open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Libro de Kells

O **Libro de Kells** (*Book of Kells* en anglés; *Leabhar Cheanannais* en irlandés), tamién conoixito como **Gran Evanchelario de Sant Columba**, ye un manuscrito ilustrato con motivos ornamentals, realizato por monches celtas arredol de l'anyo 800. Principal pieza d'o cristianismo irlandés y de l'arte irlando-saxón, constituye, atamas d'estar sin rematar, uno d'os mas suntuosos manuscritos iluminatos que han sobrevivito a l'Edat Meya.

O manuscrito contien os cuatro Evanchelios d'o Nuevo Testamento, transcritos en latín, con notas preliminars y explicativas, ilustracions y miniaturas.

O manuscrito ye hue conservato en a biblioteca d'o *[[Trinity College (Dublín)|Trinity College]]* de Dublín, con a referencia *MS 58*.

## Vinclos externos

*  Pachina personal dedicata a lo ''Libro de Kells'' y a las miniaturas medievals.
*  Pachina web d'''Éditions Facsimilé Lucerne'' sobre o Libro de Kells.
*  CD-ROM d'o Libro de Kells.
*  Imáchens escaneyatas de dominio publico.
*  Imáchens escaneyatas.
*  Articlo de Jerry B. Lincecum, profesor d'o ''Austin College'' (Texas).
*  Articlo sobre o Libro de Kells en aa Enciclopedia Catolica.
*  Blog de Tomm Moore con ilustrazions sobre a la película de animación ''Brendan and the secret of Kells''.
Sierra de Gratal

A **Sierra de Gratal** ye una sierra exterior prepirenenca situada en as primeras estribiellas d'os Pireneus y orientada d'ueste ta este. Se troba a o nord-este d'a ciudat de Uesca. O territorio d'a sierra de Gratal ye repartiu administrativament entre os municipios d'Arguis, Nueno y A Sotonera, mientres que as poblaciones de Nueno, Arascués y Lierta son situadas a os piez d'a versant sud d'a sierra de Gratal. A suya mayor altaria ye en o pico de la Calma con 1.581 m d'altaria.

## Cheografía
A l'ueste a sierra de Gratal ye deseparada d'a sierra Caballera por os barrancos que dan orichen a o río Salado, afluent d'o Sotón, en a compleganza d'o río Galligo. A l'este, a foz de Sant Clemente, foratiada por o río Isuela (afluent d'o Flumen, en a compleganza d'o río Alcanadre), desepara a sierra de Gratal d'a sierra de l'Aguila.

Una d'as suyas prencipals alturas, ye a penya Gratal, situada en o centro d'a sierra, con 1.543 metros de altura y chunto a o vértiz cheodesico de Gratal que tien 1.543 metros. O cobalto ye o pico de la Calma, situau en a versant norte d'a sierra, a os piez de l'entibo d'Arguis, con 1.581 metros d'altaria. En a versant sud, o pico Gratal, con 1.567 metros, ye a segunda altaria d'a sierra. O pico de Sant Chulián, con 1.528 metros ye a cuarta cima d'a sierra con altaria superior a os 1.500 m.

Os afluents por a suya marguin dreita d'o río Isuela, o río Venia y os suyos afluents y os afluents d'o río Salado por a suya marguin ezquierda (istos dos zaguers ríos, afluents a la vegada d'o río Sotón) recullen as auguas d'a sierra de Gratal.

A sierra de Gratal, s'estendilla dillá enta l'oeste, estirando-se enta atras dos sierras que fan parti d'o mesmo sistema, como ye o caso d'a sierra Caballera, y a sierra de Lobarre.

A sierra Caballera, ye a central de todas, y, se devanta dica os 1.563 m d'o pico Caballera, y atro de 1.517 m, l'Alto d'a Naviella, a on bi ha un vértiz cheodesico. A os teitos d'a sierra Caballera se puet puyar dende a localidat de Boleya, a traviés d'as marcas d'o GR-1, y esbarrando-se enta a ezquierda en o collau d'os Pocos (bellas 3h de puyada).

A l'ueste, se devanta a zona mas alta, a sierra de Lobarre, que, perteneixe a la población d'o mesmo nombre, y tamién, a o famoso castiello de Lobarre. Dita sierra, como todas as d'a zona, tien selva de pin laricio en as partis mas baixas, y, o buixo, o brizón, y o pin silvestre en as zonas mas altas. Astí se troba o cobalto de todas istas sierras, o Puixilibro, con 1.597 m d'altaria, y a l'ueste, o pico Don Hueso, de 1.501 m d'altaria. O Puixilibro fue famoso en os anyos 70 por los avistamientos de OVNIs, y que deseguida quedó en l'olvido, manimenos, existe un recorriu circular pasando por a suya cima, con un vértiz cheodesico, que prencipia en o castiello de Lobarre, y remata en o mesmo puesto, son 6,6&nbsp;km de distancia, 520 m de deslivel, y bellas 3h en total, tot iste recorriu sigue as marcas amariellas y blancas d'o PRHU-105.

## Referencias
Józef Hoene-Wronski

**Józef Maria Hoene-Wroński** (Wolsztyn, Polonia, 23 d'agosto de 1776- †Neuilly-sur-Seine, Francia, 9 d'agosto de 1853) estió un matematico y filosofo polaco que treballo en muitos campos d'o conoiximiento.
Hugo Steinhaus

**Władysław Hugo Dionizy Steinhaus** (14 de chinero de 1887 - 25 de febrero de 1972) yera un matematico y un educador polaco.

## Vida
Steinhaus naixió de Jasło (Polonia), y recibió o suyo doctorato en a Universidat de Göttingen. A suya tesi doctoral estió rematata baixo a supervisión de David Hilbert. Estió profesor en as Universidaz de Lviv (1920-41) y Wrocław (1945-61), a Universidat de Notre Dame (Indiana, Estaus Unius d'America, 1961-62), y a Universidat de Sussex (1966). Estió un miembro correspondient d'a PAU (l'Academia Polaca d'Estudio) dende 1945, y d'a PAN (l'Academia Polaca de Ciencias) dende 1952, y de muitas atras sociedaz y academias cientificas internacionals d'as ciencias.

Co-establió a Escuela de Matematicas de Lviv y escribió mas de 170 treballos d'analís matematico, teoría d'a probabilidat y estadistica.

## Treballos prencipals
* (pl) *Czym jest, a czym nie jest matematyka* ("Qué son as Matematicas, y qué no Son", 1923).
* (de) *Theorie der Orthogonalreihen* (con Stefan Kaczmarz, 1935).
* (pl) *Kalejdoskop matematyczny* ("Un Calidoscopio Matematico", 1938).
* (en) *Mathematical Snapshots* (1939).
* (pl) *Taksonomia wrocławska* ("Una Taxonomía de Wroclaw"; con atros, 1951).
* (fr) *Sur la liaison et la division des points d'un ensemble fini* (con atros, 1951).
* (pl) *Sto zadań* ("100 Problemas", 1958).
* (en) *One Hundred Problems In Elementary Mathematics* (1964).
* (pl) *Orzeł czy reszka* ("Cara u cruz?", 1961).
* (pl) *Słownik racjonalny* ("Un Diccionario Racional", 1980).

