open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morería de Zaragoza

A **morería de Zaragoza** yera lo barrio an habitaban os musulmans dimpués d'a conquiesta cristiana d'a ciudat per Alifonso I d'Aragón en 1118.

## Historia
Antis d'a conquiesta de Zaragoza per Alifonso I astí se trobaba lo barrio de pelaires ("al-Dabbagin").
A primers d'o sieglo XIV pasó a formar parte d'o sinyoría de Pietro d'Ayerbe.
En 1300 teneba 202 fuegos y en 1496 contaba con 120 fuegos.
En o estiu de 1610 se decretó la expulsión de toz os moriscos aragoneses. A mayoría se marchó enta Tunicia.

## Descripción

A morería yera deseparada d'a resta d'a ciudat per un muro d'adoba. Dos puertas o comunicaban con a ciudat cristiana: la puerta d'a Meca y unatra que se devantaba an yera lo desapareixiu arco de Sant Roque.

### Plazas y carreras
As siguients plazas y carreras yeran en a morería.
* *Plaza d'Alfondiga*: correspondeba parcialment con l'actual Plaza Salamero y yera lo centro d'a morería. Astí se trobaba la "Alfondiga" (en arabe "al-funduq") u hostal d'os moros, a carnezería, lo zoco u mercau (en arabe "al-suq"), l'alcaicería u mercau de mercaderías valurosas (en arabe "al-qaysariyya") y la mesquita mayor.
* *Plaza de Meliz*: en l'actual plaza de Sant Lamberto.
* *Carrera d'a Morería cerrada*: actual carrera Valenzuela.
* *Carrera Pertollas*.
* *Plaza de Trebedes*.
* *Carrera Azoque*: que yera la carrera prencipal d'a morería.

### Mesquitas
I heba tres mesquitas.
* Mesquita Mayor: an se celebraban as chuntas d'alchama.
* Mesquita de Pertollas.
* Mesquita Viella.

### Fosal
O fosal yera en o solar d'o futuro Convento d'o Carmen dica que en 1337 se tresladó amán d'a puerta d'el Portiello.

## Restas
Lo unico que queda d'a morería ye lo suyo nombre y lo suyo trazau d'a carrera Azoque.

## Galería

Carrera_Valenzuela,_Zaragoza.jpg|Carrera Valenzuela, d'antis mas *carrera d'a Morería cerrada*
Plaza_de_Sant_Lamberto,_Zaragoza.jpg|Plaza de Sant Lamberto, d'antis mas *plaza de Meliz*
Carrera_de_la_Morería,_Zaragoza.jpg|Carrera de la Morería
Cartel_carrera_de_la_Morería,_Zaragoza.jpg|Cartel d'a carrera de la Morería


## Referencias
Collau d'Astún

:*No entivocar-se con a localidat de [[Puerto d'Astún]]*.
 
O **collau d'Astún** (en francés *Col d'Astu*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.185 metros.

Comunica a chicota val de Baigt de Houer y a val d'Astún entre o pico d'Astún Oriental (2.277 m) y a punta Mala Cara (2.268 m).
Gralleras

As **Gralleras** ye un pico de 2.262 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Canfranc y Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania). Zarra por o sud o circo dera Nieu.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Puerto de Chaca

O **puerto de Chaca** (en francés *Col des Moines*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.168 metros.

Se troba entre a loma de l'Escalar (2.291 m) y o pico d'Astún Occidental (2.278 m).

## Toponimia
O suyo nombre en francés *Col des Moines* u "puerto d'os Monches" se debe a o papel que chugó en a rota de pelegrinache a Santiago de Compostela. Os pelegrins que preneban o camín d'a val d'Osal s'aturaban en Gabas (aldeya d'a comuna de Laruntz) a on o vizconte Gastón IV de Biarn, heba creyau un hespital y una capiella en 1102 que yeran baixo a dependencia d'o Hespital de Santa Cristina de Somport, situau en Aragón chunto a l'atual estación de esquí de Candanchú. O camín yera luengo y dificil, mas que mas d'hibierno, asinas que os monches de Santa Cristina de Somport puyaban enta o paso ta trobar-se con os pelegrins y guidar-los enta o hespital.
Collau de ra Nieu

:*No entivocar-se con [[O Portalet de ra Nieu]] (1.794 m)*.
 
O **collau de ra Nieu** (en francés *Col d'Anéou*) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.246 metros.

Comunica a Canal Roya y a val d'Osal entre a punta de ra Nieu (2.364 m) y a punta Cubilaret (2.291 m).
Tassilolinde (Wessobrunn)

O **Tassilolinde de Wessobrunn** ye una tillera (*[[Tilia cordata]]*) que ye a lo costau d'o muro que rodeya a lo monesterio de Wessobrunn, en Bavera, Alemanya.

O suyo nombre procede d'o duque Tassilo III y tien un diametro de 14 metros, una altaria de 25 metros y una edat estimada de 1200 anyadas.

## Lienda
En o transcurso d'una cacera de chabalins, Tassilo III y los suyos acompanyants *Wezzo* y *Tharingari* facioron una nueit a lo piet de l'árbol. En suenios Tassilo tenió una visión de tres fuents que fluyiban formando una cruz. A l'atro diya istas fuents estioron descubiertas amán per Wezzo. Asinas, en l'anyo 753, Tassilo fundó un monesterio con o nombre d'o descubridor d'as fuents: en latín *Monasterium Wezzofontanum*, en alemán *Kloster Wessobrunn*.
Gastón Vidal

**Gastón Vidal** naixito de Saint-Étienne o 18 d'octubre de 1888 y muerto en París o 14 de marzo de 1949 fue un politico y dirichent esportiu francés.

## Dirichent esportiu
Fue un d'os establidors d'a Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques (USFSA) d'a que fue o suyo primer president. A USFSA fue una d'as primeras organizacions esportivas estatals y organizaba muitos eventos de diferents esportes. Dimpués d'a I Guerra Mundial establió en Francia federacions de fútbol, rugby, natación y hockey sobre hierba, tamién fue a personalidat que inaguró os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1924, celebraus en Chamonix, d'os que fue o gran impulsor y organizador chunto a Frantz Reichel.

