open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Autovía Mudéchar

L**'A-23** u **Autovía Mudéchar** (en valenciano *Autovia Mudèjar*, en castellano *Autovia Mudéjar*), tamién conoixita como *Autovía de Valencia a Francia por Aragón* o *Autovía Sagunto-Somport*,  ye una autovía de titularidat estatal que unirá Murviedro y o suyo puerto con o Túnel de Somport, trescruzando tot Aragón de norte ta sud y comunicando lo Pireneu central con o Mediterranio. En l'actualidat (2025), os trampos entre Murviedro y A Nau, y entre Samianigo y Chaca, son operativos.

Comunicará por tanto as ciudaz de Chaca, Samianigo, Uesca, Zaragoza, Teruel, Segorb y Murviedro, enlazando con l'Autovía d'a Mediterrania y l'Autovía d'o Nord-este.

## Trazato actual
D'os 445,36 kilometros que tendrá una vegata s'haiga finalizato as obras, 409,66 son actualment en funcionamiento, 16,3 en obras y a resta, 22,1 pendients de licitación d'obras y redacción de prochecto. Actualment o tiempo ta ir dende Murviedro ta Somport ye d'alto u baixo 4 oras y 10 menutos.

## Trampos





## Referencias
Mar de Banda

A **mar de Banda** ye una mar de l'Oceano Pacifico, en Asia sudoccidental, compartita por os países d'Indonesia y Timor Oriental, y situata entre os archipelagos de Sulawesi (u as Celebes), as Molucas y as islas d'a Sonda. Recibe o suyo nombre por as islas Banda, un grupo d'islas volcanicas d'Indonesia.

Abarca una superficie de unos 695.000&nbsp;km², con 1.000&nbsp;km d'este à ueste y de unos 500&nbsp;km de sud a norte. Cheograficament, fa parte de l'Oceano Pacifico, encara que ye separato d'ixe oceano por bels centenars d'islas y por os mars de Halmehera y Seram. A mar de Banda comunica con o mar d'as Molucas, o mar d'a Sonda y o mar de Timor.

A suya fondura maxima ye de 7.440 m, a man d'as islas Kai.

En ixa rechión bi ha a sobén tierratremos, por a confluencia de tres placas tectonicas, a placa tectonica d'Eurasia, a placa tectonica d'o Pacifico y a placa tectonica d'Australia. Asinas, un tierratremo o 1 de febrero de 1938 tenió una magnitut de 8,5 en a escala Richter.
El Milà

**El Milà** (*El Milà* en catalán y oficialment, *Milá* en castellano) ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 4,13 km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
El Milà ye situato a 166 metros d'altaria sobre o ran d'o mar, a una distancia de 8 km de Valls, a capital d'a comarca de l'Alto Campo; a 18&nbsp;km de Tarragona, a capital d'a suya provincia y a 112&nbsp;km de Barcelona, a capital de Catalunya.

O suyo termin municipal muga con Valls a l'este y a lo norte, con Alcover a l'este, a l'ueste y a lo sud, y con La Masó a o sud-este.

## Etimolochía
Seguntes o filologo Joan Coromines i Vigneaux, o nombre d'o lugar ye d'orichen chermanico.

## Historia
Ye posible que El Milà fuese propiedat d'o monesterio de Santes Creus en o sieglo XIII.

En 1194 o lugar yera propiedat de l'arcebispato de Tarragona. En 1391 o rei d'Aragón Chuan I cedió os suyos dreitos feudals a l'arcebispato.

Posiblement bi habió un castiello en o sieglo XI u sieglo XII, pero iste castiello no ye citato dica 1490, habitato por Beatriz d'Urrea.

## Economía
Bi ha agricultura de regano, especialment l'abellanera, y bi ha tamién agricultura de secano, mas que mas vinya, almendrera y olivera.

Ye tamién important en l'economía local l'avicultura y a ganadería, en especial a ganadería porcina.

Bi ha tamién una industria papelera.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Santa Ursula, de 1914, d'estilo neogotico, de 1914, construita dencima d'una ilesia anterior destruita en 1909 por un ciclón.
* *O Castiello*, un casal fortificato, d'estilo renaixentista.

## Vinclos externos
* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.

## Referencias
Club de Fútbol Atlético de Monzón

O **Club de Fútbol Atlético de Monzón** (en aragonés *Club de Fútbol Atletico de Monzón*) conoixito a sobén como **Atlético Monzón**, ye un club de fútbol aragonés, d'a ciudat de Monzón, en a provincia de Uesca. Establito en 1950, actualment chuga en a Tercera División RFEF (Grupo XVII).

## Estadio
O club chuga os suyos partidos en *Campo Municipal de Fútbol Isidro Calderón*, con capacidat ta 5.000 espectadors.

## Equipación
* **Primera equipación**: Camiseta royiblanca, pantalons azuls y calzas royas.
* **Segunda equipación**: Camiseta azul, pantalons blancos y calzas azuls.

## Entrenadors
:*Categoría prencipal:* Entrenadors de l'Atlético Monzón

## Historico de temporadas




## Datos d'o club

## Títols
### Títols nacionals
* **[[Tercera División]] (1)**: 2008/09  (Grupo XVII).

## Vinclos externos
Montferri

**Montferri** ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 19,15&nbsp;km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Montferri ye situato a 229 metros d'altaria sobre o ran d'o mar, y o suyo termin municipal ye trescruzato por o río Gaià. D'o termin municipal de Montferri fa parte o lugar de Vilardida.

O termin municipal de Montferri muga a lo norte con Vila-rodona; a lo nodeste con Rodonyà; a l'este con Masllorenç; a lo sud-este con Bonastre; a lo sud con Salomó; y a l'ueste con Bràfim y Vilabella.

## Historia
En epoca romana, bi abió minas de fierro.

En 1009 ye citato como propiedat d'o bispato de Barcelona.

O lugar ye citato en 1010, cuan ye donato a o monesterio de Sant Cugat.

O municipio fue creyato a prencipios d'o sieglo XX por a unión d'os antigos municipios de Puigtinyós y Vilardida, dica 1917 o suyo nombre estió *Puigtinyós*, adoptando en ixa calendata o nuevo nombre de *Montferri*, perteneixent a unatro lugar amanato, ya despoblato, con un castiello (o castiello de Montferri, hue clamato castiello de Rocamora).

En a Guerra d'o Francés o lugar quedó malparato.

En as Guerras Carlistas, o lugar estió un bastión d'os liberals.