Chunto con Stefan Banach (1929) establió  Studia Mathematica, y *Zastosowania matematyki* ("As Aplicacions de Matematicas", 1953).

## Referencias
*  Kazimierz Kuratowski, *A Half Century of Polish Mathematics: Remembrances and Reflections*, Oxford, Pergamon Press, 1980, ISBN 0-08-023046-6, pp.&nbsp;173–79 *et passim*.
*  Hugo Steinhaus, *Mathematical Snapshots* (segunda edición), Oxford, 1951, a cuestión d'a nota publicitaria

## Vinclos externos
*Hugo Steinhaus
Penya Gratal

A **penya Gratal** ye a montanya mas sinyalera d'a sierra de Gratal. Ye situada en o municipio d'a Sotonera (Uesca), a lo nord-este d'a capital. Tien 1.563 m d'altaria. A suya millor puyada ye dende l'entibo d'Arguis.

## Vinclos externos
*  En Mendikat
Ain

**Ain** (en francoprovenzal *En*) ye o departamento numero 1 de Francia, situato en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A suya población ye de 612.191 habitants (2012) en una superficie de 5.762 km², con una densidat de población de 106 hab/km².

O departamento ye dividito en 4 districtos, 23 cantons y 410 comunas. A suya capital ye a ciudat de Bourg-en-Bresse.

## Cheografía
Muga con Suiza, a l'este. De feito tiene infraestructuras comuns con iste pais, como l'aeropuerto de Cointrin u l'acelerador de particlas CERN.

## Historia
O departamento de l'Ain ye uno d'os departamentos establitos o 4 de marzo de 1790, mientres a Revolución francesa, encara que bi habió dimpués bellas modificacions en as suyas mugas.

## Se veiga tamién
* Lista de comunas de l'Ain.

## Vinclos externos

* Consello cheneral d'Ain
* Prefectura d'Ain
Aisne

**Aisne** (02) (en picardo *Ainne*) ye un departamento francés situato en a rechión d'Altos de Francia. O su nombre deriva d'o nombre d'o río homonimo que pasa por o suyo territorio, trescruzando-lo de este ta ueste.  
  
O departamento tiene 5 districtos (*[[arrondissement]]s*), 21 cantons y 796 comunas. A suya población ye de 535.489 habitants (1999) en una superficie de 7.369 km², con una densidat de población de 72,67 hab/km². A capital d'o departamento ye a ciudat de Laon, y as capitals d'os districtos son Château-Thierry, Saint-Quentin, Soissons y Vervins.

O president d'o Concello Cheneral d'o departamento ye Yves Daudigny.

O suyo chentilicio en idioma francés ye *axonais*, formato a partir d'o nombre en luengas celtas d'o río Aisne (*Axona*).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial departamental.
Los Draps

**Los Draps** ye un grupo aragonés de musica en catalán, formato en a comarca d'o Matarranya. O suyo estilo musical ye o punk-core entrepitato con instrumentos tradicionals aragoneses como a donzaina.

## Historia
O grupo prencipio en l'anyo 1992 tocando en as fiestas d'os lugars d'o Matarranya y arredols, fendo sobre tot versions de cancions d'atros grupos.

En 1997 o grupo fue establito oficialment. Dentran en o grupo *Torretes* (batería), *Rosset* (teclau) y *Arsís* (baixo) antimás de *Guenen* y *Colero* que yeran os guitarristas (o segundo antimás o cantaire). A primera actuación d'o grupo estió en o estiu de 1998 en Penyarroya chunto con os grupos de La Codonyera *[[Azero (colla)|Azero]]* y *Artrosis*. Dimpués facioron cuantos conciertos mas por a comarca d'o Matarranya. A la fin de 1999, *Sisco* deixó lo grupo estando substituyiu por *Kolores*, l'actual batería.
  
En o estiu de 2000 se gravó a maqueta *Terra de Frontera* y se fan conciertos importants por toda a cheografía d'a Francha y atros puestos como as Islas Balears, antimás s'incorpora a lo grupo lo guitarrista *Txutxa*.

*Dani del Colero*, lo cantaire, deixa o grupo en 2002. As nuevas voces son *Sérgio* y *Kolores* y agora solo bi'n ha un guitarrista, *Txutxa*. Dentra en o grupo *Flare* que toca a dulzaina fendo un cambio en o estilo d'o grupo a punk-rock con gaita.
   
En febrero de 2004 gravoron a canción "Matarranya", poesía d'o poeta Desideri Lombarte, natural de Penyarroya. Mas tardi s'incorpora a lo grupo *Jorgito*, segundo dulzainero. Se fan gravacions de temas como "Cultura Popular", "Revolució" (*[[Revolución]]*) y "Feixistes" (*[[Faxismo|Faxistas]]*). En noviembre d'ixa mesma anyada dentra en o grupo lo guitarrista *Marc* (ex de Notinkson).

O suyo primer disco *No mos fareu callar!* (*No mos farez callar!*) apareixe en 2006, o disco incluye 11 cancions en catalán y una, "Entalto lo pueblo" en aragonés y destacan as colaboracions de *Kapi* (Azero), *Isa*, *Miguel* y *Chabi* (Prau), *Kaspas* (Visión Túnel), *Josep* (Temps al Temps) y *Jandro* (Mallacán). Iste mesmo anyo a canción "Cultura Popular" recibe o premio a la millor canción de luenga minoritaria d'Aragón en os VIII Premios d'a Musica Aragonesa.

En aviento de 2011, o grupo fació oficial a suya deseparación.

En 2013 retornan en o festival *Esfendemos a Tierra 2013* en Artieda. Continando con a suya actividat dica hue.

## Miembros
Os zaguers miembros de Los Draps estioron:

*Alex: Voz
*Kolores: Batería y coros
*Marc: Guitarra
*Txutxa: Guitarra y coros
*Espígol: Baixo
*Flare: Donzaina
*Jorgito: Donzaina
*Natalia: Donzaina

## Discografía
* *Terra de frontera* (2000)
* *No mos fareu callar* (2006)
* *Un crit al vent* (2008)
* *La Penúltima Bala* (2017)

Belunas d'as suyas cancions estioron incluitas en bels recopilatorios:
* *Correllengua* (2002)
* *Binissalem* (2002)
* *Atles musical, una llengua de convit*
* *Una [[ababol|roella]] al cor*
* *Cultura de resistència vol.2* (2004)
* *[[O Zaguer Chilo II]]* (2018)

## Vinclos externos
* Myspace oficial
*  Vidio con a canción "Cultura popular"
*  Una canción en aragonés de Los Draps

## Referencias
Luengas chadicas

As **luengas chadicas** son una familia de luengas charratas en o largo d'o norte de Nicheria, Nícher, Chad, Republica Centroafricana y Camerún, que fan parte d'as luengas afroasiaticas. A luenga chadica mas fablata ye l'ausa, *lingua franca* de gran parti d' Africa occidental.

