Biescas

:*Iste articlo ye sobre a *'villa tensina** de Biescas. Ta o lugar ribagorzano se veiga [[Biescras de Bardaixín]]''.


**Biescas** ye una [[Lista de villas d'Aragón|villa]] y [[municipio]] d'a [[provincia de Uesca]] situata a 875m dencima d'o ran d'o mar en a [[Tierra de Biescas]] en o [[Pireneu|Pireneu aragonés]]. A villa ye dividita por o río [[Galligo]] en dos [[barrio]]s: ''Sant Pero'' y ''O Salvador'' que a la suya vegata se divide en ''A Penya'' y lo ''Barrio Baixo''. En cada un d'os dos barrios b'ha una ilesia que leva o nombre d'o barrio conservando a d'O Salvador un abside romanico. A población ye de bels 1.535 habitants ([[2014]]).

Historicament as prencipals actividaz d'a villa yeran l'[[agricultura]] y a [[ganadería]], anque hue s'ha convertito en un important centro turistico como a gran parti d'as localidaz d'a [[val de Tena]].

==Localidaz d'o municipio==
Hue fan parte d'o municipio de Biescas muitas localidaz que d'antes mas tenioron o suyo propio [[concello]]. O municipio de Biescas ye dividito en cuatre partes a on se troban os lugars y lugarons que lo forman:
* A [[Tierra de Biescas]], s'estendilla a o sud d'a villa y fan parte d'esta os lugars d'[[Orós Alto]], [[Orós Baixo]], [[Oliván]], [[Escuer Alto]], [[Escuer Baixo]] y Biescas.
* O [[Sobremont]] se troba sobre la Tierra de Biescas, en a compleganza d'o [[barranco d'Arás]], formato por [[Aso de Sobremont]], [[Betés de Sobremont]] y [[Yosa de Sobremont]].
* A [[Val de Tena]], a lo norte d'a villa de Biescas y dimpués de pasar o [[gorga de Santa Helena|congosto de Santa Helena]], a on se troban [[Búbal]], [[Piedrafita de Tena]], [[Polituara]] y [[Saqués]].
* A [[Val de Gavín]], en a parte oriental d'o municipio, mugando con o vecín municipio de [[Yesero]] por o [[puerto de Cotefablo]], a on se troba [[Gavín]].
Tamién fan parte d'o municipio as localidaz d'[[Ainielle]] (en o [[Sobrepuerto]]), [[Barbenuta]], [[Bergusa]], [[Casbas]], [[Espierre]], [[Susín]] y [[Xabierre-Cuarnas]] este zaguer en [[Sarrablo]].

D'antes mas o [[termin municipal]] yera dividito en dica seis concellos diferents:
* [[Gavín]].
* [[Piedrafita]] ([[Búbal]] y [[Saqués]]).
* [[Oliván]] (Susín, Orós Baixo, Orós Alto y Casbas).
* [[Escuer]].
* [[Aso de Sobremont]] (Yosa y Betés de Sobremont).
* [[Barbenuta]] (Espierre, Ainielle y Bergusa).

== Clima ==   
A suya temperatura anyal ye 10.92&nbsp;°C, con una temperatura meya en [[chinero]] de 3.15&nbsp;°C y en [[chulio]] de 20.36&nbsp;°C.

==Historia==
B'ha restas d'a ocupación humana en os territorios de l'actual municipio de Biescas dende os tiempos prehistoricos como puet veyer-se en o [[dolmen de Santa Helena]] con materials d'a [[Edat de Bronce]] u a posible actividat humana arredol de l'[[ibón de Piedrafita]].

En os tiempos d'os romanos ya se sabe que i pasaba a calzata romana que'n puyaba dende ''[[Samianigo|Sabiniacum]]'' dica o [[balniario de Pandicosa]]. Mas tarde mientres o periodo musulmán Biescas pendeba d'a ciudat de ''Wasqa''.

Con a reconquiesta cristiana, entre os anyos [[918]] y [[920]], o territorio estió repoblato y lo conte [[Sancho Galíndez II]] establió lo monesterio de ''Sant Andreu d'o Cercito'' en l'anyo [[950]], construito por grupos de [[mozarabe]]s que i plegoron dende [[Uesca]].

Bi habioron numerosas envasions mientres o [[sieglo XVI]] en a val por parti de [[biarn]]eses [[Luteranismo|luteranos]], dirichitos por [[Antonio Pérez]], [[secretario]] d'o rei [[Felipe I d'Aragón|Felipe I]] que heba fuyito ta [[Biarn]], y refirmatos por [[Henrique IV de Francia]]. O [[9 de febrero]] de [[1592]], dimpués d'o incendio d'a villa por os exercitos franceses, escayeció una batalla en [[Senegüé]], en a [[Tierra de Biescas]], en a cuala os invasors estioron redotatos por tropas i plegatas dende Chaca. Dende allora o puesto d'a batalla se diz barranco d'os Luteranos.

En a [[Guerra Civil Espanyola|Guerra Civil]] a villa practicament fue destruita igual que atros lugars d'a comarca como [[Orós Alto|Orós]] u [[Gavín]].

==Nombre==
O toponimo Biescas significa probablement ''dos lugars'', formato por o prefixo latín ''"bi-"'' y o sustantivo d'orichen prerromano ''"eska-oska"'' que significa lugar. Historicament os dos barrios d'a villa, ''A Penya'' y ''O Salvador'', han estato deseparatos uno de l'atro por o río y os habitants d'un canto y de l'atro heban de pagar un impuesto ta cruzar o Galligo por o solo puent que existiba.

