open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Capacidat civil

**A capacidat civil** ye a posibilidat legal d'exercer os dreitos propios de a persona fisica, que a diferencia de as personas churidicas, tiene una diferenciación que viene dada per a situación d'incapacidat que no se da en as personas churicas, dando lugar a dos terminos churidicos que aclareixen o concepto de capacidat civil.

## Capacidat churidica y capacidat d'obrar
En o dreito espanyol, tiene capacidat churidica tot ser humano por o propio feito d'estar-ne, diferenciando capacidat d'obrar, que ye poder de fer actos con eficacia churidica y per ixo sería a aptitut ta cumplir dreitos y obligacions. Toz os ciudadanos tienen capacidat churidica pero no pas toz tienen capacidat d'obrar (per no arribar a determinada edat, per incapacidat mental, etcetera...)

A capacidat churidica l'adquiere una persona en l'inte de naixer, ye alavez l'aptitut ta ser titular de dreitos y obligacions, ta ser subchecto activo u pasivo de relacions churidicas.

A capacidat d'obrar se refiere a que os suyos actos no tendrán eficacia u valideza churidica, por ixo una persona con capacidat churidica, no tiene capacidat d'obrar, ya que per ser menor d'edat, no podrá exercer ixes dreitos per ella mesma. Asinas, tot tenendo capacidat churidica no tendrá capacidat d'obrar, ya que os suyos actos no tendrán eficacia churidica. Pero malas que arribe a la mayoría d'edat u a emancipación amás de capacidad churidica tendrá capacidad d'obrar, ye decir, tendrá aptitut ta fer actos con eficacia churidica.
Incapacidat

A **incapacidat** ye a manca de capacidat ta fer, recibir u aprender bella cosa; u de entendimiento u intelichencia; u la manca de preparación, u de medios ta realizar un acto.

As personas alcanzan a capacidat d'obrar con os 18 anyos, pero puede que s'encierte que una persona tienga mugadas as suyas capacitaz por cualques circumstancias fisicas, psiquicas o dechenerativas, encá que tienga a mayoría d'edat, y no tenendo aptitut ta exercer os suyos dreitos ni cumplir con as suyas obligacions legals, alavez no tiene capacidat d'obrar, pero ixa situación ta que tienga poder legal cal que la determine un chuez en sentencia dimpués d'un proceso clamau incapacitación.

Ye per ixo que a incapacitación cal que se faya siempre per sentencia chudicial en base a causas establecidas en a Ley, y siempre ha de entender-se en sentiu positivo, ye decir, fa posible que personas incapables, ye dicir con falta de capacidat puedan actuar a traviés de os suyos representants legals u con l'asistencia d'atros que la podesen complementar.

## Causas d'Incapacitación

### Malotía u deficiencia de carácter físico o psíquico
A malotía u deficiencia per ella mesma no ye razón de a existencia d'una causa d'incapacitación. Lo determinant son as consecuencias que ixa deficiencia u malotía fan en a capacidat d'autogobierno de una persona. Bi ha que analisar as estrucias y evaluar os refirmes que le fan falta a una determinada persona ta substituyir a suya falta de capacidat y delimitar o grau de incapacidat.

### Continidat d'a malotía u  deficiencia
A continidat no deixa difuera a posibilidat que a persona incapable tienga un amilloramiento, ni a reducción de a suya incidencia en a persona. Bi ha prebas de que cualques personas, si los cusiran y si contan con os refirmes precisos y que calga fer-les-ne, pueden adquirir estrucias que fayan baixar as limitacions de capacidat.

### Malotía u deficiencia que priva que a persona per ella mesma se gobierne
A falta d'autogobierno ye l'elemento clau en una incapacitación chudicial y en a fixación de as midas protectoras. L'autogobierno puede tener rans diferents: dende l'autogobierno cuasi inexistent (imposibilidat absoluta de rechir a persona y os biens) dica un autogobierno con cualques mugas (sufrir u haber sufierto bella carencia relativa a o proceso de rechir a persona y os suyos biens y dreitos).

## Referencias
2016

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* 5 d'agosto - inauguración d'os Chuegos Olimpicos de Río de Janeiro de 2016.

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Defuncions
### Aragón
* 11 de noviembre - muere en Garrapiniellos  boxiador aragonés Perico Fernández (n.1952).

### Atros países
#### Chinero
* 4 de chinero - muere en París (Francia) l'actor francés Michel Galabru (n.1922).
* 5 de chinero - muere en Londres (Anglaterra) el cantaire britanico David Bowie.
* 10 de chinero - muere en Baden-Baden (Alemanya), yera un compositor y director d'orquesta francés Pierre Boulez.
* 14 de chinero - muere en Londres (Anglaterra) l'actor britanico Alan Rickman.
* 19 de chinero - muere en Roma (Italia) el director cinematográfico italiano Ettore Scola.

#### Febrero
* 3 de febrero - muere en Green Island, Nueva York l'actor estausunidense Joe Alaskey (n.1952).
* 19 de febrero - muere en Milán (Italia) l'escritor italiano Umberto Eco (n.1932).
* 28 de febrero - naixencia en Middleton (Ohio) l'actor estausunidense George Kennedy.

#### Marzo
* 20 de marzo - muere en Barcelona l'humorista, actor, presentador y sacerdot catalán Carles Flavià (n.1945).
* 24 de marzo - muere en Los Angeles o comediant, actor, guionista, director, y productor estausunidense Garry Shandling (n.1949).
* 31 de marzo - muere en Miami (California) l'arquitecta iraquí Zaha Hadid (n.1950).

#### Abril
* 21 d'abril - muere en Chanhassen, Minnesota el cantaire estausunidense conoixito como Prince (n.1958).

#### Mayo
* 20 de mayo - muere en Madrit o periodista, reportero, promotor cultural y atleta Miguel de la Quadra-Salcedo (n.1932).

#### Chunio
* 3 de chunio - muere en Louisville (Kentucky) o boxiador estausunidense Muhammad Ali (n. 1942).
* 19 de chunio - muere en Burbank, California l'actor, actor de voz, director, productor, escritor, y comediant estausunidense Garry Marshall (n. 1934)
* 27 de chunio - muere en Roma (Italia) l'actor y esportista italiano Bud Spencer (n. 1929)

#### Chulio
* 11 de chulio - muere en Madrit (Espanya) l'actriz, escritora y directora cinematografica catalana Emma Cohen (n. 1946).

#### Octubre
* 13 d'octubre - muere en Milán o escritor italiano Dario Fo (n.1926).
* 25 de noviembre - muere en L'Habana, Cuba politico y militar cubano Fidel Castro (n.1926).
* 25 d'aviento - muere en Goring-on-Thames, Oxfordshire (Reino Uniu) o cantaire, musico y compositor  George Michael (n.1963).

#### Aviento
* 28 d'aviento - muere en Los Ángeles (California), l'actriz estausunidense  Carrie Fisher (n.1956).
* 28 d'aviento - muere en Los Ángeles (California), l'actriz, cantaire y bailarina  estausunidense  Debbie Reynolds (n.1932).

## Referencias
Evansville (Indiana)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau d'Indiana; ta atros usos, se veiga *'Evansville**''.