## Politico
En 1919 fue esleyito concellero municipal de Vichèi y deputau en o Parlamento de Francia a mas de Subsecretario d'Estau d'Educación Tecnica. Posteriorment mientres os anyos 1927 y 1928 torna a estar concellero de Vichèi.
Chabolismo

O **chabolismo** ye lo fenomeno de l'asentamiento constituyiu per un conchunto de viviendas denominadas "chabolas" (d'o basco "txabola" ("borda")). As chabolas son viviendas realizadas con materials de repuyo d'obras, plasticos, fusta y uralita. Son construyídas per chents de pocos u garra recurso economico y no poseyen garra licencia urbanistica y las suyas condicions de salubridat son pesimas.
Os poblaus de chabolas se devantan en rasos arredol d'as ciudaz y en bagos abandonaus dentro d'as mesmas.

Atros nombres que pueden tener son: chamizo, guariche u cuchitril.

En 2006 s'estima que i heba amán de mil millons de personas vivindo en asentamientos chabolistas, a gran mayoría en ciudaz de Latinoamerica, Asia y Africa, y una minoría en Europa y Nortamerica.

## Chabolismo en Europa
### Aragón
* Zaragoza
Existen dos poblaus chabolistas en l'actualidat (2019): uno ye en o camín de Montemolín, amán d'o Pabillón José Luis Abós, y l'atro en a carretera de Cogullada.
En 2017 heba rechistradas 56 chabolas con 274 personas vivindo en ellas.
* Uesca
I hai un poblau chabolista en o camín Jara.
* Chaca
En o barrio chabolista de Sant Chorche viven 30 familias.

### Espanya
En o conchunto d'o estau espanyol i heba en 2015 cuasi 2.300 chabolas con 10600 personas vivindo en ellas, a mayoría chitans espanyols, rumanos y portugueses.
* Madrid: en 2016 viviban unas 2260 personas en poblaus de chabolas. Os asentamientos mas famosos son "El Gallinero", "La Cañada Real Galiana", "El Salobral", "Barranquilla" y "Las Sabinas".
* Barcelona: en 2018 viviban 536 personas en chabolas.
* Andalucía: los poblaus mas grans se concentran en as siguients ciudaz: Malaga, poblau de "Los Asperones" (830 personas vivindo astí); Sevilla, poblau "El Vacie" (735 personas), Alcalá de Guadaíra, poblau "Torreblanca" (243 personas) y Níjar, "El invernadero" (200 personas).
* Ciudad Real: en l'asentamiento de "Sant Martín de Porres" viviban 340 personas en 68 *chabolas en 2015.

## Chabolismo en America
### Mexico
En l'aria de Neza-Chalco-Ixtapaluca en Mexico se troba lo mayor asentamiento chabolista d'o mundo.

## Chabolismo en Asia
### India
O "Dharavi slum" de Bombai ye uno d'os mas grans d'a India.

## Chabolismo en África
En diversos países d'o Africa central a gran mayoría d'os suyos habitants viven en chabolas: asinas, per eixemplo, en a Republica Centroafricana viven o 95,9% d'os suyos habitants en chabolas, en Chad lo 89,3%, en Nicheria lo 81,7% u en Mozambique 80,5%.

## Referencias

## Bibliografía
*  "Chabolismo en Andalucía", 2005, Defensor del Pueblo Andaluz.
*  "Estudio-Mapa sobre la vivienda y la población gitana", 2015, Ministerio de Sanidad, Servicios Sociales e Igualdad.
Tassilolinde (Fraueninsel)

O **Tassilolinde** d'a Fraueninsel ye un árbol situau en o puesto mas alto d'a Fraueninsel en o Chiemsee, en Bavera, Alemanya.

Se tracta d'una tillera (*[[Tilia platyphyllos]]*) con un diametro de 8 m y una altaria de 35 m. Tien una edat estimada de como minimo 500 anyadas encara que popularment se le atribuyen 1000 anyadas.

Prene lo suyo nombre d'o duque Tassilo III que en 766 fundó lo monesterio Frauenwörth que se troba en a mesma isla.
Punta Estremera

:*No entivocar-se con o [[pico d'Estremera]] (2.165 m).*

A **punta Estremera** (en francés *Pène de l'Ours*) ye un pico de 2.128 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

Se troba amán d'o puerto de Portalet, fendo de divisoria entre iste y o puerto Viello de Sallent (1.850 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Puerto Viello de Sallent

O **puerto Viello de Sallent** (en francés *Col de Peyrelue*, en castellano *Puerto Viejo de Sallent*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.850 metros.

Comunica a val de Tena y a val d'Osal. Ye deseparau d'o Portalet por a punta Estremera (2.128 m).

En iste puerto se puet trobar un dolmen

## Toponimia
O puerto Viello se diz asinas por estar d'antis mas o paso mas emplegau ta acceder a la val d'Osal dende O Fornigal dica a construcción d'a carretera por O Portalet.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Cursa por o puerto Viello de Sallent.
Tryggvi Hlinason

**Tryggvi Hlinason** (28 d'octubre de 1998 d'Akureyri (Rechión Nord-este, Islandia) ye un chugador profesional islandés de basketbol. Tien una altaria de 2,15 metros y ocupa la posición de pívot. En l'actualidat chuga en o *[[Basket Zaragoza 2002|Basket Zaragoza]]*, d'a liga ACB.

## Trachectoria esportiva

## Titols
* 1 Supercopa d'Espanya (2017)

## Vinclos externos

*  Ficha d'o chugador en ACB.com.
Punta Facera de Bocalé

A **punta Facera de Bocalé** u **Val de Tosas** (en francés *Petit Peyrelue*) ye un pico de 2.232 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Toponimia
L'oronimo *Val de Tosas* presenta un segundo formant derivau d'o participio *TONSA* d'o verbo latino *TONDĒRE*, que significa "esquirar". En Catalunya bi ha oronimos formaus con esta palabra que nombran cimas peladas (*[[La Tosa]]* en la sierra de Moixeró, unatra *[[La Tosa (Algerri)|Tosa]]* en Noguera, y la Roca Tosa de Pallars Chusán). Antiparte, en o Campo de Borcha se conservan as palabras *tuso* ("piedra gran"), y *tusazo* ("pedrada"),

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
La Coroneta

**La Coroneta** ye un pico de 2.527 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

La Coroneta tien tres cimas: a occidental (2.513 m), a central u prencipal (2.527 m), y a oriental (2.523 m), desde a on prencipia o collau que la conecta con o pico de l'Ouradé (2.554 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Tozal de Tall Nou

O **tozal de Tall Nou** (en catalán *Tossal de Tall Nou*) ye un tozal de 1.237 m d'altaria situada en la muga entre Aragón y Catalunya, entre los termins municipals de Beceit (Teruel) y Tortosa (Tarragona).

