open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stratovarius

**Stratovarius** ye un grupo de power metal finlandesa orichinario d'a ciudat de Helsinki formato en 1984 baixo o nombre de *Black water*, que dimpués cambió a Stratovarius, en 1989.

Stratovarius han estato influyitos por grupos como Judas Priest, Rainbow etc.

## Discos
* *Fright Night*, (1989).
* *Twilight Time*, (1992).
* *Dreamspace*, (1994).
* *Fourth Dimension*, (1995).
* *Episode*, (1996).
* *Visions*, (1997).
* *Destiny*, (1998).
* *Infinite*, (2000).
* *Intermission* (2001).
* *Elements Pt. 1*, (2003).
* *Elements Pt. 2*, (2003).
* *Stratovarius*, (2005).
* *Polaris*, (2009).
* *Elysium*, (2011).
* *Nemesis*, (2013).
* *Eternal*, (2015).
* *Enigma: Intermission II*, (2018).
* *Survive*, (2022).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de ''Stratovarius''.
Valirac

**Valirac** (*Valirac* en occitán, *Baliracq-Maumusson* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 115 habitants (1999) en una superficie de 6,06 km², con una densidat de población de 18,98 hab/km².

## Toponimia
Gerhard Rohlfs interpreta que se remonta a l'antroponimo romano *Valerius* con a terminación -ac.

## Cheografía
O termin municipal de Valirac ye situato a una altaria meyana de 132 metros sobre o livel d'a mar, con altaria minima de 120 m y maxima de 224 m. Valirac ye trescruzato por o río Léez, un afluent d'o río Ador.

D'o suyo termin fan parte os lugars de Baliracq-Bouquehort, Baliracq-Castéra, Maumusson-Crédey, Maumusson-Florence, Maumusson-Sansot, Maumusson-Tardan, Falibus y Grangé (nombres en francés).

### Mugas
Valirac muga a o nord-este con Castètpugon; a o nord-ueste con Garlin; a l'este con Tadossa-Aussau; y a o sud con Buròssa-Mendossa.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Conchunto fortificato de Valirac-Castèra.
* Molín d'o sieglo XVIII.
* Ilesia de Sant Per, con restos d'os sieglos XI-XII.
Montclar (Pireneus Atlanticos)

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos; ta atros usos, se veiga *'Monclar**''.


**Montclar*' (*Montclar* en [[Idioma occitán|occitán]], *Moncla'' en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 101 habitants(1999) en una superficie de 5,83 km², con una densidat de población de 17,32 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Vía romana.
* Castiello de Montclar, en parti d'o sieglo XVII.
* Ilesia de Sant Esteban, d'o sieglo XIX.
Taron, Sadirac e Vièlanava

**Taron, Sadirac e Vièlanava** (*Taron, Sadirac e Vièlanava* en occitán, *Taron-Sadirac-Viellenave* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 197 habitants (1999) en una superficie de 13,86 km², con una densidat de población de 14,21 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Repuis de fortificacions medievals en Taron y Sadirac-Péhau.
* Ilesia de l'Asunción de Taron, una ilesia edificata dencima d'una construcción galorromana, con partes d'os sieglos X-XI.
* Villa romana, con un mosaico d'o sieglo V, dencima d'o cual se troba o cementerio medieval.
Entibo de ra Sarra

L**'entibo de ra Sarra** ye un entibo d'o río Gualempeda situato en o municipio aragonés de Sallent de Galligo. A una altaria de 1.438 metros, se troba a los piez d'a penya Foratata (2.341 m) y d'o pico Musales (2.654 m).

Dende Sallent se plega ta la Sarra por o camín senyalizato como GR 11. Orichinalment yera un ibón que hué se troba entibato.

## Referencias
Sieglo I aC

----
O **sieglo I aC** ye formau por os anyos entre l'anyo 100 aC y l'anyo 1 aC, istos dos tamién incluyius.
Sieglo II aC

----
O **sieglo II aC** ye formau por os anyos entre l'anyo 200 aC y l'anyo 101 aC, istos dos tamién incluyius.
Sieglo III aC

----
O **sieglo III aC** ye formau por os anyos entre l'anyo 300 aC y l'anyo 201 aC, istos dos tamién incluyius.
Sieglo IV aC

----
O **sieglo IV aC** ye formau por os anyos entre l'anyo 400 aC y l'anyo 301 aC, istos dos tamién incluyius.
Sieglo V aC

----
O **sieglo V aC** ye formau por os anyos entre l'anyo 500 aC y l'anyo 401 aC, istos dos tamién incluyius.
Jacob Philipp Hackert

**Jacob Philipp Hackert**, naixito de Prenzlau (Brandemburgo) o 15 de setiembre de 1737 y muerto o 28 d'abril de 1807 en San Pietro di Correggio (Emilia-Romanya, Italia) estió un pintor alemán, que fació toda a suya carrera pictorica en Italia.

En 1767 Hackert viachó ta Francia, a on pintó bels cuadros. Encara que dimpués fació muitos viaches t'Alemanya, dende 1768 s'instaló en Italia, en Roma y se convertió en pintor de cambra d'o rei de Nápols Ferrando IV de Borbón.

## Vinclos externos

* Jacob Philipp Hackert en o catalogo d'a Biblioteca Nacional d'Alemanya.
* Jacob Philipp Hackert en a ''Landesbibliographie Mecklenburg-Vorpommern''.
* Obras de Jacob Philipp Hackert en ''Zeno.org''.
Carl Bildt

**Nils Daniel Carl Bildt**, naixito de Halmstad (Halland) o 15 de chulio de 1949, ye un politico sueco, que estió Primer ministro de Suecia dende o 4 d'octubre de 1991 dica o 7 d'octubre de 1994, a mas de ministro d'Asuntos Foranos de Suecia dende o 6 d'octubre de 2006 dica hue, y o primer Alto Representant ta Bosnia-Herzegovina d'a Organización d'as Nacions Unidas, dende o aviento de 1995 dica chunio de 1997. Ye militant de *[[Moderaterna]]*, o Partiu Conservador de Suecia.