Ye dividita en cuatro subgrupos:

* Luengas biu-mandara.
* Luengas chadicas orientals.
* Luengas masa.
* Luengas chadicas occidentals.
Luengas biu-mandara

As **luengas biu-mandara** son una familia lingüistica que incluye 79 idiomas y dialectos (seguntes o SIL) fablatos en Africa. Fan parti d'as luengas chadicas.

Actualment a clasificación en brancas se realiza por letras y numeros.
Baixo Rin

O **Baixo Rin** (en francés *Bas-Rhin*, en alsaciano *Underelsàss*) ye o departamento numero **67** de Francia, situato en a colectividat territorial d'Alsacia y a rechión de Gran Este, con capital administrativa en Estrasburgo.
Ardenas

:*Ta la rechión situata en Belchica, Luxemburgo y Francia, se veiga [[Ardenas (rechión)]].*

**Ardenas** (08) (en francés: *Ardennes*) ye un departamento francés situato en a rechión de Gran Este.

## Cheografía
* Muga a lo norte con Belchica, a l'este con o departamento de Mosa, a lo sud con o d'o Marne, y a l'ueste con Aisne.
* Punto mas alto: La Croix-Scaille (501m).
* Punto mas baixo: salida d'o río Aisne en Brienne-sur-Aisne (57 m).
* Ríos prencipals: Mosa, Aisne, Chiers.
Aube

**Aube** (10) ye un departamento francés situato en a rechión de Gran Este, con capital en a ciudat de Troyes. O suyo chentilicio francés ye *aubois*.

A suya población ye de 292.131 habitants (1999) en una superficie de 6.004 km², con una densidat de población de 48,66 hab/km², y en fan parte 3 districtos, 17 cantons y	431 comunas.
Eintracht Frankfurt

O **Eintracht Frankfurt** ye un club polisportivo alemán, d'a ciudat de Frankfurt d'o Main en Hesse. Fue establiu en 1899 y tien seccions de artes marcials, atletismo, badmintón, balonmán, basketbol, boxeyo, chimnasia, dardos, esgrima, esporte de combate, esportes d'hibierno, esportes electrónicos, fútbol, fútbol de mesa, golf, hockey chelo, hockey hierba, ice stock sport, luita, ping pong, rugby, sección d'aficionados de fútbol, tenis, triatlón, ultimate frisbee y voleibol.

A sección mes conoixida ye la suya sección de fútbol, que chuga en a Bundesliga.

## Equipación
* **Primera Equipación**: Camiseta roya y negra, pantalons negros y calzas royas.
* **Segunda Equipación**: Camiseta negra, pantalons negros y calzas negras.

## Estadio
A devantadera d'o Waldstadion, en l'actualidat conoixiu como Deutsche Bank Park por motius comercials, se fació o 21 de mayo de 1925.

## Palmarés futbolistico
* **[[Bundesliga (Alemanya)|Bundesliga]] (1):** 1959.
* **[[Copa d'Alemanya de fútbol|Copas d'Alemanya]] (5):** 1974, 1975, 1981, 1988 y 2018.
* **[[Copa d'a UEFA]]/[[UEFA Europa League]] (2):** 1980 y 2022.
* **[[Copa Intertoto]] (1):** 1967.

## Himno
A musica y as parolas son de K.Westphal y H.Böcher:

:*Im Herzen von Europa liegt mein Frankfurt am Main*
:*Die Bundesliga gibt sich hier gar oft ein Stell-Dich-ein*
:*Hier gibt es eine Eintracht, die spielt Fußball ganz famos*
:*Man kennt sie nicht nur am Mainestrand - nein auf der ganzen Welt*
:*Und wenn sie gewinnt im Waldstadion, dann ist die Stimmung groß*

:*Eintracht vom Main, nur du sollst heute siegen!*
:*Eintracht vom Main, weil wir dich alle lieben!*
:*Schieß noch ein Tor, dem Gegner in den Kasten rein!*
:*Jeder wird sagen, ohne zu fragen in dieser schönen Stadt am Main*
:*Eintracht aus Frankfurt, du schaffst es wieder, Deutscher Meister zu sein!*

:*Der Eine liebt sein Mädchen, und der andre liebt den Sport*
:*Wir schwören auf die Eintracht auch mit unserm Ehrenwort*
:*Führt sie der Weg mal fort von hier in andre Stadien rein*
:*Wir sind in Gedanken immer bei Dir, nie wird es anders sein*
:*Begleiten wird sie unser Chor, drum stimmen alle ein*

:*Eintracht vom Main, nur du sollst heute siegen!*
:*Eintracht vom Main, weil wir dich alle lieben!*
:*Schieß noch ein Tor, dem Gegner in den Kasten rein!*
:*Jeder wird sagen, ohne zu fragen in dieser schönen Stadt am Main*
:*Eintracht aus Frankfurt, du schaffst es wieder, Deutscher Meister zu sein!*

## Referencias

## Vinclos externos

* Pachina oficial d'o club.
* Pachina no oficial d'o club.
Idioma guanche

O **guanche** ye o nombre por o que ye conoixito o conchunto de parlas que charraban os antigos habitants d'as Islas Canarias, as clamatos guanches. O suyo codigo ISO 639-3 ye `gnc`.

Ye muerto dende o sieglo XVIII, si bien puede que chicotas comunidaz o continaran emplegando dica o sieglo XIX. Ye relacionato con as luengas berbers o *imazighen* fabladas en o continent africano, seguntes o paradigma predominant en l'actualidat.
Valle de Puértolas

A **valle de Puértolas** ye una valle pirenenca fincada a o Sobrarbe, d'entre as vals d'a Cinca y de Vio, y a cual incluye per a suya capelera bellas fincas d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols. Ye también separada d'a valle d'Anyisclo per es mallatos d'as Sestrals y d'es foratars d'Escuaín per o Castiello Mayor, mientres que bellas vegadas también ixas se'n diz que bi perteneixen.

## Imáchens


Image:Abies_alba_(val_de_Puértolas).jpg|Un abiete (*Abies alba*) con as faixas de Puyarruego y Belsierre endezaga.
Image:131.Faixetas de Bestué.JPG|Envista d'as faixetas d'o lugar *puertolás* de Bestué.
Image:113.Agüerro_en_as_colors.jpg|As colors de l'agorrada sobre es caixigars d'a val.
Imachen:144.Ermita_de_San_Miguel_(Bestué).jpg|As mans d'a capelera per partis d'a *Montanya Sensa* a l'alto corso de *l'Arirés* u *Arrés*.
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (Pisa, 15 de febrero de 1564 - Florencia, 8 de chinero de 1642), estió un astronomo, filosofo, matematico y fisico italiano, que estió relacionato con a revolución cientifica. Os sus logros incluyen a millora d'o telescopio, gran variedat d'observacions astronomicas, a primera lei d'o movimiento y un refirme important ta o copernicanismo. Ha estato considerato como lo "pai de l'astronomía moderna", o "pai d'a fisica moderna" y o "pai d'a ciencia".

