open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glaciar deras Oletas de Gauba

O **glaciar deras Oletas de Gauba** (en occitán *glacièr deras Oletas de Gauba*, en francés *glacier des Oulettes de Gaube*) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Camachibosa, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.

Ye o glaciar mas baixo d'os Pireneus con o suyo frent a 2.285 metros d'altaria.

## Toponimia
*Oletas* (en francés *Oulettes*) significa "olletas". Iste toponimo describe a cheografía d'o glaciar que ye situau en una chicota foya a o piet d'a Camachibosa.

## Cheografía
O glaciar se troba en a cara norte d'a Camachibosa, a os piez d'o couloir de Gauba. As auguas d'o suyo deschele alimentan a gave de Gauba.

O glaciar ye situau a una altaria meyana de 2.400 metros. A presencia d'un glaciar a una altura asinas de baixa en os Pireneus ye o resultau d'a unión de cualques parametros: ye exposau de tot enta o norte y a os piez d'una muralla de 800 metros d'altaria formada por a Camachibosa. Asinas, o glaciar ye a la uembra, prou bien prototechiu d'a radiación solar y recullindo a-saber-los lurtes. Amás, o glaciar se beneficia d'abundants precipitations gracias chustament a ista barrera formada por a Camachibosa.

O glaciar deras Oletas de Gauba poseye tamién cualques d'as crepazas mas impresionants d'os Pireneus. Belunas tienen mas de 30 metros de fondura y atros tantos d'amplo. Iste fuerte crepazau leva asociada una important dinamica glaciar. L'asociación Moraine i ha mediu velocidaz de desplazamiento d'entre 50 y 70 metros/anyo, lo que fa que siga o glaciar mas rapedo d'a cordelera.

## Historia
Dimpués de rematar a chicota edat de chelo arredol de l'anyo 1850, o glaciar de Petita Vinhamala yera uniu fisicament a o glaciar deras Oletas de Gauba. Se nombraba ta par d'alavez a iste aparato unico como "glaciar Norte d'a Camachibosa". Iste zaguero s'estendillaba por una superficie de 0,60&nbsp;km² y teneba o frent mas baixo d'os Pireneus a 2.190 metros.

Os dos glaciars s'han deseparau tiempo dimpués, estando la suya ruptura definitiva en primerías d'os anyos 1930.

O retacule d'o glaciar deras Oletas de Gauba no ha estau pas liniar, como amuestran as suyas morrenas: se i veyen lichers abances en os anyos 1890, 1920, 1945, 1990 y 1997. En rematar o zaguer chicot abance en 1985, o glaciar s'estendillaba sobre 0,18&nbsp;km². O suyo deschele ha estau prou susteniu dende alavez: 0,13&nbsp;km² en 2012 y 0,09&nbsp;km² en 2020.

Dende 2007, una gradera rocosa prencipió a apareixeer en a parti inferior y mas crepazada d'o glaciar, tendendo iste a deseparar-se en dos.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Asociación Pirenenca de Glaciolochía
*  Os glaciars pirenencos
Glaciar de Posets

O **glaciar de Posets** ye un glaciar d'os Pireneus situau en o Macizo de Posets, en o municipio de Saúnc, comarca de Ribagorza. Se troba entre os 3.200 y os 3.060 metros d'altaria y tien una superficie de 10,9 hectarias y orientación Este.

D'o suyo retacule apareixe l'ibón Chelau de Lardana.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Fotos d'o glaciar de Posets
Glaciar de la Paúl

O **glaciar de la Paúl** ye un glaciar d'os Pireneus situau en o Macizo de Posets, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Se troba entre os 3.100 y os 2.900 metros d'altaria y tien una superficie de 12,2 hectarias y orientación nord-este.

D'o suyo retacule apareixe l'ibón de la Paúl.

## Toponimia
Paúl, d'o latín *padul*, ye a denominación dada a una zona con suelo humido y vechetación higrofila. Amaneixe prou en a toponimia aragonesa, de l'este peninsular (Padul), y tamién en atras rechions como en os Alpes Reticos a on se troba por eixemplo a cima d'o Piz Palü (3.901 m), nombre con o mesmo orichen.

O nombre d'istos picos, a tuca de la Paúl y a tuca de la Collada de la Paúl, viene d'o tipo de paisache sobre d'a val sobre a que se debantan.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus.

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
Districto de Florac

O **districto de Florac** (en occitán *arrondiment de Florac*, en francés *arrondissement de Florac*) ye un districto d'o departamento francés de Losera, en a rechión d'Occitania.

En fan parte 4 cantons y 38 municipios (u *[[Comunas de Francia|comunas]]*). A capital d'o districto ye a subprefectura de Florac Tres Rius.

## Lista de cantons de Florac
* Cantón de La Canourgue (parti)
* Cantón de Lo Colet de Dèsa
* Cantón de Florac Tres Rius
* Cantón de Sent Estève (parti)
Districto de Mende

O **districto de Mende** (en occitán *arrondiment de Mende*, en francés *arrondissement de Mende*) ye un districto d'o departamento francés de Losera, en a rechión d'Occitania.

En fan parte 11 cantons y 38 municipios (u *[[Comunas de Francia|comunas]]*). A capital d'o districto ye a prefectura de Mende.

## Lista de cantons de Mende
* Cantón de La Canorga (parti)
* Cantón de Borgs de Colanha
* Cantón de Grandriu
* Cantón de Lengònha
* Cantón de Maruèjols
* Cantón de Mende-1
* Cantón de Mende-2
* Cantón de Peire d'Aubrac
* Cantón de Sent Auban
* Cantón de Sanch Eli d'Apchièr
* Cantón de Sent Estève (parti)
Chelera de Lardaneta

O **chelera de Lardana** ye una chelera d'os Pireneus situada en o Macizo de Posets, en o municipio de Saúnc, comarca de Ribagorza.

Ye l'orichen de l'ibón de Lardaneta.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Chelera de Llardaneta (occidental y oriental), Forau de la Neu en www.gelicehielo.com
Glaciar de Lliterola

O **glaciar de Lliterola** ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Perdiguero, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situau entre os 3.980 y os 2.820 metros d'altaria, a suya orientación ye Sud y por a suya grandaria de nomás 3,8 ha y dinamismo actual a vegadas ye considerau como una chelera

D'o suyo retacule apareixen os ibons Bllanco de Lliterola y Lechal de Lliterola, dos ibons chelaus.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Glaciar de Lliterola en www.gelicehielo.com
Chelera de Tusse de Remunye

A **chelera de Tusse de Remunye** ye una chelera d'os Pireneus situada en o macizo de Perdiguero, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situada entre os 2.900 y os 2.860 metros d'altaria, a suya orientación ye sud-ueste y por a suya grandaria de nomás 3,5 ha y dinamismo actual ye considerada como una chelera

Constituyen as restas de l'antigo **glaciar de Tusse de Remunye** que dió orichen a o circo de Remunye. D'o suyo retacule apareixen l'ibonet de Remunye y os ibons d'es Arenals y de Remunye.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Glaciar de Tusse de Remunye en www.gelicehielo.com
Districto de Rechoard

O **districto de Rechoard** (en occitán *arrondiment de Rechoard*, en francés *Arrondissement de Rochechouart*) ye un districto d'o departamento francés de l'Alta Viena, en a rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Rechoard (en francés *Rochechouart*), y en fan parte 2 cantons y 30 comunas.