## Honors y premios
Ye comandador d'a Lechión d'honor.

## Vinclos externos

*  bildt.net - Pachina web oficial.
*  Bildt Comments - blog oficial.
Olof Palme

**Sven Olof Joachim Palme**, naixito d'Estocolmo o 30 de chinero de 1927 y asasinato en Estocolmo o 28 de febrero de 1986, estió un politico sueco, que estió o Primer ministro de Suecia dende o 14 d'octubre de 1969 dica o 8 d'octubre de 1976 y dende o 8 d'octubre de 1982 dica o 28 de febrero de 1986 (cuan fue asasinato). Amás, estió ministro de Comunicacions (1965-1967) y ministro d'Amostranza (1967–1969). Yera militant de *[[Socialdemokraterna]]*, o Partiu Socialdemocrata de Suecia.

Mientres as suyas anyadas de gubierno, fue muit conoixito por o suyo papel en a diplomacia internacional, a on se posicionaba en contra d'os rechímens autocraticos u dictatorials, destacando-ne por a suya oposición a la dictadura franquista de Francisco Franco en Espanya u por a suya oposición a l'apartheid d'a Republica d'Africa d'o Sud de B. J. Vorster y P. W. Botha; pero sin xublidar tampoco a la Checoslovaquia de Gustáv Husák.

## Vinclos externos

* Archivos d'Olof Palme.
* Olof Palme Memorial Fund.
* Olof Palme International Center.
Mikel Laboa

**Mikel Laboa Manzisidor** (Sant Sabastián, 15 de chunio de 1934 – Sant Sabastián, 1 d'aviento de 2008) estió un cantautor basco. Ye considerau un d'os prencipals esponens d'a canción basca contemporania.

Mikel Laboa estió un d'os fundadors d'o grupo cultural ‘Ez Dok Amairu’.

## Discografía
* 1964: *Lau herri kanta*.
* 1966: *Ursuako Kantak*.
* 1969: *Bertold Brecht*.
* 1969: *Haika Mutil*.
* 1972: *Euskal Kanta Berria*.
* 1974: *Bat-Hiru*.
* 1980: *Lau-bost*.
* 1985: *6 (Sei)*.
* 1988: *Lekeitioak*.
* 1989: *12 (Hamabi)*.
* 1994: *14 (Hamalau)*.
* 1997: *Mikel Laboa Zuzenean*.
* 2000: *Zuzenean II - Gernika*.
* 2003: *60ak+2*.
* 2005: *Xoriek - 17*.

## Vinclos externos
* Mikel Laboa en Musikazblai.com.
* Mikel Laboa en a Enciclopedia Auñamendi (''www.euskomedia.org'').
* Entrevista a Mikel Laboa en ''www.euskonews.com''.
Gant (Pireneus Atlanticos)

**Gant** (*Gant* en occitán, *Gan* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Ouzoum, Gave y Riberas d'o Neez y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 4.971 habitants (1999) en una superficie de 39,62 km², con una densidat de población de 125,47 hab/km².

## Toponimia
Igual que muitas atras localidaz nuevas fundadas en a mesma epoca, Gant ampra o suyo nombre d'a ciudat flamenca de Gant, que estió celebre en a Edat Meya por o suyo desarrollo economico.

## Demografía

2007: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos

* Ilesia de Sant Bertolomeu.
* Ilesia de Sant Per.

## Vinclos externos
*  La bastida de Gant.
Juranson

**Juranson** (*Juranson* en occitán, *Jurançon* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón de Vilhèra y Costalats de Juranson (en ye a suya capital) y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 7.378 habitants (1999) en una superficie de 18,78 km², con una densidat de población de 392,86 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Localidaz achirmanatas
* Borcha (Campo de Borcha, Aragón).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Crosta

**Crosta** puet estar:
* **[[crosta (coagulación)|crosta]]** d'una ferita u nafra.
* **[[crosta (pan)|crosta]]** d'o pan.
* **[[crosta (plantas lenyosas)|crosta]]** d'os arbols.
* **[[crosta electronica]]**.
* **[[crosta terrestre]]** (parte externa d'o planeta Tierra).
* **[[crosta cerebral]]**.
Crosta (coagulación)

:*Este articlo tracta sobre o concepto medico de *'crosta**. Pa atros usos d'a palabra ***crosta***, se veiga [[crosta (desambigación)]].'' 

**Crosta*' (d'o [[latín]] *< crŭsta'') ye un teixiu temporal de color roya u parda, formau por as plaquetas y restas d'atros components d'a sangre cubrindo una ferida y fendo de barrera protectora pa la dermis en recheneración. Ye un tipo de lesión dermatolochica secundaria.

## Fisiopatolochía
Una crosta ye una formación solida seca que se superposa a una lesión cutania exudativa u hemorrachica, que se desfa entre os didos con facilidat y ye composada por o exudau, a materia y a sangre ixecaus.

Ye una lesión elemental secundaria producida por o ixecamiento d'un exudau u secreción (serosidat, sangre u materia) que se forma sobre a superficie d'a piel como consecuencia d'una ferida.

## Referencias
Bagdad

**Bagdad** (بغداد, *Baghdad*, en arabe) ye a prencipal ciudat y la capital d'Iraq, amás d'estar tamién a capital d'a gubernación de Bagdad. A ciudat ye trescruzada por o río Tigris (un afluent d'o río Eufrates, l'atro gran río de Mesopotamia).

A suya población ye de 5.258.383 habitants (estimación de 2008) en una superficie de 734 km², con una densidat de población de 7.164,00 hab/km². Ye la ciudat con mayor numero d'habitants d'o país, estando tamién a tercera d'Orient Meyo dimpués d'O Caire y de Teherán.

Establida en o sieglo VIII por o Califato abasida, a ciudat tien una luenga historia, como ye evident en os suyos edificios y restas arqueolochicas. Bien luego dende la suya fundación, Bagdad se convertió en un d'os prencipals centros culturals d'o mundo islamico, encara que cuan en 1258 con a clamada batalla de Bagdad os mongols d'Hulegu Khan quedó completament destruyida y tardó anyos en recuperar part d'o suyo antigo esplendor. Dende la invasión d'Iraq en 2003 a ciudat fue ocupada por as tropas de l'exercito estausunidense, dimpués d'os bombardeyos aerios d'a Guerra d'o Golfo; dende alavez a ciudat ha padeixiu grieus danyos en as suyas infrastructuras, especialment mientres a invasión d'Iraq de 2003 y la consiguient guerra d'Iraq que duró dica aviento de 2011. En os zaguers anyos la capital ha estau obchectivo de numerosos ataques d'a guerrilla iraquí. Este conflicto militar tamién ha provocau una perda profunda y irreparable de l'herencio cultural y de piezas historicas. Dica hue, la mayoria d'esfuerzos pa la suya reconstrucción s'han enfocau y destinau a la reconstrucción d'as infrastructuras.

