open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gave d'Aulorón

A **gave d'Aulorón** (u gave de Sauvatèrra), en francés *gave d'Oloron*, ye un río occitán, situato en o Biarn, en o sud-ueste de Francia.

O termin *[[gave]]* s'emplega ta clamar a un curso d'augua en a zona d'os Pireneus occidentals. Ye una palabra d'orichen precelta que se fa servir muit a sobén en ista zona, habendo perdito o suyo nombre orichinal muitos ríos ta decir-se actualment *a gave de...*.

O naixedero d'o río ye en o forcallo d'a gave d'Aspa y a gave d'Osal, drenando una compleganza d'una superficie de 2.456 km², con un cabal meyano de 102 m³/s en Escòs.

En o suyo curso, d'una longaria de 143,1 km, trescruza dos departamentos franceses, Pireneus Atlanticos y Landas dica plegar en la suya desembocadura en a gave de Pau.

## Departamentos y localidaz que trescruza
***[[Pireneus Atlanticos]]**:
**Avitenh
**Andrenh
**Lajuson
**Araus
**Aren
**Atòs-Aspins
**Audaus
**Autarriba
**Autavièla-Sent Martin-Vidéren
**Berrauta-Camun
**Bastanès
**Bunhenh
**Carressa
**Castanheda
**Castèthbon
**Castètnau-Camblong
**Dònhen
**Escòs
**Estòs
**Geronce
**Guinarte-Parentias
**Gurs
**Jaces
**Laas
**Laduish
**Lèren
**Meritenh
**Monthòrt
**Momor
**Narp
**Navarrencs
**Aulorón
**Aràs
**Aurin
**Ossenx
**Puei d'Auloron
**Preishac de Gèusvath
**Préchacq-Navarrenx
**Sendòs
**Sent Gladia-Ariba-Munenh
**Sent Pèr de Lèren
**Sauceda
**Sauvatèrra
**Sus
**Susmior
**Berdets
**Vièlanava de Navarrencs
***[[Landas]]**:
**Pèira Horada
**Sòrda l'Abadia

## Vinclos externos

## Referencias
Vena (desambigación)

O termino **vena** puede referir-se a:
*Un tipo de vaso sanguinio. Se veiga **[[Vena]]**.
*A radiz d'as plantas. Se veiga **[[Radiz]]**.
Crevillent

**Crevillent** (*Crevillent* en catalán y oficialment, *Crevillente* en castellano) ye un municipio valenciano, en a comarca d'o Baixo Vinalopón, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Elche.

A suya población ye de 28.432 habitants (2008) en una superficie de 103,30 km², con una densidat de población de 275,24 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *Crevillent*, se crei que ye derivato d'o latín *CRIVILIENUS*, variant de *CRIVILIANUS*, con sufixo de pertenencia, igual que en o baixoaragonés *[[Crivillén]]*, caso tipico de terminación -en d'orichen latín. En tot caso mos ha arribato dende l'arabe *Qirbilyân* y trazas pareixitas. En catalán valenciano ha desarrollato una -t final por analochía con as parolas con participio activo de present, que rematan en -ant, -ent. En as "Chestas d'o rei don Chaime" s'escribe *Crivillén* coincidindo con a localidat baixoaragonesa:

## Cheografía
Crevillent ye situato a 130 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 8,2 km d'Elche, a capital d'a suya comarca y partiu chudicial, y a 32,3&nbsp;km d'Alicant, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O suyo termin municipal muga a l'este con Elche, a lo sud con Catral, a l'ueste con Albatera y a lo norte con El Fondó de les Neus y Asp.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Nuestra Sinyora de Belén, una ilesia prencipiata en o sieglo XVIII y que remató en 1829.

## Localidaz achirmanatas
*1968:  Fontenay-le-Comte (Vendée, Países d'a Loira, Francia)
*2005:  Fontenay-le-Fleury (Yvelines, Isla de Francia, Francia)

## Vinclos externos

*Pachina web oficial municipal.
Santa Pola

**Santa Pola** ye un municipio valenciano, en a comarca d'o Baixo Vinalopón, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Elch.

A suya población ye de 30.987 habitants (2008) en una superficie de 58,6 km², con una densidat de población de 528,78 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Santa Pola ye situata a 6 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 19 km d'Alicant, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Castiello de Santa Pola, un castiello en estilo renaixentista. L'edificio fue construito en 1588 ta protecher a la población y a los barcos d'o suyo puerto d'os ataques d'os piratas.
*Casa romana d'o Palmeral, una casa romana d'o sieglo IV.

## Vinclos externos
Radiz (desambigación)

Una **radiz** puet estar:
*L'organo soterranio d'as plantas. Se veiga **[[Radiz]]**.
*Una rechión anatomica d'os dients. Se veiga **[[Radiz dentaria]]**.
*Una rechión anatomica en a inserción d'os niérvols en o medollo espinal. Se veiga **[[Radiz medular]]**.
*O primer directorio d'una hierarquía en informatica, se veiga **[[Directorio radiz]]**.
*Una función matematica de formula \sqrt{x}, se veiga **[[Radiz cuadrada]]**.
*Una función matematica de formula y = \sqrt[n]{x} = x^{1/n}, se veiga **[[Función radiz]]** (a función radiz cuadrada en ye un caso particular cuan *n* vale 2).
Vena

:*Ista pachina tracta sobre as *'venas** como vasos sanguinios. Ta altros emplegos d'a parola vena se veiga **vena (desambigación)**.''

En [[anatomía]], una **vena''' ye un vaso sanguinio que conduz a sangre dende os capilars enta lo corazón, portiando, en amés gran parte d'os causos, dioxido de carbonio y altros productos que volan as celulas d'os teixitos. Tamién b'ha casos de venas que transportan oxicheno, como a vena pulmonar, que en leva dende os polmons enta lo corazón.

As venas gosan disposar-se de maniera mes superficial que no las arterias, en cualques casos cuasi a ran d'a piel. A suya situación anatomica en o cuerpo se fa mes variadera que no aquellas, pasando per puestos diferents de persona a persona.

