open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isla de Man

A **Isla de Man** (*Ellan Vannin* en manés, *Isle of Man* en anglés) ye una chicota isla d'a mar d'Irlanda que forma, con a isla de Gran Bretanya, a isla d'Irlanda y atras islas, l'archipelago d'as Islas Britanicas. Perteneixe a la Corona d'o Reino Uniu (*British Crown Dependency*), y no depende asinas formalment d'o Reino Uniu (ni tampoco fa parte formalment d'a Unión Europea). A isla tien una superficie de 572 km² y una población de 80.000 habitants, alto u baixo. L'himno nacional ye *O halloo nyn ghooie* composato por William Henry Gill (1839-1923).

## Parla
Tradicionalment se i charraba o manés, si bien o suyo zaguer fablant nativo morió en 1974, y agora i domina l'anglés (atamas d'os intentos de revivir-la).

## Historia
En a Edat de Fierro y en primerías de l'Edat Meya estió un territorio purament celta, encara que cuan i plegoron os vikingos establioron o Reino de Man y as Islas con muita influencia d'os anglo-saxons. O sistema politico que i establioron se basaba en o dito *[[Tynwald]]*, que hue contina existindo, convertindo-se asinas en o Parlamento mas antigo d'o mundo.

## Cultura
Os maneses tienen una tradición cultural mixta celta y escandinava. Se considera que Man fa parte d'as ditas *[[Nacions celtas]]*, con Irlanda, Cornualla, Irlanda, Bretanya, Escocia y Galas.

## Esporte
A competición mas destacata d'a isla ye a TT Isla de Man, que ye una cursa motociclista considerata d'as mas periglosas d'o mundo con mas de 200 muertos mientres as suyas edicions. Ista cursa principió a fer-se en l'anyo 1907 y estió puntuable ta o Campionato d'o Mundo de Motociclismo dende l'anyo 1946 dica 1976 ininterrumpidament.

## Vinclos externos

*  Guía d'a Isla de Man.
Landshut

**Landshut** (en bavaro *Landsad* u *Landshuad*) ye una ciudat independient d'o estau alemán de Bavera, a o canto d'o río Isar. Ye a capital d'a Baixa Bavera, una d'as siet rechions admenistrativas en as que se divide o estau bavaro. Tien alto u baixo una población de 60.000 habitants, lo que la fa a segunda ciudat mas gran de l'este de Bavera, dimpués de Ratisbona.

Debito a o suyo caracteristico escudo d'armas, en ocasions ista ciudat ye dita *"A ciudat d'os tres cascos"* (en alemán *Dreihelmenstadt*). A ciudat goza d'una importancia nacional debito a la suya arquitectura gotica, como o Castiello de Trausnitz, u a Ilesia de Sant Martín considerata como a torre de ladriello mas alta d'o mundo.

## Puestos d'intrés
* Altstadt.
* Castiello de Trausnitz.
* Ilesia de Sant Martín.
* Residenz.

## Localidaz achirmanatas
* 1956:  Elgin (Escocia).
* 1962:  Compiègne (Francia).
* 1974:  Ried im Innkreis (Austria).
* 1981:  Schio (Italia).
* 2002:  Sibiu (Rumanía).

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Nacionalismo corso

O **nacionalismo corso** ye un movimiento nacionalista que esfiende a libertat d'o pueblo corso y a suya constitución en un estato sobirán aintro d'Europa, Corcega, reconoixita como una nación. Ye un movimiento renaixito dende os anyos 1960, en plegar en la isla muitos antigos colons franceses que heban albandonato as antigas colonias francesas en plegar istas a la suya independencia.

Bi ha muitos movimientos nacionalistas corsos como son:
* Corsica Nazione.
* FLNC UC.
* Yvan Colonna.
* Ghjuventù Indipendentista.
* Ghjuventù Paolina.
Maganza

**Maganza** (en alemán *Mainz*, en latín *Moguntiacum*) ye una ciudat alemana, capital d'o estado federal de Renania-Palatinato. Maganza ye localizata a l'atro canto d'o río Rin en frent de Wiesbaden.

## Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:

## Puestos d'intrés
* Seu de Sant Martín de Maganza (*Mainzer Dom*).
* Eisenturm.
* Holzturm.
### Museus
* Römisch-Germanisches Zentralmuseum.
* Museum für Antike Schifffahrt.
* Museu Gutenberg.

## Vinclos externos

* www.mainz.de, pachina web oficial.

## Referencias
Mozota

**Mozota** ye una localidat y municipio aragonés situata a lo sud d'a Comarca Central (provincia de Zaragoza).

A suya población ye de 128 habitants (2005), en una superficie de 868 km², con una densidat de población de 13,48 hab/km².

## Toponimia
I hai cuantas hipotesis, entre ellas que lo suyo orichen provienga de:
* l'antroponimo arabe *Ma'sud*.
* l'antroponimo romano *Mucius*.

## Cheografía
A localidat de Mozota ye situata en a cuenca d'a Uerba, en a ripa dreita, a 396 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Zaragoza, que ye a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:143
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:29 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:116
  bar:2000 from:0 till:114
  bar:2002 from:0 till:105
  bar:2004 from:0 till:121
  bar:2006 from:0 till:126
  bar:2008 from:0 till:117
  bar:2010 from:0 till:114
  bar:2012 from:0 till:107
  bar:2014 from:0 till:121
  bar:2016 from:0 till:124
  bar:2018 from:0 till:130
  bar:2020 from:0 till:120
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Fiestas
**Santicos*, 30 d'agosto.

## Referencias

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Zaragoza
Paneslavismo

O **paneslavismo** ye una doctrina politica naixida d'un movimiento nacionalista que tien como obchectivo la unión cultural, relichiosa y politica d'os países eslaus d'Europa en una unica institución politica.

## Desarrollo
O paneslavismo ha estau definiu por un ideologo croata, Vinko Pribojević, en o sieglo XV. Ista doctrina ha serviu de base ideolochica ta la formación d'a Yugoslavia federal y ta las intervencions de Rusia en os Balcans y ha estau habilment usau por a Unión Sovietica antis y dimpués d'a Segunda Guerra Mundial.