## Toponimia
Lo nombre ye d'orichen preislamico y d'etimolochía discutida.

Mientres o dominio persa existió un puesto con ixe nombre en o mesmo puesto, per lo que pareixe estar que lo toponimo s'orichina en ixa luenga y sería componiu  per *bagh* ("Dios") y *dād* ( "cosa que s'entrega"), tot chunto significaría "regalo de Dios". Pero atros autors han sucheriu unatro orichen, mas antigo, sinyalando un toponimo babilonico que puede leyer-se como *Bagdadu* (u bien *Hudadu*, pus o signo cuneiforme ye ambiguo) que amaneixe tamién en o Talmud de Babilonia como *Baghdatha*.

En a versión en aragonés d'o *[[Libro de Marco Polo]]* promovida per Johan Ferrández d'Heredia lo nombre de Bagdad amaneixe como *Baldach*.

## Esporte
Dende la Primera Guerra Mundial a ciudat tien una important tradición de cursas de caballos, que dentra en conflicto con os islamistas por as apuestas que van parellanas a istas cursas.

Como en a mayor parte d'o mundo, en Bagdad tamién ye popular o fútbol, y ye a siede de beluns d'os mas importants equipos de futbol en Iraq, estando los mas conoixius y populars l'
Robert Burns

**Robert Burns** (tamién conoixito como *Rabbie Burns*, *Scotland's favourite son* (fillo predilecto d'Escocia), *the Bard of Ayrshire* (o bardo de l'Ayrshire) o, simplament, *the Bard*), estió un poeta escocés, naixito d'Alloway (South Ayrshire) o 25 de chinero de 1759 y muerto en Dumfries (Dumfries and Galloway) o 21 de chulio de 1796.

Autor inspirato por o Romanticismo, ye autor de muitos poemas y cancions inspiratas en o folklore escocés, en anglés y en idioma anglico escocés (u *scotts*), d'entre os cuals a transcripción de l'antiga balada escocesa *[[Auld Lang Syne]]*. Ye considerato o millor escritor d'a Historia en idioma anglico escocés.

## Vinclos externos

*  Biografía de Robert Burns.
Juan Blas y Ubide

**Juan Blas y Ubide** (Calatayú, 1852 - 1923) estió un avogato, escritor y politico aragonés.

Yera admirau en Calatayú por o muit saputo que yera, por estar chent de gran frent y por estar ciudadano eixemplar. Fació os estudios primarios con un monche cisterciense d'o Monesterio de Piedra y d'o Monesterio de San Lorient de l'Escorial, y dimpués as carreras de Dreito y Filosofía en Zaragoza.

O granizo intrés por un pleito que tenió que esfender por a suya fayena y talmén por o exito d'a novela de Luis María López Allué *Capuletos y Montescos*, li ficioron escribir atra gran novela de costumbres aragonesas baixo lo títol de *Sarica la borda* en 1904 y reeditata en 1993, que ye una de las millors narracions aragonesas d'istos anyos. Ye ambientata en *Cerrillares* (Maluenda).

Persona d'orden, carlista y de dreitas, fuyió enta Bayona con a proclamación d'a Primera Republica en 1873, tornando un par d'anyatas dimpués ta Madrit, ta fer bella clase de Retorica chunto de belatro treballo chicorrón. Torna ta Calatayú, do a escape funda o *Círculo Católico de Obreros* y o periodico *La Derecha*, amostrando Retorica y Poetica en o *Colegio de Correa*.

## Publicacions
**Las caracolas cuentos aragoneses*. Zaragoza, Abadia y Capapé, 1908?; 148 pág. + 1 hoja;8º mlla. (18&nbsp;cm)
**El Licenciado de Escobar : Novela*. Zaragoza, Mariano Escar, 1904; 227 pág. + 1 hoj. + 18;8º mlla. (19&nbsp;cm)
**Sarica la Borda: Novela de costumbres aragonesas*. Zaragoza, Mariano Escar, 1904; 429 pág. + 1 hoj.;8º mlla. (19&nbsp;cm). (Reeditada en Zaragoza : La Val de Onsera, 1993)
**Modismos dialectales de Calatayud : (1877) : edición facsimilar* / recogidos por D. Juan Blas y Ubide ; introdución de Óscar Latas Alegre. Uesca : Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa, 2007; 66 p.;21&nbsp;cm

## Vinclos externos
*Blas Ubide en la GEA.

## Bibliografía
*López Landa, José María: *Juan Blas y Ubide, bilbilitan*. Tribuna del Ateneo Zaragozano, Zaragoza, 1946.
*Horno Liria, Luis: *Blas Ubide, a distancia*, Zaragoza, 1953.
Ankara

** Ankara**, d'antis mas clamata *Angora*, y en l'antigüidat *Ancyra* (ta os romanos) u Ἄγκυρα *Áŋkyra* (ta os griegos), ye una ciudat turca, que ye a capital d'o país encara que no ye a ciudat con mayor numero d'habitants (en ye Istambul). Fa parte d'a rechión d'Anatolia Central y d'a provincia d'Ankara y ye situata a 938 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

A suya población ye de 3.901.201 habitants (2007) en una superficie de 2.516,00 km², con una densidat de población de 1.550,56 hab/km².

Ye a capital de Turquía dende l'1 d'octubre de 1923, cuan Mustafa Kemal Atatürk treslada a capitalidat d'o país dende Istambul, ta trencar con l'antiga tradición otomana.

## Localidaz achirmanatas
*  Sofiya (Bulgaria).
*  Pequín (China).
*  Sarajevo (Bosnia y Herzegovina).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.

## Referencias
Sagarras Altas

**Sagarras Altas** (en catalán *Segarres Altes*) ye un lugar aragonés, que fa parte d'o municipio de Llascuarre, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.

## Cheografía
O lugar de Sagarras Altas se troba situato a 825 metros d'altaria sobre o livel d'a mar en un exclau de Llascuarre rodiau por o municipio de Tolva.

## Puestos d'intrés
*Ermita de Santa Lucia.
*Pilaret de Sant Per.
Lo Mont (Pireneus Atlanticos)

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos; ta atros usos, se veiga *'Lo Mont (desambigación)**''.