A suya cima se troba situada en o municipio de Tortosa, a bels metros d'a muga y muit amán d'o sendero de gran recorriu GR 8.
Loma de la Tranca

A **loma de la Tranca** ye una loma de 742 metros d'altaria que se troba en a muga entre Aragón y La Rioja.
Tito de ra Soba

:*No entivocar-se con a [[punta d'o Tejau]] (2.561 m).*

O **Tito de ra Soba** u **pico d'o Tejau** (en castellano *pico del Tejado*) ye un pico de 2.601 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta de ro Cuello

A **punta de ro Cuello** (en francés *pic du Col de Sobe*), tamién dito **Garmo de Soba**, **pico Falso de Soba** u **Falsa Soba** (en francés *pic de Faux Sobe*) ye un pico u garmo de 2.611 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Toponimia
Se diz asinas por trobar-se amán d'o cuello de Soba (2.449 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta d'o Rincón

A **punta d'o Rincón** (pronunciau sin articlo */'punta orin'kon/*, en francés *Petit Arriel* u *Faux Arriel*) ye un pico de 2.683 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

Ye deseparada d'a punta Saliecho (2.821 m) por o cuello d'Arriel (2.608 m).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pitón Von Martin

O **Pitón Von Martin** ye un pico de 2.785 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).

## Toponimia
Iste pico y l'ariesta sud-ueste d'o pico de Palas (2.970 m) prenen o suyo nombre d'os chirmans Von Martin, primers en puyar-ie liderando una expedición alemana en l'anyo 1913.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico de la Peira

O **pico de la Peira** (en francés *pic de la Peyre*) ye un pico de 2.798 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Arrens e Marçós (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico Cambalés

O **pico Cambalés** (en francés *pic de Cambalès*) ye un pico de 2.966 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o trifinio entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón), Arrens e Marçós y Estanh (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Penya Rubia

**Penya Rubia** puede fer referencia a:
* La **[[penya Rubia (sierra de la Canyada)|penya Rubia]]** (1.454 m), la penya de la sierra de la Canyada bien vistable a lo sud de Pitarc (Mayestrato, Teruel), cerca de los uellos de Pitarc.
* La **[[penya Rubia (sierra de las Defesas)|penya Rubia]]**, sarrau de la sierra de las Defesas situau en lo termin municipal de La Iglesuela chunto a los termins municipals de Mosqueruela y Villafranca, y tamién chunto a lo río de las Truitas, que fa de muga entre las provincias de Teruel y Castellón. Baixa dende bels 1.350 m dica este curso d'augua.
* La **[[penya Roya (Olba)|penya Rubia]]** (845 m), nombre que ha recibiu historicament la penya Roya d'Olba (Gúdar-Chabalambre, Teruel).
* La **[[penya Rubia (fuesa de Teruel)|penya Rubia]]** (991 m), cantón de la muela de Morante, cerca de Villespesa (Teruel). 
* La **[[penya Rubia (Siete Aguas)|Penya Rubia]]** (1.028 m), mont con vértiz cheodesico situau en Siete Aguas (Foya de Bunyol, Valencia).
***[[Penya Rubia (Villena)|Penya Rubia]]** (905 m), pico que da nombre a la sierra de Penya Rubia (Alicant).
* **[[Barranco de Penya Rubia]]**, curso temporal d'augua de Uellos Negros (Xiloca, Teruel).

## Se veiga tamién
* Peñarrubia (desambigación).
* Penya Roya.
* Pico Royo.
Pico Larré

O **pico Larré** (en francés *Pic Falisse*, en castellano *El Yarre*) ye un pico de 2.763 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Pandicosa (Aragón) y Cautarès (Occitania).

Situau entre o collau de Falisse (2.699 m) y o puerto de Marcadau (2.541 m), baixo ell se troban os ibons de Pecico, l'entibo de Pecico, debaixo d'istos zagueros, y a la fin l'ibón d'a Canal de Pecico.

P. Bouchet, J. y P. Ravier facioron una escalada dreita por o suyo pilar nord-este en l'anyo 1983.

## Toponimia
O pico ye nombrau en francés en honor a Louis Falisse, pionero d'o esquí en os Perineus.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico de Marcadau Norte

O **pico de Marcadau Norte** u **Muga Norte de Marcadau** (en francés *Muga Nord*) ye un pico de 2.676 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Pandicosa (Aragón) y Cautarès (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
James B. Sheffield Olympic Skating Rink

O   **James B. Sheffield Olympic Skating Rink** (d'antis mas *Lake Placid Speedskating Oval*, renombrau en 1977) ye un estadio d'esportes d'hibierno que tien forma oval y ye situato en a ciudat de Lake Placid, Estato de Nueva York, Estaus Unius.

Fue a seu prencipal d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1932 y teneba una capacidat ta 7.500 espectadors y a on se fació gran parte d'as competicions d'istos Chuegos, a o suyo termín a grada prencipal estió enderrocada. Dos semanas dimpués se facioron prebas d'o Campionato d'o Mundo de Velocidat sobre chelo de l'anyo 1932.

En l'anyo 1977 sen fación una remodelación y a construcción d'una pista de chelo artificial, tres anyos dimpués s'en fació a cerimonia d'embotadura y as prebas de patinache de velocidat sobre chelo d'os Chuegos Olimpicos de 1980.

A zaguera competición important organizata en iste puesto fue campionato d'o Mundo Femenín de Patinache de velocidat de l'anyo 1989.
Pico de Marcadau

**Pico de Marcadau** puet fer referencia a:

* O **[[Punta de ra Muga|pico de Marcadau Sud]]** (2.728 m), tamién dito **punta de ra Muga** u simplament **Muga Sud**, un mont situau en o Pireneu aragonés.
* O **[[pico de Marcadau Central]]** (2.678 m), un mont situau en o Pireneu aragonés.
* O **[[pico de Marcadau Norte]]** (2.676 m),  tamién dito **Muga Norte**, un mont situau en o Pireneu aragonés.
Pico de ro Ratillo

O **pico de ro Ratillo** (en francés *Les Pics Jumeaux*) ye un pico de 2.716 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Pandicosa (Aragón) y Cautarès (Occitania).