## Lista de cantons de Rechoard
* Cantón de Rechoard
* Cantón de Sent Junian
Districto de Limoches

O **districto de Limoches** (en occitán *arrondiment de Limòtges*, en francés *arrondissement de Limoges*) ye un districto d'o departamento francés de l'Alta Viena, en a rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a prefectura de Limoches (en francés *Limoges*), y en fan parte 16 cantons y 108 comunas.

## Lista de cantons de Limoches
* Cantón d'Aimostier.
* Cantón d'Aissa.
* Cantón de Condat.
* Cantón de Cosés.
* Cantón de Limoches-1.
* Cantón de Limoches-2.
* Cantón de Limoches-3.
* Cantón de Limoches-4.
* Cantón de Limoches-5.
* Cantón de Limoches-6.
* Cantón de Limoches-7.
* Cantón de Limoches-8.
* Cantón de Limoches-9.
* Cantón de Panasòu.
* Cantón de Sent Liunard.
* Cantón de Sent Iriès.
Districto d'Épinal

O **districto d'Épinal** (en francés *arrondissement d'Épinal*) ye un districto d'o departamento francés d'os Vosgos (en francés *Vosges*), en a rechión de Gran Este.

A capital d'o districto ye a prefectura d'Épinal (en francés *Épinal*), y en fan parte 12 cantons y 236 comunas.

## Lista de cantons d'Épinal
* Cantón de la Bresse.
* Cantón de Bruyères (parti).
* Cantón de Charmes.
* Cantón de Darney (parti).
* Cantón d'Épinal-2.
* Cantón de Golbey.
* Cantón de Raon-l'Étape (parti).
* Cantón de Remiremont.
* Cantón de Saint-Dié-des-Vosges-1 (parti).
* Cantón du Thillot.
* Cantón du Val-d'Ajol.
Districto de Saint-Dié-des-Vosges

O **districto de Saint-Dié-des-Vosges** (en francés *arrondissement de Saint-Dié-des-Vosges*) ye un districto d'o departamento francés d'os Vosgos (en francés *Vosges*), en a rechión de Gran Este.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Saint-Dié-des-Vosges, y en fan parte 5 cantons y 96 comunas.

## Lista de cantons de Saint-Dié-des-Vosges
* Cantón de Bruyères (parti)
* Cantón de Gérardmer
* Cantón de Raon-l'Étape (parti)
* Cantón de Saint-Dié-des-Vosges-1 (parti)
* Cantón de Saint-Dié-des-Vosges-2
Glaciar de Corones

O **glaciar de Corones** ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de la Maladeta, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situau entre os 3.200 y os 2.940 metros d'altaria, a suya orientación ye sud-ueste y a suya superficie de 6,5 hectarias.

D'o suyo retacule apareixen l'ibonet de Corones y os ibons de Corones.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Glaciar de Corones en www.gelicehielo.com
Districto de Belac

O **districto de Belac** (en occitán *arrondiment de Belac*, en francés *Arrondissement de Bellac*) ye un districto d'o departamento francés de l'Alta Viena, en a rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Belac (en francés *Bellac*), y en fan parte 3 cantons y 57 comunas.

## Lista de cantons de Belac
* Cantón de Belac
* Cantón de Chastelponçac
* Cantón d'Embasac
Districto de Draguinhan

O **districto de Draguinhan** (en occitán *Arrondiment de Draguinhan*, en francés *Arrondissement de Draguignan*) ye un districto d'o departamento francés de Var, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

En fan parte 10 cantons y 54 municipios (u *[[Comunas de Francia|comunas]]*). A capital d'o districto ye a subprefectura de Draguinhan.

## Lista de cantons
* Cantón de Brinhòla (parti)
* Cantón de la Crau d'Ieras (parti)
* Cantón de Draguinhan
* Cantón de Flaiòsc (parti)
* Cantón de Frejús
* Cantón de lo Luc (parti)
* Cantón de Ròcabruna d'Argenç
* Cantón de Sant Rafèu
* Cantón de Santa Maxima
* Cantón de Vidauban
Districto de Tolon

O **districto de Tolon** (en occitán *Arrondiment de Tolon*, en francés *Arrondissement de Toulon*) ye un districto d'o departamento francés de Var, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

En fan parte 14 cantons y 32 municipios (u *[[Comunas de Francia|comunas]]*). A capital d'o districto ye a prefectura de Tolon.

## Lista de cantons
* Cantón de la Crau d'Ieras (parti)
* Cantón de la Garda
* Cantón de Gareut (parti)
* Cantón d'Ieras
* Cantón de lo Luc (parti)
* Cantón d'Oliulas
* Cantón de Sant Ceri (parti)
* Cantón de la Sanha-1
* Cantón de la Sanha-2
* Cantón de Soliers-Pònt
* Cantón de Tolon-1
* Cantón de Tolon-2
* Cantón de Tolon-3
* Cantón de Tolon-4
Chelera d'Ixalenques

A **chelera d'Ixalenques** (en catalán ribagorzano *gelera de les Salenques*) ye una chelera d'os Pireneus situada en o macizo de la Maladeta, en o municipio de Montanui, comarca de Ribagorza. Situada entre os 3.000 y os 2.900 metros d'altaria, en a cabecera d'a vall d'Ixalenques, a suya orientación ye nord-este y por a suya grandaria de nomás 4,2 ha y dinamismo actual ye considerada como una chelera

Constituyen as restas de l'antigo **glaciar d'Ixalenques** (en catalán ribagorzano *glacera de les Salenques*) y se divide actualment en dos sectors: l'occidental y l'oriental.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Chelera d'Ixalenques en www.gelicehielo.com
Chelera d'el Forau de la Neu

O **chelera d'el Forau de la Neu** ye una chelera d'os Pireneus situada en o Macizo de Posets, en o municipio de Saúnc, comarca de Ribagorza.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
*  Chelera de Llardaneta (occidental y oriental), Forau de la Neu en www.gelicehielo.com
Chelera de Rubinyera

A **chelera de Rubinyera** ye una chelera d'os Pireneus situada en o macizo de l'Almunia, en o municipio de Bielsa, comarca de Sobrarbe. Situada entre os 2.780 y os 2.600 metros d'altaria a suya orientación ye nord-este y por a suya grandaria de nomás 6 ha y dinamismo actual ye considerada como una chelera

Constituyen as restas de l'antigo **glaciar de Rubinyera**.