**Lo Mont*' (*Lo Mont* en [[Idioma occitán|occitán]], *Mont'' en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 845 habitants(1999) en una superficie de 18,24 km², con una densidat de población de 46,33 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Maslac

**Maslac** (*Maslac* en occitán, *Maslacq* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 727 habitants(1999) en una superficie de 613,33 km², con una densidat de población de 54,54 hab/km².

## Toponimia
Gerhard Rohlfs interpreta que se remonta a l'antroponimo romano *Massula* con a terminación -ac.

## Demografía

2007: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
Val de la Madera

**Val de la Madera** (*Valdelamadera* en castellano) ye cuarto u partida d'habitat disperso de lo municipio de Mosqueruela (comarca de Gúdar-Chabalambre, provincia de Teruel).

Ye una partida montanyosa con dos aliniacions de sierras. La primera aliniación corresponde a las sierras de Sollavientos y d'el Rayo, que tienen cimas vistables como Collado Frido (2.001 m) y Bramaderas (1.893 m), cabalto de Pinar Ciego. La segunda aliniación corresponde a elevacions de menor entidat situadas entre lo barranco de los Pellejeros y la villa de Mosqueruela como Gil (1.738 m), la loma d'el Cabezuelo y la loma de l'Arnosa.

## Toponimia
Lo toponimo *Val de la Madera* no correspondeba en lo sieglo XIV que a lo *Mas de Val de la Madera*, ixemenando-se la denominación a toda la partida a la vegada que l'antigo mas cambió de nombre y se dividió convertindo-se en los mases de *Valtuerta del Rincón* y de *Valtuerta la Nueva*.

## Referencias

## Bibliografía
* José Francisco Casabona Sebastián, Eduardo Gargallo Monforte: *Mosqueruela: Guía de monumentos, paisajes, fiestas y servicios turísticos*, Instituto de Estudios Turolenses, Teruel, 1999.
Las Canyadas

**Las Canyadas** (en castellano *Las Cañadas*) ye un lugar aragonés en o municipio de Mosqueruela, en a comarca de Gúdar-Chabalambre y provincia de Teruel. Ye uno d'os *cuartos* u *partidas* d'iste municipio.

## Referencias
Beirut

**Beirut** (بيروت‎ en arabe, *Beyrouth* en francés) ye una ciudat libanesa, que ye a prencipal ciudat d'o país, o suyo mayor puerto y a suya capital, amás d'estar a capital d'a Gubernación de Beirut.

A suya población estimada (2007) ye d'1.700.000 habitants, encara que no bi ha dengún censo oficial de población en o país dende 1932. Asinas, bi ha estimacions dende os 450.000 dica os 2.000.000 d'habitants. A superficie d'o municipio en sentiu estricto ye de 19,8 km², encara que os calculos de población se fan a sobén sobre toda l'aria urbana, que incluye toda la gubernación y tamién d'atros territorios d'a comarca, en un aria d'arredol de 60–100&nbsp;km². Por ixo ye difícil calcular a suya densidat de población, que matematicament ye de 85.858,59 hab/km², encara que ye una cifra difícil d'acceptar.

## Toponimia
Beirut figura como *Beruch* en o *[[Libro d'as Marabillas d'o Mundo]]*:

## Historia
La historia de Beirut se remonta a fa mas de 5.000 anyos. Las excavacions arqueolochicas realizadas en o centro d'a ciudat han descubierto libels estratigraficos correspondients a las civilizacions fenicia, helenistica, romana, arabe y otomana. La primera referencia historica a Beirut data d'o sieglo XV aC., cuan ye mencionana en as tablillas d'escritura cuneiforme d'as Cartas de Amarna, tres cartas que lo rei Ammunira de Biruta (Beirut) ninvió a lo faraón d'Echipto.

## Patrimonio
### Museos
D'entre los museos destaca lo Museo Nacional de Beirut, que ye lo museo arqueolochico mas important d'o Líbano con una impresionant colección de mas de 100,000 piezas y que abarca dende la prehistoria dica lo periodo mameluco. Tambien ye de destacar lo Museo Sursock dedicau a exposicions d'arte moderno.

## Localidaz achirmanadas
*  Buenos Aires (Archentina).
*  Ciudat de Mexico (Mexico).
*  Houston (Estaus Unius).
*  Los Ángeles (Estaus Unius).
*  Madrid (Espanya).
*  Maracaibo (Venezuela).
*  Caracas (Venezuela).
*  Ciudat Bolívar (Venezuela).

## Vinclos externos

*  /  /  Pachina web oficial municipal de Beirut.
Tibalt I

**Tibalt I** puet estar:

***[[Tibalt I de Blois]]** (910-975), conte de Blois Chartres, Tours y atros títols menors.
***[[Tibalt I de Lorena]]** (1191-1220), duque de Lorena.
***[[Tibalt I de Navarra]]** (1201-1253), rei de Navarra y conte de Campanya y Bria.
Leslie Howard

:*Iste articlo ye sobre un *'actor britanico**. ta atros usos se veiga [[Leslie Howard (desambigación)]].''



**Leslie Howard** ([[nombre artistico]] de **Leslie Howard Steiner*', naixito de [[Londres]] o [[3 d'abril]] de [[1893]] y muerto en o [[Golfo de Bizcaya]] ([[Oceano Atlantico]]) o [[1 de chunio]] de [[1943]] mientres a [[Segunda Guerra Mundial]], estió un [[actor]], [[director cinematografico|director]] y [[productor cinematografico]] [[Reino Uniu|britanico]], activo en o mundo d'o [[teatro]] y d'o [[cine britanico]] dende primerías d'os [[anyos 1910]] (y en o [[cine estausunidense]] dende primerías d'os [[anyos 1930]]) dica la suya muerte. Morió cuan avions d'o [[Tercer Reich]] derriboron l'avión de transporte en que viachaba dende [[Lisbona]] enta [[Londres]] a 200 [[milla]]s a costa de [[Galicia]] frent de [[Cedeira]].

Se puet destacar as suyas interpretacions en bellas cintas, como *Service for Ladies* ([[1932]], [[Alexander Korda]]), *Berkeley Square* ([[1933]], [[Frank Lloyd]]), *The Scarlet Pimpernel* ([[1934]], [[Harold Young]]), *The Petrified Forest* ([[1936]], [[Archie Mayo]]), *Pygmalion* ([[1938]], [[Anthony Asquith]]) u *Gone with the Wind* ([[1939]], [[Victor Fleming]]).