## Colors paneslavas
As colors paneslavas son a color roya, la color blanca y la color azul.

## Se veiga tamién
* Idioma intereslau.

## Vinclos externos
Panarabismo

O **panarabismo** ye una ideolochía nacionalista que afirma que os arabes son una nación que reclama a unión d'os arabes en un solo estau laico.

O creyador d'o panarabismo estió un cristiano melkita, feito important que amostraba que no ye lo mesmo estar arabe que estar musulmán. En l'orichen d'o panarabismo tenemos o modelo d'atros nacionalismos "integradors" u "unificadors" como o panturquismo, o paneslavismo u panchermanismo, que a vegatas son formas encubiertas d'expansionismo.

O Partiu Baaz, panarabista prenió o control de países como Siria u Iraq, pero on han preso o control amuestran una contradición important con a ideolochía base: o partiu Baaz se refirma en grupos tribals u relichiosos concretos u minoritarios u recluta a los altos cargos d'o estau en ixas comunidaz pa dominar a lo resto d'a población d'ixos estaus. En o caso de Siria os alawís (una secta chiita) son os que controlan o país a traviés d'o Partiu Baaz.

## Veyer también
* Liga Arabe
Nacionalismo castellano

O **castellanismo** u **nacionalismo castellano** ye una ideolochía orientata a preservar y promover as valors propias y distintivas de Castiella (as suyas tradicions, a suya cultura, os suyos recursos naturals y humans, a suya integridat territorial).

Existen diversos movimientos que pueden calificar-sen de castellanistas, ya sigan rechionalistas u nacionalistas, sin fer referencia a la suya orientación politica (progresista, de cuchas, socialdemocrata, de dreitas...). Remontan as suyas politicas en o *Pacto Federal Castellano* de 1869, sinyatos por representants y delegatos de 17 provincias. Propugna l'unificación d'as actuals cinco comunidaz autonomas de raíz castellana: Cantabria, Castiella y Leyón, Castiella-La Mancha, La Rioja y Madrit.
Corsica Nazione

**Corsica Nazione** yera un movimiento politico de caracter nacionalista corso fundau en 1992 baixo a influencia d*'[[A Cuncolta Naziunalista]]*, con a unión d'os grupos *[[Accolta Naziunale Corsa]]* (ANC) y os Verdes Corsos (*I Verdi Corsi*). Ye dirichita por l'advogato Jean-Guy Talamoni.

En febrero de 2009, o partido se fusionó con atros pa formar o nuevo partiu Corsica Libera.
Blanca

**Blanca** puet estar:

*Una cosa de **color** blanca.
*En numismatica una **moneda medieval**. Se veiga blanca (moneda).
*Un **nombre de muller**:
**Blanca d'Aragón.
**Blanca de Barvelona.
**Blanca de Borbón.
**Blanca de Castiella y d'Anglaterra (1187-1253), rechent de Francia y muller d'o rei Loís VIII.
**Blanca de Foix-Castellbó.
**Blanca de Nápols muller d'o rei Chaime II d'Aragón, dito lo Chusto.
**Blanca I de Navarra.
**Blanca II de Navarra.
**Blanca de Sicilia.
*En toponimia un **municipio** de Murcia. Se veiga Blanca (Murcia).
* Una **fegura musical**. Se veiga Blanca (musica).
Movimiento flamenco

O **movimiento flamenco** (en flamenco *Vlaamse Beweging*) ye un termino popular emplegato ta describir o movimiento que busca una mas gran autonomía ta la baixa rechión de Flandres (Belchica), ta la protección d'a luenga flamenca en Flandres y a protección d'a suya cultura.

O polo mas extremo d'iste movimiento ye dominato por organizacions d'ultradreita como lo *Vlaams Belang* (o segundo partiu en votos en o parlamento flamenco en as zagueras eleccions parlamentarias), *Voorpost*, *Nationalistische Studentenvereniging* (Unión d'Estudiants Nacionalistas), y muitos atros. A organización mas radical en o bando de cuchas ye a organización con base en Bruselas, d'inspiración marxista y independentista flamenca *Meervoud*. Tamién bi ha muitos partius moderatos.
Nacionalismo anglés

O **nacionalismo anglés** ye un movimiento politico nacionalista d'Anglaterra que demanda l'autogubierno t'Anglaterra, con un *Parlamento Anglés* independient. Atros nacionalistas prefieren o restableiximiento d'un estato sobirán independendient, con a disolución d'o Reino Uniu. Ye una ideolochía naixita dimpués d'a Segunda Guerra Mundial, y vinclata a ideyas politicas d'extrema dreita, antisemitas y racistas, que considera como un personache que tien influencia en a chenesi d'iste nacionalismo a Oswald Mosley, fundador d'a *[[British Union of Fascists]]* en os anyos 1930.
Panafricanismo

O **panafricanismo** ye un movimiento politico, filosofico y social, que promueve l'achirmamiento africano, a esfensa d'os dreitos d'as personas africanas y a unidat d'Africa baixo un unico estato sobirano, ta toz os africanos, tanto d'Africa como d'as diasporas. Ista teoría ha estato elaborata por africanos d'a diaspora americana descendients d'os esclavos negros naixitos d'Africa a partir de meyatos d'o sieglo XX.

## Colors panafricanas
As colors panafricanas son o royo, o verde y l'amariello.
Panhispanismo

O **panhispanismo** ye un movimiento ideyolochico que esfiende a unidat d'os pueblos de fabla u cultura hispana, especialment latinoamericanos, no unicament en l'ambito cultural, sino que tamién social, economico y politico.
Leyonesismo

O **leyonesismo** ye un movimiento cultural y socio-politico, rechionalista u nacionalista, que persigue o reconocimiento de part d'os territorios de l'antigo Reino de Leyón, clamatos como conchunto País Leyonés (as provincias de Leyón, Zamora y Salamanca), como rechión y nacionalidat historica y o suyo establimiento en una entidat politica propia, separata de Castiella y Leyón.

## Veyer tamién
*Leyoneses
*País Leyonés
*Tierra Lleunesa

## Vinclos externos
* /(leyonés) País Leonés-Pais Llïonés, pachina web leyonesista
Nacionalismo cantabro

O **nacionalismo cantabro** u **cantabrismo** ye una corrient politica, con una traza de pensar que diz que o territorio de Cantabria ye una nación.

