Denominación d'Orichen Protechida Aceite d'o Semontano

A **Denominación d'Orichen Protechida Aceite d'o Semontano** ye una denominación d'orichen protechida aragonesa sobre l'aceite d'oliva virchen extra de gran calidat en as comarcas d'o semontano pirenenco d'a provincia de Uesca. Ye encara en tramite.

## Oríchens
O cautivo d'a olivera en istas comarcas tien una gran tradición, perdendo-se os suyos oríchens en o tiempo. En bels estudios d'investigación sobre a economía d'Aragón en l'Imperio romano, se cita y documenta a presencia d'oliveras en ista zona, lo que nos sinyala que ya i heba presencia d'o suyo cautivo, producción y consumo en a epoca romana.

Ya en zaguerías d'o sieglo XVIII, seguntes Jordán de Asso, o partiu de Balbastro yera con una producción anyal de 110.000 arrobas a segunda zona productora d'aceite d'Aragón nomás por dezaga d'Alcanyiz. Por ixas envueltas 12.000 arrobas veniban de Tamarit y 9.000 d'Albelda.

Se i pueden trobar oliveras centenarias como a "Olivera de Nadal" en Colungo u a "Olivera d'o Mont d'o Barón" en Aflor. Tamién destacan o "Paseyo d'a Alquezranas" en Alquezra u as oliveras singulars de lo Grau. En o "Bosque d'as Oliveras" de Buera se pueden veyer oliveras pertenecients a todas as variedaz catalogadas en ista DOP.

## Redolada
Adintro d'Aragón incluye 42 municipios de cuantas comarcas d'a provincia de Uesca amugadas por o norte por as sierras de Guara, Gabardialla, Aineto y o Gabardón y a val d'a Fueva; a o sud por o disierto d'os Monegros; en a parti oriental, o río Isabana fa de muga a o nord-este y a sierra d'Estadilla a o sud-este; y en o estremo occidental, o río Flumen a o nord-ueste y o río Alcanadre a o sud-ueste.

### Clima
En ista zona a olivera ye un cautivo de secano. As pluyas se concentran en primavera y en agüerro con una meya de precipitacions por debaixo d'os 600&nbsp;mm.

As temperaturas meyas anyals se troban entre os 12-15&nbsp;°C, no baixando as minimas absolutas de -6&nbsp;°C en tot l'anyo y no plegando as maximas absolutas que no dica os 37&nbsp;°C de meya. Ye important sinyalar que i hai cheladas que pueden afectar en as zagueras etapas d'o creiximiento d'o fruito, por lo que has variedaz han estau trigadas consecuentment.

D'hibierno bufa o cierzo en dirección nord-ueste a sud-este y en verano o saloc, que lo fa en dirección sud-este a nord-ueste.

### Demarcación cheografica
Os municipios incluyius en a Denominación d'Orichen son: Abiego, L'Abizanda, Adauesca, L'Aínsa-Sobrarbe, Angüés, Alquezra, Ascellas-Ponzano, Azara, Aflor, Balbastro, Barbunyals, Barcabo, Berbegal, Biarche, Boltanya, Casbas de Uesca, Castillón d'o Puent, Castiflorit, Castillazuelo, Colungo, Estada, Estadilla, Fonz, Lo Grau, Graus, Ilche, A Luenga, La Puebla de Castro, Lastanosa, Loporzano, Nabal, Olbena, Oz y Costeán, Peralta d'Alcofeya, Peraltiella, A Perdiguera, Pozán de Vero, Salas Altas, Salas Baixas, Santa María de Dulcis, Secastiella y Torres d'Alcanadre.

## Caracteristicas
As variedaz d'olivera presents en ista zona se caracterizan por tener una gran resistencia a o fredo y una gran fuerzoa pa retener o fruito. As olivas s'han de replegar dreitament de l'arbol.

### Variedaz
Se tracta d'una aceite d'oliva virchen extra multivarietal que ha de contener a o menos un 85% de una d'as siguients variedat autoctonas y locals reconoixidas, cautivadas en a zona cheografica definida: albareta, alcampelina, alía, alquezrana, blancal, caspolina, cerruda, empeltre, gordera d'o Semontano, muchuta, negral de Biarche, neral, nación, pansenya, piga, royeta y verdenya. Se i pueden incluyir atras variedat tamién cautivadas en a zona, pero que no suposarán mas d'un 15%.

## Producción y comercialización

### Almozaras

I hai un total de 9 cooperativas y almozaras productoras d'aceite d'oliva con DOP Aceite d'o Semontano:

* *Aceite de Artasona* (Artasona)
* *Aceites Ferrer* (Biarche)
* *Aceites Noguero* (Balbastro)
* *Cooperativa Aceite "La Unión"* (Salas Altas)
* *Cooperativa del Campo San Antonio* (Balbastro)
* *Cooperativa del Campo San Lorenzo* (Estadilla)
* *Hacienda Agrícola Ecostean* (Costeán)
* *Las Arbequinas de Rosalía* (Monesma de Sant Chuan)
* *OLEVM Torres Fajarnés* (Forniellos)

## Referencias

## Vinclos externos
*  Aceite d'o Semontano