open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miranda d'Arga

**Miranda d'Arga** (*Miranda de Arga* en castellano) ye un municipio navarro en a comarca de Ribera Navarra y merindat d'Merindat d'Olit.

A suya población ye de 997 habitants (2005) en una superficie de 60,1 km², con una densidat de población de 16,59 hab/km².

## Cheografía
Miranda d'Arga ye situato a 349 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50 km de Pamplona, a capital de Navarra.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Vergalijo.

## Demografía

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
Salem

:*Iste articlo ye sobre un municipio d'o País Valenciano en a provincia de Valencia; ta atros usos, se veiga *'Salem (desambigación)**''.

**Salem''' ye un municipio d'o País Valenciano d'a provincia de Valencia, situau en la comarca d'a Val d'Albaida. A suya población ye de 482 habitants (2007) en una superficie de 8,6 km² con una densidat de población de 56,05 hab/km².

## Demografía
Santiago Sas y Casayau

**Santiago Sas y Casayau**, naixito de Zaragoza o 21 de chulio de 1774 (perteneixent a una familia noble orichinaria de Luco de Xiloca) y muerto en ixa mesma ciudat o 22 de febrero de 1809, estió un relichioso aragonés, que destacó en a esfensa d'a ciudat de Zaragoza en os Seches de Zaragoza mientres a Guerra d'o Francés, contra l'Exercito francés de Napoleón.

## Os Seches de Zaragoza
En chunio de 1808, cuan as tropas francesas plegaban enta Zaragoza, Santiago Sas pagó d'a suya pocha bellunas companyías de soldatos armatos con escopetas, parroquians d'a ilesia y barrio de Sant Pablo, con os cuals luitó o 15 de chunio de 1808 en as Eras de Zaragoza (en a dita batalla d'as Eras) contra as tropas francesas mandatas por o cheneral Charles Lefebvre-Desnouettes, que fue redotato.

En o Primer Seche de Zaragoza, Sas estió tamién en primera fila en toz os combates que bi habió, estando a mas conseller de José de Palafox y Melci.

Dimpués d'a rendición de Zaragoza en febrero de 1809 en o Segundo Seche de Zaragoza, o cheneral francés Lannes no respetó as clausulas sinyatas ta la rendición, y asinas Santiago Sas y mosen Basilio Boggiero Spotorno fuoron asasinatos a bayonetazos en o Puent de Piedra por soldatos franceses o 22 de febrero, y os suyos cuerpos chitatos a o río Ebro.

## Homenaches
En o Puent de Piedra hue bi ha un obelisco ta la suya memoria y ta la memoria de Boggiero.

## Bibliografía
* Santiago Sas en a pachina web d'a Fundación 2008.
* ''Exposición que presentó al general Palafox el doctor don Santiago Sas'', en Agustín Alcaide Ibieca: *Historia de los dos sitios que pusieron a Zaragoza en los años de 1808 y 1809 las tropas de napoleon: Que pusieron a Zaragoza en los años de 1808 y 1809 las tropas de Napoleón* (1831, Burgos).
* ''Santiago Sas'' en a *Gran Enciclopedia Aragonesa*.
* Imáchens d'o molimento commemorativo de Sas y Boggiero en www.1808-1814.org.
* Relato d'a muerte de Sas y Boggiero en *Los Episodios Nacionales*, de Benito Pérez Galdós, en Wikisource.

## Vinclos externos

## Referencias
L'Aldea

**L'Aldea ** ye un municipio catalán de la comarca de lo Baixo Ebro, provincia de Tarragona y partiu chudicial de Tortosa.

La suya población ye de 3.927 habitants (2007), en una superficie de 35,2 km² y una densidat de población de 111,56 hab/km².

## Cheografía
L'Aldea ye situato en la linia de l'antiga costa de la mar Mediterrania, antis de la formación en la Edat Meya de lo delta de l'Ebro, a 9 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Amposta, Tortosa, Camarles y Deltebre.

## Demografía

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal de L'Aldea.
* Información de L'Aldea en a pachina web de la ''Generalitat de Catalunya''.
* Información de L'Aldea en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Camarles

**Camarles** ye un municipio catalán de la comarca de lo Baixo Ebro, en la provincia de Tarragona y partiu chudicial de Tortosa.

La suya población ye de 3.629 habitants (2008), en una superficie de 25,2 km² y una densidat de población de 144,00 hab/km².

## Cheografía
Camarles ye situato a 13 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar.

De lo suyo termin municipal fan part los lugars de El Lligallo del Gànguil y El Lligallo del Roig.

### Mugas
Lo suyo termin muga con L'Aldea, Tortosa, El Perelló, L'Ampolla y Deltebre.
situación de Camarles en la comarca de lo Baixo Ebro.

## Economía
La prencipal actividat economica de lo municipio ye l'agricultura, con o roz, encara que tamién bi ha cautivos de garroferas, oliveras y almendreras.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
* Información en a pachina web de la ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.

## Referencias
Deltebre

**Deltebre** ye un municipio catalán de la comarca de lo Baixo Ebro. La suya población ye de 11.063 habitants (2007), en una superficie de 107,4&nbsp;km² y una densidat de población de 103,01 hab/km².

## Mugas
Lo suyo termin muga con Sant Jaume d'Enveja, Amposta, L'Aldea, Camarles y L'Ampolla.

## Demografía
L'Ampolla

**L'Ampolla** ye un municipio catalán de la comarca de lo Baixo Ebro. La suya población ye de 2.947 habitants (2008), en una superficie de 35,7&nbsp;km² y una densidat de población de 82,55 hab/km².

## Mugas
Lo suyo termin muga con Deltebre, Camarles, Tortosa y El Perelló.

## Demografía

## Vinclos externos
Numero

Un **numero** (d'o latín *< NUMERUS*) ye una entidat abstracta que representa una cantidat (d'una magnitut). Ye o concepto que surte d'o resultau de contar as cosas que fan un conchunto (numeros naturals), u una cheneralización d'iste concepto.

Os numeros se fan servir ta contar y ta medir.  A os signos que sirven ta representar numeros en un sistema de numeración se les diz cifras pero por un regular a palabra *numero* se fa servir igual ta designar o concepto como o signo. En matematicas o concepto de nombre s'ha iu cheneralizando y a palabra s'emplega ta numeros como o zero, os numeros negativos, os numeros racionals, os numeros irracionals y os numeros complexos.