S'ha ito chestando dende l'Antigo Rechimen, pasando de un mero rechionalismo de tipo cultural y folklorico dica una corrient politica organizata, como rechionalismo u como nacionalismo, ya en o sieglo XX.

Actualment, ye representato por Conceju Nacionaliegu Cántabru, Asociación para la Defensa de los Intereses de Cantabria y Regüelta.
Prefectura de Dibër

A **prefectura de Dibër** (en albanés * Qarku i Dibrës*) ye una d'as 12 prefecturas d'Albania. Ye composata por os districtos de Bulqizë, Dibër y Mat. A capital d'a prefectura ye a ciudat de Peshkopi.
Río Manubles

O **río Manubles** ye un afluent de Xalón. Naixe en a sierra de Tablado en Soria a 1.320 metros d'altaria.

Pasa por Borobia y Ciria, entrando en Aragón a traviés d'o puerto de Bigornia, baixando dimpués por os termins de Verdello, Bichuesca, Turrillo, Villa Luenga, Moros y Ateca, a on que caye en Xalón. Lo suyo recorriu ye de bels 60&nbsp;km.

## Toponimia
L'hidronimo *Manubles* proviene d'un despoblau medieval homonimo. En aragonés un *[[maniplo]]* ye un ornamento sagrau que fa servir o mosén en misa.

## Referencias
Paniza

**Paniza** ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'o Campo de Carinyena.

A suya población ye de 798 habitants (2008), en una superficie de 47,34&nbsp;km², con una densidat de población de 16,86 hab/km²

## Cheografía
Ye situato en o piet d'a sierra d'Algairén, a 699 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 53 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:838
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:168 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:711
  bar:2000 from:0 till:697
  bar:2002 from:0 till:720
  bar:2004 from:0 till:729
  bar:2006 from:0 till:742
  bar:2008 from:0 till:798
  bar:2010 from:0 till:759
  bar:2012 from:0 till:758
  bar:2014 from:0 till:729
  bar:2016 from:0 till:673
  bar:2018 from:0 till:634
  bar:2020 from:0 till:619
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Puestos d'intrés
* Ilesia d'a Nuestra Sinyora d'os Anchels.
* Ermita de Santa Quiteria.
* Ermita de la Virchen de l'Aguila.

## Fiestas
*Sant Chusé, 19 de marzo.
*Sant Chorche, 23 d'abril.
*Santa Quiteria, 22-24 de mayo.
*Sant Chuan Batista, 24 de chunio.
*Virchen de l'Alica, 8-12 de setiembre.

## Personalidaz naixitas de Paniza
* María Moliner.
* Gregorio Ramón Cebrián.
* Julio Palacios.
* Ildefonso Manuel Gil.
* Francisco Burillo Mozota.

## Referencias

## Vinclos externos
 
* Pachina web no oficial sobre Paniza.
Utevo

**Utevo** (en castellano *Utebo*) ye una ciudat y municipio aragonés situato a l'ueste d'a Comarca Central, en a provincia de Zaragoza. Ye a capital d'a Comarca Central.

A suya población ye de 18.822 habitants (2020), en una superficie de 17,90 km² y una densidat de población de 1.051,91 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *Utevo* provién d'o miliario *uiteno* (*OCTAVUS* en latín), que indicaba a ueitena milla en a calzata romana que uniba Zaragoza con l'interior peninsular. O toponimo ye, alavez, mozarabe. Variants que en trobamos en os textos medievals son: *Octeua*, *Oyteuo* (1131), *Octeuo*, *Uiteuo* 1191, *Huytebo* 1371-1374. Encara en o *[[Libro del Reparo del General]]* de 1489-1491 s'escribe *Uytebo*, y en o sieglo XVI en o "Libro Verde" s'escribiba *Vitebo*.

## Cheografía
O lugar ye situato en una plana d'a marguin dreita de l'Ebro, a 207 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar y a una distancia de 12 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.

Ye una zona con risgo de formación de dolinas aluvials por karstificación d'os chesos que bi ha baixo os aluvions. De feito entre Utevo y Casetas bi ha uns estanyos que s'han feito a causa de l'augua subterrania que s'infiltra dende la Canal Imperial d'Aragón y que disuelve os chesos. A mes gran part d'estos estanyos presentan un alto grau de degradación ecolochica.

## Historia
En 1489 perteneixeba a la sobrecullida de Zaragoza, pero en o fogache de 1495 figura como un lugar d'a sobrecullida de Tarazona.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:19799
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:3960 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:9488
  bar:2000 from:0 till:10719
  bar:2002 from:0 till:12100
  bar:2004 from:0 till:13227
  bar:2006 from:0 till:14920
  bar:2008 from:0 till:16966
  bar:2010 from:0 till:17999
  bar:2012 from:0 till:18281
  bar:2014 from:0 till:18429
  bar:2016 from:0 till:18466
  bar:2018 from:0 till:18602
  bar:2020 from:0 till:18822
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Esporte
* O fútbol ye representato por l'Utebo Fútbol Club.

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Nuestra Sinyora de l'Asumpción, una ilesia d'o sieglo XVI en estilo gotico-mudéchar, con una destacada torre mudéchar. Ye protechida legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.

## Localidaz achirmanatas
* Plasença deu Toish (Alta Garona, Occitania).

## Fiestas
* Sant Lamberto, 19 de chunio.
* Sant Chaime y santa Ana, 25 y 26 de chulio.

## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Zaragoza.
* Linia 200 d'Adif.
** Baixadero d'Utevo.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Sitio web oficial.
*  Noticias de Utebo
Valenciano central

:*Este articlo ye sobre a variant d'o valenciano dita tamién *'apichat**. Pa atros significatos d'a parola **apichat** veiga [[apichat (desambigación)]].''

O **valenciano central** (comunament clamau ''apichat'') ye o subdialecto d'o [[idioma catalán|catalán meridional]] u [[luenga valenciana|valenciano]] que se charra en l'aria central de [[Valencia]], tipicament de huerta ([[Huerta Valenciana]]).

