open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Camín Reyal

**Camín Reyal** (*Caminreal* en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situato en la comarca de Xiloca. La suya población ye de 756 habitants (2007), en una superficie de 25,2 km² y una densidat de 30,00 hab/km².

## Cheografía
Ye situato en la fuesa de Xiloca que fa parte de la depresión de Calatayú-Teruel, a una distancia de 60,8 km de Teruel, la capital de la suya provincia.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:864
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:173 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:817
  bar:2000 from:0 till:813
  bar:2002 from:0 till:781
  bar:2004 from:0 till:760
  bar:2006 from:0 till:751
  bar:2008 from:0 till:788
  bar:2010 from:0 till:758
  bar:2012 from:0 till:735
  bar:2014 from:0 till:684
  bar:2016 from:0 till:637
  bar:2018 from:0 till:619
  bar:2020 from:0 till:615
 


## Historia
Destaca lo chacimiento romano *La Caridad*, a on s'ha trobato mosaicos romanos y inscripcions en luengas prerromanas. En un mosaico de *La Caridad* ye representata una "flor de la Vida", una composición de rosetas.

En o sieglo XV perteneixeba a la Comunidat de Daroca.

## Toponimia
*Camin-reyal* no ye mencionato en la lista de lugars que en 1205 Remón de Castrocol repartió entre las ilesias de Daroca, pero podría corresponder a un lugar d'ixa mesma lista que escribiban *Covas*, que pagaba colacions a la Ilesia de Santa María de Daroca, a l'igual que dimpués y dica lo sieglo XVII lo fa Camín Reyal.

Precisament cuan en 1409 Benedet XIII concede la gracia de lo quinto decimero a la fabrica de la Seu d'el Salvador de Zaragoza y lo aplican en 1412 bi ha un lugar dito *Cuevas de Camin Real*. En lo "*[[Libro de manifestación d'o morabetín d'a Comunidat de Daroca|Libro de manifestación de lo morabetín de la Comunidat de Daroca]]*" de 1373 s'escribe *Camin Reyal*.

## Parla
La luenga que se parla en Camín Reyal ye lo castellano, pero se charra en la suya variant rechional, lo castellano rechional d'Aragón, con aragonesismos que representan un substrato lingüistico. Se conserva muitos aragonesismos en la parla, como un repui de participios en *-ato*, *-ito*: *posato*, qui ye asentato y sin ganas d'alzar-se.

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Ilesia de l'Asumpción, sieglo XVIII.
* Ermita d'a Virchen d'as espelungas.
* Ermita de Sant Cristoval.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Teruel

## Referencias

## Vinclos externos
*www.caminreal.tk
Ais de Provença

**Ais de Provença** u **Ais** (*Ais de Provença*  en occitán; *Aix-en-Provence* en francés y oficialment) ye una villa y comuna d'Occitania y situada en a Provenza, capital de l'antigo condau de Provenza. Ye localizada en o departamento de Bocas d'o Roine y en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul. Antiparte, ye tamién a capital d'o districto d'Ais de Provença y d'os cantons d'Ais de Provença-1 y Ais de Provença-2.

A suya población ye de 140.100 habitants (2005) en una superficie de 186,08 km², con una densidat de población de 753 hab/km².

## Cheografía
Ais de Provença ye situada a una distancia de 15 km a l'ueste d'o mont Venturi y a 30&nbsp;km a lo norte de Marsiella, en a compleganza d'os ríos Lar y Tòrsa. Forma con a ciudat de Marsella una gran aria metropolitana de mas d'1,5 millons d'habitants.

## Localidaz achirmanadas
* 1982:  Coimbra (Portugal).

## Vinclos externos
Ibón de Cap de Toro

L**'ibón de Cap de Toro** (en occitán aranés *lac deth Còth deth Hòro*; en francés *lac du Col du Toro*, en castellano *lago de Pomero*) ye un laco de montanya situato en a muga entre a comarca aragonesa de Ribagorza y a comarca occitana d'a Val d'Arán. A parti aragonesa ye adintro d'o Parque Natural de Posets-Maladeta en a valleta de l'Escaleta.

Entre a tuca el Mall de l'Artiga (2710) y a Penha Nera, as suyas auguas baixan ta la val d'Arán por meyo d'a canal dera Ribereta y s'unen a la Garona, por lo que fa parte d'a cuenca hidrografica d'iste río.

## Vinclos externos
* Ficha y foto
* Mapa de situación d'o laco (Exercito espanyol)
* Mapa de situación d'o laco (Editorial Alpina), a muga real ye una mica mas enta o sud.
* Mapa en o Institut Cartogràfic de Catalunya
* En www.lacsdespyrenees.com
Laruntz

**Laruntz** (*Laruntz*  en occitán; *Laruns* en francés y oficialment) ye una comuna biarnesa montanyesa situata en a val d'Osal, en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Fa parte d'o districto d'Aulorón y cantón d'Aulorón-2. A suya población ye de 1.179 habitants (2015) en una superficie de 248,96 km², con una densidat de población de 4,7 h/km².

Ye a población dende a que prencipia a puyata ta o puerto d'Aubisca, tradicional en o Tour de Francia entre d'atras cursas ciclistas.

## Cheografía
Amán de Laruntz, en direción ta Aragón, i son a mitica montanya d'o Midi d'Osal -que ye un antigo y grandioso volcán-, a estación d'esquí d'Artosta, y o puerto d'o Portalet de ra Nieu.

## Demografía
Ortès

**Ortès** (*Ortès*  en occitán; *Orthez* en francés) ye una villa d'o Biarn, d'on estió capital dimpués de Morlans y antis de Pau y o prencipal puesto de poder d'a dinastía d'os Montcada (estando Gaston Fèbus o mas famoso d'éls). Ye situata en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos en a rechión de Nueva Aquitania.
Aquitanos

Os **aquitanos** estioron os habitants prerromanos d'o territorio situato entre a Garona y os Pireneus, d'alto u baixo l'actual Gascunya, antiga Aquitania antes d'os romanos.