**Evansville''' ye una ciudat d'os Estaus Unius situatd en o estau d'Indiana, d'a on en ye la tercera mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Vanderburgh, d'a on en ye la suya capital.

A suya población ye de 117.429 habitants (2010) en una superficie de 105,60 km², con una densidat de población de 1.114,10 hab/km².

## Cheografía
A ciudat d'Evansville se troba situata a 118 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Evansville.
Eugene (Oregón)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estato de Carolina d'o Sud; ta atros usos, se veiga *'Eugene (desambigación)**''.

**Eugene''' ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato d'Oregón, d'an ye a tercera mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Lane, d'an ye tamien a capital.

A suya población ye de 156.185 habitants (2010) en una superficie de 105 km², con una densidat de población de 1.488,90 hab/km².

## Cheografía
A ciudat d'Eugene se troba situata a 131 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.

## Esporte
Eugene ye una ciudat muit ligada a l'atletismo a on ye lo mitico estadio de Hayward Field, an se ferá lo Campionato d'o Mundo d'Atletismo de 2022.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Eugene
Aeropuerto de Long Thanh

L**'aeropuerto de Long Thanh** ye un aeropuerto situato a 40 kilometros d'a ciudat de Ciudat Ho Chi Minh, Vietnam. Ye una base d'uso civil y militar.

## Infraestructuras
* 4 pistas d'aterrizache de 4.000 x 60 metros.
* 4 terminals de pasachers.

## Codigos internacionals
* Codigo **[[Asoziazión de Tresporte Aerio Internazional|IATA]]**: ?
* Codigo **[[Organizazión d'Abiazión Zebil Internazional|OACI]]**: VVLT

## Referencias
David Mateos

**David Mateos Ramajo** (22 d'abril de 1987 en Madrit, Espanya) ye un futbolista espanyol que chuga d'esfensa en o Real Madrid Castilla Club de Fútbol.

## Referencias
*  Perfil de David Mateos
Batalla de Caporetto

A **batalla de Caporetto** u **docena batalla d'o río Soncio** se produció en Kobarid (Eslovenia) y a suya redolata, en a compleganza d'o río Soncio entre o 24 d'octubre y o 19 de noviembre de 1917. Como resultau d'a intervención de l'exercito alemán refirmando a l'exercito austrohongaro con tropas y nuevas estratechias l'exercito italiano fue redotato de tot y se crebó o frent.

Os italianos perdioron as posicions que en una ofensiva anterior heban preso en territorio de l'Imperio Austrohongaro (posicions que actualment perteneixen a Eslovenia), y retrocedioron tanto que os alemans ocuporon Udin y bels territorios a lo nord-este de Venecia.

## Curiosidaz
En a batalla de Caporetto os alemans practicoron estratechias militars de guerra rapida dimpués caracteristicas d'a Segunda Guerra Mundial, y estió un d'os primers puestos on destacaría o chenio militar d'Erwin Rommel.

O retacule d'os italianos, que fuyiban esbarratos por a derrota y literalment correndo estió fuent d'inspiración pa o libro *[[A Farewell to Arms]]* d'Ernest Hemingway, que fue ferito en una batalla anterior d'o frent italiano y podió presenciar a batalla de Caporetto fuyindo con os italianos.
Patriarcau d'Aquileya (estau)

O **Patriarcau d'Aquileya** (*Patrie dal Friûl* en furlán) estió un estau d'o Sacro Imperio Romano Chermanico con territorios entre os Alpes orientals o norte d'a Mar Hadriana (que actualment se distribuyen entre o nord-este d'Italia y l'ueste d'Eslovenia y Croacia), y gobernau por os patriarcas d'Aquileya como prencipes-bispes.

Se'n fa mención en lo "*[[Libro d'el Trasoro]]*":
Friuli

**Friuli** (*Friûl* en furlán, *Friul* en veneciano, *Furlanija* en esloveno, *Friaul* en alemán) ye una rechión historica d'o nord-este d'Italia que comprende a mes gran part d'a rechión autonoma de Friuli-Venecia Chulia, correspondendo a las provincias de Udin y Pordenone d'esta rechión autonoma sin arribar a incluir Trieste. Tamién incluye part d'as provincias de Gorizia y Venecia.

A capital historica y ciudat mes important ye Udin, que tamién estió capital d'o Patriarcato d'Aquileya en a baixa Edat Meya. Atras ciudaz importants son Pordenone, Gorizia, Sacile, Codroipo, Cervignano del Friuli, Cividale del Friuli, Gemona del Friuli, Monfalcone, y Tolmezzo.

Os furlans son o grupo etnico caracteristico de Friuli. Tamién bi ha eslovenos y italianos etnicos.

## Toponimia
O toponimo *Friuli* deriva de *Forum Iuli* nombre latín de l'actual ciudat Civitale del Friuli, que estió capital d'o ducau de Friuli, creyau por o rei Alboín, primer rei longobardo d'Italia.

Se fa mención d'a rechión de Friuli en a "Cronica de los Conquiridors", compilación historica de Chuan Ferrández d'Heredia:

Se fa mención d'a rechión de Friuli como *Provincia Foro Julia*, *Foro Julio*, *Foro Julians*, *Foro Julianes*, *Foro Julianos* y variants en a traducción herediana d'a versión de "Breviarium ab Urbe condita" de Pavlo Diacono, que incluye a "Historia Romana" y "Historia Langobardorum":
Málaga Club de Fútbol

O **Málaga Club de Fútbol** ye un equipo de futbol espanyol d'a ciudat de Málaga que chuga en a Primera división espanyola de fútbol d'a Liga espanyola de fútbol.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'o Málaga CF.
Bro gozh ma zadoù

**"Bro gozh ma zadoù"** (*País d'os míos [[antipasau]]s*, en aragonés), ye l'himno de Bretanya. Fue composato en l'anyo 1919 y as parolas son de François Jaffrenou (Frañsez Jaffrennou en bretón). Iste himno ye inspirato en l'himno de Galas, "Hen Wlad Fy Nhadau", himno composato por o bardo galés Evan James en 1856 y musicato por o suyo fillo James James. Tamién l'himno cornico de Cornualla "Bro Goth Agan Tasow" tien pareixita melodía.

"Bro gozh ma zadoù" s'ascuitó por primera vegada en l'anyo 1898 mientres a Resistencia de Montroulez, y s'imprimió en fuellas sueltas con o subtetulo de *Henvelidigez* (Adaptación). Fue recullito en o libro *An Delen Dir* (L'harpa d'acero) en 1900, y empecipió a estar cantato en as arrocladas d'estudiants bretons de Roazhon, que lo prenioron como o suyo himno. En o Congreso de Lesneven de 1903 fue esleito por o churato d'a Chunta Rechionalista Bretona como "canto nacional" mirando a chirmandat entre galeses y bretons. Maurice Duhamel rechistró a melodía ta piano en 1910.

## Parolas


## Veyer tamién
*Hen Wlad Fy Nhadau

## Vinclos externos
*  Vidio de Bro Gozh ma Zadoù por Tri Yann
Supercopa d'Espanya de fútbol de 2011

A **Supercopa d'Espanya 2011** se chugó dople partiu, an s'i enfrontinoron o campeón d'a Primera División espanyola 2010/11 y lo campeón d'a Copa d'o Rei de futbol 2010/11. Os partius se celebroron os dias 14 d'agosto en o campo d'o Real Madrid como campeón d'a Copa d'o Rei y lo 17 d'agosto en o campo d'o Futbol Club Barcelona como campeón d'a Liga. O campeón fue lo Fútbol Club Barcelona.