== Fonetica ==
A mas d'os rasgos tipicos d'o [[luenga valenciana|valenciano]], o valenciano central tiene as siguients caracteristicas foneticas:

* Pronuncia sorda de la ''[[Fricativa alveolar sonora|S]]'' sonora y a ''G'', ''J'', que en valenciano ye prepalatal africata sonora. Esto ye común con l'[[Idioma aragonés|aragonés]]; [[Manuel Alvar]] crei que ya existiba en [[aragonés medieval]] d'os sieglos [[sieglo XI|XI]] y [[sieglo XII|XII]], y bi n'ha pruebas que ya existiba en l'aragonés d'os sieglos [[sieglo XIV|XIV]] y [[sieglo XV|XV]]. Ye de destacar que a zona tenió una repoblación medieval mixta con [[catalans]] y [[aragoneses]]. Manimenos bels especialistas, seguindo lo criterio de [[Rafael Lapesa]], que no conoixeba a fondo ni as variants ni a historia de l'aragonés, creyen que l'ensordamiento ye un proceso recient, postmedieval, y independient d'o que trobamos huei en l'[[Alto Aragón]].
* Pronuncia clara d'os grupos consonanticos ''-mp'', ''-mb'', ''-nt'', ''-nd'', ''-lt'', ''-rt'' a final de parola (''cam**p***, ''rum'''b***, *fon*'t***, ''profun'''d***, *sal*'t***, ''for'''t***) en contraste con atros subdialectos valencianos y con o catalán central, en os cuals as consonants oclusivas son mudas, y se pronuncia *cam(p)*, *rum(b)*, *fon(t)*, *profun(d)*, *sal(t)*, *for(t)*.

## Morfolochía

* Bi ha zonas que conservan o pasato perfecto simple sintetico, como ye tipico d'os textos medievals catalans: *tu cantares*, en cuenta de *tu vas cantar*, *ell degué* en cuenta de *ell va deure*.
* Formas velarizadas u palatalizadas en formas de cualques verbos d'a segunda conchugación. Asinas, en a cuatrena y quinta personas d'o present d'indicativo d'os verbos *caure* ('cayer') y *vore/veure* ('veyer') se dan as formas *caiguem* (en valenciano estándard, *caiem* u *caem*) y *caigueu* (en estandar, caieu u caeu); *vegem* (en estandar, *veiem* u *veem*) y *vegeu* (en estandar, *veiem* u *veeu*); y en os cherundios se dan as formas *caiguent* (en estandar, *caient* u *caent*), *vegent* (en estandar, *veient* u *veent*). A velarización u palatalización en ixas formas ye una regularización que se produz por analochía con a consonant final d'a forma verbal d'a primera persona d'o present d'indicativo, seguntes sía velar (*jo cai*'c***) u palatal (''jo vei'''g***).

## Referencias
Bárbols

**Bárbols** (*Bárboles* en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'a Ribera Alta d'Ebro.

A suya población ye de 318 habitants (2004), en una superficie de 15,77&nbsp;km², y una densidat de población de 20,16 hab/km².

## Cheografía
Ye situato en materials cuaternarios, amán d'o río Xalón. Se troba situato a 259 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 35 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

Compende os lugars de *Oitura* y *Peramán*.

## Toponimia
Os plurals aragoneses no gosan trobar-sen en os textos medievals, pero Barbols ye documentato en un texto en latín de 1169 d'o Pilar que fa mención a un *García de Barbols*, sacristán de Santa María. En 1174 y 1177 se troban referencias documentals de un *Domingo de Barbols*, tamién en textos d'o Pilar.

O lugar de *Oitura* s'escribiba *Huytura* en un texto de 1126-1185:
**Conmutaron unas heredades en *'Huytura*'.*

Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'a localidat ye l'anyo 1171, en a suya propia edición critica d'o *Cartulario pequeño de la Seo de Zaragoza*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:370
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:74 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:329
  bar:2000 from:0 till:326
  bar:2002 from:0 till:318
  bar:2004 from:0 till:318
  bar:2006 from:0 till:331
  bar:2008 from:0 till:346
  bar:2010 from:0 till:333
  bar:2012 from:0 till:327
  bar:2014 from:0 till:317
  bar:2016 from:0 till:326
  bar:2018 from:0 till:300
  bar:2020 from:0 till:282
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos
*www.barboles.net

## Referencias
Dinópolis

**Dinópolis** ye un parque paleontolochico de dinosauros situato en Aragón, o mas gran de tota Europa. Se troba adintro d'a rete de museus **[[Territorio Dinópolis]]**, composato por **Dinópolis Teruel** (en Teruel capital) y siet museus situatos en a provincia: **[[Inhóspitak]]** en Penyarroya de Tastavins; **[[Legendark]]**, en Galv; **[[Bosque Pétreo]]** en Castellot; **[[Región Ambarina]]**, en Rubielos de Mora, **[[Mar Nummus]]** en Albarracín, **[[Titania]]** en Río Deva y **[[Valcaria]]** en Ariño.

Ye destinato principalment a lo conoiximiento infantil d'a epoca churasica y totas as suyas actividaz permiten a lo vesitant de pasar un diya divertito descubrindo as reproduccions a mida real d'os antipasaus animals.

## Historia
Dimpués de l'enguero mundial d'a cinta Jurassic Park a calentura por os dinosauros invadió o mundo y surtioron diversas inciativas pa aprofitar l'empentón comercial d'a cinta. En 1998 o Gubierno d'Aragón creyó a *Fundación Conjunto Paleontológico de Teruel-Dinópolis* y en chunio de 2001 s'inaguró o parque tematico Dinopolis. En 2019 i heba recibiu mas de 3 millons de visitas.

## Se veiga tamién
* Fundación Conchunto Paleontolochico de Teruel

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina oficial de Dinopolis.
*  En www.teruel.com.
Alifonso IV d'Aragón

**Alifonso IV d'Aragón**, II de Valencia y III de Barcelona (Nápols, 1299 - † Barcelona, 1336) dito *lo Bueno*, estió rei d'Aragón, de Valencia, de Cerdenya, rei tetular de Corcega y conte de Barcelona (1327-1336) y d'Urchel (1314-1336).

## Oríchens familiars
Alifonso IV d'Aragón yera miembro d'a Casa d'Aragón, en estar fillo d'o rei Chaime II d'Aragón y d'a suya segunda muller, Blanca de Nápols (d'a Casa d'Anchú). Yera nieto por linia paterna d'o rei Pero III d'Aragón y de Constanza de Sicilia, y por linia materna de Carlos II d'Anchú y de María d'Hongría, qui yera filla d'una noble cumana.

