open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maryland

**Maryland** (pronunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o nord-este d'o país. A suya capital ye Annapolis. A suya población ye de 5.618.344 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 32.133 km² con una densidat de población de 174,85 hab/km².

## Cheografía
O estau de Maryland muga a o norte con Pennsilvania; a l'ueste con Virchinia Occidental; a l'este con l'Oceano Atlantico; y a o sud con o río Potomac, que ye a muga con Virchinia.

## Historia
Maryland estió o 7º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 28 d'abril de 1788.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Maryland.

## Referencias
Michigan

**Michigan** (pronunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o norte d'o país. A suya capital ye Lansing, encara que a mayor ciudat d'o estau ye Detroit. A suya población ye de 10.071.822 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 253.793 km² con una densidat de población de 39,69 hab/km².

En iste estau fue a on nació a industria automobilistica, estando encara hue uno d'os prencipals lugars mundials adedicatos a ista industria.

## Cheografía
O estau de Michigan muga a o norte con o lago Superior; a l'este con o lago Huron; a o sud con os estaus d'Indiana y Ohio; y a l'ueste con o lago Michigan. A o norte ye tamién a provincia canadiense d'Ontario.

## Historia
Michigan estió o 26º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 26 de chinero de 1837.

## Lista de ciudaz de Michigan seguntes a suya población

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Michigan.
Minnesota

**Minnesota** (pronunciato  u  en anglés) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o norte d'o país. A suya capital ye a ciudat de Saint Paul. A suya población ye de 5.197.621 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 225.365 km² con una densidat de población de 23,06 hab/km².

## Cheografía
O estau de Minnesota muga a o norte con as provincias canadienses de Manitoba y Ontario; a l'este con Wisconsin y o lago Superior; a o sud con Iowa; y a l'ueste con Dakota d'o Norte y Dakota d'o Sud.

## Historia
O estau de Minnesota estió o 32º estau en dentrar en os Estaus Unius, l'11 de mayo de 1858.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Minnesota.
Libro de Chob

O **Libro de Chob** (en hebreu אִיּוֹב, Iyov) ye un libro de l'Antigo Testamento. En a Biblia catolica ye o primero d'os libros sapiencials, mientres que en o Tanakh hebreu apareixe entre Proverbios y Cantar d'os Cantars.

Iste libro ye pura literatura didactica y apareixen puestos reals.

Den d'a mentalidat chudieva, o problema que ofreixe o libro de Chob ye muito enreligato. Ta o chudieu, tot o Bien y tot o Mal viene de Dios, porque él lo ha creyato tot. Dios ye chusto y tien una moralidat completa. ¿Cómo ye posible que sozmeta a Chob a l'aparent inchusticia que se narra en o libro?

En a traducción aragonesa de "*[[Rams de Flors]]*" bi ha mencions a parrafos y amostranzas d'o libro de Chob.
Palomar

Un **palomar**, tamién **colomar** u **colomero**, ye una construcción popular pa criar pichons y palomos destinaus sobre tot a lo consumo. En la Edat Meya podeba estar un edificio propiedat d'un sinyor feudal u d'un propietario de mas que teneba lo privilechio de criar palomos.

## Palomars naturals y trogloditicos

Bi ha foces y barrancos con la palabra *palomera* en l'Alto Aragón, que tienen ripas altas y abrigadas que cobillan palomos. A vegadas l'hombre ha aproveitau la topografía pa fer palomars en ripas y en covachas.

## Toponimia
Son toponimos y microtoponimos derivaus de la presencia de *palomars* en l'Alto Aragón y val d'Ebro *Palomar* y *Palomera*. La referencia mes antiga en Aragón corresponde a un texto escrito en latín medieval de l'anyo 1131:

En Gascunya dicen *palouméres* a los cabezos a on los cazataires van a cazar palomas.

En la provincia de Teruel bi ha bel microtoponimo relacionau con los palomars u con las palomeras: Palomar en Cuencas Meneras, sierra de Palomita en lo Mayestrato, sierra Palomera entre Xiloca y Alfambra, y río Palomarejas en Rubiuelos. Como en atros toponimos no siempre ye segura la relación porque en bel caso puede haber-ie modificacions por falsas etimolochías, en beluns d'estos casos a partir de *[[paramo]]*.

En atras zonas de la Peninsula Iberica luent de l'antigo dominio lingüistico de l'aragonés como Tierra de Campos y Benavente y los Valles tamién son frecuents esta clase de toponimos por estar tradicionals estas estructuras con iguals nombres en castellano y Astur-leyonés oriental.

## Referencias

## Vinclos externos

* Caracteristicas constructivas de los palomars de Villafáfila (Zamora)
* Investigación: Palomas, collidoras de nutrients silvestres (con imáchens de diferents palomars d'unas cuantas partes de lo mundo).
Berdún

**Berdún** ye un lugar d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca. Ye a capital d'o municipio, y fa parte d'a diocesi de Chaca.

A suya población ye de 252 habitants (2010).

## Cheografía
A localidat de Berdún se troba situata a 688 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. en un pueyo testimonial entre os ríos Aragón y Veral, amán d'o suyo forcallo, y a una distancia de 80 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

### Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico a una altaria de 623 metros dende o livel d'a mar en o canto dreito d'a carretera entre Berdún y Martés.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 971, recullita en a obra d'o suyo chirmán Antonio Ubieto Arteta *Cartulario de [[Monesterio de Sant Pero de Ciresa|Siresa]]*, en *Textos medievales*, 2 (Valencia, 1960), y documenta as variants *Berdun*, *Berdune*, *Berdunie*, *Verdun*, *Uerdun* y *Uerduno*.

En 1363 se cedioron os dreitos reyals sobre Berdún a Juan Ramírez de Arellano, qui ampró a la Corona 120.000 sueldos barceloneses.

## Toponimia
*Berdún* ye un toponimo d'orichen celta, relacionato con a tribu celta d'os suessetans, y o suyo significato ye *o pueblo en a montanya* (de *berg*, "montanya" y *dunum*, "lugar fortificato" u "pueblo fortificato"), nombre que describe perfectament a situación d'o lugar en un pueyo enclavato en meyo d'a val d'o río Aragón.

## Luengas y parlas
O lexico aragonés d'intrés etnografico de Berdún se conoixe un poquet por figurar esta localidat en l'ALEANR con as siglas *[[Hu 105]]*.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Santa Olaria de Mérida, una ilesia de finals d'o sieglo XV u prencipios d'o sieglo XVI en esilo gotico, con una sola nau, adedicada a Santa Olaria de Mérida.