## Economía
A economía d'o municipio ye basata en l'agricultura de secano (vinya, almendrera y olivera) y una chicota parte de regano (abellanera) y en l'abicultura y a ganadería (tocins).

## Demografía

1920 ye o primer anyo d'o censo, formau por a unión de Puigtinyós y Vilardida; os datos anteriors son a suma d'os dos antigos municipios.

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.

### Alcaldes

## Molimentos
* Santuario modernista d'a Virchen de Montserrat, obra de Josep Maria Jujol. Iniciato en 1926, fue dimpués abandonato y concluyito en os anyos 1990.
* Ilesia parroquial de Sant Bertolomeu, d'o sieglo XIV, con restos d'a primitiva ilesia romanica d'o sieglo XII.
* Castiello de Rocamora, documentato en 1072.

## Vinclos externos

* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.

## Referencias
Autovía d'o Nord-este

L**'A-2** u **Autovía d'o Nord-este** (d'antis mas *Autovía d'Aragón*) ye una d'as seis autovías radials d'Espanya. Comunica Madrit con Barcelona pasando por Guadalachara, Zaragoza y Leida entre muitas atras localidaz. Ista vía canaliza, a traviés d'o trampo La Jonquera - Barcelona de l'Autovía d'o Mediterranio, en gran meda o trafico procedent d'os puntos d'Europa situatos a l'este d'os Pireneus y que se dirichen prencipalment a lo centro d'a Peninsula Iberica incluyindo-ie Portugal.

## Trampos




## Referencias
Verdes de Aragón

Os **Verdes de Aragón** (en aragonés *Verdes d'Aragón*) un partiu politico verde (ecolochista) d'Aragón, establiu lo 10 d'abril de 1995.

## Vinclos externos
*Web oficial de Verdes de Aragón.
*Web oficial de l'Asamblea de Uesca.
Inocencio III

**Inocencio III**, naixito en Anagni (hue provincia de Frosinone, Lacio, Italia) en 1161 y muerto o 16 de chulio de 1216 en Perugia (hue provincia de Perugia, Umbría, Italia) estió un Papa d'a Ilesia Catolica, entre o 8 de chinero de 1198 y o 16 de chulio de 1216.

Naixito en una familia d'a nobleza italiana, estudió Teolochía en a Universidat de París y Dreito Canonico en a Universidat de Bolonya. O Papa Celestín III lo nombró cardenal, y dimpués d'a suya muerte fue esleito nuevo Papa, o 8 de chinero de 1198.

Mientres o suyo pontificato, o Papato s'anexionó Ravena, as Marcas, Ancona y l'antigo ducau de Spoleto. En 1198 reconoixió a la Orden Teutonica.

En 1204 coronó en Roma como rei d'Aragón a Pietro II. Estió promotor d'a Cruzata Albichense contra os dominios aragoneses en Occitania, morindo en 1213 o rei d'Aragón Pietro II en a batalla de Murel contra Simón de Monfort, aliato d'o Papa.

En 1215 convocó o IV Concilio de Letrán.

## Vinclos externos
Poblau iberico de Sant Antoni

O **poblau iberico de Sant Antoni** (en catalán *Poblat ibèric de Sant Antoni*) ye un chacimiento arqueolochico d'o pueblo iberico y de cultura iberica que se troba en o tozal de *Sant Cristòvol* a 1&nbsp;km d'a villa de Calaceit, en a comarca d'o Matarranya.

Excavau por l'arqueologo calaceitán Joan Cabré Aguiló y por Pere Bosch Gimpera (de l*'[[Institut d'Estudis Catalans]]*) entre os anyos 1903 y 1919, buena part d'os materials que se i troboron son en o Museu Arqueolochico de Barcelona. Actualment ya ye excavau de tot y se pueden veyer as dos fases d'a evolución d'o poblau.

A primera fase d'ocupación d'o poblau ye entre os sieglos V y IV a.C.; d'ista fase son os edificios que se troban en o cabalto d'o tozal. Entre os sieglos 
III y prencipios d'o II a.C s'enamplo lo poblau con nuevas casas situadas en o cabaixo y bellas estructuras defensivas como a muralla y os torretons.

A dentrada a lo poblau se feba por o norte, a on encara se puet veyer chunto a la muralla una basa ta plegar l'augua d'a plevia.

## Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico situau a una altaria de 588 metros dende o livel d'a mar a 16,90 m a o sud-ueste d'a esquina d'a ermita de Sant Antonio.

## Referencias

## Vinclos externos
* Ibers en Aragón.
Mont-ral

**Mont-ral** (*Mont-ral* en catalán y oficialment, *Montreal* en castellano) ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 34,69&nbsp;km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Mont-ral ye situato a 888 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a 21&nbsp;km de Valls, a capital d'a comarca de l'Alto Campo; a 35&nbsp;km de Tarragona, a capital d'a suya provincia y a 120&nbsp;km de Barcelona, a capital de Catalunya. D'o suyo termin municipal fan parte as localidaz de L'Aixàviga, El Bosquet, La Cabrera, La Cadeneta y Farena.

O termin municipal de Mont-ral muga a o norte con Montblanc; a o nord-este con La Riba; a l'este con Alcover; a o sud-este con Alcover; a lo sud con Vilaplana; a o sud-ueste con Vilaplana; a l'ueste con Prades y Capafonts; y a o nord-ueste con Montblanc.

## Historia
Enta mediatos d'o sieglo XII fa parte d'o condau de Barcelona.

## Economía
Historicament, l'actividat economica prencipal estió a ganadería, prencipalment a ganadería bovina, con una agricultura marguinal por l'altaria d'o lugar, amás d'a silvicultura.

Modernament, o turismo s'ha convertito en una actividat economica important.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: *MUNICAT*, en a pachina web d'a *Generalitat de Catalunya*.


### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Satn Per, d'estilo romanico d'o sieglo XII, reformata en o sieglo XVIII.
*Ilesia de Sant Andréu, d'estilo romanico, tamién d'o sieglo XII, en Farena.
*Casa d'os contes de Prades en Aixàvega.

## Vinclos externos

* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Purroi de la Solana

:*Este articlo tracta sobre *'Purroi**, lugar de [[Ribagorza]]. Pa atros emplegos de lo toponimo **Purroi**, veyer **Purroi (desambigación)**.''