## Toponimia
O toponimo *Rubinyera* podría tener relación con a color royenca que tien o pico debiu a o robín.

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Monumentos Naturales de los Glaciares Pirenaicos. Gubierno d'Aragón. PRAMES S.A.
Chelera de Perdiguero

A **chelera de Perdiguero** ye una chelera d'os Pireneus situada en o macizo de Perdiguero, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza.

## Vinclos externos
*  Chelera de Perdiguero en www.gelicehielo.com
Districto de Belfort

O **districto de Belfort** (en francés *arrondissement de Belfort*) ye un districto d'o departamento francés de Territorio de Belfort y rechión de Borgonya-Franco Condau.

A capital d'o districto ye a prefectura de Belfort, y en fan parte 9 cantons y 101 comunas.

## Lista de cantons de Belfort
* Cantón de Bavilliers
* Cantón de Belfort-1
* Cantón de Belfort-2
* Cantón de Belfort-3
* Cantón de Châtenois-les-Forges
* Cantón de Delle
* Cantón de Giromagny
* Cantón de Grandvillars
* Cantón de Valdoie
Chelera d'el Cap de Toro

La **chelera d'el Cap de Toro** (en occitán aranés *gelèra deth Cap deth Hòro*) ye una chelera d'os Pireneus situada baixo el Cap de Toro, en el municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situada a bels 2.900 metros d'altaria.

## Vinclos externos
*  Chelera d'el Cap de Toro en www.gelicehielo.com
Chelera d'el Turón de tres Puntes

La **chelera d'el Turón de tres Puntes** (en catalán *gelera del Turó de tres Puntes*) ye una chelera d'os Pireneus situada baixo el Turón de tres Puntes, en el municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situada a bels 2.800 metros d'altaria.

## Vinclos externos
*  Chelera d'el Turón de tres Puntes en www.gelicehielo.com
Escopa

***Escopa*** ye a variant brasilera d'o chuego de naipes Escoba, que tamién incluye elementos d'a *Escova* portuguesa.​ Istos trés  chuegos son varians d'o chuego de naipes italiano *Scopa* a partir d'a suya varián *Scopa di Quindici*.

## Obchectivo
L'obchectivo d'o chuego ye capturar tantas cartas como siga posible a traviés de combinacions de cartas que dan como resultau 15 puntos. Istas combinacions se realizan con una carta d'a mano y una u mas cartas d'a mesa.

## A baralla y os chugadors
S'utiliza una baralla espanyola de 40 cartas, u una baralla francesa excluyindo os 8, 9, 10 y comodins. Chugan de 2 a 4 personas. Con 2 u 3 personas se chuga individualmén, con 4 personas se chuga por parellas.

## Valor d'as cartas
Ta obtener a valor de 15 puntos por capturar cartas, s'han d'observar as suyas valors:
* Rei: 10
* Caballo: 9
* Sota: 8
* Siete a l'As: valen seguntes os suyos respectivos indices numericos

## O chuego
O chuego sigue a mesma dinamica que a Escoba, manimenos, en a zaguera ronda as cartas sobre a mesa han de sumar 10, 25, 40 u 55 puntos, si no i hai garra d'istas valors significa que i abió una error y os chugadors u parellas han de comprebar as suyas cartas ganadas.

O chugador u parella que cometió una error pierde os tantos d'o partiu. O chugador u parella que no cometió errors recibe 6 tantos mas os tantos por cada *escopa* obtenida.

Si no i hai errors en o partiu, cada chugador u parella conta debidament os suyos tantos.

## Tanteo
*Mayor cantidat de cartas: o chugador u parella que obtienga mas cartas gana 1 tanto.
*Mayor cantidat de cartas d'oros: o chugador u parella que obtienga mas cartas d'oros obtiene 1 tanto.
*Mayor cantidat de cartas siete: o chugador u parella que obtienga mas cartas siete gana 1 tanto.
*Siete d'oros (*sete* belo u *guindis*): o chugador u parella que obtienga o siete d'oros gana 1 tanto.
*Toz as cartas siete: si un chugador u parella adube obtener totas as cartas siete, gana 1 tanto adizional.
*Totas as cartas d'oros: s'atorgan 3 tantos.
*Os chugadors u parellas tamién ganan 1 tanto adizional por cada *escopa* obtenida.
*Si l'oponente (u a parella oponente) ha obteniu menos de 10 cartas: s'atorgan 2 tantos.

## Comentarios
Os chugadors, previo a lo chuego, pueden dezidir *no* adoptar:

*a regla de sumar a valor d'as cartas sobre a mesa en a zaguera ronda d'os partius.
*os siguiens componens d'o tanteo: "totas as cartas siete", "toz as cartas d'oros", "oponente u parella oponente con menos de 10 cartas".

## Referencias
Düren

**Düren** (localment en franco ripuario *Düre*) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Warendorf

**Warendorf** (en westfaliano *Warnduorp*) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Muñopepe

**Muñopepe** ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila. Fa parte d'a comarca d'Ávila.

A suya población ye de 99 habitants (2021) en una superficie de 6,02 km², con una densidat de población de 17,61 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Muñopepe se troba situada a 1.118 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 18 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Sitio web oficial municipal de Muñopepe.
Districto de Clarmont-Ferrand

O **districto de Clarmont-Ferrand** (en occitán *arrondiment de Clarmont-Ferrand*, en francés *arrondissement de Clermont-Ferrand*) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés *Puy-de-Dôme*), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A capital d'o districto ye a prefectura de Clarmont-Ferrand (en francés *Clermont-Ferrand*), y en fan parte 22 cantons y 73 comunas.

