open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Consello de Ciento (Chaca)

O **Consello de Ciento** estié una institución de gubierno d'a ciudat de Chaca, raino d'Aragon, Corona d'Aragón en a Edat Meya, formata entre atros por un Ciento de ciudadans y fundamentata en os documentos recullius en o "Libre d'a Catena" de 1238.

O Libre d'a Catena (alzau en a Casa d'a Ciudat de Chaca) comprende cuatro documentos:

# O primer ye a "Carta Mayor" con os "Establimentz", conchunto de regles con o obchectivo de donar un cuadro churidico ta as actividaz -prou autonomas- chudiciarias y executivas contra de violencias en l'interior u provenients de l'exterior d'a ciudat de Chaca: "Paz y Legalidat".
# O segundo fa referencia ta o churamento d'os Establimentz por os (seis) churaus, Chusticia d'a ciudat, merino (administración fiscal: pinyoras, rendas reyals, etc), cuatro pahers (executivos, introducius en u antis de 1212 por Pero II d'Aragón), prohombres y un ciento de personas „güenas“ de Chaca.
# O tercer recenta a formación d'o Consello de Ciento "o primer domingo d'o mes de setiambre" de 1238 en a chunta escaicita "en o fosal baixo l'ormo mayor".
# O cuatreno ye l'aval posterior (en 1250) y solament formal d'a institución y as suyas regles por o rai Chaime I d'Aragón.

Os miembros d'o Consello de Ciento yeran eslexius seguntes un sistema de rotación anual y feban un poder de representar todas as familias y rans socials y administrativos d'a ciudat. Respondeban por churamento con "cuerpo y biens" d'a observanza d'os Establimentz.

En 1249, Chaime I, habendo conoixiu a funcion d'o Consello de Ciento de Chaca, facie implantar a mesma institución con bellas modificacions ta a ciudat de Barcelona (Decreto reyal d'o 17 d'abril 1249 en Valencia) y bellatras capitals d'a Corona d'Aragón.

## Veyer tamién
* Consello de Ciento
Puerta de Santa Engracia

A **puerta de Santa Engracia** ye a denominación de dica tres puertas diferents situadas en a ciudat de Zaragoza. Se trobaban situadas todas ellas en os arredols d'a basilica de Santa Engracia y o paseyo d'a Independencia de Zaragoza.

## Primera puerta
A primera d'as puertas de Santa Engracia yera situada chunto a l'actual basilica y antigo monesterio d'o mesmo nombre, debant d'o puesto a on actualment se troba l'edificio de Correus y que ta par d'alavez yera ocupau por o convento d'as carmelitas escalzas de Sant Chusé.

Construyida en 1737 serviba tamién de residencia pa os guardias ocupaus d'a suya vichilancia. Esviellada en 1796, fue prou danyada en a Guerra d'o Francés igual que muitas atras d'as puertas d'a ciudat y habió d'espaldar-se en rematar a contienda.

## Segunda puerta
En 1815 se fació en Zaragoza un prochecto de remodelación urbanistica que incluyiba a construcción d'una nueva puerta, situada agora en mel meyo de l'actual paseyo d'a Independencia, dito por ixas envueltas *salón de Santa Engracia* y dimpués *salón de Pignatelli*. Ferrando VII estió qui en 1819 ordenó a construcción d'a puerta, que prencipiaría en 1828 baixo a batuta de l'arquitecto Tiburcio del Caso. O rei quereba honrar con ella a memoria d'os defensors d'a ciudat en a guerra.

Seguntes a planificación inicial os reis, que iban a vesitar Zaragoza en abril de 1828, heban de dentrar-ie por ista puerta, pero como encara no yera rematada pa ixas calendatas se fació una imitación temporal de fusta. A puerta definitiva prencipió a construyir-se en 1831 y s'aturaría atra vegada en 1835, quedando asinas sin rematar de tot.

Como a puerta feba estorbo en a nueva expansión urbana y en o enlace d'o paseyo con a nueva glorieta que actualment ye a plaza d'Aragón, en l'anyo 1865 y dimpués de protestas vecinals prencipió a espaldar-se.

## Tercera puerta
Asinas en 1865 prencipió a devantar-se una nueva puerta de Santa Engracia, que agora se trobaba entre l'edificio de Capitanía Cheneral dica a casa que yera a l'atro canto d'a plaza. Ista nueva puerta yera feita de fierro fundiu con cinco dentradas deseparadas por pilars y con dos garitas emplegadas pa cobrar os impuestos de consumos. Debant d'a puerta se construyió en 1893 l'edificio d'a Facultat de Medicina y Ciencias, obra de l'arquitecto municipal Ricardo Magdalena.

Dimpués de muitas rufiertas sobre a utilidat d'a puerta y os problemas que suposaba pa o paso d'o tramvía que baixaba dende Torrero dica o centro, remató por eliminar-se en 1902.

## Vinclos externos
*  Puerta de Santa Engracia en o Blog antiguaspuertaszaragoza.wordpress.com
Michael Robinson

**Michael John Robinson**, naixito de Leicester, Anglaterra o 12 de chulio de 1958 y muerto en Madrit o 28 d'abril de 2020, fue un futbolista, presentador y comentarista esportivo.