Ye formau en realidat por dos picos chiminucos, como diz o suyo nombre en francés, entre os que cuasi no bi ha garra prominencia nian sisquiera se distinguen en a distancia.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico Gramatuero

O **pico Gramatuero** (en occitán *Pic d'Arratilha*, en francés *Grand Pic d'Arratille*, en castellano *pico Bramatuero*) ye un pico de 2.898 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Pandicosa, Torla (Aragón) y Cautarès (Occitania).

## Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock l'orichen d'iste toponimo sería o soniu de l'augua que caye *esgramucando* u fendo un *[[esgramaco]]* y *[[gramito]]*. O sufixo latino segundario *[[Sufixo -dero|-TORIU]]*, adhibiu a la radiz verbal ye muit común en a toponimia d'os Pireneus (*Pasatuara, Labatuero, Picatuero, Santificatuero, [[Polituara]]*, etc.).

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta Baldierra

O **punta Baldierra** u **penya Aragón** (en francés *Pène d'Aragon*) ye un pico de 2.918 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Estanh (Occitania).

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta Chabarrón

A **punta Chabarrón** (en francés *Pic Alphonse Meillón* u *Chabarrou Sud*) ye un pico de 2.923 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Cautarès (Occitania).

## Toponimia
A Federación franco-espanyola de Sociedaz Pireneistas decició nombrar a o pico en honor d'Alphonse Meillón (1868-1933), famoso guida de montanya y pireneista naixiu de Cautarès que treballó tamién como cocinero, asinas como en bels hotels d'a zona de Cautarès y Pau. Investigó sobre a toponimia d'as montanyas de Cautarès y fació mapas d'as val de Marcadau, Gaube, Lutour y d'o macizo de Camachibosa.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta d'os Chirmans Couffitte

A **punta d'os Chirmans Couffitte** (en francés *Pointe des Freres Couffitte*) ye un pico de 2.808 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Cautarès (Occitania).

## Toponimia
O pico ye nombrau en en honor a os chirmans Couffitte, muertos en a punda de Camachibosa en 1955.

## Referencias
Penya Rubia (sierra de las Defesas)

**Penya Rubia** (*Penya Rúvia* en catalán) ye un sarrau de la sierra de las Defesas que baixa dende bels 1350 m dica lo río de las Truitas. Ye en lo termin municipal de La Iglesuela cerca de la muga con los termins municipals de Mosqueruela (Teruel) y Villafranca (Castellón).

La penya Rubia ye cheolochicament lo costau nord-este d'un plego anticlinal que afecta a formacions cretacias, predominando en este costau las calsineras y salagons de l'Aptián.

## Toponimia
L'oronimo *Penya Rubia* proviene de lo latín *PINNA RUBEA* ("penya roya") seguindo una evolución culta que a vegadas ha substituito a la forma patrimonial en aragonés *Penya Roya*. Ramon Menéndez Pidal observó que en los elementos romances de lo latín medieval de Leyón y Castiella las primeras formas derivadas de *RUBIU* y *RUBIA* seguiban la lei fonetica que daba *royo* y *roya*, que estas formas patrimomials son relativament tardanas, y que desapareixioron mayoritariament de la toponimia (*Cueuas Rruyas* desapareixió y quedó como Covarrubias; Gonzalo de Berceo escribiba *Monte Ruyo* pa fer mención de lo lugar riojano de Monterrubio). La eliminación de la forma patrimonial por la cultista no se produció mayoritariament en Aragón, ni tampoco en Burgos, Soria y La Rioja, por lo que ye común la existencia de toponimos formaus con *[[royo]]* y *roya*, y microtoponimos con la palabra derivada *[[royal]]*.

En un texto de 1265 de l'archivo d'aldeyas de la Comunidat de Teruel se'n fa mención como una muga de lo termin de Mosqueruela:

Tamién se'n fa mención en un texto de 1251, cuan Guillem d'Anglesola dió carta de población a Vistabella:

O toponimo Pinna Rubea es o mesmo que orichina o d'a población Pena-roja, en o Matarranya

## Referencias

## Bibliografía
* Eduardo Viñuales Cobos (coordinador): *[[Red natural de Aragón]]. nº 3, Maestrazgo* Prames, 2006.
* Eduardo Viñuales Cobos (coordinador): *Red natural de Aragón. nº 9, Gúdar-Javalambre* Prames, 2006.
* Ricardo Pitarch García: *Estudio de la flora y vegetación de las sierras orientales del Sistema Ibérico: La Palomita, Las Dehesas, El Rayo y Mayabona (Teruel)*. Editor: Consejo de Protección de la Naturaleza de Aragón, 2002.
* Enric Guinot: *Els límits del regne, el procés de formació territorial del País Valencià medieval (1238-1500)*. Edicions Alfons El Magnànim. 1995.
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Mosqueruela*. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía, 1979.
Penya Roya (sierra de Camarena)

**Penya Roya** (en castellano *Peñarroya*) ye un mont de 1.471 metros d'altaria de la sierra de Camarena situau en lo termin municipal de La Puebla de Valverde (Teruel).

## Toponimia
L'oronimo *Penya Roya* ye transparent en aragonés y en la sierra de Camarena bi ha una parella de penyas nombradas por la color (penya Blanca y penya Roya), igual como en la sierra Tendennera y en lo termin municipal d'Olba.

La penya Roya ye nombrada como *Pena Ruvia* en un documento de 1261 escrito en latín medieval en lo que Chaime I prohibió a lo concello de Teruel que edificás poblacions nuevas en terrenos de la redolada pa que fuesen pasturas:
Penya Rubia (sierra de la Canyada)

:*Este articlo tracta sobre una *'penya Rubia** que bi ha en la [[sierra de la Canyada]] y en lo termin municipal de [[Pitarc]], pa los atros toponimos **penya Rubia**, se veiga **Penya Rubia (desambigación)**.''


**Penya Rubia*' ye una [[plataforma estructural]] subhorizontal de la [[sierra de la Canyada]] situada en lo termin municipal de [[Pitarc]] ([[provincia de Teruel|Teruel]]), cerca de los [[Molimento Natural d'o Naixedero d'o río Pitarc|uellos de Pitarc]].

La penya Rubia ye formada por [[calsinera]]s y [[dolomía]]s [[Cretacio|cretacia]]s d'edat [[Turonián|turoniana]]-[[Senonián|senoniana]].

