Edimburgo

**Edimburgo** (en gaelico escocés *Dùn Èideann*; en anglés y anglico escocés *Edinburgh*) ye un municipio britanico, d'a rechión d'Escocia, d'a cual ye a suya capital. Edimburgo tien una población de 448.624 habitants (2001) en una superficie de 262&nbsp;km², con una densidat de población de 730 hab/km². Ye tamién a capital d'o condau d'a ciudat d'Edimburgo, y seu d'o Parlamento Escocés, d'o Gubierno d'Escocia (dende 1999, dimpués d'a Lei d'Escocia de 1998) y d'a Universidat d'Edimburgo.

Edimburgo ye la segunda ciudat d'Escocia por numero d'habitants, dimpués de Glasgow. Ye a capital d'Escocia dende l'anyo 1437. Una parte d'a ciudat fue declarata Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO en l'anyada 1995. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

Bi celebran cada anyo o Festival Internacional d'Edimburgo, o Military Tattoo d'Edimburgo y o Festival Internacional de Cine d'Edimburgo. Estos festivals atrayen un important turismo, y a ciudat d'Edimburgo ye a segunda ciudat mas vesitata d'o Reino Uniu, con 13 millons de turistas per anyada.

## Toponimia
O nombre d'a ciudat provién d'o britonico *Din Eidyn* (a fortificación d'Eydin), cuan a ciudat yera nomás que un chicot poblato en l'alto d'o pueyo central d'Edimburgo. As fuents romanas d'o sieglo I fablan d'os *[[votadini]]*, a tribu britana d'a rechión. Este orichen ye confirmato por o poema *[[Y Gododdin]]*, escrito alto u baixo l'anyo 600, que fabla d'uns guerrers que celebraban en o *gran fortín d'Eidin*.

Dimpués d'o seche d'a ciudat por os anglos d'o reino de Bernicia en o sieglo VII a ciudat pasó a estar *Edin-burh*, y o suyo orichen podría estar anglosaxón (*Edwin's fort* u *fuert d'Edwin*, estando *Edwin* lo rei Edwin de Northumbria d'o sieglo VIII). *Burgh* significa *fortaleza* u grupo de construccions, y por extensión, *villa* u *ciudat*, y ye amanato a la palabra alemana *burg*.

A preba d'a existencia d'una ciudat chunto a lo castiello ye en un documento de prencipios d'o sieglo XII, fácil que de l'anyo 1124, que fabla de que o rei David I d'Escocia cedió unas tierras a la ilesia de Holyrood d'Edimburgo. Esto fa pensar que a ciudat comenzó a estar important entre l'anyo 1018 (cuan o rei Malcolm II d'Escocia aseguró o territorio de Lothians contra os ataques de Northumbria) y l'anyo 1124.

O beneficiario d'esta cesión estió la *Ecclisie Sancte Crucis Edwinesburgensi* (a ilesia d'a Santa Cruz d'Edimburgo, en latín, y esto fa pensar que os que escribioron este documento pensaban que *Edwin* yera l'orichen etimolochico d'o nombre d'a ciudat, por a cual cosa lo heban latinizato. Una altra hipotesi ye que o nombre habría estato modificato en os 600 anyos anteriors ta integrar-ne una *w*. Sindembargo, en 1170 lo rei Guillén I d'Escocia fa servir o nombre *Edenesburch* en un documento de confirmación d'a cesión de tierras que fació David I.

Documentos d'o sieglo XIV fablan ya d'o nombre actual d'a ciudat. As variants ortograficas *Edynburgh* u *Edynburghe* son meras variants d'o nombre actual.

## Altros nombres

A ciudat recibe o nombre afectuoso d' *Auld reekie* (*a ciudat con fumo* en Idioma anglico escocés, a causa d'as nubes negras escapatas d'as chamineras, que formaban una nube negra environando Edimburgo.

Ye tamién conoixita como l**Atenas do Norte'', por cuantos motivos: [[Topografía|topograficos]] (a ciudat viella d'Edimburgo en o suyo pueyo ye comparable con l'[[Acropoli d'Atenas]]) u [[Cheografía|cheograficos]] (Edimburgo, como Atenas, ye environata de tierras [[Agricultura|agicolas]] a man d'un [[puerto]], y esta situación no ye habitual en o norte d'[[Europa]]); en o [[sieglo XVIII]], o periodo d'a [[Ilustración]] en Escocia ([[Ilustración escocesa]]) s'estendilló esta denominación, a impulso de personaches [[Filosofía|filosoficos]] como [[David Hume]] u [[Adam Smith]]. Tamién por motivos [[Arquitectura|arquitectonicos]]: En Edimburgo i ye important a presencia de l'[[Arquitectura neoclasica]] inspirata en l'[[Arquitectura griega]].