Como futbolista desembolicó gran parte d'a suya carrera esportiva en Anglaterra, o suyo zaguer equipo estió o CA Osasuna de Laliga a primera división espanyola. Internacionalment chugó con a selección d'Irlanda o país d'a suya mai.

Dimpues d'a suya retirata esporiva treballó como comentarista y presentador en Espanya, a on tenió a suya residencia dica a suya muerte. O suyo treballó ye ligau con as interpresas de comunicación Canal+ y Cadena SER y d'entre os programas en que partecipó cal destacar *[[El día después]]*, *[[El larguero]]*, Informe Robinson y Acento Robinson, as suyas contribucions fuoron reconoixitas con os Premios Ondas (1992 y 2009) y o Premio Internacional de Periodismo Manuel Vázquez Montalbán de 2017.
Consello de Ciento

**Consello de Ciento** puet fer referencia:

* **[[Consello de Ciento (Barcelona)]]**, una **institución de gubierno medieval** d'a ciudat de Barcelona.
* **[[Consello de Ciento (Chaca)]]**, una **institución de gubierno medieval** d'a ciudat de Chaca.
Puerta d'el Duque de la Vitoria

A **puerta d'el Duque de la Vitoria** yera una puerta d'a muralla medieval d'a ciudat de Zaragoza. Se trobaba situada chunto a la ilesia de Sant Miguel d'os Navarros.

## Historia
A puerta se devantó con motivo d'a vesita a la ciudat en 1856 d'o Duque de la Vitoria, o Cheneral Espartero, que i veniba pa fer a devantadera d'as obras d'a linia de ferrocarril entre Zaragoza y Madrit. Asinas a suya comitiva dentraría a la ciudat por a puerta de Santa Engracia pa dimpués trescruzar a que levaba o suyo nombre. A construccion estió decisión de Juan Bruil, amigo y partidario d'o cheneral y persona influyent en Zaragoza por ixas envueltas, estando propietario d'a-saber-las fincas en ciudat, incluyindo en a que se troba l'actual parque Bruil. O propio Buil s'encargó tamién d'a suya financiación.

A plaza de Sant Miguel amenistaba d'una apertura en a muralla medieval que permitise a comunicación con o puent nuevo de Sant Chusé sobre a Uerba. Ta par d'alavez no yera posible l'acceso dende ista plaza enta o río ni enta a carrera d'el Coso.

A construcción d'a puerta se fació a garras templadas pa mirar de que Espartero podese inaugurar-la, lo que prevocó que s'espaldase parcialment en poco tiempo. Dimpués d'esboldregar-la de tot, tornó a construyir-se un atra nueva de fierro fundiu pintau en tonos royencos, d'estilo chonico y con tres arcos d'acceso, o central mas gran pa que podese entrar o trafico rodau y con una inscripción dencima que deciba "Puerta del Duque de la Victoria". S'ubrió a o publico o 5 d'octubre de 1865.

Dimpués d'a revolución de l'anyo 1868 fue danyada, encara que continó en piet. Con o creiximiento d'a ciudat y d'o rete de tramvía se decidió en 1911 eliminar os accesos laterals pa piatons, mantenindo-se nomás l'arco central. En l'anyo 1919 remató por desmontar-se tamién l'unico arco que encara quedaba. Actualment bi ha una representación d'a puerta pintada en o muro d'un edificio d'a carrera Reconquista que mira enta a plaza Sant Miguel.

## Vinclos externos
*  Puerta d'el Duque de la Vitoria en o Blog antiguaspuertaszaragoza.wordpress.com
Marcelinho Huertas

**Marcelo Tieppo Huertas**, naixiu lo 25 de mayo de 1983 de São Paulo São Paulo (Estau de São Paulo, Brasil), mas conoixiu como **Marcelinho Huertas**, ye un chugador profesional brasilero de basketbol. Tien una altaria d'1,90 metros y ocupa la posición de base. En l'actualidat chuga en o *[[Club Baloncesto Canarias]]* de l'ACB d'Espanya.

## Trachectoria esportiva

## Vinclos externos

*  Estatisticas de Marcelinho Huertas en Euroliga.
Puerta d'el Sol (Zaragoza)

A **puerta d'el Sol** yera una puerta situada en a muralla medieval de Zaragoza, a o fin d'a carrera d'el Coso Baixo, en as Tenerías. Un d'os suyos cantos yera refirmau en a muralla de piedra.

## Historia
Yera conoixida vulgarment como a *Portaza* y la feban servir os aguadors que baixaban enta o río Ebro. Igual que ocurriba en a resta de puertas, quitando as de l'Ánchel y de Santa Engracia, se zarraba dende l'amaneixer dica as siet d'a tardi d'hibierno u as ueito en verano.

Construyida en zauerías d'o sieglo XIV, yera un arco simple de meyo punto zarrau con una puerta de fusta de dos fuellas. A reconstrucción feita en 1745 se fació de ladriello con piedra picata y decoración barroca, con un sol de piedra negra de Calatorau dencima que se feba servir de reloch y que le daba o suyo nombre. A piedra con forma de sol encara se conserva en o Museu de Zaragoza y dende 1987 puet veyer-se una representación d'a puerta pintada sobre o muro d'un edificio situau en a suya antiga ubicación.