## Comunicacions
* N-240.

## Personalidaz
*Categoría principal:* Naixitos de Berdún. 
* Lorenzo Normante y Carcaviella, economista y catedratico (n.1759).

## Vinclos externos

## Referencias
Villa-reyal d'a Canal

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en a Chacetania; ta atros usos, se veiga *'Villa-reyal**''.


**Villa-reyal d'a Canal*' (*Villarreal de la Canal'' en castellano) ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania.

A suya población ye de 53 habitants (2008).

## Cheografía
Villa-reyal d'a Canal ye situato a 638 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en un pueyo en a marguin dreita d'o río Maixons, afluent d'o río Aragón.

## Historia
En Villa-reyal d'a Canal se podioron rechistrar seis seismos entre octubre de 1923 y chulio de 1924.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia d'o Salvador de Villa-reyal d'a Canal, una ilesia d'o sieglo XVI adedicada a lo Salvador, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Fiestas
* 20 de chinero: Sant Sabastián.

## Referencias
Biniés

**Biniés** ye un lugar d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca. Pende eclesiasticament d'a diocesi de Chaca.

A suya población ye de 49 habitants (2010).

## Cheografía
A localidat de Biniés se troba situada a 698 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Chaca, a capital d'a suya comarca, d'o suyo partiu chudicial y d'a suya diocesi.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1042, recullida en a edición por su chermano Antonio Ubieto Arteta d'o *Cartulario de [[Monesterio de Sant Chuan d'a Penya|San Juan de l Peña]]*, I, en *Textos Medievales*, 6 (Valencia, 1962), y documenta as variants *Binies*, *Biniesse*, *Biniessi*, *Biniese*, *Binue*, *Bimese*, *Benies*, *Uines*, *Vinies* y *Veniesse*.

## Demografía

## Patrimonio natural
Se troba amán d'a dita foz de Biniés en o río Veral.

## Molimentos
* Castiello de Biniés, un castiello d'o sieglo XI de planta rectangular con cinco torres.
* Ilesia parroquial de Sant Salvador, una ilesia adedicada a lo Salvador en estilo barroco con una sola nau.

## Referencias
Huertolo

**Huertolo** (*Huértalo* en castellano) ye un lugar (hue despoblato) d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.

## Toponimia
S'interpreta a partir d'a forma diminutiva latina *HORTULUS* (con sufixo *[[sufixo -ulo|-ULUS]]* anyadiu a *HORTUS*), con significau comparable a l'actual aragonés "hortet" u "hortichón" respecto a "huerto").

## Cheografía
Huertolo ye a o norte d'o municipio de Canal de Berdún, entre os barrancos de Sarba y d'o Pinar, afluyents d'o río Maixons, y o barranco de Regordín, aflyuent d'o río Veral. Se troba situato a 744 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Istevan de Huertolo, una ilesia d'estilo romanico, en runas, adedicada a Sant Istevan, y que ye a ilesia parroquial d'o lugar.

## Vinclos externos
*  Huertolo en *RománicoAragonés.com*.
*  Blog con datos y imáchens de Huertolo.
Maixons

**Maixons** (*Majones* en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania.

A suya población ye de 12 habitants(2008).

## Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner, miembro de l'Instituto de Estudios Altoaragoneses, o toponimo provién d'a palabra latina *[[mansio]]*, *mansionis*, talment como as palabras *[[Mas]] y [[Masía]].

== Cheografía ==
Maixons ye en a parte norte d'o termin municipal de [[Canal de Berdún]], en a muga con o termin municipal de [[Fago]], y ye trescruzato por o [[río Maixons]], afluent d'o [[río Aragón]].

== Historia ==
Seguntes [[Agustín Ubieto Arteta]], a primera cita d'o lugar ye en [[920]], en o *Cartulario de San Chuan d'a Penya* ([[Antonio Ubieto Arteta]]: *Cartulario de San Juan de la Peña, I*, en *Textos Medievales*-6, [[Valencia]] [[1962]]), y apareix con os nombres de *Majones*, *Maxonis*, *Maxones*, *Maxons*, *Mangones*, *Masconis*, *Maszonis*, *Mazones* y *Kastllum Mangones*.

== Demografía ==


== Molimentos ==
* [[Ilesia d'o Salvador de Maixons]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'estilo [[romanico aragonés|romanico]] d'o [[sieglo XII]] adedicada a [[Chesús de Nazaret|Lo Salvador]], que ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar.
* [[Retablo]] [[Arte barroco|barroco]] en a ilesia parroquial.

== Vinclos externos ==
* [http://www.romanicoaragones.com/0-Jacetania/58-Majones.htm Maixons] en a web *RomanicoAragonés''.

## Referencias
Martés

:*Iste articlo ye sobre un *'lugar aragonés en a comarca d'a Chacetania**. No confundir con **Martes**''


**Martés''' ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania.

A suya población yera de 32 habitants en o 2013.

Ye una d'as etapas d'o Camín de San Chaime Aragonés, situata entre Arrés y Mians.

## Cheografía
O lugar de Martés ye situato a 616 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a man d'o río Aragón, en a parte mas planera d'o suyo territorio, encara que o suyo antigo termin, en a parte sud, ye muit montanyoso, con o Pui d'Arás, de 1.239 metros d'altaria, en a muga con Longars y a val d'Onsella, en a provincia de Zaragoza.

As plevias d'o suyo termin desauguan en o río Aragón a traviés de bellos torrents y barrancos, como o barranco d'o Tobo, estando a o suyo canto o lugar de Martés.

## Historia
Dende l'anyo 1923 dica o 1925 s'escaició un periodo de alta actividat sismica en A Canal de Berdún, o martes 10 de chulio de 1923 se produció un tierratremo de VIII graus d'intensidat en a escala de Mercal·li conoixito como o terratremo de Martés, por ser ista a población mas danyata d'as que estaban en o epicentro. Entre as 5:31 y as 13:41 horas bi habió cinco tremolons, as ondas sismicas que plegoron dica Zaragoza. Muitas casas s'esvoldregoron y muitos habitants habioron de vivir en tiendas de campanya de l'exercito en verano. Ixe mesmo anyo Martés estió l'epicentro d'atros 3 seismos, y en Villarreyal d'a Canal en rechistroron atros seis mes entre octubre de 1923 y chulio de 1924. Tamién Martés l'anyo 1923 estió o escenario d'atro desastre natural, con inundacions en as riberas d'o río Aragón y Galligo que tamién se notoron en Zaragoza, tot isto contribuyó a lo suyo proceso de despoblación.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Santa María de Martés, una ilesia en estilo gotico adedicada a Santa María, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Sierra Estronad

**Sierra Estronad** (en castellano *La Sierra Estronad*) ye un lugar d'a provincia de Zaragoza, en o municipio aragonés de Santolaria de Galligo, en a comarca d'a Plana de Uesca y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.