A ciencia que estudia os numeros ye l'aritmetica. Os nombres amaneixioron ya en a prehistoria, con a necesidat de contar, mas que mas por motivos economicos, os obchectos y pertenencias. Manimenos, i hai culturas que no han desarrollau garra sistema de numeración, y que tienen nomás os conceptos d'«un», «dos» (u plural), y «muitos».

## Referencias

## Veyer tamién
* Cardinals en l'aragonés
* Ordinals en l'aragonés

## Vinclos externos
Yā

A letra **Yā (ي)** ye a vintiueitena letra de l'alfabeto arabe, y de feito a versión arabe d'a letra *[[Yod]]* d'atros alfabetos semiticos.

Como consonant representa un fonema semivocal como a *i* de "fierro", como vocal representa una *i* luenga. Tien a variant **ى **, que se diz *[[alif maqsura]]* y se fa servir como terminación.

## Ortografía
En a literatura alchamiada cuan a *i* iba seguida d'atra vocal fendo hiato u diftongo s'escribiba a segunda vocal dencima d'una *Yā* que no se pronunciaba.

palabras que s'escriben con *Yā* en arabe son *Yusuf* ("Chusé"), *Yahya* ("Chuan"), y *Yacob* ("Chaime" u "Chacó").

## Trasliteracions
En aragonés se traslitera como *y*. Menéndez Pidal en o suyo estudio d'o "*[[Poema de Yusuf]]*" traslitera a *Yā* muta que desepara vocals como una *y* chicota en forma de superéndiz.

Ye curioso que o personache biblico que en arabe se diz *Yacub* (con *Yā*) s'escriba *Chaco* en o Poema de Yusuf. Probablement hésenos d'interpretar *[[Chacó]]* igual como en Calatayú que deriba de *Qalat Ayyub*. Escribir *Chacó* con chim ye d'alcuerdo con a fonetica aragonesa que trobamos en l'aragonés "Chaime" derivau de lo latín *JACOBUS*.

## Toponimos aragoneses d'orichen arabe con Yā
*Calatayú, de l'arabe قلعة أيوب.
Cary Grant

**Cary Grant** (nombre artistico d**'Archibald Alexander Leach**) estió un actor britanico (encara que nacionalizau estausunidense) naixiu de Bristón (Anglaterra) o 18 de chinero de 1904 y muerto en Davenport (Iowa, Estaus Unius) o 29 de noviembre de 1986. Recibiño cuantos premios y nominacions mientres a suya carrera artistica.

D'entre la suya ampla flmografía pueden mencionar-se las suyas interpretacions en bellas cintas, como *[[Blonde Venus]]* (1932), Josef von Sternberg), *[[The Eagle and the Hawk (cinta de 1933)|The Eagle and the Hawk]]* (1933, Stuart Walker), *[[Wedding Present (cinta)|Wedding Present]]* (1936, Richard Wallace), *[[Bringing Up Baby]]* (1938, Howard Hawks), *[[Gunga Din (cinta)|Gunga Din]]* (1939, George Stevens), *[[The Philadelphia Story (cinta)|The Philadelphia Story]]* (1940, George Cukor), *[[Suspicion (cinta de 1941)|Suspicion]]* (1941, Alfred Hitchcock), *[[Destination Tokyo]]* (1943, Delmer Daves), *[[Arsenic and Old Lace (cinta)|Arsenic and Old Lace]]* (1944, Frank Capra), *[[Notorious (cinta de 1946)|Notorious]]* (1946, Alfred Hitchcock), *[[Every Girl Should Be Married]]* (1948, Don Hartman), *[[To Catch a Thief]]* (1955, Alfred Hitchcock), *[[The Pride and the Passion]]* (1957, Stanley Kramer), *[[North by Northwest]]* (1959, Alfred Hitchcock), *[[Operation Petticoat]]* (1959, Blake Edwards) u *[[Charade (cinta de 1963)|Charade]]* (1963, Stanley Donen).

## Premios
En 1941 Cary Grant fue nominau a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta *[[Penny Serenade]]*, de George Stevens; y en 1944 por *[[None but the Lonely Heart (cinta)|None but the Lonely Heart]]*, de Clifford Odets.

## Filmografía

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Cary Grant.

## Vinclos externos

*  Cary Grant en IMDb.
Liuron

**Liuron** (*Liuron* en occitán, *Livron* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.

A suya población ye de 298 habitants (1999) en una superficie de 7,54 km², con una densidat de población de 39,52 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Disco duro

Un **disco duro** (en anglés *Hard Disk Drive* u *HDD*) ye un dispositivo d'almadacenamiento no volátil d'información. Se bi alzan grans cantidaz de datos dichitals en a superficie magnetizata d'os diferents discos (*[[platter]]*) que tien, os cuals chiran a gran velocidat. Fa parti d'a maquinaria d'a mayoría d'os ordinadors actuals. Entre os diferents tipos de memorias ye clasificato como memoria secundaria.

As caracteristicas prencipals d'un disco duro son a suya capacidat d'almadacenamiento (actualment dende bels gigabytes (*GB*) dica diez terabyte (TB), a suya velocidat de transferencia de datos (*[[throughput]]*, en *MB/s*), y o tiempo d'acceso (en *ms*), que ye condicionato por a velocidat de rotación (*[[revolución por menuto|rpm]]* u rotacions por menuto).

L'adchectivo *duro* les s'aplica en contraste con os *floppy disks* u discos flexibles, anteriors a los discos duros.

En 1956 os discos duros apareixioron por primera vegata en o mercato d'a man d'IBM. Orichinalment yeran desenvolicatos ta ordinadors de proposito cheneral.

En o sieglo XXI, as aplicacions d'os discos duros s'han enamplato dica incluyir maquinas de vidio, reproductors d'audio, PDA's, maquinas de fotos v vidioconsolas. En 2005 se presentó lo primer telefono móbil que encluyiba disco duro, fabricato por Samsung y Nokia.

A necesidat de sistemas d'almadacenamiento a gran escala que fuesen fiables y independients d'un dispositivo en particular, ha levato a la introducción de nuevas configuracions, como los RAID (*Redundant Array of Independent/Inexpensive Disks*).

## Vinclos externos

* Cronolochía d'o disco duro.
Benicolet

**Benicolet** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Val d'Albaida. La suya población ye de 577 habitants (2007), en una superficie de 11,3&nbsp;km² con una densidat de población de 51,06 hab/km².