Como as atras puertas d'a ciudat fue prou danyada mientres a Guerra d'o Francés, quedando as balas marcadas en os suyos muros, encara que os atacants no pudioron prener-la. S'espaldó en 1869 dimpués d'as protestas d'os vecins debiu a os altos impuestos de puertas que heban de bosar.

## Vinclos externos
*  Puerta d'el Sol en o Blog antiguaspuertaszaragoza.wordpress.com
*  Puerta d'el Sol en Zaragoza Guía
Tuca Baixa

**Tuca Baixa** (en castellano *Tuca Baja*) ye una montanya d'os Pireneus de 2.898 metros que se troba en a comarca de Ribagorza, en a sierra de Lardana.

Situada sobre l'ibón de Posets, administrativament fa parti d'o municipio de Saúnc y d'o Parque Natural de Posets-Maladeta.

## Vinclos externos
* En Mendikat.net
Mistelgau

**Mistelgau** ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Bayreuth.

## Puestos d'intrés
* Castiello de Truppach (*Burg Truppach*).
* Therme Obernsees.
Vicente Bardavíu Ponz

**Vicente Bardavíu Ponz** (1886 de Alcanyiz - 1929 en Zaragoza) estió un mosén, parroco d'Albalat de l'Arcebispe, de Sant Miguel d'os Navarros y canonche. Aficionau a l'Arqueolochía, estió o descubridor de dos chacimientos ibers en Alcanyiz.

Estudió Filosofía y Letras en a Universidat de Zaragoza y dimpués un doctorato en Teolochía en o Seminario de Toledo.

En 1907 marchó enta Albalat de l'Arcebispe como mosén, y enchegando con o *[[Boletín de Historia y Geografía del Bajo Aragón]]*.

Vicente conservó escritos d'o suyo predecesor, o mosén Evaristo Cólera Soldevilla, que le aduyoron a escribir *Historia de Albalate*. En o libro presenta bels chacimientos d'a redolada d'Alcanyiz y lugars vezins.

En 1926 se puet decir que prencipió a suya segunda etapa en arqueolochía, con o suyo treballo con Pierre Paris y Raymond Thouvenot, dos hispanistas franceses que chunto a Bardavíu realizoron excavacions en l'asentamiento d'a Edat de Bronce d'o Cabezo d'o Cuervo, y en os ibericos d'o Taratrato, Alcanyiz lo Viello, y en os iberorromanos d'o Palau y lo Cabezo d'o Moro, toz éls sitos en o termin d'Alcanyiz.

## Referencia s

## Vinclos externos
*  Bardavíu Ponz, Vicente
Clannad

**Clannad** ye un grupo de musica folk irlandesa establita en 1970 en Gweedore. Os miembros d'o grupo son toz parte d'a familia *Ní Bhraonáin* (anglizau como Brennan). Cal destacar a participación d'a cantaire Enya, chermana de Maire y fundadora d'o grupo, en d'os suyos discos.

## Discografía
* 1973: *[[Clannad (album)|Clannad]]*.
* 1974: *[[Clannad 2]]*.
* 1976: *[[Dúlamán (album)|Dúlamán]]*.
* 1980: *[[Crann Úll]]*.
* 1982: *[[Fuaim]]*.
* 1983: *[[Magical Ring]]*.
* 1984: *[[Legend (Robin of Sherwood soundtrack)|Legend]]*.
* 1985: *[[Macalla]]*.
* 1987: *[[Sirius (Clannad album)|Sirius]]*.
* 1989: *[[Atlantic Realm]]*.
**  *[[The Angel and the Soldier Boy]]*.
* 1990: *[[Anam (album)|Anam]]*.
* 1994: *[[Banba (album)|Banba]]*.
* 1996: *[[Lore (Clannad album)|Lore]]*.
* 1997: *[[Landmarks (Clannad album)|Landmarks]]*.
* 2013: *[[Nádúr]]*.

## Vinclos
externos ==

*  Pachina web oficial.
Türkenfeld

**Türkenfeld** (en bavaro *Tirknföld*) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Fürstenfeldbruck.

## Puestos d'intrés
* Fuggerschloss Türkenfeld.
Mammendorf

**Mammendorf** (en bavaro *Mammadarf*) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Fürstenfeldbruck.
Tony Parker

..

**William Anthony Parker, Jr.**, naixiu lo 17 de mayo de 1982 de Bruches (Flandres Occidental, Belchica), mas conoixiu como **Tony Parker**, ye un chugador francés profesional de basketbol, hue retirau. Tien una altaria d'1,88 metros y ocupaba a posición de base. O suyo zaguer equipo estioron os *[[Charlotte Hornets]]* d'a NBA d'os Estaus Unius.

## Trachectoria esportiva

## Vinclos externos

*  Sitio web oficial de Tony Parker
*  Estatisticas de Parker en NBA
Puchheim

**Puchheim** (en bavaro *Buachham*) ye una ciudat de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Fürstenfeldbruck.

## Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:

## Ciudaz achirmanadas
* Nagykanizsa (Hongría).
* Zalakaros (Hongría).
* Attnang-Puchheim (Austria).
* Salo (Austria).
Adelshofen (Alta Bavera)

**Adelshofen** (en bavaro *Odlshofa*) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Fürstenfeldbruck.
Tollwood

O **Tollwood** ye un festival de musica que se celebra en Múnich dos vegadas per anyo en dos puestos diferents: d'estiu en o Olympiapark mientres que d'hibierno se troba en a Theresienwiese. Iste festival se celebra dende 1988 y tien 900.000 vesitants d'estiu y bels 600.000 d'hibierno. Amás de conziertos i hai tamién mercaus, gastronomía y un foro de consciencia ecolochica y d'o meyo ambient.

## Referencias
Oktoberfest

A **Oktoberfest** (en bavaro **Wiesn**) se celebra en zaguerías de setiembre en Múnich, Bavera, Alemanya, dende 1810. Se tracta d'a fiesta popular mas gran d'Alemanya y una d'as mayors d'o mundo, con visitas anyals meyas superiors a os seis millons de vesitants.

## Historia
A primera Oktoberfest se celebró d'o 12 d'octubre a o 17 d'octubre de 1810 pa celebrar o matrimonio d'o principe Loís I de Bavera con a princesa Tresa de Saxonia-Hildburghausen. A celebración consistió en una corrida de caballos. 
Dimpués de l'exito d'ista primera celebración, se siguió celebrando o festival y o suyo empezipiallo s'abanzó a setiembre pa aprofeitar a climatolochía mas benigna d'iste mes.

## Biera

Entre a Oktoberfest se consumen mas de siet millons de litros de biera. Solament a biera que cumple con a clamada *lei d'a pureza* (en alemán *Reinheitsgebot*) y que ye producida en adintro as buegas d'a ciudat de Múnich se puede consumir en a Oktoberfest. Seguindo istos criterios as siguients biereras son permitidas:
* Augustiner-Bräu.
* Hacker-Pschorr-Bräu.
* Löwenbräu.
* Paulaner.
* Spatenbräu.
* Hofbräu-München.

## Referencias
Alberto Morales

**Alberto Morales Aisa** conoixito esportivament como **Alberto Morales** y naixito de Zaragoza, Comarca Central, o 7 de setiembre de 1983 ye un chugador de fútbol aragonés que chuga como devantero en o Club de Fútbol Illueca en o Grupo XVII d'a Tercera División espanyola.

Cal destacar que fue o maximo goleyador d'o Grupo XVII de Tercera División en as temporatas 2010/11 y 2016/17.

## Vinclos externos
* Ficha en Transfermarkt 
* Ficha en BDFutbol
Espinosa de los Caballeros

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés d'a provincia d'Ávila; ta atros usos, se veiga *'Espinosa**''.

**Espinosa de los Caballeros''' ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila.

A suya población ye de 114 habitants (2019) en una superficie de 19,4 km², con una densidat de población de 4,95 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Espinosa de los Caballeros se troba situada a 858 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.

## Demografía
 

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Espinosa de los Caballeros.
Elvas

**Elvas** ye un lugar a l'este de Portugal en a rechión de Alentejo. A suya población yera 23.100 personas en 2011, o segundo lugar més poblau d'a suya rechión dimpués d'Évora.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina municipal de Elvas.
Agustí Jorba

**Agustí Jorba Argentí**, naixiu de Barcelona o 3 de chunio de 1947 y muerto en Vallbona d'Anoia o 21 d'octubre de 2021 estió un atleta catalán que yera especialitzau en a preba de marcha atletica. A nivel estatal aconsiguió ganar siet campionatos d'Espanya, seis en 50&nbsp;km marcha en ruta y uno en 20.000 metros marcha en pista, tamién aconsiguió fer muitos d'os récords d'Espanya de marcha. Internacionalment compitió 20 vegatas con a selección d'Espanya d'Atletismo, as suyas partecipacions mas destacadas estioron en o Campionato d'o mundo de 50&nbsp;km marcha de 1976, en o Campionato d'Europa en a edición de 1978 y en os Chuegos d'a Mediterrania d'a edición de 1971 a on consiguió una medalla de bronce estando la primera medalla internacional en un gran campeonato de la marcha espanyola.

## Palmarés
; Campionatos de Catalunya
* Campión de Catalunya de 30&nbsp;km marxa en ruta en 1971, 1974, 1979.

; Campionatos d'Espanya
* Campión d'Espanya de 20.000 m. marcha en 1978.
* Campión d'Espanya de 50&nbsp;km. marcha en ruta: 1971, 1972, 1973, 1975, 1976 y 1977.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Agustí Jorba en a Gran Enciclopedia Catalana.
Alto d'a Naviella

L**'alto d'a Naviella** ye un mont situau en o municipio d'Arguis, en a sierra Caballera.

En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico con 1.517 metros d'altaria.

## Vinclos externos
*  [ftp://ftp.geodesia.ign.es/Red_Geodesica/Hoja0247/024798.pdf Fuella d'o vértiz cheodesico]
Puixilibro

**Puixilibro** (en castellano *Pusilibro*) ye un mont situau en o municipio de Lobarre, en a sierra de Lobarre.

En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico con 1.597 metros d'altaria.

En Puixilibro aflora una formación cretacia de calsineras, salagons, lutitas y piedra panal.

