Espanya

O **Reino d'Espanya** ye un estau miembro d'a Unión Europea (UE) situau en o sud-ueste d'Europa, aon que ocupa 6 setenas partis d'a Peninsula Iberica, que comparte con Portugal. Tamién poseye partis d'o suyo territorio en a mar Mediterrania (as islas Balears), en l'Oceano Atlantico (as islas Canarias), asinas como dos enclaus en o norte d'o continent africano (as ciudaz autonomas de Ceuta y Melilla) y o enclau de Llívia en os Pireneus franceses.

En o suyo territorio peninsular tien mugas terrestres con Francia, a on se troba o enclau de Llívia y o Prencipau d'Andorra en o norte, con Portugal en l'ueste, asinas como con a colonia britanica de Chibraltar en o sud. En os suyos territorios africanos, muga por tierra y mar con Marruecos.

Antimás, tien atra serie de distritos y posesions menors no continentals como as islas Chafarinas, o Penyón de Vélez de la Gomera y as islas d'o Penyón d'Alhucemas, toz debant d'a costa de Marruecos; asinas mesmo, reclama a sobiranía d'o isleta Perejil, hue litigato con Marruecos, sin estar posesión oficial de denguno d'os dos. A isla d'Alborán, as islas Columbrez y una serie d'islas y isletas debant d'a as suyas costas completan os suyos territorios.

Se mantién tamién o pleito por a sobiranía d'o penyón de Chibraltar con o Reino Uniu, de vez que Portugal no reconoixe a sobiranía espanyola sobre a comarca pacense d'Olivença.

## Etimolochía
O nombre d'Espanya deriva d*'Hispania*, nombre latín con que os romanos designaban cheograficament a o conchunto d'a Peninsula Iberica. Hispania ye alavez una adaptación d'o nombre en griego emplegato por Artemidoro d'Efeso (sieglo I aC), autor d'o mas antigo mapa d'occident en que se describe a Hispania romana.

## Historia

Os ibers estioron os primers pueblos de cuals se sabe que ocuporon a peninsula Iberica. Se sabe que bi heba poblacions proto-iberas, por restos arqueolochicos. Os griegos y fenicios estioron os que deixoron os primers escritos a on se charraba d'os pueblos peninsulars.

En 218 aC os romans desembarcoron en Ampurias, una localidat d'orichen griega a lo norte de Catalunya. Isto marcó l'inicio d'a conquiesta romana d'a peninsula, que remató en 19 aC con o final d'as guerras cantabras y l'anexión d'a costa d'a mar Cantabrica por Roma. Mientres o periodo romano a peninsula estió dividida en 5 provinzias: Gallaecia, Tarraconensis, Baetica, Lusitania y Cartaginensis, anque mientres tot o periodo romano a organización d'a rechión cambio cuantas vegadas. A conquiesta trayió o latín de do surgirian as luengas romances que actualment se charran en a peninsula Iberica: l'espanyol, l'aragonés, o catalán, o gallego, l'astur-leyonés y o portugués.

Dimoués d'a caida de l'Imperio Romano, cuantas tribus chermanicas invadioron a peninsula. O pueblo mas important d'éls estió lo visigodo. O periodo visigodo duró 300 anyadas, dica que os arabés invadioron a peninsula en 711, dimpués d'a batalla de Guadalete.

## Gubierno y politica

### Gubierno
Espanya ye establita como una monarquía parlamentaria dende a fundación d'a suya Constitución en 1978. As ditas *Altas Institucions d'o Estau* son:
* A Casa Reyal
* As *[[Cortes Chenerals]]*
** O Congreso d'os Deputatos
** O Senau
* O Consello Cheneral d'o Poder Chudicial
* O Tribunal Constitucional
A suya función ye d'articular os poders d'o Estau (executivo, lechislativo y chudicial) y equilibrar-ne as relacions de poder.

### Politica
Os partius politicos y coalicions que actualment (2025) tienen representación en o Congreso u o Senau son, por orden alfabetico:

Os partius politicos y coalicions presents nomás que en concellos u parlamentos autonomicos en l'actualidat, antiparte d'os debant ditos son:

## Comunidaz autonomas y provincias

O estau, seguntes a Constitución vichent en l'actualidat (*[[Constitución espanyola de 1978]]*) , ye una nación, formada a la vegada por *nacionalidaz* y rechions. Os oríchens d'o estau espanyol pueden trobar-se en a unión matrimonial d'os reinos medievals de Castiella y Aragón —formatos por a unión dinastica u conquiesta d'atros reinos anteriors— en zaguerías d'o sieglo XV en tiempos d'o reinato d'os Reis Catolicos, cuan se produz a unificación politica, que remata con a unión d'o Reino de Navarra, o Reino Nazarín de Granada y atros territorios. Un prencipio d'unificación institucional posterior ocurre en o reinato de Felipe V, que creya una forma d'estau centralizata que se mantién dica la vichent Constitución.