**Purroi de la Solana*' (en [[idioma catalán|catalán]] *Purroi*, en [[idioma castellano|castellano]] *Purroy de la Solana*) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] situato a una [[distancia]] de 6 [[km]] de [[Benavarri]] y perteneixient a este [[municipio]] situato en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]] y [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]]. La suya [[Población humana|población]] ye de 46 habitants ([[2020]]).
== Toponimia ==
*Purroi* ye una contracción de *Pui roi*, que en [[catalán ribagorzano]] significa "[[pueyo]] royo". Se troba tamién como macrotoponimo en la [[Comunidat de Calatayú]] (*Purroi*), y como microtoponimo en los [[Monegros]] (*Punta de Purroi''). L'apelativo "de la Solana" reflecta que lo barrio nuevo de Purroi s'ha iu fendo baixo ixe pueyo con una orientación con mas sol.

## Cheografía
Ye situato a 878 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar. En Purroi bi ha dos barrios, l'antigo Purroi u Purroi Viello en lo cabalto d'un pueyo, y lo que ha iu fendo-se dende a canto de la carretera dende la decada de 1970, a una altaria mes baixa.

## Puestos d'intrés
*Capiella de Nuestra Sinyora d'el Plan.
*Ilesia de Sant Chusto y Pastor, con base romanica, refeita en lo sieglo XVIII y esboldregada en la decada de 1970.

## Fiestas
*Zaguer cabo de semana d'Agosto, en honor a Sant Chusto y Sant Pastor.

## Referencias
Pilzán

**Pilzán** (localment *Pilsà*, en catalán *Pilzà*) ye un lugar aragonés perteneixiént a lo municipio de Benavarri, situato en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.

La suya población ye de 27 habitants (1991).

## Cheografía
Pilzán ye situato a 905 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 12 km de Benavarri, la capital de lo suyo municipio.

### Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico a una altaria de 924 metros dende o livel d'a mar situau en a parti alta d'o lugar, chunto a o deposito d'augua. Amás se troban tamién bellas casas y as enrunas d'o torretón de l'antigo castiello.

## Toponimia
Lo suyo nombre fa referencia a un posible terratenient romano y presenta la terminación án de pertenencia.

## Referencias
Roldán

**Roldán**, historicament,  estió un comandant d'os francos a lo servicio de Carlos Magno muerto en a batalla de Roncesvals o 15 d'agosto de 778.

Roldán yera sobrín de Carlos Magno (fillo de donya Chisela de Francia, chermana de Carlos Magno).

A leyenda ha bordato la suya historia en o relato epico d'o noble cristiano muerto por fuerzas islamicas, que fa part d'a tematica d'a Francia medieval. O escayeixer de Roldán se narra en a *[[Canción de Roldán]]*, un poema encara no bien calendato de tot, pero que se crei que ye de entre o 1086 y o 1104. Seguntes esta canción Roldán ye armato con un olifant y una espata dita *[[Durendart]]*. En a canción puet veyer-se una notable propaganda enta o cristianismo d'as Cruzatas, amostrando-se a postura d'a epoca, que o cristianismo ye a verdat y o islam ye a error. Pueden descubrir-se-ie tamién ciertas intertextualidaz entre a obra y a Biblia, comparando, por eixemplo, a muerte santa de Roldán con o martirio de Cristo. 
 
Cuantas leyendas sitúan lo suyo enrueno en en diversos puestos. Una narra que Roldán y los suyos companyers Oliveros y lo bispe Turpín, prencipals personaches d'a *Canción de Roldán*, estioron enronaus en a suya basilica, consagrada a Sant Román, que yera en o puesto de l'actual ciudadela y que los suyos restas son visibles encara en l'actualidat.  Otra version sitúa lo suyo enrueno en la actual capiella de Sancti Spiritus situada en Roncesvals y conoixida comunment como lo *silo de Carlomagno*, an  estioron enronaus beluns d'os guerrers francos que suposadament murioron en a Batalla de Roncesvals.  

En Orlando, una historia posterior d'un personache muito popular en verso italiano, sobretot en o sieglo XVI leva a la epica *[[Orlando furioso]]*, de Ludovico Ariosto, como continación de l' *Orlando enamorato*, de Boiardo.

## Roldán en as mitolochías pirenencas
Este personache ha estato rodeyato dende fa sieglos por un aura mitolochica, y recollito en as mitolochías pirenencas. Por ixo podemos trobar en os Pireneus entre Roncesvals y Mezkiritz os clamatos *Pasos de Roldán*, en a costa debant d'Hendaya as *Rocas de Roldán*, suposatament chitatas por él dende as Penyas de Aia (*Aiako Harria*) u a Breca de Roldán, en o Parque Nacional de Ordesa y d'as Tres Serols. En a mitolochía catalana ha fosilizato como *Rotllà* u *Rotlà*, un chigant que luita contra os sarracins.

## Se veiga tamién
* Palacín.
* Canción de Roldán.
* Breca de Roldán.

## Referencias

## Vinclos externos
Luciano Tesi

**Luciano Tesi** ye un astronomo italiano naixito en 1931, director de l'Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese, que ye o descubridor de muitos asteroides.

O asteroide (15817) Lucianotesi ye nombrau en o suyo honor.

## Asteroides descubiertos




## Referencias
Nulles

**Nulles** ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 10,61&nbsp;km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Nulles ye situato a 231 metros d'altaria sobre o ran d'o mar, a 8,5&nbsp;km de Valls, a capital d'a comarca de l'Alto Campo y d'o suyo partiu chudicial; y a 17,5&nbsp;km de Tarragona, a capital d'a suya provincia. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Bellavista y Bellavista.

O termin municipal de Nulles muga a l'este con Vilabella; a o norte con Puigpelat; a l'ueste con Vallmoll y a lo sud con La Secuita y Renau.

## Historia
A primer cita de Nulles en a documentación historica ye en 1165.

Dependió d'a baronía de Vallmoll, en 1632 d'o condau de Savallà y en 1763 d'o condau de Perelada.

## Economía
A economía de Nulles ye basata en l'agricultura, especialment en o cultivo d'a vinya, y en l'avicultura y a ganadería (tocins).

Bi a tamién en Nulles bellas bodegas dedicatas a la elaboración d'o *[[cava]]*.

## Comunicacions
O suyo termin municipal ye trescruzato por o ferrocarril de Valls ta Barcelona por Vilanova i la Geltrú, con estación en Nulles.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Restos d'o castiello de Nulles.
* Ilesia parroquial de Sant Chuan Baptista, d'o sieglo XVI, reconstruita en o sieglo XVIII en estilo barroco.
* Edificio d'a Cooperativa Vitivinicola, obra modernista de 1919 de l'arquitecto Cèsar Martinell, restaurata en os anyos 1990.

## Fiestas
* 20 de chinero: Fiesta d'hibierno, por Sant Sabastián.
* 15 de mayo: Sant Isidro Labrador.
* 25 de chunio: Fiesta mayor.

