Panthera leo

Lo **lión** u **león** () ye una especie d'a familia d'os felidos antigament amplament distribuita por Africa, Orient Meyo y la India. Los masclos presentan cerras, estando un caso tipico de dimorfismo sexual. La fembra d'o lión ye clamada **liona**.

## Zoonimia
En a mayor part d'os textos medievals s'escribe o zoonimo *Leon*, tanto l'animal como l'antroponimo que en deriva, vegadas tamién *lehon*, coincidindo con a ortografía de *Jahen* pa "Chaén:

Una pronunciación teorica en aragonés ye *lión* u *leyón* desfendo o hiato. A segunda forma, con epentesi antihiatica no s'escribe con -y- en a ortografía actual porque no deriva d'una parola latina con consonant sonora desapareixida, como en o caso d'a ciudat de Leyón, que deriva de *LEGIONE* ("lechión"). A forma *Lión* se documenta en poquez casos, un d'éls en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo", que no ye escrito en o estándard medieval aragonés y ye una traducción a l'aragonés no bien feita de tot, con muitos galicismos, encara que tamién con formas chenuínas aragonesas que no se gosan presentar en o estándard medieval:

En o lexico comercial aragonés se documenta l'adchectivo *leonado*, que deriva de *leon*.

## Morfolochía
O pelache ye lionato claro, blanco y l'abdomen y en o costato interior d'as patas. O dorso d'as orellas ye negro; cerras d'o masclo lionatas, d'un pardo royenco a negro. O pelache d'os animals no maturos tien un debuixo de rosetas que desaparixe con a edat, encara que en pueden quedar vestichios en o baixo vientre y patas.

## Subspecies
A evidencia chenetica indica que os lions actuals s'orichinoron posiblement d'un antipasau común dende fa 55.000 anyatas. As diferencias entre os lions africanos son pocas y poderban estar consideratos d'una sola subspecie.

As subspecies mes reconoixitas por bels cientificos son:
* *[[Panthera leo atrox]]*: Lión americano, s'orichinó fa d'alto u baixo 80.000 anyatas, y s'extinguió en fa unas 10.000.
* *[[Panthera leo bleyenberghi]]*: Lión de Katanga. Habita en Angola, Botsuana, Republica Democratica d'o Congo, Namibia, Zambia y Zimbabwe.
* *[[Panthera leo europea]]*: Lión europeu, no s'ha comprobato l'autenticidat d'esta subspecie (probablement sigan lions asiaticos), pero os lions habitaban a peninsula balcanica y lo cazaban romanos, griegos y macedonyos, s'extinguió ha poco mes de 2.000 anyatas.
* *[[Panthera leo fossilis]]*: Lión primitivo (extinto).
* *[[Panthera leo krugeri]]*: Lión de Transvaal u sudafricano, habita en cinco países d'o sud d'Africa.
* *[[Panthera leo leo]]*: Lión de Berberia u de l'Atlas, extinto en estato salvache dende 1922. Este lión yera o tercer en mida, dimpués d'o d'as espelungas y l'americano.
* *[[Panthera leo massaicus]]*: Lión del Masai, habita en el Este del continente africano.
* *[[Panthera leo melanochaitus]]*: Lión d'o Cabo, ye extinto dende 1865.
* *[[Panthera leo persica]]*: Lión asiático, habita en a Selva de Gir, India.
* *[[Panthera leo senegalensis]]*: Lión de l'ueste d'Africa, habita dende Senegal dica a Republica Centroafricana.
* *[[Panthera leo spelaea]]*: Lión d'as espelungas, habitó en Eurasia. Apareixió fa d'alto u baixo 300.000 anyatas, y desapareixió dimpués d'a zaguera glaciación, fa unas 10.000 anyatas.
* *[[Panthera leo vereshchagini]]*: Lión de l'este de Siberia.
* *[[Panthera leo youngi]]*: Lión d'o nord-este de China, apareixió fa 350.000 anyatas.

## Os lions en o cine y a cultura
O lión a ormino ye considerau y representau como rei d'a chungla u rei d'os animals amás simbolo popular de realeza, dignidat, peito y nobleza, tamién ye un animal que a sobén ha estau protagonista de bellas cintas de cine como as de Disney, *[[The Wild]]*, *[[The Lion King]]* y as suyas secuelas *[[The Lion King II: Simba's Pride]]* y *[[The Lion King 1½]]*, entre d'atras cintas como *[[Born Free]]* y *[[The Ghost and the Darkness]]*.

## Notas


## Referencias