## Demografía
Tabla de divisors

**Tabla de divisors** d'os numeros naturals de l'1 dica o 1000. Os que nomás pueden dividir-sen por 1 y por els mesmos se dicen numeros primers.

*Os divisors en **negreta** marcan un numero primero (eixemplo: o numero 29)
**d*(*n*) ye o numero de divisors positivos de *n*, incluyindo-ie 1 y o mesmo *n*
*σ(*n*) ye a suma de toz os divisors positivos de *n*, incluyindo-ie 1 y o mesmo *n*. Cuan σ(*n*)- *n*=*n*, se marca con **negreta** (eixemplo: o numero 496)
Escòs

**Escòs** (*Escòs* en occitán, *Eskoze* en basco, *Escos* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania.

Encara que de parla occitana, a comuna yera parte de l'antiga provincia basca d'Ultrapuertos.

A suya población ye de 222 habitants (2006) en una superficie de 5,61 km², con una densidat de población de 39,6 hab/km².

## Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón.

## Demografía

2006: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes
Aush

**Aush** (*Aush* en occitán, *Auch* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers (en ye a suya capital), rechión d'Occitania, districto d'Aush (tamién en ye a capital), capital de tres cantóns: Aush-1, Aush-2 y Aush-3.

A suya población ye de 23.155 habitants (2008) en una superficie de 72,48 km², con una densidat de población de 72,48 hab/km².

## Toponimia
O toponimo occitán *Aush* se remonta a l'etnonimo *[[ausci]]* (habitadors aquitanos d'a ciudat y redolata). A l'igual que en atras ciudaz de Galia que yeran as capitals de comunidaz galo-romanas que correspondeban a diferents pueblos galos se perdió l'antigo nombre (en este caso *Elimberrum*), substituyiu por o nombre d'o pueblo que bi residiba, en ablativo-locativo.

Existe una hipotesi que relaciona l'etnonimo d'os *ausci* con a radiz d'o etnonimo d'os bascos *eusk*, hipotesi refirmada por a identificación d'o protobasco reconstruiu con l'idioma aquitano.

## Demografía

## Historia
Aush estió una d'as 12 *civitates* d'a Novempopulania. Cuan a capital de Novempopulania Eusa fue destruida por os vandalos, Aush la substituyió como capital d'o territorio. Aush se convertió en a seu d'una archidiocesi catolica, con churisdicción por toda Gascunya, y por bels sieglos (entre l'anyo 714 y l'anyo 1091) en zonas d'o norte d'Espanya, (Navarra, Alto Aragón occidental). A diocesi d'Aush duró dica a Revolución Francesa. Os arcebispes metropolitano d'Aush reclamaban o títol de primaus de Nueva Aquitania, Novempopulania y o Reino de Navarra.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Seu de Santa María d'Aush, d'os sieglos XV-XVII.
* Torre d'Armanhac.
* Museu d'os Jacobins d'Aush.

## Localidaz achirmanatas
*  Calatayú (Comunidat de Calatayú, Aragón).
*  Memmingen (Alemanya).
*  Cangues d'Onís (Prencipau d'Asturias).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Aush.

## Referencias
Mesopotamia

**Mesopotamia** (d'o griego: Μεσοποταμία, "entre ríos", traducción de l'antigo persa *Miyanrudan*, "a tierra entre os ríos", u de l'arameu *Beth Nahrin*, "entre dos ríos") ye o nombre por o que se conoixe a la zona de l'Orient Prosimo situata entre os ríos Tigris y Éufrates, y que se estendilla por as zonas fértils chunto a la fraixa entre os dos ríos, estando alto u baixo as arias no deserticas de l'actual Iraq. O termin se fa servir prencipalment ta referir-se a ista zona en a Edat Antiga.

## Vinclos externos
Aztecas

Os **aztecas** estioron un pueblo d'a cultura nahua d'a zona de Mesoamerica que existioron dende o sieglo XIV dica o sieglo XVI. Construyioron un gran imperio con capital en a ciudat de Tenochtitlán, que se trobaba sobre una isla d'o laco de Texcoco, en o lugar a on que hue se troba la Ciudat de Mexico. Os aztecas parlaban a luenga náhuatl, que allora yera la *lingua franca* de tota la rechión. En alianza con as ciudaz de Tetzcuco y Tlacopan, a ciudat de Tenochtitlán se convertió en lo centro d'un amplo imperio que s'estendillaba por o centro y lo sud de l'actual Mexico y que s'esboldregó en o sieglo XVI cuan os espanyols plegoron en o suyo territorio y establioron alianzas con bels pueblos sometius por Tenochtitlán.

## Referencias

## Vinclos externos
Bithiriña

**Bithiriña** (*Beyrie-sur-Joyeuse* en francés) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Mixa en Ultrapuertos.
 
## Demografía
Theodor Mommsen

**Christian Matthias Theodor Mommsen**, naixito de Garding, en o Schleswig, que alavez yera parte de Dinamarca (hue ye territorio d'Alemanya), o 30 de noviembre de 1817 y muerto en l'1 de noviembre de 1903 en Charlottenburg) (un barrio de Berlín, a capital de l'Imperio Alemán) estió un historiador y filologo alemán, que recibió o Premio Nobel de Literatura  en 1902. Mommsen destacó por estar o maximo espexialista en a Historia de l'Imperio romano d'o sieglo XIX y autor d'una voluminosa *Historia de Roma*. A mas, establió o *[[Corpus inscriptionum latinarum]]*, que hue encara s'actualiza. Ye o güelo d'o historiador alemán Hans Mommsen.

Dende 1878, estió o secretario perpetuo de l'Academia de Prusia.

## Vinclos externos

*  Texto d'ou ''Römische Geschichte''.
*  Texto d'a ''Historia romana.
*  Texto d'o ''Droit public''.
*  Texto d'o ''Étude sur Pline le Jeune''.
*  Texto d'o tomo d'a ''Histoire de la monnaie romaine'', d'o tomo III, y d'o tomo IV.
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Martinus Bjørnson**, naixito de Kvikne (Hedmark, Noruega) o 8 d'aviento de 1832 y muerto en París (Francia) o 26 d'abril de 1910, estió un escritor, dramaturgo, poeta y novelista noruego, considerato como uno d'os grans autors d'a Literatura noruega, que recibió o Premio Nobel de Literatura en 1903. Ye amás o autor d'a letra d'o *[[Ja, vi elsker dette landet]]*, o himno nacional de Noruega.