## Se veiga tamién
* Linia 200 d'Adif.
** Baixadero de Nulles-Bràfim.

## Vinclos externos

* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.

## Referencias
Ducau de Saxonia

O **ducau de Saxonia** estió un ducau etnico que existió dica 1180 y ocupaba la mayor parte d'o norte de l'actual Alemanya. Ocupaba l'aria d'os modernos estaus de Baixa Saxonia, Renania d'o Norte-Westfalia, Schleswig-Holstein y Saxonia-Anhalt. Con o duque Enrique o Lión se li adhibió l'aria de Mecklemburgo-Pomerania Ocidental.
Saxonia (desambigación)

**Saxonia** puet referir-se a diferents entidaz territorials en diferents localizacions en a zona d'o río Elba tanto de tiempos d'o Sacro Imperio Romano Chermanico como de l'Imperio Alemán u estaus actuals d'Alemanya:

***Baixa Saxonia***, *Niedersachsen*
* Baixa Saxonia, un estau federal alemán localizato en o baixo Elba, a lo nord-ueste de Saxonia-Anhalt, que d'alto u baixo coincide con l'antigo territorio d'os saxons.
* O Ducau de Saxonia, un ducau etnico (dica 1180).
* Viella Saxonia, l'orichen d'os saxons e anglosaxons .

***Estau Libre de Saxonia***, *Freistaat Sachsen*
* O Estau libre de Saxonia, un estau federal alemán en l'Alemanya Oriental, recreyato en 1990, que tamién existió entre 1918 y 1934.
* O Reino de Saxonia, o suyo estato predecesor (1806–1918).
* O Electorau de Saxonia, o suyo predecesor aproximato (1356–1806).
***Saxonia-Anhalt***, *Sachsen-Anhalt*
* Saxonia-Anhalt, un estau federal alemán localizato a lo nord-ueste d'o Estau de Saxonia.
* A Provincia de Saxonia en o Reino de Prusia, o suyo predecesor dica 1945, cedito por lo Reino de Saxonia a Prusia en 1816.
Chutlandia

**Chutlandia** (en danés: *Jylland*; en alemán: *Jütland*; en Baixo saxón d'o norte: *Jüütland*; ye una peninsula europea que ye a parte occidental y continental de Dinamarca, y tamién una d'as tres rechions historicas de Dinamarca. Tamién comprene l'estremo norte d'Alemanya. A l'este ye a Mar Baltica, a l'ueste ya a Mar d'o Norte y a lo norte un brazo de mar clamato Kattegat. Tamién se clama *Peninsula Cimbrica*.

## Etimolochía
O suyo nombre fa referencia a os chutos, un pueblo chermanico y a *land* u *tierra* en as luengas chermanicas. Ye asinas *a tierra d'os chutos*.

O nombre de *peninsula Cimbrica* fa referencia a unatro pueblo chermanico, os cimbrios.

## Vinclos externos
Alchihad

L**'alchihad** u **chihad** (ﺟﻬﺎﺩ, en arabe) ye un concepto esencial d'o Islam relacionato con a guerra santa pero que puet tener tot un ventallo de significatos dende luita espiritual dica luita militar.

Alchihad amaneix a sobén en l'Alcorán como *al-chihad fi sabil Al·lah*, "combatir en o camín de Dios". Una persona embrecata en l'alchihad ye un *[[Muchahid]]* (en plural *[[Muchaidín]]*). En l'"Alchamiau d'Urreya" se puet leyer una vegada *alchihad*, con letra chim:

Una parte d'os expertos sunnitas a vegatas se refieren a este deber como o seiseno pilar d'o Islam. En o chiismo doceno l'alchihad ye una d'as 10 practicas d'a relichión.

## Referencias
Muchahid

Un **muchahid** (en plural **muchahidín**, en arabe, *ﻣﺠﺎﻫﺪ* en plural *ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻦ*; *muchāhid*, plural *muchāhidīn*) ye un musulmán que fa l'alchihad, un combatient musulmán u combatient por l'Islam.

## Uso
Entre os periodistas que escriben u parlan en luengas occidentals como o castellano s'ha cheneralizato o emplego d'a palabra presa de l'arabe en plural (*muyahidín*), que se fa servir en singular y en fan como plural *muyaidines*. En publicacions mes especializatas u academicas se prefiere fer servir o singular orichinal.

A palabra *muchahid* (con a grafía francesa *moudjahid*) s'emplegaba ya en a Guerra d'Alcheria pa charrar d'os alcherins que luitaban contra os franceses. Sindembargo a palabra s'ha feito famosa con enchaquia d'a invasión sovietica d'Afganistán en 1980. Os *muchahidín* yeran un exercito irregular entrenato y financiato por Arabia Saudita y Estaus Unius que luitaban contra l'Exercito Royo sovietico y o rechimen pro-sovietico de Mohammad Nachibul·lah. Dimpués ixos *muchahidín* esdebinioron talibans.

En Irán existen os Muchahidín d'o Pueblo, a mes important d'as organizacions armatas d'oposición a la republica islamica, que luitó tamién contra o rechimen d'o shah. La suya ideolochía se califica a vegatas de hibrido d' islamismo y marxismo.

En Bosnia deciban muchahidín a los voluntarios internacionals musulmans que combatioron chunto a las tropas musulmanas locals en a guerra de 1992-1995.

En o conflicto entre islamistas y revolucionarios en Alcheria se fa servir *muchahid* como sinonimo de combatient opuesto a los islamistas.
Soldán

**Soldán** (de l'arabe **سلطان sulṭān**, y iste de سلطة *sulṭa*: «poder») ye un títol que se fa servir en bels países islamicos equivalent a lo títol de rei u monarca (encara que no se traduz, pus un rei propiament dito ye en arabe un *malik*). Literalment significa «qui exerce o poder», y en o suyo orichen estió una traza de referir-se a caudiellos militars, por un regular d'orichen turquico, que exerceban o poder *de facto* en territorios nominalment gobernaus por o califa. Dimpués se convertió en un títol.

O primero en levar oficialment o titol estió Mahmud de Gazna, d'a dinastía d'os gaznauís, gaznavís u gaznavidas (998 - 1030), qui gobernó dende l'actual ciudat afgana de Gazni uns dominios que iban dende o Gangas dica Mesopotamia.
El Pont d'Armentera

**El Pont d'Armentera** (*El Pont d'Armentera* en catalán y oficialment, *Pont d'Armentera* en castellano) ye un municipio catalán situau en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 21,65&nbsp;km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
El Pont d'Armentera ye situau a 349 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a 18&nbsp;km de Valls, a capital d'a comarca de l'Alto Campo y d'o suyo partiu chudicial; a 36&nbsp;km de Tarragona, a capital d'a suya provincia y a 110&nbsp;km de Barcelona, a capital de Catalunya.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Selmella.