## Molimentos
A Ilesia de San Antón Abat de Sierra Estronad, una ilesia moderna adedicada a San Antón Abat y devantada mientres os sieglos XIX y XX, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/.
Flumes

**Flumes** (*Llumes* en castellano) ye un lugar de lo municipio de Monterd.

## Historia
Bi n'ha citas de 1260-1265 en aragonés de cuan mugoron lo termin de lo Monesterio de Piedra.

## Parla
Se i conservan palabras aragonesas como *azcla* ("ascla"), *güina* ("fuina"), *[[paniquesa]]*. Ye uno d'os lugars a on se diz *[[Domás|domasquinos]]* a los alberches.

## Toponimia
Ye mencionato como *Flumes* en la bula de 1182 de lo Papa Lucio III:

En latín existiba una distinción entre *rivus* ("rigachuelo"), y *flumen*/*fluvius* ("curso d'augua important", "río"), a l'igual que en rumano diferencian entre *râu* u *fluviu*. En latín hispanico *rivus* encomenzó a prener o significato de *flumen*, durando mes l'uso de *flumen* en arias marguinals como l'Alto Aragón. Encara en aragonés tensín se diz *en sale un flumen*. En aragonés medieval amás de la palabra "arriu"/río"/"rigo" y variants se documenta l'uso de "flumen" (visible en la toponimia con lo "río Flumen") y "flum" (visible en lo "Libro de lo Trasoro" como "flum Jordan"). Este toponimo plural puet estar tanto una modificación de lo plural "flúmens" como un plural de "flum".

## Vinclos externos
*Diccionario local
Mississippi

:*Iste articlo ye sobre l'estau de  *'Mississippi** en os **Estaus Unius**. Ta o río  veiga [[Río Mississippi]].''


**Mississippi''', pronunciau , ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o sud d'o país. A suya capital ye Jackson. A suya población ye de 2.918.785 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 125.443 km² con una densidat de población de 23,27 hab/km².

## Cheografía
O estau de Mississippi muga a o norte con Tennessee; a l'este con Alabama; a o sud con Loisiana y con o golfo de Mexico; y a l'ueste, por o río Mississippi, con Loisiana y Arkansas.

## Historia
### Escubrimiento por os europeus
Os primeros abitadors antis d'os europeus estioron os Choctaw, Natchez y Chickasaw.

En 1540 os espanyols estioron os primeros en escubrir a zona, pero os franceses arriboron en 1699 a lo mando de Pierre le Moyne y estableixioron un asentamiento permanent, o primero d'a rechión.

### Colonia de Nueva Francia
Durant tot ixe tiempo l'establimento d'europeus estió baixo, pero con a cesión de privilechios economicos a la Compañia Francesa d'o Mississippi en 1718 o establimiento creixió como en Biloxi city.

### Colonia Anglesa
Dica 1763 a zona d'o Mississippi estió francesa, pero con o tractau de París dimpués d'a Guerra d'os siete anyos, toz os territorios a l'ueste d'o río Mississippi quedoron baixo reclamación anglesa, dintro d'os territorios indios.

Con iste evento muitos colonos angleses veniban dende la costa este ta trobar estruga, muitos adedicar-se a la agricultura de tabaco mayormén.

### Periodo d'Estaus Unius
Dimpués de aber-se independizau los Estaus Unius, l'exercito   estausunidense  en 1798 espachoron a los natchez, y estableixioron a capital d'o Territorio de Mississippi en Natchez city. Al cabo d'a compra de Loisiana en 1803 llegó  en Mississippi un boum d'a tierra,  debiu a lo alto pré d'o cotón y a lo baixo pré d'as tierras.  Una mica d'els se facioron ricos con o sistema de plantaina y con l'esclavache

### Formación de l'Estau de Mississippi
1817 se forga l'Estau de Mississippi.  O gubierno estatal yera a lo prencipio muit influenciau por os propietarios d'as plantanias d'a comarca de Natchez.
Manimenos, con a expansión d'a democracia jacksoniana, lo chicot agricultor dentró en a suya, y la nueva constitución adoptata en 1832 estió pro liberal ta la suya epoca.

## Demografía
En 2018 s'aprecia una población de 3,028,407 abitadors, d'os cuals o 59.43% ye blanco, o 38.05% ye negro, o 1.37% ye asiatico, o 1.03% nativo y o 0.12% d'o pacifico.

O creiximiento demografico estió negativo con -2.517 personas  tocante a lo 2017.

## Lista de ciudaz de Mississippi seguntes a suya población

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Mississippi.

## Referencias
Santa Engracia

**Santa Engracia** (Bracara Augusta, ? - Caesaraugusta, 303) ye seguntes diz o poeta Prudencio una d'os mártirs de Zaragoza debito a la persecución de l'emperador romano Dioclecián en l'anyo 303.

En l'inte d'o suyo martirio se tobaba en a ciudat de Caesaraugusta de camín ta la Galia Narbonense cuan prencipió a persecución contra os cristianos. Miró d'interceder por istos y ye por ixo que fue marturiata. Le esgarroron as carnes con grifios, le talloron un peito y a la fin le metioron un clau en a capeza

A suya ilesia en a ciudat de Zaragoza ye una d'as dos basilicas d'a capital aragonesa, a Basilica de Santa Engracia. Encara s'alza en a basilica o clau que le travesó a capeza y o suyo sepulcre. En tiempos d'a reconquiesta y d'a repoblación A ilesia de Santa Engracia de Zaragoza perteneixeba a la diocesi de Uesca.
Missouri

**Missouri** (pronunciau  u  en anglés) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o centro d'o país. A suya capital ye Jefferson City. A suya población ye de 5.878.415 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 180.533 km² con una densidat de población de 32,56 hab/km².

## Cheografía
O estau de Missouri muga a o norte con Iowa; a l'este, trescruzando o río Mississippi, con Illinois, Kentucky y Tennessee; a o sud con Arkansas; y a l'ueste con Oklahoma, Kansas y Nebraska, trescruzando o río Missouri.

## Historia
Missouri estió o 24º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 10 d'agosto de 1821.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Missouri.
Chabarrillo

**Chabarrillo** (en castellano *Jabarrillo*) ye un lugar d'o municipio aragonés de Lobarre, en a comarca de Plana de Uesca y provincia de Uesca.
Liso

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en o municipio de Lobarre; ta atros usos, se veiga *'Liso (desambigación)**''.