## Vinclos externos
Calvados

:*Iste articlo ye sobre un departamento francés en Normandía; ta atros usos, se veiga *'Calvados (desambigación)**''.


**Calvados*' (14) ye un [[Departamentos de Francia|departamento]] d'a [[Rechions de Francia|rechión]] de [[Normandía]], [[Francia]]. En fan parte 4 [[Districtos de Francia|districtos]], 25 [[Cantons de Francia|cantons]] y 528 [[Comunas de Francia|comunas]]. A ciudat prencipal y [[Capital (politica)|capital]] d'o departamento ye [[Caen]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 648.385 habitants ([[1999]]) en una [[superficie]] de 5.548 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 117 hab/km².

A suya economia ye principalment basata en a producción de [[leit]], [[sidra]] y un [[brandy]] de [[mazana]] que leva iste [[Calvados (alcohol)|mesmo nombre]]. Os desembarcos de las tropas [[Aliatos (Segunda Guerra Mundial)|aliatas]] en o [[Día D]] ([[1944]]) estioron en as suyas plachas.

Seguntes a falordia o suyo nombre procede d'un barco [[Espanya|espanyol]] de l'[[Armada Invencible]] clamato *Çalvador'' (Salvador) que naufragó en as suyas costas.
Feminismo

O **feminismo** u **movimiento feminista** ye o conchunto d'ideyas y accions que busca favoreixer os intreses d'as mullers en situacions a on son sosmesas a lo poder masculín y por tanto de modificar posicions de desigualdat y violencia a las mullers.

## Galería d'imáchens

Imachen:Annie Kenney and Christabel Pankhurst.jpg
Imachen: Louise Weiss.jpg
Imachen: Antisuffragists.jpg
Imachen:Photograph of American Women Replacing Men Fighting in Europe - NARA - 535769.tif
Imachen: 8marchrallydhaka (55).JPG



## Referencias

## Vinclos externos

*  Mullers en rete
Socialismo

O **socialismo** ye una doctrina politica ligada a la clase social d'o proletariau, oposada a lo capitalismo y a la clase social d'a burguesía, y que tien como obchectivo la socialización d'os medios de producción, cambio y trasporte, a supresión d'as clases socials y o repartimiento d'a riqueza seguntes l'aportación de cadagún en o treballo.

## Se veiga tamién
* Marxismo.
* Marxismo-leninismo.
* Comunismo.
* Anarquismo.

## Vinclos externos

*  ''¿Qué es el socialismo? Bases y características''.
Tauromaquia

A **tauromaquia** (d'o griego *ταῦρος*, toro, y *μάχεσθαι*, luitar) en o suyo significato amplo, se refiere a tot o referent a la practica de lidiar toros, estando a suya expresión mas elaborata a *[[corrida de toros]]*. Ye una fiesta popular en Aragón y belatros países d'Europa como Espanya, Portugal y o sud de Francia, asinas como bels países d'America Latina como Mexico, Colombia, Perú, Venezuela, Ecuador, Panamá y Bolivia y como espectaclo d'exhibición en China, Filipinas, Estados Unitos y Cuba.

En a Corona d'Aragón tenemos conoixencia d'a tauromaquia dende a Edat Meya, y Chuan I en yera amant. Un texto de l'Archivo d'a Corona d'Aragón describe como demandaba os servicios d'un matador de toros:

## Movimientos antitaurinos
Dende a fins d'o sieglo XX, diferents grupos ecolochistas y animalistas, como la Grupo Antitaurino Oscense, demandan a prohibición d'as corridas de toros, sin guaire suerte. En as Islas Canarias as corridas de toros fuoron prohibidas por o Parlamento de Canarias o 30 d'abril de 1991 dende una Iniciativa Lechislativa Popular (ILP) presentata por l*'Agrupación Tinerfeña de Independientes*. A ciudat de Barcelona, se declaró de traza oficial contra a tauromaquia en l'anyo 2004 por una petición popular que arreplegó 245.000 firmas y a Cheneralidat de Catalunya lo fació o 28 de chulio de 2010 con efecto d'1 de chinero de 2012 ta toda Catalunya contra as corridas de toros pero protechiendo os *[[correbous]]*.

## Referencias
Adam Małysz

**Adam Henryk Małysz** (naixito de Wisła o 3 d'aviento de 1977) ye un brincador polaco, ganador de dos medallas olimpicas y cuatro medallas d'oro en os Campionatos Mundials de brincos d'esquí. Cuatro vegatas ha ganato a Copa d'o Mundo (2001/2002, 2002/2003, 2003/2004 y 2006/2007), como o primer brincador que lo fació tres vegatas a l'arreu. Ha ganato lo títol d'os Campionatos de Polonia en os brincos d'esquí 17 vegatas y tres vegatas ha obtenito lo títol d'o Millor Esportista de Polonia.

Małysz prencipió a suya carrera cuan teneba seis anyos. En 1994 por primer vegata en a suya vida saltó en a competición d'a Copa d'o Mundo. Tamién en ixa anyada, en Innsbruck ganó os primers puntos en a clasificación cheneral d'ixe torneyo.

En 1996 en a capital de Noruega, Oslo, Adam Małysz ganó lo primer concurso d'a Copa d'o Mundo d'a suya carrera. En 2001 ganó lo Torneyo d'os 4 Trampolins. En a temporada 2001/2002 ganó a Copa d'o Mundo estando lo primer representant de Polonia en a historia d'os brincos en fer-lo. En os Chuegos Olimpicos 2002 en Salt Lake City ganó dos medallas: o bronce en o trampolín K-90 y a plata en el K-120.

En 2001, dos vegatas en 2003 y en 2007 ganó lo títol de Campión Mundial.

## Vinclos externos
Charente Maritimo

**Charente Maritimo** (17) (en francés *Charente-Maritime*) ye un departamento francés situato en a rechión de Nueva Aquitania. Os suyos habitants se claman en francés *Charentais-Maritimes*.

A suya población ye de 557.024 habitants (1999) en una superficie de 6.864 km², con una densidat de población de 81 hab/km².

D'o departamento de Charente Maritimo en fan parte 5 districtos, 27 cantons y 463 comunas. A suya capital ye a ciudat de La Rochelle, y l'actual President d'o Consello Cheneral departamental ye .
Aragón TV

**Aragón TV** ye a marca comercial de *Televisión Autonómica de Aragón S.A.*, canal publica de televisión aragonesa aintro d'a *[[Corporación Aragonesa de Radio y Televisión]]* (CARTV). Dica l'anyo 2010 a televisión autonomica emplegaba a denominación ***Aragón Televisión***.