## Se veiga tamién
* Corazón
* Arteria
* Capilar
* Varicie

## Vinclos externos

## Referencias
Turcomans

**Turcomans** ye a denominación d'os pueblos turquicos d'a branca Oguz que no se sedentarizoron en a Edat Meya y continoron estando pastors nomadas. Os turcomans se pueden dividir en dos tipos prencipals d'alcuerdo con o contexto historico y cheopolitico.
*Turcomans d'Asia Central.
*Turcomans d'Orient Meyo.

## Referencias
Mixars

Os **mixars** (en tartaro *мишәрләр*) habitan entre os ríos Oca y Volga, en a part meridional d'as republicas de Chuvaxia, de Tartaria y de Mordvinia (Rusia). En 1912 yeran uns 200.000 individuos, dende 1926 los han contabilizato como tartaros. Charran un dialecto d'o tartaro de Kazán y son musulmans. Se crei que son descendients de poblacions nativas finesas d'a Volga que se turquizoron.

## Bibliografía
* Felipe Fernández-Armesto. *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*. 1996 Grijalbo.
Teptiyars

Os **teptiyars** (en tartaro *tiptärlär*, en ruso *тептяри*) son tartaros d'a Volga que emigroron ta l'este dimpués d'a conquiesta rusa de Kazán en 1552 y s'establioron chunto a los baixkirs. En 1912 yeran 300.000. Charran un dialecto con caracteristicas d'o tartaro y d'o baixkir.

## Bibliografía
*Felipe Fernández-Armesto. *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*. 1996 Grijalbo.
Alemans d'a mar Negra

Os **alemans d'a mar Negra** (en alemán *Schwarzmeerdeutsche*) viviban en Crimea, en a Tauride (Sud d'Ucraína), en Yedisán y en Buchac.

## Historia
En o sieglo XVIII Catarina II y Potemkin instaloron colons alemans pa repoblar a zona d'a mar Negra dimpués de derrotar a lo Khanato de Crimea. Dende 1815 atra ondata trayó alemans a lo sud de Besarabia (Buchac), y finalment ta Dobrucha.

Os alemans de Buchac fuoron forachitatos ta o III Reich cuan l'Exercito Royo Sovietico invadió Besarabia d'alcuerdo con o Pacto Ribbentrop-Molotov. En 1943-1944 os atros alemans d'a mar Negra se'n fuoron ta Alemanya a la vegada que os alemans retrocedeban debant d'as tropas sovieticas.
Yorucos

Os **yorucos** (en turco *Yörük*) son as zagueras comunidaz turcomanas que mantienen o tradicional modo de vida nomada en Anatolia, en especial en os Monts Tauro, habendo-ie tamién una menor presencia de yorucos en os Balcans. Tienen cierta frecuencia de caracters fisicos mongoloides, que cuasi no se troban en os turcos sedentarios d'Anatolia.

## Bibliografía
* Gonen, Amiram. *Diccionario de los pueblos del mundo*. Anaya&Mario Muchnik, 1996. ISBN 978-8479793500.
* Bosch Gimpera, Pedro et al *Las razas humanas* Tomo II. Ed. Instituto Gallach. Barcelona 1962.
Criaixens

Os **criaixens** (en tartaro *Керәшеннәр*) son tartaros d'a Volga convertitos a lo cristianismo ortodoxo. En o censo de 1926 feguraban 101.477 criaixens. Charran un dialecto tartaro con pocos arabismos y persismos que ya escribiban antes d'a revolución de 1917 en alfabeto arabe. Se fa distinción entre os viellos criaxens u *starokryashenos* convertitos en o sieglo XVI y os nuevos criaixens u *novokryashenos* convertitos en o sieglo XVIII. A mayor parte d'os nuevos criaixens tornoron a lo islam cuan en 1906 se produció una liberalización relichiosa. Por ser refusatos por os tartaros a sobén se casan con rusos, a los que se son asimilando.

## Referencias

## Bibliografía
* Felipe Fernández-Armesto: *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*. 1996 Grijalbo.
Tartaros de Lituania

Os **tartaros de Lituania** son ixemenatos entre Lituania, (en o sud-este y en Kaunas), Belarrusia (parte occidental d'a rechión de Minsk y nord-este d'a rechión de Brest) y Polonia, (sobre tot en a cantonera nord-ueste). Son musulmans y charran belarruso dende o sieglo XVI.
 
## Historia
Se crei que dimpués de participar en a batalla de Tannemberg u Grünwald en 1410 refirmando a los polacos y lituanos lis permitoron quedar-sen en Lituania.
Gazaros

Os **gazaros** estioron un pueblo d'as estepas euroasiaticas que ocupaba en l'Alta Edat Meya territorios a lo norte d'a Mar Negra a Mar Caspia y lo Caucas. Se crei que charraban una luenga turquica. Son celebres por haber tenito una clase dirichent que se convirtió a lo chudaísmo ye por haber tenito una mayor tendencia a sedentarizar-sen y organizar un estato que atros pueblos invasors d'as estepas.

## Historia
Dende o sieglo VII dominoron as riberas norte y ueste d'a Mar Caspia (dita encara en turco *Hazar Denizi* u "mar d'os Gazaros"), y dimpués a cuenca baixa d'o Volga de d'o Don. En a suya migración enta l'este plegoron a estar en contacto con os bulgaros y en absorbioron una parte en a ribera d'a Mar d'Azov. A fins d'o sieglo VII y principios d'o sieglo VIII os gazaros atacoron a los eslaus d'o Dniéper meyo, fendo desapeixer-ie a cultura de Pen'kovka. Esto se reflecta en o rechistro arqueolochico, con os trasoros amagatos d'esta epoca "antiguedaz d'os antos". Os arqueologos documentan l'aparición d'os gazaros en o sud de Rusia con a formación d'a cultura de Saltov.
 
Tamién se crei que os gazaros tenioron como vasallos a los hongaros, que habrían migrato ta l'ueste baixo o suyo dominio.