**Liso*' ye un [[lugar]] d'o [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] de [[Lobarre]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Plana de Uesca]] y [[provincia de Uesca]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 0 habitants ([[2018]]).

== Cheografía ==
Liso ye situato a 665 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, a una [[distancia]] de 30 [[km]] de [[Uesca]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia.

== Historia ==
A primera cita d'o lugar, seguntes [[Agustín Ubieto Arteta]], ye de [[1046]], recullita en a edición por o suyo chirmán [[Antonio Ubieto Arteta]] d'o *Cartulario de San Juan de la Peña*, II (en *Textos Medievales*, 9, [[Valencia]], [[1963]]).

== Etimolochía ==
Seguntes [[Manuel Benito Moliner]], d'o *Instituto de Estudios Altoaragoneses'', bi ha dos posibles oríchens etimolochicos d'o nombre d'o lugar: derivato d'ilesia y derivato d'o nombre d'un antigo propietario romano.

## Molimentos
*Repuis de l'antigo castiello de Liso.
*Ermita romanica de Santa Agueda.

## Referencias
Novalla (Plana de Uesca)

:*Iste articlo ye sobre una localidat aragonesa en a comarca d'a Plana de Uesca; ta atros usos, se veiga *'Novalla**''.


**Novalla*' ye un [[lugar]] d'o [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] de [[Lobarre]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Plana de Uesca]] y [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]].

== Toponimia ==
O nombre provién, como [[Novallas]] de [[Tarazona y Moncayo]] d'a evolución [[fonetica aragonesa|aragonesa]] d'o latín *Novalia*, que ye un plural [[chenero neutro|neutro]] de l'[[adchectivo]] latín *novalis*. Os romanos clamaban a la [[uebra]] *ager novalis''.
Sant Braulio

**Sant Braulio** tamién conoixito como **Braulio de Zaragoza** (Zaragoza, 590 – † Zaragoza, 651), fue un intelectual, escritor y bispe de Zaragoza.

Documentato como bispe de Zaragoza dende 626, ye un d'os intelectuals mas destacatos d'a Hispania visigoda. Tenió relación con Sant Isidoro de Sevilla, de qui catalogó as suyas *[[Etimolochías]]*, a las que metió títols y dividió en capitols. Se conserva a-saber-las epistolas que dan ideya d'a gran comumicación que teneban.

Fuo ta os concilios V (636) y VI (638) de Toledo. Bispe de Zaragoza dende 631 dica 651, seu en que sucedió a su chermano Chuan II, que la heba gubernata dende l'anyo 619 dica 631. Morió en Zaragoza en l'año 651 e fue sucedito en a diocesi bispal de dita ciudat por o bispe Tayón.

En bel texto medieval ye mencionato como *Sant Brau*:

## Referencias

## Vinclos externos
*  Dentrata en a GEA (''Gran Enciclopedia Aragonesa'').
Montana

**Montana**, pronunciau , ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o nord-ueste d'o país. A suya capital ye Helena. A suya población ye de 957.861 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 381.156 km² con una densidat de población de 2,51 hab/km².

## Cheografía
O estau de Montana muga a o norte con as provincias canadienses de Columbia Britanica, Alberta y Saskatchewan; a l'este con Dakota d'o Norte y Dakota d'o Sud; a o sud con Wyoming; y a l'ueste con Idaho.

## Historia
Montana estió o 44º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 8 de noviembre de 1889.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Montana.
Nebraska

**Nebraska**, pronunciau  ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o sud d'o país. A suya capital ye Lincoln. A suya población ye de 1.774.571 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 200.520 km² con una densidat de población de 8,85 hab/km².

## Cheografía
O estau de Nebraska muga a o norte con Dakota d'o Sud; a l'este con Missouri, en o sud-este trescruzando o río Missouri; a o sud con Kansas; a o sud-ueste con Colorado; y a l'ueste con Wyoming.

## Historia
Nebraska estió o 37º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 1 de marzo de 1867.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Nebraska.
Mafalda

**Mafalda** ye una historieta en formato de tira que tien como protagonista una nina de seis anyadas clamata Mafalda, que tracta temas ta adultos (politicos y socials).

Fue ideyata per o dibuxant archentino Joaquín Salvado mas conoixito como Quino en l'anyo 1964 ta anunciar rentadoras,  pero a suya popularidat fue tan gran que tenió que continuar fendo a tira. Actualment ye tradueito a mas de 30 luengas  y muito popular en Latinoamerica y bels países europeos como Espanya, Italia, Grecia y Francia.

## Personaches famosos
* Mafalda: Ye la protagonista, nina muito critica y pesimista, procupata per a situación d'o mundo. Li cuaca la politica y odia la sopa.
* Os pais: O pai ye un oficinista y a mai ama d'a casa, representan a familia de clase meya tipica.
* Felipe: Tien problemas con a escuela, representa la visión d'o nino (frent a la Mafalda adulta)
* Manolito: Fillo d'un botiquero, vive encerrinato con os diners, ye un satira d'o capitalismo
* Susanita: Nina que quiere acomodar-se, tener muitos fillos y ser preciata, representa la visión prototipica d'a muller (frent a Mafalda, que creye en a igualdat de sexos). Ye perén pendient de l'opinión d'os atros.
* Miguelito: nino mes chicot que representa la tiranía de maniera satirica.
* Guille: chirmán chicot de Mafalda.
* Libertad: nina muito cacha (chuegos recurrents con o suyo nombre) y constestataria, d'ideyas similars a las de Mafalda.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Alpartato de Mafalda en a pachina web oficial de Quino.
*  Pachina web oficial de Quino.
Algar de Mesa

:*Este articlo trata sobre *'Algar de Mesa**. Pa atros usos de lo toponimo **Algar** se veiga  **Algar (desambigación)**.''


**Algar de Mesa*' ye un [[municipio]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Guadalachara|Guadalachara]], [[Comarcas de Castiella-La Mancha|comarca]] d'a [[Sinyoría de Molina-Alto Tajo]] y [[partiu chudicial]] de [[Molina d'Aragón]], en a [[comunidat autonoma]] de [[Castiella-La Mancha]], [[Espanya]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 57 habitants ([[2014]]), en una [[superficie]] de 23,88 [[km²]] y una [[densidat de población]] de 2,39  hab/km².
 