== Premios ==
En [[1933]] Leslie Howard fue nominato a o [[Premios Oscar|premio Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *Berkeley Square*, de [[Frank Lloyd]].

En [[1938]] fue nominato a l'[[Oscar a o Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *Pygmalion*, d'[[Anthony Asquith]] y o propio Leslie Howard.

Postumament, en [[1960]], se li adhibió una estrela a lo *Paseyo d'a Fama de Hollywood*, estando a suya estrela situada en o 6550 de [[Hollywood Boulevard]] d'a ciudat de [[Los Angeles]].

== Filmografía ==
=== Actor ===


== Referencias ==


== Vinclos externos ==

*  [http://www.imdb.com/name/nm0001366/ Leslie Howard] en [[Internet Movie Database]].
*  [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/7293 Leslie Howard] en [[Internet Broadway Database]].
*  [http://www.screenonline.org.uk/people/id/476673/ Leslie Howard] en en [[Screenonline]] d'o *British Film Institute''.
*  Leslie Howard en TCM Movie Database.
Frank Morgan

:*Iste articlo ye sobre un *'actor estausunidense**. Ta atros usos se veiga [[Frank Morgan (desambigación)]].''



**Francis Phillip Wuppermann**, d'o suyo [[nombre artistico]] **Frank Morgan**, naixito de [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]]) o [[1 de chunio]] de [[1890]] y muerto en [[Beverly Hills (California)|Beverly Hills]] ([[Los Angeles]], [[California]]) o [[18 de setiembre]] de [[1949]], estió un [[actor]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[teatro]] y en o [[cine estausunidense]]s dende meyaus d'os [[anyos 1910]] dica finals d'os [[anyos 1940]]. En as primeras anyadas d'a suya carrera como actor, bella vegada l'acreditoron como **Frank Wupperman** y como **Francis Morgan*'.

Yera chirmán de l'actor [[Ralph Morgan]].

== Premios ==
En [[1934]] Frank Morgan fue nominato a o [[Premios Oscar|premio Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *The Affairs of Cellini*, de [[Gregory La Cava]].

O [[2 d'agosto]] de [[1960]], postumament, se li adhibió una estrela a lo *Paseyo d'a Fama de Hollywood'', estando a suya estrela situada en o 1708 de Vine Street d'a ciudat de Los Angeles.

## Filmografía
### Actor

## Referencias

## Vinclos externos

*  Frank Morgan en Internet Movie Database.
*  Frank Morgan en TCM Movie Database.
*  Frank Morgan en Internet Broadway Database.





## Referencias
William Powell

:*Iste articlo ye sobre un *'actor estausunidense**. Ta atros usos se veiga [[William Powell (desambigación)]].''

**William Horatio Powell**, de [[nombre artistico]] **William Powell*', naixiu de [[Pittsburgh]] ([[Pennsilvania]]) o [[29 de chunio]] de [[1894]] y muerto en [[Palm Springs (California)|Palm Springs]] ([[California]]) o [[5 de marzo]] de [[1984]], estió un [[actor]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o mundo d'o [[teatro]] y d'o [[cine estausunidense]]s dende primerías d'os [[anyos 1910]] dica meyaus d'os [[anyos 1950]], con una destacada carrera cinematografica y cuantos premios recibius.

== Premios ==
En [[1934]] William Powell fue nominau a o [[Premios Oscar|premio Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *The Thin Man*, de [[W.S. Van Dyke]]. En [[1936]] recibió una segunda nominación a l'[[Oscar a o Millor Actor]] por *My Man Godfrey*, de [[Gregory LaCava]].

En [[1947]] recibió un [[Premio NYFCC a o Millor Actor]] por a suya interpretación en a cinta *Life with Father*, de [[Michael Curtiz]]. Tamién en 1947, fue nominau a l'[[Premio Oscar|Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta *Life with Father*, de [[Michael Curtiz]].

O [[2 d'agosto]] de [[1960]] se li adhibió una estrela a lo *Paseyo d'a Fama de Hollywood'', estando a suya estrela situada en o 1636 de Vine Street d'a ciudat de Los Angeles.

## Filmografía
### Actor

## Referencias

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por William Powell.

## Vinclos externos

*  William Powell en Internet Movie Database.
*  William Powell en Internet Broadway Database.
*  William Powell en TCM Movie Database.
Franchot Tone

**Stanislaus Pascal Franchot Tone**, de nombre artistico **Franchot Tone**, naixito de Niagara Falls (Nueva York) o 27 de febrero de 1905 y muerto en Nueva York (Nueva York) o 18 de setiembre de 1968, estió un actor, director y productor cinematografico estausunidense, activo en o teatro, a televisión y o cine estausunidenses dende meyaus d'os anyos 1920 dica finals d'os anyos 1960, con bellos destacaus premios recibius mientres a suya carrera interpretativa.

## Premios
En 1935 Franchot Tone fue nominato a o premio Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta *[[Mutiny on the Bounty (cinta de 1935)|Mutiny on the Bounty]]*, de Frank Lloyd.

O 2 d'agosto de 1960 se li adhibió una estrela a lo *[[Paseyo d'a Fama de Hollywood]]*, estando a suya estrela situada en o 6560 de Hollywood Boulevard d'a ciudat de Los Angeles.

## Filmografía
### Actor

## Referencias

## Vinclos externos

*  Franchot Tone en Internet Movie Database.
*  Franchot Tone en Internet Broadway Database.
*  Franchot Tone en Internet Off-Broadway Database.
Morencs

**Morencs** (*Morencs* en occitán, *Mourenx* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o Corazón de Biarn (en ye a capital) y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 7.576 habitants(1999) en una superficie de 6,34 km², con una densidat de población de 1.194,95 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
Aria metropolitana de Pamplona

L**'aria metropolitana de Pamplona** (*Iruñerria* en basco ye un aria metropolitana en a comunidat autonoma de Navarra, centrata arredol d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra. O suyo territorio ye coincident con o territorio d'a comarca d'a Cuenca de Pamplona.

A suya población yera de 362.386 habitants en 2019 en una superficie de 488,60 km², con una densidat de población de 741,68 hab/km².

## Municipios que en fan parte
Relación de municipios que en fan parte de l'aria metropolitana de Pamplona, con a suya población (2007):
Joseph Helffrich

**Joseph Helffrich**, naixito de Mannheim (Baden-Wurtemberg) o 12 de chinero de 1890 y muerto lo 26 d'aviento de 1971, estió un astronomo alemán.

