Deputación Cheneral d'Aragón

A **Deputación Cheneral d'Aragón** (tamién conoixida como **Gubierno d'Aragón** u simplament, por as suyas siglas *DChA*) ye l'organo de gubierno d'a comunidat autonoma d'Aragón, que representa o poder executivo. A suya siede se troba en l'Edificio Pignatelli. Encara que l'organo actual naixió con a Transición Espanyola (como organo preautonomico, en 1978, y como organo executivo d'a Comunidat Autonoma seguntes o Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1982) tien o suyo orichen historico en a Deputación Cheneral d'o Reino d'Aragón u *Cheneralidat d'Aragón*, que estió vichent entre 1364 y 1708. Ye una d'as tres institucions tradicionals aragonesas, chunto con o Chusticia d'Aragón y as Corz d'Aragón.

## Historia
### Edat Meya y Moderna
:*Se veiga l'articlo prencipal: [[Deputación Cheneral d'o Reino d'Aragón]]*
Ista institución naixió como organismo permanent que gubernaba bels afers d'a politica aragonesa dende a convocatoria d'unas Corz d'Aragón, dica l'atra. En primeras, a prencipal función que teneba yera a cullita d'as Cheneralidaz, impuesto que se culliba d'os productos que pasaban as buegas aragonesas, creyau en 1364. Encara que en bel momento se pensó de fer una Deputación Cheneral de toda la Corona d'Aragón, instalada en Gandesa, decamino se decidió de fer-ne una en cada territorio: a Deputación Cheneral d'Aragón, a Cheneralidat de Catalunya y a Cheneralidat de Valencia.

Dende metat d'o sieglo XV s'estableix que tenese ueito deputaus, dos de cada brazo d'as Corz d'Aragón: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudaz. En 1446 se decide de trigar-los por sorteyo con o sistema d'a insaculación, que se feba toz os anyos o día 3 de mayo.

En 1436 s'acordó de bastir-se una siede a canto d'a Seu d'o Salvador de Zaragoza: as Casas del Reyno, en do s'instaló tamién o Chusticia d'Aragón, i heba una gran cambra pa fer as sesions d'as Corz d'Aragón y se creyó l'Archivo d'o Reino d'Aragón. Se cremó en chinero de 1809.

Amás d'a cullita d'impuestos, a Deputación s'ocupó d'otros treballos: s'organizó a Guarda d'o Reino pa luitar contra o bandolerismo, se cusiraban y apanyaban os camins y puents pa fer honra a o comercio, fació analisis d'a economía pa mirar de millorar a suya situación, se pagaba a un Cronista d'Aragón pa que escribise a historia d'o reino, etc.

A Deputación defendió a sobén os Fueros d'Aragón -y os privilechios d'una parte d'a sociedat aragonesa- contra l'absolutismo d'a monarquía hispanica, pero dimpués d'a rebelión de 1591 perdió muito poder, y en 1707 se suprimió, como todas as institucions aragonesas, con os Decretos de Nueva Planta.

### Actualidat
A recuperación de l'autonomía d'Aragón en a preautonomía de 1978 y o Estatuto de 1982 permitió de recuperar ista antiga institución, convertida en l'organo d'o poder executivo d'Aragón. A siede ye en l*'Edificio Pignatelli* de Zaragoza.

## Composición
O suyo President u President d'o Gubierno d'Aragón ye esleyiu por as Corz d'Aragón, diriche o gubierno y ye a maxima autoridat d'a Comunidat Autonoma. Os atros miembros d'a Deputación Cheneral d'Aragón son nombraus por o President.

### Gubierno actual
:*Se veiga a composición d'o gubierno actual en l'articlo [[Gubierno Azcón]]*.
En l'actualidat consta de nueu miembros, toz perteneixients a o Partido Popular de Aragón.

## Presidents d'o Gubierno d'Aragón (Autonomía)


ImageSize = width:600 height:900                  # Grandaria d'a imachen: amplo, alto 
PlotArea = width:50 height:880 left:50 bottom:10  # Grandaria d'a grafica en sí adintro d'a imachen: amplo, alto, margin ezquierdo, margin dreito
DateFormat = yyyy                                 # Formato de calendatas = y-cifra d'anyo, m-cifra de mes, d-cifra de día.
Period = from:1983 till:2023                      # Periodo de tiempo representau: dende, dica
TimeAxis = orientation:vertical                   # Orientación de l'eixe de tiempos: horizontal u vertical
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1983     # Escala

Define $dx = 20 # shift text to right side of bar

PlotData=

  bar:Liders color:blue width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:M

 from:start till:1987 shift:($dx,0) color:red text:Santiago Marraco Solana
 from:1987 till:1991 shift:($dx,0) color:orange text:Hipólito Gómez de las Roces
 from:1991 till:1993 shift:($dx,0) color:orange text:Emilio Eiroa García
 from:1993 till:1995 shift:($dx,0) color:red text:José Marco Berges
 from:1995 till:1995 shift:($dx,0) color:red text:Ramón Tejedor Sanz
 from:1995  till:1999 shift:($dx,0) color:blue text:Santiago Lanzuela Marina
 from:1999  till:2011 shift:($dx,0) color:red text:Marcelino Iglesias Ricou
 from:2011  till:2015 shift:($dx,0) color:blue text:Luisa Fernanda Rudi
 from:2015 till:2023 shift:($dx,0) color:red text:Javier Lambán Montañés
 from:2023 till:2023 shift:($dx,0) color:blue text:Jorge Azcón Navarro


## Presidents dende a Transición
### Rechimen preautonomico
* 1978 - 1981: Juan Antonio Bolea Foradada (UCD).
* 1981 - 1982: Gaspar Castellano y de Gastón (UCD).
* 1982: Gaspar Castellano y de Gastón (UCD/Independients).
* 1982: José María Hernández de la Torre y García (UCD/Independients).
* 1982 - 1983: Juan Antonio de Andrés Rodríguez (UCD/Independients).
### Rechimen autonomico
* 1983 - 1987 (I Lechislatura): Santiago Marraco Solana (PSOE).
* 1987 - 1991 (II Lechislatura): Hipólito Gómez de las Roces (Coalición PAR-PP).
* 1991 - 1993 (III Lechislatura): Emilio Eiroa García (Coalición PAR-PP).
* 1993 - 1995 (III Lechislatura): José Marco Berges (PSOE).
* 1995 - 1995 (III Lechislatura): Ramón Tejedor Sanz (en funcions) (PSOE).
* 1995 - 1999 (IV Lechislatura): Santiago Lanzuela Marina (Coalición PP-PAR).
* 1999 - 2011 (V, VI y VII Lechislaturas): Marcelino Iglesias Ricou (Coalición PSOE-PAR).
* 2011 - 2015 (VIII Lechislatura): Luisa Fernanda Rudi (Coalición PP-PAR).
* 2015 - 2023 (IX y X Lechislaturas): Javier Lambán Montañés (Coalición PSOE-CHA y Coalición PSOE-CHA-PAR-PODEMOS).
* 2023 - hue (XI Lechislatura): Jorge Azcón Navarro (Coalición PP-VOX-PAR).

## Referencias

## Vinclos externos
*  Gubierno d'Aragón.