## Historia
Se piensa que o lugar, que yera l'orichen de l'acueducto ta levar l'augua ta Tarragona dende o río Gaià, yera habitato en epoca de l'Imperio Romano.

A primer noticia d'o puent que da nombre a o lugar ye en 980, anque a carta de repoblación d'a villa ye d'o sieglo XII.

Formó parte d'o termin d'o castiello de Querol, cedito a Guerau Alemany de Cervelló en 1112 por Remón Berenguer III, conte de Barcelona.

En o sieglo XV a villa perteneixeba a o monesterio de Santes Creus.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web municipal.
*  Información d'El Pont d'Armentera en a pachina web d'a *[[Cheneralidat de Catalunya]]*.
*  Información El Pont d'Armentera en a pachina web de l*'[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.

## Referencias
Khadicha

**Khadicha** (pronunciato */xa.'di.t∫a/*, 555? - A Meca, 619) estió a primera muller d'o profeta musulmán Mahoma. Se casó con él cuan ella teneba cuaranta anyos y Mahoma vinticinco.

Khadicha yera una viuda rica d'a tribu quaraisí, a lo servicio d'a cual entró o profeta pa dimpués prener-lo como marito. Lo aduyó con la suya fortuna en a propagación d'a nueva doctrina.

D'os siet fillos que tenioron, tres ninas y tres ninos, només Fatima plegó a la edat adulta y se casó con o cuarto califa Ali Ibn Abi Talib. Seguntes a tradición yera muito polita, y atamas d'a suya edat, enamoró a Mahoma. L*'[[Alcorán]]* presenta esta relación como eixemplo d'a suprema dita, modelo pa os musulmans.

En a obra de Mohamad Rabadán, en castellano con aragonesismos, s'escribe *Addicha* con a caracteristica adaptación d'arabismos en aragonés cambiando o fonema d'a letra chim por o fonema africato d'o digrafo ch.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Chenealochía de Khadicha.
Nachaf

**Nachaf** (النجف en arabe) ye una ciudat d'Iraq a 160&nbsp;km de Bagdad, capital d'a provincia An-Nachaf y con una población estimata de 900.600 habitants en 2008.

Y ye o Mausoleu d'Alí, por ixo ye o tercer puesto sagrato pa os chiitas, dezaga d'A Meca y Medina y por debant de Kerbala. Tamién ye o centro politico d'a comunidat chiita d'Iraq.
Autopista Carinyena-Gallur

L**'ARA-A2**, **Autopista Carinyena-Gallur** u *Seiseno Cinturón de Zaragoza* será un trampo d'autopista de bels 58&nbsp;km que unirá l'A-23 u *Autovía Mudéchar* en Carinyena con l'AP-68 y l'A-68 en Mallén.

## Estratechia
A construcción d'ista autopista mirará d'evitar que a gran cantidat de trafico pesato que va dende o Levant dica o País Basco y Navarra tienga que pasar por Zaragoza, escusando dica 30&nbsp;km de recorrito. Amás tamién se quier levar por ista autopista o trafico pesato que agora ba por carreteras segundarias que pasan por meyo de poblacions.

Probablement sía una autopista de peache.
Berbería

**Berbería** u **Costa berberisca** ye o termin que os europeus feban servir dende o sieglo XVI dica o XIX pa referir-se a las rechions costeras de Marruecos, Alcheria, Tunicia y Libia, ye dicir, l'actual Magreb, fueras d'Echipto. O nombre deriva d'os berbers, alavez ditos *berberiscos*. En Occident, o termin s'emplega por un regular pa parlar d'os piratas y os comerciants d'esclavos que poblaban ixas costas y basaban en estas actividaz a suya economía y que suposaban una amenaza costant pa as embarcacions comercials y dica as ciudaz costeras d'a Mediterrania.

Berbería cuasi nunca no ha teniu un gubierno unificau. Dende o sieglo XVI enta debant, se trobó dividida entre entre Marruecos, Archelia, Tunicia (huei Túniz) y Tripolitania (huei parte de Libia). Entre os gubernants mes celebres d'estos territorios estioron o Paixá u Bei d'Archel, o Bei de Túniz y o Bei de Tripoli, toz ellos tributarios d'o Soldán de l'Imperio Otomán, pero con gran autonomía de gubierno.

En a historia d'Espanya, a rechión tien una gran relevancia como patria d'acollida d'os moriscos, que desarrolloron actividaz de piratería en ixas envueltas de Felipe III y Felipe IV dimpués d'a suya expulsión. Salé, por eixemplo, estió gobernada por piratas berberiscos, que aproveitando as conoixencias d'as costas espanyolas d'os moriscos, atacoron o Levant espanyol en buena parte d'o sieglo XVI.

## Berbería en fuents aragonesas
Se fa mención de Berbería en o "*[[Libro d'el Trasoro]]*", en o capítol 27 cuan parlan d'Aleixandre lo Gran:

Tamién en a "*[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]*".

## Referencias
Tierra d'a Bârsa

A **Tierra d'a Bârsa**, (*Ţara Bârsei* en rumano, *Burzenland* en alemán, *Barcaság* en hongaro), tamién dita *Depresión d'a curva carpatica* u *Depresión de Braşov*, ye una rechión historia y etnografica d'o sud-este de Transilvania, con Braşov como ciudat mes important. A denominación provién d'o río Bârsa, (*Burzen*), afluent d'o río Olt.

## Cheografía
Cheofraficament, a Tierra d'a Bârsa ye una depresión que bi ha en l'interior de l'Arco Carpatico u Chinollo Carpatico, mugata por as localidaz de Apaţa a lo norte, Bran a lo sud, Vlădeni a l'ueste y Prejmer a l'este. Muitos ríos, torrents y garonas l'atraviesan, y lo río Olt fa de muga en una buena part.

