Consello Rechional de Defensa d'Aragón

:*Pa o consello creyau en 1494 por o rei [[Ferrando II d'Aragón]], se veiga [[Consello d'Aragón (Corona d'Aragón)|Consello d'Aragón]].


O *'Consello Rechional de Defensa d'Aragón**, tamién dito simplament **Consello d'Aragón*', estió una entidat administrativa creyada en setiembre de [[1936]] baixo o gubierno d'a [[Segunda Republica Espanyola]] de [[Francisco Largo Caballero]] y en o contexto d'a [[Revolución social espanyola de 1936|revolución de 1936]] que escayeixió en primerías d'a [[guerra civil espanyola]].

O suyo control s'estendilló sobre a metad oriental d'Aragón, a economía se refirmó en as colectividaz, motor productivo d'a rechión, asinas como o intercambeo entre ellas y atras rechiones. Se controlaba o pre d'os productos y se evito a inflación. Estió o primer gubierno autonomo d'Aragón dende 1707, plegando a estar como un Estau adintro d'o Estau republicano. Constituyiu en a suya primera etapa por miembros exclusivament [[Anarquismo|anarquistas]] d'a [[Confederación Nacional del Trabajo]] (octubre a aviento de 1936) y con representación de todas as fuerzas [[Antifaixismo|antifaixistas]] d'o [[Frent Popular (Espanya)|Frent Popular]] dende aviento de 1936 dica a suya disolución. A suya vida estió efimera ya que as suyas actividaz duroron menos d'un anyo en estar disuelto por as autoridaz republicanas, baixo a influyencia [[Comunismo|comunista]], en agosto de 1937. En o suyo curto periodo d'existencia se metioron en marcha midas economicas y socials [[Progresismo|progresistas]] y revolucionarias, se refirmó y se potenció a las colectividaz a la vegada que se luitaba por vencer a l'enemigo [[faixismo|faixista]].

== Historia ==
=== Oríchens y creyación ===
Os oríchens d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón se troban, d'una man en a tradición [[anarcosindicalismo|anarcosindicalista]] d'o campesinau aragonés y d'a influyencia que a CNT teneba en iste territorio. A [[Revolución social espanyola de 1936|situación revolucionaria]] que se desarrolló en tierras aragonesas ye previa a o paso d'as [[Milicia confederal|columnas]] procedents de [[Catalunya]] y [[País Valenciano|Valencia]], ya que en aquels puestos d'Aragón a on que no triunfó o golpe, se constituyioron decamín y autonomament os comités revolucionarios. L'arribada d'as columnas de milicianos dende Catalunya fue fundamental a la hora d'esfender militarmente as conquistas alcanzadas y a creyación d'os frents, ya que as milicias obreras s'heban feito con o poder y yeran implantando una [[Revolución social espanyola de 1936|revolución social]] que no destruyió a o [[Segunda Republica Espanyola|Estau republicano]] pero si ocupó o vueito de poder que a rebelión militar heba prevocau. Lo cierto ye que o gubierno central y o [[Cheneralidat de Catalunya|gubierno catalán]] teneban poca marguin d'actuación en lo que se refiere a la zona d'[[Aragón]].

Dimpués d'o golpe militar d'o 18 de chulio en Aragón, en octubre de 1936, se fixó una linia divisoria de norte ta sud d'Aragón que marcó o dito “[[Frent d'Aragón]]”; o costau occidental fue ocupau por os sublevaus y l'oriental por republicanos y anarquistas. Una linia que permaneixió alto u baixo estable dica zaguerías de 1937 y que iba dende a cuenca de l'[[Río Alfambra|Alfambra]] y de l'[[Río Aguasvivas|Aguas Vivas]], en o sud, por a [[sierra d'Alcubierre]] y [[a Violada]] dica o [[Pireneus|Pireneu]], prenendo como divisoria a linia d'o [[Río Galligo|Galligo]] en o suyo trampo superior. A vida s'organizó en retraguarda d'iste Aragón trestallau. En as zonas que teoricament quedaban baixo a churisdicción d'a Republica, qui realment teneban o poder yeran as milicias que emparaban a os comités revolucionarios, dominaus cuasi toz éls por anarquistas a la marguin d'o Estau republicano.