## Bibliografía
* *Les despulles reials d'Alfons el Benigne, Elionor i l'infant Ferran retornen a la Seu Vella de Lleida: dia de la Seu Vella 1986, commemoració del 650 aniversari de la mort d'Alfons el Benigne*, Leida, Publicacions d'os Amigos d'a Seu Viella de Leida, 1989.
* J.-E. Martínez Ferrando, *Jaume II o el seny català - Alfons el Benigne*, Barcelona, Aedos (Biblioteca biografica catalana, Serie d'os reis catalans, 11), 1963.
* J.-E. Martínez Ferrando, S. Sobrequés i E. Bagué, *Els descendents de Pere el Gran: Alfons el Franc, Jaume II, Alfons el Benigne*, Barcelona, Teide (Biografias catalanas, Serie historica, 6), 1954.
* J. Mutgé i Vives, *La ciudad de Barcelona durante el reinado de Alfonso el Benigno (1327-1336)*, Madrit-Barcelona, Consello Superior d'Investigacions científicas, 1987.

## Vinclos externos
Longars

**Longars** puede estar:

*Un municipio zaragozano en a comarca d'o Campo de Carinyena. Se veiga **[[Longars (Campo de Carinyena)]]**.
*Un municipio zaragozano en a comarca de Cinco Villas. Se veiga **[[Longars (Cinco Villas)]]**.
Alfamén

**Alfamén** ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'o Campo de Carinyena.

A suya población ye de 1.609 habitants (2012), en una superficie de 102,25&nbsp;km² y una densidat de población de 14,80 hab/km²

## Cheografía
Ye situato chunto a o río Valdemorau, en un termino con muitas costeras por o mont Altamira. Se troba a 373 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:1690
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:338 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:1307
  bar:2000 from:0 till:1315
  bar:2002 from:0 till:1439
  bar:2004 from:0 till:1507
  bar:2006 from:0 till:1588
  bar:2008 from:0 till:1462
  bar:2010 from:0 till:1509
  bar:2012 from:0 till:1609
  bar:2014 from:0 till:1475
  bar:2016 from:0 till:1466
  bar:2018 from:0 till:1441
  bar:2020 from:0 till:1443
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Fiestas
*15 de mayo: Sant Isidro Labrador.
*15-16 d'agosto: Sant Roque y Asumpción d'a Virchen.

## Referencias
Cumann na nGaedhael

**Cumann na nGaedhael** (), a vegatas clamato *Cumann na nGaedheal*, estió un nombre en irlandés dato a dos partius politicos irlandeses, o segundo de cuals gosó estar o moderno Fine Gael.
Cultura celtiberica

A **cultura [[celtibers|celtiberica]]** yera una cultura que se desembolicó en a part nortoriental d'a Meseta y Sistema Iberico en a II Edat de Fierro.

Representa a extensión de determinaus elementos culturals d'a cultura iberica por tierras de mas a l'interior, entre comunidaz de luenga indoeuropea celta, que antes heban desarrollau atras culturas como a cultura protoceltiberica u a cultura d'os castros sorians, relacionadas con a cultura d'os campos d'urnas.

Entre os elementos ibers d'esta cultura tenemos a organización en ciudaz-estato, influencias ceramicas, y l'alfabeto iberico (encara que puede estar que a difusión d'este alfabeto ye d'epoca romana).

I trobamos entre os elementos no ibers a luenga celtibera, a vestimenta y a relichión.

No i heba una deseparación neta entre a cultura iberica de l'Ebro y a cultura celtiberica por o que fa a a cultura material trobada en os chacimientos. Lo que veyemos ye un cambio progresivo en a Depresión d'Ebro y Sistema Iberico.

A cultura celtiberica corresponde con os zaguers pueblos que os romanos diciban celtibers: arevacos, pelendons, lusons, belos y titos. No citaus pos as fuents clasicas tenemos a os belaiscos de La Uerba, conoixius por l'arqueolochía.

## Se veiga tamién
*Celtibers.
Aguarón

**Aguarón** ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'o Campo de Carinyena. Fa parte d'o partiu chudicial de Daroca.

A suya población ye de 873 habitants (2011), en una superficie de 36,74&nbsp;km², y una densidat de población de 23,84 hab/km².

## Cheografía
Ye situato en o piet d'a sierra d'Algairén, a 649 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 48 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:949
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:190 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:716
  bar:2000 from:0 till:751
  bar:2002 from:0 till:763
  bar:2004 from:0 till:776
  bar:2006 from:0 till:798
  bar:2008 from:0 till:903
  bar:2010 from:0 till:863
  bar:2012 from:0 till:848
  bar:2014 from:0 till:796
  bar:2016 from:0 till:686
  bar:2018 from:0 till:631
  bar:2020 from:0 till:624
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Miguel Arcánchel d'Aguarón, a suya ilesia parroquial, adedicata a sant Miguel Arcánchel, un edificio d'o sieglo XVIII en estilo barroco. Tien dos torres, una a cada costato d'a suya frontera, y conserva retablos d'os sieglos XVI-XVIII.
* Casa d'a villa d'Aguarón, un edificio d'o sieglo XVIII.

## Esporte
Cal destacar o Club de Barra Aragonesa Aguarón, que replega chent d'a comarca y d'os lugars mugants interesatos en practica d'a tirada d'a barra aragonesa. Dende a suya creación ye un club destacato en os campionatos d'Aragón con cuantos titulos conseguitos en diferents categorias.

## Fiestas
* Luns de Resurrección; y Virchen d'o Rosario, primer dominche de setiembre.

## Referencias

## Vinclos externos
Lo Cuervo

**Lo Cuervo** (*El Cuervo* en castellano) ye una villa y municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población yera de 86 habitants (2018), en una superficie de 20,8 km² y una densidat de 5,32 hab/km².

## Cheografía
Ye situato chunto a lo río Ebrón, a mán de la muga con lo Rincón d'Ademuz.
 
### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Castiel Fabib, con Beguiellas d'El Cuervo, con Alobras y con Tormón.