## Referencias

## Bibliografía
* Instituto Geológico y Minero de España: *Mapa Geológico de España E 1:50.000. Agüero*. Fuella 209 28-10. Servicio de publicaciones del Ministerio de Industria y Energía, 2009.

## Vinclos externos
*  [ftp://ftp.geodesia.ign.es/Red_Geodesica/Hoja0209/020970.pdf Fuella d'o vértiz cheodesico].
*  En Mendikat.net.
Pico Don Hueso

O **pico Don Hueso** ye un mont de 1.491 metros d'altaria situau en o municipio de Lobarre, en a sierra de Lobarre.

## Vinclos externos
*  En Mendikat.net.
Ha*Ash

**Ha*Ash** ye un grupo americano de pop orichinario de Lake Charles, Loisiana, formato en 2002. O grupo lo forman a vocalista Ashley Grace y Hanna Nicole. O grupo quitó o suyo disco debut *Ha*Ash* en 2003, y o suyo segundo disco *Mundos Opuestos* en 2005..

## Discografía

**[[Ha*Ash (albom)|Ha*Ash]]* (2003)
**[[Mundos Opuestos]]* (2005)
**[[Habitación Doble]]* (2008)
**[[A Tiempo]]* (2011)
**[[Primera Fila: Hecho Realidad]]* (2014)
**[[30 de Febrero]]* (2017)
**[[En Vivo]]* (2019)

## Vinclos externos

## Referencias
Fineruelo

**Fineruelo** ye un mont de 826 metros d'altaria situau en o municipio d'Arinyo, en a provincia de Teruel.
Cabezo de Fuent Celada

O **cabezo de Fuent Celada** ye un tozal de 819 metros d'altaria situau en o municipio d'Arinyo, en a provincia de Teruel.

## Referencias
Cabezo de los Eslabones

O **cabezo de los Eslabones** ye un tozal de 621 metros d'altaria situau en a muga entre os municipios d'Arinyo y Albalat de l'Arcebispe, en a provincia de Teruel.
Cabezo de la Ginesta

O **cabezo de la Ginesta** ye un tozal de 673 metros d'altaria situau en o municipio Albalat de l'Arcebispe, en a provincia de Teruel.
Escoz

**Escoz** ye un mont y vértiz cheodesico de 879 metros d'altaria situau en a sierra d'Arcos, en a provincia de Teruel.

Ye en realidat un chicot macizo con bels cabezos y crestas entre os que se pueden trobar fundos barrancos.

## Se veiga tamién
* Cuerno de Escoz

## Referencias

## Vinclos externos
*  [ftp://ftp.geodesia.ign.es/Red_Geodesica/Hoja0467/046752.pdf Fuella d'o vértiz cheodesico].
SpaceX Dragon 2

A nau **Dragon2** d'a empresa SpaceX ye una nau espacial reutilizable emplegada pa carriar astronautas.

Tien dos variants: *Crew Dragon*, una capsula espacial capaz de carriar dica siet astronautas, y *Cargo Dragon*, un reemplazo actualizau d'a nau espacial Dragon orichinal. A nau espacial se lanza sobre un codete Falcon 9 Block 5 y torna a la Tierra a traviés d'un amerizache oceanico.

O modelo *Crew Dragon* ye equipau con un sistema d'escape de lanzamiento integrau (LES) capaz d'accelerar o vehíclo luent d'o codete en una emerchencia a 11.8 m / s2, o que s'aconsigue por meyo de l'uso d'un conchunto de cuatro bachocas de propulsión amontadas lateralment con dos motors SuperDraco cadagún.

Crew Dragon sirve como una d'as dos naus espacials que s'aspera que transporte tripulacions enta y dende a Estación Espacial Internacional en o marco d'o Programa de Tripulación Comercial d'a NASA, estando l'atra o Boeing CST-100 Starliner. Tamién s'aspera que sía utilizau en vuelos por a companyía estausunidense de turismo espacial Space Adventures y pa carriar turistas enta y dende a estación espacial planiada d'Axiom Space.

## Misions con o modelo Crew Dragon

## Referencias
Sentinel-6

O **Sentinel-6** (u tamién **Jason-CS**) ye un satelite d'obserbación terrestre desarrollau conchuntament por l'Achencia Espacial Europea (ESA), a Unión Europea como impulsora d'o Programa *Copernicus*, EUMETSAT, a NASA, a NOAA (Administración Nacional d'os Oceanos y de l'Atmosfera d'os Estaus Unius) y o CNES.
A prencipal misión d'o Sentinel-6 ye a de altimetria marina, ye decir l'estudio con alta precisión de l'alzada de cada puesto de l'oceano.

A calendata prevista pa o suyo lanzamiento ye noviembre de 2020.

