O Pueyo d'Araguás

:*Iste articlo tracta sobre o municipio d**o Pueyo d'Araguás*'. Ta atros emplegos d'o toponimo **Pueyo** u **Araguás** se veiga **[[O Pueyo (desambigación)]]** u **[[Araguás (desambigación)]]**.*


*'O Pueyo d'Araguás** (''El Pueyo de Araguás'' en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] d'a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]].

A suya [[Población humana|población]] ye de  habitants en una [[superficie]] de 61,78&nbsp;[[km²]] y una [[densidat de población]] de &nbsp;hab/km².

== Cheografía ==
O Puyo d'Araguás se troba situau a 697 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o ran d'a mar, a una [[distancia]] de 121 [[km]] d'a ciudat de [[Uesca]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia.

Ye un municipio que brinca d'entre a [[valle d'a Cinca]] y a [[valle d'a Fueva]], en a parte mes alta d'a cual bi tien as extensions d'o [[Baixo Penyas]], bel lugar d'o cual pertenixen a o suyo [[achuntamiento]]. O suyo [[termin municipal]] sigue alto u baixo a muga que debuixa a [[río Cinca|Cinca]] per l'ueste, tenindo-be buegas con [[l'Aínsa-Sobrarbe]] (a man d'o ''bario de Sudiera'' d'a mesma villa de [[l'Aínsa]] que bi plega en o canto sud-ueste), con [[A Buerda]] mientres 3 u 4&nbsp;km per l'ueste, con [[Puertolas]] per o nort-ueste, y con [[A Espunya]] tammién per o norte, en una linia recta que a priesas s'enfila per as gleras d'a [[Penya Montanyesa]] y tota a crestera d'a [[Sierra Ferrera]] que ye la muga natural d'entre es dos municipios. Per alto d'[[Ermita d'A Espelunca (A Fueva)|A Espelunca]] a muga d'o municipio baixa seguindo a linia que marcan a [[Penya Madrid]] (1982&nbsp;m, punta d'a Sierra Ferrera), a lenera d'[[Ermita d'A Espelunca (A Fueva)|a mesma ermita]] y o [[Tozal d'A Muera]] (1037&nbsp;m) enta la fondalada d'[[val d'a Fueva|A Fueva]], cortiando per meyas d'o ''Barranco d'o Plano'' (mesmo que baixa enta [[Arro]]), ta enfilar-se dimpués enta l'alto per as [[faixa]]s d**Almozaras* d'a [[sierra d'Arro]] que la han de portar enta [[A Pardina d'O Soto]] per a on que alto u baixo fa a linia dica l'Aínsa. A muga mes lierga ye, per ixo, a que tien con o [[A Fueva|municipio d'A Fueva]].

== O nuclio urbán ==

O nuclio d'O Pueyo ha conservato dica os nuestros días a fesionomía regular d'un lugar [[sobrarbe]]nco de fa sieglos, con prou [[casa]]s tradicionals y sin de nuevas construccions, y encara prou una estructura de lugar aversato enta una sola carrera central a on que se-bi ubren as puertas d'as viviendas, mientres que per as [[frontera]]s d'a zaga no bi heba mes que puertas d'os patios u talment corrals y bordas.

Esta estructura urbanistica permetiba de defender o lugar con prou mes trazas, deixando-ne o final d'a carrera ubierto per o sud anque enchascato d'entre casas de manera que estás posible trangar-lo con una [[barana]] u puerta, y con a dentrata prencipal per baixo d'a [[Ilesia (edificio)|ilesia]], que con a [[torre]] plena d'[[aspillera]]s, constituyeba l'[[edificio]] mes fácil d'esfensar y asinas un [[bastión]] en a puerta d'o lugar. Os enchaques d'ixa manera de construir han remaso dica os nuestros días en a memoria oral d'os pobladors mes ancianos d'a comarca, beluns en dicen que yera "*ta defender-se en tiempos de Napoleón*", altros "*ta cuan veniban os franceses*". Probablement, os oríchens d'ixa traza constructiva son mes antigos que no a [[Guerra d'o Francés|guerra contra Napoleón]], y caldría millor de mirar-los d'entre es conflictos hispano-franceses d'o [[sieglo XVI]], que condicionoron de manera efectiva a fisionomía de tantos lugars montanyeses.