En o sieglo VIII os gazaros yeran aliaus d'os bizantins y luitaban cuentra a expansión d'os arabes musulmans. S'ubrió un itinerario comercial entre l'Imperio Romano d'Orient y Asia Central que pasaba por Khorezm y norte d'a Mar Caspia, travesaba o territorio gazaro aproveitando os grans ríos y remataba en os puertos d'a Mar d'Azov y Crimea. Os gazaros fundoron ciudaz en ixas rutas comercials, por o que se sedentarizoron en parte. Os gazaros estioron mes abanzatos en a creyación d'un estato que atros pueblos nomadas d'as estepas, obligando a pagar tasas aduaneras y tenendo un exercito permanent.  En a segunda metat d'o sieglo VIII a clase dirichent gazara se convirtió a lo chudaísmo pa no aliniar-se ni con garra corrient cristiana ni musulmana.

En o sieglo IX os gazaros entroron en decadencia por l'aparición d'atros pueblos que cambeyoron o equilibrio de poder: 
*Os varegos, que fundoron principatos dende a Mar Baltica dica a Mar Negra dimpués unificatos baixo a Rus de Kiev.
*Os pazinacos, que emigroron ta l'ueste trescurzando o territorio gazaro y devastando-lo.

En 964-965 Sviatolav de Kiev invadió o territorio d'os bulgaros d'a Volga, dimpués o territorio gazaro y destruyió en 965 a suya capital, Sarkel, una ciudat fortificata chunto a la desembocadura d'o río Don. En 969 cayó Itil, en a desembocadura d'a Volga en a Mar Caspia, a man de l'actual Astracán.

A desaparición d'o estato gazaro significó tamién a desaparición d'una barrera que contribuiba a aturar as migracions ta l'ueste d'os pueblos d'as estepas, que s'irán sucedendo en o tiempo.

As colonias d'a Republica de Chenova en Crimea recibiban a denominación de *Gazaria*, y en a traducción aragonesa de "La Flor de las Ystorias d'Orient" dicen *Tierra Gazera* a esta peninsula:

## Referencias
Batería

Una **batería** puet estar:

* En artillería, una '''batería''' ye un conchunto de piezas (canyons) situatas ta operar chuntas, equivalent en tamanyo a una companyía d'Infantería.
* En cocina, una '''batería''' de cocina son as ainas d'uso esclusivo ta a preparación d'alimentos.
* En electricidat, una '''batería''' ye un chenerador de corrient electrica por meyos electroquimicos.
* En musica, una '''batería''' ye un Instrumento musical formato por cuantos elementos de percusión en un grupo u orquesta. Tamién puet referir-se a o **[[batería (musico)|musico que tanye iste instrumento]]**.
Espada

:*Iste articlo ye sobre l**arma blanca*'. Ta atros usos se veiga espada (desambigación)*.


Una *'espada*' (d'o [[latín]] *spatha*) ye un [[arma]] [[Arma blanca|blanca]], a sobén de doble tallo, composada d'una folla recta de [[metal]] equipada si ye menester con una canal (depresión lonchitudinal), un mango y un protector que proteche a man d'o suyo portador. O cabo d'o mango ye ornamentau a sobén con un [[pomo (asidero)|pomo]].

A parola *espada* proviene d'o [[idioma latín|latín]] *spatha* (que tamién s'emplegaba ta decir a la espada luenga y recta que feba servir a [[caballería]] de l'[[Imperio Romano]]), y a la vegada ye un [[helenismo (lingüistica)|helenismo]] d'o latín que dimana d'o [[griego clasico]] *spathe*. Mientres o [[Reino Visigodo de Toledo]], un cuerpo de caballería yera dito os *espatarios* u *espatharios*.

== Espadas famosas ==
* *La Colada*, a espada d'[[o Cid Campiador]] guanyada en batalla a [[Remón Berenguer II]], seguntes una [[leyenda]].
* *Tizona*, a espada d'o Cid Campiador conservada en a actualidat.
* *Choyosa* u *Joyouse*, a espada de l'emperador [[Carlos Magno]].
* *Excalibur* y *Arondight*, as espadas d'o [[rei Artús]] y [[sir Lancelot]] respectivament.
* *Balmung*, a espada de [[Sigfreud]] en L'[[Aniello d'os Nibelungos]].
* *Durandart*, mitica espada de l'emperador [[Carlos Magno]], [[Roldán]] y [[Chuana d'Arco]].
* *Espada de Luz'', arma jedi d'a saga d'A Guerra d'as Galaxias.

## Notas


## Referencias

## Se veiga tamién
* Esgrima.

## Vinclos externos
Bastarás

**Bastarás** ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca, en o municipio de Casbas de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.

A suya población yera de 4 habitants en 2010.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullida en a obra de José María Lacarra *Documentos para el estudio de la reconquista y repoblación del valle del Ebro*, en *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón*, II, III y V, y documenta as variants *Bastaras*, *Bastares* y *Bastuas*.

A prencipios d'a decada d'os anyos 1970 a empresa FIMBAS que leva fincas cinecheticas compró tot o municipio de Bastarás fueras d'a ilesia, a fuent y as carreras, y fació un cletau que incluyó 270 hectarias de mont publico on yeran as foces de Rodellar de Biarche, o tramo de camín reyal entre Bastarás y Bara y zonas de dominio publico hidraulico como o barranco Solecio y Rebullón. A empresa FIMBAS cambió de propietario bellas vegadas: os propietarios de *[[Codorniu]]*, a firma francesa B.I.C y dimpués Victorino Alonso, qui rebaixó o suelo d'a espluga de Chaves 3 metros pa fer un pesebre-cubillar pa os animals.

## Demografía

## Casas
Os nombres d'as casas de Bastarás son:

*Arnal*, *Cebollero Rico*, *Cebollero Pobre*, *Garcés* y *Saso*.

## Molimentos
* Espluga de Chaves, un important chacimiento arqueolochico con un important livel estratigrafico d'o Neolitico destruyiu (a destrucción fue comprobada en l'anyo 2009, encara que ye anterior) por os propietarios d'a finca cinechetica que ocupa l'antigo termin d'o despoblau. Encara que o chacimiento no teneba protección legal por no estar declarau *[[Bien d'Intrés Cultural]]*, yera considerau uno d'os prencipals chacimientos d'o periodo en Aragón.

## Bibliografía
*  F.A.M y *[[Ecologistas en Acción]]*: *Repulsa por expolio*, en *[[Heraldo de Aragón]]*, 30 d'abril de 2009.