== Toponimia ==
L'[[oronimia aragonesa|oronimo]] *Penya Rubia* proviene de lo latín *PINNA RUBEA* ("[[Penya Roya|penya roya]]") seguindo una [[cultismos en aragonés|evolución culta]] que a vegadas ha substituito a la forma patrimonial en aragonés *Penya Roya*. [[Ramon Menéndez Pidal]] observó que en los elementos romances de lo [[latín medieval]] de [[Leyón]] y [[Castiella]] las primeras formas derivadas de *RUBIU* y *RUBIA* seguiban la lei fonetica que daba *royo* y *roya*, que estas formas patrimomials son relativament tardanas, y que desapareixioron mayoritariament de la toponimia (*Cueuas Rruyas* desapareixió y quedó como [[Covarrubias]]; [[Gonzalo de Berceo]] escribiba *Monte Ruyo* pa fer mención de lo lugar riojano de [[Monterrubio]]). La eliminación de la [[fonetica de l'aragonés|forma patrimonial]] por la [[cultismos en aragonés|cultista]] no se produció mayoritariament en [[Aragón]], ni tampoco en [[castellano burgalés|Burgos]], [[castellano d'a Extremadura Soriana|Soria]] y [[castellano de La Rioja medieval|La Rioja]], por lo que ye común la existencia de toponimos formaus con *royo* y *roya*.
O toponimo Pinna Rubea es el que orichina o d'a población [[Pena-roja]], en o [[Matarranya]]

== Referencias ==


== Bibliografía ==
* [[Eduardo Viñuales Cobos]] (coordinador): *Red natural de Aragón. nº 3, Maestrazgo* Prames, 2006.
* [[Instituto Geológico y Minero de España]]: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Mosqueruela''. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía, 1979.
Asociación de Fútbol de Serbia

L**'Asociación de Fútbol de Serbia** (en serbio: Фудбалски савез Србије / Fudbalski Savez Srbije) ye l'organo de gubierno d'o fútbol serbio. Fue establita en 2006, encara que os organismos oficials internacionals la reconoixen como succesoria de l'antiga *Asociación de Fútbol de Serbia y Montenegro*, asinas como de l*'Asociación de Fútbol de Yugoslavia*, establita en 1919.

Organiza a SuperLiga Serbia, a mas alta d'as categorías de fútbol d'o país, asinas como as ligas *amateurs*, a Copa Serbia y as seleccions de fútbol de Serbia. Tien a suya seu en Belgrado.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial
Becedas

**Becedas** ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca de l'Alto Tormes.

A suya población ye de 206 habitants (2018) en una superficie de 32,2 km², con una densidat de población de 6,8 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Barromán se troba situada a 1.097 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 99 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.

## Demografía
 

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Becedas.
Punda de Tapón Chicot

A **punda de Tapón Chicot** (en francés *Petit Pic de Tapou*) ye un pico de 2.925 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Gavarnía (Occitania). Ye a primera cima d'o macizo de Camachibosa dende l'este.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico d'a Plana de l'Alba

O **pico d'a Plana de l'Alba** (en francés *Pic de Pla d'Aube*) ye un pico de 2.678 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Gavarnía (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico de ro Cardal

O **pico de ro Cardal** (en francés *Pic du Cardal*) ye un pico de 2.572 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Gavarnía (Occitania). Se troba en a sierra de Sandaruelo.
Pico de Crapera

:*No entivocar-se con l'[[Alto de Crapera]] (2.591).*

O **pico de Crapera** ye un pico de 2.464 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o municipio de Torla-Ordesa (Aragón).
Sinoga Mayor de Zaragoza

A **sinoga mayor de Zaragoza** yera la prencipal sinoga d'a chudería de Zaragoza. O suyo bago l'ocupa l'actual ilesia d'o Seminario de Sant Carlos, en o puesto a on se trobaba a *plaza d'a Sinoga*, centro d'o barrio chudieu.

En o sieglo XV constaba de planta basilical con tres naus, estando a central mas altera que as laterals y deseparada d'ista por pilars. Per o rafe d'a nau central i heba un salmo d'a Torah escrito en hebreu en colors royas y azuls. O suyo teito yera de fusta dorada y adornada con carrazos de mocarabes. Teneba siet puertas, tres en cada lateral y una dentrada prencipal en o suyo muro occidental. En a suya paret septentrional bi heba un menorah azul y royo.

## Historia
En a sinoga mayor se reuniba dende a o menos l'anyo 1311 l'alchama pa tractar os asuntos mas importants d'a comunidat chudieva en a ciudat. Astí yera alzau tamién l'archivo de l'alchama. Una parti desapareixió dimpués d'un incendio, la resta marchó a l'exilio con cualques familias mientres a expulsión de 1492.

No yera a mayor chudieva d'o reino ni yera especialment fachendosa. Os expertos sinyalan que a suya arquitectura podría ser semellant a la sinoga de *Santa María la Blanca* de Toledo u a d'o *Corpus Christi* de Segovia por o que podría datar-se en o sieglo XIII, estando coetania d'os banyos chudieus.

## Referencias

## Bibliografía
*  *Guía de las juderías de Aragón. Un apasionante recorrido por el Aragón judío*. Miguel Ángel Motis Dolader. Guías Turísticas Prames. ISBN 978-84-8321-357-5
Olivera de Vouves

A **olivera de Vouves** ye una olivera que creixe en o lugar d'Ano Vouves (en a isla de Creta, Grecia).

Tien un diametro d'o tronco de 4,6 metros y un perimetro de 12,5 metros, se tracta d'una d'as oliveras mas viellas d'o mundo con una edat estimada d'entre 2000 y 4000 anyadas. Seguntes o estudio d'o aniellos se creye que tien 2.000 anyatas, pero a Universidat de Creta data a olivera en mas de 4.000 anyos, atros estudios posteriors rebaixan istas cifras.

En una casa amán d'a Olivera y dende l'anyo 2009 bi ha o Museo d'a Olivera de Vouves, a on se hi muestra as ferramientas y a forma tradicional de cautivo d'as olivas.

Las suyas brancas han estau usadas ta as coronas de triunfo pa los vencedors pa os Chuegos Olimpicos de Atenas 2004 y Pequín 2008.
Falsa Breca

A **Falsa Breca** (en francés *Fausse Brèche*) ye un paso de montanya en a muga entre Aragón y Francia, situau a l'ueste d'a Breca de Roldán que le da o suyo nombre. Se troba chunto a o pico entre as Brecas (2.976 m) y a punda Negra (3.144 m).