O 6 d'octubre de 1936 se celebra en [[Burcharaloz]] [[Provincia de Zaragoza|(Zaragoza)]], seu d'o Cuartel Cheneral d'a [[Columna Durruti]], a Plana Extraordinaria de Sindicatos y Columnas d'o Comité Rechional d'Aragón, [[La Rioja|Rioja]] y [[Navarra]] d'a Confederación Nacional d'o Trabajo (CNT). I asistioron 174 representants d'os sindicatos cenetistas de 139 lugars aragoneses, d'o Comité Nacional d'a CNT y de diferents columnas confederals (Columna Durruti, *Columna Roja y Negra*, *Columna Los Aguiluchos de la FAI*, "Columna Carod-Ferrer"), amás d'a-saber-los militants d'a CNT de Catalunya. I yeran presents os maximos representants d'as columnas, como [[Buenaventura Durruti]], [[Gregorio Jover]], [[Antonio Ortiz Ramírez|Antonio Ortiz]], Cristóbal Aldabaldetrecu, Julián Merino. A convocatoria d'ista important reunión corrió a cargo de Francisco Carreño, Pablo Ruiz y Julián Merino, y a Plana heba de debatir a posición a adoptar sobre una hipotetica colaboración con os organos de gubierno republicanos u sobre o menester de creyar, en a marguin d'os gubiernos republicanos, Consellos Rechionals de Defensa vinclaus de manera federada a un Consello Nacional de Defensa que exercería de gubierno central y asinas poder refirmar de manera segura as conquistas revolucionarias, seguindo as directivas proposadas d'o [[15 de setiembre]] de 1936 en [[Madrit]] por a Plana Nacional de Rechionals d'a CNT. S'alcuerda a creyación d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón, que integra o territorio d'Aragón en que se ye implementando o sistema economico y politico de l'[[anarcocomunismo]] a o paso d'as milicias d'a CNT —que salen de [[Valencia]] y [[Barcelona]] dende o [[24 de chulio]] de [[1936]]— formando alto u baixo 450 colectividaz rurals, a practica totalidat d'ellas en mans d'a [[CNT]], con un chicot numero de bellas 20 a cargo d'a [[Unión General de Trabajadores|UGT]]. Ista situación no feba guaire goyo ni a las autoridaz republicanas ni a la [[Cheneralidat de Catalunya|Cheneralidat]], pero por ixas envueltas no i heba posibilidat d'evitar-lo.

Teneba a suya seu en [[Casp]] y dende astí exerceba o supremo poder sobre l'Aragón revolucionario. Os suyos líders declaroron ascape "que l'Aragón rural s'heba convertiu en a [[Ucraína]] espanyola y que no se deixarían albardar por o militarismo [[Marxismo|marxista]], como le succedió a l'[[Anarquismo en Rusia|anarquismo ruso]] en 1921", en referencia a la [[revolución majnovista]] que declaró en aquel anyo o dito «[[Territorio Libre]]» d'Ucrania. Encara que ye cierto que en atras rechions se formoron consellos obrers pa atras actividaz economicas (mas que mas, as enfocadas en producción y racionamiento), en degún atro puesto plegó a formar-se una entidat con tal fuerza y independencia como o CRDA, capable de refusar a las autoridaz republicanas.

=== Una vida efimera ===


Atamas d'o suyo orichen [[Revolución Espanyola de 1936|revolucionario]] ye en primerías reconoixiu o [[6 d'octubre]] por decreto d'o gubierno. Celebra a suya primera asembleya oficial o [[15 d'octubre]] d'o mesmo anyo, estando o suyo maximo responsable [[Joaquín Ascaso]], miembro d'a [[CNT]] y primo de [[Francisco Ascaso]], encara que no ye definitivament legalizau y regulau por o gubierno d'a Republica dica o [[23 d'aviento]] de [[1936]], con a condición de que sían representaus en l'administración d'o Consello os partius d'o [[Frent Popular (Espanya)|Frent Popular]] por lo que dende chinero de 1937 o caracter revolucionario d'o Consello se veyerá progresivament esmermau por a presión d'os miembros d'o partiu gubernamental cuala presencia y numero se fa mayor gradualment por ixas calendatas. Por eixemplo, en o mes de chinero as escuelas de [[Educación primaria|Primera ensenyanza]] (que heban quedau baixo o control de comisions anarcosindicalistas) tornoron a quedar baixo control gubernamental.