## Vinclos externos
*  Adolfo Castán Sarasa y Vicente Baldellou Martínez: ''Excavaciones en la cueva de Chaves de Bastaras (Casbas-Huesca)'', en *Bolskan: Revista de arqueología del Instituto de Estudios Altoaragoneses*, ISSN 0214-4999, num. 1, 1985 , pachinas 9-38, en *[[Dialnet]]*.

## Referencias
Espada (desambigación)

Una **espada** puet estar

*Un **arma blanca**. Se veiga a espada.
*O **Xiphias gladius**, comunment dito peix espada.
Uigurs (desambigación)

**Uigurs** se'n diz de:
*Os **[[Uigurs (alta Edat Meya)|uigurs]]** historicos, que formoron un imperio (Khanato Uigur), que succedió a los Tu-kiu y fue destruito por os Kirguizes de l'alto Yenisei.
*Os **[[uigurs amariellos]]** descendients directos d'os uigurs historicos.
*Os **[[uigurs]]**, pueblo turquico de luenga carluca d'o Xinjiang baptizato como uigur en l'Asamblea de Taixquent de 1921.
*Bels mongols dicen *uigurs* a los suyos vecins occidentals de luenga turquica d'a branca tuvana-tofalar.
Conchel

**Conchel** ye un lugar aragonés en o termin municipal de Monzón, comarca d'a Cinca Meya y provincia de Uesca.

## Toponimia
O lugar de *Conchel* s'escribiba *Cunchiel* en o *Libro del Reparo del General* de 1489-1491.

## Puestos d'intrés
* Restas d'o castiello.
* Ilesia de Santa María Madalena.

## Fiestas
* Chulio, Santa María Madalena.
Poblau Monsanto

**Poblau Monsanto** (en castellano *Poblado Monsanto*) ye un lugar aragonés situau entre os termins municipals de Monzón y Castillón d'o Puent (partida de **Barrio Armentera**), entre as comarcas de Cinca Meya y Semontano de Balbastro, en a provincia de Uesca.
Selgua

**Selgua** ye un lugar aragonés en o termin municipal de Monzón, comarca de Cinca Meya y provincia de Uesca.

En Selgua se troba una important terminal ferroviaria intermodal de mercaderías que da servicio a os poligonos industrials de Monzón.

## Se veiga tamién

*Linia 200 d'Adif.
**Estación de Selgua.
Bebils

**Bebils** (*Bibils* en catalán, *Bibiles* en castellano) ye un lugar aragonés en o termin municipal de Bonansa, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.

A suya población ye de 3 habitants (2008).

## Cheografía
O lugar de Bebils se troba situato a 1.190 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Toponimia
En o fogache de 1405 ordenato por as Corz de Maella s'escribe *Bebils*:

En o fogache de 1495 tamién s'escribe *Vebils*.

## Demografía

## Molimentos
* Ermita de Sant Salvador de Bebils, una ermita en estilo romanico d'o sieglo XII. Un conchunto d'estatuas que en son orichinarias s'exhiben en o Museu Nacional d'Arte de Catalunya, en Barcelona.
Gabarret

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés de Bonansa, en Ribagorza; ta atros usos, se veiga *'Gabarret (desambigación)**''.


**Gabarret*' (en [[idioma catalán|catalán]] *Gavarret'') ye un lugar aragonés en o termin municipal de Bonansa, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.

## Cheografía
O lugar de Gabarret se troba situato a 1.200 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Historia
A suya primera mención escrita ye de l'anyo 1053.

## Demografía

## Referencias

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Auroish

**Auroish** (en francés *Oroix*) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Vic de Bigòrra y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.

A suya población ye de 117 habitants(2011) en una superficie de 8,90 km², con una densidat de población de 13,14 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Referencias
Salars

Os **salars** (en salar *salar*, en chinés 撒拉族) habitan prencipalment as rechions chinas de Quingai y Gansu, con comunidaz aislatas en Bortala (Xinjiang). Son uns 85.000 individuos. Charran una luenga turquica y son musulmans sunnitas d'a escuela Hanafí. Tienen una cultura pareixita a la d'os huis (chineses musulmans).

## Lengua
Seguntes bels autors a luenga d'os salars tiene una base turquica-oguz que se puet remontar a estrato turquico chagatai (a lengua franca literaria d'os turquicos medievals) sobre o que s'implantoron caracteristicas d'os lenguaches locals.
 
## Historia
Reinhard F. Hahn diz que os parlants de l'idioma salar son descendients d'una subtribu parlant d'o turgo oguz que se deseparó d'a tribu principal enta o sieglo XV en l'aria de Sarmagant y emigró ta l'este establindo-se en China.

Os salars d'a cantonera oriental d'a provincia de Quingai tienen a creyencia tradicional que ya yeran en ixe territorio en o periodo Ming. En atras fuents se diz que arriboron en o suyo territorio en tiempos d'os Yuan, (a dinastía mongol que dominó China entre 1279 y 1368).

## Bibliografía
*  Gonen, Amiram. *Diccionario de los pueblos del mundo*. Editorial Anaya, 1996. ISBN 978-8479793500.
Uigurs amariellos

Os **uigurs amariellos** habitan a provincia chinesa de Gansu entre a Gran Muralla y los Monts Quilian. Parlan una luenga turquica propia encara que beluns prenioron fa sieglos o mongol. Son budistas lamaístas con restos de xamanismo.

## Luenga
A luenga d'os uigurs de Gansu evolucionó aislata d'atras luengas turquicas dica plegar a un punto que ya no ye intercomprensible con l'idioma d'os neouigurs de Xinjiang (os pueblos turquicos que son conoixitos dende 1920 como uigurs). A luenga d'os uigurs amariellos tiene muita influencia tibetana y chinesa. En tiempos d'a dominación mongol bels uigurs amariellos prenioron l'idioma mongol, que evolucionó enta una parla mongola propia d'os uigurs amariellos dita *yugur oriental*, en oposición a l'idioma turquico d'os uigurs amariellos dita *yugur occidental*. Beluns han perdito l'uso tanto d'o yugur oriental mongol como d'o yugur occidental turquico y parlan chinés.