## Toponimia
Se menciona lo lugar como *lo Corvo*, forma latinizata de *lo Cuervo* en un texto de 1212 en lo que lo rei Pero II dona unas ilesias a l'arcebispe toledán pa que le ne de a lo bispe d'Albarracín:

Lo nombre puet no fer referencia necesariament a las aus de la familia de los corvidae y puet fer referencia a la planta *[[Cornus sanguinea]]*, a curvas en lo curso de lo río u a dioses pagans con cuernos tipo Cernunnos.

## Historia
En lo sieglo XVI Lo Cuervo yera la cabeza d'una comarca dita Cuartillejo del Cuervo, que incluyiba Alobras, Tormón y Tramacastiel.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:138
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:28 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:131
  bar:2000 from:0 till:123
  bar:2002 from:0 till:114
  bar:2004 from:0 till:110
  bar:2006 from:0 till:121
  bar:2008 from:0 till:113
  bar:2010 from:0 till:107
  bar:2012 from:0 till:91
  bar:2014 from:0 till:85
  bar:2016 from:0 till:89
  bar:2018 from:0 till:86
  bar:2020 from:0 till:80
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Fiestas
*15 y 16 d'agosto, Asumpción de la Virchen y Sant Roque.
*12 d'octubre, Virchen de lo Pilar.

## Vinclos externos

*  ''La ermita de san Pedro en El Cuervo (Teruel)''.
*  funeraria en el cementerio de El Cuervo (Teruel) I y II''.

## Referencias
Nacionalismo catalán

O **nacionalismo catalán** ye una corrient de pensamiento politico articulato sobre o prencipio de que Catalunya ye una nación, basando-se en a suya historia, a suya luenga y a o dreito civil catalán. Ista corrient de pensamiento se conformó ideyolochicament en a primera decata d'o sieglo XX, como una variant d'o catalanismo, surchito como movimient cultural en as zagueras decatas d'o sieglo XIX, siguindo los parametros d'o nacionalismo.

Ye una corrient transversal que aglutina tanto a partius politicos y ciudadans de cuchas, como de centro y de dreitas. Pueden distinguir-se basicament dos corrients en o nacionalismo catalán: o federalismo drento d'Espanya y o independentismo catalán.

## Bibliografía
* Enric Prat de la Riba, *La nacionalitat catalana* (1906) (Facsímil). ISBN 978-84-393-7425-1
* Lluís Bou, *Entre la sociovergència i el Pujolisme*, Avui, 2 de setembre de 2007.

## Vinclos externos
Cirulleda

**Cirulleda** (*Cirujeda* en castellano) ye un lugar de las Cuencas Meneras (Teruel, Aragón), perteneixient a lo municipio d'Aliaga.

## Cheografía
Cirulleda ye situada a piet de la Sierra de Sant Chust, que tiene chusto a l'este d'esta localidat lo suyo cabo oriental (pico Viento). Un poco a l'este de pico Viento encomienzan los monts Majalinos, releu residual sobre la superficie d'erosión fundamental de lo Mioceno superior que s'incluye en la sierra d'Exulve.
 
## Toponimia
Lo toponimo ye escrito con -j- en textos oficials dende antigo (pero ixa -j- representa en la ortografía de l'aragonés medieval una -ch- en la ortografía actual), por lo que en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas sería *Cirucheda*, a igual como l'apelliu que en deriva en linia con las palabras *[[panocha]]* y *[[regacho]]*. Manimenos en lo texto de concordia entre lo bispe de Zaragoza y lo concello y capítol eclesiastico de Teruel de lo 14 d'abril de 1212 s'escribiba *Ceruleda*, con una -l- que representa la -ll- propia de la fonetica aragonesa orichinal:

En lo fogache de 1495 s'escribe *Ciruxeda*, pero ixa -x- no debeba representar encara lo fonema prepalatal fricativo xordo, que en castellano substituyó a lo fonema postalveolar fricativo sonoro en casos equivalents a los de la -ch- d'este toponimo. Debió estar en tiempos postmedievals cuan *Cirucheda* se castellanizaría foneticament primero como *Ciruxeda* y dimpués como *Cirujeda* con a j velar castellana.

Lo significau de lo toponimo ye *puesto con muitas pruneras*, podendo estar cognato de lo toponimo *[[Cerulleda]]*, en lo municipio de Valdelugueros (Leyón). En l'aragonés d'as comunidaz aragonesas y en l'aragonés de Tierra Plana s'emplegaba las palabras *[[Prunera|Ciruello]]* y *[[Pruna|Ciruella]]*, palabras que encara s'emplegan en lo castellano que ha substituyiu a l'aragonés, mantenendo la pronunciación *Cirgüello* y *Cirgüella*, con protesi velar tipica de l'aragonés.

## Historia
En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el río Martín, adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.

## Puestos d'intrés
* Ermita de Sant Macario, sieglo XVIII.
* Ilesia d'a Asunción, sieglo XVII.

## Fiestas
* Asunción d'a Virchen, 15 d'agosto.
 
## Referencias
Abertzale

***Abertzale*** significa en basco "amant d'a patria basca". Proviene d'a fusión d'o termin «*aberri(a)*» (*patria*, un neolochismo creyato por Sabino Arana) con o sufixo «*-(t)zale*» (*o que quiere*, *ye amigo de*, *aficionato a* u *s'adedica a una cosa*).

Anque a suya traducción literal sería "*patriota*" gosa emplegar-se ta referir-se a los nacionalistas bascos. Manimenos, en o lenguache politico d'o estato espanyol, y mas que mas difuera d'o País Basco, s'emplega a sobén ta referir-se especificament a los miembros y simpatizants d'Herri Batasuna, encara que atras formacions nacionalistas bascas tamién se reconoixen como *abertzales*.
Partiu Carlista d'Euskal Herria

O **Partiu Carlista d'Euskal Herria** (en basco *Euskal Herriko Karlista Alderdia*, EKA)  ye un partiu politico federato con a resta de partius carlistas d'Espanya en o Partiu Carlista. Ye integrato por os partius carlistas d'os territorios d'Euskal Herria (ye dicir, d'Alaba, Bizcaya, Guipuzcua y Navarra).