== Cheografía ==
Ye en a val d'o [[río Mesa]], estando o zaguer lugar d'a val d'ixe río antes d'entrar en territorio [[Aragón|aragonés]]. Ye situato a 911 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 169 [[km]] de [[Guadalachara]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia.

=== Mugas ===
O suyo [[termin municipal]] muga con [[Milmarcos]], [[Villel de Mesa]] y [[Calmarza]].

== Toponimia ==
O suyo nombre vien de l'[[Idioma arabe|arabe]] *algar'', "espluca", "cueva".

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial d'o sieglo XVI, con cualques altars d'estilo barroco.

## Vinclos externos
*  Algar de Mesa en a pachina web d'a Deputación Provincial de Guadalachara.
Río Mesa

Lo **río Mesa** naixe en Selas (Guadalachara) y desemboca en lo río Piedra en lo Entibo de la Tranquera en lo termin municipal de Nuévalos.

Dende lo suyo naixedero en lo lugar de Selas, lo río Mesa no traviesa garra lugar dica plegar enta Mochales. En este termin se troba lo parache de lo Tormo, un tormo con gran altaria situato en la metat de la val, que en esta zona ixampla lo cauz. Un poquet auguas ent'alto bi ha una cadreita con una gorga dita *El Escalerón*, dichos la Penya Cova.

Ye d'escaso cabal y los suyos solos afluents son rigachuelos que no mes levan augua que en primavera. Baixa seco las anyatas de sequera en la zona de lo Tormo entre Anchuela y Mochales y entre Calmarza y Charaba. En este zaguer lugar recibe augua procedent de las suyas fuents termals.

## Fauna
Bi ha truitas, y i pueden quedar encara loiras.

## Referencias

## Vinclos externos
*  O rio Mesa en o ''Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente'' d'Espanya.
Checa

**Checa** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.

A suya población ye de 334 habitants (2007), en una superficie de 178,68 km² y una densidat de población de 1,86 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Checa ye situada a 1.369 metros d'altaria sobre o livel d'a mar a piet d'a Sierra d'el Nevero, prolongación occidental d'a Sierra d'Albarracín, ya en a provincia de Guadalachara. Ye a una distancia de 189 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
Limita a l'este con Orea, a lo sud-este con Albarracín, provincia de Teruel, y a lo sud con Tragacet, dentro d'a provincia de Cuenca. En a suya versant occidental, muga con Beteta, provincia de Cuenca y con Peralejos de las Truchas, perteneixient a la provincia de Guadalachara. Por o Norte, Checa muga con Chequilla, Traíd y Alcoroches.

## Historia
Fue repoblau por bascos dimpués d'a suya reconquiesta.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Asociación Cultural San Bartolomé de Checa.
Milmarcos

**Milmarcos** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 96 habitants(2013), en una superficie de 43,99 km² y una densidat de población de 2,18 hab/km².

## Mugas
O suyo termin municipal muga con Fuentelsaz, Algar de Mesa y con Campiello d'Aragón.

## Historia
Mencionato en o Fuero de Calatayú como termin d'ixa ciudat:
Pardos

:*Iste articlo ye sobre un municipio d'a provincia de Guadalachara; ta atros usos, se veiga *'Pardos (desambigación)**''.


**Pardos''' ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha y comarca de Sinyoría de Molina-Alto Tajo, Espanya.

A suya población ye de 62 habitants (2010), en una superficie de 23,15 km² y una densidat de población de 2,68 hab/km².

## Cheografía
Pardos ye situato a 1.181 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 170 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Pardos (desambigación)

**Pardos** puet estar:

* Pardos, un municipio d'a Guadalachara.
* Pardos, un lugar d'o termin d'Abanto (Comunidat de Calatayú, Zaragoza).
* Sierra de Pardos, una sierra d'a Branca Castellana d'o Sistema Iberico.
* Migualanchel Martín Pardos, un investigador de l'aragonés.
Villel de Mesa

**Villel de Mesa** ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya, y partiu chudicial de Molina d'Aragón.

A suya población ye de 189 habitants (2008), en una superficie de 37,07 km² y una densidat de población de 5,10 hab/km².

## Cheografía
Villel de Mesa ye situau a 928 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

### Mugas
O suyo termin muga con Algar de Mesa, Mochales, Arcos de Xalón y Sisamón.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquia de Nuestra Sinyora de l'Asunción, d'estilo gotico-renaixentista, d'o sieglo XVI. Tien un retablo barroco.
* Castiello d'os Funes.
* Palacio d'os marqueses de Villel, d'o sieglo XVIII.
Nevada

:*Iste articlo tracta sobre o estau estausunidense de Nevada. Pa atros usos se veiga [[nevada (desambigación)]].*

**Nevada** (pronunciau  en anglés), ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o sud d'o país. A suya capital ye Carson City, encara que a ciudat de Nevada con un mayor numero d'habitants ye Las Vegas. A suya población ye de 2.565.382 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 286.367 km² con una densidat de población de 8,96 hab/km², encara que a mayor parte d'iste estau ye despoblata, en concentrar-se a mayor parte d'a población en as arias urbanas de Las Vegas y Carson City-Reno.

## Cheografía
O estau de Nevada muga a o norte con Idaho y Oregón; a l'ueste con California; a l'este con Utah; y a o sud-este con Arizona.

## Historia
Parixe que os primers europeus en plegar en os territorio de l'actual estau de Nevada estioron os espanyols, y fuoron istos qui li dioron o suyo nombre, por a nieu que bi heba en as suyas montanyas d'hibierno. Ocupata asinas por Espanya, o territorio feba administrativament parte d'o virreinau d'a Nueva Espanya, con l'actual Mexico y muitos atros territorios actualment estausunidenses. O territorio pasó a mans d'os estausunidenses dimpués de sinyar-se en 1848 o Tractau de Guadalupe Hidalgo, que remató a dita Intervención estausunidense en Mexico (a guerra de 1846-1848 entre Estaus Unius y Mexico).

Nevada estió o 36º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 31 d'octubre de 1864, cuan encara se luitaba en a Guerra Civil estausunidense.

## Galería d'imáchens

Imachen:Basin and Range Nevada.JPG| Eixemplar de *[[Yucca brevifolia]]* en o Disierto de Mojave.
Imachen:Sierra1.jpg


## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Nevada.
Iniciativa Aragonesa

**Iniciativa Aragonesa** (**INAR**) ye un partiu politico aragonés. S'orichinó como una escisión d'o Partido Aragonés y ye liderata por Manuel Escolá Hernando, qui d'antis mas heba estau deputato d'as Corz d'Aragón por o Partido Aragonés y d'o Parlamento Europeu por Coalición Nacionalista. A suya ideolochía ye nacionalista aragonesa de centro.
Nuevo Mexico

**Nuevo Mexico** (anglés: *New Mexico* []) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a lo sud d'o país. A suya capital ye Santa Fe. A suya población ye d'1.969.915 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 315.194 km² con una densidat de población de 6,25 hab/km².