## Partius





### Ida

### Retorno
Getafe Club de Fútbol

O **Getafe Club de Fútbol** ye un equipo de futbol d'a localidat de Getafe establito en 1983 que actualment chuga en a Primera división espanyola de fútbol.

## Bibliografía
*  Contreras, Emilio y Manso, Romualdo. *Historias del Geta*. E. Contreras Serrano, 2004. ISBN 84-609-3684-8.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Sitio web oficial d'o club.
Solčava

**Solčava** (en alemán *Sulzbach*) ye un lugar y municipalidat d'Eslovenia, situau en a val de Logar (*Logarska dolina*), una val d'os Alpes Kamnicos amán d'a muga con Austria. Ye en a rechión historica d'Estiria, pero actualment l'han incluyiu en a rechión estatistica de Savinjska.

Tien una población de 584 habitants (2002).

## Puestos d'intrés

* Ilesia d'a Virchen d'as Nieus de Solčava, una ilesia d'o sieglo XV, con una estatua d'a virchen d'o sieglo XIII.
* Museu d'a Val de Logar, dedicau a diferents temas: etnolochía, paisache, fauna, cheolochía, paleontolochía y arte.

## Vinclos externos
Suabia

:*Iste articlo tracta sobre a *'rechión historica** de Suabia. Ta l'actual rechión administrativa se veiga [[Suabia (Bavera)]].'' 


**Suabia*' (*Schwaben* u *Schwabenland* en [[idioma alemán|alemán]], *Schwobeland* en [[alamanico suabio|suabio]]) ye una rechión historica, cultural y lingüistica d'[[Alemanya]].

O suyo nombre deriva d'o medieval [[ducau de Suabia]], un d'os ducaus chermanicos que formaban o territorio d'[[Alamania]]. Os habitants d'iste ducau se deciban *alemanni* u *suebi*. En primeras iste territorio incluyiba toda l'aria d'o dominio lingüistico de l'[[idioma alamanico]], encara que o concepto moderno de Suabia ye muito mas restrinchiu, ya que o ducau de Suabia desaparixió en o [[sieglo XIII]]. Suabia tal y como s'entiende en a etnografía moderna coincide con a [[circuscripción de Suabia]] d'o [[Sacro Imperio Romano Chermanico]] existent en a [[Edat Moderna]], actualment dividida entre os estaus federaus de [[Bavera]] y [[Baden-Württemberg]].

Os [[suabios]]  (*Schwaben*, en singular *Schwabe*) son os nativos de Suabia y parlants d'o [[alamanico suabio|dialecto suabio]]. Seguntes estimacions de [[Ethnologue|SIL Ethnologue]] en 2006 yeran alto u baixo 800.000, contimparaus con os 7,5 millons d'habitadors d'as rechions de [[Rechión de Tübingen|Tübingen]], [[Rechión de Stuttgart|Stuttgart]] y a [[Suabia (Bavera)|Suabia bavara]].

== Cheografía ==


A l'igual que esdevién en muitas rechions culturals d'Europa as suyas mugas no son definitas clarament. Manimenos por un regular se considera que Suabia ye formata por [[Württemberg]] (incluindo [[Hohenzollerische Lande]]), y a rechión administrativa dita Suabia dentro de l'actual [[Bavera]].

En a [[Edat Meya]] o termin *Suabia* indicaba un aria mes gran, cubrindo totas as tierras asociatas a los [[alamans]] u que constituyoron o [[Ducau de Suabia]]: incluiba [[Baden]], [[Vorarlberg]], l'actual prencipau de [[Liechtenstein]], a mes gran part d'a [[Suiza]] alemana y [[Alsacia]].

== Toponimia ==
*Suabia* prene nombre d'os [[sueus]], un d'os principals pueblos chermanicos d'a confederación d'os [[alamans]], que ocuporon [[Agri Decumates]] y dimpués as marguins d'os ríos [[Danubio]] y [[Rin]] de l'[[Imperio Romano d'Occident]] a cantos d'Agri Decumates.

A forma *Suabia'' se troba en a traducción aragonesa de "Breviarium ab Urbe condita", que incluye a "Historia Romana" y "Historia Gentis Langobardorum" de Pavlo Diacono.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Suabia (Bavera)
* Suabios
* Suabios d'o Danubio
* Idioma suabio
Sunderland

**Sunderland** ye una ciudat d'Anglaterra, en o condau de Tyne y Wear y en a rechión d'o Nord-este d'Anglaterra. A suya población ye de 177.739 habitants (2001).

## Esporte
* Sunderland Association Football Club.

## Referencias

## Vinclos externos

*  ''Sunderland City Council'', pachina web oficial municipal.
Valencia Club de Fútbol

O **Valencia Club de Fútbol** ye un equipo de fútbol espanyol d'a ciudat de Valencia (País Valenciano) y chuga en a Primera División espanyola.

## Plantilla 2024/25
* *Actualizau lo [[4 de febrero]] de [[2014]]*.

 
 

 
 

  Capitán

 

* Como desichen as normas d'a LFP, os chugadors d'a primera plantilla han de levar os dorsals dende l'1 dica lo 25, mientres que d'o 26 enta debant serán chugadors d'o equipo filial. Asinas, os chugadors con dorsals superiors a lo 25 son, a toz os efectos, chugadors d'o Valencia CF Mestalla y como tals, podrán compachinar partius con o primer y segundo equipo.
* A lista incluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea:

## Referencias

## Vinclos externos
*    Pachina web oficial d'o club.
Real Betis Balompié

O **Real Betis Balompié**, conoixiu a sobén como **Real Betis** u simplament como **Betis** ye un club de fútbol, d'a ciutat de Sevilla en Andalucía. Establito lo 12 de setiembre de 1907, chuga actualment los suyos partius como local en lo Estadio Benito Villamarín en la Primera división espanyola de fútbol.

## Vinclos externos
*   Pachina web oficial d'o club.
Avenida d'Aragón (Valencia)

:*Iste articlo tracta sobre una avenida d'a ciudat de Valencia, pa atros emplegos d'o concepto de *'Avenida d'Aragón** se veiga [[Avenida d'Aragón]].''


L**'avenida d'Aragón''' ye una avenida d'a ciudat valenciana de Valencia, situada en o districto d'El Pla del Real. Ye una d'as prencipals avenidas d'a ciudat y comunica os vicos d'a Exposició, Sant Josep, Mestalla, l'Amistat, Ciutat Jardí, Aiora, Beteró y el Cabanyal.

## Lugars destacatos

* Estadio de Mestalla.
* Edificio Europa.
* Gara d'Aragón.