Por l'aspecto fisico y la suya luenga, Estrabón considera a os aquitanos mas pareixitos a os ibers que a os galos. Seguntes este mesmo autor yeran dividitos en vente pueblos. Indica que cautivaban o millo (lochico por a pobreza d'o suelo y dureza d'o clima). Entre os pueblos que cita i son:

* *Auscii*, en a redolata d'Aush.
* *Bigerriones*, en l'ueste d'o departamento d'os Altos Pireneus, que en a Edat Meya correspondeba a la Bigorra.
* *Convenae*, en Comenche, a la que daron nombre.
* *Cocosates*, en as Landas.
* *Elusates*, en a redolata d'Elusa (actual Eusa).
* *Gates*.
* *Garunni*.
* *Ptianii*.
* *Sotiates*, en a redolata de Sos-en-Albret (sud d'o departamento de Òlt y Garona)
* *Sibulates*.
* *Tarbelli*; en l'aria de Tarba, con menas d'oro.
* *Tarusates*, en a redolata de Tursan (Landas).
* *Vocates*.

*[[Licinio Craso]]*, legato de César, chusmetió en 57 aC a os aquitanos. Se rebeloron en 51 aC, 38 aC y 27 aC.

## Relacions con pueblos d'o sud d'os Pireneus
A epigrafía d'epoca romana indica que existiba una luenga emparentata con o basco actual (posiblement o propio *protobasco*), que coexistiba con o galo.

A relación d'os aquitanos (*akkitanoi* en griego) con os antigos iacetans (*iaketanoi* en griego) s'ha dato por buena, pero no s'ha parato cuenta que o pareixito d'os nombres nomás ye casual, ya que os iacetans prenen o suyo nombre d'a ciudat de *Iacca* (actual Chaca).

Existe a hipotesi seguntes a cual os bascos actuals no se remontan a os antigos bascons d'a Val de l'Ebro, sino a o pueblo aquitano d'os *[[auscii]]*. De feito *Ausc* pareixe a mesma radiz que se troba en *Euskaldunak* (qui charra basco), y a ceca monetal *Barscunes* se puet interpretar a partir d'o celta *montanyeses*. Seguntes esta hipotesi a presencia d'a luenga basca fueras de l'aria pirenenca s'espliaría por a extensión d'o movimiento bagauda dende Aquitania ta Hispania en os zaguers sieglos de l'Imperio Romano y en o periodo d'as invasions chermanicas y reinos barbaros.

## Referencias
Ibón de Sabocos

L**'ibón de Sabocos** ye un laco aragonés d'orichen glacial situato en a val pirenenca de Sabocos, en Pandicosa, en a comarca d'Alto Galligo y provincia de Uesca.

L'ibón de Sabocos ye situato a 1.905 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y ye rodiato por os pico d'o Verde (2.295 metros) y penya Sabocos (2.757 metros).

Se bi puede acceder a él por cuantas rotas anque a mas corta ye a que prencipia en as remontaderas d'a estación d'esquí de Pandicosa, a 1.800 metros d'altaria.

## Toponimia
O toponimo puet dimanar de l'arbol *[[Sambucus nigra]]*, que se diz *[[sabuco]]*, u d'atra especie pareixita.

## Referencias

## Vinclos externos
* Anvista d'o Ibón de Sabocos.
Ibons d'Anayet

Os **ibons d'Anayet** son un conchunto de chicoz lacos glacials d'o Pireneu aragonés, situatos en o municipio de Sallent de Galligo, a 2.233 metros d'altaria y a los piez d'o pico Anayet (2.545 metros).

Se acede a éls a piet, dende o puesto conoixito como "corral d'as Mulas", a bels tres kilometros de Fornigal, en a carretera chunto a lo Portalet.

L'augua d'os ibons caye por o puesto conoixito como "a Rinconada" a on naixe lo río d'a Canal Roya, afluent de l'Aragón.

## Vinclos externos
*  Ficha en www.lacsdespyrenees.com
*  Imachen d'os Ibons d'Anayet
*  Escursión a los Ibons -con fotografías-
Ibón d'Artosta

L**'ibón d'Artosta** (en francés *lac d'Artouste*) ye un ibón, laco d'orichen glacial, d'a val d'Osal en o Biarn. Ye situato a 1.997 m d'altaria y reculle l'augua de l'arrigachuelo d'Arrémoulit (provenient d'o lacos d'Arrémoulit), un arrigachuelo que baixa por una d'as versants d'o pico d'o laco d'Arrious y d'os lacos de Batboucou. Ye rodiato por 3 d'os suyos 4 cantos por o Parque Nacional d'os Pireneus.

L'ibón natural (altaria inicial 1.922 m) ha estau entibato por una presa de 27 m dende 1929 ta alimentar a central hidroelectrica d'Artosta en a Val d'Osal. A presa fue enamplata en 1962 (à la cota 1990,20) ta augmentar a capacidat d'almadacenamiento y a cantidat d'electricidat producida por a central hidroelectrica de Pont de Camps situata dencima l'entibo de Fabregas. Por atra parti o laco d'Artosta ye connectato con o laco de Migoëlou por un canyo de 800 m actualment reendrezato por o puerto d'Artosta ta os lacos de Carnau. Antimás en hibierno lo laco tamién ye alimentato por atros tres situatos en a val d'Azun a lo piet d'o pico Os Moros (Batbieilh, Batcrabère y Larribet) que normalment serían afluyents d'a gabe de Pau.

O laco tamién alimenta una atra central soterranya situata baixo a presa con una caíta de 73 m y una potencia de 2.634&nbsp;kW.

## Vinclos externos
*  Ficha en www.lacsdespyrenees.com
Entibo de Fabregas

L**'entibo de Fabregas** (en francés *barrage de Fabrèges*) ye un entibo d'a val d'Osal alimentato por a gave d'Osal. Se troba a 1.241 m d'altaria y a suya fondura maxima ye de 54 m, a lo piet d'a estación d'esquí d'Artosta y d'o teleferico d'o trenet d'o laco d'Artosta.

A presa, propiedat d'a *SHEM* (*Société Hydroélectrique du Midi*), estió construyita de 1940 a 1947, tien una altaria de 51 m y o laco artificial una capacidat de 6.700.000 m³. A central hidroelectrica d'Artosta alimentata por un salto d'augua de 107 m tien una potencia de 9500&nbsp;kW. A superficie total d'o laco de ye 54 ha.

## Vinclos externos
* A enerchía electrica en a val d'Osal
* Datos d'o Ministerio d'Industria de Francia
Entibo de Búbal

L**'entibo de Búbal** ye un entibo d'o río Galligo situato en a comarca de l'Alto Galligo. A presa ye amán d'o lugar de Búbal en o municipio de Biescas y l'entibo s'estendilla por os termins municipals de Biescas, Pandicosa, Sallent y Oz.

