Irlanda d'o Norte

**Irlanda d'o Norte** (en anglés *Northern Ireland*, en irlandés *Tuaisceart Éireann*, en scots *Norlin Airlann*) ye una rechión administrativa d'o Reino Uniu, que se troba a o nord-este d'a isla d'Irlanda.

No tien bandera oficial dende marzo de 1972, cuan se suspendió l'autonomía d'Irlanda d'o Norte dimpués d'os feitos d'o *[[Domingo Sangroso (1972)|Domingo Sangroso]]*.

## Historia
L'actual territoria que ocupa Irlanda d'o Norte, corresponde a los condaus d'Aontroim, An Dúin, Ard Mhacha, Doire que a primers d'o sieglo XX yeran de mayoría protestant y a los condaus de Fhear Manach y Tír Eoghain, de mayoría irlandesa catolica. Estos seis condaus mas Donegal, Monaghan y Cavan feban parti d'Ulaidh, uno d'os reinos tradicionals d'Irlanda.

A zaguers de 1920 o parlamento britanico votó una lei que dividiba a isla en dos parz, cadaguna autonoma y con estructura confederal. Pa asegurar a supremacía d'os protestants a delimitación d'Irlanda d'o Norte de 1920 no incluyó os tres condaus d'Ulaidh mes catolicos (Donegal, Monaghan y Cavan). Manimenos os grans terratenients consiguioron que os condaus de Fhear Manach y Tír Eoghain de mayoría catolica quedasen en Irlanda d'o Norte chunto con os cuatre de mayoría protestant d'Aontroim, An Dúin, Ard Mhacha y Doire pa dar-lis una viabilidat economica.

As eleccions dioron una mayoría a los unionistas en o Norte y a lo Sinn Fein en o Sud. O Sinn Fein negoció con o gubierno de Londres y a zaguers de 1921 se concedió una cuasi independencia a un *Irish Free State* u "Estato Libre d'Irlanda" formau por 26 condaus de mayoría catolica, acceptando que os condaus protestants d'Irlanda d'o Norte seguisen unius a lo Reino Uniu.

A entidat d'Irlanda d'o Norte se creyo dimpués d'a partición d'a isla en 1921 con un parlamento y un gubierno que permitió a los protestants chestionar os suyos afers y convertir-se en un territorio libre adintro de l'Imperio Britanico con a mesma categoría que Canadá. O gubierno de Londres permitió que los protestants locals discrimisasen economica y socialment a los catolicos, mes d'un tercio d'a población. Os miembros d'a Orden d'Orange dominoron a politica y fomentan a discriminación d'os irlandeses catolicos en emplego y acceso a la vivienda. A división en districtos electorals yera feitos pa favorir os resultaus d'os protestants.

Dende o decenio 1940 a industria entró en decadencia, augmentó o desemplego y o malestar entre os catolicos irlandeses, que levaban decenios de discriminación. Os territorios a l'ueste d'o río Bann seguiban rurals y subdesarrollaus, os territorios a l'este d'o río Bann de mayoría protestant teneban concentrada a industria y desarrollo urbán. En os guettos obreros as condicions de desemplego y delincuencia yeran endemicas. En l'anyo 1969 o parlamento refusó as demandas d'ecualdat de dreitos d'os irlandeses catolicos, esclatoron disturbios en Béal Feirste. Collas organizadas de protestants atacoron un barrio catolico, o que obligó en l'anyo 1972 que intervenise l'Exercito Britanico, suspender o parlamento y establir un gubierno directo. En o decenio de 1970 o IRA respondió a los intentos de restaurar l'orden y a la violencia protestant. L'ala provisional d'o IRA dita *Provos* s'organizó pa defender os barrios catolicos y facioron ataques terroristas en os nuclios d'os territorios protestants. A guerra d'os catolicos d'Irlanda d'o Norte contra os protestants y o Exercito Britanico continó por decenios.

Os recients alcuerdos de paz han feito renaixer a esperanza, sobretot dende a inauguración en 1998 de l*'Asamblea d'Irlanda d'o Norte* y os alcuerdos de paz con l'IRA.

## Esporte
Los esportistas nortirlandeses en os Chuegos Olimpicos pueden competir con Reino Uniu u bien con a Republica d'Irlanda. Manimenos, Irlanda d'o Norte conta con o suyo propio comité en os Chuegos d'a Mancomunidat.

## Referencias

## Bibliografía
* Fernández-Armesto, Felipe. *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*. Editorial Grijalbo, 1996.
* Gonen, Amiram. *Diccionario de los pueblos del mundo*. Editorial Anaya, 1996. ISBN 978-8479793500.
* Sellier, Jean. *Atlas de los pueblos de Europa Occidental*. Editorial Paidós.

## Veyer tamién
* Irlandeses.
* Escoceses d'Ulaidh.

## Vinclos externos