## Vinclos externos
* Guia de carreras d'o Concello de Valencia
Avenida d'Aragón

**Avenida d'Aragón** puet referir-se a las siguient carreras:

*  En **[[Aragón]]**:
** **[[Avenida d'Aragón (Teruel)|Avenida d'Aragón]]** en Teruel.
** **[[Avenida d'Aragón (Alcanyiz)|Avenida d'Aragón]]** en Alcanyiz.
** **[[Avenida d'Aragón (Fraga)|Avenida d'Aragón]]** en Fraga.
** **[[Avenida d'Aragón (Binéfar)|Avenida d'Aragón]]** en Binéfar.
** **[[Avenida d'Aragón (Calanda)|Avenida d'Aragón]]** en Calanda.
** **[[Avenida d'Aragón (Belver de Cinca)|Avenida d'Aragón]]** en Belver de Cinca.
** **[[Avenida d'Aragón (Figueruelas)|Avenida d'Aragón]]** en Figueruelas.
** **[[Avenida d'Aragón (Val del Tormo)|Avenida d'Aragón]]** en Val del Tormo.
*  En **[[Espanya]]**:
** **[[Avenida d'Aragón (Madrit)|Avenida d'Aragón]]** en Madrit.
** **[[Avenida d'Aragón (Valencia)|Avenida d'Aragón]]** en Valencia.
** **[[Avenida d'Aragón (San Sebastián de los Reyes)|Avenida d'Aragón]]** en San Sebastián de los Reyes.
** **[[Avenida d'Aragón (Getafe)|Avenida d'Aragón]]** en Getafe.
** **[[Avenida d'Aragón (Fuente el Saz de Jarama)|Avenida d'Aragó]]** en Fuente el Saz de Jarama (Comunidat de Madrit).
** **[[Avenida d'Aragón (Aranda de Duero)|Avenida d'Aragón]]** en Aranda de Duero.
** **[[Avenida d'Aragón (Atarfe)|Avenida d'Aragón]]** en Atarfe (Andalucía).
** **[[Avenida d'Aragón (Guadalachara)|Avenida d'Aragón]]** en Guadalachara.
** **[[Avenida d'Aragón (Marbella)|Avenida d'Aragón]]** en Marbella (Andalucía).
** **[[Avenida d'Aragón (Sangüesa)|Avenida d'Aragón]]** en Sangüesa (Navarra).
** **[[Avenida d'Aragón (Carcastiello)|Avenida d'Aragón]]** en Carcastiello (Navarra).
** **[[Avenida d'Aragón (Bunyuel)|Avenida d'Aragón]]** en Bunyuel (Navarra).
** **[[Avenida d'Aragón (Soria)|Avenida d'Aragón]]** en Soria.
** **[[Avenida d'Aragón (Mont-roig del Camp)|Avenida d'Aragón]]** en Mont-roig del Camp (Catalunya).
** **[[Avenida d'Aragón (Lo Villar)|Avenida d'Aragón]]** en Lo Villar (País Valenciano).
** **[[Avenida d'Aragón (Coslada)|Avenida d'Aragón]]** en Coslada (Comunidat de Madrit).
** **[[Avenida d'Aragón (Gandesa)|Avenida d'Aragón]]** en Gandesa (Catalunya).
** **[[Avenida d'Aragón (Sant Boi de Llobregat)|Avenida d'Aragón]]** en Sant Boi de Llobregat (Catalunya).
** **[[Avenida d'Aragón (Olot)|Avenida d'Aragón]]** en Olot (Catalunya).
*  En **[[Canadá]]**:
** **[[Avenida d'Aragón (Candiac)|Avenida d'Aragón]]** en Candiac (Quebec).
*  En **[[Estaus Unius]]**:
** **[[Avenida d'Aragón (Coral Gables)|Avenida d'Aragón]]** en Coral Gables (Florida, Estaus Unius).
Amhrán na bhFiann

**"Amhrán na bhFiann"** (*The soldier's song* en anglés, *A canción d'o soldato* en aragonés) ye l'himno nacional d'a Republica d'Irlanda. Peadar Ó Cearnaigh (*Peadar Kearney* en anglés), tío de l'escritor Brendan Behan, y Patrick Heeney en composoron a musica, y as parolas orichinals en anglés son d'o mesmo Peadar Ó Cearnaigh. Dimpués, Liam Ó Rinn faría a traducción a l'irlandés, estando-ne a versión que actualment se i fa servir.

A canción, composata en 1907 tien tres estrofas y l'estrebiello; l'himno -adoptato en 1926- solo que l'estrebiello. Se publicó por primera vegada en o periodico Irish Freedom (*Libertat irlandesa* u *Libertat d'Irlanda*) en 1912 d'a man de Bulmer Hobson. A traducción de Liam Ó Rinn data de 1923.

I ha tamién bella polemica en a identificación de l'himno nacional irlandés con o partiu politico "Fianna Fáil", creyato por Éamon de Valera en 1926, por o primer verso de l'himno.

En Irlanda, antis d'o "Amhrán na bhFiann", o fenián "God save Ireland" (Dios salve Irlanda) yera l'himno d'os nacionalistas irlandeses, encara que no estando-ie oficial.

## Himno (estrebiello)

## Canción (estrofas)





## Referencias


## Veyer tamién
* Ireland's call
* God save Ireland

## Vinclos externos
*  Vidio con o himno d'Irlanda cantato
*  Vidio con a versión d'Éire Óg
*  Pachina sobre a polemica
British Basketball League

A **Liga BBL** (en anglés y oficialment: *British Basketball League*; en aragonés: *Liga Britanica de Basketbol*) ye a mas alta d'as categorías de basketbol d'o Reino Uniu.

## Equipos d'a Liga BBL 2013/14

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'a Liga BBL.
Augusto Pinochet

**Augusto José Ramón Pinochet Ugarte** mas conoixito como **Augusto Pinochet** (Valparaíso, 25 de noviembre de 1915 - Santiago, 10 d'aviento de 2006). Militar chileno. Estió chefe d'estato de Chile dende a fin d'o gubierno de Salvador Allende dica 1990.

## Vinclos externos
* Fundación Presidente Pinochet 
* Pinochet's Biography 
* Entrevista a Augusto Pinochet
Plaza d'Aragón