## Historia
Enta l'anyo 840 os Kirguizes d'o Yenisei destruyioron o Khanato Uigur y bels uigurs emigroron ta o Gansu quedando deseparatos de pa cutio d'os uigurs que emigroron ta lo norte d'a Cuenca de Tarim (actual Xinjiang) y fundoron o Reino de Karakhocha.

Os uigurs de Gansu creyoron arredol de l'anyo 870 un reino dito Yugor, que duró dica l'anyo 1036 y que teneba a capital a man de Zhangye. N'esta situación cheopolitica os uigurs amariellos no tenioron influencias musulmanas y pasoron de lo maniqueísmo a lo budismo lamaísta a fins d'o sieglo IX. Entre os anyos 1028 y 1036 os uigurs amariellos fuoron derrotatos y sozmesos por os tanguz, que dimpués serían sozmesos por os mongols.
Cirés (Ribagorza)

:*Iste articlo ye sobre una localidat aragonesa en a comarca de Ribagorza; ta atros usos, se veiga *'Cirés**''.


**Cirés*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Sirès'') ye un lugar aragonés en o termin municipal de Bonansa, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.

A suya población ye de 3 habitants (2008).

## Cheografía
O lugar de Cirés se troba situato a 1.050 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía
Las Parras de Martín

**Las Parras de Martín** ye un lugar aragonés en lo termin municipal d'Utriellas, comarca de Cuencas Meneras y provincia de Teruel.

## Cheografía
Las Parras de Martín ye situau cerca de lo forcallo de lo barranco de la Covachuela con lo río de las Parras, afluent de lo río Martín formau por la unión d'uns barrancos que baixan dende la sierra de la Costera.

## Historia
En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el río Martín, adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.
Tengrianismo

O **tengrianismo** ye a relichión tradicional d'os pueblos turquicos antes que se convertisen a las relichions d'as sociedaz sedentarias a las que invadiban u con las que s'aliaban, principalment a relichión islamica. O tengrianismo prene o nombre por o dios celeste Tengri.

Os pueblos turquicos, a l'igual que os mongols y tunguses, como ye propio d'os pastors nomadas, centraban a suya relichión en un dios celeste, personificación d'o mesmo cielo. Tengri ye un dios con caracter luminoso, meteorico y sancionador.

Bels autors relacionan o termin *Tengri* u *Tangara* con o chino T'ien, literalment "cielo", y igualment se fa servir pa dicir a lo dios que personifica o cielo. A deidat celeste talment fue introducida en China por a clase guerrera, feudal y metalurchica que prenió o poder con a dinastía Chou, desplazando o culto d'a Parella Divina neolitica. Tamién quieren relacionar *tengri* con o sumerio *dingir* (nombre chenerico pa os dioses) y con o polinesio *Tangaroa*.

Este dios supremo habitaba o seteno cielo, y teneba una serie de fillos, (os fillos de Tengri) que rechiban cadagún d'os siet cielos.
 
O culto a los antipasaus u a los muertos yera muito present y se valoraba a suya asistencia en a caza u en a guerra. Os turquicos atribuiban a la recitación de cualques cantos epicos un poder machico pa evocar a los antipasaus. Talment prenioron d'os pueblos indoeuropeus conceptos arredol d'o caballo, os dioses-chinete, a muerte y exercitos de *revenenants*.

No manca o caracter totemico de bels animals. Muitas tribus hunnas y turquicos teneban a lo lupo u a bellas razas de cans como animals totemicos. O etnonimo d'os nogais significa en mongol "can". En os yacuz yera important o culto a l'onso, que puet estar un herencio d'os pueblos paleosiberians con os que os turquicos estioron en contacto.
Onso (mitolochía)

:*Pa atros usos d'a palabra onso se veiga [[onso (desambigación)]]*.

L**'[[onso]]** tenió un important culto en as sociedaz cazadoras-recolectoras d'o Paleolitico superior europeu que ha plegato dica os nuestros días en sociedaz tribals de Siberia y Chapón y ha deixato un reflexo en as leyendas populars de muitas zonas como por eixemplo os Pireneus.

O culto a l'onso ye basato en dos tipos de rito:
* Un elaborato ritual que desichiba a caza y utilización como alimento con o seguimiento d'unas pautas necesarias pa no crebar o debito respeto y consideración a l'onso, un ser que se concebiba especialment ligato a l'hombre.
* O procedimiento de captura d'onsez, a suya cría, matacía final y uso como comestible, que desichiba igualment seguir unas pautas y amostrar a debita consideración.
Tartaros de Baraba

Os **tartaros de Baraba** (en tartaro *Бараба татарлары*) yeran a man de 8000 individuos en 1979 y viven en o districto d'os lacos Chany en l'ueste de Siberia y en a Estepa Baraba entre os ríos Irtysh y Om, en a rechión de Novosibirsk sobre tot, pleganto ta o districto de Tevriz en a rechión d'Omsk. Actualment no ocupan un aria compacta y en o suyo territorio bi ha localidaz poblatas por rusos, ucraineses y atros. Son musulmans sunnitas y parlan una luenga turquica d'a branca quipchac.

## Luenga
Ye diferent d'o tartaro d'o Volga. Entre Tom y Tobol-Irtysh bi ha parlas de transición entre o tartaro de Baraba y atras luengas tartaras de Siberia. O tartaro de baraba lo charran mes que mes os viellos y los chóvens fan servir sobre tot o ruso.

## Bibliografía
* Margus Kolga et al, *The red book of the peoples of the Russian Empire*.
Piano

O **piano** ye un instrumento musical de cuerda percutita con 88 teclas que se tocan con os cinco didos d'a mán y pedals que se presionan con os piez. As teclas accionan un mecanismo de martiellos que trucan as cuerdas, fendo que istas produzcan sonito. Os pedals actuan sobre o mecanismo t'alterar cualidaz d'o sonito: fer-lo mas suau (pedal celeste) u anulando l'acción d'os apagadors, fendo que no se talle o sonito cuan se deixan de presionar as teclas (pedal de resonancia). O nombre de piano viene de l'abreviadura d'o termin italiano *pianoforte*, ya que iste instrumento, a diferencia d'o clavicembalo, podeba sonar *piano* (floixo) u *forte* (fuerte). O *pianoforte* estió un instrumento inventato arredol de l'anyo 1690 por o italiano Bartolomeo Cristofori.

