Chudería de Zaragoza

A **chudería de Zaragoza** u **alchama chudieva de Zaragoza** estió una d'as comunidaz hebreas mas importants d'Al-Andalus, a comunidat chudieva mas important d'o Reino d'Aragón y, dimpués d'os rebolicios de 1391, d'a Corona d'Aragón.

## Situación
Inicialment l'alchama se trobaba dentro d'as murallas romanas d'a ciudat, pero en l'anyo 1273 Chaime I permitió que los chudieus s'instalasen tamién en a zona contigua difueras d'a muralla, amán d'o Coso, en o que se clamaría la chudería nueva u d'os callizos. En zaguerías d'o sieglo XIII a chudería viella ocupaba la cantonada sudoriental de l'antigo recinto romano, extendendo-se per lo norte dica las proximidaz d'a carrera Mayor y la Madalena, y plegando per l'ueste dica la carrera Sant Chil, estando rodiada en a parti interior a la muralla per un muro de ladriello. Se comunicaba con a resta d'a ciudat per meyo de seis puertas que se zarraban per a nueit y mientres a Semana Santa.
L'acceso prencipal se reyalizaba a traviés d'a clamada Puerta Ferriza, que se trobaba en o Coso, a l'altura de l'actual carrera Santo Dominguito.

## Descripción
L'alchama contaba con a lo menos cinco sinogas amás de hespitals y centros de beneficencia, centros d'ensenyanza, banyos publicos y rituals, fornos, carnecerías, tabiernas y, difuera d'a ciudat, en un tozal de Miralbueno, un fosal. L'edificio mas important de l'alchama yera la Sinoga Mayor, que tot y con estar gran acabó no estando prou pa toz los fidels, con os cuals s'habilitoron atras sinogas: a sinoga menor, a sinoga de Bicurholim, a sinoga de Talmud Torá y a sinoga de Bienbenist.

## Historia
### Dominio musulmán
A tolerancia inicial d'os invasors musulmans enta las atras relichions d'o libro permitió la florada d'as comunidaz chudievas en a peninsula. Zaragoza, capital d'a suya propia taifa, atrayió y alochó una d'as comunidaz chudievas mas importants d'Al-Andalus. Entre los sieglos X y XI destacoron figuras como Yoná Ibn Yanáh, medico y escritor; Yekutiel ben Isaac, poeta que plegó a aconseguir la dignidat de gran visir; lo suyo disciplo lo poeta y filosofo Solomo Ibn Gabirol; lo tamién poeta y filosofo Ibn Paquda; lo medico y botanico Ibn Buqlaris; y lo poeta Yehuda Halevi.

### Dominio cristiano

A suya población chudieva creixió en o sieglo XII como consecuencia d'a plegada de refuchiaus que fuyiban d'o fundamentalismo almuade. O reinau de Chaime I veyió l'acceso de chudieus zaragozanos a beluns d'os puestos mas altos d'o reino, como Jahudá d'a Cavallería que estió baile de Zaragoza. Atros linaches chudieus importants de Zaragoza estioron los Alazar y los Alconstantín.

L'alchama tamién creixió como resultau la plegada de chudieus franceses dimpués de succesivas expulsions d'os chudieus d'ixe reino. Asinas se calcula que en l'anyo 1369 a población yera de bels 1500 vecins.

O sieglo XV marcó la baixada d'a comunidat a causa d'a creixent persecución y discriminación, rematando con a expulsión de 1492 que acabó con l'alchama chudía de Zaragoza, con muitos d'os suyos miembros exiliaus y atros convertius, pero no per ixo acceptaus plenament en a sociedat cristiana.

Os chudieus de Zaragoza s'exilioron enta dos destins. Un d'éls estió lo norte d'Africa a on plegoron familias como los "Nathan" y los "Benisti". L'atro estió la ciudat de Tesalonica que yera alavez baixo dominio turco.

## Medicina
Os chudieus zaragozanos destacoron per a suya medicina. Asinas, a-saber-los reis d'Aragón contaban con o servicio de medicos chudieus zaragozanos como per eixemplo Jucef Almerech que asistiba a Chaime I, Jucef Ibn Cemero y Mosé Alatzar que asistiban a Chuan I, Junez y Salomón Trigo que asistiban a Alifonso IV. En 1469 Abiatar Ibn Crescas operaba con exito d'ungletas a Chuan II qui en agradeiximiento ordenaría la construcción d'o Reyal Monesterio de Santa Engracia.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Guía de la Judería de Zaragoza. Álvaro López Asensio. ISBN 978-84-8380-460-5
*  La judería de Zaragoza. Paso a paso. Susana Lozano Gracia, Asunción Blasco Martínez. Concello de Zaragoza.