## Obras

## Vinclos externos
José de Echegaray

**José Echegaray y Eizaguirre**, naixiu de Madrit o 19 d'abril de 1832 y muerto en Madrit o 14 de setiembre de 1916, estió un escritor, poeta, incheniero, matematico y politico espanyol, que recibió o Premio Nobel de Literatura en 1904, chunto con Frédéric Mistral.

Echegaray no nomás destacó en a Literatura espanyola, sino que estió amás un important incheniero y matematico, considerau uno d'os prencipals matematicos espanyols d'o sieglo XIX.

D'ideolochía republicana, estió tamién director cheneral d'Obras Publicas, ministro d'Hicienda y ministro de Fomento mientres a Primera Republica Espanyola. Dimpués d'a Restauración, colaboró con o Partido Liberal de Sagasta. Deixó a politica ta dedicar-se a la literatura.

Tamién estió miembro de cuantas Academias.

## Vinclos externos
*  ''La Ilustración Liberal'', José Echegaray. Por Alicia Delibes.
*  ''Historia de las matemáticas'' — José de Echegaray.
Gotor (desambigación)

**Gotor** puet estar:

***[[Gotor]]**, un municipio zaragozano en a comarca d'Aranda.
***[[Gotor (Escatrón)|Gotor]]**, unas casas de labor en Escatrón, provincia de Zaragoza, en a comarca d'a Ribera Baixa d'Ebro.

## Referencias
Arüe-Ithorrotze-Olhaibi

**Aroue-Ithorots-Olhaïby** (*Aroue-Ithorots-Olhaïby* en francés) ye una comuna d'Iparralde situata en o departamento francés de Pireneus Atlanticos. A comuna fa parte de l'antiga provincia de Sola, en a comarca de Pettarra.

## Demografía
Navalhas e Angòs

**Navalhas e Angòs** (*Navalhas e Angòs* en occitán, *Navailles-Angos* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.

A suya población ye de 1.196 habitants (1999) en una superficie de 14,22 km², con una densidat de población de 84,11 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial, con fundamentos romanicos.
* Castiello de Navailles, citato en 1088, encara que o castiello actual ye d'o sieglo XIX.

## Vinclos externos
Bretanya (rechión historica)

A **rechión historica de Bretanya** (*Breizh* en bretón, *Bertaigne* en galó, *Bretagne* en francés) ye una provincias historica de Francia que estió independient d'iste país durant muitas anyadas.

Ye una peninsula situata a l'ueste de l'actual Francia, (peninsula de Bretanya u peninsula armoricana), que dentra en l'Oceano Atlantico, con o Canal d'a Manga a o norte, a Mar Celta a l'ueste, y o Golfo de Bizcaya a o sud, con una superficie d'arredol de 4.300.000 habitants en arredol de 34.000 km², con una densidat de población de 126,50 hab/km².

Ye considerata como una d'as seis nacions celtas, y a suya luenga historica ye o bretón, una luenga celta que no ye descendient de l'idioma galo u atra luenga celtica continental, sino que plegó ta Bretanya en os zaguers intes de l'Imperio Romano dende a isla de Bretanya cuan os pueblos chermanicos invadioron l'antiga provincia romana,  y fa parte d'as luengas britonicas, como o cornuallés, o cumbrico y o picto.

Cuan plegoron a Bretanya os refuchiatos britans, bi establioron reinos independients, reunitos en o sieglo IX en un reino de Bretanya, que se convertió por circumstancias historicas en un ducau de Bretanya que reconoixeba febles dependencias feudals con o reino de Francia, dica convertir-se en 1532 en un estato independient con una unión personal con Francia. No estió dica 1790, dimpués d'a Revolución francesa y a creyación d'os departamentos como a base d'o sistema administrativo francés, que Bretanya se convertió en un conchunto formato por 5 departaments. Sindembargo, cuan en 1972 s'establioron as rechions de Francia, una parte de Bretanya fue separata d'o resto y fue integrata en a rechión francesa de Países d'a Loira, incluyindo a suya capital historica, Naoned u Naunnt (Nantes en francés), encara que bi habió una gran oposición en os territorios segregatos. O resto d'o país, con cuatro departamentos, ye l'actual rechión de Bretanya.

O suyo nombre en bretón, *Breizh* ( en bretón KLT,  en bretón gwened), s'escribe con «ZH» ta aproximar l'antiga grafía d'o norte y de l'ueste (*Breiz*) con a grafía d'o sud (*Breih*). «Breizh» a sobén s'abrevia como BZH.

## Cultura de Bretanya
En Bretanya bi ha una rica literatura oral con elementos mitolochicos celtas a vegatas coincidents con Galas y Bretanya. A sobén os dioses y heroes pagans y dica personaches historicos han estato cristianizatos como santos que no reconoixe a ilesia catolica. Tot esto constituye a mitolochía bretona.

## Simbolos de Bretanya
* Trisquel
## Se veiga tamién
* Comarcas de Bretanya

## Vinclos externos

* Pachina web d'o Concello Cultural de Bretanya.
* Dossiers electronicos d'o Inventario cheneral: Patrimonio arquitectonico y moviliario de Bretanya.
* Historia de Bretanya.
* Historia y etimolochía d'as comunas de Bretanya.
* Douaroniezh Breizh / Cheografía de Bretanya.
* Historia d'as banderas de Bretanya.
* Pachina web oficial d'o Castiello d'os duques de Bretanya.
* Patrimonio dichital de Bretanya.