## Pianistas destacatos
### Musica clasica

### Pianistas de jazz

## Vinclos externos
Ilex aquifolium

A **cardonera** u **cardonero** () ye un árbol chicot de 6 u 7 metros d'altaria con tronco dreito, porte piramidal, que tiene brancas dende a base y que puet plegar a vivir 500 anyos, encara que no gosa plegar ta os 100. Tamién se conoixe con o nombre de **cardón**, mesmo nombre que recibe o suyo fruito.

## Descripción
Tien a crosta lisa, en primerías ye d'una color verdenca, y dimpués d'o segundo u tercer anyo ba prenendo o suyo tono griso definitivo. As suyas fuellas son persistents, simplas, pecioladas, alternas, de forma ovalada, y como cualidat mas caracteristica, con un canto muit espinoso en os eixemplars chóvens, y en os camals mas baixos d'os adultos, no tenendo punchas as fuellas d'os camals mas altos. As fuellas duran bellas cinco anyadas y son de color verde muit bilant en l'anverso y verde amarillenca mate por o reverso, lampinyas de tot y muit tiercas y coriacias.

Ye planta dioica y en os eixemplars masculins, as flors amaneixen en grupos axilars de color amarillenca. En os femenins, son isoladas u en grupos de tres y son chicotas y de color blanca u levement rosada, y tienen cuatro petalos y cuatro sepalos parcialment fusionaus en a base.

As cardoneras femeninas fan un fruito carnoso (drupa), d'una color roya brilant u amariella viva, que madura muit tarde, enta par d'octubre u noviembre, y que remaneix muito tiempo en l'árbol, a ormino entre tot l'hibierno. Contiene en dentro 4 u 5 uesez (simient), que no cherminan dica o segundo anyo, en caso de que los minche bel muixón. Brota bien de cepa y tasament de radiz.

## Imáchens

Ilex_aquifolium_004.JPG|Camal con fruitos, os cardons
Ilex aquifolium 13 ies.jpg|Cardonal
Ilex_aquifolium_in_the_Tashkent_Botanical_Garden.jpg|Fuellas


## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Afxars

Os **afxars** son un grupo etnico d'uns 500.000 individuos present principalment en a provincia de Kermán (sud d'Irán) y en a rechión meridional d'os monts Zagros (entre Shizaz y Hamadan), con chicotas comunidaz en Turquía y Afganistán amán de Cabul. Charran una luenga turquica d'a branca oguz. Son musulmans chiitas.

## Modo de vida tradicional
Gosan estar pastors transhumants u seminomadas de grans distancias. Crían uellamen y vacumen. Tamién bi ha agricultors.

## Luenga
A luenga d'os afxars ye muito parexita a l'azerín. Como luenga escrita fan servir o persa.

## Historia
Son mencionatos dende o sieglo XI, y han tenito un important papel en a historia militar y administrativa d'Irán. Os afxars prenioron importancia politica en a Persia Safavida como una d'as siet tribus d'una confederación dita *[[Kizil Bax]]*, base d'o poder militar d'a dinastía Safavida. En periodos posteriors encara teneban importancia y Nadir, o celebre xah de Persia d'o sieglo XVIII, yera un afxar.

## Bibliografía
*  Gonen, Amiram. *Diccionario de los pueblos del mundo*. Editorial Anaya, 1996. ISBN 978-8479793500.
Trompeta

A **trompeta** ye un instrumento musical de viento, que perteneixe a la familia d'os instrumentos de viento-metal u *metals*, fabricato en aliación de metal. O sonito se produce gracias a la vibración d'os labios d'o interprete en a parti que se diz boquiella a partir d'a columna de l'aire (fluxo de l'aire). A trompeta por un regular, ye afinata en *[[Nota musical|si]]* ♭ (bemol), ye decir, un tono por debaixo de l'afinación real (tamién bi ha trompetas afinatas en *fa*, en *do*, en *la* e en *mi* ♭).

## Trompetistas famosos
*Categoría principal:* Trompetistas.

## Vinclos esternos
Caixcais

Os **caxcais** viven en a rechión de Fars (sud d'Irán) y son 1.000.000 individos. O modo de vida ye o pastoreyo nomada, pero tamién bi ha caixcais agricultors. Son de relichión musulmana chiita. Charran una luenga turquica.

## Modo de vida
Cada familia tiene un rabanyo de bellas 70 capezas, bellas 40 uellas y bellas 30 crabas, a mes de caballos, someros, camellos, cans, gallinas, cadagún con un uso determinato. As crabas y uellas no se sacrifican de no estar que i haiga dificultaz y en obtienen leit, carne y lana. Fan queso, yogur y manteca con a leit y alfombras con a lana. Os someros y camellos son animals de carga y os caballos son animals de prestichio, que se fan servir en a caza, ceremonias, vodas y batizos. Os cans cosiran os rabanyos y as gallinas se minchan.

## Referencias
Riudecanyes

**Riudecanyes** ye un municipio catalán de lo Baixo Campo, en la Provincia de Tarragona, situata a 13&nbsp;km de Tarragona. La suya población ye de 845 habitants (2005), en una superficie de 17,10&nbsp;km² y una densidat de 49,42 habitants/km².

## Mugas
Lo suyo termin muga con Montbrió del Camp, Vilanova d'Escornalbou y L'Argentera.

## Demografía
Almoster

**Almoster** ye un municipio catalán, en la comarca de lo Baixo Campo, en la provincia de Tarragona.

La suya población ye de 1.384 habitants (2010), en una superficie de 5,95&nbsp;km² y una densidat de población de 232,61 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Almoster se troba situata a 290 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 4 km de Reus, la capital de la suya comarca, de 19&nbsp;km de Tarragona, la capital de la suya provincia, y de 110&nbsp;km de Barcelona, la capital de Catalunya.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Almoster, Castellmoster, Picarany y Puntarrons.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con La Selva del Camp.