En 1913 Helffrich presentó a suya tesi doctoral en o *Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl*, l'Observatorio de Königstuhl, amán de Heidelberg y vinculato a la Universidat de Heidelberg. Iste observatorio yera dirichito por Max Wolf, y mientras a suya estancia en o lugar Joseph Helffrich estió o descubridor de cuantos asteroides.

## Referencias
Sistema de Posicionamiento Global

O **Global Positioning System** (**GPS**) u **Sistema de Posicionamiento Global** (millor conoixiu con as siglas *GPS*, encara que o suyo nombre completo ye **NAVSTAR-GPS**). ye un Sistema Global de Navegación por Satelite (GNSS) que permite determinar de traza contina y en cualsiquier puesto d'a Tierra a posición d'un obchecto, persona, vehíclo u nau que portíen un *receptor GPS* con una exactitut de bels metros (encara que os receptors de GPS diferencial fan posible d'obtener una precisión de centimetros). Amás d'a posición, o sistema GPS permite conoixer o tiempo con gran precisión.

O GPS funciona con un rete de 27 satelites (24 operativos y 3 de respaldo) en orbita arredol d'a Tierra, a una altaria de 20.200&nbsp;km, con trachectorias sincronizadas ta cubrir toda a superficie d'a Tierra. Ta determinar a posición, un receptor ha de recibir o sinyal d'a lo menos 4 d'os satelites d'o rete GPS. Istos sinyals permiten calcular a posición y o reloch de cada satelite, y d'ista traza, sincronizar o reloch d'o receptor GPS y medir o retardo de propagación d'os sinyals dende que fueron transmesos en o satelite dica que son plegaus en o receptor. Como iste retardo ye proporcional a la distancia entre o receptor y o satelite, se puet emplantillar un problema de triangulación (u millor dito, de trilateración): conoixendo as coordenadas d'os satelites y as distancias dende o receptor enta os satelites, se puet resolver a posición d'o receptor, y o tiempo medido en os reloches atomicos que carrían os satelites.

L'antigua Unión Sovietica teneba un sistema similar, o GLONASS, que hue ye chestionau por a Federación Rusa. Consta de 24 satelites disposatos en 3 orbitas de 8 satelites cadaguna, situatas a 19.100&nbsp;km d'altaria.

Hue a Unión Europea ye desembolicando o suyo propio sistema de posicionamiento por satelite, clamau Galileo, como alternativa civil a lo GPS estausunidense y o GLONASS ruso, d'orichen militar. Se tracta d'una flota de 30 satelites que se situarán en 3 orbitas circulars arredol d'a Tierra, inclinatas 56º respecto a lo ecuador terrestre y a una altaria de 23.000&nbsp;km.

## Referencias
Sierra Tendennera

A **sierra de Tendennera** ye una sierra interior pirenenca aragonesa que se troba entre as comarcas de l'Alto Galligo y Sobrarbe.

S'estendilla dende Santa Helena en a dentrata a la val de Tena dica Buixaruelo, d'ueste ta este. Tien una longaria de bels 15 km.

A tuca mas alta ye a punta Tendennera con 2.853 metros, atras tucas importants son a penya Roya (2.578 m), a penya Sabocos (2.757 m) y a punta de ra Ripera (2.823 m).

En a sierra Tendennera y o pico Vachesango se troba o contacto entre o flysch y as calsineras d'as sierras.

## Referencias

## Vinclos externos
*  En www.pirineos3000.com
*  En GEA
Thorbjörn Fälldin

**Nils Olof Thorbjörn Fälldin**, naixito de Högsjö (Ångermanland) o 24 d'abril de 1926, ye un politico sueco, que estió o Primer ministro de Suecia dende o 8 d'octubre de 1976 dica o 18 d'octubre de 1978 y dende o 12 d'octubre de 1979 dica o 2 d'octubre de 1982. Ye militant de *[[Centerpartiet]]*, o Partiu d'o Centro.
Ola Ullsten

**Stig Kjell Olof (Ola) Ullsten**, naixito d'Umeå (Västerbotten) o 23 de chinero de 1931, ye un politico sueco, que estió o Primer ministro de Suecia dende o 18 d'octubre de 1978 dica o 12 d'octubre de 1979. Ye militant de *[[Folkpartiet]]*, o Partiu Liberal de Suecia.
Tage Erlander

**Tage Fritiof Erlander**, naixito de Ransäter (Värmland) o 13 de chunio de 1901 y muerto en Huddinge (condau d'Estocolmo) o 21 de chunio de 1985, estió un politico sueco, que estió o Primer ministro de Suecia dende o 11 d'octubre de 1946 dica o 14 d'octubre de 1969. A mas, estió ministro sin cartera (1944-1945) y ministro d'Amostranza (1945–1946). Yera militant de *[[Socialdemokraterna]]*, o Partiu Socialdemocrata de Suecia.





## Vinclos externos
Castiello de Corvins

O **castiello de Corvins** ye un castiello aragonés que se troba en o termin municipal d'Albero d'Alto, comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca. Se devanta en un pueyo rocoso y encara en queda un muro d'os sieglos XV y XVI, una casa y una torre defensiva. A construcción ye de piedra picada y con planta retangular.

## Historia
A zona fue conquiesta por Sancho Remíriz en 1080, cuan ya i heba una fortaleza andalusí.

A primera referencia escrita ye de 1104 en o *[[Cartulario de Mont Aragón]]*, en una concordia entre o bispe de Uesca y l'abat de Mont Aragón.

A *[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]* en parla en relación a la Reconquiesta:
Corbins (desambigación)

**Corvins** puet estar:
***[[Castiello de Corvins]]**, castiello d'a Plana de Uesca.
***[[Castiello d'os Corvins]]**, castiello d'a familia Corvín u Hunyadi, en Hunedoara, (Transilvania).

## Veyer tamién
***[[Corbins]]**, municipio d'o Segrián (Leida).
Georges Dumézil

**Georges Dumézil** (1898 - 1986) estió un antropologo francés amant d'a Filolochía que destacó por o suyo estudio d'a sociedat d'os pueblos indoeuropeus, y desembolicó a teoría d'a trifuncionalidat en o politeísmo indoeuropeu.