**Plaza d'Aragón** puet referir-se as siguient plazas:

*  En **[[Aragón]]**:
** **[[Plaza d'Aragón (Zaragoza)|Plaza d'Aragón]]** en Zaragoza.
** **[[Plaza d'Aragón (Balbastro)|Plaza d'Aragón]]** en Balbastro.
** **[[Plaza d'Aragón (Utevo)|Plaza d'Aragón]]** en Utevo.
** **[[Plaza d'Aragón (Cadret)|Plaza d'Aragón]]** en Cadret.
** **[[Plaza d'Aragón (Casp)|Plaza d'Aragón]]** en Casp.
** **[[Plaza d'Aragón (Canfrán)|Plaza d'Aragón]]** en Canfrán.
** **[[Plaza d'Aragón (Torla)|Plaza d'Aragón]]** en Torla.
** **[[Plaza d'Aragón (Azaila)|Plaza d'Aragón]]** en Azaila.
** **[[Plaza d'Aragón (Muniesa)|Plaza d'Aragón]]** en Muniesa.
** **[[Plaza d'Aragón (Luceni)|Plaza d'Aragón]]** en Luceni.
** **[[Plaza d'Aragón (Boquinyeni)|Plaza d'Aragón]]** en Boquinyeni.
** **[[Plaza d'Aragón (Sos d'o Rei Catolico)|Plaza d'Aragón]]** en Sos d'o Rei Catolico.
** **[[Plaza d'Aragón (Illueca)|Plaza d'Aragón]]** en Illueca.
** **[[Plaza d'Aragón (Ricla)|Plaza d'Aragón]]** en Ricla.
** **[[Plaza d'Aragón (Almonecir de la Sierra)|Plaza d'Aragón]]** en Almonecir de la Sierra.
** **[[Plaza d'Aragón (Monzalbarba)|Plaza d'Aragón]]** en Monzalbarba (Zaragoza).
*  En **[[Espanya]]**:
** **[[Plaza d'Aragón (Madrit)|Plaza d'Aragón]]** en Madrit.
** **[[Plaza d'Aragón (Burgos)|Plaza d'Aragón]]** en Burgos.
** **[[Plaza d'Aragón (Badalona)|Plaza d'Aragón]]** en Badalona (Catalunya).
** **[[Plaza d'Aragón (Rivas-Vaciamadrid)|Plaza d'Aragón]]** en Rivas-Vaciamadrid (Comunidat de Madrit).
** **[[Plaza d'Aragón (Torredembarra)|Plaza d'Aragón]]** en Torredembarra (Catalunya).
** **[[Plaza d'Aragón (Cheste)|Plaza d'Aragón]]** en Cheste (País Valenciano).
*  En **[[Francia]]**:
** **[[Plaza d'Aragón (Crépy-en-Valois)|Plaza d'Aragón]]** en Crépy-en-Valois.
*  En **[[Italia]]**:
** **[[Plaza d'Aragón (Palermo)|Plaza d'Aragón]]** en Palermo.
** **[[Plaza d'Aragón (Santa Maria a Vico)|Plaza d'Aragón]]** en Santa Maria a Vico.
** **[[Plaza d'Aragón (Isquia)|Plaza d'Aragón]]** en Isquia.
Plaza d'Aragón (Utevo)

:*Iste articlo tracta sobre a *'plaza de Utevo**, pa atros emplegos d'o concepto de **Plaza d'Aragón** se veiga [[Plaza d'Aragón]].''


A **plaza d'Aragón*' (*Plaza de Aragón'' en castellano y oficialment) ye una plaza d'a localidat aragonesa d'Utevo. En ista plaza destaca o Centro Cultural Mariano Mesonada – Museo Orus y a seu d'a Mancomunidat Central de Zaragoza.
Hen Wlad Fy Nhadau

**"Hen Wlad Fy Nhadau"** (*O viello país d'os míos pais*, en aragonés) ye l'himno nacional de Galas. Encara que cheneralment se traduz como "A tierra d'os míos pais", a traducción literal en ye a debant dita. Evan James y o suyo fillo James James creyoron as parolas y a musica, respectivament, d'iste himno en chinero de 1856. O manuscripto mas antigo d'ista canción encara se'n conserva en a Biblioteca Nacional de Galas.

A melodía ye como a d'os himnos de Bretanya, "Bro gozh ma zadoù", y cornico de Cornualla, "Bro Goth Agan Tasow".

## Parolas


## Veyer tamién
* Bro gozh ma zadoù

## Vinclos externos
*  Vidio con l'himno solo que orquestato
*  Vidio con una versión coral de l'himno
*  Vidio con una versión celtica de l'himno por Lorraine King
Imperio Austriaco

L**'Imperio Austriaco** fue fundau en 1804 en territorios de l'anterior Sacro Imperio Romano Chermanico baixo control d'os Habsburgo y duró dica 1867, cuan por o compromís austrohongaro una reorganización administrativa condució a la formación de l'Imperio Austrohongaro.

O Imperio Austriaco fue creyau l'11 d'agosto de 1804 cuan l'emperador d'o Sacro Imperio Romano Chermanico Francisco II se proclamó emperador d'Austria (convertindo-se en Francisco I d'Austria), como reacción a la coronación de Napoleón como emperador.

Cuasi dende a suya creyación ya sufrió perduas territorials debant d'o expansionismo francés y os suyos aliaus. En l'anyo 1805 Austria invade o Ducau de Bavera, aliau d'o Primer Imperio Francés y se produce una contraofensiva napoleonica que conduce a la derrota d'Austria, Rusia y Anglaterra o 2 d'aviento de 1805 en a Batalla d'Austerlitz. Por o tractau de Presburgo l'Imperio Austriaco habió de ceder o Tirol a Bavera y as suyas zagueras posesions en Suabia a Baden y Wurtemberg.

En l'anyo 1809 bi ha atra reducción territorial. A victoria francesa en a batalla de Wagram fa que por o tractau de Viena d'octubre de 1089 Austria ceda Salzburgo a lo Reino de Bavera, a part de Polonia anexionada en 1795 a lo Gran Ducau de Varsovia y os territorios poblaus por eslovenos y croatas a lo Primer Imperio Francés, constituindo-se as "Provincias Ilirianas".

En agosto de 1813 l'Imperio Austriaco s'une a la sexta coalición antinapoleonica y entre o 16 y o 19 de 1813 derrotan a Francia en a Batalla de Leipzig. En o Congreso de Viena de 1814-1815 Austria recupera o Tirol y Salzburgo. O Congreso de Viena deixó Alemanya como una asociación d'estaus sobirans (Confederación Chermanica) on Austria teneba posibilidaz d'intervención. A metat de l'Imperio Austriaco feba part d'a Confederación Chermanica, con una muga suroriental que pasaba por o suyo centro (deseparando a los checos d'os eslovacos y a los alemans d'os hongaros).

En 1848 una succesions de revolucions en Alemanya fan que Metternich dimita y o gubierno austriaco accepte a elección d'una asemblea constituyent por sufrachio universal.

A derrota d'Austria debant de Prusia o 3 de chulio en Sadowa fan que se disuelva a Confederación Chermanica y que l'Imperio Austriaco mire un nuevo equilibrio, fendo concesions a los nacionalistas hongaros con a creyación en l'anyo 1867 d'un estau dual, l'Imperio Austrohongaro.

## Bibliografía
* Felipe Fernández-Armesto: *Los hijos de Zeus. Pueblos, etnias y culturas de Europa*. 1996 Grijalbo.
* Jean Sellier: *Atlas de los pueblos de Europa Occidental*. Editorial Paidós.
Provincias Ilirianas

As **provincias ilirianas** estioron una entidat politica autonoma d'o Primer Imperio Francés que existió entre 1809 y 1816 y yera formada por un conchunto de territorios a lo norte y este d'a Mar Hadriana con población eslava meridional (eslovenos y croatas). A suya capital estió Ljubljana. Os franceses imposoron en as provincias ilirianas l'administración y o dreito franceses, y tamién l'uso oficial d'o francés, y construyioron camins, puents, immuebles, a part de fer reformas socials como a emancipación d'os siervos y a redistribución de tierras. Tamién bi habió campanyas de reforestación.