Fue rematato de construyir en l'anyo 1971 y a suya central hidroelectrica tien una potencia de 62.000&nbsp;kW.

Mientres a construcción de l'entibo fuoron albandonatos os lugars de Búbal y Saqués situatos en as riberas de l'entibo y Polituara situato baixo a presa. Amás a pardina de L'Artosa se troba baixo as auguas de l'entibo. En a suya cabecera ye o lugar d'o Pueyo de Tena.

## Vinclos externos
* Datos d'a CHE.
Entibo de Lanuza

L**'entibo de Lanuza** ye un entibo aragonés d'o río Galligo situato en a comarca de l'Alto Galligo, en o termin municipal de Sallent de Galligo.

Construito en 1975 dencima l'Alto Galligo en o pundo en o que o río se engalza d'entre as Grampas y o Castiello d'as Articas. Tien 114 Ha de superficie embalsata y una capacidat de 25 Hm³ Dende a parada se apolorga a suya coda cuasi tres kilometros dica o mesmo lugar de Sallent (U.) afogando o viello lugar de Lanuza, que le da nombre. En 1961 comencipiaron as espropiacions ta a construcción de l'entibo, o 6 de mayo de 1976, se zarran as talladeras, en ixe inte en Lanuza b'heba 147 habitadors, o 21 de chinero de 1978 salen os zaguers vecins de Lanuza, as obras rematoron en 1980.

A suya central hidroelectrica chenera una enerchía de 52.000 Kw.

Dimpués de l'albandono d'o lugar por parti d'os suyos vecins en 1978, fue espoliato y deixato en o ixupliu, dica que en as anyatas 90 prencipió a monico a suya rehabilitación, debito en parti a o enchegue d'o Festival Pireneus Sud, promovito por a Deputación Provincial de Uesca, que fa que mientres o mes de chulio l'entibo y Lanuza se emplenen de musica y rudiera. Toz es vranos dende 1992 se cilebra en o mes de chulio o Festival de Pireneus Sud sobre as auguas de l'entibo.

## Referencias

## Vinclos externos
* Datos d'a CHE
Entibo d'Escarra

L**'entibo d'Escarra** ye un chicot entibo aragonés en o río Escarra situau entre Tramacastiella y Escarriella, en o termin municipal de Sallent de Galligo.

Se troba situau a 1.633 metros d'altaria y ye rodiau por a punta Cochata (1.945 m), o pico Tarmanyons (1.852 m) y la Tosquera (1.952 m).

## Toponimia
Gerhard Rohlfs relaciona iste toponimo con o gascón "escarrouè" y l'aragonés "escarrón", que se corresponden con o basco "askarra", que designa a la mesma especie d'árbol.

Seguntes William Dennis Elcock manimenos no ye tan claro l'orichen prerromano. L'anglés sinyala a o verbo "escarrar" d'orichen latín (*excarrare*) y present tanto en aragonés como en occitán con o significau de "rascar, limpiar a borda" como fuent d'iste toponimo.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Datos de l'entibo.
Clarmont-Ferrand

**Clarmont-Ferrand**, dito tamién **Clarmont** u **Clarmont d'Auvernia** (en occitán *Clarmont-Ferrand*  u *Clarmont d'Auvèrnhe* ; en francés y oficialment *Clermont-Ferrand*), ye una villa d'Occitania, capital d'a rechión historica d'Auvernia y tamién d'o departamento d'o Puèi Domat y de seis cantons.

L'actual ciudat de Clarmont-Ferrand resulta d'a fusión d'as ciudaz de Clarmont y Montferrand en 1633.

## Localidaz achirmanadas
*  Braga (Portugal).

## Se veiga tamién
Monesterio de Santa María d'Iguacel

**Santa María d'Iguacel** ye una ermita romanica d'estilo chaqués situata en a cabecera d'a val d'a Garcipollera, en a comarca de Chacetania. Ye muit bien conservata porque se fació una restauración en 1976 cuan cuasi yera en ruinas. Fue declarata *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

O segundo domingo de chulio os antigos habitants d'a val pelegrinan a l'ermita con a Virchen d'Iguacel.

## Historia
Probablement fue construita alto u baixo en 1040 por orden d'o conte Galindo, estando una d'as primeras construccions romanicas d'Aragón. Galindo deixo a suya propiedat como herencio a lo suyo fillo Sancho Galíndiz, sinyor de Boltanya, Atarés y Sos, consellero de Remiro I y tutor de Sancho Remíriz.

Mas tardi, en 1080, sería donata por os contes a lo monesterio de Sant Chuan d'a Penya dica l'anyo 1203. Dica prencipios d'o sieglo XII o monesterio d'Iguacel estió habitato por os monches benedectins, que mientres d'o reinato de Remiro II fuoron tresladatos a Sant Chuan d'a Penya. Allora o monesterio ye ocupato por monchas d'a Orden de Cistels que mas tardi se tresladarban ta o monesterio de Santa María de Cambrón.

## Arquitectura

A ilesia primitiva yera d'una sola nau mui alta, cubillata con tellato de fusta y con un abside semicercular con tres finestras de meyo punto. Yeran tres as puertas d'o templo, una en a frontera de ponient y as atras en os dos cantos d'a ilesia e a decoración yera escasa.

En l'anyo 1072 fue remodelata, a puerta ueste se substituyó por una portalada d'estilo chaqués con un rafe sostenito por canetes. S'adhibió antimás decoración como as columnas con chapistels en as finestras y l'arquería ciega en l'abside, que trancaba as finestras orichinals. A parti exterior de l'abside ye decorata con escaquiato chaqués.

A remodelación d'a ilesia ye sinyata y datata ya que baixo los canez d'a frontera sud pueden leyer-sen cuantas inscripcions a on se leye o nombre d'o rei Sancho Remíriz y d'os mayestros escritor y pintor, de nombre Aznar y Galindo Garcés:

En atras dos ringlas d'inscripcions sobre a portalada prencipal puede leyer-se tamién:

Que significa en aragonés:

Podemos veyer pues que en ista segunda inscripción antimás d'o nombre d'o rei Sancho Ramíriz apareixe tamién o nombre d'a contesa Urraca, muller d'o conte Sancho Galíndiz. Tamién diz que a ilesia se remató en l'anyo 1110 que con a reforma d'o calandario sería en realidat l'anyo 1072 d'a nuestra era.