## Lista de cantons de Clarmont-Ferrand
* Cantón d'Aubèira
* Cantón de Biaumont
* Cantón de Bilhom
* Cantón de Cébazat
* Cantón de Chamaleiras
* Cantón de Clarmont-Ferrand-1
* Cantón de Clarmont-Ferrand-2
* Cantón de Clarmont-Ferrand-3
* Cantón de Clarmont-Ferrand-4
* Cantón de Clarmont-Ferrand-5
* Cantón de Clarmont-Ferrand-6
* Cantón de Guiparsa (parti)
* Cantón de Cornon d'Auvèrnhe
* Cantón de Gerzac (parti)
* Cantón de Lesós (parti)
* Cantón de Las Mastras
* Cantón de Los Monts de Liuradés (parti)
* Cantón d'Orcines
* Cantón de Pont dau Chastèl
* Cantón de Sent Ors (parti)
* Cantón de Sant Circ (parti)
* Cantón de Vic la Còmte (parti)
Districto de Riam

O **districto de Riam** (en occitán *arrondiment de Riam*, en francés *arrondissement de Riom*) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés *Puy-de-Dôme*), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Riam (en francés *Riom*), y en fan parte 8 cantons y 155 comunas.

## Lista de cantons de Riam
* Cantón de Chastel Guion
* Cantón de Guiparsa (parti)
* Cantón de Gerzac (parti)
* Cantón de Maringas (parti)
* Cantón de Riam
* Cantón de Sant Alòi de las Minas
* Cantón de Sent Jòrgi de Mons
* Cantón de Sent Ors (parti)
Districto de Tièrn

O **districto de Tièrn** (en occitán *arrondiment de Tièrn*, en francés *arrondissement de Thiers*) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés *Puy-de-Dôme*), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Tièrn (en francés *Thiers*), y en fan parte 4 cantons y 44 comunas.

## Lista de cantons de Tièrn
* Cantón de Lesós (parti)
* Cantón de Los Monts de Liuradés (parti)
* Cantón de Maringas (parti)
* Cantón de Tièrn
Picueta d'o mono

A **picueta d'o mono** ye una malotía virica infecciosa que de regular ye poco frecuent y que amaneix sobretot en l'Africa Central y Occidental. Ye producida per un virus d'a mesma familia que lo d'a picueta. Afecta prencipalment a los animals, pero puede pasar a lo ser humán. A malotía tien una durada habitual d'os simptomas de 2 a 4 semanas. Os casos pueden plegar a estar grieus, especialment en ninos, en emprenyadas y en immunodeficients. En 2022 se detectó un brote en Europa.

## Referencias y notas
Alabastro

L**'alabastro** (d'o latín *alabastrum* y iste d'o griego *ἀλάβαστρος* ("alabastros")) ye una variedat microcristalina muit comuna d'o mineral cheso. Dende un punto de vista quimico, l'alabastro ye un sulfato de calcio que contiene augua con a composición quimica *CaSO4·2H2O*.

L'alabastro tien bella similitut visual con o marbre, manimenos a diferencia d'o marbre, ye un mal conductor d'a calor y, per tanto, se siente calido. Unatra diferencia ye la suya menor resistencia a la intemperie, lo que significa que se degradaría a escape y se tornaría antiestetico a resultas d'o clima. Per tanto, l'alabastro se fa servir en escultura exclusivament pa obchectos d'interior. A suya color puede estar blanca, amariella claro, royisca, parda u grisa dependendo d'o puesto an se trobe.

Gran parti d'a extracción mundial d'alabastro se realiza en Aragón, en localidaz como Exelsa, Quinto d'Ebro, Fuents d'Ebro, Zaila, La Puebla d'Íxar y Albalat de l'Arcebispe.

## Galería d'imáchens

 Imachen:Borja_-_Escudo_señorial_de_alabastro.JPG|Escudo sinyoral feito d'alabastro en Borcha.
 Imachen:Adoración_de_los_Reyes_Magos,_retablo_mayor_de_la_Seo_o_Catedral_del_Salvador_de_Zaragoza,_España.jpg|Retablo policromau d'a Seu de Zaragoza.
 Imachen:AnkhnesmeryreII-and-Son-PepiII-SideView_BrooklynMuseum.png|Estatuas de l'antigo Echipto.
 Imachen:Ventanuco_alabastro_torre_trovador.jpg|Finestra feita d'alabastro en l'Alchafaría.


## Referencias
Districto de Soire

O **districto de Soire** (en occitán *arrondiment de Soire*, en francés *arrondissement d'Issoire*) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés *Puy-de-Dôme*), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Soire (en francés *Issoire*), y en fan parte 4 cantons y 134 comunas.

## Lista de cantons de Soire
* Cantón de Braçac
* Cantón de Soire
* Cantón de Sant Circ (parti)
* Cantón de Vic la Còmte (parti)
Districto d'Embèrt

O **districto d'Embèrt** (en occitán *arrondiment d'Embèrt*, en francés *arrondissement d'Ambert*) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés *Puy-de-Dôme*), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A capital d'o districto ye a subprefectura d'Embèrt (en francés *Ambert*), y en fan parte 2 cantons y  58 comunas.

## Lista de cantons d'Embèrt
* Cantón d'Embèrt
* Cantón de Los Monts de Liuradés (parti)
Glaciar de Petita Vinhamala

O **glaciar de Petita Vinhamala** (en francés *glacier du Petit-Vignemale*) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Camachibosa, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.

Iste glaciar yera o zaguero d'os Pireneus en poseyer una cascada de seracs, antis que no desapareixese en 2007.

## Cheografía
Dende a ruptura d'a cascada de seracs en 2007, o glaciar ye deseparau en dos:
* a parti superior d'o glaciar, exposada a o norte, se troba en un corredor zarrau por a Petita Vinhamala y a punta Chausenque.
* a parti inferior ye exposada a o nord-ueste y se troba a o piet d'o corredor, dende a forqueta d'Osso en dirección ta o glaciar deras Oletas de Gauba.

As auguas d'o suyo deschele alimentan a gave de Gauba.

## Historia
En rematar a chicota Edat de Chelo arredol de l'anyo 1850, o glaciar de Petita Vinhamala yera fisicament uniu a o glaciar deras Oletas de Gauba. Se nombraba ta par d'alavez a iste aparato unico como "glaciar Norte d'a Camachibosa". Iste zaguero s'estendillaba por una superficie de 0,60&nbsp;km² y teneba o frent mas baixo d'os Pireneus a 2.190 metros.

Os dos glaciars s'han deseparau tiempo dimpués, estando a suya ruptura definitiva en primerías d'os anyos 1930.

Encara que se deseparó d'o suyo vecín, o glaciar de Petita Vinhamala continó alimentando-lo a traviés de frecuents cayidas de seracs dica primerías d'os anyos 1980; o glaciar poseyeba alavez una superficie de 0,12&nbsp;km². Manimenos, debiu a las insuficients acumulacions de nieu, a cascada de seracs que constituyiba una d'as choyas d'os Pireneus se remató de crebar totalment en 2007.

A parti inferior, que permaneixe deseparada d'a resta d'o glaciar, ye en situación de gran vulnerabilidat.