## Toponimia
Provién de la palabra mozarabe derivata de lo latín *MONASTERIUM* ("monesterio") a traviés de l'arabe *Al-munastir*.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Almoster.
*  Información d'Almoster en la pachina web de la Cheneralidat de Catalunya.
*  Información d'Almoster en la pachina web de l*'[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Barca

Una **barca** ye un vehiclo feito ta navegar y que por un regular ye de dimensions mas chicotas que un barco. A etimolochía ye d'a parola latina *barca* con o mesmo significato.

Una barca ye cualsiquier construcción capable de flotar y de desplazar-se por dencima de l'augua gracias a un sistema de propulsión. S'emplega ta o transporte de personas u cosas y ta desarrollar actividaz como a pesca u esportes como a vela u o cayac. As embarcacions pueden estar grans u chicotas, de cualsiquier material (fusta, metal, plasticos, ...). As barcas pueden mober-sen por l'acción humana con remos, por l'aire con velas, con combustible gasoil u gasolina y un motor d'explosión u con motor electrico. L'augua sobre la que se mueven puet estar la de lacos, ríos, mars, etcetera.

A invención d'as embarcacions cal situgar-la en o neolitico, as primeras naus que trescruzoron as auguas yeran utilizatas ta la cazata y a pesca. A un simple tronco li debioron seguir as embarcacions feitas con chuncos u canyas. As protoembarcacions mas antigas (de bels 10.000 anyos) descubiertas en as excavacions arqueolochicas fuoron tallatas con ainas de piedra a partir de troncos d'árbols rasinosos.

As embarcacions han estato presents en a vida d'os hombres dende bien antigo, han estato indispensables ta o transporte y o comercio, a pesca, as guerras y as conquiestas, as grans exploracions, as colonizacions, a difusión d'a cultura, d'os conoiximientos y d'as malautías.

Cualsiquier embarcación tien una serie d'elementos constitutivos que gosan estar presents independientment d'a mida. Un casco, por un regular solido, que asegura que pueda flotar sobre l'augua y que a vegatas puet estar zarrato por a parti superior; un sistema de propulsión y a sobén un sistema direccional.

## Referencias

## Se veiga tamién
*Navata
*Vaixiello
*Barco

## Vinclos externos
Ors Belila

**Ors Belila** (en francés *Oursbelille*) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Bordèras y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.

A suya población ye de 1.198 habitants(1999) en una superficie de 11,33 km², con una densidat de población de 105,74 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia d'a Invención de Sant Esteban.
*Castiello de Montjoie.

## Vinclos externos

## Referencias
Alforja

**Alforja** ye un municipio catalán de la comarca de lo Baixo Campo, en la provincia de Tarragona.

La suya población ye de 1.897 habitants (2010), en una superficie de 38,24&nbsp;km² y una densidat de población de 49,61 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Alforja se troba situata a 374 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Cortiella, un afluent d'o río Siurana, amás d'atros rigachuelos mas chicoz.

### Mugas
O suyo termin municipal muga a o norte con Arbolí y Cornudella de Montsant; a o nord-este con Vilaplana y La Mussara; a l'este con L'Aleixar; a o sud-este con Borges del Camp, Maspujols y Botarell; a o sud con Duesaigües y Riudecols; a l'ueste con Porrera y Pradell de la Teixeta.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Alforja.
*  Información d'Alforja en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información d'Alforja en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Portbou

**Portbou** ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 1.306 habitants (2008), en una superficie de 9,27 km² con una densidat de población de 140,88 hab/km².

## Cheografía
Portbou ye situau a o piet d'a sierra de l'Albera (cabo de Balitres), a o canto d'a badía de Portbou, en a mar Mediterrania, a 28 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o termin municipal de Portbou fa parte o lugar de La Riera.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Santa María de Portbou, una ilesia en estilo neogotico construita en 1879 seguntes disenyo de l'arquitecto Joan Martorell. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
* Puerto esportivo de Portbou.
Rabós

**Rabós** (tamién clamau popularment *Rabós d'Empordà*) ye un municipio catalán situau en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 194 habitants (2008), en una superficie de 45,11 km² con una densidat de población de 4,30 hab/km².

## Cheografía
Rabós ye situau a 106 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Delfià.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chulián de Rabós, una ilesia en estilo romanico que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Ilesia de Santa María de Colera, un edificio d'o sieglo XII en estilo romanico.
* Ilesia de Sant Román de Delfià, un edificio d'o sieglo XI, tamién en estilo romanico.
* Monesterio de Sant Quirce de Colera, un monesterio d'o sieglo X, tamién en estilo romanico.
* Molimentos megaliticos:
** Menhir de Mas Roquer.
** Dolmen d'a Coma de Felis.
** Dolmen de les Comes Llobes dels Pils.
** Dolmen d'o Solar d'en Gibert.
** Dolmen de Dofines.

## Naturaleza
**Parache Natural de l'Albera*.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de Rabós en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de Rabós en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
*  Pachina web oficial d'o Parache Natural de l'Albera.
*  Megalitismo en l'Albera.
L'Argentera

**L'Argentera** ye un municipio catalán de lo Baixo Campo, en la Provincia de Tarragona. La suya población ye de 155 habitants (2005), en una superficie de 9,81&nbsp;km² y una densidat de 15,8 habitants/km².

## Mugas
Lo suyo termin muga con Pradell de la Teixeta, La Torre de Fontaubella, Riudecanyes y Vilanova d'Escornalbou.

## Demografía
Duesaigües

**Duesaigües** ye un municipio catalán en a comarca d'o Baixo Campo, en a provincia de Tarragona, situata a . A suya población ye de 211 habitants (2006) en una superficie de 13,58&nbsp;km² con una densidat de 15,54 habitants/km².

## Cheografía
Duesaigues se troba situada a una distancia de 13&nbsp;km d'a ciudat de Tarragona, la capital d'a suya provincia.

## Demografía
Vinyols i els Arcs

**Vinyols i els Arcs** ye un municipio catalán de la comarca de lo Baixo Campo, en la provincia de Tarragona.

La suya población ye de 1.738 habitants (2008), en una superficie de 10,78 km² y una densidat de población de 161,22 hab/km².

## Cheografía
La localidat de Vinyols i els Arcs ye situata a 95 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 13 km de la ciudat de Tarragona, la capital de la suya provincia.
 