As actuals pinturas murals de l'interior de l'abside son d'o sieglo XV, d'estilo gotico. En istas pinturas apareixen cuantos santos, destacando as feguras de Sant Per Mártir y Santa Apolonia. En atras imáchens apareixen a Virchen, Sant Miguel fincando una lanza a un diaple y as escenas d'a Epifanía y o Naiximiento de Cristo.

A torre de l'ermita, que s'edificó en o sieglo XII ye de planta cuadrata y ye formata de dos cuerpos, os dos cubillatos con una vuelta de meyo canyón. S'accede a ista torre por l'antiga puerta norte d'o monesterio

## Referencias

## Vinclos externos
* Santa María d'Iguacel en romanicoaragonés.com
Alba (Teruel)

:*Este articlo tracta sobre lo municipio de la [[Comunidat de Teruel]] y de la redolada de lo [[río Xiloca]] dito *'Alba**, d'antes **Álaba**. Pa atros usos d'estas parolas vaiga a **alba (desambigación)** y **Alaba**.''

**Alba** u **Álaba*' ye un [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]], situato en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de la [[Comunidat de Teruel]].

La suya [[Población humana|población]] ye de   habitants en una superficie de 69,5 [[km²]] y una [[densidat de población]] de  hab/km².
 
== Cheografía ==
Ye situato en la [[fuesa tectonica|fuesa]] de [[fuesa de Xiloca|Xiloca]], que fa part de la depresión de [[Calatayú]]-[[Teruel]], a 974 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima de lo [[livel d'a mar]], y a una [[distancia]] de 38 [[km]] de [[Teruel]], a [[Capital (politica)|capital]] de la suya provincia y comarca. Bi heba una [[zona humida]] dita *Canyizar d'Alba* que fue desecata.

=== Mugas === 
Lo suyo [[termin municipal]] muga con [[Torrelacárcel]], con [[Torremocha de Xiloca]], con [[Santa Olalia (Teruel)|Santa Olalia]], con [[Pozondón]], con [[Almofalla]], con [[Peracens]], con [[Villafranca]], y con [[Cingla (Teruel)|Cingla]].

== Toponimia ==
En la [[Edat Meya]] y dica [[1785]] s'escribiba *Alava*. La forma actual ye resultato d'una simplificación silabica pa desfer lo esdrúixol, u a forma antiga una hipercorrección pa pareixer-se a lo toponimo basco-castellano *Álaba''.

## Historia
En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el Campo de Cella, adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:301
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:61 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:286
  bar:2000 from:0 till:271
  bar:2002 from:0 till:271
  bar:2004 from:0 till:250
  bar:2006 from:0 till:251
  bar:2008 from:0 till:244
  bar:2010 from:0 till:248
  bar:2012 from:0 till:231
  bar:2014 from:0 till:212
  bar:2016 from:0 till:196
  bar:2018 from:0 till:178
  bar:2020 from:0 till:165
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Repuis de lo castiello d'Alba, de lo sieglo XIV.
* Ilesia d'a Invención d'a Santa Cruz, 1704.
* Ermita d'a Purísma, s. XVIII.
* Ermita d'a Virchen de Mora.
* Ermita de Santa Barbara.
* Ermita de Sant Cristoval.
* Casal Estebanel, 1562.

## Fiestas
* 15 de mayo, Sant Cristoval.
* 16 d'agosto.

## Referencias
Torre la Cárcel

:*Este articlo tracta sobre *'Torre la Cárcel**. Pa altros emplegos de la parola **torre** se veiga **Torre (desambigación)**.''


**Torre la Cárcel*' (*Torrelacárcel* oficialment y en [[idioma castellano|castellano]]) ye un municipio de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]], situato en la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de la [[Comunidat de Teruel]]. La suya población yera de 248 habitants ([[2004]]), en una superficie de 35,41 [[km²]] con una densidat de 7,00 hab./km²
 
== Cheografía ==
Ye situato en la [[fuesa tectonica|fuesa]] de [[fuesa de Xiloca|Xiloca]], que fa parte de la [[depresión de Calatayú-Teruel]].

== Toponimia ==
Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] *Torre la Cárcel* ye transparent en [[idioma aragonés|aragonés]], estando la parola "[[cárcel]]" lo cheosinonimo occidental de "[[garchola]]".

Ya trobamos referencias a este lugar en textos escritos en [[latín medieval#O latín medieval en Aragón y Navarra|latín medieval]], belunas con lo toponimo latinizau por estar un toponimo transparent, belatras en aragonés.

En [[1212]] baixo [[Remón de Castrocol]] lo bispato de Zaragoza, lo [[concello de Teruel]] y lo capítol eclesiastico de Teruel facioron una concordia sobre las [[decima (impuesto eclesiastico)|decima]]s d'uns cuantos lugars de Teruel y mencionaban esta localidat como *Turre de carcere* latinizando lo toponimo: 


En [[1293]] facioron baixo [[Hugo de Mataplana]] tornoron a fer concordia, y mencionaban esta localidat *torrelacarcel*:


En las [[Cronicas de los Chueces de Teruel]] s'escribe *Tore la Carzel'' referindo-se a 1382:

## Historia
La primera mención a Torre la Cárcel ye en lo documento de donación de Cingla a lo Monesterio de Mont Aragón por part d'Alifonso I lo batallero en aviento de 1128:

La reconquiesta aragonesa s'aturó por bel tiempo en Torre la Cárcel y Cingla, tornando dimpués a abanzar con Alifonso II.

En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el Campo de Cella, adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:320
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:64 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:304
  bar:2000 from:0 till:290
  bar:2002 from:0 till:282
  bar:2004 from:0 till:248
  bar:2006 from:0 till:224
  bar:2008 from:0 till:218
  bar:2010 from:0 till:223
  bar:2012 from:0 till:200
  bar:2014 from:0 till:197
  bar:2016 from:0 till:176
  bar:2018 from:0 till:154
  bar:2020 from:0 till:143
 


## Administración
### Reparto de concellers



### Alcaldes

## Personalidaz naixidas de Torre la Cárcel
Un virrei de Perú, Melchor de Navarra y Rocafull, yera naixiu d'este lugar y encara i ye la suya casa.

