Ermita de Santa Barbara de Río Deva

A **ermita de Santa Barbara de Río Deva** ye una ermita situada amán d'a localidat de Río Deva, en a comarca de Comunidat de Teruel, provincia de Teruel.

A construcción tradicional d'o sieglo XIX, se troba situada en o cerro d'o mesmo nombre, a o nord-ueste d'a localidat.

## Historia
Existen pocos datos sobre os oríchens d'ista ermita, Pascual Madoz (1849) no'n fa referencia cuan charra de Río Deva, talment porque encara no existiba. Tampoco no la nombra Zapater Gil (1986), encara que ye evident que en o suyo tiempo ya yera construyida.

Por as caracteristicas d'a suya fabrica, basada en a tipica construcción vernacular, sin atros elementos arquitectonicos, estructurals u decorativos que la identifiquen, os oríchens d'a ermita cal situar-los en a segunda metat d'o sieglo XIX.

## Situación y descripción

Ye situada en o cerro d'o suyo nombre, a o nord-ueste d'o lugar, puesto dende a on s'alufra gran parti d'o termín de Rio Deva en os cuatre puntos cardinals: a o nord-ueste a sierra d'Albarracín, a o sud-este a sierra de Tortallada, a l'este as estribacions d'a sierra de Chabalambre y a o sud-ueste a sierra de Santerón y os monts Universals.

Pa puyar-ie cal seguir una pista de tierra que zigzaguea por a ladera d'o monte: «En un punto o camín fa una curva cerenya enta a dreita, abrazando un granizo maruenyo con piedras de distinta grandaria, que en a suya parti central y mas altera tienen una cruz metalica, dende aquí o camín contina recto dica a ermita. Poco mas alto d'o crucero ya se veye a ermita en o cobalto d'o cerro...».

L'edificio poseye planta rectangular, orientau de norte (cabecera) a sud (piez), os muros son de mampostería ordinaria, con sillars en as esquina y cobertura a dos auguas. A l'exterior, no bi ha cruz, espadanya u belatro elemento que la sinyale como ermita. A dentrada s'ubre en o muro oriental, dando paso a un amplo zaguán u atrio adintelau (piso cimentau, pueyo corriu en dos d'os suyos cantos, cobertura tipo artesonau de fusta), compartendo o mesmo tellau que a resta d'a ermita. De feito a ermita ye dividida en dos piezas: l'atrio cubierto que ocupa a parti posterior y un atra anterior, propiament a capiella.

## Culto y tradición: Romería de Santa Barbara

En Río Deva, santa Barbara se celebra o día d'a suya onomastica, pero a la ermita se puya en romería en mayo, pa la bendición d'os termins. Mientres o trachecto, amán d'o cobalto d'o cerro a on se troba la ermita, puet veyer-se un crucero formau por un maruenyo con piedras de diferents grandarias con una cruz de fierro en o centro: seguntes a tradición, los que i puyan en romería pillan una piedra d'o camino y la meten en o maruenyo, costumbre parellana a la que puet veyer-se en a *[[Cruz de Hierro (Leyón)]]* -en o cobalto d'o Camín de Sant Chaime Francés (entre a Maragatería y El Bierzo)-.

As responsables d'organizar a fiesta (limpiar a ermita, parar a birolla...) son as «mayordomesas», mullers que fan ista función por promesa u devoción. A suya elección se fa o Domingo de Resurrección, dimpués d'a Procesión de l'Alcuentro. O suyo mandato dura tot l'anyo, entre atras funcions tienen la d'alcompanyar con velons a las imáchens en a festividad de santa Barbara (4 d'aviento), en a Purísma (8 d'aviento), por sant Lorient (10 d'agosto) y en a dita Procesión de l'Alcuentro, inte en que dimpués d'as zagueras reverencias con os estandartes puyan o velo d'a Virchen Dolorosa. Por Pascua reparten tamién o pan bendito.

Hipoteticament, o termin «mayordomesa» procedería de «mayordombre», que yera l'administrador d'as antigas confrairías medievals, asociacions u chirmandaz d'aduya mutua en o trance d'a malautía y a muerte.

Dimpués d'a celebración relichiosa en a ermita –y rematau o socalce de pastas y bebidas ofreixiu por as «mayordomesas»- os asistents a la romería gosan baixar dica a partida dita «Pino descansadero»: zona de recreo con mesas, bancos y asadors pa minchar y relaixar-se. En atro tiempo, cuan as caballerías yeran o modo habitual de locomoción, os vecins aproveitaban pa fer cursas con os animals.

## Cheodesia

Bi ha un vértiz cheodesico situau chunto a la ermita con una altaria de 1.282 metros dende o livel d'a mar.

## Referencias

## Vinclos externos