### Mugas
Lo suyo termin muga con Cambrils y Riudoms.

## Demografía
Roses

**Roses** (*Roses* en catalán y oficialment, *Rosas* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 19.960 habitants (2008), en una superficie de 45,91&nbsp;km² con una densidat de población de 434,76&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A villa de Roses ye situata a o canto d'a badía de Roses, en o golfo de Roses (mar Mediterrania), a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 61&nbsp;km de Chirona, a capital d'a suya provincia, y a 157&nbsp;km de distancia de Barcelona, a capital de Catalunya.

D'o suyo termin municipal fan parte Canyelles, l'Almadrava i Santa Rosa de Puig-Rom, La Garriga i el Cortijo, El Mas Boscà, Argonautes i el Card, El Mas Fumats, El Mas Mates, El Mas Oliva, Montjoi, Roses, Santa Margarida i el Salatar y Suredes d'en Mairo, els Grecs i la Muntanyeta.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Conchunto megalitico de Roses.
* Ciudat griega y romana de Rhode (u Rodes).
* *[[Castrum]]* visigotico de Puig Rom.
* Castiello de Bufalaranya
* Monesterio de Roses
* Castiello d'a Trinitat (u d'a Poncella).
* Ciudadela de Roses.
* Ilesia de Santa María de Roses.
* Casa Mallol.

## Parques naturales
* Parque Natural de Cap de Creus.
* Parque Natural dels Aiguamolls de l'Empordà.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.
* Información de Roses en apachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información de Roses en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Arbolí

**Arbolí** ye un municipio de Catalunya, en la comarca de lo Baixo Campo, en la provincia de Tarragona.

La suya población ye de 113 habitants (2010), en una superficie de 20,77&nbsp;km² y una densidat de población de 5,44 hab/km².

## Cheografía
La localidat d'Arbolí se troba situata a 714 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Arbolí.
*  Información d'Arbolí en la pachina web de la Cheneralidat de Catalunya.
*  Información d'Arbolí en la pachina web de l*'[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Sant Climent Sescebes

**Sant Climent Sescebes** (*Sant Climent Sescebes* en catalán y oficialment, *San Clemente Sasebas* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 501 habitants (2008), en una superficie de 24,37 km² con una densidat de población de 20,56 hab/km².

## Cheografía
Sant Climent Sescebes ye situau a 86 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Sant Clement, una ilesia d'o sieglo XVII, construyita dencima d'una atra ilesia documentata en 882.
* Repuis de l'antiga muralla.
* Puent Viello sobre l'Anyet, un puent d'os sieglos XV-XVI.
* Dolmen de la Gutina.
* Dolmen d'o Prat Tancat.
* Dolmen de Tires Llargues.
* Dolmen de Fontanilles.
* Dolmen d'o Salt d'en Peió.
* Dolmen de les Closes.
* Menhir de la Murtra, de 3500 aC - 3000 aC.
* Menhir de Vilartolí.
* Santa Fe dels Solers, una ermita en estilo romanico.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de Sant Climent Sescebes en a pachina web d'a *[[Cheneralidat de Catalunya]]*.
*  Información de Sant Climent Sescebes en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
*  Mapa de Sant Climent Sescebes en a pachina web d'o *[[Institut Cartogràfic de Catalunya]]*.
Sant Llorenç de la Muga

:*Este articlo trata sobre a localidad chironesa de *'Sant Llorenç de la Muga**. Pa atros usos d'o toponimo **Sant Llorenç** veiga **Sant Llorenç**.''


**Sant Llorenç de la Muga*' (*Sant Llorenç de la Muga* en [[Idioma catalán|catalán]] y oficialment; *San Lorenzo de la Muga* en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situau en a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Empordán]] y [[partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Figueras|Figueras]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Chirona|Chirona]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 218 habitants ([[2008]]), en una [[superficie]] de 31,81 [[km²]] con una [[densidat de población]] de 6,85 hab/km².

== Cheografía ==
Sant Llorenç de la Muga ye situau a 173 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]].

D'o suyo [[termin municipal]] fan parte os [[lugar]]s de [[Riberada d'Amunt]] y [[Riberada d'Avall]].

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Molimentos ==
* Ilesia de Sant Lorient, una [[Ilesia (arquitectura)|ilesia]] en estilo [[Romanico catalán|romanico]].
* Ermita de Sant Antón, una [[ermita]] de [[1835]] construita dencima d'un antigo oratorio adedicau a la [[Virchen de Montserrat]].
* Castiello de Sant Llorenç, un [[castiello]] d'os sieglos [[Sieglo XII|XII]]-[[sieglo XIII|XIII]].
* O puent viello, un [[puent]] d'os sieglos [[Sieglo XIV|XIV]]-[[sieglo XV|XV]] con tres [[Arco (arquitectura)|arcos]].

== Vinclos externos ==
*  [https://web.archive.org/web/20050427113518/http://www.ddgi.es/stllorencmuga/ Pachina web oficial municipal].
*  [https://web.archive.org/web/20070929135539/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1717140003 Información de Sant Llorenç de la Muga] en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]].
*  [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=17171 Información de Sant LLorenç de la Muga] en a pachina web d'o *Institut d'Estadística de Catalunya''.
*  Articlos d'historia de Sant Llorenç de la Muga.
Sant Miquel de Fluvià

**Sant Miquel de Fluvià** (*Sant Miquel de Fluvià* en catalán y oficialment, *Sant Miguel de Fluviá* en castellano) ye un municipio catalán situau en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 718 habitants (2008), en una superficie de 3,50 km² con una densidat de población de 205,14 hab/km².

## Cheografía
Sant Miquel de Fluvià ye situau a 28 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial, que ye l'antiga ilesia d'o monesterio de Sant Miguel de Fluvià. Ye un edificio en estilo romanico, construyiu en o sieglo XI y protechiu legalment dende 1931 con a suya declaración como *[[Molimento Historico Artistico]]*. O campanal d'a ilesia ye d'o sieglo XIV.
* Ermita de Sant Sabastián.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Información de Sant Miquel de Fluvià en a pachina web d'a *[[Cheneralidat de Catalunya]]*.
*  Información de Sant Miquel de Fluvià en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
*  Monesterio de Sant Miguel de Fluvià.