En 2020, as dos zonas de chelo no representaban mas de 0,05&nbsp;km².

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Asociación Pirenenca de Glaciolochía
*  Os glaciars pirenencos
Glaciar de Montferrato

O **glaciar de Montferrato** (en francés *glacier du Montferrat*) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Camachibosa, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.

## Cheografía
O glaciar de Montferrato ye un chicot glaciar penchau situau baixo o pico de Montferrato. Ye aniedau sobre una ripera formada por losa calcaria, entre os 2.700 y os 2.850 metros d'altaria. Os lurtes que s'eslibonan d'o glaciar rematan o suyo recorriu 700 metros ta abaixo, en o puesto dito *Le Pont de Neige* (en aragonés *O Puent de Nieu*).

As auguas d'o suyo deschele alimentan a gave d'Osso.

## Historia
O glaciar de Montferrato ha estau poco estudiau, encara que como ye situau chunto a o glaciar d'Osso, se puet trazar a suya evolución a traviés d'a-saber-las fotos.

Amugau por un escalón rocoso, o glaciar ha evolucionau mas en espesor que en largaria. En rematar a chicota Edat de Chelo o glaciar teneba una superficie de 0,05&nbsp;km² y formaba un impresionant muro de seracs. Os seracs han perdurau dica metat d'os anyos 1980, a partir d'astí o deschele s'ha accelerau ascape. Dende primerías d'a decada de 2020, a suya superficie ye muit dentada y as rocas han iu foratiando o chelo, lo que suchere que o espesor d'o glaciar ye chicot. Ye un glaciar residual ya que a suya superficie actual ye de nomás 0,03&nbsp;km².

## Se veiga tamién
* Glaciars d'os Pireneus

## Vinclos externos
*  Asociación Pirenenca de Glaciolochía
*  Os glaciars pirenencos
Rhamnus lycioides

O **escambrón** ( (Linnaeus)) ye una planta d'a orden d'os *[[Rosales]]* y familia *[[Rhamnaceae]]* que se troba en a rechión mediterrania, en o sud d'Europa y lo norte d'Africa.

## Subspecies
**Rhamnus lycioides subsp. lycioides*
**Rhamnus lycioides subsp. atlantica*
**Rhamnus lycioides subsp. borgiae*
**Rhamnus lycioides subsp. graeca*
**Rhamnus lycioides subsp. laderoi*
 
## Referencias

## Vinclos externos
Lycium europaeum

A **cambronera** ( (Linnaeus)) ye una especie de planta d'a orden d'os Solanales y familia Solanaceae que ye orichinaria de tota la rechión mediterrania y s'ha introduciu en as islas Canarias, Madeira y as islas Balears. O suyo fruito ye comestible. Tamién se conoixe como **arcino**, **barrachina** u **arto de Cristo**.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Blitum bonus-henricus

O **sarrón**, **sarrión** u **halmoche borde** ( ((L.) Rchb.)) ye una especie planta d'a orden d'os *[[Caryophyllales]]* y familia *[[Amaranthaceae]]* que ye nativa de gran parti d'o centro y sud d'Europa.

Os chitos nuevos pueden cocinar-se como espargos y as suyas fuellas se pueden cullir y fer servir como os espinais.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Sorghum halepense

L**'ixarraixón** u **raixón** ( ((L.) Pers.)) ye una planta d'a orden d'os Poales y familia Poaceae que ye nativa d'Asia y lo norte d'Africa. A planta s'ha introduciu en toz os continents fueras d'en l'Antarctida.

S'ha emplegau pa ferraina y pa aturar a erosión.

## Denominacions
Atros nombres populars en aragonés pa ista planta son **millaza**, **olaza**, **polvonera**, **rampalla** u o chenerico **[[Ballueca|billoca]]**.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Lactuca virosa

A **ensalada de mont** u **sarrallón** (, Linnaeus, 1753) ye una planta d'a orden d'os *[[Asterales]]* y familia *[[Asteraceae]]* que ye muit extendida en gran parti d'o centro y sud d'Europa. A ormino s'inchere per os suyos efectos analchesicos y sedants lieus. Ye relacionada con a ensalada (*[[Lactuca sativa|L. sativa]]*)
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Districto d'Agen

O **districto d'Agen** (en occitán *arrondiment d'Agen*, en francés *arrondissement d'Agen*) ye un districto d'o departamento francés de Cruesa y rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a prefectura d'Agen, y en fan parte 8 cantons y 71 comunas.

## Lista de cantons d'Agen
* Cantón d'Agen-1
* Cantón d'Agen-2
* Cantón d'Agen-3
* Cantón d'Agen-4
* Cantón de lo Jonhent (parti)
* Cantón de l'Oèst Agenés
* Cantón de lo País de Sèrras (parti)
* Cantón de lo Sud-Èst Agenés
Districto de Marmanda

O **districto de Marmanda** (en occitán *arrondiment de Marmanda*, en francés *arrondissement de Marmande*) ye un districto d'o departamento francés de Cruesa y rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Marmanda, y en fan parte 6 cantons y 98 comunas.

## Lista de cantons de Marmanda
* Cantón de Tuquets de Guiana.
* Cantón de los Bòscs de Gasconha (parti).
* Cantón de Marmanda-1.
* Cantón de Marmanda-2.
* Cantón de Tonens.
* Cantón de la Val de Dròt (parti).
Districto de Caors

O **districto de Caors** (en occitán *Arrondiment de Caors*, en francés *Arrondissement de Cahors*) ye un districto d'o departamento francés d'Òlt, en a rechión d'Occitania.

A capital d'o districto ye a prefectura de Caors (en francés *Cahors*), y en fan parte 8 cantons y 98 comunas.

## Lista de cantons de Caors
* Cantón de Caors-1
* Cantón de Caors-2
* Cantón de Caors-3
* Cantón de Causse e Boriana (parti)
* Cantón de Causse e Vals (parti)
* Cantón de Lusèg
* Cantón de las Marchas del Sud-Carcin
* Cantón de Puèg l'Avesque (parti)
Districto de Fijac

O **districto de Fijac** (en occitán *Arrondiment de Fijac*, en francés *Arrondissement de Figeac*) ye un districto d'o departamento francés d'Òlt, en a rechión d'Occitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Fijac (en francés *Figeac*), y en fan parte 7 cantons y 118 comunas.

## Lista de cantons de Fijac
* Cantón de Causse e Vals (parti)
* Cantón de Fijac-1
* Cantón de Fijac-2
* Cantón de Gramat (parti)
* Cantón de La Capèla de Marival
* Cantón de Sant Seren
* Cantón de Sera e Segalar
Districto de Gordon

O **districto de Gordon** (en occitán *Arrondiment de Gordon*, en francés *Arrondissement de Gourdon*) ye un districto d'o departamento francés d'Òlt, en a rechión d'Occitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Gordon (en francés *Gourdon*), y en fan parte 7 cantons y 97 comunas.