O logotipo d'Aragón TV ye una "A" enclinata, de color roya y amariella, sobre un fundo de color negra. Iste logotipo ye pareixito a lo d'Aragón Radio y a lo de CARTV.

Aragón TV prencipió a emitir en prebatinas a prencipios d'aviento de 2005 y o 22 d'aviento d'ixa mesma anyada substituyó l**achuste de barras'' por un ciclo d'imáchens sobre [[Aragón]]. O [[25 de febrero]] de [[2006]] realizó a suya primera emisión con o partiu de fútbol [[Real Zaragoza]]-[[FC Barcelona]], tornando a la fase de prebatinas dimpués d'o partiu.

As emisions oficials d**Aragón TV*, prencipioron o día [[21 d'abril]] de [[2006]], en vispras d'o *Día d'Aragón* ([[23 d'abril]]), estando un d'os primers programas una gala especial de presentación.

== Vinclos externos ==
*  [http://www.aragontelevision.es/ Web Oficial d**Aragón TV*'].
*  Web Oficial d''''Aragón Radio'''.
*  Web Oficial de '''CARTV'''.
Johannes Gutenberg

**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg**, mas conoixiu simplament como **Johannes Gutenberg**, naixiu en 1398 de Maganza y muerto o 3 de febrero de 1468 en ixa mesma localidat, estió un ferrero alemán conoixiu en estar l'inventor d'a imprenta (1450). O suyo millor treballo estió a dita *[[Biblia de Gutenberg]]*, que ye considerau como lo primer libro impreso con tipografía móvil, y que estió clau ta la propagación d'as ideas de Martín Lutero y con ixo d'a Reforma protestant. Estió involucrau en un famoso caso chudicial en a suya natal Maguncia, an salioron a la luz detalles d'o suyo invento que dica ixe momento yeran secretos.

## Referencias
Racismo

O **racismo** ye l'actitut u manifestación de discriminación u persecución y que reconoixe u afirma que a chent de diferents razas tiene distinto valor, que istas diferencias pueden estar mesuratas u catalogatas cherarquicament, y que resultan en a ventaixa economica, politica y social d'un grupo en relación a atros. Historicament, o racismo ha servito ta chustificar l'imperialismo, a esclavitut y o chenocidio de muitos pueblos.

## Se veiga tamién
* Apartheid.
* Xenofobia.
* Abolicionismo d'a esclavitut.
* Antirracismo.

## Vinclos externos

* Pachina web d'a Federación espanyola de SOS Racismo.
*  Pachina web de SOS Racismo Aragón.
Corcega d'o Sud

**Corcega d'o Sud** (en francés: *Corse-du-Sud*, en corso: *Pumonti*) ye un d'os dos departamentos franceses situatos en a isla de Corcega. Muga a o norte y a o nord-este con o departamento d'Alta Corcega y a o sud, a l'este y a l'ueste con a mar Mediterrania. A ciudat d'Aiacciu ye a capital d'o departamento y d'a isla.

## Se veiga tamién
*Lista de comunas de Corcega d'o Sud
Alta Corcega

**Alta Corcega** (en francés: *Haute-Corse*, en corso: *Cismonte*) ye un d'os departamentos franceses d'a isla de Corcega. Muga a o norte y a l'ueste con a mar Mediterrania, a l'este con a mar Tirrena y a o sud y a o sud-ueste con o departamento de Corcega d'o Sud. A suya capital ye a ciudat de Bastia.

## Se veiga tamién
* Lista de comunas de l'Alta Corcega
Fundamentalismo relichioso

Se clama **fundamentalismo** a distintas corrients relichiosas que promueven a interpretación
literal d'un texto «fundamental» (como por eixemplo l'Alcorán u a Biblia) como autoridat maxima, ante o cual denguna atra autoridat puede invocar-se, y que deberba imponer-se sobre as leis d'as sociedaz democraticas. En un sentiu amplo, tamién s'identifica con as corrients anti-mudernistas de distintas relichions. A vegatas se trafuca con o milenarismo u o mesianismo, u li s'asocia con *fanatismo* u *extremismo*, anque iste zaguero termin gosa reservar-se ta actituz especificament politicas.

## Vinclosos externos
Terroba

**Terroba** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja en a comarca de Camero Viejo.

A suya población ye de 30 habitants (2006) en una superficie de 8,84&nbsp;km², con una densidat de población de 3,39 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Terroba se troba situada a 791 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 32&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Nanbudo

O **nanbudo** ye un arte marcial chaponés. Fue establito por Yoshinao Nanbu (que ya heba establito o *[[Sankukaï]]*) en 1978. Ye un arte marcial defensivo, basato en a elusión.

O nanbudo tien tres brancas:
*As tecnicas de luita (*Budoho*).
*As tecnicas de salut (*Kidoho*).
*As tecnicas de desarrollo d'a propia persona (*Noryokukaihatsuho*).

## Vinclos externos
*  Pachina oficial d'a Federación Mundial de Nanbudo.
*  Pachina oficial de l'Asociación Espanyola de Nanbudo.
Lucien Briet

**Lucien Henri César Briet** (París, 2 de marzo de 1860 - †Charly-sur-Marne, 4 d'agosto de 1921) estió un escritor, fotografo, explorador y pireneista francés.

Recorrió lo Pireneu aragonés y contribuyó a espandir muitos puestos d'iste, especialment a val d'Ordesa que conoixió en 1881. As suyas obras contribuyoron a amostrar a necesidat d'a creyación d'o Parque Nacional d'Ordesa.

Beluns d'os suyos treballos destacatos sobre o Pireneu aragonés nos fablan d'o macizo de Marmorés, a Penya Montanyesa, a sierra de Guara, os congostos d'Entremont y d'o río Vero, a val de Vio, o río Flumen, o Salto de Roldán u Bielsa. Muitos d'istos escritos, a mayor parti cuadernez manuscritos, chunto con fotografias d'istos puestos (unas 1.600 imáchens), se troban en o Museu d'os Pireneus de Lorda. Important tamién ye o suyo libro *Bellezas del Alto Aragón* (*Bellezas de l'Alto Aragón*) publicato en Uesca en 1913 an conta as suyas gambadas por Ordesa, a val de l'Ara, Escuaín, Bielsa u Mascún.

## Honors
### Eponimia
Actualment en Sobrarbe a comarca organiza anyalment un certamen fotografico, con o tema d'o patrimonio cultural d'ista comarca, que leva o nombre de Lucien Briet y en a dentrada d'a val d'Ordesa bi ha un molimento en memoria de l'explorador francés.

## Obras
* *Alto Aragón pintoresco*, colección de tarchetas postals publicadas en Francia, pero vendidas en Aragón, 1912
* *Bellezas del Alto Aragón*, 1 vol. editau por a *Deputación de Uesca* en 1913, reeditada en 1977, y en 2 vols. en 1988 y en 2003 por ixa mesma institución.
* *Aux Pyrénées !*, artíclos y fotografías, viaches por a versant francesa d'o Pireneu, 1892 - 1906 reunius por André Galicia, 1 vol. editau por *éditions de la Ramonda*, París, chunio de 2017.