Ascaso fue nombrau oficial de delegau gubernamental d'o Consello o [[19 de chinero]] de [[1937]]. A meyaus de febrero de [[1937]] se celebra un congreso en [[Casp]] con o proposito de creyar una *Federación de Colectividaz* rechional a on que asisten 500 delegaus que representan a 80.000 colectivistas de l'Aragón [[libertario]].

En l'actualidat ye complexo ofreixer cifras d'a chestión economica d'as colectividaz anarquistas, ya que a mayoría d'ellas son sesgadas d'alcuerdo a intreses y simpatías ideolochicas. L'historiador [[Hugh Thomas]] afirma que *a producción de carbón en as menas d'Utriellas nomás plegó a la decena parti d'as cifras anteriors a la guerra*. Manimenos, en o [[documental]] anarcosindicalista *Vivir la utopía* se recullen testimonios y datos que afirman que en muitas colectividaz a producción puyó. Encara que muitas d'as colectividaz heban estau un exito como comunidaz socials, pa os [[Comunismo|comunistas]] a suya contribución a la guerra deixaba prou que deseyar. O gubierno republicano ya heba mirau d'estableixer una actuación coordinada en iste sentido, dadas as necesidaz d'a industria de guerra. En primerías d'o verano de 1937, dimpués d'os [[Chornadas de Mayo de 1937|Succesos de Mayo]], prencipió a [[confiscación]] de cambions d'alimentos d'as colectividaz por parti d'os [[Cuerpo de Carabiners|carabiners republicanos]] baixo ordens gubernamentals.

=== Disolución ===
O 10 d'agosto de [[1937]], mientres o gubierno de [[Juan Negrín]], tropas d'a [[11ª División de l'Exercito Popular Republicano|11ª División]] de l'[[Exercito Popular Republicano|Exercito republicano]] baixo o mando d'[[Enrique Líster]] (militant d'o [[Partido Comunista de España|PCE]]) ocupan militarment o territorio almenistrau por o *Consello Rechional de Defensa d'Aragón*, disapareixiendo asinas o Consello por orden gubernamental y detenendo a [[Joaquín Ascaso]] y a la resta de responsables d'o Consello, baixo cuantas acusacions.

Dimpués d'a disaparición d'o Consello y d'a detención d'Ascaso, o Gubierno nombró a [[José Ignacio Mantecón Navasal|Jose Ignacio Mantecón]] como Gubernador Cheneral ta chestionar a rechión.

== Composición d'o Consello d'Aragón ==

:*Se veiga l'articlo sobre o Gubierno Ascaso*.
Inicialment o Comité Rechional cenetista, cuan se decidió a dar o paso de constituyir o CRDA quedó constituyiu asinas: Presidencia: Joaquín Ascaso Budría; Chusticia y Orden Publico: Adolfo Ballano Bueno; Economía y Abastos: Adolfo Arnal Gracia; Agricultura: José Mavilla Villa; Transportes y Comunicacions: Francisco Ponzán Vidal; Treballo: Miguel Chueca Cuartero; Información y Propaganda: Miguel Jiménez Herrero; Instrucción Publica: José Alberola Navarro. *"Toz éls perteneixeban a la CNT aragonesa y heban militau muitos anyos (mas tiempo que os anyos transcurridos de rechimen republicano), estando bien conoixius en os medios socials d'Aragón"''.

En primerías de 1937 a composición d'o gubierno d'o Consello d'Aragón heba variau muito dende os suyos oríchens. A dentrada de representants d'Izquierda Republicana, Unión General de Trabajadores y Partido Comunista de España yera una mida gubernamental pa tener influyencia en as actividaz d'o Consello y poder, asinas, mirar de tener bel control sobre istas. O siguient gubierno d'o CRDA se publicó en o Buletín d'o CRDA o 21 d'aviento de 1936.

## Cultura popular
O grupo Au d'astí! adedicó en 2022 a suya canción "Verano anarquista" a o Consello Rechional de Defensa d'Aragón.

## Se veiga tamién
* Bandera d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón
* Escudo d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón
* Revolución espanyola de 1936.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Consello d'Aragón en a Enciclopedia Aragonesa