## Lista de cantons de Caors
* Cantón de Causse e Boriana (parti)
* Cantón de Causse e Vals (parti)
* Cantón de Gordon
* Cantón de Gramat (parti)
* Cantón de Martèl
* Cantón de Puèg l'Avesque (parti)
* Cantón de Solhac
Stardew Valley

***Stardew Valley*** ye un videochuego de rol y simulación desarrollau per Eric Barone (alias *ConcernedApe*). Os chugadors asumen o paper d'un personache que se fa cargo d'a grancha esboldregada d'o suyo defunto yayo en un puesto conoixiu como *Stardew Valley*. O chuego se lanzó pa Microsoft Windows en febrero de 2016 antis d'estar portiau a cuantas atras plataformas d'ordinadors, consolas y dispositivos mobils.

Stardew Valley tien un final ubierto, lo que permite a los chugadors realizar actividaz como cautivar, criar bestiar, pescar, cocinar, extrayer y buscar birolla, y socializar con a chent d'o lugar, incluyida a capacidat de casar-se y tener fillos. Tamién permite que dica cuatro chugadors chuguen en linea chuntos.

Barone desembolicó Stardew Valley per él mesmo mientres cuatro anyos. S'inspiró en gran medida en a serie Harvest Moon, con adicions pa abordar cualques d'as deficiencias d'ixos chuegos. Lo fazió servir como un exercicio pa amillorar as suyas propias habilidaz de programación y disenyo de chuegos. L'estudio britanico Chucklefish s'amanó a Barone a la metat d'o desarrollo con l'ofierta de publicar o chuego, lo que le permitió concentrar-se mas en completar-lo.

Stardew Valley ha estau aponderau per os criticos, qui han destacau a suya musica, os suyos personaches y as cualidaz relaxants d'o chuego, y ha citau como un d'os millors videochuegos de toz os tiempos. Yasuhiro Wada, o creyador de Harvest Moon, tamién elogió lo chuego per conservar a libertat que heban perdiu as dentradas posteriors d'a suya serie. O chuego tamién ha estau un exito comercial, vendiendo mas de 20 millons de copias dica 2022.

## Referencias
Carnaval de Cinco Villas

O **carnaval de Cinco Villas** yera lo carnaval que se celebraba amplament en os lugars de Cinco Villas, pero que dimpués d'a suya prohibición mientres a dictadura franquista, s'extinguió de cuasi toz os lugars.

Teneba cuantos personaches embrecaus:
*os *[[tranga|esquilons]]* (que en Lobera d'Onsella se deciban *[[tranga|mascarons]]*).
*as *mascaretas*.
*o *[[tranga|cuernazos]]*.
*l**allaga'' (en [[Pintano]]).
*l**amortajau* (en [[Navardún]]).
*l*'esabanau*.
*o *cobertor*.
*l' *hombre d'o figo*.
*as *madamas''.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Carnaval Tradicional, Carnabal Tradizional. Urriés.
Districto de Nerac

O **districto de Nerac** (en occitán *arrondiment de Nerac*, en francés *arrondissement de Nérac*) ye un districto d'o departamento francés de Cruesa y rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Nerac, y en fan parte 3 cantons y 58 comunas.

## Lista de cantons de Nerac
* Cantón de l'Albret
* Cantón de los Bòscs de Gasconha (parti)
* Cantón de Lavardac
Districto de Vilanuèva d'Òut

O **districto de Vilanuèva d'Òut** (en occitán *arrondiment de Vilanuèva d'Òut*, en francés *arrondissement de Villeneuve-sur-Lot*) ye un districto d'o departamento francés de Cruesa y rechión de Nueva Aquitania.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Marmanda, y en fan parte 8 cantons y 92 comunas.

## Lista de cantons de Vilanuèva d'Òut
* Cantón de lo Fumelés
* Cantón de lo Jonhent (parti)
* Cantón de lo Liuradés
* Cantón de lo Naut Agenés Perigòrd
* Cantón de lo País de Sèrras (parti)
* Cantón de la Val de Dròt (parti)
* Cantón de Vilanuèva d'Òut-1
* Cantón de Vilanuèva d'Òut-2
Dimorphodon

***Dimorphodon*** ye un chenero extinto de Pterosauria d'a familia d'os Dimorphodontidae que habitó Europa mientres o periodo Churasico. Teneba una longaria corporal adulta de 1 metro de luengo, con una envergadura de 1,45 metros.

Os primers fósils estioron descritos en 1829 per William Buckland. O nombre chenerico ye derivau d'o griego *δι* (di) "dos", *μορφη* (morphe)* "traza" y *οδων* (odon) "dient".

== Especies ==
**Dimorphodon macronyx*, ye a [[especie tipo]] d'o chenero.
**Dimorphodon weintraubi''.

## Referencias

## Vinclos externos
Ceratosaurus

***Ceratosaurus*** ye un chenero extinto de dinosauro d'a familia d'os Ceratosauridae que viviba en o Churasico. *Ceratosaurus* yera carnivoro y se caracterizaba per tener variellas que sosteneban dients proporcionalment muit largos, en forma de fuelleta, un cuerno prominent en forma de crencha en a linea meya d'o morro y un par de cuernos sobre os uellos. As suyas extremidaz anteriors yeran muit curtas, pero seguiban estando de tot funcionals; a suya man teneba cuatro didos.

Os primers fósils fuoron descritos en 1884 per Othniel Charles Marsh. O nombre chenerico ye derivau d'o griego *κέρατος* (keratos) "cuerno" y *σαῦρος* (sauros) "fardacho".

## Especies
**Ceratosaurus nasicornis*, ye a especie tipo d'o chenero.
**C. dentisulcatus.
**C. magnicornis''.

## Referencias

## Vinclos externos
Esfollinador

O **esfollinador** (u si ye muller **esfollinadora**) u tamién **esfollinachamineras** ye una persona que escosca as cenisas y o follín d'as chamineras. A chaminera fa servir a diferencia de presión provocada per una columna de gas calient pa creyar una corrient d'aire y aspirar l'aire sobre lo calivo u la fusta calients, lo que permite una combustión contina. Mientres o funcionamiento normal, s'encaramulla una capa de cresota en l'interior d'a chaminera, lo que restrinche lo suyo fluxo. A cresota ye flamiable, pudiendo pretar fuego a la chaminera y l'edificio. Asinas, s'ha d'esfollinar a chaminera pa eliminar o follín y la cresota.