## Vinclos externos
*  Lucien Briet
Świnoujście

**Świnoujście** (en polaco *Świnoujście*) ye una ciudat important d'a rechión historica de Pomerania Occidental Superior en a Polonia meridional, sobre o río Swina y o Mar Baltico. Tien una población d'alto u baixo de 41.400 habitants y 197.23 km² de superficie.
Globalización

A **globalización** ye un cambio social fundamentato en o incremento d'a interconexión entre diferents sociedatz. Se puede aplicar en muitos contextos: globalización cultural, industrial, economica, etcetra. En cheneral, ye equivalent a *internacionalización*, anque o zaguer termin remarca o papel d'os estaus en iste proceso.

O termin globalizazión s'emplega a sobén ta referir-se a una serie de tendencias que s'han feito plateras sobretot en a segunda metat d'o sieglo XX, basatas en l'aumento d'o movimiento internacional de mercaderias, capital, información y personas, y o desarrollo tecnolochico, organizativo y legal asociato a istos procesos.

## Bibliografía
*  Bauman, Zygmunt. *Globalització: les conseqüències humanes*. Edicions d'a Universidat Oberta de Catalunya, 2001. ISBN 978-84-7306-677-8. 
*  AGUILAR MONTEVERDE, Alonso. Globalización y Capitalismo. México: Plaza & Janés, 2002, ISBN 978-968-11-0503-7.
*  BAUMAN, Zygmunt. *La globalización: consecuencias humanas*. México: Fondo de Cultura Económica, 2002, ISBN 950-557-330-8.
*  BRÜNNER, José Joaquín. *Globalización cultural y posmodernidad*. Santiago de Chile: Fondo de Cultura Económica, 1998, ISBN.
*  FERRER, Aldo. *Hechos y ficciones de la globalización*. Fondo de Cultura Económica, Buenos Aires, 1997, ISBN 978-950-557-244-1.
*  FRIEDMAN, Thomas L. *The World Is Flat: A Brief History of the Twenty-first Century*, Farrar, Straus and Giroux, Nueva York, 2005, ISBN 978-0-374-53048-8.
*  GHEMAWAT, Pankaj. *Redefiniendo la globalización: la importancia de las diferencias en un mundo globalizado*. Ediciones Deusto, Barcelona, 2008, ISBN 978-84-234-2606-5.
*  GIDDENS, Anthony. *Europa en la era global*, Ediciones Paidós Ibérica, 2007 ISBN 978-84-493-2036-1.
*  GODIO, Julio. *El mundo en que vivimos: un ensayo sobre el derrumbe del socialismo real y el significado de la autorrevolución del capital*. Editorial Corregidor, Buenos Aires, 2000 ISBN 978-950-05-1322-7.
*  IANNI, Octavio. *Teorías de la globalización*. México: Siglo XXI Editores, 1996, ISBN 978-968-23-2001-9.
*  NORBERG, Johan. *En defensa del capitalismo global*. Unión Editorial, Madrid, ISBN 978-84-7209-469-7.
*  ROBINSON, William I. *A Theory of Global Capitalism: Production, Class, and State in a Transnational World*. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2004, ISBN 978-0-8018-7927-2.
*  SAMPEDRO,José Luis. *El mercado y la globalización*. Barcelona: Destino, 2002.
*  WOLF, Martin. *Why Globalization Works*. Yale University Press, 2004 ISBN 978-0-300-10252-9.

## Vinclos externos
Luengas amerindias

As **luengas amerindias** son as luengas charratas en America antis d'a plegada d'os europeus a iste continent. Mientres os zaguers 500 años muitas d'iestas etnias y luengas han desapareixito. Hue o castellano, portugués, anglés y francés (as luengas d'orichen europeu) son as luengas predominants en os países americanos y as luengas nativas no tienen guaire consideración dende as institucions. Ye una clasificación lingüistica no cientifica, sino nomás cheografica, en referir-se a luengas de muitas familias lingüisticas sin de relación entre ellas.
Idioma canarés

O **canarés** (*ಕನ್ನಡ Kannaḍa*) ye una luenga dravidica fablata por 50 millons de personas en o estato de Karnataka (sud d'a India).
Anglés australiano

L**'anglés autraliano** (en anglés: *Australian English*; abreviatura: *AuE*)  ye a forma d'emplegar l'anglés en Australia. Encara que l'anglés no tien estatus oficial seguntes a Constitución d'Australia, l'anglés australiano ye a luenga oficial *[[de facto]]* d'o país y a luenga charrada por a mayoría d'a suya población.

O dialecto australiano prencipió a diferenciar-se de l'anglés britanico dimpués d'a creyación d'a colonia de Nueva Galas d'o Sud en 1788 y fue reconoixiu como diferent de l'anglés britanico en 1820. Se desenvolicó por a interacción entre os primer pobladors d'a isla que charraban una gran variedat de dialectos mutuament intelichibles procedents d'as Islas Britanicas y ascape se torno en una nueva variant diferent d'a luenga anglesa.

A variedat australiana de l'anglés ye diferent d'atros dialectos d'ista luenga en o suyo vocabulario, accento, pronunciación, rechistro, gramatica y ortografía. A ortografía australiana ye muit pareixita a la britanica, con bellas excepcions. As editorials, escuelas, universidaz y o Gubierno gosan emplegar o *Macquarie Dictionary* como punto de referencia ortografica estándard.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Centro d'o diccionario nacional australiano
*  Introducción a la fonetica y fonolochía australianas
*  Diccionario Macquarie
*  Organización Mundial de l'anglés
Miranda d'Ebro

**Miranda d'Ebro** (en castellano *Miranda de Ebro*) ye una ciudat y municipio espanyola situada en a provincia de Burgos, comarca de l'Ebro y partiu chudicial d'Miranda d'Ebro (en ye la suya capital, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón.

En 2008 a suya población yera de 40.060 habitants en una superficie de 101,33 km². con una densidat de población de 390,69 habitants/km².

## Cheografía
A localidat de Miranda d'Ebro se troba situada a 471 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 80 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia, y de 323&nbsp;km d'a ciudat de Madrit, a capital d'Espanya.

Ye trescruzada por o río Ebro.

Comprende o nuclio de población u lugar dito Valverde de Miranda.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Web oficial de Miranda d'Ebro.
*  Pachina web d'o ''Instituto Municipal de Historia'' de Miranda d'Ebro.
Sercué

**Sercué** ye un lugar d'o municipio de Fanlo, en a provincia de Uesca. Actualment no tien habitants.

## Toponimia
Ye un caso de toponimo con terminación -ué que indica pertenencia, dezaga de l'antroponimo *SIRICUS* (documentato en Bologne) u SIRICCO (documentato en Aquitania).