A entidat "Provincias Ilirianas" fue creyada en 1809 por o Tractau de Schönbrunn cuan l'Imperio Austriaco cedió a lo Primer Imperio Francés os territorios d'a Carintia occidental y alta con Lienz en o Tirol oriental, Carniola, o sud-ueste d'o río Sava, Gorizia y Gradisca, y Trieste como resultau d'a derrota en a Batalla de Wagram. Estos territorios a lo norte y este d'a Mar Hadriana fuoron adhibius con Dalmacia a las **Provincias Ilirianas**. O territorio de l'anterior Republica de Ragusa, que heba estau anexionau a lo reino napoleonico d'Italia en 1808 fue adhibiu a las Provincias Ilirianas.

En l'anyo 1813 l'Imperio Austriaco reconquirió estos territorios de fueras de Kotor y a suya redolada, que fue ocupada por os montenegrins dende 1813 dica 1814. O Congreso de Viena confirmó a sobinaría austriaca sobre as anteriors provincias ilirianas y, con part d'o suyo territorio, se creyó adintro de l'Imperio Austriaco un "Reino d'Iliria" que no fue formalment aboliu dica 1849.

O periodo d'existencia d'as provincias ilirianas contribuyó a la formación d'o ilirismo y a eslavofilia entre os croatas y eslovenos.

## Referencias
Rutherfordio

O **rutherfordio** (en honor a Ernest Rutherford) ye un elemento quimico d'a tabla periodica de simbolo **Rf** y numero atomico 104.

Fue sintetizato por primera vegata en 1964 en o *Joint Nuclear Research Institute* de Dubna (antiga URSS). Os investigadors bombardioron plutonio-242 con ions acceleratos 113-115 MeV de neón-22.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Los Alamos National Laboratory Rutherfordio
*  webelements.com - Rutherfordio
*  environmentalchemistry.com - Rutherfordio
Universidat del Bío-Bío

A **Universidat del Bío-Bío** ye una universidat publica chilena con seu principal fundata en Concepción, unatra en Chillán y atra en Los Ángeles.

Establita en 1947, aculle actualment (2011) a mas de 10.000 estudiants. L'actual rector ye Héctor Gaete Feres.

## Facultaz
A Universidat tien actualment 6 facultaz:

* Facultat d'Arquitectura.
* Facultat de Ciencias.
* Facultat d'Incheniería.
* Facultat de Ciencias Empresarials.
* Facultat de Ciencias d'a Salut y Alimentos.
* Facultat d'Humanidaz y d'Educación.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'a Universidat d'o Bío-Bío.

## Referencias
Plaza d'Espanya

**Plaza d'Espanya** puet referir-se as siguient plazas:

*  En **[[Aragón]]**:
** **[[Plaza d'Espanya (Zaragoza)|Plaza d'Espanya]]** en Zaragoza.
*  En **[[Espanya]]**:
** **[[Plaza d'Espanya (Madrit)|Plaza d'Espanya]]** en Madrit.
** **[[Plaza d'Espanya (Barcelona)|Plaza d'Espanya]]** en Barcelona.
** **[[Plaza d'Espanya (Valencia)|Plaza d'Espanya]]** en Valencia.
** **[[Plaza d'Espanya (Sevilla)|Plaza d'Espanya]]** en Sevilla.
** **[[Plaza d'Espanya (Palma de Mallorca)|Plaza d'Espanya]]** en Palma de Mallorca.
** **[[Plaza d'Espanya (Las Palmas de Gran Canaria)|Plaza d'Espanya]]** en Las Palmas.
** **[[Plaza d'Espanya (Alicant)|Plaza d'Espanya]]** en Alicant.
** **[[Plaza d'Espanya (Valladolit)|Plaza d'Espanya]]** en Valladolit.
** **[[Plaza d'Espanya (Vigo)|Plaza d'Espanya]]** en Vigo.
** **[[Plaza d'Espanya (A Coruña)|Plaza d'Espanya]]** en A Coruña.
** **[[Plaza d'Espanya (Elch)|Plaza d'Espanya]]** en Elch.
** **[[Plaza d'Espanya (Oviedo)|Plaza d'Espanya]]** en Oviedo.
** **[[Plaza d'Espanya (Santa Cruz de Tenerife)|Plaza d'Espanya]]** en Santa Cruz de Tenerife.
** **[[Plaza d'Espanya (Cartachena)|Plaza d'Espanya]]** en Cartachena.
** **[[Plaza d'Espanya (Xerez de la Frontera)|Plaza d'Espanya]]** en Xerez de la Frontera.
** **[[Plaza d'Espanya (Sabadell)|Plaza d'Espanya]]** en Sabadell.
** **[[Plaza d'Espanya (Móstoles)|Plaza d'Espanya]]** en Móstoles.
** **[[Plaza d'Espanya (Fuenlabrada)|Plaza d'Espanya]]** en Fuenlabrada.
** **[[Plaza d'Espanya (Almería)|Plaza d'Espanya]]** en Almería.
** **[[Plaza d'Espanya (Leganés)|Plaza d'Espanya]]** en Leganés.
** **[[Plaza d'Espanya (Sant Sabastián)|Plaza d'Espanya]]** en Sant Sabastián.
** **[[Plaza d'Espanya (Castellón de la Plana)|Plaza d'Espanya]]** en Castellón de la Plana.
** **[[Plaza d'Espanya (Burgos)|Plaza d'Espanya]]** en Burgos.
** **[[Plaza d'Espanya (Getafe)|Plaza d'Espanya]]** en Getafe.
** **[[Plaza d'Espanya (Alcorcón)|Plaza d'Espanya]]** en Alcorcón.
Dubnio

O **dubnio** ye un elemento quimico d'a tabla periodica de simbolo **Db** y de numero atomico 105.

O suyo nombre proviene d'a población de Dubna (Rusia). O dubnio fue sintetizato por primera vegata en 1967 en o *Joint Institute for Nuclear Research* d'a debandita población rusa, Dubna, por meyo d'o bombardeyo d'americio-243 con neón-22.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Los Alamos National Laboratory - Dubnio
*  webelements.com - Dubnio
*  environmentalchemistry.com - Dubnio
Ireland's call

**"Ireland's call"** ye una canción composata por Phil Coulter en 1995 por mandaleixo d'a Irish Rugby Football Union (IRFU) (*Cumann Rugbaí na hÉireann*, en irlandés, *Unión Irlandesa de Rugby* en aragonés) que se fa servir como himno en os partius de l'equipo irlandés de rugby, que bi arrocla chugadors de tota Irlanda (Irlanda d'o Norte y Republica d'Irlanda). Cuan chuga en Dublín, s'ascuitan os dos himnos: l'Amhrán na bhFiann y l'Ireland's call. Chugando difuera d'a Republica, solo que l'Ireland's call. Tamién fa servir dos banderas: a bandera d'Irlanda cuan chuga en a Republica d'Irlanda, y a d'as cuatro provincias d'Irlanda (d'a Irish Rugby Football Union) cuan chuga difuera d'a Republica. Andrew Strong, cantaire en o film *[[The Commitments]]*, s'encargó de cantar-la en as primeras gravacions.

Tamién os equipos irlandeses de hockey, cricket y A1GP han adoptato ista canción como himno.

I ha unatra versión d'a canción, feita dimpués por o mesmo Phil Coulter ta "Celtic Thunder", grupo dirichito por Phil.