## Referencias
Torremocha de Xiloca

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en a Comunidat de Teruel; ta atros usos, se veiga *'Torremocha (desambigación)**''.


**Torremocha de Xiloca*' (*Torremocha de Jiloca* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]], situato en la comarca de la [[Comunidat de Teruel]]. La suya población yera de 158 habitants ([[2004]]), en una [[superficie]] de 33,68 [[km²]] y una densidat de 4,69 hab./km²
 
== Cheografía ==
Ye situato en la [[fuesa tectonica|fuesa]] de [[fuesa de Xiloca|Xiloca]], que fa part de la [[depresión de Calatayú-Teruel]].

=== Mugas ===
Lo suyo [[termin municipal]] muga con [[Camanyas]], [[Santa Olalia]], [[Alba (Teruel)|Alba]], [[Torrelacárcel]] y [[Aguatón]].

===Cheodesia===
Bi ha un [[vértiz cheodesico]] situau a una altaria de 944 metros dende o [[livel d'a mar]] en a esquina nord-este d'o deposito d'augua.

== Historia ==
Fizo part de la [[seixma d'el Campo de Cella]] de la [[Comunidat de Teruel (medieval)|Comunidat de Teruel]].

== Toponimia ==
Lo suyo nombre provién de lo [[latín]] *Mutila*, tallata, seguntes la fonetica [[idioma mozarabe|mozarabe]] (en [[idioma aragonés|aragonés]] sería con ll u con ld, como en *mollón* < *MUTILONE* u *remoldar* < *MUTILARE*).
**Mutila* > *Mut'la'' > Mocha.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:180
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:36 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:171
  bar:2000 from:0 till:170
  bar:2002 from:0 till:165
  bar:2004 from:0 till:158
  bar:2006 from:0 till:147
  bar:2008 from:0 till:146
  bar:2010 from:0 till:148
  bar:2012 from:0 till:128
  bar:2014 from:0 till:126
  bar:2016 from:0 till:110
  bar:2018 from:0 till:107
  bar:2020 from:0 till:107
 


## Administración
### Reparto de concellers



### Alcaldes

## Referencias

## Vinclos externos
*https://web.archive.org/web/20070925205058/http://usuarios.lycos.es/jiloca/
Santa Olalia

**Santa Olalia** (*Santa Eulalia del Campo* en castellano) ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Comunidat de Teruel.

La suya población yera de  habitants, en una superficie de 81 km² y una densidat de población de  hab/km²

## Toponimia
Lo toponimo *Santa Olalia* ye un hachiotoponimo que corresponde a *Santa [[Olaria (antroponimo)|Olaria]]* en atras zonas d'Aragón.

Fegura como *Santa Olalia* en textos como los Fueros d'Aragón, lo Fuero de Teruel y las Cronicas d'os Chueces de Teruel, y encara en lo fogache de 1495.

S'escribiba *Santa Olalla* entre 1495 y 1646. Ye *Santa Eulalia* dende 1713. Encara bi ha chent viella que diz *Santa Olalia*.

## Cheografía
Ye situau en la fuesa de Xiloca, que fa parte de la depresión de Calatayú-Teruel. Ye cerca de lo río Xiloca, en la marguin dreita, y a l'ueste de Sierra Palomera, a 984 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar y a una distancia de 34 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya comarca y de la suya provincia.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Alba, con Torremocha de Xiloca, con Camanyas, con un cantón de lo termin de Celadas, con Villar Cremato, con Cella, con Albarracín, y con Pozondón.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 11.21&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 3.05&nbsp;°C y en chulio de 21.67&nbsp;°C.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1304
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:261 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:1241
  bar:2000 from:0 till:1230
  bar:2002 from:0 till:1178
  bar:2004 from:0 till:1154
  bar:2006 from:0 till:1170
  bar:2008 from:0 till:1163
  bar:2010 from:0 till:1152
  bar:2012 from:0 till:1122
  bar:2014 from:0 till:1111
  bar:2016 from:0 till:1059
  bar:2018 from:0 till:1037
  bar:2020 from:0 till:1050
 


## Historia
Perteneixió a la sinyoría d'Albarracín dica 1292 cuan pasó a la Comunidat de Teruel por compra. Estió una aldeya de la seixma d'el Campo de Cella adintro de la Comunidat d'aldeyas de Teruel y fació part de la sobrecullida de Mont Albán. Tien la categoría de "lugar" por lo menos dende 1785.

## Administración
### Reparto de concellers



### Alcaldes

## Personalidaz naixidas de Santa Olalia

Ye naixiu d'este lugar, en 1778, Isidoro de Antillón, cheografo, historiador y churiscolsulto.

## Referencias
Villar Cremato

**Villar Cremato** (*Villarquemado* en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población ye de  habitants, en una superficie de 55,8 km² y una densidat de  hab/km².
 
## Cheografía
Ye situato en la fuesa de Xiloca, que fa part de la depresión de Calatayú-Teruel. Entre los termins municipals de Villar Cremato y Santa Olalia se troba la *[[Laguna del Canyizar]]*, que fue desecata pero que ye en proceso de recuperación.

### Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico situau a una altaria de 1000 metros dende o livel d'a mar a bels 16 m d'a carretera N-234.

## Toponimia
En 1192 apareixe una mención a este lugar como *Vilar Cremad* cuan Lupo de Barea donó unas propiedaz a lo Monesterio de Piedra:

En 1212 se menciona como *Villar Cremato* o *Villar Cremado* en un texto latín medieval chunto con atros lugars teruelanos. Encara que la forma *Villar Cremato* pareixca mantener la lei fonetica conservadera de l'aragonés central ye probablement una latinización de la segunda forma, pus en cuasi toz los textos medievals posteriors fegura como *Villar Cremado*, mesmo en los escritos en latín medieval, por eixemplo en *[[Rationes decimarum Hispaniae (1279-80): Aragón y Navarra]]*:

Agustín Ventura Conejero considera los toponimos *Villar* y *Villa* como de tiempos de la reconquiesta.

Entre los microtoponimos en aragonés tenemos *El [[torretón]]*.