## Trastes
Os prencipals trastes que portia a bordo son os siguients:

* POSEIDON-4: Un radar d'obredura sintetica que ye lo traste prencipal.
* AMR-C: Un radiometro de microondas multifreqüencia y d'alta resolución feito por o JET (*Jet Propulsion Laboratory*) d'a NASA pa determinar o conteniu de vapor d'augua en l'atmosfera y a suya distorsión en o radar.
* Un Receptor GNSS de GPS y de Galileo pa determinar a suya orbita con precisión.
Uppsala

**Uppsala** ye una ciudat que se troba en o centro de Suecia, situada a bels 70&nbsp;km a o norte d'Estocolmo. Ye la cuatrena ciudat mas gran d'o país dezaga d'Estocolmo, Göteborg y Malmö. Teneba una población de 168.76 habitants en 2020. Ye famosa por a suya universidat y por o estar o centro relichioso d'o país.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:170000
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:14929 start:0

BarData=
  bar:1960 text:"1960" 
  bar:1965 text:"1965" 
  bar:1970 text:"1970"
  bar:1975 text:"1975"
  bar:1980 text:"1980"
  bar:1990 text:"1990"
  bar:1995 text:"1995"
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2005 text:"2005"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2015 text:"2015"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  bar:1960 color:brightblue from:0 till:72978
  bar:1965 color:brightblue from:0 till:82450
  bar:1970 color:brightblue from:0 till:92624
  bar:1975 color:brightblue from:0 till:101850
  bar:1980 color:brightblue from:0 till:102102
  bar:1990 color:brightblue from:0 till:109497
  bar:1995 color:brightblue from:0 till:119979
  bar:2000 color:brightblue from:0 till:124036
  bar:2005 color:brightblue from:0 till:128409
  bar:2010 color:brightblue from:0 till:140454
  bar:2015 color:brightblue from:0 till:149245
  bar:2020 color:brightblue from:0 till:168760
 


## Puestos d'intrés
* Seu d'Uppsala (*Uppsala domkyrka*).
* Castiello d'Uppsala (*Uppsala slott*).
* Antiga Uppsala (*Gamla Uppsala*).

## Personalidaz naixitas d'Uppsala
* Anders Celsius, fisico y astronomo.
* Ingmar Bergman, director cinematografico.
* Staffan Olsson, chugador de balonmán.
* Åsa Larsson, escritora.

## Referencias
Stanisław Lem

**Stanisław Lem**, naixiu lo 12 de setiembre de 1921 de Lviv (Ucraína) (alavez conoixida como *Lwów* y parti de Polonia) y muerto lo 27 de marzo de 2006 en Cracovia (Polonia) estió un escritor polaco de ciencia-ficción. As suyas obras han estau traducidas a  37 luengas. A suya obra mas famosa ye *Solaris*.

## Obras
* Człowiek z Marsa (1946) 
* Szpital przemienienia (1948) 
* Astronauci (1951) 
* Obłok Magellana (1955) 
* Sezam (1955) 
* Czas nieutracony (1955) 
* Dialogi (1957) 
* Dzienniki gwiazdowe 
* Inwazja z Aldebarana (1959) 
* Śledztwo (1959) 
* Eden (1959) (Edén) 
* Powrót z gwiazd (1961) 
* Pamiętnik znaleziony w wannie (1961) 
* Solaris (1961)
* Bajki robotow (1964) 
* Summa Technologiae (1964)
* Niezwyciężony (1964) 
* Wysoki zamek (1966) 
* Cyberiada (1967) 
* Głos Pana 
* Doskonała Próżnia 
* Opowieści o pilocie Pirxie 
* Wielkość urojona 
* Rozprawy i szkice
* Katar 
* Wizja lokalna 
* Provokationen 
* Fiasko 
* Pokój na Ziemi
Donetsk

**Donetsk** (en ucrainés *Донецьк*, en ruso *Донецк*) ye una ciudat d'Ucraína, capital *[[de iure]]* d'a provincia de Donetsk. A suya población ye de 929.063 habitants mayoritariament d'etnia rusa y ye la capital d'o estau autoproclamau independent clamau Republica Popular de Donetsk. En 2001 yera la cinquena ciudat mas poblada d'Ucraína. Dende abril de 2014, a ciudat ye administrada *[[de facto]]* por a Republica Popular de Donetsk que dende setiembre de 2022 ye un subchecto federal d'a Federación Rusa no reconoixiu internacionalment.

## Clima
O clima de Donetsk ye d'o tipo continental. As temperaturas meyas son de -4,1&nbsp;°C de chinero y de 21,6&nbsp;°C de chulio. Lo promeyo de precipitacions per anyo ye de 162 días y dica 556 milimetros per anyo.

## Historia
A ciudat estió fundada en 1869 por un empresario d'o país de Galas, John Hughes, qui construyió en ixa redolada una planta d'acero y cuantas menas de carbón. A ciudat estió baltizada con o nombre de Юзовка (*Yúzivka*, en aragonés *ciudat d'Hughes*), en reconoixencia a o suyo papel en a suya fundación. Mientres a epoca sovietica, a industria siderurchica d'a ciudat s'expandió y entre 1924 y 1961 estió clamada Сталино (*Stalino*) en a honor de Josef Stalin.

A causa d'a invasión alemana mientres a Segunda Guerra Mundial, a ciudat estió cuasi destruyida en a suya totalidat.
En o marco d'as rechiradas en Ucraína y a secesión de Crimea y a suya posterior adhesión a Rusia, un grupo de manifestants prorrusos prenió l'edificio d'o gubierno local o 7 d'abril de 2014 y proclamoron a Republica Popular de Donetsk.