## Referencias
Districto de Banyeras de Bigorra

O **districto de Banyeras de Bigorra** (en occitán *arrondiment de Banhèras de Bigòrra*, en francés *arrondissement de Bagnères-de-Bigorre*) ye un districto d'o departamento francés d'os Altos Pireneus (en francés *Hautes Pyrénées*), en a rechión d'Occitania. Se divide en 4 cantons y 170 municipios (u comunas). A capital d'o districto ye la subprefectura de Banyeras de Bigorra (en francés *Bagnères-de-Bigorre*)

## Lista de cantons de Banyeras de Bigorra
* Cantón de l'Alta Bigorra
* Cantón de Nestés, Aura y Loron
* Cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas (parti)
* Cantón d'a Val de Varossa
Districto de Tarba

O **districto de Tarba** (en occitán *arrondiment de Tarba*, en francés *arrondissement de Tarbes*) ye un districto d'o departamento francés d'os Altos Pireneus (en francés *Hautes Pyrénées*), en a rechión d'Occitania. Se divide en 19 cantons y 225 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura de Tarba (en francés *Tarbes*)

## Lista de cantons de Tarba
* Cantón d'Aurelhan
* Cantón d'Aussun
* Cantón de Bordèras
* Cantón de los Costalats
* Cantón de l'Ador Meyo
* Cantón de Tarba-1
* Cantón de Tarba-2
* Cantón de Tarba-3
* Cantón de Vic de Bigòrra
* Cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés
* Cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas (parti)
Donatello

**Donato di Niccolò di Betto Bardi**, conoixito como **Donatello**, naixito de Florencia (Toscana, Italia) arredol de 1386 y muerto en Florencia (Toscana, Italia) o 13 d'aviento de 1466, estió un escultor italiano. Con Leon Battista Alberti, Filippo Brunelleschi y Masaccio ye considerato uno d'os creyadors d'o estilo artistico renaixentista, superando asinas as concepcions de l'arte gotico, logrando l'altura d'as millors obras de l'arte griego u l'arte romano.

Una d'as prencipals caracteristicas de Donatello ye l'emplego d'o baxorrelieve, ta dar profundidat a las esculturas, dando-les asinas aspecto mas humán, y emplegó cuantas tecnicas (bulto redondo u stiacciato, amás d'o baxorrelieve) en os suyos treballos por toda Italia: Florencia, Prato, Siena u Padua.

## Galería d'imáchens

Imachen:Angelo reggicandela di donatello 02 dx.jpg| Estadán.
Imachen:Donatello - David - Florença.jpg |*David* de Donatello.
Imachen:Donatello, maria maddalena 03.JPG| María Madalena de Donatello.


## Vinclos externos

* Biografía de Donatello
* Galería d'esculturas de Donatello
Saint-Clair-sur-Epte

**Saint-Clair-sur-Epte** ye una comuna francesa en o departamento de Val de l'Oise, districto de Pontoise, cantón de Vauréal y rechión d'Isla de Francia.

A suya población ye de 801 habitants (1999) en una superficie de 12,18 km², con una densidat de población de 65,76 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Nuestra Sinyora, d'o sieglo XI, reconstruyita en cuantas ocasions dica o sieglo XVI.
* Priorato d'o sieglo XI, muit reconstruyito dimpués.
* Restos d'o castiello, d'os sieglos XI-XII.

## Vinclos externos

*  Pachina web no oficial sobre Saint-Clair-sur-Epte.

## Referencias
Districto d'Argelèrs de Gasòst

O **districto d'Argelèrs de Gasòst** (en occitán *arrondiment d'Argelèrs de Gasòst*, en francés *arrondissement d'Argelès-Gazost*) ye un districto d'o departamento francés d'os Altos Pireneus (en francés *Hautes Pyrénées*), en a rechión d'Occitania. Se divide en 3 cantons y 87 municipios. A capital d'o districto ye la subprefectura d'Argelèrs de Gasòst (en francés *Argelèrs de Gasòst*)

## Lista de cantons d'Argelèrs de Gasòst
* Cantón de Lorda-1
* Cantón de Lorda-2
* Cantón d'a Val d'as Gaves
Épinal

**Épinal** (en lorenés *Pino*, en alemán *Spinal*) ye una comuna francesa en o departamento francés de Vosgos, districto d'Épinal (en ye a suya capital), cantóns d'Épinal-1 y d'Épinal-2 (tamién en ye a capital d'os dos cantóns) y rechión de Gran Este.

A suya población ye de 35.764 habitants (2005) en una superficie de 59,24 km², con una densidat de población de 603,71 hab/km².

## Demografía

2005: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Épinal en a pachina web d'o ''Institut Géographique National''.
Cantón de Banyeras de Bigorra

O **cantón de Banyeras de Bigorra** (en occitán *canton de Banhèras de Bigòrra*, en francés *canton de Bagnères-de-Bigorre*) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Altos Pireneus, en a rechión d'Occitania.

## Se veiga tamién
* Cantons d'os Altos Pireneus
Cantón de Pau

**Cantón de Pau** puet estar:

*O Cantón de Pau Este
*O Cantón de Pau Norte
*O Cantón de Pau Sud
*O Cantón de Pau Ueste
*O Cantón de Pau Zentro
Apalpador

L**'apalpador**, **apalpa-barrigas** u **pandigueiro** ye una figura d'a mitolochía gallega d'un chigant carbonero que vive en as montanyas. Seguntes a tradición nadalenca gallega que ha plegau dica hue en bellas zonas de l'este de Galicia (O Courel, Terra de Trives) y en O Bierzo, l'apalpador baixa la nueit d'o 25 d'aviento u a nueit de cabo d'anyo (que se diz en ixos puestos *"noite d'apalpadoiro"*) ta tocar a pancha d'os ninos ta veyer si han minchau prou d'entre l'anyo, deixando-ie un zarpau de castanyas, eventualment bel regalo y deseyando que tiengan un anyo vinient pleno de felicitat y fartalla.

En os zaguers anyos bellas asociacions culturals gallegas son mirando de recuperar ista tradición nadalenca en atras zonas de Galicia.

## Bibliografía
* Xesús Taboada Chivite: "La Navidad gallega y su ritualidad", en *Ritos y creencias gallegas*, Gráficas Magoyo, Rioja 1, A Coruña, 1982.

## Vinclos externos
*  "Fina e o Apalpador", testimonio en primera persona d'una muller del Courel sobre el personache (vidio).
*  "O Apalpador no Courel", testimonio en primera persona d'un hombre del Courel sobre el personache (vidio).
*  Reportache d'a TVG, reportache televisivo con cuantos testimonios.
*  Galicia Encantada
*  ''L'Apalpador'' en a pachina web de *Bierzo TV*.
*  "E há de vir o Apalpador", documental con testimonios sobre a tradición en diferents comarcas gallegas (vidio).