## Historia

 
Habitada dende tiempos antigos, en 1211 a rechión fue donada a la Orden Teutonica por part d'o rei Andreu II d'Hongría, pa defender a muga contra ataques d'os cumans. Os teutons debantoron muitos castiellos en ixa zona y i trayoron pobladors saxons. En 1224 os caballers teutons preboron de desvinclar-sen d'Hongría y se sozmetioron a lo Papato, y por ixo Andreu II los forachitó en 1225, pero deixando que se quedasen os saxons, que se convertioron en un poder economico en a zona. Dimpués d'a 1918, en o contexto d'a fin d'a Primera Guerra Mundial, a Tierra de Bârsa pasó a fer part de Rumanía chunto con tota Transilvania.
Placa tectonica

**Placa tectónica** u **Placa litosférica** ye un fragmento de litosfera que se desplaza como un bloque tierco sin presentar deformación interna sobre l'astenosfera d'a Tierra.

A tectonica de placas ye a teoría que explica d'una traza coderent a estructura, historia y dinamica d'a superficie d'a Tierra. Seguntes esta teoría a litosfera (a parte superior mes frida y tierca d'a Tierra) ye fragmentata en una serie de placas d'a mesma traza que recholas que se desplazan sobre a parte mes fluyida d'o manto, dita astenosfera. Bi ha 12 grans placas y bellas placas menors u microplacas. En as marguins d'as placas se concentra actividat sismica, volcanica y tectonica por haber-ie diferents tipos contacto entre placas que se mueven (converchents, diverchents y transformants). Esto fa que se formen grans cordeleras y cuencas.

## Contactos entre placas
Os diferents tipos contactos entre placas se clasifican d'alcuerdo con o movimiento relativo que se i produce. Entre dos placas no siempre lo contacto será o mesmo en tota a longaria en a que mugan. Os tipos son:
***[[Contactos diverchents]]** u **[[contactos constructivos|constructivo]]s**: as dos placas se deseparan y se creya litosfera nueva en o espacio vueito que deixan.
**Dorsal centro-oceanica: as dos placas que se deseparan son de crosta oceanica producindo-se l'ixamplamiento d'o fondón oceanico.
**Rift intra-continental: as dos placas que se deseparan son de crosta continental.
***[[Contactos converchents]]** u **[[contactos destructivos|destructivo]]s**: se produce una aproximación entre as dos placas y una d'as dos queda debaixo.
**Subducción: una placa de crosta oceanica se funde en o manto terrestre baixo l'atra placa, que puet estar de crosta oceanica, continental u de transición.
**Obducción: una placa de crosta continental puya encima d'atra placa tamién de crosta continental fendo-se un orochén de colisión.
***[[Contactos transformants]]**: se produce un movimiento lateral entre as dos placas en un plano horizontal a traviés d'una falla transformant.

## Bibliografía
* Francisco Anguita Virella, Fernando Moreno Serrano. *Geología. Procesos Internos*. Edelvives. Madrit 1978.
* Francisco Anguita Virella, Fernando Moreno Serrano. *Procesos Geológicos Internos*. Editorial Rueda. Madrit 1991.
* Seiya Uyeda. *La nueva concepción de la Tierra: Continentes y océanos en movimiento*. Blume ecología, 1980.
Tectonica de placas

A **tectonica de placas ** ye uno d'os paradigmas d'a cheolochía moderna y explica como a litosfera ye crebata horizontalment en placas que se mueven sobre l'astenosfera orichinando buena part d'os procesos cheolochicos internos en as suyas marguins.

D'esta traza s'explica:
* A Orochenesi, formación d'as cadenas montanyosas.
* O vulcanismo, y en cheneral o magmatismo.
* L'actividat sismica, os tierratremos.
* A topografía submarina.
* A distribución de ciertos tipos de metamorfismo.
* A deriva continental.
* L'ixamplamiento d'o fondón oceanico.

Procesos y fenomenos que se concentran en zonas concretas d'o planeta.

## Se veiga tamién
* Tectonica.

## Vinclos externos

*  This Dynamic Earth- The history of the Plate tectonics.
* Simulación d'a deriva d'os continents.
Torrent

:*Este articlo ye sobre una corrient d'augua en una zona montanyosa; pa atros usos, se veiga *'Torrent (desambigación)**''.


Un **torrent** ye una corrient d'[[augua]] en una zona [[Montanya|montanyosa]], con fuertes pendients, [[caudal]] irregular y que puet tener gran capacidat d'[[erosión]]. Ye un termin muito emplegato tanto en [[hidrografía]] y [[cheomorfolochía]], como en o campo mes cheneral d'a [[cheografía fisica]]. A sobén se fa servir como sinónimo de [[Barranco (cheografía)|barranco]] encara que este zaguer termino pareix tener una relación mes estreita con o [[cauz]] d'un torrent que con a corrient fluvial suya. Tamién se fa servir muito a sobén, sobre tot en a parte oriental d'a [[peninsula Iberica]] o termin d'orichen [[Idioma arabe|arabe]] ''[[rambla]]'', que s'ha de considerar un tipo especial de torrent tipico d'o [[clima mediterranio]].

== Parz d'un torrent ==
As partes tipicas d'un torrent son: 
* [[Compleganza de recepción]], on se recullen as auguas mientres as [[plevia]]s, tiene forma d'[[embasador]].
* [[Canal de desaugüe]], on o cauz se fa mes estreito y profundo, al acentuar-se a erosión vertical. Forma una val en **"V"*' tipica cuan o suyo orichen ye exclusivament fluvial.
* [[Cono de dechección]] u [[ventallo aluvial]], on s'acumulan os [[sedimento]]s (bloques, [[ruellos de glera]], [[grava]], [[arena]]) carreyatos por as auguas d'o torrent mientres l'[[Creixida (hidrolochía)|aguaduito]], que s'acumulan en forma de ventallo cuan plegan a zonas de menor pendient, por un regular, en o fondo d'a val principal. Puede intuir-se o cambio brusco de pendient a on encomienza o cono de dechección.

== Tipos de torrents ==
* Torrents de deschelo.
* Torrents d'a compleganza alta d'un río u *Garonas*.
* [[Clamor]]s.
* Torrents mediterranios u *Ramblas*.

== Toponimia ==
A parola *torrent* deriva d'o [[idioma latín|latín]] *TORRĔNTEM*, que por vía patrimoninal da *Torrient* y por vía culta *Torrent*. En os textos escritos medievals escritos en [[latín medieval|latín]] y en [[aragonés medieval|aragonés]] se puede veyer *torrente* (forma latina orichinal), *torrent* ([[cultismos en l'aragonés|cultismo]]) y *torrient* ([[fonetica aragonesa|forma patrimonial]]): 



En macrotoponimia bi ha toponimos relacionaus con os torrents como [[Terrient]] en a [[Sierra d'Albarracín]] y [[Torrent de Cinca]] en o [[Baixo Cinca]]. En microtoponimia ye posible veyer as formas patrimonials diftongadas en poquez casos como *(Barranco de) La Torrient* y *Torrient del frío'' en Ambel, (sin pronunciar-se a -t final).

