Basilica de Santa Engracia de Zaragoza

A **basilica de Santa Engracia** ye una basilica situata en a ciudat de Zaragoza (Aragón).

O suyo orichen se troba en una capiella cristiana d'o sieglo III-IV a on que se rendiba culto a las restas mortals de Santa Engracia y atros mártirs zaragozanos. D'iste periodo se conserva en a cripta d'a ilesia dos sarcofagos paleocristianos feitos por tallers romanos d'a primera metat d'o sieglo IV: o d'a *[[Receptio animae]]* (restaurato en 1998) y o d'a *[[Trilochía petrina]]* (restaurato en 1991).

Iste puesto de culto cristiano permaneixió como ilesia mientres o periodo visigodo. En ella estudió Uchenio de Toledo baixo o machisterio de Sant Braulio. Mientres a dominación islamica, fue centro d'un barrio de población mozarabe.

En a segunda metat d'o sieglo XV, Chuan II d'Aragón quiso promover un monesterio en honor a Santa Engracia dimpués d'a suya curación d'una malautía de cataractas, pero a construcción d'o mismo no s'encetó dica o reinato de Ferrando o Catolico. O monesterio d'estilo plateresco quedó en estato de ruena y fue esvoldregato de tot dimpués d'os Seches de Zaragoza, encara que se salvó d'a destrucción a portalada renaixentista d'a ilesia, obra creyata y realizata dica 1514 por Chil Morlans o Viello, y rematata por o suyo fillo Chil Morlans o Choven.

## Historia

Dita basilica nomás conserva a portalada renaixentista d'un anterior Reyal Monesterio de Santa Engracia, destruito en 1808 debito a o Seche de Zaragoza y que a la vegata se construyió dencima d'una cripta a on que se trobaban as restas de Santa Engracia y atros deciueito mártirs d'os sieglos III y IV y que estió templo mozarabe mientres a dominación musulmana d'a Taifa de Saraqusta, con o nombre d'"ilesia d'as Santas Masas", estando asinas cabeza de l'arrabal mozarabe, barrio situato extramuros d'a medina y que, por tanto, mantenió culto cristiano dende o sieglo III dica a iglesia actual, pasando o suyo periodo de mas esplendor con o establimiento d'o monesterio mudéchar-renaixentista. Hue encara aculle, en a cripta, un sarcofago paleocristiano d'o sieglo IV.

## Descripción
A portalada d'alabastro fue feita entre 1512 y 1515 por Chil Morlans o Viello y rematata por Chil Morlans o Choven y fue restaurata por o escultor Carlos Palao, que completó y substituyó bellas feguras, con a construcción d'o nuevo templo en zaguerías d'o sieglo XIX. Ye una portalada renaixentista en forma de retablo adornata con medallons y esculturas de diferents personaches y santos. Cuatre capilletas a os costatos d'a puerta representan os pais d'a Ilesia occidental. As capilletas superiors contienen a Virchen d'as Santas Masas con os Reis Catolicos a os suyos costatos, promotors d'a construcción.

O retablo actual ye d'o sieglo XIX y fue realizato por os escultors barceloneses Josep Llimona y Eusebi Arnau.

## Antigo monesterio

D'o conchunto d'o Reyal Monesterio de Santa Engracia nomás se'n ha conservato a portalada, que ye d'a primera metat d'o sieglo XVI.

O Monesterio Hieronimo de Santa Engracia fue fundato por Chuan II d'Aragón, pai de Ferrando o Catolico, en agradeiximiento por a cura d'unas cataractas a mans d'un medico chudieu. Pai, fillo y biznieto, Carlos I d'Aragón, construyioron un magnifico conchunto monastico en estilo mudéchar renaixentista sobre una ilesia soterrana, que dende o sieglo IV aculliba o "Santuario d'as Santas Masas", a on que s'alzaban as restas de Santa Engracia y atros 18 mártirs d'os sieglos III y IV. As choyas d'o monesterio yeran o Claustro Gran (imachen d'a dreita), o mayor d'os dos que poseyeba, y a portada, que s'ha conservato. D'o esplendor d'o monasterio parla Cheronimo Zurita, que diz que bi heba en o sieglo XVI una biblioteca con 2.000 libros.

O monesterio fue estricallato por as tropas francesas mientres os Sitios de Zaragoza, concretament a nueit d'o 13 a o 14 d'agosto de 1808, cuan se retiraban d'o primer Seche. A portalada fue prou danyata y a resta de l'edificio yera feito ruinas. Lo poco que s'hese puesto conservar fue esvoldregato en 1836 por as autoridaz d'a epoca.