## Historia
En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el Campo de Cella, adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1054
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:211 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:1003
  bar:2000 from:0 till:966
  bar:2002 from:0 till:957
  bar:2004 from:0 till:938
  bar:2006 from:0 till:924
  bar:2008 from:0 till:944
  bar:2010 from:0 till:940
  bar:2012 from:0 till:904
  bar:2014 from:0 till:886
  bar:2016 from:0 till:863
  bar:2018 from:0 till:862
  bar:2020 from:0 till:841
 


## Administración
### Reparto de concellers



### Alcaldes

## Molimentos
Bi ha ruinas d'una ilesia gotica, *El [[torretón]]*.

## Fiestas
* 25 de setiembre

## Referencias

## Vinclos externos
* www.villarquemado.es, pachina web oficial.
* Diccionario de Villarcremato
Limoches

**Limoches** (en occitán *Limòtges* u *Lemòtges* ; en francés y oficialment *Limoges*) ye una villa y comuna d'o nord-ueste d'Occitania, en a rechión de Nueva Aquitania y d'o departamento d'Alta Viena (87). Ye a capital historica d'a rechión de Lemosín.

Cheograficament, ye situada a 220 km a lo nord-este de Bordeus, a 290&nbsp;km a lo norte de Tolosa, a 390&nbsp;km a lo sud de París y ye trescruzada por a Viena.

Ye oficialment a 24ena ciudat de Francia, con mas de 137.000 habitants, en o corazón d'una aria metropolitana de mas de 180.000 habitants.

Ye conoixida por a suya industria d'a porcelana.

## Toponimia
O toponimo occitán *Limòtges* provién d'o etnonimo *[[Lemovici]]*, que se remonta a *Lemo* ("urmo" en galo).

A l'igual que en atras ciudaz de Galia que yeran as capitals de comunidaz galo-romanas que correspondeban a diferents pueblos galos se perdió l'antigo nombre, substituyiu por o nombre d'o pueblo que bi residiba, en ablativo-locativo.

En aragonés medieval s'escribe *Limoges*, que se leye como *Limoches*. En os "Libros de Collidas d'as Cheneralidaz d'o Reino d'Aragón", correspondients a os anyos centrals d'o sieglo XV, se puet trobar tamién documentos escritos en diferents ciudaz aragonesas a on apareixe escrito *Limoges*.

## Demografía

* Ta 2006, o numero d'habitants ye una estimación de l'INSEE.

## Referencias

## Se veiga tamién
Rubiuelos (Xiloca)

**Rubiuelos** (*Rubielos de la Cérida* en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situato en la comarca de Xiloca. La suya población ye de 43 habitants (2013), en una superficie de 67,12 &nbsp;km² y una densidat de población de 0,64 hab/km²

## Cheografía
Ye situato a lo piet de la Sierra de Lidón.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Lidón, Archent, Buenya, Mont-reyal, Torrillo, Camín-reyal, Banyón y Cosa.

## Historia
Perteneixió a la seixma de Barrachina de la Comunidat de Daroca.

## Toponimia
S'escribe latinizau como *Rubiolos* en l'adchudicacion de decimas y primicias de 1205 por part de Remón de Castrocol. S'escribe *Ruviuelos* en lo *"[[Libro de la manifestación de lo morabetín de las aldeyas de la ciudat de Daroca]]"* de 1373. Este toponimo tamién se conoix por apellius emplegaus por chent de la zona en la baixa Edat Meya, como por eixemplo *Bartolomé de Rubihuelos, vecino de Daroca*, mencionau en lo libro *Documentos históricos de Daroca y su comunidad* (1915).

Lo complemento toponimico *de la Cérida* se troba en cualque acta de Corz chenerals d'Aragón y fue reintrodueito en 1834 cuan se constituyó como municipio adintro de lo partiu chudicial de Mont Albán.

Entre los microtoponimos en aragonés tenemos *[[El Torretón (sierra de Lidón)|El Torretón]]*, un mont de la sierra de Lidón en lo mesmo casco urbán, con enrunas, y dende a on que se vei tot lo lugar.

## Historia
En lo mont Torretón se crei que hi habió un poblato prerromano y hi han trobato materials romanos d'edat republicana.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:66
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:14 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:60
  bar:2000 from:0 till:62
  bar:2002 from:0 till:58
  bar:2004 from:0 till:55
  bar:2006 from:0 till:53
  bar:2008 from:0 till:49
  bar:2010 from:0 till:45
  bar:2012 from:0 till:43
  bar:2014 from:0 till:41
  bar:2016 from:0 till:39
  bar:2018 from:0 till:38
  bar:2020 from:0 till:39
 


## Administración
### Reparto de concellers



### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Ilesia de Sant Miguel, sieglo XVI.

## Fiestas
*Fiestas d'hibierno. Sant Fabián y Sant Sabastián, 24 de chinero
*Fiestas mayors. Virchen de la Mercé. Tradicionalment lo 24 de setiembre, dimpués cambiata a la penultima semana d'Agosto, con lo cabo de semana mes a man de lo 24 d'agosto.
*Sant Miguel Arcánchel. 29 de setiembre. Tradicionalment la culminación de las fiestas patronals de la virchen de la Mercé encomenzatas lo día 24.

## Referencias

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Teruel

## Vinclos externos
*www.RubielosDeLaCerida.com
*Lexico aragonés de Rubielos
Banyón

**Banyón**  (en castellano *Bañón*) ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situau en la comarca de Xiloca.

La suya población ye de  habitants, en una superficie de 54,30 km² y una densidat de  hab/km².

## Cheografía
Ye situau en lo interfluvio entre los ríos Xiloca y de Barrachina, a 1.141 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar y a una distancia de 73 km de Teruel, la capital de la suya provincia.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Cosa, Rubiuelos, Torrillo, Camín Reyal, Fuents Claras y Calamocha.

## Toponimia
Lo toponimo *Banyón* promana de l'antroponimo latín *BANIO*.

## Historia
En o sieglo XV perteneixeba a la Comunidat de Daroca.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:193
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:39 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:180
  bar:2000 from:0 till:182
  bar:2002 from:0 till:171
  bar:2004 from:0 till:174
  bar:2006 from:0 till:173
  bar:2008 from:0 till:163
  bar:2010 from:0 till:167
  bar:2012 from:0 till:162
  bar:2014 from:0 till:154
  bar:2016 from:0 till:158
  bar:2018 from:0 till:153
  bar:2020 from:0 till:146
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Ilesia de Sant Chuan Baptista, sieglo XVII.
* Fuent.