Ye enmarcada por una graniza roca dita Dido d'a Falsa Breca (2.948 m) que fue puyada por primera vegada por Henri Brulle, Jean Bazillac y Célestin Passet, en 1887. A puyada a la punda Negra por a vía normal, dende a Breca de Roldán, pasa a os piez d'o Dedo d'a Falsa Breca.
Puerto de Socas

O **puerto de Socas** (en francés *Col de Soques*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.570 metros.

Comunica a val d'o Gualempeda y a val d'Osal entre a punta d'o Tejau (2.561 m) y o Tito de ra Soba (2.601 m).
Cuello de Soba

O **cuello de Soba** u **cuello de ra Soba** (en francés *Col d'Alouste*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.449 metros.

Comunica a val d'o Gualempeda y l'ibón d'Arrious entre a punta de ro Cuello (2.611 m) y a punta O Rincón (2.683 m).
Cuello d'Arriel

O **cuello d'Arriel** u **paso d'o Pino** (en francés *Col d'Arriel*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.608 metros.

Comunica a val d'o Gualempeda y os ibons d'Arrémoulit entre a punta O Rincón (2.683 m) y a punta Saliecho (2.821 m).
Collau d'a Campana

O **collau d'a Campana** (en francés *Col d'Arrémoulit*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.448 metros.

Comunica l'ibón d'Arriel Alto y os ibons d'Arrémoulit entre o pico d'Arrémoulit (2.624 m) y o pico d'o Cuello de Palas (2.589 m).
Cuello de Palas

O **cuello de Palas** (en francés *Col de Palas*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.517 metros.

Comunica l'ibón d'Arriel Alto y l'ibón de Palas entre o Pitón Von Martin (2.785 m) y o pico d'o Cuello de Palas (2.589 m).
Bombardeyo d'Alcanyiz

O **bombardeyo d'Alcanyiz** estió un bombardeyo aerio efectuau per l'aviación italiana a las órdens de l'exercito sublevau de Franco. Ocurrió en o transcurso d'a Guerra Civil Espanyola lo 3 de marzo de 1938 en a ciudat de Alcanyiz, Baixo Aragón y estió lo segundo bombardeyo aerio mas mortifero de tota la guerra.

A ciudat de Alcanyiz yera situada luent d'o frent en ixe momento y acubillaba bellas 11,000 personas: 9,000 habitants y bels 2,000 refuchiaus procedents d'as batallas de Belchit y de Teruel.

L'ataque estió ordenau per o cheneral Juan Kindelán de l'exercito franquista y no teneba garra obchectivo militar, nomás "amedrentir a la población".
Entre doce y quince bombarders Savoia-Marchetti SM.79 Sparviero de l'aviación lechionaria italiana executoron o bombardeyo que se fació de diya y s'estima que lo numero de muertos estió d'entre 300 y 500 civils (entre éls muitos ninos d'a escuela y a maestra) amás de numerosos ferius, tamién estió un obchectivo lo hespital, a on an i heba numerosos ferius procedents d'o frent.

O bombardeyo estió silenciau per los dos bandos per diferents motivos. O bando d'a Republica Espanyola lo silenció con a intinción de no sembrar o desanimo en as suyas ringleras. Per unatra parti Franco silenció l'ataque pa privar criticas internacionals como succedioron dimpués d'o Bombardeyo de Guernica.

En l'actualidat s'ha rehabilitau un refuchio antiaerio construyiu en 1937 mientres la Guerra Civil y convertiu en un espacio museistico an entre atras cosas i hai información sobre lo bombardeyo.

## Referencias

## Bibliografía
*  José María Maldonado: *Alcaniz 1938. El bombardeo olvidado*, Prames, 2018, ISBN 9788483218846.
Pinarhueco

**Pinarhueco** ye una aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico con dirección N-S que fa parte de la branca levantina y de la unidat morfoestructural dita "Serranías de Gúdar". Se troba en la part oriental de la provincia de Teruel entre la sierra de la Canyada a l'ueste, la muela Mujer a lo nord-este y sierra de Palomita a l'este.

La superficie de Pinarhueco perteneixe a los termins municipals de Villar Luengo y La Canyada de Benatanduz.

## Altarias
L'altaria principal ye l'alto de Pinarhueco u cerro Pinarhueco (1.643 m), seguiu d'atras como la rocha de Pinarhueco (1.533) y lo morrón de Pinarhueco (1.423 m).

## Toponimia
L'oronimo *Pinarhueco* significa "pinar sin matigal entre los pins altos y ixemenaus".

## Hidrografía
Pinarhueco ye entre lo río Palomita a l'este y lo río Canyada a l'ueste, y travesau de sud-este a nord-ueste por lo barranco de la Granja, tributario d'ixe zaguer río.

## Cheología
En lo morrón de Pinarhueco bi ha cinglos de calsineras y dolomías turonianas y senonianas situaus sobre calsineras cenomanianas con capuzamientos enta lo sud-ueste.

En la rocha de Pinarhueco bi ha rallas de calsineras y dolomías turonianas y senonianas formadas sobre estratos verticals invertius pero proximos a la verticalidat. Estos estratos verticalizaus perteneixen a lo costau fallau este de l'anticlinal de sierra de la Canyada, y son concordants con las calsineras aptianas que tamién presentan rallas.

En l'alto de Pinarhueco tamién bi ha rallas pero formadas sobre calsineras cenomanianas con capuzamientos de bels 75º enta l'ueste relacionaus con lo mesmo plego sinclinal que ye pendiu en muela Mujer, y que traviesa la marguin oriental de Pinarhueco.

## Referencias

## Bibliografía
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Villarluengo*. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía.
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Forcall*. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía.
* Julio Muñoz Jiménez, Concepción Sanz Herráiz: *Guía Física de España. 5 Las Montañas*. Alianza Editorial, 1995.
Val de Sollavientos

La **val de Sollavientos** ye una val con orientación SE-NW situada en lo termin municipal d'Allepuz a l'ueste de la sierra de Sollavientos y entre unas cuantas lomas de las serranías de Gúdar. Encomienza a lo norte de lo puerto de Val de Linars y corresponde a la cuenca de lo río de Sollavientos, tributario de lo río Alfambra.

En lo fondón de la val de Sollavientos aflora la formación arenas d'Utriellas. Bi ha una vechetación de praus y pinars de *[[Pinus sylvestris]]* con chinebros (*Juniperus communis*), sabina chaparras (*Juniperus sabina*), y galabarderas. En lo tormagal d'Allepuz bi ha una selveta d'avellaneras.