## Notas y referencias
La Sinyoría de Sabinyán

**La Sinyoría de Sabinyán** (en castellano *Señoría de Sabiñán*) ye un lugar aragonés d'o municipio de Sabinyán, en a comarca d'a Comunidat de Calatayú y provincia de Zaragoza.
Vivent

**Vivent** (*Vivent* en occitán, *Viven* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.

A suya población ye de 156 habitants (1999) en una superficie de 3,63 km², con una densidat de población de 42,98 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Gran almagacén

Os **grans almagacens** son unas grans botigas que ofertan una variedat de produtos comercials que cubren diferents necesidaz: alimentación, ropa, decoración, etc. A sobén se troban en o centro d'as ciudaz y gosan tener cuantas plantas, dividindo a suya superficie comercial en seccions. Se diferencia prencipalment d'o centro comercial, en que os grans magacens perteneixen a una unica empresa y ye una sola botiga muit gran, y no pas diferents botigas agrupadas; y se diferencia d'os hipermercatos porque istos zaguers s'adedican prencipalment a l'alimentación.

## Referencias

## Vinclos externos
Brno

**Brno** (*Brno* // en checo, *Brünn* en alemán) ye una ciudat d'a Republica Checa, capital d'a rechión historica de Moravia y d'a rechión de Moravia Meridional.

A suya población ye de 377.508 habitants (2014) en una superficie de 230,20 km², con una densidat de población de 1.592,79 hab/km².

Ye situata entre os 200 y os 479 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en o forcallo d'os ríos Svitava y Svratka.

O molimento mas conoixito d'a ciudat ye a *[[Villa Tugendhat]]*, un edificio d'a clamata *[[Arquitectura moderna]]* de l'arquitecto alemán Ludwig Mies van der Rohe d'os anyos 1920, declarato Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO en 2002.

## Esporte
Brno ye conoixita esportivament por as competicions ‎motociclistas y automovilistas celebratas en o Circuito de Brno.

## Vinclos externos

*     Pachina web oficial municipal.
*   Universidat Masaryk.
*  Imáchens d'o centro d'a ciudat.
*   Orquesta Filharmonica de Brno.
*   Villa Tugendhat.
*  Brno en a pachina web oficial d'o Gubierno d'a Republica Checa.
Arrien

**Arrien** puet estar:

***[[Arrien (Biarn)|Arrien]]**, una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
***[[Arrienh]]**, una comuna occitana en o departamento francés d'Arièja, en a rechión d'Occitania.
Seu de Bristón

A **seu d'a Santa y Indivisible Trinidat de Bristón**, u **seu de Bristón** (*The Cathedral Church of the Holy and Undivided Trinity* en anglés), ye una seu bispal situata en a ciudat anglesa de Bristón, en a rechión d'o Sud-ueste d'Anglaterra y condau de Bristón. A seu, que fue construyita en os sieglos XII-XIV, ye en estilo normando, un estilo romanico propio de territorios colonizatos por os normandos, de transición entre o romanico y o gotico, encara que mas amanato a o primer d'istos estilos.

L'edificio ye actualment d'a Ilesia anglicana, y ye a seu d'a diocesi de Bristón, establita en 1542 por os anglicanos. Sindembargo, a fundación yera anterior, y yera en realidat l'edificio principal d'un monesterio establito en 1140.

## Historia d'a seu de Bristón

L'edificio d'a seu fue construyito en 1140 con o nombre de **St Augustine's Abbey** u abadía de San Agustín, por Robert Fitzharding, un rico hombre local, que tamién fació construyir o castiello de Berkeley ta esfender os accesos ta Bristón y o estuario d'o río Severn. D'entre o sieglo XII se bi construyioron nuevos edificios de piedra, toz en estilo normando (nomás bi ha actualment a casa abacial y a sala capitolar, a mas d'una puerta d'estilo romanico que yera en as cambras de l'abat).

En 1216-1234, con o abat Dabid, se construyió a capiella de lady Elder (1220). En 1298-1332, con l'abat Edward Knowle se reconstruyió a parte oriental de l'abadía. L'abat John Newland (1481-1515) escomenzó a reconstrucción d'a nau, encara que ista reconstrución restó incompleta en 1539, cuan os anglicanos proclamaron a disolución d'as órdens monasticas, y a nau fue enderrocada.

Asinas, en 1542 l'antiga ilesia monastica se convertió en a seu d'una nueva diocesi, a diocesi de Bristón, que fue consagrata a la Santisma Trinidat.

En o sieglo XIX s'anyadió una nueva nau, disenyata por l'arquitecto George Edmund Street. Ista nau yera armoniosa con o conchunto arquitectonico medieval, y a ceremonia d'devantadera d'a nau estió o 23 d'octubre de 1877, encara que a portalada occidental con as suyas torres chemelas no se remató dica 1888.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial d'a Seu de Bristón.
*  Ficha en a pachina web ''Structurae.de''.
Cantons d'os Pireneus Orientals

Lista d'os 17 cantons d'o departamento d'os Pireneus Orientals, por districto :

## Composición actual (dende 2015)
### [[Districto de Ceret]] (6 cantons - [[subprefectura]] : [[Ceret]])

### [[Districto de Perpinyán]] (12 cantons - [[prefectura]] : [[Perpinyán]])

### [[Districto de Prada]] (4 cantons - [[subprefectura]] : [[Prada]])
* Cantón d'el Canigó (parti)
* Cantón d'els Pireneus Catalans
* Cantón de la Vall de l'Aglí (parti)
* Cantón de la Vall de la Tet (parti)

## Composición dica 2015
### [[Districto de Ceret]] (5 cantons - [[subprefectura]] : [[Ceret]])

### [[Districto de Perpinyán]] (20 cantons - [[prefectura]] : [[Perpinyán]])

### [[Districto de Prada]] (6 cantons - [[subprefectura]] : [[Prada]])

## Se veiga tamién
* Districtos d'os Pireneus Orientals.
* Lista de comunas d'os Pireneus Orientals.
Argelòs

**Argelòs** (*Argelòs* en occitán, *Argelos* en francés) puet estar:

***[[Argelòs (Biarn)|Argelòs]]**, una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos y rechión d'Aquitania.
***[[Argelòs (Landas)|Argelòs]]**, una comuna occitana en o departamento francés de Landas y rechión d'Aquitania.
Joan Coromines i Vigneaux

**Joan Coromines i Vigneaux**, naixito de Barcelona (Catalunya) o 21 de marzo de 1905 y muerto en Pineda de Mar (Maresme, Barcelona) o 2 de chinero de 1997, estió un filologo y lingüista catalán, que destacó por as suyas aportacions en os campos d'a Lingüistica, a Toponimia y a Onomastica, con obras muit conoixitas como l*'[[Onomasticon Cataloniae]]*, o *[[Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana]]* u o *[[Diccionario crítico etimológico de la lengua castellana]]*.

