Comunas d'Italia

En Italia, a **comuna** (en italiano *comune*, en plural *comuni*) ye l'equivalent d'o municipio u colectividat de base en a organización administrativa d'o país, seguntes l'articlo 114 d'a Constitución italiana, que diz que «La Republica ye dividita en rechions, provincias y comunas». Hue (2008) bi ha en o país 8.101 comunas.

## A organización d'as comunas
As comunas d'Italia son a sobén de mayor tamanyo y población que as comunas u municipios d'atros lugars, como en Aragón, por a fusión entre as comunas ta creyar comunas mas grans ta fer front a las necesidaz d'inversión d'o mundo moderno.

### Subdivisions comunals
Pos iste proceso de concentración, bi ha bi ha dos mecanismos ta millorar a relación d'a población d'a comuna con as institucions comunals, a *frazione* y a *circoscrizione*:

* As comunas chicotas u de tamanyo meyano pueden tener *[[frazione geografica]]*, que son aldeyas, lugars u vicos rurals, encara que sin dengún organo propio (ni asemblea ni alcalde pedanio).
* As comunas de mayor tamanyo pueden tener *circoscrizione*, equivalent a os districtos en as grans ciudaz aragonesas como Zaragoza y os suyos distritos municipals. Istos districtos apareixioron en os anyos 1960 ta favoreixer a democracia local y a participación d'os ciutadans en as grans ciudaz, y una lei de 1976 en regula a suya existencia y funcionamiento: a suya creyación ye obligatoria ta ciudat con una población de mas de 250.000 habitants y voluntaria ta ciudat de 100.000-250.000 habitants. Ye o Concello comunal qui en decide a suya creyación, mugas y superficie, pero seguntes a lei a población humana d'una *circoscrizione* no puet estar inferior a 30.000 habitants.

### Organos comunals
* O Concello comunal (*Consiglio Comunale*): de 12 a 60 miembros (seguntes a población d'a comuna), ye l'organo deliberant d'a comuna u equivalent a o poder lechislativo;
* A Chunta comunal (*Giunta Comunale*) ye l'organo executivo d'a comuna (equivalent a o suyo poder executivo). Presidita por l'alcalde d'a comuna con os adchuntos (*Assessori*) que iste en nombra d'entre os miembros d'o Concello (un equivalent a o Gubierno);
* L'alcalde (*Sindaco*).

### Competencias comunals
As comunas s'encargan d'os chardins d'infancia y d'as escuelas primarias, de l'acción social, d'a belleza d'as carreras y de recullir as vasuras. Muitas comunas tienen amás una policia municipal (*Polizia Municipale*) ta labors policials de proximidat (control d'o trafico, d'as tiendas y comercios ta o referent a os suyos horarios d'atención a o publico y respeto d'os orarios d'apertura y tancament).

Una comuna fa parte nomás d'una provincia, encara que puet tener relacions dreitas con nivels superior de l'administración italiana, como as rechions u o propio estato italiano.

## Comunas con un estatuto especial
### As ciudaz
Una comuna puet recibir o títol de *[[ciudat]]*, concedito por decreto d'o President d'a Republica en refrendando un alcuerdo d'o Consello de Ministros, y a iniciatiba puet estar d'o propio president, d'o Gubierno u d'a propia comuna.

Sindembargo, ye un títol mas que mas honorario, que nomás fa que permetir que a ciudat tienga un escudo d'armas.

### Comunas en zonas bilingües u trilingües
O nombre oficial d'as comunas d'a Val d'Aosta ye en francés, mesmo en documentos oficials en italiano, albandonando asinas a politica d'o reino d'Italia en o periodo faixista de Mussollini, que miraba de conseguir a suya asimilación ta Italia y feba obligatorio emplegar nombres en italiano.

O nombre oficial d'as comunas d'a provincia de Bozen en o Trentino-Alto Adigio ye un sistema de doble nombre en alemán y italiano, amás d'un tercer nombre en ladín si ye o caso. *Comuna* se diz en ladín «chemun», en alemán «Gemeinde» (u «Stadtgemeinde» ta as comunas con títol de ciudaz y «Marktgemeinde» ta as comunas con títol de «Markt» antis d'a integración d'o Trentino-Alto Adigio en Italia en 1919 dimpués d'o tractau de Saint-Germain-en-Laye en perder l'Imperio Austrohongaro a Primera Guerra Mundial).

## Se veiga tamién
* Administración territorial d'Italia.
* Provincias d'Italia.
* Rechions d'Italia.