Una d'as casas d'o lugar ye *Casa Coronas*, a mes antiga conoixita en [[Sobrarbe]], alzata en o [[1549]].

== A ilesia ==

A [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'O Pueyo tien calendata a suya construcción en o [[sieglo XVI]], o sieglo que, chunto con [[sieglo XII|o XII]], estió a epoca d'a construcción d'os mes numbrosos edificios de Sobrarbe. A ilesia ye consagrata a la [[Cruz cristiana|Santa Cruz]], d'estilo simplero, mes que construita con una vuelta interior ye una d'as ilesias mes simples d'a comarca. Tien, como altras edificacions relichiosas d'a comarca, [[aspillera]]s defensoras en a frontera suya, y as manieras constructivas con as cuals s'alzó son transicionals d'o [[gotico aragonés]] enta o [[arte renaixentista|renaixentismo]].

A mes singular d'as caracteristicas d'este edificio no ye si que a presencia d'un [[esconchurador]] a l'alto de tot d'o [[campanar]], per cuentas de puesto en o suelo como a o mes gran numbro d'ilesias pirenencas que ne tienen.

A ilesia d'O Pueyo, como totas as d'o suyo municipio, pendeban d'antes mes d'o sinyorato de [[Sant Veturián d'Asán]], o [[monesterio]] mes poderoso de [[Sobrarbe]] y de [[Ribagorza]], que con O Pueyo achuntaba baixo d'as suyas posesions mes d'una cincuentena de [[lugar]]s d'as dos [[comarcas d'Aragón|comarca]]s, de [[Socastiello]] enta [[Chía]].

== Demografía ==
<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:176
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:36 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:163
  bar:2000 from:0 till:160
  bar:2002 from:0 till:150
  bar:2004 from:0 till:151
  bar:2006 from:0 till:164
  bar:2008 from:0 till:155
  bar:2010 from:0 till:150
  bar:2012 from:0 till:154
  bar:2014 from:0 till:145
  bar:2016 from:0 till:156
  bar:2018 from:0 till:154
  bar:2020 from:0 till:161
 
</timeline>


== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

=== Alcaldes ===


== Fiestas ==
* [[3 de febrero]]: emprenuta d'as fogueras de [[Sant Blas]].
* [[16 d'abril]]: *'Fiesta Mayor*' fendo honor ta [[Santa Engracia]]. Tammién diz que se fa una romería enta l'alto enta la [[ermita de Santa Engracia (Araguás)|ermita d'a santa en o Mont d'Araguás]].
* [[26 de chulio]], romería enta la [[ermita de Santa Ana (O Pueyo d'Araguás)|ermita de Santa Ana]].

== Veyer tamién ==
*[[Lista de municipios de Uesca]].
*[[Sierra Ferrera]].
*[[Baixo Penyas]].
*[[Sant Veturián d'Asán]].

==Referencias==


== Vinclos externos ==

* [http://www.aragonesasi.com/aragones/huesca/pueyodearaguas/index.php Estadisticas d'O Pueyo d'Araguás en *AragonEsAsi.com*].
* [http://www.sobrarbe.com/sobrarbe.php?niv=3&cla=_1EH1C1WGA&cla2=_1EV0XXL8R&cla3=_1EV0XZGAI&tip=3 O Pueyo d'Araguás en o portal *Sobrarbe.com''].
* Información d'O Pueyo d'Araguás.
* ElPueyoDeAraguás.com, web d'a concellería de turismo d'o municipio.