## Vinclos externos
* Pachina web d'o oficial.
Val de Conellos

**Val de Conellos** (*Valdeconejos* en castellano) ye un lugar de la provincia de Teruel, situato en la comarca de las Cuencas Meneras, hue adhibito a lo municipio d'Escuita. La suya población ye de 16habitants en 2024.

## Cheografía
Ye situato a lo sud de la Sierra de Sant Chust, a lo mesmo piet de lo puerto con lo mesmo nombre. Ye a 7,8&nbsp;km d'Escuita. Ye situato en un apéndiz sudoccidental de lo termin d'Escuita, a man de Son d'el Puerto (termin de Riello), a l'este de Las Parras de Martín (termin d'Utriellas) y a lo norte de Mezquita d'Exarc.

## Historia
A diferencia d'Escuita no dependió de la Comanda de Mont Albán y fació part de la seixma d'el río Martín de la Comunidat de Teruel (medieval).

## Toponimia
Ye mencionato en un texto de lo 14 d'abril de 1212 de concordia entre lo bispe de Zaragoza y lo concello y capítol eclesiastico de Teruel sobre lo pago de decimas como  *Val de Conillos* y *Valle de Conillos*:

En *[[Rationes decimarum Hispaniae (1279-80): Aragón y Navarra]]* escriben *Val de Coneyllos*, con lo fonema -ll- representato graficament como *yll*, y tamién charran sobre un *[[Conelluelo|Coneyluello]]*, que puet estar un lugar chicot a mán de Val de Conellos.

En un texto de 1409 en lo que Benedet XIII concede lo quinto diezmero a la seu de Zaragoza s'escribe *Valdeconellos*

A fins de lo sieglo XV lo nombre s'escribe como *Valdeconeios* en aragonés teruelano, y se puet interpretar como *Valdeconechos* d'alcuerdo con la pronunciación de l'aragonés d'as comunidaz aragonesas.

## Historia
En lo sieglo XIII yera, chunto con Cantaviella y Las Parras, de la Orden de lo Temple.

## Molimentos
* Ilesia de Santo Domingo de Silos de Val de Conellos.

## Fiestas
* Primera semana d'agosto.

## Galería d'imáchens

Calle de Valdeconejos, Escucha.jpg|Carrera d'o lugar.
Imachen:Valdeconejos, Escucha, Teruel.jpg|Carrera d'o lugar.
Imachen:Ayuntamiento de Valdeconejos (Escucha, Teruel).jpg|Casa d'a Villa de Val de Conellos.
Imachen:Iglesia parroquial de Santo Domingo de Silos de Valdeconejos (Escucha, Teruel).jpg|Ilesia de Santo Domingo de Silos de Val de Conellos.
Imachen:Valdeconejos (Escucha, Teruel).jpg|Edificio en Val de Conellos.


## Referencias
Esquerra Republicana de Catalunya

**Esquerra Republicana de Catalunya** (*Ezquierda Republicana de Catalunya* en aragonés) ye un partiu politico fundato en Espanya en 1931 y actualment con presencia tamién en Francia, d'ideolochía independentista catalana, anque orichinalment federalista.

ERC estió o partiu de relevants politicos catalans como Francesc Macià, Lluís Companys u Josep Tarradellas, desembolicó un important papel en la politica catalana y espanyola mientres a Segunda Republica, a luita antifaxista y a Transición ta la democracia.

O president d'o partiu ye, actualment, Oriol Junqueras i Vies.

En as eleccions a o Parlamento de Catalunya de 2012, o 25 de noviembre de 2012, *Esquerra Republicana de Catalunya*, con 23 deputatos, puyó 11 escanyos en o Parlamento de Catalunya sobre os 10 d'as eleccions anteriors, estando amás o segundo partiu por numero d'escanyos dezaga de *[[Convergència i Unió]]* y per debant d'o *[[Partit dels Socialistes de Catalunya]]*.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d' ''Esquerra Republicana de Catalunya''.

## Referencias
Mallorquinismo

O **mallorquinismo** ye un movimiento politico que propugna o reconoiximiento d'a personalidat politica y cultural de Mallorca. Beluns, pero no toz, d'os suyos corrients tradicionalment s'incluyen drento d'o catalanismo cultural.

## Oríchens
Gosa constar como data de naixencia d'o mallorquinismo a publicación d'a obra *La cuestión regional* (*A cuestión rechional*) en 1898 por Miquel dels Sants Oliver, obra que fa parte d'o Desastre d'o 1898, l'ambient recheneracionista y l'aparición d'una nueva cheneración d'intelectuals modernistas que quereban sacar a Mallorca de l'atraso y d'o provincialismo; os maximos representants estioron Miquel dels Sants Oliver, Guillem Forteza (autor d'a obra "Pel ressorgiment polític de Mallorca") y Gabriel Alomar i Villalonga.
Chainismo

O **chainismo** ye una relichión orichinada en a India que surte en o  sieglo VI empentada por *[[Mahāvīrá]]*. Pregona una vía salvadera filosofica no centrada en o culto de garra dios, y consiste en a realización d'esfuerzos pa encaminar a l'alma-consciencia enta un estau divino y de liberación (*moksa*), estau en o cual se vence a os enemigos interiors y aconsigue o estau superior pasando a estar denominau *yaina* (vencedor u ‘conqueridor). L'estau mas elevau se conoixe como siddha.

O chainismo s'opone a l'hinduismo d'os *brāhmanas* y no reconoixe l'autoridat d'os *Vedas*.

En l'actualidat, o chainismo ye present en a India oriental (Bengala y Mysore), centro occidental (Rachastán, Maharastra, Gucharat) y occidental, calculan-se alto u baixo uns cuatro millons de fiels chainistas con os cuals se situa en o seteno puesto entre as relichions d'a India seguntes o numero de seguidors.

## Vinclos externos
Adolfo Suárez González

**Adolfo Suárez González** (25 de setiembre de 1932 en Cebreros, Ávila-Madrit,23 de marzo de 2014), *I duque de Suárez*, estió president d'o gubierno espanyol dende o 3 de chulio de 1976 dica o 25 de febrero de 1981. Ocupó diversos cargos aintro d'as estructuras d'o Rechimen Franquista, y fue un personache relevant mientres a Transición Espanyola, estió miembro fundador d'os partius politicos Unión de Centro Democrático y Centro Democrático y Social en os tamién estió o suyo líder.