La entidat de población conoixida como Sollavientos ye en realidat una representación habitat ixemenau con mases.

## Toponimia
João Batista Labanha fa mención de **Solaviento** en lo suyo libro "*[[Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)]]*" escrito en portugués:

## Referencias

## Bibliografía
* José Luis Peña Monné, Luis Alberto Longares Aladrén, Marta Espinalt Brillas: *Paisajes naturales de la provincia de Teruel. Guía del medio natural*. Instituto de Estudios Turolenses, 2000.
Las Berlanas

**Las Berlanas** ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila.

A suya población ye de 323 habitants (2018) en una superficie de 16,69 km², con una densidat de población de 19,41 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Las Berlanas se troba situada a 946 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 22 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.

## Demografía
 

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Las Berlanas.
Dido d'a Falsa Breca

O **Dido d'a Falsa Breca** (en francés *Doigt de la Fausse Brèche*, en francés *Dedo de la Falsa Brecha*) ye un pico de 2.948 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Fanlo (Aragón) y Gavarnía (Occitania).

## Toponimia
Recibe o suyo nombre d'a Falsa Breca (2.906 m), paso de montanya entre Aragón y Occitania.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico entre as Brecas

O **pico entre as Brecas** (en francés *Pic Bazillac* u *Pic entre les Brèches*, en francés *Dedo de la Falsa Brecha*) ye un pico de 2.976 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Fanlo (Aragón) y Gavarnía (Occitania).

## Toponimia

Se diz asinas porque se troba situau entre a Falsa Breca (2.906 m) y a breca de Roldán (2.807 m), pasos de montanya entre Aragón y Occitania.

Iste pico leva tamién o nombre d'o pireneista Jean Bazillac, qui en fació a primera puyada chunto con o guida Célestin Passet, en 1887. A os piez d'a suya cara sud, se troba la *Villa Gaurier*, una espelunga descubierta y parada ta estar habitada por l'abat Ludovic Gaurier en 1906, muito antis d'a construcción d'o refuchio de Sarradets. A suya parti este, que forma la paret vertical d'a breca de Roldán, se diz *Clos*, en honor a la primera puyada feita por Bernard Clos y J. Piron, o 3 de chulio de 1955.

## Cheografía
### Topografía
Se troba situau entre a breca de Roldán y a Falsa Breca, chunto a o macizo d'as Tres Serols por o costau aragonés y d'o circo de Gavarnía por o costau francés.

## Historia

En 1887, Jean Bazillac y Célestin Passet puyoron o Pico entre as Brecas (breca de Roldán y Falsa Breca), que se convertiría dimpués en pico Bazillac, dende o Dido d'a Falsa Breca, con Henri Brulle.

## Vinclos externos
*  En Mendikat.
Cuello de Swan

O **cuello Swan** (en francés *Col Swan*) ye un cuello y vía d'escalada (en francés *Couloir Swan*) rectilinia que constituye o fundo d'o diedro formau por os dos picos de Marmorés (Marmorés d'el Cul Gran y Marmorés d'el Cul Chicot por a suya cara norte), aitro d'o macizo de Gavarnía (Altos Pireneus). O cuello Swan desepara os dos monts a 2.967 metros d'altaria y une a versant aragonesa en o municipio de Bielsa con a occitana en o municipio de Gavarnía.

## Historia
A primera puyada a traviés d'a vía d'o cuello de Swan, en 1885, representa una important calendata en a historia d'o pireneismo. O choven F.E.L. Swan, anglés a o servicio en os husars d'a Princesa de Galas y aficionau a la montanya (yera miembro d'o Club Alpín Francés) plega en os Pireneus. Poquet dimpués se fa amigo d'o conte Henry Russell. A qüestión de puyar ista vía encara anonima, bien visible dende Gavarnía, apareixe un tiempo dimpués. O 16 de setiembre de 1885, F.E.L. Swan, chunto a o guida Henri Passet, se lanza a l'asalto. Salioron arredol d'as siet d'o maitín enta o glaciar de Pailla. As dificultatz prencipioron ascape: habioron de pasar por una zona rocosa ta evitar una primera crepaza. Mas alto bi heba una atra gran crepaza que cortaba l'accesso a la vía, por o que habioron de baixar-ne y tornar a puyar-ie. En l'inte bi habió un lurte. As dificultaz s'acumulaban dende a salida. Henri Passet habio de tallar mas de 700 trangos en o liso chelo d'o glaciar. Arriboron a la fin a la cima orientala arredol d'as doce y meya. A baixada la facioron a traviés d'o collau d'Astazu.

En tornaus en Gavarnía, Swan s'encarranya prou debiu a las reflexions que siente, decindo que os Pireneus no ufren as mesmas dificultatz que os Alpes. A l'anyo siguient, acompanyau por Henri Passet, ferá chunto a Pierre Gaspard y os suyos fillos as puyadas a l'Aiguille du Plat, la Meije, Mont-Blanc y Dru occidental. Dimpués, atra vegada en os Pireneus, puyará a o Mallo de Marmorés y o pico Moros por a cara este. Swan declaró en rematar ista serie de puyadas:

## Bibliografía
*  Henri Beraldi, *Cent ans aux Pyrénées*, Paris, 1898-1904, sept volumes in-8°. Rééditions par « Les Amis du Livre Pyrénéen », Pau, 1977, puis par la « Librairie des Pyrénées et de Gascogne », Pau, 2001
*  Robert Ollivier, *Pyrénées centrales : Cauterets, Vignemale, Gavarnie*, Guides Ollivier, FFM, GPHM, édition 1978.
Collau d'Astazu

O **collau d'Astazu** (en francés *Col d'Astazou*) ye un collau situau a 2.953 metros d'altaria o pico Plan de Marmorés (3.251 m) y o Marmorés d'el Cul Chicot (3.013 m).

Une a versant aragonesa en o municipio de Bielsa, a on ye o glaciar de Marmorés en l'alto d'a valle Verde, con a occitana en o municipio de Gavarnía, a on se troba o glaciar Occidental de Marmorés.
Pico de la Capiella

O **pico de la Capiella** (en francés *Pic Blanc*, en castellano *Pico de la Capilla*) ye un pico de 2.826 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Gèdra (Occitania).