## Fiestas
*16 d'agosto, *Fiesta Mayor* fendo honor ta Sant Roque.
*15 de setiembre, romería ta a ermita de Sant Urbez.
Borda

:*Iste articlo tracta sobre as bordas. Ta atros emplegos de «borda» se veiga *'borda (desambigación)**.''


**Borda** u **buerda*' (d'o [[superstrato francico en aragonés|francico]] <*bord'', «tola») ye un nombre chenerico ta cuantas menas d'edificacions emplegadas cheneralment ta cubillar-ie o bestiar u t'alzar-ie productos agricolas (mas que mas, a pastura d'o bestiar). Pallers, graners, lenyeras, tota ixa mena d'edificios son clamados "bordas" en es lugars pirenencos.

Os usos tradicionals d'istes edificios yeran variatos. Se i alzaba a hierba y as mieses antes d'a trilla, mientres que en atros puestos se i guardaban animals domesticos. L'uso cutiano d'istes edificidos fa que se'n trobe muitas amanadas ta os lugars, y a sobén arredolando as eras ta chirar-ie o grano dimpués de trillar-lo.

Ista mena d'edificios se feba servir de barra a barra d'es Pireneus, y son clamaus por iste nombre en Aragón, Catalunya, Occitania, Andorra y Euskal Herria. En bel puesto de Sobrarbe s'emplega a variant diftongada "buerda", que ha quedato fosilizata en a toponimia en o nombre d'o lugar d'a Buerda.

## Se veiga tamién
* Pallero.
* Granero.
* Hierbero.
* Lenyera.
* Cort.
* Estallo (edificio).
* Cuadra.
* Arner.

## Referencias
Ceresuela

**Ceresuela** (en a pronunciación tradicional de Vio */θe.ri.'swa.la/* , en castellano *Ceresuela*) ye un lugarón despoblato d'o municipio de Fanlo. Fincau en a cabelera d'a val de Vio, amán d'a naixencia d'a Yesa a es piez d'a Rayoala (1.705m), aintro d'o circo glaciar que forman a *Man de l'Estallo* per o sud-sud-ueste, d'a on se i vei as puntas d'a Musela (1.804m), Comiello (1.894m) y l'Estallo (1.690m), y a *Man de Metils*  per an se baixa ta o barranco d'Aso y a *valle* de Fanlo.

## Toponimia
*Ceresuela* puet estar un diminutivo toponimico de *[[Ciresa]]* con sufixo -uela. La razón de formación d'un diminutivo toponimico n'un caso como este podió estar poder diferenciar Ceresuela de *Ciresa* (Val d'Echo), que yera un puesto con un important monesterio y muito mes conoixito.

## Fiestas
*15 d'aviento romería ta a ermita de Sant Urbez.
Gallisué

**Gallisué** ye un lugarón despoblato d'o municipio de Fanlo, en a Provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe. Fincato en a boca d'a Val de Vio per a cuenca d'a Yesa, amán de l'Ermita de Sant Mamés en o paso entre a Yesa y o Congosto d'as Cambras.

## Fiestas
*15 d'aviento, romería ta a ermita de Sant Urbez.
Sant Roque

**Sant Roque** ye naixiu, d'alcuerdo con a tradición, de Montpeller (Reino de Mallorca hue Francia) y estió en vida un pelegrín que marchó ta Roma y encetó una marcha per toda Italia en os siguients anyos, dedicando-se a fer curas de toz os infectaus per a Peste, a cual arribó a condenar a suya propia vida. A existencia d'este santo s'ha d'enmarcar mes que probablement en a segunda metat d'o sieglo XIV, y a suya defunción en Voghera, anque en i hai atras hipotesis que dicen que habría estau en a mesma Montpeller.

O culto ta este santo s'estendilló a-escape dimpués d'o sieglo XV. Alavez, dende Venecia s'enamploron os suyos horizonts ta o mundo chermanico y, en especial, os Países Baixos. En 1477, cuan s'heba estendillau una altra epidemia de peste, se fizo fundación en Venecia d'una confrairía que, fendo-le honor, treballó con os empestaus, a cual se conoixió dende l'inte como "*La Confraternitá*" u *Scuole di San Rocco*. Ixa agrupación en fomentó lo culto alzando-le capiellas y centros d'hospicio per toda Italia.

Muitos templos le son adedicaus per tot lo mundo, pero en especial en ye uno en París, a man d'o Museu d'o Louvre, que s'alzó per orden d'o rei de Francia Luis XIV en l'anyo 1563, o cual ye destacau per as suyas caracteristicas arquitectonicas.

En o santoral cristiano, a suya onomastica se celebra o 16 d'agosto, estando per ixas calendas una d'as festividaz que mes a sobén se troba como fiesta patronal en muitas localidaz d'Espanya.
Imperialismo

O **imperialismo** ye a formación y mantenimiento d'imperios, ya siga por control territorial u por la adquisición de materias primas. Isto quiere dicir que ye a dominación politica u economica que eixerce un país economicament y en por tanto tecnolochicament superior sobre un país inferior en istos aspectos. O termin s'emplega ta describir a estratechia d'un país de mantener colonias y dominación sobre tierras luent d'o suyo territorio, siga u no clamato lo país a si mesmo "Imperio". A necesidat de colonizar ye important, ya en o sieglo XIX s'asocia tamién con o termin de potencia, en iste inte historico lo país que poseyeba colonias yera reconoixito como tal.

## Referencias
Charava

**Charava** (*Jarava* en grafía SLA, *Jaraba* en castellano) ye un municipio d'Aragón situato en a provincia de Zaragoza, en a comarca d'a Comunidat de Calatayú.

Tien una población de  habitants, en una superficie de 42,91 &nbsp;km² y una densidat de población de  hab/km².

## Toponimia
En a Bula de Lucio III, de 1182 s'escribe *Xarava*, pero ixa *x* no representa o fonema d'a *x* sino o fonema d'a *ch* como en las variants graficas medievals *Sanxo* y *Belxit* de "Sancho" y "Belchit". La tradición de representar o fonema d'a *ch* con una *x* encara contina en valenciano, on se representa con *x* bellas palabras que se prenuncian *ch* y no tienen una *x* etimolochica, (*[[Chest|Xest]]*, *[[Chestalgar|Xestalgar]]*, *[[Castiello de Chinquer|Xinquer]]*, *[[Chuliella|Xulilla]], etc...

En a mayor parte d'os textos [[Edat Meya|medievals]] antigos s'escribe *Jarava*, y asinas ye encara en o [[Fogache de 1495]]. Tamién existiba la variant *Gerava*. Dimpués apareixe escrito *Xarava* en un contexto de [[castellanización]], (en a primera etapa de castellanización a *ch* de *chent* se castellaniza como *xente*). Dimpués ixa -x- ha evolucionato d'alcuerdo con a fonetica historica d'o castellano convertindo-se en una *j* velar en o [[sieglo XVII]].