## Bibiografía
* Morán, Gregorio. *Adolfo Suárez: ambición y destino*. Random House Mondadori, 2009. ISBN 8483068346. http://books.google.es/books?id=7LplTz-Tlj0C

## Vinclos externos

*  Información de Adolfo Suárez en a pachina web d'o Congreso d'os Deputatos d'Espanya.
Chuan I d'Aragón

:*Iste articlo ye sobre o rei Chuan I d'Aragón; ta atros usos, se veiga *'Chuan I**''.


**Chuan I d'Aragón**, dito también **o Cazataire** u l**Amador d'a chentileza* ([[Perpinyán]], [[27 d'aviento]] de [[1350]] - † [[Foixà]], [[19 de mayo]] de [[1396]]), estió rei d'[[Reino d'Aragón|Aragón]] ([[1387]]-[[1396]]). Fillo y succesor de [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]] y d'[[Alionor de Sicilia]].

Se casó con [[Marta d'Armenyac|Marta]], [[filla]] d'o [[Condato d'Armenyac|conte d'Armenyac]] y [[nieta]] d'o rei [[Chuan II de Francia]], con qui tenió una filla, Chuana, que se casó con [[Mateu I de Foix|Mateu]], [[Condato de Foix|conte de Foix]]. En [[1380]] se casó por segunda vegata con [[Violant de Bar]], filla de Roberto, [[Ducato de Bar|duque de Bar]] y de María, [[chermana]] de [[Carlos V de Francia|Carlos *o Sabio*]], [[Lista de reis de Francia|rei de Francia]].

Chuan I tenió bellas diferencias con o suyo suegro, lo conte d'Armenyac. As tropas d'o conte, baixo as órdens de Bernal, chermano d'o conte d'Armenyac, invadioron l'[[Ampurdán]] y plegoron dica [[Chirona]] ([[1389]]-[[1390]]); pero as tropas de tropas d'o infant [[Martín I d'Aragón|Martín]], chermano y futuro succesor d'o rei, las refusoron. Tamién habió d'aturar una rebelión en [[Cerdenya]].

O suyo reinau se caracteriza por o desorden administrativo y financiero. Creyó los *Chuegos Florals'' de Barcelona parellans a los de Tolosa, en 1393.

Morió mientres yera de cazata (1396). Como no teneba descendencia masculina, fue succedito por o suyo chermano Martín.
Arascués

**Arascués** ye un lugar aragonés d'o municipio de Nueno, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca, a la uembra d'a Penya Gratal. A suya población ye de 82 habitants (2014).

## Cheografía
A localidat d'Arascués se troba situata a 673 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 4,5 km de Nueno, a capital d'o suyo municipio, y de 15&nbsp;km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.

## Demografía

**(1)** En iste censo se clamaba *Arascués y Hospital de la Plana*.
**(2)** Entre o censo de 1981 y o anterior, iste municipio disaparixe porque se integra en o municipio de Nueno.

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
*Ilesia de Sant Martín.
*Ermita de Nuestra Sinyora d'a Olivera.
*Ermita de Sant Chulián.
*Ilesia de Sant Per de Setimo.

### Espacio Natural
*Sierra de Guara.
*Azud d'Arascués
Pica pica

A **garza** u **picaraza** ( (L., 1758)), tamién dita **pepa**, ye un muixón d'a familia d'es corvidos con a cabeza, coda y patas caracteristicament de color negra, mientres que lo vientre el tien de color blanca. A coda ye tamién singularment larga. 

As plumas d'a suya coda y alas pueden manifestar brilors azulencas u verdas pendendo d'a luz. As alas son curtas y arrondoladas per as ripas. Tien un caracteristico grito que diz *cha-cha-cha-cha*, que en es pollez se manifiesta mes como chilo. Per tanto, son d'es pocos corvidos que no grallan.

Ye un muixón de fácil identificar y muito abundant. Se puet trobar dende a Peninsula Iberica enta l'Extremo Orient, con poblacions encara en America d'o Norte d'una subspecie semellant, y también en o norte d'Africa. As suyas midas van entre es 40 y es 45&nbsp;cm de longaria, plegando enta 60&nbsp;cm d'amplaria d'as alas.

Una d'as trazas mes conoixitas d'es masclos d'istes animals ye la suya falaguera de cullir obchectos brilants en l'epoca de celo suyo, emplegando-los ta rondar as fembras con éls. También éls ponen en o suyo niedo, que ye caracteristicament redondo, feto con un ret de brancas y palos.

## Trivialidaz
En l'Alto Aragón, sobretot entre la chent de mes edat, encara s'emplega la parola "garza" como a piropo ta designar cuan una muller ye beroya. Isto amuestra l'apreciación que en a cultura aragonesa se ha feto d'istes muixons, fendo mas atención a las suyas colors y plomas que no a altras trazas d'a suya conducta, y resulta curioso si se contimpara con altros puestos d'Espanya, a on istes animals son muito mal consideratos. A exprisión "dar garza per perdiz" significa enganyuflar a belún en a calidat de bella cosa por meyo d'unatra inferior pero parellana.

## Subspecies
Actualment es ornitologos en distinguen a saber-las subspecies arredol d'o mundo.

## Imáchens

Elster wikipedia2.jpg|Garza volando.
Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|Uevos de *Pica pica pica*.
Pica pica.jpg|Dibuixo d'una garza


## Referencias

## Vinclos externos

* Imáchens y sonius d'a garzas
* Atlas d'aus d'Aragón.
Pica (chenero)

:*Iste articlo tracta sobre o chenero *'Pica** de muixons. Ta altros emplegos se veiga **Pica (desambigación)**.


***Pica*''' ye un chenero de muixons aintro d'a orden d'es Passeriformes. Mes concretament, ye o chenero a on se troban clasificatas aquellas especies que popularment se'n dicen garzas u picarazas.
Pica (desambigación)

**Pica** puet estar:

*Una ferramienta, se veiga **[[pica]]**.
*Una punta d'una montaña, se veiga **[[pica (cheografía)]]**.
*Un chenero de muixons adintro d'a familia d'os córvidos, se veiga **[[Pica (chenero)]]**.
*Una taca pigmentaria chica en a piel, se veiga **[[piga|pica]]**