualques anyos dinantes, ninvió un telegrama de felicitación, pero sindembargo la Republica sovietica estió acabada lo 3 de mayo de 1919 per os clamaus Freikorps.

En 1923, Adolf Hitler y los suyos seguidors d'o partiu nazi facioron un intento de derrocar a Republica de Weimar y pillar o poder en o clamau Putsch.

## Toponimia
O nombre de Múnich (en alemán *München*) cheneralment s'interpreta como "con os monches" (en alemán *bei den Mönchen* a causa que a ciudat se fundó amán d'un monesterio ya existent.

## Demografía
A causa d'o suyo alto livel de vida y d'a prospera economía d'a ciudat y d'a suya rechión, bi ha una gran afluencia de población, y asinas en chunio de 2015 Múnich superó os 1.5 millons de habitants, un augmento de mas de un 20% en nomás que 10 anyadas.

De nomás que 24,000 habitants en 1700, a población de ciudat ha d'estar plegada alto u baixo cada 30 anyadas. Asinas yeran 100,000 en 1852, 250,000 en 1883 y 500,000 en 1901. Dende allora, Múnich ha acayeixiu tercera ciudat mas gran d'Alemanya. En 1933, 840,901 habitants estioron contaus, y en 1957 ya yeran dencima d'un millon.

En chulio 2017, Múnich teneba 1.42 millons d'habitants; d'éls 421,832 foranos. Os grupos mas grans d'extranchers yeran turcos (39,204), crovatas (33,177), italianos (27,340), griegos (27,117), polacos (27,945), austriacos (21,944), y rumanos (18,085).

## Cheografía
### Morfolochía y estructura urbana
### Hidrografía
Os ríos locals son o Isar y o Würm.

### Districtos
Múnich ye dividiu en 25 districtos (u *Stadtbezirke*):

Allach-Untermenzing (23), Altstadt-Lehel (1), Aubing-Lochhausen-Langwied  (22), Au-Haidhausen  (5), Berg am Laim (14), Bogenhausen  (13), Feldmoching-Hasenbergl  (24), Hadern  (20), Laim (25), Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt (2), Maxvorstadt (3), Milbertshofen-Am Hart (11), Moosach (10), Neuhausen-Nymphenburg  (9), Obergiesing  (17), Pasing-Obermenzing (21), Ramersdorf-Perlach (16), Schwabing-Freimann (12), Schwabing-West (4), Schwanthalerhöhe (8), Sendling (6), Sendling-Westpark  (7), Thalkirchen-Obersendling-Forstenried-Fürstenried-Solln (19), Trudering-Riem (15) y Untergiesing-Harlaching  (18).

### Clima
L'altaria y la proximitat a los Alpes causan en a ciudat pa tener mas plevida y nieu que en atras muitas partis d'Alemanya.
Al estar en o centro d'Europa, Múnich tien muitas influencias climaticas, de traza que afeccions de tiempo astí son mas variables que en atras ciudaz europeas.
As temperaturas mas altas y mas baixas mai medidas estioron 37.5 C, lo 27 de chulio de 1983, y -31.6 C, lo 12 de febrero de 1929.

## Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:

## Arte y cultura
### Cine
En a ciudat se celebra lo Festival de Cine de Múnich.

### Molimentos
* En o centro d'a ciudat ye la Marienplatz – una gran plaza ubierta nombrada dimpués d'a "Mariensäule" que ye en o suyo centro chunto con o Altes Rathaus (Casa d'a ciudat viella) y o Neues Rathaus (Casa d'a ciudat nueva).

* Tres puertas d'a fortificación medieval perviven: a *[[Isartor]]* en l'est, a *[[Sendlinger Tor]]* en o sud y la *[[Karlstor]]*.

### Ilesias
* Peterskirche (u *ilesia de Sant Pero*), amán de Marienplatz ye la ilesia mas viella d'a ciudat.

* Frauenkirche ye un edificio en o centro de ciudat y sirve como la seu pa l'Archidiocesi catolica de Múnich y Freising.
* Asamkirche estió dotau y construyiu per os chirmans Asam, encetando artistas d'o periodo de rococó.
* Ilesia d'os Teatinos.
* Ilesia de Sant Ruperto.
* Ilesia de Sant Pavlo.
* Ilesia de Sant Miguel.
* Ilesia de Sant Lucas.
* Salvatorkirche.

### Palacios
* Schloss Nymphenburg
* Schloss Schleissheim
* Schloss Blutenburg
* Schloss Fürstenried

### Parques
* L'Englischer Garten ("Chardín anglés"), tien una superficie de 3.7&nbsp;km² y ye uno d'os parques publicos urbans mas grans d'o mundo.
*Hirschgarten.
*Olympiapark.
*Luitpoldpark.
*Westpark.

### Museus
#### Museus d'art
* Alte Pinakothek.
* Neue Pinakothek.
* Pinakothek der Moderne.
* Museum Brandhorst.
* Glyptothek.

#### Museus de Tecnolochía
* Deutsches Museum.
* MVG Museum.
* BMW Museum.

#### Museus d'Historia
* Münchner Stadtmuseum.
#### Museus de ciencias naturals
* Museum Mensch und Natur.
* Geologische Museum.
* Paläontologische Museum.
* Museum Reich der Kristalle.
* Deutsche Jagd- und Fischereimuseum.

### Universidaz
* Universidat Ludwig Maximilian de Múnich.
* Academia d'Artes Polidas de Múnich.

## Fiestas
* Fasching.
* Starkbierfest.
* Auer Dult.
* Tollwood.
* Oktoberfest.
* Christkindlmarkt.

## Personalidaz naixitas de Múnich
* Michael Herbig, actor.
* Werner Herzog, director de cine.
* Christine Neubauer, actor.
* Uschi Obermaier, modelo.
* Wolfgang Reitherman, director de cine.
* Karl Valentin,comeyant.
* Lou Bega, musicaire.
* Carl Orff, compositor.
* Franz Josef Strauss, politico.
* Franz Beckenbauer, futbolista.
### Premios Nobel
* Eduard Buchner, quimico.
* Ernst Otto Fischer, quimico.
* Robert Huber, bioquimico.
* Wassily Leontief, economista.
* Feodor Lynen, bioquimico.
* Rudolf Mössbauer, fisico.
* Arno Allan Penzias, fisico.

## Ciudaz achirmanadas
* Verona (Italia).
* Bordeus (Francia).
* Sapporo (Chapón).
* Cincinnati (Estaus Unius).
* Kiev (Ucraína).
* Harare (Zimbabwe).

## Referencias

## Se veiga tamién
* Apartamento d'Adolf Hitler en Múnich.

## Vinclos externos