Colonia (Alemanya)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat d'Alemanya; ta atros usos, se veiga *'colonia**''.


**Colonia*' ( en [[Idioma alemán|alemán]] *Köln*, en [[Franco ripuario colonés|colonés]] *Kölle*, en [[latín]] *Colonia Claudia Ara Agrippinensium*) ye una [[ciudat]] [[Alemanya|alemana]], [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Districtos d'Alemanya|districto]] de [[Districto de Colonia|Colonia]] y d'a [[Rechions d'Alemanya|rechión]] de [[Rechión de Colonia|Colonia]], en o [[Estaus d'Alemanya|estau]] de [[Renania d'o Norte-Westfalia]]. Trescruzada por o [[río Rin]], a ciudat ye situada a l'ueste d'Alemanya, a lo norte de l'antiga capital de [[Bonn]] y a o sud de [[Düsseldorf]].

A suya [[Población humana|población]] ye d'1.034.175 d'habitants ([[2013]]) en una [[superficie]] de 405,16 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 2.553 hab/km². Ye a cuatrena ciudat mas poblada d'Alemanya, dezaga de [[Berlín]], [[Hamburgo]] y [[Múnich]], y a ciudat con mayor numero d'habitants d'o suyo estau.

Ye una ciudat con gran importancia politica, cultural y relichiosa dende l'[[Edat Meya]] u mesmo d'antis mas, cuan estió una d'as prencipals ciudaz romanas a lo canto d'o [[río Rin]], en a muga con o territorio habitau por as tribus d'os [[chermanos]]. Sindembargo, muitos d'os suyos [[edificio]]s fuoron destruyius por os [[Bombardeyo aerio|bombardeyos aerios]] d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] mientres a [[Segunda Guerra Mundial]].

== Toponimia ==
Lo nombre d'a primeras edificacions conoixidas en o puesto an hue se troba la ciudat actual, inicialment estioron conoixidas como *Oppidum Ubiorum*. La muller de l'emperador [[Claudio (emperador)|Claudio]], la emperatriz [[Agripina]], naixió en o Rin, probablement en esta ciudat, a causa d'esto l'emperador cambió lo nombre d'a ciudat a *Colonia Claudia Ara Agrippinensium* en a suya honor y le concedió lo títol de ciudat lo 8 de chulio de l'anyo 50, en ixas envueltas la ciudat perteneixeba a la provincia d'a [[Germania inferior]].

Con lo tiempo mientres la [[Edat Meya]] lo nombre de Colonia se transformó en Köln en l'[[idioma alemán]], encara que lo suyo nombre orichinal latino se conserva en as [[luengas romances]].

A suya forma latina podemos veyer-la en a *Cronica d'os Conquiridors*:


Y tamién en o *Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea*:


En os *Libros de Collidas d'as Cheneralidaz d'o Reino d'Aragón*, correspondients a os anyos centrals d'o [[sieglo XV]], se puet trobar tamién documentos escritos en diferents ciudaz aragonesas a on apareixe escrito *Col(l)unya*, en referencia a *anels y sortillas* provenients d'ista ciudat.

== Alcaldes ==
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:


== Cultura ==
=== Puestos d'intrés ===
* [[Seu de Colonia]] (*Kölner Dom*).
* Römisch-Germanisches Museum.

=== Gastronomía ===
* Rievkooche.
* Himmel un Ääd.
* Flönz.
* Krüstchen.
* Mutzenmandel.
* Mutze.
* A [[biera]] Kölsch.

=== Fiestas ===
* [[Carnaval]] de Colonia (*Kölner Karneval*).
* Cologne Pride.
* Kölner Lichter.

== Esporte ==

=== Clubs esportivos ===
Colonia tiene una larga tradicción esportiva y encara conserva cualques clubs fundaus en o sieglo XIX, estando beluns d'éls d'os mas antigos d'Alemanya u Europa.

Per importancia destaca l'1. FC Köln, equipo de fútbol que compite asiduament en a maxima competición d'o país con una gran afición y un estadio de mas de 50.000 espectadors, d'entre os de demás equipos de futbol l'equipo mas antigo de Colonia ye l'1. FSV Köln 1899, que compite en divisions d'aficionaus. Atros clubs que destacan per a suya antiguidat son; os clubs de remo *Kölner Rudergesellschaft 1891* y *Kölner Ruderverein von 1877*, lo [[Sport-Club Colonia 1906]], lo club mas antigo d'Alemanya de boxeyo y lo [[Kölner Athleten-Club 1882]] lo club mas antigo d'o mundo de [[halterofilia]].

=== Instalacions esportivas ===
Dentre las instalacions esportivas d'a ciudat destacan o [[RheinEnergieStadion]], un estadio con capacidat pa mas de 50.000 espectadors utilizau prencipalment pa partius de fútbol y conciertos, y lo [[Hipodromo de Colonia-Weidenpesch]] un d'os mas importants y una d'as instalacions esportivas mas antigas d'Alemanya.

=== Competicions esportivas ===
Colonia estió una d'as siedes de cualques d'as competicions internacionals organizadas en Alemanya, dentre as que cal destacar la [[Copa Mundial de Fútbol de 1974]], la [[Eurocopa 1988]], la [[Copa Confederacions de 2005]], d'a [[Copa Mundial de Futbol de 2006]] y d'a [[Eurocopa 2024]].

Entre los eventos celebraus de forma anyal destacan, lo maratón de Colonia que prencipió a organizar-se en 1997, la clasica cursa ciclista *Rund um Köln'' que s'organiza en Colonia dende 1908 y amás de competicions de remo y cursas de caballos.

## Personalidaz naixidas de Colonia
* Agrippina.
* Konrad Adenauer, politico.
* Heinrich Böll, escritor.

## Localidaz achirmanadas
*  Liverpool, Reino Uniu, (1952).
*  Lille, Francia, (1958).
*  Torino, Italia, (1958).
*  Kyoto, Chapón, (1963).
*  Túniz, Tunicia, (1964).
*  Cluj-Napoca, Chapón, (1976).
*  Turku, Finlandia, (1967).
*  Barcelona, Espanya, (1984).
*  Pequín, China, (1987).
*  Corcaigh, Irlanda, (1988).
*  Katowice, Polonia, (1991).
*  Betlem, Palestina, (1996).
*  Istambul, Turquía, (1997).
*  Rio de Janeiro, Brasil, (2011).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Colonia.
*    Oficina de Turismo de Colonia.

## Referencias