## Cheografía
O estau de Nuevo Mexico muga a lo norte con Colorado; a o nord-este con Oklahoma; a l'este y a o sud-este con Texas; a o sud-ueste con os estaus mexicanos de Chihuahua y Sonora; a l'ueste con Arizona; y a o nord-ueste con Utah.

## Demografía
Tien una población d'alto u baixo de 2 milions de personas, d'os que lo 48 % son latinoamericanos u blancos hispanos (mas que mas descendients de colonizadors espanyols y mexicanos), o 42,4 % son blancos no hispanos (descendients d'atros europeos), o 2 % son de raza negra, l'1,3 % son asiáticos, o 9,1 % son amerindios y lo resto perteneixen a atras razas u oríchens.

O 9,1 % d'amerindios fan parti de tres culturas prencipalment: Os navajos, apaches y indios pueblo (de 21 lugars independients). Cal destacar que ye l'estau estausunidense con una mayor población d'indichenas nortamericanos.

## Historia
Nuevo Mexico estió o 47eno estau en dentrar en os Estaus Unius, o 6 de chinero de 1912.

## Galería d'imáchens

Imachen:Chaco Canyon Chetro Ketl great kiva plaza NPS.jpg|Runas en o lugar archeolochico de Chetro Ketl.
Imachen:Acoma Pueblo Sky City 2.jpg|Edificicacions d'a tribu Acoma d'os indios Pueblo.
Imachen:Ruins of original church, Taos Pueblo New Mexico.jpg|Repuis de l'antiga ilesia d'o Pueblo de Taos.


## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Nuevo Mexico.
Martin Weinek

**Martin Weinek**, naixito de Leoben (Estiria) o 5 de chunio de 1964 ye un actor, viticultor, doblador, enologo, director cinematografico y empresario austriaco. Treballa en o mundo d'o cine, o teatro y a televisión. Ye conoixito por o suyo papel d'o inspector *Fritz Kunz* en a serie de televisión *[[Kommissar Rex]]* (emesa en Espanya como *Rex, un policía diferente*).

Estudió drama entre 1983 y 1986 con o profesor Peter P. Jost y empecipió en o teatro en 1986 en bellas produccions vienesas.

## Vinclos externos

*  Martin Weinek en Internet Movie Database (IMDb)..
*  Link ORF.
*  Weinek como viticultor en a suya vinya
*  Genuss Burgenland 2008.
*  Martin Weinek en a suya achencia de Brema.
Pardos (Zaragoza)

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en o municipio d'Abanto y comarca d'a Comunidat de Calatayú; ta atros usos, se veiga *'Pardos (desambigación)**''.


**Pardos*' ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] de lo [[municipio]] d'[[Abanto]], en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de la [[Comunidat de Calatayú]] y [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Zaragoza|Zaragoza]], que s'adhibió a Abanto entre [[1887]] y [[1897]].

== Cheografía ==
Lo lugar de Pardos ye situato a 1.025 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima de lo ran de la mar, a una [[distancia]] de 4 [[km]] d'Abanto, la [[Capital (politica)|capital]] de lo suyo municipio.

== Historia ==
Ye mencionato en la [[Bula de Lucio III]].


En o [[sieglo XIV]] feba part d'a [[seixma d'el río Ibdes]], adintro d'a [[Comunidat de Calatayú (medieval)|Comunidat de Calatayú]].

== Demografía ==


== Toponimia ==
Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] *Pardos* se puet explicar por [[metatesi en aragonés|metatesi]] de *Prado'' en plural.

## Referencias
Sierra de Pardos

:*Este articlo ye sobre una sierra aragonesa en lo Sistema Iberico; p'atros usos, se veiga *'Pardos (desambigación)**''.


La **sierra de Pardos*' ye en la [[branca castellana]] de lo [[Sistema Iberico]] y va dende [[Monterd]] dica [[Cubel]], prenendo nombre de lo lugar huei poco poblau de [[Pardos (Zaragoza)|Pardos]].

La suya largaria ye d'uns 13&nbsp;km y tien una dirección nord-ueste-sud-este. La val de Pardos desparte una aliniación meridional [[alto de la Zorra]]-[[Penya de San Bartolomé]]-[[El Madroñal (sierra de Pardos)|Madroñal]] d'una septentrional u [[Sierra Pelada (Sistema Iberico)|sierra Pelada]], a on que ye lo [[penyón de la Cruz de Pardos]].

== Cheolochía ==
Bi ha materials [[paleozoico]]s.

== Se veiga tamién ==
*[[Pardos (Zaragoza)|Pardos]].
*[[Val de Pardos]].
*[[Sierra Pelada (Sistema Iberico)|Sierra Pelada]].
*[[Sierra del Cortado Alto]].

== Bibliografía ==
* [[J. Vilá Valentí]], [[Lluís Solé Sabarís]], [[Manuel Terán]]: *Geografía general de Espanya*. Ariel Geografía. 1194.
* [[Julio Muñoz Jiménez]], [[Concepción Sanz Herráiz]]: *Guía Física de España. 5 Las Montañas''. Alianza Editorial, 1995.
Rachel Griffiths

**Rachel Anne Griffiths** (naixida de Melbourne, Victoria, lo 18 d'aviento de 1968), ye una actriz australiana de cine y televisión. Os suyos treballos mas conoixius internacionalment son a cinta australiana *[[Muriel's Wedding]]* (1994) y la serie de televisión Six Feet Under (2001) por a que estió ganadora d'un Globo d'Oro en o papel de *Brenda Chenowith* y d'un *Screen Actors Guild Award* en chunto con a resta d'actors d'a serie.

Antimás fue nominada a un Oscar a la Millor Actriz Segundaria por o suyo papel en a cinta *[[Hilary & Jackie]]*.

Actualment treballa en a serie de televisión ''Brothers & Sisters*, conoixida en [[Espanya]] con o títol de *Cinco Hermanos'', a on i interpreta lo papel de Sarah Walker Whedon.

## Filmografía

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Rachel Griffiths.