## Cripta
En 2008 se realizoron una serie de trobos que han feito posible confirmar l'antigüidat d'o primitivo templo, datándo-lo en os primers anyos d'o sieglo IV, poco dimpués d'o Edicto de Milán. Tot fa pensar que se devantó en una necropoli a on que os cristianos yeran apedecatos arredol d'a sepoltura d'a choven mártir, extramuros d'a ciudat.

En as excavacions s'ha trobato o pavimento d'a cripta orichinal, consistent en una nau prencipal en o centro y dos laterals. Como yera costumbre, yera orientata enta Cherusalem (este), por lo que o primitivo baptisterio se troba a la dentrata (ueste). En él estioron baptizatos os neofitos d'a ciudat a o largo d'os sieglos IV a o VII. Por ixas envueltas nomás bi heba un baptisterio por ciudat, isto fa pensar que o templo de Santa Engracia yera ta par d'alavez a seu bispal.

O baptisterio ye una piscina hexagonal que en o caso de Santa Engracia tien a singularidat de tener una rampa en cuentas d'escalons; por ella accedeban os catecumenos ta estar baptizatos y dentrar a fer parti d'a Ilesia. Ya con os vestitos blancos, recibiban a comunión y a confirmación, pues os tres sacramentos se recibiban d'una vegata.

En o sieglo VII por orden d'o Concilio de Toledo fue cubierto, suspendendo-se o baptismo por inmersión ta evitar a confusión con os hereches arrianos.

### Sarcofagos
A cripta d'a basilica de Santa Engracia alza dos sarcofagos de marbre d'o sieglo IV paleocristianos especialment sobresalients, heredatos de l'antiga ilesia d'as Santas Masas:

* O primero, o d'a *Receptio animae*, ye datato arredol de l'anyo 330.
* O segundo, dito d'a *Trilochía petrina*, entre o 340 y o 350.

Plegoron ta Caesaraugusta a traviés d'a vía fluvial de l'Ebro procedents de tallers romanos.

Amás poseye atros sarcofagos en os que s'han trobato inscripcions visigodas. Istos fuoron cubiertos en o sieglo XVIII con un muro de ladriello.

Baixo l'altar d'a cripta s'ha meso un chicot sarcofago con as restas d'a santa, a o que fuoron tresladatos dimpués d'a invasión musulmana ta evitar a suya profanación.

#### Sarcofago ''Receptio animae''
Dito asinas debito a la escena que ocupa o centro d'o relieu d'o frontal d'o sarcofago. Tamién ye conoixito como de l*'[[Asumpción de María|Asumpción]]*. Son esculpitos o frontal y os dos laterals en marbre d'a Isla de Marmara. A suya elaboración ye vinclata a un taller de Roma estilisticament amanato a o que treballó en l'Arco de Constantín y ye datata arredol d'o 330.

En os anglos apareixen atlants, en a parti debantera s'amostran d'ezquierda ta dreita a curación d'a hemorroísa, un hombre orando acompanyato por atras dos feguras, a *[[receptio animae]]*, a curación d'o ciego y o miraglo d'a conversión de l'augua en vin en as vodas de Caná.

En o lateral ezquierdo apareixe un hombre imberbe —que ha estato identificato con Chesús— que entrega os simbolos d'o treballo (un manullo d'aspigas y un cordero) a Adán y Eva y de contino se representa a expulsión d'o Paradiso.

#### Sarcofago ''Trilogía petrina''

Ye esculpito en marbre de Paros y nomas en a parti debantera, a on que se veyen a la ezquierda escenas relativas a Pero: o miraglo d'a fuent, o prendimiento de Pero y a escena d'o canto d'o gallo. O centro d'o frontal ye ocupato por una muller rezando, y chusto a la dreita ye representata a curación d'o ciego, o miraglo d'o vin de Caná, y o d'a multiplicación d'os pans y os peixes y, ta rematar, a resurrección de Lazaro. Ye datato en o segundo cuatreno d'o sieglo IV y a suya realización s'atribuye a o taller romano que produció o *[[Sarcofago d'os Dos Chirmans]]*.

## Se veiga tamién
* Molimentos romanos de Zaragoza
* Molimentos renaixentistas de Zaragoza

## Bibliografía
* Fatás, Guillermo (dir.), *Guía Histórico-Artística de Zaragoza*, Zaragoza, Institución «Fernando el Católico»-Ayto. de Zaragoza, 2008 (4ª ed. revisada y ampliada por Antonio Mostalac Carrillo y María Pilar Biel Ibáñez). ISBN 978-84-7820-948-4.
* «Santa Engracia exhibirá el pavimento y el baptisterio de la basílica original», EFE.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Ficha en gcatholic.org