## Economía
Donetsk y los territorios circumdants son fuertement urbanizaus. A man d'obra ye muit embrecada en a industria pesada, especialment en a menería d'o carbón. A ciudat ye un important centro d'industria pesada y menas de carbón en a cuenca d'o Donets (Donbas). Dreitament debaixo d'a ciudat se troban as menas de carbón, que dinantes han visto un augmento en os accidents meners, estando l'accident mas recient en a mena Zasyadko, que mató a mas de 100 treballadors.

Dimpués d'a cayida d'a Unión Sovietica, Donetsk y atras ciudaz vecinas d'o Donbas sufrioron muito, ya que se zarroron muitas fabricas y muitos habitants perdioron os suyos treballos.

## Referencias

## Vinclos externos
Punta d'el Cabo

A **punta d'el Cabo** ye una montanya de 2.894 m d'altaria que se troba en a cabecera d'a val d'Estós, provincia de Uesca (Aragón).

Administrativament ye situada en a muga entre os municipios de Benás y Sant Chuan de Plan y fa parti d'o Parque Natural de Posets-Maladeta.

## Vinclos externos
*  "Mendikat".
Pico Chistau

O **pico Chistau** u **punta Roya** ye una montanya de 2.794 m d'altaria que se troba sobre o puerto de Chistau u d'Estós (2.572 m), en a provincia de Uesca (Aragón).

Administrativament ye situada en a muga entre os municipios de Benás y Chistén y fa parti d'o Parque Natural de Posets-Maladeta.

## Vinclos externos
*  "Mendikat".
Fitas d'O

As **Fitas d'O**, **Fites de la Faraiguada** u **Fites de Chías** ye una montanya de 2.877 m d'altaria que se troba en a val d'Estós, provincia de Uesca (Aragón).

Administrativament ye situada en o municipio de Benás y fa parti d'o Parque Natural de Posets-Maladeta.

## Toponimia
O toponimo "O" tien o suyo orichen en o gascón Òu y iste a la vegada en l'aragonés *[[ibón]]*, termín que se troba en os Pireneus occitans con diferents grafías locals baixo as formas *-o-*, *-eo-* u *-eù-*.

## Referencias

## Vinclos externos
*  "Mendikat".
Pico de Castanesa

O **pico de Castanesa** ye una montanya de 2.858 m d'altaria que se troba en a sierra Negra, provincia de Uesca (Aragón).

Administrativament ye situau en a muga entre Benás y Montanui.

## Vinclos externos
*  "Mendikat".
Tuca Gallinero

A **tuca Gallinero** ye una tuca de 2.732 m d'altaria situada en a muga entre os municipios de Benás y Castilló de Sos (Aragón).

A suya versant norte fa parti d'a estación d'esquí d'Aramón Cerler, estando o suyo cobalto.

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Tuca de Basibé

A **tuca de Basibé** ye una tuca de 2.723 m d'altaria situada en a muga entre os municipios de Montanui y Castilló de Sos (Aragón).

## Referencias

## Vinclos externos
*  En "Mendikat".
Fuerza Espacial d'os Estaus Unius

A **Fuerza Espacial d'os Estaus Unius** (en anglés *United States Space Force* u **USSF**) ye seisena branca de l'exercito d'os Estaus Unius y s'encarga d'o servicio d'operacions espacials d'as Fuerzas Armadas d'os Estaus Unius.

Fue anunciada oficialment por o vicepresident Mike Pence en agosto de 2019​ y s'establió o 20 d'aviento de 2019. Tien 16.000 emplegaus y o suyo cuartel cheneral se troba en Lo Pentagono, Virchinia, Estaus Unius.
Pergamín

O **pergamín** u **bercamino** (d'o latín medieval *pergamīnum*) ye un material feito a partir d'a pelleta de vaca, uella, craba polita especialment pa poder escribir sobre ella. A piel sigue un proceso d'eliminación d'o vello, tanau y estiradera pa aconseguir as laminas con as cuals s'elaboraban os libros u os roldes en a Edat Antiga y a Edat Meya. Estió o prencipal material sobre o cual s'elaboraban documentos en Europa Occidental dica a plegada y popularización d'o paper.

L'orichen d'o suyo nombre ye a ciudat de Pergamo, an i heba una gran producción de calidat d'iste material.

## Notas


## Referencias
Vitela

A **vitela** (d'o latín *vitula*, diminutivo de *vitella*, 'vetiella') ye un tipo de pergamín de cuiro de vetiello d'excelent calidat con una textura cuasi transparent en a cual s'escribiba u se pintaba.

En estar un tipo muit dificil d'aconseguir, solament s'emplegaba en codices muit luxosos.

## Referencias
Libro electronico

Un **libro electronico** u **libro dichital**, tamién conoixiu como que **e-book** (de l'anglés *electronic book*), ye una publicación de libro disponible en formato dichital, que consta de texto, imáchens u toz dos, y que ye leyible en ordinadors u atros dispositivos electronicos. Existen cualques dispositivos clamaus e-readers (u lectors u leyedors de libros electronicos) que son exclusivament disenyaus pa leyer iste tipo de libros.