O estau se divide en 17 Comunidaz Autonomas y 2 Ciudaz Autonomas que ye una organización analoga a la d'os estaus federals. Poseyen un amplo grau d'autonomía, poders lechislativos, de presupuesto, administrativos y executivos en as competencias exclusivas que o estau central guarancia a cada comunidat a traviés d'un Estatuto d'autonomía.

Cada comunidat autonoma se divide en una u cuantas provincias, fendo un total de 52.

## Cheografía

Situata en Europa Occidental, ocupa la mayor parti d'a Peninsula Iberica y, difuera d'ella, dos archipelagos (o d'as Islas Canarias en l'Oceano Atlantico y o d'as Islas Balears en a Mar Mediterrania) y dos ciudaz, Ceuta y Melilla, en o norte d'Africa.

En amplaria territorial (superficie) ye o tercer país d'Europa (excluita Rusia), por dezaga d'Ucraína y Francia, y o segundo mayor d'a Unión Europea.

As mugas fisicas d'Espanya son, prencipalment, as d'a Peninsula Iberica, adintro d'a que muga con Portugal: iste estau y l'Oceano Atlantico a l'ueste, a Mar Mediterrania a l'este, o estreito de Chibraltar a lo sud y os Pireneus, chunto con o Golfo de Bizcaya y o Mar Cantabrico a lo norte.

Os prencipals sistemas monterizos son: Pireneus, Sistema Iberico, Carpetana, Oretana ye Cordeleras Beticas (Sozbetica y Penibetica). O Teide ye o pico mas alto d'Espanya, estando-ne a suya altaria de 3.718 metros.

## Economía

Con un PIB de 798.672 millons d'euros (2004) y una renta per capita de 22.690 dólars estausunidenses (2004), Espanya ye una d'as grans economías europeas y a ueitena mundial. L'asperanza de vida d'a suya población ye entre as 3 mas altas d'o mundo y a mortalidat infantil se troba entre as mas baixas.

## Demografía

Espanya contaba con una población humana de 40.499.791 habitants a l'1 de chinero de 2000, 45.116.894 habitants a l'1 de chinero de 2007. En 2003 acullió lo 50% d'a inmigración extracomunitaria enta la UE, sobretot de ciudadans en situación ilegal magrebís, subsaharianos y latinoamericanos. A sociedat espanyola concara en l'inte os desafíos cheneratos por as dificultaz d'asimilación y integración d'ixos treballadors.

### Arias metropolitanas
As arias metropolitanas que teneban mas de 300.000 habitants en 2003 son as siguients:

## Cultura

### Fiestas nacionals
Antiparte d'as festividaz nacionals, cada Comunidat Autonoma tien dos dias festivos, y cada municipio, atros dos mas, estando en total 15 as fiestas oficials en Espanya.

### Arte

* Arquitectura d'Espanya.
* Escultura en Espanya.
* Comic en Espanya.
* Literatura d'Espanya.
* Musica folclorica d'Espanya.
* Pintura d'Espanya.

### Esportes
* 
*  en os Chuegos Olimpicos.

O esporte mes popular ye o futbol, a suya selección de futbol estió campiona en 2010 d´a copa d´o mundo. A liga espanyola ye clamata por motivos comercials LaLiga Santander y os suyos equipos mes importants son o Real Madrit y o Barça.

Tamién ye popular a suya liga de basketbol profesional, a liga ACB. Os suyos s mes importants son Real Madrid, Barça y o Saski Baskonia entre atros.

## Competicions esportivas
* Liga BBVA.
* Liga ACB.
* Liga espanyola de hockey sobre chelo.
* Vuelta a Espanya.
* Gran Premio d'Espanya de Motociclismo.

## Veyer tamién
* Etnografía d'Espanya.
* Idiomas d'Espanya.
* Relichión en Espanya.
* Seguranza social en Espanya.
* Transportes en Espanya.
* Turismo en Espanya.
* Lista de unidaz militars de l'Exercito de Tierra d'Espanya por Comunidat Autonoma.

## Referencias


## Vinclos externos

* Estatisticas d'Espanya en o ''CIA World Factbook''.
* Cenye de libertat de prensa - 29º sobre 139 países.