## Fiestas
* 29 de chinero.
* 17 de setiembre.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Teruel.

## Referencias
Escòt

**Escòt** (en occitán *Escòt* ; en francés y oficialment *Escot*)  ye una comuna biarnesa d'a val d'Aspe administrata por o departamento d'os Pireneus Atlanticos en a rechión de Nueva Aquitania, Francia.

A suya población ye de 105 habitants (1999) en una superficie de 22,66 km², con una densidat de población de 22,66 hab/km².

Muga con as comunas de Lurbe Sant Cristau, Asasp Arròs, Sarrança y Bilhèra ye amán d'o puerto de Maria Blanca por ixo lo Tour de Francia pasa a vegatas por a localidat.

## Toponimia
Cal relacionar o suyo nombre con a localidat aragonesa d'Escó, en a val d'o río Aragón a o canto de l'entibo de Yesa. A suya radiz, "esk", ye d'orichen celta, y significa "río".

## Demografía
Arudi

**Arudi** (Arudi  en occitán; *Arudy* en francés y oficialment) ye una comuna occitana d'a Osal en o Biarn, administrata por o departamento d'os Pireneus Atlanticos d'a rechión de Nueva Aquitania en a Republica Francesa.

A suya población ye de 2.234 habitants (1999) en una superficie de 28,23 km², con una densidat de población de 79,14 hab/km².
Villa d'Osal

**Villa d'Osal** (*Vièla*  en occitán; *Bielle* en francés y oficialment) ye una comuna d'a val d'Osal en o Biarn, perteneixient a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos d'a rechión de Nueva Aquitania, en a Republica Francesa. Fa parte d'o districto d'Aulorón y cantón d'Aulorón-2.

A suya población ye de 436 habitants (1999) en una superficie de 25,37 km², con una densidat de población de 17,19 hab/km².

Se comunica con a val d'Aspe por o puerto de Maria Blanca.

## Nombre
Apareixe en aragonés medieval en o *"Cartulario d'o [[Hespital de Santa Cristina de Somport]]"* como ***Villa de Ossal***.

O toponimo apareixe con as formas *Vila* (1154, títols de Barcelona), *Villa* y *Sen-Viviaa de Bielle* (1355, cartulario d'Ossau u *libro royo*), *Biela* (1614).

O toponimo ye d'orichen gascón, *vièla*, que significa en aragonés *villa*.

## Cheografía
O termin comunal de Villa d'Osal ye situato a una altaria meya de 450 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 420 y maxima de 1.973 metros.

O suyo termin municipal ye trescruzato por o río gabe d'Osal y os suyos afluents, que desauguan en o río gabe d'Aulorón, afluent d'a gabe de Pau.

### Mugas
A comuna de Villa d'Osal muga a lo norte con as de Vilhèras d'Aussau y Isesta; a l'ueste con as de Sarrança y Aidius; a lo sud con a de Gèra-Belesten; y a l'este con as d'Asta-Bion y Castèth.

## Demografia

2005 y 2006: Población provisional seguntes o INSEE.

## Localidaz achirmanatas
*  Berbegal (Semontano de Balbastro, Aragón).

## Referencias

## Vinclos externos
Vièla

**Vièla** puet estar:

***[[Villa d'Osal|Vièla (Osal)]]**, una comuna occitana en Biarn, en o departamento d'os Pireneus Atlanticos y rechión de Nueva Aquitania.
***[[Vièla (Gers)]]**, una comuna occitana en o departamento d'o Gers y rechión de Occitania.

Tamién puet fer referencia a:
***[[Vièla d'Ador]]**, una comuna occitana en Bigorra, en o departamento d'os Altos Pireneus y rechión de Occitania.
***[[Vièla d'Aura]]**, una comuna occitana en Bigorra, en o departamento d'os Altos Pireneus y rechión de Occitania.
***[[Vièla de Loron]]**, una comuna occitana en Bigorra, en o departamento d'os Altos Pireneus y rechión de Occitania.
***[[Vièla Segura]]**, una comuna occitana en Biarn, en o departamento d'os Pireneus Atlanticos y rechión de Nueva Aquitania.
***[[Vièla e Sent Gironç]]**, una comuna occitana en Gascunya, en o departamento de Landas y rechión de Nueva Aquitania.
***[[Vièla Sobiran]]**, una comuna occitana en Gascunya, en o departamento de Landas y rechión de Nueva Aquitania.
***[[Vièla de Tursan]]**, una comuna occitana en Gascunya, en o departamento de Landas y rechión de Nueva Aquitania.

## Se veiga tamién
* **[[Vielha e Mijaran]]**.
Kitáb-i-Aqdas

O ***Kitáb-i-Aqdas*** u ***Aqdas*** ye o libro central d'a fe Bahá'í, escrito por Bahá'u'lláh, qui estió o fundador d'ixa relichión. Fue escrito arredol de 1873 cuan o suyo autor se trobaba en o exilio en Sant Chuan d'Acre y se redactó en arabe con o títol d*'a-Kitáb al-Aqdas* (الكتاب الاقدس‎), pero ye conoixito por o suyo títol en persa, *Kitáb-i-Aqdas* (كتاب اقدس‎). Tamién ye dito, a vegatas, "Aqdas", "o Libro mas Sagrato" u "o Libro d'as Leis".
Banu Tuchib

Os **Banu Tuchib** u **tuchibís** (en grafía SLA **Banu Tujib** u **tujibís**) yeran una dinastía que reinó en a Taifa de Saraqusta dende 1018 dica 1039.

Miembros d'iste linache, d'oríchen arabe yemenín, s'asentoron en Saraqusta, Qalat-Ayub y Qalat-Darawca con a conquista musulmana en o sieglo VIII. En toz os puestos a on s'establioron estiron una familia influyent, perteneixient a l'aristocracia u *[[jassa]]*.

O nuclio de poder orichinal en a val d'Ebro estió a ciudat de Qalat-Darawca, en a que estioron gubernadors. D'astí s'estendilloron ta Qalat-Ayub. Mas tardi, en a segunda metat d'o sieglo IX, s'emplegó lo suyo poder por parti d'os emirs y califas omeyas ta contrarrestar a las poderosas familias d'orichen muladín que gobernoron Saraqusta: os Banu Qasi.