Por a suya trachectoria recibió muitos premios.

## Obra
*1931: *Vocabulario aranés*
*1954: *Algunes lleis fonètiques catalanes no observades fins ara*.
*1954: *El que s'ha de saber de la llengua catalana*.
*1954-1957: *[[Diccionario crítico etimológico de la lengua castellana]]*.
*1961: *[[Breve diccionario etimológico de la lengua castellana]]*.
*1965-1970: *Estudis de toponímia catalana*.
*1971: *Lleures i converses d'un filòleg*.
*1972: *Tópica hespérica. Estudio sobre los antiguos dialectos, el substrato y la toponimia romances*.
*1976-1977: *Entre dos llenguatges*.
*1980-1991: *[[Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana]]*, con Joseph Gulsoy, Max Cahner, Carles Duarte y Ángel Satué.
*1980-1991: *Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico*, con José Antonio Pascual.
*1990: *El parlar de la Vall d'Aran. Gramàtica, diccionari i estudis lexicals sobre el gascó*.
*1989-1997: *[[Onomasticon Cataloniae]]*.
Mayordombre d'o Reino d'Aragón

O **Mayordombre d'o Reino d'Aragón** yera o maximo oficial d'a Casa d'Aragón y teneba en as suyas atribucions o exercicio d'o gubierno y l'administración de Chusticia. L'orichen d'o cargo ye enta 1164 en o Reino d'Aragón, estando o Senescal o suyo equivalent en o Condau de Barcelona.

## Sieglos XII y XIII
En o sieglo XIII, a institución d'o Chusticia d'Aragón desplazó a la institución d'o Mayordombre d'o Reino en as funcions d'administración de chusticia, fácil que porque os mayordombres s'ocupaban sobretot de cuestions politicas. D'esta traza en as Corz d'Exeya de 1265 prefirioron esleír a lo Chusticia d'Aragón como chuez meyador entre o rei y a nobleza.
Darnius

**Darnius** (en catalán y oficialment) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 537 habitants (2006), en una superficie de 34,79 km² con una densidat de población de 15,44 hab/km².

## Cheografía
Darnius ye situato a 193 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de L'Arnera, El Barri del Pantà, Ricardell, El Veïnat d'Amunt y El Veïnat de Mont-roi.

Antiparte, Darnius muga a o norte con Agullana, é l'este con Biure, a o sud con Boadella i les Escaules y a l'ueste con Maçanet de Cabrenys.

## Historia
Darnius, citato en 983 (encara que ye fácil que o lugar ya esistiese d'antis mas), pertenexeba a o condau de Besalú.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes
{| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999"
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes
! style="background:#efefef;" | Lechislatura
! style="background:#efefef;" | Nombre
! style="background:#efefef;" | Partiu politico
|-
| align="center"|1979–1983
| 
| 
|-
| align="center"|1983–1987
| 
| 
|-
| align="center"|1987–1991
| 
| 
|-
| align="center"|1991–1995
| 
| 
|-
| align="center"|1995–1999
| 
| 
|-
| align="center"|1999–2003
| 
| 
|-
| align="center"|2003–2007
| 
| 
|-
| align="center"|2007–2011
| Jaume Madern Cruset
| Convergència i Unió
|align="center"|2011-2015
| Eduard Payra 
| Independents Darnius}

## Molimentos

* Ilesia de Santa María de Darnius, una ilesia d'estilo romanico, d'o siego XIII.
* Ermita de Sant Esteban del Llop, d'estilo romanico.
* Castiello de Mont-Roig.

## Vinclos externos

* Pachina web municipal de Darnius.
* Información de Darnius en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información de Darnius en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Hā

**Hā** ye a vintiseisena letra de l'alfabeto arabe, relacionata con a letra semitica *[[He]]*.

Representa un fonema equivalent a la traza castellana medieval de pronunciar a h- que proveniba d'a F- inicial latina y que ha sobreviviu en as trazas andaluzas y extremenyas de pronunciar a j velar castellana.

S'escribe con Hā بنو هود (os "Banu Hud").
L'Escala

**L'Escala** (*L'Escala* en catalán y oficialment, *La Escala* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 9.829 habitants (2008), en una superficie de 16,31 km² con una densidat de población de 602,64 hab/km².

## Cheografía
Colera ye situato a 14 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'a mar Mediterrania, en o golfo de Roses.

O termin municipal de L'Escala muga a lo sud con Torroella de Montgrí, en a comarca d'o Baixo Empordán.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Cinc Claus, Les Corts y Sant Martí d'Empúries.

## Historia
A localidat de L'Escala naxió en o sieglo XVII como un barrio d'os pescadors de Sant Martí d'Empúries, y dica o sieglo XVIII no tenió categoría de municipio, depenendo d'o municipio de Sant Martí d'Empúries.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos

*Ruinas de l'antiga ciudat griega d'Ampurias.
*Ilesia de Sant Martín d'Ampurias.

## Fiestas
*29 de chunio: Sant Pietro.
*16 de chulio: Fiestas d'o Carmen.
*2 de setiembre: Santa Masima.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*  Información en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
*  Confrairía de Pescadors de L'Escala.
*  Guía de l'Escala.

## Referencias
El Far d'Empordà

**El Far d'Empordà** (*El Far d'Empordà* en catalán y oficialment, *Alfar* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 510 habitants (2007), en una superficie de 8,98 km² con una densidat de población de 56,79 hab/km².

## Cheografía
El Far d'Empordà ye situato a 44 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fa parte a localidat de L'Oliva.

## Demografía

En 1515 encorporó l'Oliva, que yera clamada *les Olivas*.

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Sant Martín, d'os sieglos XII-XIII, d'estilo romanico.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal d'El Far d'Empordà.
*  Información d'El Far d'Empordà en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*  Información d'El Far d'Empordà en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Vilhèra (Pireneus Atlanticos)

:*Iste articlo ye sobre [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] de *'Vilhèra** situada en os **Pireneus Atlanticos**. Ta atros usos se veiga [[Vilhèra]].''


**Vilhèra*' (*Vilhèra* en [[Idioma occitán|occitán]], *Billère'' en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón de Vilhèra y Costalats de Juranson (en ye a unica comuna y a suya capital) y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.