## Parolas

## Veyer tamién
* Amhrán na bhFiann

## Vinclos externos
*  Vidio con as parolas de l'Ireland's call
*  Vidio an que se i cantan os dos himnos
*  Vidio an que se i vei l'emplego d'a bandera d'as quatro provincias
*  Vidio de l'Ireland's call cantato por os Celtic Tenors
Gran Premio de Qatar de Motociclismo

O **Gran Premio de Qatar de Motociclismo** ye una cursa d'o mundial de motociclismo que se celebra en Qatar.

A primera edición d'iste Gran Premio se celebró entre os días 30 de setiembre y 2 d'octubre de 2004 en o circuito de Losail.

## Ganadors d'o Gran Premio de Qatar de Motociclismo

## Referencias
Premio de Literatura en Lengua Castellana "Miguel de Cervantes"

O ***Premio de Literatura en Lengua Castellana "Miguel de Cervantes"*** conoixiu popularment como **Premio Miguel de Cervantes** u simplament **Premio Cervantes**, ye un premio literario establito en 1976 por o Ministerio de Cultura d'o Gubierno d'Espanya a proposa de l'Asociación de Academias de la Lengua Española. Ye considerato o prencipal premio literario ta os escritors en luenga castellana y prene o suyo nombre en homenache de Miguel de Cervantes.

## Relación de ganadors d'o Premio Cervantes

## Vinclos externos
*  Premio Miguel de Cervantes.

## Referencias
Aeropuerto de Lien Khuong

L**'aeropuerto de Lien Khuong** ye un aeropuerto situato a 26 kilometros d'a ciudat de Da Lat, 300&nbsp;km a o norte de Ho Chi Minh City, en a provincia de Lam Dong, Vietnam. Ye una base d'uso civil y militar.

## Infraestructuras
* 1 pista d'aterrizache de 3250 x 45 metros.
* 1 terminal de pasachers

## Prencipals companyías
* Vietnam Airlines

## Codigos internacionals
* Codigo **[[Asociazión de Transporte Aerio Internacional|IATA]]**: DLI
* Codigo **[[Organización d'Aviación Civil Internacional|OACI]]**: VVDL

## Destins
L'aeropuerto de Ca Mau tiene connexions con as siguients ciudaz:
*  Ciudat Ho Chi Minh (aeropuerto de Tan Son Nhat).
*  Hanoi (aeropuerto de Noi Bai).
*  Da Nang (aeropuerto de Da Nang).

## Vinclos externos
Sacre (desambigación)

**Sacre** puet referir-se a:
***ni un sacre**, una locución adverbial propia de l'aragonés centro-oriental.
***[[Falcón sacre]]**, un falcón de mida gran propio d'Europa Oriental, Asia y Africa.
Falco cherrug

O **falcón sagrau** u **falcón rodiano** () ye una especie de falcón de mida gran propia d'Europa Oriental, Asia y Africa. Ye considerau l'animal nacional d'Hongría.

## Zoonimia
En os textos medievals aragoneses a on se fan descripcions cheograficas de zonas d'Europa Oriental y Asia los nombran como *sacres*. *Sacre* provién de l'arabe *çaqr* ("esparvero"), sin relación con a palabra *sagrau*.
 

En aragonés tenemos a locución adverbial de cuantidat *ni un sacre*, que Xavier Tomás Arias en o suyo libro sobre l'aragonés d'o Viello Sobrarbe considera que deriva d'o latín *sacrum* por decir-se *no he entender ni un sacre* y poder-se remontar a cuan se feba misa en latín. Manimenos Joaquim Martí Mestre se troba en valenciano a palabra *sacre* con o significau de persona astura y de poca confianza y a locución adverbial *ni un sacre* en *no portar ni un sacre* u *no tenir ni un sacre* pa dicir no levar u no tener pon de diners, igual como en asturiano *nun tener un sacre*. Tamién s'ha visto que *sacre* existiba en a cherga de chermanía castellana con o significau de *tramposo*. Seguntes Joan Coromines i Vigneaux toz estos significaus metaforicos provienen d'a denominación d'o falcón sagrau, que se lo miraban con poca estima. En aragonés *ni un sacre* se siente sobre tot en a zona centro-oriental, pero estió cheneral en l'aragonés porque tamién se documenta en ansotano y entre os residuos d'aragonés d'Alcubierre, y habría feito part de l'aragonés monegrino, que yera pareixiu a l'aragonés d'o Semontano de Balbastro.

En a mitolochia d'o pueblo hongaro ye conoixiu como *Turul*. 

## Vinclos externos

## Notas


## Referencias
Granada Club de Fútbol

O **Granada Club de Fútbol** ye un club de fútbol, d'a ciutat de Granada en Andalucía. Establito en 1931, chuga actualment en a Primera división espanyola de fútbol.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'o club.
Estrebiello

En musica un **estrebiello** u **tornada** ye una repetición regular de bels versos adintro d'una mesma canción. Por un regular se gosa repetir dimpués de cada estrofa.

Os diferents estrebiellos d'una canción no nomás tienen as mesmas letras: tamién a mesma melodía.

Ye frecuent que l'estribiello no siga transcripto literalment totas as vegadas que ye cantato. En ixe caso, s'escribe una sola vegada, a primera, y dimpués, en a resta de repeticions, nomás se cuaterna escribindo-ie "estrebiello".

## Notas


## Referencias
Puent d'Aragón

**Puent d'Aragón** puet referir-se os siguient puents:

*  En **[[Espanya]]**:
** **[[Puent d'Aragón (Valencia)|Puent d'Aragón]]** en Valencia.
*  En **[[Italia]]**:
** **[[Puent d'Aragón (Isquia)|Puent d'Aragón]]** en Isquia.
Borago officinalis

A **borraina**, **borranya** u **borralla** (, d'o latín vulgar *< boragula*) ye una especie de planta, silvestre u cautivata, d'a familia Boraginaceae. A borraina ye orichinaria d'a zona mediterrania europea y de l'Asia menor, y ye actualment de distribución cosmopolita. Creixe en tierras baixas y arenosas con prou sol encara que tamién en climas fredos. Ye un d'os ingredients d'a cocina mediterrania tradicional y un d'os platos prencipals d'a gastronomía aragonesa.

## Referencias

## Vinclos externos
Llebre

:*Iste articlo ye sobre os *'lagomorfos**. Ta a llebre como animal mitolochico se veiga [[llebre (mitolochía)]].''


**Llebre** u **liepre*' (d'o [[Idioma latín|latín]] <*lepus*, *leporis*) ye a [[Nombre popular d'un ser vivo|denominación popular]] con a que se fa referencia a bellas [[especie]]s de [[mammalia|mamiferos]] [[Lagomorpha|lagomorfos]] caracterizaus por a suya mida, una destacada capacidat ta correr, y o feito de librar crías maturas y con [[pelo]], que se desplazan y s'alimentan solas nian plegadas de naixer.

Anque en [[Aragón]] no se troba sique dos de as numerosas especies descritas en o [[chenero (biolochía)|chenero]] *Lepus*; *Lepus europaeus* y *Lepus granatensis'', a denominación puet aplicar-se tamién a belatros mamiferos de caracteristicas semellants.