## Vida
O suyo pai lo introdució en o estudio d'as luengas clasicas dende bien chicot y plegó a dominar mes de 30 luengas, feito que lo aduyó a fer estudios comparativistas, pus podeba leyer os textos orichinals de cada civilización. Participó en a Primera Guerra Mundial y dimpués se dedicó a la investigación y docencia en a Universidat. Fue esleito miembro de l'Academia Francesa en 1978 y muitas catedras indoeuropeas fuoron creyadas en a suya honor. Como muitos intelectuals amants d'os temas indoeuropeus lo acusoron tanto de franc-masón como de filonazi, y lo alpartoron temporalment d'o suyo treballo.
Alberit

**Alberit** puet estar:

* **[[Alberit (La Rioja)|Alberit]]**, un municipio de La Rioja.
* **[[Alberit de Sant Chuan]]**, un municipio aragonés d'a comarca d'o Campo de Borcha.
Matarranya (desambigación)

**Matarraña** puet estar:
***[[Río Matarraña]]** afluent de l'Ebro que naixe en os Puertos de Beceit.
***[[Matarraña|Comarca d'o Matarranya]]** comarca con parte d'os lugars d'a cuenca alta d'este río.
***[[Baixo Matarraña]]** lugars d'a provincia de Zaragoza que bi ha en a cuenca baixa d'este río y adhibitos a la comarca oficial Baixo Aragón-Casp.
Barranco d'os Lucars

O **barranco d'os Lucars** u **barranco d'Espierre** ye un barranco pirenenco que naixe en o Sobrepuerto, en o municipio de Biescas y desemboca en o río Galligo. Pasa por os lugars d'Espierre, Barbenuta y Orós Baixo.

Destacan as formacions de flysch que se pueden veyer en o salto d'augua que ye amán d'Orós Baixo. Ye un barranco important ta la practica d'o barranquismo.

## Referencias

## Vinclos externos
* Ficha en www.barranquismo.net
Barranco d'Oliván

O **barranco d'Oliván** u **barranco de Bergusa** ye un barranco pirenenco aragonés que naixe en o Sobrepuerto en a baixant oriental de l'Auturía (en o termin municipal de Yebra de Basa), esnaviesa un troz por o termin municipal de Broto por debaixo d'o cuello Basarán, a on que i traza un recolón marcato, en o que ye o extremo mas occidental d'a comarca de Sobrarbe, y desemboca en o río Galligo en o municipio de Biescas, en estando pues tornato ta l'Alto Galligo. Pasa por os lugars de Bergusa y Oliván. Os suyos afluents principals son o barranco de Bergusa y o barranco d'Ainielle.

## Referencias
Silla

**Silla** ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Huerta Sud y partito chudicial de Carlet.

La suya población ye de 18.985 habitants (2008), en una superficie de 25,00 km² con una densidat de población de 759,40 hab/km².

## Cheografía
La localidat de Silla ye situata a 8 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 12,3 km de la ciudat de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.

### Mugas
Lo termin municipal de Silla muga con los termins de Picassent, Alcàsser, Beniparrell, Albal, Valencia, Almussafes y Sollana.

## Toponimia
S'ha quiesto relacionar este toponimo con l'arabe *Sahla* ("La plana") como en los casos de Zaila y Cella.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Fiestas
* 6 d'agosto: Santo Cristo.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.
Pedro Arruebo

**Pedro Arruebo** (Tramacastiella de Tena, 1608) estió un labrador, ganadero y logatario d'a pardina de l'Artosa.

Conoixito por os casos de bruixería que escayecioron en a val de Tena en o sieglo XVII, fue chuzgato por o Tribunal d'a Enquisición de Zaragoza entre os anyos 1635 y 1640. Se chuzgó tamién a Miguel Guillén y Juan de Larrat como complices os dos d'istos feitos y a mas estioron embrecatos en o proceso a mosen Lucas Aznar y a suya chirmana. Arruebo fue condenato por bruixería y ninviato ta las galeras reyals y se cremoron a-saber-los amuletos y atros materials de bruixería publicament en Tramacastiella, antimás de fer-se esconchuros en frent d'a suya ilesia.

## Vinclos externos
* Pedro Arruebo en GEA.
* www.altoaragon.org.
Articlo personal

L**'articlo personal** ye un articlo que acompanya a antroponimos en bellas luengas.

En castellano se considera que ye un vulgarismo, pero ye prou estendito en muitas zonas y en o castellano rechional de zonas catalanoparlants, en especial con antroponimos femenins, (*La María*, *La Ramona*, etcetra).

En catalán ye *En* y *Na*; sindembargo l'articlo personal ye una caracteristica chenuína d'a luenga (pero en retacule), y no deriva d'a mesma radiz latina que l'articlo normal, remontando-se a *Dominus*, *Domini*, *Domina*, etcetra, estando un equivalent a l'aragonés cheneral *Don*, *Donya*.

Se troba a sobén en a toponimia d'o Matarranya y a Tierra Alta:
**Plà d'En Bot* (En Val de Robres).
**Mas d'En Cases* (Entre Mazalión, Val d'Algorfa y Val Chunquera).
**Barranc de Na Graus* (En Beceit).
**Roques d'En Benet* (En Horta de Sant Joan).
**Font de la'Nsonyera* < *Font de Na Sunyera* (En Penyarroya de Tastavins).

En l'aragonés medieval d'as comarcas churras y talment d'o Baixo Aragón (d'alcuerdo con una referencia provenient d'Arinyo), se fació servir sindembargo l'articlo personal catalán *En*, *Na* y ye documentato en Aragón en os sieglos XI y XII como elementos romances en meyo d'os textos latíns.
Montserrat

:*Ta atros emplegos d'o toponimo *'Montserrat** se veiga [[Montserrat (desambigación)]].''


**Montserrat*' ye un macizo montanyoso [[Catalunya|catalán]] situato en a [[provincia de Barcelona]] y entre as [[comarcas de Catalunya|comarca]]s d'o [[Baches]], l'[[Anoia]] y o [[Baixo Llobregat]] a 50&nbsp;km de [[Barcelona]]. Seguntes a tradicion ye una d'as montanyas mas importants y misteriosas de [[Catalunya]] a on se troba o [[Monesterio de Santa María de Montserrat|monesterio de Montserrat]] una d'as mas importants abadías beneditinas consagrata a la Mai de Dios de Montserrat.