A suya población yera de 12.804 habitants en o 2017 en una superficie de 4,57 km², con una densidat de población de 2.801,75 hab/km².

## Demografía

2006: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Lorient, d'os sieglos XIX-XX.

## Localidaz achirmanatas
*  Samianigo (Aragón).

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.

## Referencias
Benedet XVI

**Joseph Alois Ratzinger**, esleito Papa con o nombre de **Benedet XVI** (en latín *Benedictus XVI*, en italiano *Benedetto XVI*, en alemán *Benedikt XVI*), estió Papa d'a Ilesia Catolica dende o 19 d'abril de 2005 dica o 28 de febrero de 2013, cuan i renunció. Ye naixiu de Marktl (Bavera, Republica de Weimar, Alemanya) o 16 d'abril de 1927, y morió o 31 d'aviento de 2022 en a Ciudat d'o Vaticano. Antes de plegar ta Papa, estió bispe d'a diocesi de Múnich y Freising a mas de cardenal y deán d'o Colechio de Cardenals. Tamién estió prefecto d'a Congregación ta a Esfensa d'a Fe (l'organismo succesor d'a Inquisición).

L'11 de febrero de 2013, Benedet XVI anunció a suya renuncia a o Papato, efectiva dende o siguient día 28 de febrero, por razons de salut, estando-ne a primera renuncia d'un Papa en as zagueras 600 anyadas.

## Referencias

## Vinclos externos
Piniello

**Piniello** (en castellano *Piñiello*) é un llugar d'el municipio de Vall de Lierp, a la comarca de Ribagorza y la provincia de Uesca. No ten habitants dende fa anys.

## Cheografía

A la solana d'el macizo de Turbón, Piniello é alto d'el sarrau que fa de divisoria d'aiguas entre la cuenca hidrografica d'el barranco d'els Mollars, afluent de l'Esera ta ponent per la vall de Lierp y dimpués la vall de Bardaixín, y la d'el barranco de la Vall, que é afluent de l'Isabana y marcha ta llevant per la vall de la Ribera. Forman el llugar tres casas, en dos barrios, que se conoixen como **Piniello de Dal** y **Piniello de Baix**.

## Llengua

En estand chusto a'l puesto aon cambia la baixant, Piniello espingateya tamén a'l suposau llindero entre el catalán ribagorzano y l'aragonés ribagorzano, que de fet a la comarca no tene una boga cllara y forma parlars que son intercomprensibles. Manimenos, dende el punto d'envista academico s'ha citau que é per astí per aon é la división entre els dos idiomas, y ho que se parlaba en Piniello se va cllasificar en el catalán de transición ta aragonés, como tamé el de Reperós, que é mes t'abaix per la Ribera, mentres que ho que se charra d'aquí ta l'ueste se diu que é aragonés de transición ta catalán, como en Sarrat, Pueyo, Padarnín y a la cabecera municipal, Eixeya. Las diferencias son pocas y molt graduals a esta parte de Ribagorza.

## Toponimia

El nome de Piniello ven molt probablement d'el llatín <*PINUS*, «pino», en una forma diminutiva. La palabra muestra la diptongación caracteristica de la fonetica aragonesa: -IELLO.

## Festas

Con toz els llugars de la Vall, fan las festas de conchunta. Este é el calendario festivo de vall de Lierp:

*La **festa menor** é pa Santa Agueda, el 5 de febrero.
*13 de chunio, romería enta la ermita de Sant Antón.
*29 de chunio, romería enta la ermita de Sant Pedro en Padarnín.
*2 de chuliol, romería enta la ermita de la Virchen d'el Pueyo, entre Eixea y l'Obago.
*La **festa mayor** tradicionalment eba el 4 y 5 de setiembre. Actualment les festas con Semana Cultural se fan la semana antes de la zaguera d'agosto.

## Referencias
Farad

O **farad** u **faradio** (simbolo: F) ye a unidat de capacitancia electrica d'o Sistema Internacional d'Unidaz (SI), clamada asinas en a honor d'o fisico britanico Michael Faraday.

## Definición

O **farad** se define como a capacitancia d'un dielectrico que produz una diferencia de potencial d'un volt con una carga electrica estatica d'un coulomb. En unidaz d'o SI se puet representar como  s4 · A2 · m−2 · kg−1. Com l'ampere ye una relación entre o fluxo de corrient electrica d'un coulomb por segundo, una definición alternativa d'o farad sería a d'un ampere-segundo de carga a un volt. Asinas tenemos:

:\mbox{F}
= \dfrac{\mbox{C}}{\mbox{V}}
= \,\mathrm \frac{A \cdot s}{V}
= \dfrac{\mbox{C}^2}{\mbox{J}}
= \dfrac{\mbox{C}^2}{\mbox{N} \cdot \mbox{m}}
= \dfrac{\mbox{s}^4 \cdot \mbox{A}^2}{\mbox{m}^{2} \cdot \mbox{kg}}


## Explicación

Como o farad ye una unidat muit gran, en comparanza con os requerimientos habituals d'os dispositivos electronicos, a valura d'un condensador s'expresa a ormino en microfarads (μF), nanofarads (nF), u picofarads (pF). O milifarad no se gosa emplegar en a practica, asinas una capacitancia de 4,7−3 F se gosa representar como 4700 µF. As capacitancias muit chicotas, como as que s'emplegan en os circuitos integraus gosan espresar-se en femtofarads (un femtofarad ye igual a 1−15 F). En o caso d'os supercondensadors a capacitancia plega en l'orden d'os kilofarads.

No s'ha de confundir o farad con o faraday, una antiga unidat de carga desplazada hue por o coulomb.

A inversa d'a capacitancia se clama elastancia, y en unidaz d'o SI s'espresa en F−1, pero de traza no estandard de vegadas recibe o nombre daraf (farad escrito de revés).

Un condensador consiste en dos superficies conductoras, por un regular clamadas placas, deseparadas por una capa aislant, dita dielectrico. O primer condensador estió a botella de Leyden en o sieglo XVIII. L'acumulación de carga entre as placas constituye a capacitancia. Os condensadors modernos se fabrican con gran variedat de materials y tecnicas ta ufrir buena cosa de valuras de capacitancia, dende femtofarads dica o farad, con valuras de voltache d'entre pocos volts dica bels kilovolts.

## Multiplos

## Referencias