## Toponimia
Se diz asinas debiu a la existencia d'una cavidat en forma de capiella en a suya cara occidental.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Montraspo Baixo

:*No entivocar-se con o [[pico de la Lera]] (2.132 m) ni con o [[pico de las Leras]] (1.362 m).*

**Montraspo Baixo** u **pico de la Lera** (en castellano *Montraspo Bajo*) ye un pico de 2.662 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Gèdra (Occitania).

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Punta d'el Garién

A **punta d'el Garién** (en castellano *Pico del Forcarral*) ye un pico de 2.720 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Prepireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Gèdra (Occitania).

## Toponimia
O nombre en castellano *El Forcarral* ye una deformación d'o toponimo orichinal *El Felcaral*, una partida de mont d'o municipio de Bielsa situada baixo o puerto de la Lera.

## Referencias

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Pico de Tuca Roya

A **pico de Tuca Roya** (en francés *Pic de Tuquerouye*, en castellano *Pico de Tucarroya*) ye un pico de 2.818 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Prepireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Gèdra (Occitania).

Situau a o fundo d'a valle Verde, a os suyos piez se troba l'ibón de Marmorés. En a breca chunto a o pico ye o refuchio de Tuca Roya, o mas antigo d'os Pireneus.

## Vinclos externos
* En Mendikat.
Cuello de Cabieto

O **cuello de Cabieto** (en francés *Col des Gabiétous*, en castellano *Cuello de Cabieto*) ye un cuello situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.938 m d'altaria.

Se troba chunto a o Cabieto de ra Buega (3.031 m) y une a val d'Ordesa, en Aragón, con o glaciar de ros Cabietos, en Occitania.
Collau de la Cascada

O **collau de la Cascada** ye un cuello situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.938 m d'altaria.

Se troba chunto a la punda de ro Espaldador (3.075 m) y une o circo de Góriz, en Aragón, con o glaciar de ro Espaldador, en Occitania.
Breca Deux Bornes

A **breca Deux Bornes** (en francés *Brèche Deux Bornes*) ye un paso de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.768 m d'altaria.

Se troba chunto a o Marmorés d'el Cul Gran (3.071 m) y une l'ibón de Marmorés, en Aragón, con o glaciar d'Astazu, en Occitania.
Pico de la Lera

:*No entivocar-se con o [[pico de las Leras]] (1.362 m) ni con o [[Montraspo Baixo]] (2.662 m).*

O **pico de las Leras** ye un mont de 2.132 metros d'altaria que se troba situau en a divisoria d'as vals d'a Garcipollera y d'Acumuer, en a muga entre os municipios de Castiello de Chaca y Samianigo.

## Toponimia
L'oronimo *pico de la Lera* presenta un zaguer formant *[[Lera]]* que deriva d'o latín *GLAREA*, que ha dau en Ribagorza *[[tartera|llera]]* y en l'aragonés d'atras zonas *[[glera]]*. En cualques lugars de l'Alto Aragón emplegan o termin «lera» pa referir-se a las lienas, u baixants d'o mont con parz esposadas d'estratos de *[[flysch]]* en superficie.

## Vinclos externos
*  En "Mendikat"
Bernuy-Zapardiel

**Bernuy-Zapardiel** ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca de La Moraña.

A suya población ye de 108 habitants (2018) en una superficie de 19,78 km², con una densidat de población de 6,12 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Bernuy-Zapardiel se troba situada a 865 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 66 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.

## Demografía
 

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Bernuy-Zapardiel.
Forqueta de Tuca Roya

A **forqueta de Tuca Roya** (en francés *Borne de Tuquerouye*) ye un paso de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.953 m d'altaria.

Se troba chunto a o pico de Tuca Roya (2.818 m) y une l'ibón de Marmorés, en Aragón, con o circo d'Estaubé, en Occitania. En iste puesto se troba o refuchio de Tuca Roya, o mas antigo d'os Pireneus.
Portiella d'el Garién

A **portiella d'el Garién** ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.611 m d'altaria.

Se troba chunto a la punta d'el Garién (2.720 m) y une a valle Verde, en Aragón, con a circo d'Estaubé, en Occitania.
Puerto de la Lera

O **puerto de la Lera** u **puerto Nuevo de Pineta** (en francés *Port Neuf de Pinède*) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.469 m d'altaria.

Se troba entre a punta d'el Garién (2.720 m) y o pico de la Lera (2.662 m) y une a val de Pineta, en Aragón, con o circo d'Estaubé, en Occitania.
Große Olympiaschanze

O ***Große Olympiaschanze*** (d'antis mas conoixito como *Olympia Skistadion*) ye una instalación ta fer saltos de trampolín situata en Garmisch-Partenkirchen en Baviera, Alemanya.

Construita en l'anyo 1921 teneba en a zona de caiguda una pista d'atletismo a on entrenaban atletas en verano, se´n facioron dos remodelacions en 1978 y 2007 ta adaptar-se a las condicions tecnicas d'a Federación Internacional d'Esquí. Mugant a os trampolins bi ha a pista d'slalom alpín conoixita como Gudiberg.

Cal destacar cualques d'as competicions esportivas feitas en iste puesto como os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1936, d'a que fue seu con o nombre de *Olimpia Skistadion* y a on se fació a ceremonia d'embotada d'os Chuegos, cualques prebas d'a Copa d'o Mundo d'Esquí y en l'actualidat ye una d'as seus d'a competición dita Four Hills Tournament (Torneyo d'os cuatre Trampolins) que se celebra tradicionalment a l'1 de chinero, o primer diya de l'anyo.

## Vinclos externos

*  O große Olympiaschanze en Constructalia.
*  Datos tecnicos d'os trampolins.
Puerto de Lavedán

O **puerto de Lavedán** (en francés *Port du Lavedan*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.612 metros en a muga entre Aragón y Francia.

Comunica l'ibón d'Arriel Alto y os ibons de Batcrabera entre o pico de Palas (2.970 m) y a cima de Batcrabera (2.707 m).
Paso de Barana

O **paso de Barana** (en francés *Pas de la Barane*) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.573 metros en a muga entre Aragón y Francia.

Comunica l'ibón d'Arriel Alto y os ibons de Micoulaou entre a cima de Batcrabera (2.707 m) y a penya de Barana (2.705 m).
Cuello de ra Faixa

O **cuello de ra Faixa** (en castellano *cuello de la Facha*, en francés *col de la Fache*) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.664 metros en a muga entre Aragón y Francia.

Comunica os ibons de ra Faixa y os lacos de la Fache entre o punta Baldierra (2.918 m) y a punda de ra Faixa (3.005 m).