## Referencias
Purroi (desambigación)

**Purroi** talment siga una contracción de "pueyo royo" a traviés d'a variant *[[Pui (desambigación)|pui]]* y puet estar:
***[[Purroi (Zaragoza)|Purroi]]**, lugar d'o municipio de Morés (Zaragoza).
***[[Purroi de la Solana]]**, lugar d'o municipio de Benabarri (Uesca).
***[[Punta de Purroi]]**, un pueyo de 632 metros d'altaria que bi ha entre Pallaruelo de Monegros y Monegriello.
Tercera División d'Espanya - Grupo XVI (2005/06)

La **temporada d'a [[Tercera división espanyola]] 2005/06 (grupo 16)** de fútbol prencipió lo 28 d'agosto de 2005 y remató lo domingo 28 de mayo de 2006.

## Clasificación

**Pts** = Puntos; **Ch** = Partius Chugaus; **G** = Partius Ganaus; **E** = Partius Empataus; **P** = Partius Perdius; **GF** = Gols Anotaus; **GC** = Gols Recibius

## Veyer tamién
*Temporadas d'o grupo aragonés d'a Tercera División d'Espanya (fútbol)
*Organización d'o fútbol en Aragón
Puigpelat

**Puigpelat** ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 9,48 km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Puigpelat ye situato a 115 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 7 km de Valls, a capital d'a suya comarca y partiu chudicial.

O suyo termin municipal ye formato por as localidaz d'Els Arcs, Les Boveres, La Planella y Sant Joan de Ruanes.

### Mugas
O termin de Puigpelat muga a lo norte con Alió, a l'este con Bràfim; a lo sud con Vilabella y Nulles; y a l'ueste con Valls.

## Historia
En o termin municipal de Puigpelat bi ha restos arqueolochicos romanos, en forma de villas romanas y sepulcres. Tamién ye trescruzato o suyo termin por l'acueducto ta portar l'augua ta Tarragona.

En o sieglo XII, o lugar fació parte d'a baronía de Vallmoll, cedito a la Orden de Sant Chuan de Cherusalén. Os sanchuanistas bi construyioron a ilesia de Santa María d'o Hespital (*Santa Maria de l'Hospital* en catalán), centro d'o lugar de Puigpelat.

A primera cita d'o lugar ye en 1184.

O lugar de Puigpelat yera amurallato; hue ye visible una d'as puertas d'a muralla medieval.

En 1831 s'abolió o feudalismo, y a relación con os hespitalers despareixió.

A ermita fue albandonata, y dica 1920 os suyos restos yeran aprofitatos ta as obras d'as *[[Pardina|masías]]* amanatas.

## Economía
A economía de Puigpelat ye basata en l'agricultura de secano. Historicament bi habió cerials, pero modernament l'almendrera ha substituyiu iste cautivo. Tamién bi a olivera, y algo d'abellanera en o regano (o 5% d'o termin municipal).

A ganadería ye centrata en l'avicultura y a cría de tocins.

Dende os anyos 1980, bi ha tamién bella industria.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Santa Maria, d'estilo neoclasico, de 1784. Bi habió una virchen d'o sieglo XIII, d'estilo romanico, hue conservata en o Museu Diocesano de Tarragona.

## Fiestas
* 20 de chinero: Sant Sabastián.
* Segundo cabo de semana d'o mes d'agosto.

## Vinclos externos
* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.

## Referencias
Fridas (Castellón)

**Fridas** (*Fredes* en catalán y oficialment en castellano) ye un lugar de lo municipio de la La Pobla de Benifazán, en la comarca de lo Baixo Mayestrato y provincia de Castellón (País Valenciano).

## Toponimia
La forma aragonesa de lo toponimo ye documentada ya en 1236, cuan Blasco d'Alagón donó los lugars de Fridas y Lo Boixar a Domingo Belenguer.

## Cheografía
Ye cerca de la muga provincial con la provincia de Teruel y la provincia de Tarragona, y por tanto de lo Tozal dels Tres Reis, a 1.090 metros d'altaria dencima de lo  Ye situato a 878 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar.
, a una distancia de 5,6 km de La Pobla de Benifazán, la capital de lo suyo municipio.

En vechetación bi ha pinars de pin royo, pero cerca de lo lugar bi ha fayars relictos que antes d'un gran incendio forestal entre los sieglos XIX y XX plegaban dica cuasi lo nuclio habitau.

Bi ha un camín tradicional ta Beceit que se clama en ixe lugar de lo Matarranya *Lo Camí de Fredes*. Este camín pasa por Formenta y por lo despoblau de Refalgarí.

## Atras informacions
Bi ha una zona de chaletz a 1&nbsp;km de lo lugar y un restaurant de montanya.
Corachán

**Corachán** (*Coratxà* en catalán) ye un lugar de lo municipio de la La Pobla de Benifazán.

## Toponimia
Lo toponimo *Corachán* ye mozarabe y se relaciona con lo latín *[[Cuiraza|CORIACEA]]*, habendo estau transmeso por l'arabe con numero dual (*corachani*). Apareixe en la carta de población de Castiel de Crabas de 1239 como *Choraxam*.

## Cheografía
Ye a 3 horas a piet dende Herbers, en lo cabo d'un cuello, en la vesant de lo río Tastavins, tamién cerca de Penyarroya.

## Historia
En lo zaguer tercio de lo sieglo XX yera cuasi despoblau y no mes i quedaba *una pastora* (*pastor* que ye como se diz a la chent de montanya en bella parla tortosina). Parte de la población emigró ta Val de Robres u atras localidaz de la comarca de lo Matarranya, atra parte emigró ta localidaz costeras de lo Norte de Castellón.

## Fiestas
**[[Pentecosta]]* u *[[Pentecosta|Pascua granada]]*
*Sant Chaime.

## Referencias
Lo Boixar

**Lo Boixar** (*El Boixar* en catalán) ye un lugar de lo municipio de La Pobla de Benifazán, en la comarca de lo Baixo Mayestrato, provincia de Castellón (País Valenciano), con 23 habitadors (2009).
 