Ista ocupación requiere bella manya y conlleva risgos pa la salut.
    
## Notas


## Referencias
Regle

O **regle** ye una listón gruixudo y luengo, feito de fusta, que emplegau en arbanyilería, que sirve pa prener distancias. Ye de dimensions variables, con as suyas caras perfectament dreitas y planas en anglo dreito y que puede estar trestallada seguntes a suya longaria en piez y pulgadas u en decimetros y centimetros. 
    
## Notas


## Referencias
Concellero

O **concellero** (antis de 1707 **churau**) ye o miembro electo d'un concello y exerce lo suyo mandato per un periodo de una durada gosa estar de cuatro anyadas en Espanya.

O concellero tien como función a promoción d'o desarrollo d'o municipio adintro de cuantas arias (educación, cultura, sanidat, transportes, economía, hicienda, parques y chardins, obras publicas, urbanismo, etc.), pa lo que gosa especializar-se.

Con a eliminación d'os Fueros d'Aragón en 1707 per Felipe V de Borbón con os Decretos de Nueva Planta, os churaus d'a ciudat pasoron a estar castellanizaus como *regidores* u *concejales*.

## Se veiga tamién
* Churau en cap.
    
## Referencias
Herbert Spencer Gasser

**Herbert Spencer Gasser**; naixiu de Platteville (Wisconsin, Estaus Unius) o 5 de chulio de 1888 y muerto en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) l'11 de mayo de 1963, estió un fisiologo estausunidense, conoixiu por os suyos escubrimientos sobre as funcions de cuantos tipos de fibras nerviosas, recibió en 1944 o Premio Nobel de Fisiolochía u Medecina.

## Vinclos externos
*  O Premio Nobel de Medecina 1944 en a pachina web de l'Instituto Nobel.
Tiricia

A **tiricia** u **ictericia** ye a coloración amarillenca d'a piel, a esclerotica y mucosas debida a un augmento d'a bilirrubina (valors mayors de 2,5&nbsp;mg/dL) que s'encaramulla en os teixius, sobre tot aquels con mayor numero de fibras elasticas (paladar, conchuntiva).

A tiricia per sí mesma no ye una malotía, sino un sinyal clinico externo d'un proceso patolochico subchacent que ocurre en bel punto d'a vía fisiolochica normal d'o metabolismo d'a bilirrubina. Asinas, a tiricia en adultos ye tipicament un sinyal que indica a presencia de malotías subchacents relacionadas con un metabolismo anormal de l'hemo, disfunción d'o figado u obstrucción d'o tracto biliar.
    
## Notas


## Referencias
Calopteryx virgo

O **ruedabalsas** ( (Linnaeus, 1758)) ye un insecto d'a orden d'os *[[Odonata]]* y familia *[[Calopterygidae]]* que se troba en Europa.

Ocasionalmente se pueden trobar dica os 1.200 metros d'altitut, como en os Alpes.

Puede aconseguir una longaria corporal de 49 a 54 milimetros, con una longaria d'alas zagueras de 31 a 37 milimetros.

## Subspecies
**Calopteryx virgo britannica*
**Calopteryx virgo festiva*
**Calopteryx virgo meridionalis*
**Calopteryx virgo padana*
**Calopteryx virgo virgo*
 
## Referencias

## Vinclos externos
Ventallo

:*Ta o municipio de Catalunya se veiga [[Ventalló]]*

O **ventallo** u **abanico** ye un complemento de moda ideyau pa que con o movimiento ritmico d'a man se pueda mover l'aire y facilitar a refricheración cuan se ye en un ambient caloroso.

Se considera orichinario d'Orient. En Europa se conoixe dende lo sieglo XVI, traito d'Orient per os navegants y comerciants portugueses. Alavez yera un obchecto raro y caro que nomás a nobleza y la reyaleza podeban poseyer.

## Notas


## Referencias
Marzapán

O **marzapán** ye un lamín elaborau con almendras molidas, zucre y, seguntes l'orichen, aromas anyadius.

O marzapán prebablement se fació per primera vegada en Persia (agora Irán). Plegó ta Europa con os arabes en a Edat Meya, a traviés d'a Peninsula iberica, an se fació popular per primera vegada.

En cualques países se le da forma de chicotas figuras d'animals u fruitas como dulce tradicional pa Nadal, nueit de cabo d'anyo y Semana Santa.

En America Latina se minchan variedaz elaboradas con atros tipos de fruitos ixucaus, y en Mexico lo marzapán a pur de calcagüet ye la variedat mas comuna.

Beluns productos de zucrería que se venden como marzapán son feitos de materials menos costosos, como la pasta de soya y la esencia d'almendras.

## Etimolochía
L'orichen d'a parola marzapán se discute dica lo día d'hue. Cierto ye que la parola estió presa de l'italián *marzapán* en o sieglo XVI. Pa la etimolochía d'ista parola italiana, habió y bi ha numbrosas especulacions y hipotesi, incluyidas derivacions d'o latín *Marci panis* ("pan de Sant Marcos"), d'o persa *marzban* u *märzäpan* ("Margrave") u d'o griego *maza* u *massa* ("farinetas de cibada").
    
## Referencias
Bàsquet Girona

O **Bàsquet Girona** ye un club de basketbol espanyol d'a ciudat de Chirona, establiu en l'anyo 2014. Chuga en a Liga ACB en l'anyada 2022/23 y en o pabillón municipal de Chirona como equipo local.

## Se veiga tamién
* Liga ACB.

## Vinclos externos
*   Sitio web oficial d'o club.
José Escuer

**José Escuer Ruiz**, conoixiu esportivamente como **Escuer** y naixiu de Leida lo 25 de noviembre de 1911 y muerto en puesto y calendata desconoixida, fue un chugador de fútbol catalán que chugó como devanter. Principió a chugar a fútbol en lo Arenas de Zaragoza, en 1934 ficha por lo Zaragoza FC y remata a suya vita esportiva en lo Lérida Balonpié.

## Equipos

## Referencias

## Vinclos externos
*  Perfil esportivo de Escuer en bdfutbol.
Rabal

O **rabal** (de l'arabe ربض *rabaḍ*) ye una extensión u agrupación territorial de viviendas y comercios no suchetos a control municipal u plans urbanisticos.

Estió caracteristico d'o creiximiento d'as ciudaz europeas mientres a Edat Meya, como formación urbana espontania extramuros, ye decir difuera d'o recinto murallau, en primeras en espacios ubiertos, expandindo-se a partir d'as puertas y os camins prencipals que partían d'os nuclios urbans de población, u en torno a los nuevos monesterios y conventos que se fundaban en os terrenos vecins a las villas. Manimenos, istas aglomeracions poblacionals habrán un sistema churidico y institucional vinculau a lo suyo nuclio de ciudat u villa important y no a lo suyo territorio circumdant.