==Molimentos==

* [[Ilesia de Sant Pero de Biescas|Ilesia de Sant Pero]], se troba en o barrio d'o mesmo nombre y se fació dencima d'una atra ilesia mas antiga d'a que nomás i queda hue o muro septentrional. A suya [[cripta]] ye de l'anyo [[1570]]. Ye la ilesia parroquial d'o barrio.
* [[Ilesia d'o Salvador de Biescas|Ilesia d'o Salvador]], orichinalment [[Romanico aragonés|romanica]] d'o [[sieglo XII]] se destruyió en a [[Guerra Civil Espanyola|Guerra Civil]] y hue nomás s'alza a suya cabecera. Ye situata en o barrio d'A Penya, estando-ne la suya [[ilesia parroquial]].
* [[Casa Chuan d'Acín de Biescas|Museu d'a Torraza]], construita en [[1580]] a Torraza yera o palacio-fuerte d'o infanzón Chuan d'Acín, hue amuestra en o museu l'actividat militar d'a epoca.
* Caseta d'os Carboners, ye situata aintro d'a val de l'Asieso en metat d'a [[selva]] a bels 1.070 metros d'altaria. D'antis mas la feban servir os carboners que treballaban en a val.
* [[Ermita de Santa Helena de Biescas|Ermita]] y [[dolmen de Santa Helena]], se troban os dos en a dentrata a la [[val de Lasieso]].

== Feria d'Agüerro ==

Totas as anyatas se celebra en Biescas a metat d'octubre a ''Feria d'Agüerro''. Actualment ye un d'os actos que mas turistas trayen ta Biescas chunto con as fiestas. En a edición de l'anyo 2008 a feria tenió un presupuesto de 92.000€, estando o prencipal evento d'a localidat

Tradicionalment yera una feria ganadera, pero actualment se realizan antimás de presents de bistiar, benda de produtos artesanals, esposicions de micolochía y actuacions musicals. Se divide en dos partes prencipalment, o pabillón d'a zona esportiba "Fernando Escartín Coti" a on se troban os puestos de produtos artesanals y os [[varanato]]s con o ganau que se troban chunto a o "Parque d'a Conchada". En o tradicional preset de bistiar destacan as razas montanyesas de [[uella]]s (como a [[churra tensina]] tipica d'a val, a [[rasa aragonesa]], l'ansotana, a xisqueta, a lacha, a navarra, a castillonaise, l'aure-campan, a baregeoise, l'aranesa, a ripollesa u a rouge de Rousillon), [[caballo]]s y [[mula]]s (como a mula u o [[macho pirenenco]]), [[craba|crapas]] y [[baca]]s.

Entre os alimentos artesanals que se venden en a feria destacan cada vegata mas en os zaguers anyos o paté y mas que mas o [[queso]]. En a edición de [[2008]] os vesitants mercoron mas de 5 toneladas de queso. En a feria se dan premios a os millors espositors de quesos, plegatos de totas as vals vecinas, prencipalment de [[Val de l'Aragón|l'Aragón]], [[Val de Roncal|Roncal]] y d'as vals [[Occitania|occitanas]] y tamién de [[Catalunya]] y [[País Basco]]. A feria fa parti d'o ''Rete de Ferias de Queso d'Espanya'' chunto con atras ferias aragonesas, catalanas, bascas, navarras y francesas.

== Demografía ==
<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1798
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:360 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:1243
  bar:2000 from:0 till:1294
  bar:2002 from:0 till:1305
  bar:2004 from:0 till:1362
  bar:2006 from:0 till:1513
  bar:2008 from:0 till:1712
  bar:2010 from:0 till:1634
  bar:2012 from:0 till:1589
  bar:2014 from:0 till:1535
  bar:2016 from:0 till:1470
  bar:2018 from:0 till:1479
  bar:2020 from:0 till:1474
 
</timeline>

<div id="1"><sup>**(1)**</sup><small> Entre o censo de [[1970]] y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a [[Barbenuta]], [[Escuer Baixo|Escuer]], [[Gavín]] y [[Oliván]].</small>
<div id="1"><sup>**(2)*'</sup><small> Entre o censo de [[1981]] y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a [[Aso de Sobremont]] y [[Piedrafita de Tena]].</small>

== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

=== Alcaldes ===


==Ditos==
Existiban a-saber-los ditos sobre los biesquenses entre los foranos que gosaban clamar-los *"pelaires"* (por l'antigo oficio de [[pelaire]] que yera prou estendillato en a villa) y tamién *"perifollers"* u *"bueis de pata blanca"*, aquí s'amuestran dos ditos populars:

:*Si vas ta Biescas,*
:*chugarás y aprenderás*
:*pero nunca ganarás*

:*La pelairina de Biescas*
:*se ha dejau de decir*
:*que con manzanas pudridas*
:*nos harían fuir*

==Fiestas==
*De lo [[14 d'agosto|14]] a o [[18 d'agosto]], fiestas patronals en honor a [[Sant Roque]] y [[santa Helena]]
*O [[13 de chunio]], en honor a Sant Antón de Padua se realiza una romería a l'[[ermita de Santa Helena]].
*O tercer cabo de semana d'octubre, se fa a tradicional feria ganadera hue Feria d'Agüerro.

==Esporte==
*[[Unión Deportiva Biescas]]
*[[Fernando Escartín]]

== Personalidaz naixitas de Biescas ==
*Categoría principal:'' Naixitos de Biescas.

## Localidaz achirmanatas
* Artés
* El Aargub

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos

* Biescas
* Pachina oficial
* Biescas en Os Zerrigueltaires