Como [[advocación mariana]], *Montserrat* tamién ye usata como nombre propio femenín, a sobén abrebiato *Mont*, *Montse*, *Muntsa*, *Serrat* u *Rat*. Dica o sieglo XIX tamién estió un nombre propio masculín.

Por as suyas caracteristicas ye un puesto ideal ta fer [[esporte]] y actividats a l'aire libre. L'esporte mes practicato y caracteristico de Montserrat ye l'escalada, estando una d'as zonas mas grans d'Espanya ta fer iste esporte a on bi ha mas de 5.000 vias d'escalada destacando *El Cavall Bernat*, *El Serrat del Moro* o *el Bisbe''. Atras actividats muito practicatas son as vias ferratas, a cursa por montanya y o senderismo o sendero mes popular ye dende o Monestir dica Sant Jeroni a tuca mas alta d'o macizo.

## Vinclos externos
*  Patronato d'a montanya de Montserrat.
*  [Pachina web d'a Abadia de Montserrat.](https://web.archive.org/web/20151209171325/http://www.abadiamontserrat.cat/(S(b42zjzxcdtycqdabxn2mc1sf))/Default.aspx)
Leontopodium alpinum

A **flor de nieu** u **piet de león** () ye una planta d'a familia d'as *[[Asteraceae]]*, ye una flor de no mas de 30&nbsp;cm d'altaria que creixe en chicoz grupos en os praus alpins d'as cordeleras europeas.

Se puet trobar en o Pireneu aragonés, sobretot en o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols. Ye una flor emblematica d'as montanyas, estando actualment protechita y vedata la suya replega en o territorio espanyol.

## A flor de nieu en a cultura popular
Ista flor ha inspirato a canción en occitán d'o grupo Nadau titulata "*[[L'imortèla]]*" (o fitonimo occitán correspondient a ista flor), estando a la fin una d'as cancions mes populars d'o grupo, estando tamién un himno popular como as cancions "*[[Copa Santa]]*" y "*[[Se canta]]*".

## Notas


## Referencias
Prunus spinosa

L**'aranyonero** u **aranyonera** (), tamién conoixito como **arto negro** u **prinyonera**,  ye una especie d'arbusto de fuella caduca d'a familia Rosaceae.

Se troba en gran parti d'Europa (manca a partir d'o centro d'Escandinavia), Asia y norte d'Africa. Puet tener dica dos metros d'altaria y tien punchas en o tallo y as brancas.

Tien a suya florata a la fin d'hibierno con flors blancas que apareixen antis d'as primeras fuellas.

Os suyos fruitos, ditos **aranyons** (d'o celta *< *agranio*) u **prinyons**, son esfericos, d'un centimetro de diametro alto u baixo. Se pueden minchan, encara que son muit astrinchents y tienen gran cantidat de tanins. O suyo gusto millora dimpués de l'acción d'una chelata. Se'n pueden fer mermeladas y son a base d'o pacharán.

## Imáchens

Carasia.jpg|Fuellas.
Prunus spinosa 04.2025 (7).jpg|Flors.
Endrinas.jpg|Aranyons.


## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Cutiello

O **cutiello** u **cochillo** u **cultro** (d'o latín *< CULTELLUS*) ye una ferramienta manual con fuella de metal d'un solo canto ta tallar cosas, a sobén emplegato ta minchar u cocinar.

En o pasato estioron celebres os cutiellos sastaguins, con un mango feito con nacre de musclo de río *[[Margaritifera auricularia]]* y que salen como a espadiella en a baralla aragonesa.

## Notas


## Referencias
Forqueta

:*Iste articlo tracta sobre a forqueta, cubierto. Ta la forqueta con a cual se liga as tomateras y belatras plantas cauivadas, se veiga [[forqueta (agricultura)]].*

Una **forqueta**, **forquiella** (d'o latín *< FURCA*) u **tenedor**  ye una ferramienta con un mango en un cabo y una serie de pugas en l'atro, que s'emplega a sobén ta minchar. Concretament, se puet usar ta punchar y levar-se alimentos solidos ta a boca, u bien ta inmobilizar alimentos mientres se tallan con un cuitiello.

## Referencias
Les Roques d'En Benet

**Les Roques d'En Benet** son uns mallos que bi ha en o termin municipal d'Horta de Sant Joan y tienen forma de cabezas d'animals.

D'a mesma traza que o mont de Sant Salvador d'Horta u Santa Barbara ye un modelau desarrollau en conglomeraus molasicos que sedimentoron cuan se plegoron os Puertos de Beceit. Por a suya forma tan especial inspiró a Picasso un d'os pocos cuadros realistas que pintó.
Chaminera

Una **chaminera** (d'o francés *cheminée*) ye un sistema que se fa servir pa forachitar gases calients y fumo de calderas, escalfadors, estufas, furnos, fogons u fogarils enta l'atmosfera. Típicament son completament verticals ta a asegurar que os gases calients puedan fluir sin de problemas, movendo-se por convección. Tamién bi ha chamineras que no son verticals de tot, que s'instalan en cocinas u chicotas salas de calderas ta quitar os fumos a traviés de foratos feitos en as parez. As chamineras que han estato construitas asinas han de disponer de mallas de protección ta evitar que os muixons i faigan niedos, y se les ha de dar una inclinación diferent a 0º ta facilitar a salita de fumos.

O espacio aintro d'una chaminera se diz "conducto de fumo". As chamineras pueden trobar-se en edificios, locomotoras u en barcos. A corrient d'aire que orichina o fuego y que fa que o fumo puye por a chaminera se diz "tiro". O termin chaminera tamién puet aplicar-se a aspectos d'a naturaleza, particularment en formacions rocosas.

## Etimolochía
A palabra *chaminera* ye un galicismo derivata de *cheminée*. En aragonés medieval se deciba *chamineya* con a epentesi antihiatica. A palabra *chamineya* representa o testimonio mes antigo d'esta palabra en iberorromance, calentata arredol de l'anyo 1400, estando mes antiga que o castellano *chimenea*. 
Imachen:Chaminera - Larrede.jpg
Imachen:Chaminera de Sobrarbe Chicota.JPG
Imachen:007.Torla - Chaminera II.JPG
Imachen:Chamineras de Sigüés 02.jpg
Imachen:Chamineras de Sigüés 01.jpg
Imachen:Espantabrujasabadia.jpg


## Notas


## Referencias

## Veyer tamién
*Chaminera troncoconica.

## Vinclos externos