A construcción de nuevas murallas, pa enamplar o perimetro municipal, feba que os primitivos rabals quedasen incluyius en a ciudat como vicos.
    
## Referencias
Rayo

O **rayo** ye una de cuantas varetas que irradian dende lo centro d'una rueda (o buixe an se connecta l'eixe), connectando lo buixe con a superficie de tracción redonda.

A rueda de rayos s'inventó pa permitir a construcción de vehiclos mas liucheros y rapidos. A evidencia fisica mas temprana de ruedas con rayos se trobó en a cultura Sintashta, que data de 2000 aC.

Os rayos pueden estar de fusta, metal u fibra sintetica dependendo de si serán en tensión u compresión.

Beluns tipos de ruedas tienen rayos removibles que se pueden reemplazar individualment si se trencan u doblan. Istos incluyen ruedas de bicicletas y siellas de ruedas.

    
## Referencias
Santocristo

Un **santocristo** u **crucifixo** ye una cruz con una imachen de Chesús en ella, a diferencia d'una cruz espullada.

O cruzifixo ye un simbolo prencipal pa muitos grupos de cristianos, especialment en a Ilesia Catolica Romana y en a Ilesia Ortodoxa.

Os cristianos per un regular fan servir o santocristo en os servicios relichiosos publicos.
    
## Referencias
Pinguicula vulgaris

A **yerba d'as furicadas** ( (Linnaeus,1753)) ye una especie de planta d'a orden d'os *[[Lamiales]]* y familia *[[Lentibulariaceae]]* que tien una distribución per un regular circumboreal, estando nativa de cuasi toz os países d'Europa, asinas como de Rusia, Canadá y los Estaus Unius. Cheneralment se troba creixendo en puestos como paúls, albars y atras arias con leito de piedra calsinera y auguas alcalinas.

Creix dica una altaria de 3 a 16&nbsp;cm y ye coronada per una flor morada, y ocasionalment blanca, que mide 15&nbsp;mm u mas y tien forma d'envasador.

Ye una planta insectivora. As suyas fuellas tienen glandulas que excretan un liquido apegalloso que atrapa los insectos, ixas glandulas tamién producen enzimas dichestivas que funcionan pa consumir os insectos externament. Isto sirve como una forma pa que la planta acceda a una fuent de nitrocheno, ya que per un regular creixen en soleros acidos y baixos en nutrients, como as paúls.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Incendio forestal d'Anyón de Moncayo de 2022

L**'incendio forestal d'Anyón de Moncayo** de 2022 ye un incendio que empecipió lo 13 d'agosto de 2022 en Anyón de Moncayo (Aragón), y que arranó una superficie de 6.000 hectarias, con un perimetro de 50 kilometros. S'habioron de desaloixar 1500 personas d'os lugars Anyón de Moncayo, Vera de Moncayo, Alcalá de Moncayo, Ambel, Bulbuent, Trasmoz, Talamantes, El Buste y Santuario de Misericordia que estioron evaquaus.

## Referencias
Pazo dos Deportes

O **Pazo Provincial dos Deportes de Lugo** (en aragonés: *Palacio Provincial d'os Esportes de Lugo*) ye un pabillón polisportivo d'a ciudat de Lugo (Galicia, Espanya). Fue inaugurato o  12 de setiembre de 1992 actualment ye a seu d'os dos equipos mas importants d'a ciudat, o Club Baloncesto Breogán d'a liga ACB y o Porta XI Ensino CB d'a Liga Femenina de Baloncesto.
Friedberg (Bavera)

**Friedberg** (en bavaro *Fribe*) ye una ciudat de Bavera, Alemanya que se troba en o districto d'Aichach-Friedberg. A ciudat fue fundada en o sieglo XIII pa cobrar un peache a las personas que feban servir o puent que crucia lo Lech.

## Puestos d'intrés
* Schloss Friedberg.
* Casa d'a ciudat (*Rathaus*).
* Muralla.
* Ilesia de pelegrinación d'o Cristo pensaroso (*Wallfahrtskirche Herrgottsruh*).
Río Lech

O **río Lech** (en latín *Licus*) ye un río alemán, afluent d'o río Danubio, que tien o suyo naixedero en o Formarinsee (Vorarlberg, Austria), y vierte as suyas auguas en o Danubio (Bavera, Alemanya), dimpués d'un recorrito de 256 km de largaria.

As suyas auguas drenan una cuenca hidrolochica con una superficie de 3919 km² a traviés d'un cabal meyano de 115 m³/s.

En primerías d'a Edat Meya, o Lech formó la buega entre l'aria tribal alamana a l'ueste y lo bavaro a l'este y encara marca aproximadament a buega entre los idiomas bavaro y suabio. Lo Lech tamién refleixó la buega entre l'antiga Bavera y Suabia.

En as suyas marguinas encara se parla lo bavaro de Lechrain.

## Toponimía
Ista rechión yera ocupada per a tribu celta d'os *Licates* que posiblement prenioron o suyo nombre d'o río. Beluns investigadors veyen o nombre en analochía con a parola galesa *llech* ("loseta de piedra") y lo bretón *lec'h* ("lapida")', y per tanto se considera posible que la parola Lech signifique "lo pedregoso".

## Referencias

## Vinclos externos
Volkswagen ID.4

***Volkswagen ID.4*** ye un auto electrico de mena SUV desarrollau por *[[Volkswagen]]*. O *Volkswagen ID.4* s'ensambla en diversas fabricas en diferents países, entre ellas en Zwickau (Alemanya), Chattanooga (Estaus Unius) y Anting (China). Amaneixió en o mercau en 2020 y se comerzializa dica hue.

## Referencias
Carrusel

O **carrusel** (d'o francés *carrousel*) u **caballez** ye una atracción popular consistent en una plataforma circular chiratoria con posaders pa chinetes. Os posaders tienen tradicionalment a forma de ringleras de caballos de fusta u atros animals amontaus en postes, muitos d'os quals se mueven enta alto y enta baixo per meyo d'engranaches pa simular o galope, con l'acompanyamiento de musica circense en bucle.

Os carrusels gosan estar plenos de caballos pero pueden incluyir una variedat de munturas, per eixemplo, tocíns, zebras, tigres u creaturas mitolochicas como dragons u unicornios. A vegadas, se fan servir posaders en forma de cadiera u banco y, ocasionalment, os suportes pueden tener forma d'avión u auto.

## Vinclos externos
*

## Notas


## Referencias