Edimburgo ye tamién conoixita como ''Dunedin'', variación d'o suyo nombre [[Luengas celtas|celta]] [[Idioma gaelico escocés|gaelico]] de ''Dùn Eideann''. A ciudat de [[Dunedin]], en [[Nueva Zelanda]] estió inicialment dita ''Nueva Edimburgo'' y hue ye conoixita como a ''Edimburgo d'o sud''.

Os [[poeta]]s [[Robert Burns]] u [[Robert Fergusson]] clamaron la ciudat ''Edina'' en os suyos [[poema]]s. O [[escritor]] [[Ben Jonson]] fabla d'ella como ''l'atro uello de [[Gran Bretanya]]'' (Britain’s other eye), y sir [[Walter Scott]] se i refiere como a ''Emperadriz d'o Norte''.

== Barrios d'Edimburgo ==

A [[topografía]] d'Edimburgo ye conformata de forma que os suyos abondants [[pueyo]]s permiten amplas anvistas panoramicas sobre a ciudat. A o sud-este d'o centro urbano, ye ''[[Arthur's seat]]'' (''a cadiera d'[[Rei Artús|Artús]]'', tamién clamato ''a cadiera de l'arquero''). Arthur's seat ye un [[cinglo extraplomato]] sobre o [[palacio de Holyrood]] y sobre l'antigo casco urbán (''Old Town''). Iste [[pueyo]], un ''[[crag]]'' en [[Idioma anglico escocés|anglico escocés]] (u ''scots''), ye un conchunto de [[chamineras volcanicas]] d'o prencipal [[volcán]] sobre o cual fue construita Edimburgo. O volcán se fundió sobre sí mesmo, basculando lateralment, con a cual cosa i quedoron istos [[pueyo]]s, os mas altos d'a suya redolada. ''Arthur's seat'' ye actualment incluyiu en o parque de Holyrood, una antiga propiedat reyal que feba parte d'o palacio de Holyrood, y ye igualment un apreciato lugar d'esparcimiento d'os habitants d'a ciudat. O lugar fa parte d'os lugars d'intrés cientifico en materia de [[Cheolochía]] d'o [[Reino Uniu]] (''Site of special scientific interest'', u SSSI en [[Idioma anglés|anglés]]).

A o nord-ueste, dencima d'o centro d'a ciudat, bi ha [[Calton Hill]]. En a suya tuca bi ha construitos bellos edificios, incluyindo-ie dos observatorios, una torre en memoria de l'almirant [[Horatio Nelson]], a ''Royal High School'' (a on bi yera o [[Parlamento d'Escocia]]), y o ''National Monument'', basato en o [[Partenón]] d'[[Atenas]], pero que no ye rematato. O nombre d**Atenas d'o Norte* ta Edimburgo provién en parte d'a existencia d'iste molimento. En Calton Hill se celebran tamién as festividaz de [[Beltaine]] cada [[1 de mayo]].

Blackford Hill ye o tercer pueyo d'a ciudat, y ye amás o pueyo d'Edimburgo situato mas a o sud.


=== O centro urbán ===

O centro historico d'a ciudat d'Edimburgo ye dividito en dos partes por os Chardins de [[Princes Street]]. A o sud d'os chardins bi ha a ciudat antiga (o barrio d**Old Town*'), dominato por o castiello, dencima d'a tuca d'un antigo crag volcanico. L'eixe mayor d'a ciudat antiga, a Royal Mile, ye en l'arista d'o crag y desciende ta o Palacio de Holyrood a l'este. A o norte d'os chardins, bi ha a ciudat nueva (o barrio de **New Town**). Istos chardins se troban en l'antigo lugar a on bi yeran unas zonas paulencas y o río Nor'Loch, emplegato antigament ta foso d'o castiello.

A l'ueste d'o castiello bi ha o barrio d'as finanzas, a on bi ha muitos bancos y companyías de seguros. Tamién bi ha un edificio circular construito en granito, a on bi ha o Centro Internacional de Conferencias.

## Esporte
### Competicions esportivas
En l'anyo 2003 Edimburgo organizó o Campionato Europeu de Campo a Traviesa en a suya decena edición.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Cuthberto d'Edimburgo, una ilesia d'a Ilesia d'Escocia (d'antes mas estió una ilesia d'a Ilesia Catolica) adedicada a sant Cuthberto con oríchens en o sieglo VII pero que l'edificio actual ye en estilos renaixentista y barroco. Ye actualment una ilesia parroquial d'a Ilesia d'Escocia.

## Referencias

## Vinclos externos