## Vinclos externos
*  Rachel Griffiths en a Internet Movie Database.





## Referencias
José Ferrer

**José Ferrer** puet estar:

* **[[José Ferrer (actor)|José Ferrer]]** (1909-1992), un actor estausunidense naixito de Puerto Rico;
* **[[José Ferrer Beltrán]]** (1745-1815), un organista y compositor aragonés;
* **[[José Ferrer Esteve de Fujadas]]** (1835-1916), un guitarrista y compositor espanyol;
José Ferrer (actor)

:*Iste articlo ye sobre l'actor *'José Ferrer**. Ta atros emplegos se veiga **José Ferrer**.''

**José Ferrer** ([[nombre artistico]] de **José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón*') estió un [[actor]] y [[director cinematografico]] [[Estaus Unius|estausunidense]], naixiu de [[Santurce (Puerto Rico)|Santurce]] ([[Puerto Rico]]) o [[8 de chinero]] de [[1908]] y muerto en [[Coral Gables]] ([[Florida]]) o [[26 de chinero]] de [[1992]]. Activo en primeras en o [[teatro]] y dimpués en o [[cine estausunidense]] dende meyaus d'os [[anyos 1930]], recibió cuantos premios mientres a suya carrera artistica.

D'entre a suya filmografía como actor, se puet mencionar as suyas interpretacions en bellas [[cinta]]s, como *Joan of Arc* ([[1948]], [[Victor Fleming]]), *Cyrano de Bergerac* ([[1950]], [[Michael Gordon]]), *Moulin Rouge* ([[1952]], [[John Huston]]), *The Caine Mutiny* ([[1954]], [[Edward Dmytryk]]), u *I Accuse!* ([[1958]], José Ferrer).

== Premios ==
José Ferrer recibió en [[1950]] o [[Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico]] en a [[8ena edición d'os Premios Globos d'Oro|8<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Globos d'Oro]] por o suyo papel de *Cyrano de Bergerac* en a cinta *Cyrano de Bergerac*, dirichida por [[Michael Gordon]]. Ixe mesmo anyo recibió l'[[Oscar a o Millor Actor]] por ixa mesma cinta.

Antiparte, José Ferrer fue nominau en [[1952]] a l'[[Premio Oscar|Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *Moulin Rouge*, de [[John Huston]].

== Filmografía ==


== Se veiga tamién ==
* [[:Categoría:Cintas interpretadas por José Ferrer|Cintas interpretadas por José Ferrer]]

== Vinclos externos ==

*  [http://www.imdb.com/name/nm0001207/ *José Ferrer*] en [[Internet Movie Database|IMDb]].
*  [http://www.ibdb.com/person.asp?ID=6934 *José Ferrer''] en Internet Broadway Database.
The Clash

**The Clash** estió un grupo de rock activa dende l'anyo 1976 dica 1986. Estió un d'os grupos mas importants d'a onda punk a fins d'os anyos 1970, y mas tardi adhibioron a o suyo repertorio influencias d'a musica reggae, rockabilly, dance, jazz, ska, hip hop, y a vegatas atros estilos musicals.

## Discografía
### Discos d'estudio

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de ''The Clash''.
Fernando Sánchez Pitarch

**Fernando Sánchez Pitarch** ye un escritor aragonés naixiu de Zaragoza en 1972. Ye licenciau en Ciencias Quimicas, profesor de matemáticas y  estudioso de l'aragonés. Ye miembro de l'Academia de l'Aragonés (antes en heba estau o secretario, dende a suya creyación). Tamién estió o secretario de Chuntos por l'Aragonés, a plataforma que empentó o II Congreso de l'Aragonés. Ye miembro dende a suya creación en octubre de 2010, y a propuesta d'o Gubierno d'Aragón, d'o Consello Superior d'as Luengas d'Aragón.

Estió miembro d'o Ligallo de Fablans de l'Aragonés. Actualment ye miembro d'o Consello d'a Fabla Aragonesa y l'Asociación Cultural Nogará d'a cual ye coordinador (antes en heba estau o secretario y o coordinador de linguistica). Como mayestro d'aragonés ha impartiu numerosos cursos de diferents rans de luenga aragonesa, amás de seminarios y charradas sobre a mesma.

Ha feito parte d'o consello de redacción de *[[Fuellas]]*, y ye fundador y miembro d'o consello de redacción d*'[[O Espiello]]*, revistas a on ha escrito buena cosa d'articlos y colaboracions.

Ye buen conoixedor d'o chistabín y ha investigau especialment o fovano, l'agüerano y o campés sobre os que tiene cuantas publicacions. A y le gusta poner faltas por no traer el material y decir que huele a quemado

## Libros
* F. Romanos Herrando, F. Sánchez Pitarch. *L'aragonés de A Fueba. Bocabulario y notas gramaticals*. Uesca, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa (col. «Puens enta ra parola», 9) (1999).
## Articlos
* F. Sánchez Pitarch y J.J. Segura Malagón: *O Lenguache Zientifico en Aragonés: Propuesta de Treballo*, Autas d'as Primeras Chornadas sobre a Traduzión, pp.&nbsp;115–122. Zaragoza, Gara d'Edizions, 1998.
* J. Lozano Sierra y F. Sánchez Pitarch: *Aproximación al aragonés de la Fueva (A Fueba) basada en un texto oral*, Actas del II Encuentro «Villa de Benasque» sobre Lenguas y Culturas Pirenaicas, pp.&nbsp;339–361. Zaragoza, Diputación General de Aragón, 2003.
* F. Sánchez Pitarch y G. Tomás Faci. *Breve descripcion del aragonés de Agüero*. Archivo de filología aragonesa, ISSN 0210-5624, Vol. 61-62, 2005-2006, pp.&nbsp;185–218.
* F. Sánchez Pitarch y G. Tomás Faci. *Replega de tradizión oral agüerana*. Luenga & fablas, ISSN 1137-8382, Lum. 10, 2006, pp.&nbsp;33–61.
* F. Sánchez Pitarch: «Usos en aragonés d'a preposizión DE», Luenga & Fablas, 10 (2006), pp.&nbsp;9–22.
* S. Paricio y F. Sánchez. *Peculiaridades morfosintácticas en Viu (Foradada del Toscar, Ribagorza)*. Luenga & fablas, 2008 [en prensa].
* F. Sánchez Pitarch. *L'aragonés d'Agüero y a suya contribuzión a o conchunto d'a luenga*: II Congreso de l'Aragonés. Actas. Academia de l'Aragonés. 2009, pp.&nbsp;177–192.
* F. Sánchez Pitarch. ''Aproximación a la situación dialectal de l'aragonés'': Pirinioetako hizkuntzak: lehere eta oraina. XVI Biltzarra. (As luengas d'os Pirineus: pasau y present, actas d'o XVI Congreso d'Euskaltzaindia). pp.&nbsp;857–892. Euskaltzaindia, Bilbau, 2011.

