Malpica d'Arba

:*Iste articlo ye sobre un *'lugar de Biota en Cinco Villas**. Ta atros usos se veiga [[Malpica]].''


**Malpica d'Arba** (''Malpica de Arba'' en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Zaragoza|Zaragoza]] situato actualment (dende [[1970]]) en o [[municipio]] de [[Biota (Zaragoza)|Biota]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]] y [[partiu chudicial]] d'[[Exeya d'os Caballers]]. Dende lo punto d'anvista eclesiastico pende d'a [[diocesi de Chaca]] y [[archidiocesi de Pamplona]] a traviés de l'[[arcipestrau d'Erla-Uncastiello]].

Dica fins d'o [[sieglo XIX]] perteneixeba a lo [[termin municipal]] d'[[Uncastiello]]. O suyo nombre tradicional estió **Malpica*' dica [[1916]], cuan se li adhibió l'apelativo *d'Arba* ta diferenciar-lo d'os atros lugars ditos [[Malpica]]. En ixas envueltas pendeba d'o desapareixito partiu chudicial de [[Sos d'o Rei Catolico]].

== Aragonés ==
L'[[Idioma aragonés|aragonés]] ya no se charra en o lugar, pero o [[Idioma castellano|castellano]] que se i charra mantién caracteristicas d'a luenga aragonesa, belunas amanatas a l'[[ansotano]], como o emplego d'a desinencia personal de primera persona *-i* en os [[Pasato imperfecto d'indicativo en aragonés|imperfectos]] y os [[Condicional en aragonés|condicionals]]. Ye una caracteristica común a d'atros lugars de [[Cinco Villas]], como [[Uncastiello]], [[Luesia]] u [[Longars (Cinco Villas)|Longars]]. A microtoponimia d'o lugar conserva muitos nombres en aragonés, como *Ciresa*, *Val de Grallas*, *Val de Sansoro*, *Fuent d'o Lugar*, etc. Tamién se conservan nombres aragoneses de bellas casas: *Casa d'o Curro*, *Casa d'o Soro*, *Casa de Francho Villa*, etc.

== Etimolochía ==
*Malpica* ye un nombre [[luengas celtas|celta]], como os atros *Malpica* d'a [[peninsula Iberica]]: [[Malpica de Bergantiños]] en a [[Provincia d'A Coruña]] y [[Malpica de Tajo]] en a [[provincia de Toledo]]. Bi ha unatro *Malpica* tamién en [[Cinco Villas]], en [[Castiliscar]], a on ye o nombre d'una partida a on bi ha ruinas d'una ciudat prerromana, posiblement [[suessetans|suessetana]]; y l'atro *Malpica* [[Aragón|aragonés]] ye un [[poligono industrial]] en [[Zaragoza]].

== Cheografía ==
=== Cheografía urbana ===
O nuclio de Malpica se troba situato dencima d'un [[pueyo]] rocoso, con dos nuclios principals: o primero, o nuclio de l'actual ilesia, ye o puesto a on d'antis mas se trobaba a primitiva fortificación debantada por os musulmans ta cosirar as actividaz d'os cristianos d'[[Uncastiello]] y [[Luesia]], localidat ista zaguera visible dreitament dende Malpica; o segundo, a on hue se troba a dita *Casa Pinta*, que se debanta dencima d'a fuent d'o Diable, d'o río Arba y de l'antigo camín enta Uncastiello.

As suyas casas, construyitas con a [[piedra]] propia d'o lugar, gosan tener tres plantas d'altaria (bellunas nomás en tienen que dos) y s'estendillan entre os dos pueyos rocosos d'o lugar, estando antigament zarrato o nuclio urbán en a nueit, tenendo a dentrada prencipal por o dito *Portal*, que trescruza baixo as viviendas d'a dentrada d'o lugar.

=== Camins ===
Camins, pistas y senders que naixcan d'o nuclio prencipal y vaigan ta atros lugars d'a comarca.



== Demografía ==


== Molimentos ==
* [[Ilesia de Nuestra Sinyora de Diasol de Malpica d'Arba]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] de [[Planta (arquitectura)|planta]] [[Romanico aragonés|romanica]], encara que muit esviellata en primerías d'o [[sieglo XVIII]]. Adedicada a [[Nuestra Sinyora d'o Día y d'o Sol]], una advocación de [[Santa María]], ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar. debantada dencima d'un antigo pueyo que estió l'alazet d'una chicota fortificación musulmana, conserva parte d'una lapida sepulcral romana, d'una persona d'a *gens Atilia'', fácil que a mesma familia d'o mausoleu d'os Atilios amán de Layana y Sadaba. O suyo texto diz:

* Ermita de Santa Ana.

## Fiestas
Las fiestas patronals de Malpica do o 25 de chulio, en a honor de Sant Chaime o Mayor y Santa Ana.

## Referencias

## Vinclos externos