## Historia
Una de las primeras mencions de Lo Boixar ye de 1185, cuan Alifonso II lo donó a l'arcebispe de Tarragona pa que lo repoblás:

Lo 17 d'agosto de 1233 lo rei Chaime I donó lo castiello y villa de Benifazán a lo Monesterio de Poblet chunto con los lugars consideraus de lo suyo termin. Lo Boixar perteneixeba a la Tenencia de Benifazán:

Lo 15 de marzo de 1236 por Blasco d'Alagón donó Lo Boixar y Fredes a Domènec Belenguer pa que los repoblás:

En 1279 yera la población mes important de la comarca, pero a zaguers de lo sieglo XVIII ya no teneba que 300 habitadors. En 1463 quedó albandonada por la Guerra Civil Catalana.

Estió zona d'acción carlista en lo sieglo XIX, mientres las Guerras Carlistas.

## Toponimia
Prene nombre de los buixos, que abundan en los Puertos de Beceit, a vegadas substituyindo a los caixigars, pinars y fayars orichinals.
Tectonica

A **Tectonica** ye a especialidat d'a Cheolochía que estudia as estructuras cheolochicas producidas por deformación, as que as rocas prenen dimpués d'haber-sen formato, asinas como os procesos que las orichinan.

## Tectonica y Cheolochía Estructural
O releu terrestre depende en buena mesura d'as estructuras cheolochicas, ye dicir, de cómo sigan disposatos os materials que lo composan. As estructuras d'as formacions rocosas son de dos clases:

* Estructuras orichinals. Son as estructuras que se forman cuan se forma tamién a roca, por os mesmos procesos petrocheneticos que forman as rocas. Por eixemplo, en as rocas sedimentarias a estructura orichinal tipica ye en forma d'estratos, por un regular paralelos, a vegatas cruzatos; en as rocas volcanicas son as colatas de lava y conos volcanicos; en as rocas intrusivas son los plutons y diques.
* Estructuras deformatas. Son estruturas alteratas por l'aplicación natural de fuerzas dirichitas (esfuerzos) sobre formacions rocosas preexistents. As deformacions correspondients alteran a disposición previa d'os materials, que podeba tamién estar una estructura de tipo orichinal u estar ya o resultato de bella deformación anterior.

D'alcuerdo con estos conceptos a Tectonica ye una parte d'a Cheología estructural, que se centra en as estructuras de deformación, sin situar en o suyo centro as estructuras de tipo orichinal. En a practica Tectonica y Cheología Estrutural son a sobén tractatas como sinonimas.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Tectonica de placas.
Kharichismo

O **kharichismo** (pronunciato */xa.ri.'t∫is.mo/*) ye una d'as tres brancas en que se dividió l'Islam a causa d'os problemas succesorios en o califato, as atras brancas estioron o sunnismo y o chiismo.

O *kharichismo* tiene os suyos oríchens en o conflicto chenerato por a succesión d'o califa Uthman. Esta secta refusó l'autoridat califal y propugnó a eslección democratica d'os dirichents d'a comunidat entre ixas personas relichiosament mes aptas, crebando con o principio dinastico defendito por os chiitas, que creyeban que a succesión s'heba de mirar entre os descendients d'o profeta Mahoma, y en concreto entre os descendients d'a suya filla Fatima y d'o suyo sobrín Alí ibn Abi-Tàlib). Tamién crebaban con a opción d'os sunnitas, que rematoron mirando a succesión califal en un parient lexán d'o profeta, l'omeya Muawiya I, inicialment gobernador de Domás.

Vencito succesivament por Alí ibn Abi-Tàlib y os omeyas, o kharichismo se fraccionó en diferents grupos y corrients, a vegatas opuestas entre ellas: (azraqitas, najditas, ajraditas, sufritas y ibaditas). Encara que derrotato, o kharichismo estió muito estendillato a nivel popular, sobretot como reacción a lo poder oficial sunnita. En zonas como o sud d'Iraq (rechions de Basora y Kufa), a Berbería y talment entre os berbers d'Al Andalus protagonizó numerosas revueltas mientres os sieglos VII y VIII.
 
En a Berbería contó con un amplo refirme d'a población autoctona berber, y bellas revueltas tenioron exito. Se fundoron principatos d'inspiración kharichita. Una comunidat sufrita d'o sud de Túniz prenió Cairuan o 755 con grans mortaleras. Os ibaditas de Chabal Nafusa, ofenditos por os excesos d'a secta rival prenioron a ciudat y forachitoron a población sufrita. Enta o 757 proclamoron un imanato, fundando un estato que cubriba parz de l'antiga Tripolitania y d'Ifriquiya, dica que este territorio fue conquiesto por os abasidas o 761.
 
Entre os liders d'esta comunitat destacó Abd-ar-Rahman ibn Rustam, un persa convertito a lo kharichismo que o mesmo anyo fundó a ciudat de Tahart, en l'actual Alcheria, dende la que creyaría un imamato rechito por él y os suyos descendients os rustamitas.

Huei, d'os numerosos grupos en que s'esminglanó o kharichismo només se mantienen os ibaditas, que refusan ser ditos kharichitas. Os ibaditas forman una parte significativa d'a población d'Omán (on s'estableixioron por primera vegata o 686), dende on s'estendilloron ta Zanzibar, y en o Magreb bi n'ha comunidaz en Mzab, Cherba y Chabal Nefusa, as tres berberofonas.

## Principals sectas kharichitas
* Azraqitas, seguidors d'Abu-Raixid Nafi ibn al-Àzraq.
* Najditas, seguidors de Najda ibn Àmir al-Hanafí.
* Ajraditas, seguidors d'Abd-al-Karim ibn Àjrad.
* Ibaditas, seguidors d'Abd-Al·lah ibn Ibad.
* Sufritas, seguidors de Ziyad ibn al-Àsfar y Umran ibn Hattan.
Lo Ballestar

**Lo Ballestar** ye un lugar de lo municipio de la La Pobla de Benifazán, en a comarca de lo Baixo Mayestrato y provincia de Castellón (País Valenciano). No tien población estable.
 
## Cheografía
Ye en un cuello, a 710 metros d'altaria, en la Tenencia de Benifazán.
Refalgarí

**Refalgarí** ye un despoblau y antigo termin de lo municipio de la La Sénia, en a comarca de lo Montsiá y provincia de Tarragona (Catalunya).
 
## Cheografía
Ye en a vesant norte de lo *Tossal d'en Cervera*, en l'aria on bi ha un ventallo de barrancos que orichinan lo río Matarranya.

## Historia
Lo 1249 Guillén de Montcada lo donó a lo monesterio de Benifazán; en lo sieglo XIV lo monesterio y la ciudat de Tortosa pleitiaban por tener-ne la churisdicción.

## Toponimia
Pareix un compuesto de dos antroponimos: *Rafel* y *Gari*.