## Referencias
Almogávars (desambigación)

**Almogávars** u **almugávars** pueden estar:

*Una **unidat paramelitar** d'a Corona d'Aragón. Se veiga almogávars.
*Un grupo ultra de fútbol. Se veiga ultras almugabars
*A **mozardalla** de l'antigo partiu politico Estado Aragonés, *Los Almogávares*.
Kaspar Capparoni

**Kaspar Capparoni** ye un actor italiano, naixito de Roma l'1 d'agosto de 1964.

La suya carrera como actor s'inició en o teatro, con a edat de 18 anyadas. En o mundo cinematografico, en 1984 fació a pelicula *[[Phenomena]]*, dirichita por Dario Argento; dimpués actuó en *[[Colpi di luce]]* (1985), dirichita por Enzo G. Castellari, *[[Gialloparma]]* (1999), dirichita por Alberto Bevilacqua, *[[Encantado]]* (2002), dirichita por Corrado Colombo, *[[Il Ritorno del Monnezza]]* (2005), dirichita por Carlo Vanzina, *[[Two Families]]* y *[[Il sole nero]]*, istas dos zagueras de 2007.
 
En 2007 empecipió a treballar en a serie *[[Kommissar Rex]]*, emesa en Espanya con o títol de *Rex, un policía diferente*.

## Cine
*1984: *[[Phenomena]]*, de Dario Argento.
*1985: *[[Colpi di luce]]*. d'Enzo G. Castellari.
*1999: *[[Gialloparma]]*, d'Alberto Bevilacqua.
*2002: *[[Encantado]]*, de Corrado Colombo.
*2005: *[[Il ritorno del Monnezza]]*, de Carlo Vanzina.
*2007: *[[Two families]]*, de Barbara Wallace y Thomas R. Wolfe.
*2007: *[[Il sole nero]]*, de Krzysztof Zanussi.

## Televisión
*1995: *[[Addio e ritorno]]*, de Rodoldo Roberti (telefilm).
*2000: *[[Tequila e Bonetti]]*, de Bruno Nappi y Christian I. Nyby II (episodio *Cuore rapito*; serie de televisión).
*2000: *[[La casa delle beffe]]*, de Pier Francesco Pingitore (miniserie).
*2000-2001: *[[Ricominciare]]* (telenovela).
*2001: *[[Piccolo mondo antigo]]*, de Cinzia TH Torrini (miniserie).
*2001: *[[Incantesimo 4]]*, d'Alessandro Cane y Leandro Castellani (serie).
*2003: *[[Elisa di Rivombrosa]]*, de Cinzia TH Torrini (serie).
*2005: *[[La caccia]]*, de Massimo Spano (miniserie).
*2005: *[[Provaci ancora Prof]]*, de Rossella Izzo (episodio *La mia compagna di banco*; miniserie).
*2006: *[[Capri (serie de televisión)|Capri]]*, de Francesco Marra y Enrico Oldoini (serie).
*2007: *[[Donna Detective]]*, de Cinzia TH Torrini (miniserie).
*2008: *[[Kommissar Rex]]*, de Marco Serafini (miniserie).
*2008: *[[Capri 2]]*, d'Andrea Barzini y Giorgio Molteni (serie).
*2009: *[[Il giudice Mastrangelo 3]]*, d'Enrico Oldoini (ficción televisiva).

## Vinclos externos
*Kaspar Capparoni - Pachina web oficial .
*Kaspar Capparoni en *[[Internet Movie Database]]*.
Emperador

:*Iste articlo ye sobre o títol politico d**emperador*'. Ta o municipio d'o País Valenciano se veiga **[[Emperador (Valencia)]]**.*

*'Emperador** ye un títol politico orichinato en l'[[Imperio Romano]]. O ''emperador'' (masculín) ye un [[monarca]], líder u chefe d'un imperio u de cualsiquier atro reino imperial. O títol d**emperadriz* (femenín) puet referir-se a la esposa d'un emperador (consort) u a una muller líder y chefa de l'imperio (reinant). O títol d'emperador ye, a sobén, superior a lo títol de rei en honor y ran.

O suyo orichen [[Etimolochía|etimolochico]] ye a palabra [[Latín|latina]] *imperator*, que ye un chefe de l'[[Exercito romano]] dotato d'o poder d*'imperium'', un poder sagrato d'os antigos reis de Roma que tamién teneban os machistratos romanos.

## Emperadors en a historia
* Hueyi tlatoani, emperador azteca.
* Emperadors bizantins, veyer Lista d'emperadors bizantins
* Emperadors incas, veyer Lista d'emperadors incas
* Emperadors chaponeses, veyer Lista d'emperadors chaponeses
* Kaiser

## Referencias
Nueva Hampshire

**Nueva Hampshire** (pronunciau en anglés  ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, y se troba situau a o nord-este d'o país. A suya capital ye a ciudat de Concord.

A suya población ye de 1.315.828 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 24.217 km² con una densidat de población de 54,33 hab/km².

En estar en a muga con a provincia canadiense de Québec, una parte important d'a suya población ye d'orichen francés u franco-canadiense.

## Cheografía
O estau de Nueva Hampshire muga a o norte con a provincia canadiense de Québec; a o nord-ueste con Maine; a l'este con l'Oceano Atlantico; a o sud con Massachusetts; y a l'ueste con Vermont.

## Historia
En 1623 plegoron ta Nueva Hampshire os primers grupos de colonos d'orichen anglés, que s'establioron en o estuario d'o río Piscataqua, y en 1638, John Wheelwright, exilato d'a ciudat de Boston (Massachusetts) bi establió a ciudat d'Exeter. Sindembargo, dica 1639 no bi habió una carta de población. Nueva Hampshire yera un territorio en a esfera d'influencia de Massachusetts dica 1679-1698, cuan se convertió en una provincia reyal britanica independient.

En 1719 plegoron ta la rechión colonos d'orichen irlandés y escocés.

Nueva Hampshire estió o 9º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 21 de chunio de 1788, encara que heba estau o primer estau en proclamar a suya independencia d'o Reino Uniu en 1774.

## Galleria d'imáchens

Image:New hampshire in autumn .jpg| New hampshire en agüerro.
Image:Mount Adams NH from Madison.jpg|Monte Adams.
Image:Atlantic Swimmers.JPG|Hampton Beach.



## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Nueva Hampshire.