## Zoonimia
En o dominio lingüistico de l'aragonés o zoonimo "liebre" (pronunciada /'ljebɾe/~/'ljæbɾe/) ye a mas extendida cheograficament, en resultando propia de as zonas dialectals occidental y central. A dintro de a zona tradicionalment considerada central se troba, curiosament, una forma particular con conservación d'a consonant xorda d'o latín, P, documantada en as vals de Broto y de Vio, en a comarca de Sobrarbe: "liepre" (pronunciada /'ljæpɾe/~/'ljapɾe/), que s'ha documentau exclusivament en Torla en a primera d'as dos vals, y en Vio, en Buerba, en Fanlo y en Sercué en a segunda.

A variant "llebre" (/'ʎebɾe/), por contra, ye mas propia d'a zona dialectal oriental, en estando a sola forma propia conoixida en a comarca de Ribagorza, y forma que coexiste con "liebre" en buena cosa de Sobrarbe, mas que mas en as zonas de a cuenca directa d'o río Cinca en ixa comarca. "Llebre" ye, amés, a forma propia en a val de Chistau.

## Se veiga tamién
*Conillo
*Cachapo
*Lagomorpha
*Rodentia

## Notas


## Referencias
Lepus europaeus

A **llebre garmicera** u simplament **llebre **  ( (Pallas, 1778)) ye un mamifero lagomorfo de a familia Leporidae, nativo d'Europa, a Peninsula d'Anatolia y buena cosa d'Asia central y as estepas.

## Caracteristicas
Ye un lagomorfo de gran mida, con pesos que bailan d'entre os 2,5 y os 7 kilogramos, d'entre 48 y 73 centimetros de lonchitut y bels 35 centimetros d'altaria en a grupa. Tiene a cabeza chicorrona en relación a o cuerpo, y as patas largas.

As orellas, que son prominents como en toz os lagomorfos, resultan especialment largas, con una lonchitut que gosa pasar abant d'o mueso de l'animal cuan se le'n estira ta adebant.

## Habitat
As llebres tienen preferencia por os espacios obiertos. Se'n suele trobar en os campos y en os praus con matullar en as marguins, a on que i puedan trobar puestos ta amagar-se.

Se'n troba de forma natural por toda Europa, sacando-ne as Islas Britanicas (a on que ye una especie introducida), os 4/5 mas en norte de a Peninsula d'Escandinavia, y a mayoría d'a Peninsula Iberica, a on que o suyo nicho ecolochico l'ocupa la especie *[[Lepus granatensis]]*.

En Aragón, habita, de forma ideyal, en norte d'o río Ebro, que tradicionalment se cita como a muga meridional de a suya distribución en a Peninsula. En sud de o dito río ya no se i trobaría sique a suya parient *L. granatensis*.

## Se veiga tamién
* Llebre
* Conillo
* Cachapo
* Lagomorpha

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Bolo de mel

O ***bolo de mel*** u ***bolo de mel da Madeira*** (en aragonés literalment *"pastel de miel"*) ye un pastel tipico d'a repostería de l'archipelago de Madeira. Tal como mos indica o suyo nombre, ye feito con miel de canya, remontando-se os suyos oríchens a la epoca dorata d'a producción de zucre en l'archipelago.

O *bolo de mel* de Madeira puet conservar-se por un periodo d'un anyo entero. Seguntes a tradición que encara se mantiene en bellas familias, o bolo ha de preparar-se o día 8 d'aviento, día de Nuestra Sinyora d'a Concepción, dando inicio a os preparativos d'o Nadal, estando una presencia habitual en as mesas en istas calendatas. Ye tamién tradición minchar-se os zaguers bolos d'a fornada de l'anyo anterior en iste día.

Amás d'a miel, o bolo incluye tamién farina, levadura, anís, canela, clau, nueces, almendras, vin de Madeira y narancha, entre atros ingredientes posibles.

Existen versions comercials d'iste bolo, que se presentan por un regular envueltas en plastico.

## Referencias
Manuel María Trujillo y Jurado

**Manuel María Trujillo y Jurado**, naixiu de Baena (Andalucía) l'1 de chinero de 1728 y muerto en Priego de Córdoba (Andalucía) l'1 de marzo de 1814, estió un bispe andaluz, que estió bispe d'Albarracín dende o 3 d'aviento de 1792 dica la suya dimisión o 6 d'aviento de 1800. Yera miembro d'a Orden de Sant Francisco y tamién estió abat de l'abadía d'Alcalá la Real (Andalucía) dende 1799 dica 1814.

## Referencias
RTP Madeira

A **RTP Madeira** ye una canal de televisión de caracteristicas rechionals, alternativo, que asume a responsabilidat d'a emisión d'a televisión publica en a Rechión Autonoma de Madeira. Fue implantata l'1 d'octubre de 1972, en Funchal. Como obchectivos centrals tien, en o plan interno, fer plegar a tot l'archipelago l'información y a realidat rechional, en toz os dominios. En o plan externo, tien a ambición de levar o mas relevant d'as noticias d'a rechión a la diaspora madeirense radicata en tot o mundo y, con l'aduya imprescindible d'a RTPi, trayer l'actualidat d'ixas comunidatz a os residents en as islas.

## Vinclos externos
* Pachina oficial
Diferencia

**Diferencia** puet referir-se a:
***[[Resta|Diferencia]]**, o resultato d'una resta.
***[[Diferencia (filosofía)|Diferencia]]**, concepto filosofico que designa unas propiedaz que distinguen una entidat d'atra adintro d'un campo conceptual.
***[[Diferencia de potencial]]**
Fendo camín

**Fendo camín** estió o primer disco feito de raso en aragonés en a historia d'a luenga aragonesa. O suyo autor estió Mario Garcés, un d'os primers cantautors de Uesca.

O disco se gravó en os estudios Trak, de Madrit, mientres octubre de 1983, y arrocla 10 cancions. A primera canción ye a traducción a l'aragonés d'un poema d'o poeta francés Paul Éluard, "Liberté" (*Libertat* en a grafía de l'Academia de l'Aragonés, *Libertá* en a grafía de l'anyo 87). Atras 2 son d'o mesmo Mario Garcés. A resta son poemas de 7 poetas en luenga aragonesa -u en bella variedat de l'aragonés- mosicalizatos por Mario Garcés.

En a publicación d'iste disco, bi participoron o cunyo discografico Chiflo, *Producciones Discográficas Linacero* y o Consello d'a Fabla Aragonesa.

## Cancions d'o disco
* "Libertá", poema de Paul Éluard, traducito a l'aragonés por Francho Nagore.
* "Naxer cada maitín", poema de Francho Nagore.
* "Dan as doze", poema de Chusé Mª Guarido Ubiergo.
* "L'árbol d'a mía carrera", canción de Mario Garcés.
* "Apara l'oído", poema de Miguel Santolaria.
* "May", poema d'Ánchel Conte.
* "Plebeba", poema en chistabín de Nieus Luzía Dueso Lascorz.
* "Soledá", canción de Mario Garcés.
* "Paisache", poema d'Eduardo Vicente de Vera.
* "Pastós y zagalas", poema en cheso de Veremundo Méndez Coarasa.

## Veyer tamién
* Mario Garcés

## Vinclos externos
* O poema d'Ánchel Conte cantato por Mario Garcés
* ''Paisache'', sobre o poema d'Eduardo Vicente de Vera
* ''Apara l'oído'', orichinal de Miguel Santolaria