== Clima ==   
A suya temperatura anyal ye 12.43&nbsp;°C, con una temperatura meya en [[chinero]] de 5.01&nbsp;°C y en [[chulio]] de 21.68&nbsp;°C.

== Historia ==
En o [[sieglo XIV]] feba part d'a [[seixma d'el río Ibdes]], adintro d'a [[Comunidat de Calatayú (medieval)|Comunidat de Calatayú]].

== Demografía ==
<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:382
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:77 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:316
  bar:2000 from:0 till:321
  bar:2002 from:0 till:326
  bar:2004 from:0 till:316
  bar:2006 from:0 till:324
  bar:2008 from:0 till:349
  bar:2010 from:0 till:360
  bar:2012 from:0 till:355
  bar:2014 from:0 till:329
  bar:2016 from:0 till:315
  bar:2018 from:0 till:280
  bar:2020 from:0 till:282
 
</timeline>


== Economía ==
A [[economía]] de Charava se basa prencipalment en o [[turismo]] termal. Bi ha tres [[balneario]]s, o *Balneario d'a Virchen*, o *Balneario de Serón* y o *Balneario de Sicilia*, toz éls creyatos en os [[sieglo XIX]]. Manimenos as propiedaz d'as suyas [[augua]]s ya yeran conoixitas dende tiempos d'os romanos.

As tres plantas embotelladoras que existen en o lugar, *Fontjaraba*, *Fontecabras* y *Lunares'', tamién son importants ta la suya economía dende que en 1860 istas auguas estioron declaratas d'utilidat publica.

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Referencias
Sant Úrbez

**Sant Úrbez** estió un santo posiblement naixito de Bordeus (Francia) que trescruzó os Pireneus durantes a *Reconquista* aragonesa ta recuperar ta la fe catolica as reliquias de Sant Chust y Sant Pastor que yeran en territorios musulmans. Dimpués de cumplir ixa misión, diz que fincó en as valles d'o Pireneu aragonés ta continar con una vida d'ermitán per as esplugas d'a tierra que huei ye Sobrarbe.

En son diversos os puestos de l'Alto Aragón a on se suposa que bi fayó estancia. Primer de toz, una espelunga en o congosto d'as Cambras (Valle de Vió, amán d'o canyón d'Anyisclo) a on s'alzó una ermita (se veiga ermita de Sant Úrbez) basando-se en a suposición que o santo bi heba vivito. Alavez dimpués d'ixes anyos, o santo marchó ta la Ribera de Fiscal on diz que bi heba ito pastor (cultos en Albella, Fiscal y Sant Martín d'a Solana) d'antes no marchase enta es sarratos de Guara, a Guarguera y Sarrablo, d'on en machó ta la valle d'Onsera ta estar ordenato sacerdote per l'alavez prior Sant Martín d'o monasterio de Sant Martín d'Onsera. As zagueras estancias que se'n dicen estioron en Nocito (Plana de Uesca) on que s'enretirareba per os siguients anyos y dica a suya muerte, presuntament a la edat de 100 anyos.

O suyo culto gosa a profesar-se especialment en tiempos de sequera, cuan ye menester de plevias, como ta laltros santos altaragoneses como Sant Veturián.

### Templos en l'Alto Aragón
* A Ilesia de Sant Úrbez de Yosa de Sobremont.
* A ermita de Sant Úrbez en a boca d'a valle d'Anyisclo, on se'n i fa romerías o 15 de setiembre dende es lugars d'a *valle* de Fanlo, y o 15 d'aviento dende a val de Vió.
* A ermita de Sant Úrbez d'Albella (municipio de Fiscal), una ermita chicolona d'a Ribera de Fiscal.
* O santuario de Sant Úrbez de Nocito (Plana de Uesca), ta on remata una romería toz es zaguers domingos de chunio.
* L'antigo Monesterio de Sant Úrbez de Basarán, en o Sobrepuerto.

## Referencias

## Vinclos externos

*   Culto ta Sant Úrbez en Sant Chuste (Fiscal).
*  *[https://web.archive.org/web/20070718154350/http://perso.wanadoo.es/baranocito/mitos_y_leyendas.htm San Úrbez, Mitos y leyendas de Guara]*.
*  Jean-Joseph Saroïhandy: ''Un Santo Bordelés en Aragón''.
Ermita de Sant Úrbez de Fanlo

A **ermita de Sant Úrbez** ye una ermita romanica construita adintro d'una cambra u espluca ubierta en a boca d'a Valle d'Anyisclo mientres se bi plega per man d'o Congosto d'as Cambras. Queda a 400 m d'o puent de Sant Úrbez en l'alto d'una foz que i fa lo río Bellós, en o termín municipal de Fanlo, en a comarca aragonesa de Sobrarbe.

Ye éste lo puesto a on se suposa que Sant Úrbez i vivió mientres que estió como ermitano en Sobrarbe. Se diz que o santo vivió astí perque ixa espluca ye amanata d'o puesto a on i fayó un d'es suyos miraglos; se diz que d'un canto d'a foz d'o Bellós a on yera deixó cayer o suyo baculo, que yera prou mes curto que no l'amplura d'a breca, y que éste alavez i quedó concallato d'entre es cillos deixando un paso d'entre las dos espuenas d'o forato ta que es pastors podesen un puent. D'ixa traza es locals podioron construir o viello puent de Sant Úrbez que encara se i puet veyer huei lo día.

A construcción d'ista ermita ye simple, encavita adintro d'a suya espluca, ixa le fa las parez per 3 d'es suyos cantos y lo tellato. Una descontinidat d'a paret exterior fa bi permite la entrata d'a luz enta l'altar y la nau. Modernas obras de reforma n'han feto beroya la estructura, mientres que han permeso que l'altar y lo fundo d'o templo, que ye zarrato, recuperasen a forma arredolata de l'abside medieval.

### Procesions y romerías

O culto ta Sant Úrbez ye estendillato per es lugars de Sobrarbe, y per ixo se fan dos romerías anyals enta esta ermita, la una o 15 de setiembre dende es lugars d*'O Quinyón* de Fanlo (Fanlo, Buisán, Nerín y Sercué) y l'altra o 15 d'aviento dende es lugars d'a Valle de Vio (Vio, Buerba, Yeba y Ceresuela). Ademés, d'entre estas valles y la Ribera de Fiscal bi heba tradicionalment un *mutuo deber* per o cual cuan hi heba sequeras, es vecíns de Vio heban de transcruzar A Solana y baixar enta Albella ta pregar en a ermita de Sant Úrbez d'allá per a ruixada, y alavez es pobladors d'Albella y Sant Martín d'a Solana, cuan es veyeban venir, heban de marchar tornando enta la Ermita d'Anyisclo blandindo branquetas de buixo. Només que cuan s'heban acumplito ixas dos procesions se'n deciba que vendrían as precipitacions.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Anvista d'a ermita Imáchens.