O primer gubernador tuchibín d'a Taifa de Saraqusta estió Muhammad al-Anqar (*Mohamed "o tuerto"*), que fue nombrau gobernador en l'anyo 890 y continó en o cargo dica o 925, ye dicir, mientres un periodo de treinta y cinco anyadas. O suyos succesors estioron Hašim ibn al-Tuchib, (925-930), Muhammad ibn Hašim (930-950), Yahya ibn Muhammad (950-975), Abderramán ibn Muhammad al-Tuchib (975-989) y Abderramán ibn Yahya (989- ?), dica que, o periodo de *fitna* u guerra civil, y a crisi d'o Califato de Cordoba, levoron a la taifa a un parient de atra rama secundaria d'os tuchibís, que paso d'estar un simple soldau a las órdens d'Almanzor a gubernador de Tudela en 1006 y de Saraqusta en 1013. Poco tiempo dimpués, en 1018, proclamó a independencia d'a Taifa de Zaragoza, nombrando-se él mesmo rei. Iste personache ye Mundir I, o primero d'a dinastía de reis tuchibís que continará dimpués con o suyo fillo Yahya al-Muzaffar y Mundir II, ta cayer con un primo d'a branca principal, que asasinó a Mundir II, dito Abd Allah ben Hakam, en 1038.

## Referencias
Batalla d'Alcoraz

A **batalla d'Alcoraz** estió una batalla que se desvinió o 19 de noviembre de 1096 amán de Uesca entre las tropas aragonesas de Pero I y as tropas d'a Taifa de Saraqusta mandadas por Al-Musta'in II. Diz a falordia que allora apareixió Sant Chorche en o campo de batalla y os cristianos ganoron a los musulmans. En cualsiquier caso, ista estió sin garra dandalo la mas important batalla ganada dica l'inte por lo reino d'Aragón, y comportó la cayida d'a ciudat de Uesca en mans aragonesas o 27 de noviembre, una semana dimpués d'a batalla

Dimpués d'a batalla d'Alcoraz, y mas que mas dende o sieglo XIII, se populariza la protección de Sant Chorche sobre a Corona d'Aragón, estando oficialment os suyo patrón y creyando-sen nuevas falordias d'aparicions suyas en combates contra os musulmans.

## Referencias
Alcubilla de las Peñas

:*Este articlo tracta sobre *'Alcubilla de las Peñas**, municipio d'a comarca d'a [[Tierra de Medinaceli]] ([[provincia de Soria|Soria]]). Ta atros emplegos d'o toponimo **Alcubilla**, veyer **Alcubilla (desambigación)**.''


**Alcubilla de las Peñas''' ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón, Espanya), situato en a comarca d'a Tierra de Medinaceli.

A suya población ye de 71 habitants (2008), en una superficie de 86,06&nbsp;km² y una densidat de 0,83&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Alcubilla de las Peñas ye situata a 1.133 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 65 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Mezquetillas y Radona.

## Muga
O suyo termin municipal muga con Yelo, Almaluez y Medinaceli

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Vozmediano

**Vozmediano** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato en a comarca de Campo de Gómara y partiu chudicial de Soria.

A suya población ye de 37 habitants (2016), en una superficie de 16,61 km² y una densidat de población de 2,59 hab/km².

## Toponimia
Figura en o "*[[Libro Chantre]]*" como *Busmediano* y especifican que:

## Cheografía
Vozmediano ye situato a 1.001 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudical, y a 100&nbsp;km de Zaragoza.

Bi ha una important fuent vauclusiana que fa de surchencia karstica, por a on que salen auguas que provienen d'a cuenca d'o Araviana, pasando ta la cuenca d'o río Queiles y por tanto de l'Ebro.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Agreda, con Agramont (Tarazona) y con Los Fayos.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Castiello de Vozmediano, un castiello d'o sieglo XV en estilo gotico.

## Vinclos externos

## Referencias
Vizmanos

**Vizmanos** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato en a comarca d'as Tierras Altas. A suya población ye de 33 habitants (2006), en una superficie de 24,31&nbsp;km² y una densidat de 1,36 hab/km².
Mundir II

**Mundir ibn Yahyá al-Tuchibí Mu'izz al-Dawla** (Saraqusta, 1019 - Saraqusta, 1038) estió rei d'a taifa de Saraqusta de 1035/1036 a 1038.

No bi ha muitos datos sobre o rey Mundir II de Saraqusta, que perteneixeba a lo linache d'os Banu Tuchib. As fuents que recentan os feitos d'ista epoca se centran en a conspiración fació contra él un parient d'a linia prencipal d'iste linache dito Abd Allah ben Hakam. En l'anyo 1035 puyó a lo trono lo falso califa Hisham II en Sevilla, pero Mundir II de Saraqusta se negó a reconoixer a suya autoridat como, d'atra man, heban feito toz os suyos antecesors dende Mundir I. Manimenos, ista estió a incusa d'o suyo primo, Abd Allah ben Hakam, qui quereba proclamar-se rei d'a taifa, ta fer una conspiración que rematarba con l'asasinato de Mundir II en 1038. Dezaga d'istos feitos bi habió grans alteracions populars en Saraqusta que rematoron con a fin d'a dinastía tuchibí, y l'orichen d'o periodo de monarquía hudí dende 1039, en o que accede a lo poder Sulaymán ben Hud al-Musta'in, que en ista epoca yera gubernador de Leida.

## Bibliografía
*  CERVERA FRAS, M ª José: *El reino de Saraqusta*, Zaragoza, CAI, 1999. ISBN 8488305931
*  CORRAL, José Luis: *Historia de Zaragoza. Zaragoza musulmana (714-1118)*, Zaragoza, Ayto. de Zaragoza y CAI, 1998. ISBN 8480691557
*  MONTANER FRUTOS, Alberto: "Introducción histórica" al capítulo "El palacio musulmán", en: Bernabé Cabañero Subiza et *alt*., *La Aljafería* (vol. I), Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998. págs. 35-65. ISBN 8486794978
*  VIGUERA MOLINS, Mª Jesús: *Aragón musulmán*, Zaragoza, Mira editores, 1988. ISBN 8486778069
*  VIGUERA MOLINS, Mª Jesús: *El islam en Aragón*, Zaragoza, CAI, (Col. «Mariano de Pano y Ruata», nº 9), 1995. ISBN 8488305273

## Vinclos externos
*  Mundir II en www.nubeluz.es