## Os formatos mas emplegaus
I hai una gran variedat de formatos de libros dichitals pero uns pocos son os mas amplament emplegaus:
* PDF 
O formato de documento portatil (de l'anglés *Portable Document Format*), de l'interpresa Adobe, s'usa para cualsiquier documento dichital y tamién en os libros dichitals.
* ePUB 
Basau en o estandar libre promoviu por o International Dichital Publishing Forum (IDPF) y actualizau a partir de l'antigo formato Open eBook (.opf), ha estau adoptau por interpresas como que Google u Apple, encara que ye incompatible con Kindle.
* MOBI 
Estió creyau inicialment para o lector Mobipocket Reader (.mobi) y estió adquiriu por Amazon como que base para desarrollar o formato AZW d'os lectors Kindle.
* txt 
O formato mas sencillo de texto plano que no admite estilos de texto ni imáchens.
* HTML 
O conoixiu lenguache de marcau para a construcción de pachinas web sirve tamién para a visualización de libros dichitals.

## Se veiga tamién
* Amazon Kindle
Amazon Kindle

**Amazon Kindle** (de l'anglés "to kindle"  *enchegar*) ye una serie de lectors dichitals disenyaus y comerzializaus por a empresa estausunidense Amazon. Os dispositivos Kindle permiten a os usuarios navegar, mercar, descargar y leyer libros dichitals, periodicos, revistas y atros meyos dichitals a traviés de rez dende a clamada Botiga Kindle (en anglés *Kindle Store*).

O primer dispositivo estió lanzau a o mercau en noviembre de 2007. Dende alavez s'han succediu cuantas cheneracions y s'han vendiu millons d'istos dispositivos.

## Creyar libros pa lo Kindle
Amazon provedeix un servicio de conversión a traviés d'o clamau *Kindle Direct Publishing*.
Unatra posibilidat ye chenerar libros en formato Mobipocket u AZW. Por ixo disposamos d'as siguients ferramientas:
* QualityEpub - Software gratuito pa Windows que permite creyar un fichero MOBI u AZW a partir de cualsiquier documento de Microsoft Word(DOC, RTF, HTML, TXT). 
* Amazon KindleGen - Software gratuito pa Windows, Linux y Mac OS que permite creyar un MOBI a partir d'un ePub u un OPF. Solament linia de comandos. En anglès.
* Mobipocket Creator - Software gratuito para Windows que permite creyar un MOBI a partir d'un DOC. En anglés.
* Calibre, programa informatico de software libre y de codigo ubierto pa libros dichitals.
Amazon

**Amazon** ye una empresa estausunidense de comercio dichital fundada en 1994 per Jeff Bezos.

## Historia
Amazon estió fundada en 1994 orichinalment en o garache de Jeff Bezos en Bellevue, Washington. A companyía prencipió como que una librería en linia. En dos meses, as vendas d'Amazon augmentoron a $ 20,000 per semana. Mientres que os catalogos mas grans podrían ofrir 200.000 titols, una librería en linia podría aportar cuantas vegadas mas, ya que teneban un almagacén virtual de cuasi ilimitau.

## Desarrollo

## Amazón en Aragón
En octubre de 2019 s'anunció que Amazon invertirá arredol de 2.500 millons d'euros en construyir tres centros de datos pa lo suyo Amazon Web Services en Villanueva de Galligo, Lo Burgo d'Ebro y Uesca.
Manimenos o prochecto conta con a oposición de diversas organizacions ecolochistas como que Ecologistas en Acción y sindicatos como que CGT.

## Se veiga tamién
* Prime Video.
* Amazon Alexa.
* Amazon Kindle.

## Referencias
Starbucks

**Starbucks** ye una empresa estadounidense de bebidas de café fundada en 1971 en Seattle, Washington,Estaus Unius por tres antigos estudiants d'a universidat de Sant Francisco.
A companyía opera 30.000 puestos en toda a Tierra en mas de 77 países y emplega 346.000 treballadors en primerías de 2020.

## Historia
O primer local con o nombre Starbucks estió ubierto en Seattle (Washington, Estaus Unius) en 1971 por tres antigos estudiants d'a universidat de Sant Francisco: o profesor d'anglés Jerry Baldwin, o profesor d'historia Zev Siegl, y o escritor Gordon Bowker. Os tres, inspiraus por l'empresario Alfred Peet, ubrioron a suya primera botiga de venda de granos y maquinas pa café.

L'empresario Howard Schultz s'incorporó a la empresa en 1982, y dimpués d'un viache a Milán, proposó a os suyos socios enamplar a operación de venda de granos de café, con a venda de café exprés y atros tipos, o que estió refusau por istos asinas que Schultz ubrió a suya propia botiga con o nombre *Il Giornale* que estió cambiau a Starbucks en vender-la Jerry Baldwin, Zev Siegl, y Gordon Bowker.

A partir de 1987 encetó una rapida expansión por tot o mundo.

## Nombre
O suyo nombre ye basau en o timonero *Starbuck* d'a novela Moby Dick de Herman Melville.

## Desarrollo
Karlsruhe

**Karlsruhe** (en franco meridional *Kallsruh*) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Baden-Wurtemberg.

## Puestos d'intrés
* Palacio de Karlsruhe.
* Piramide.

## Galería d'imáchens

Karlsruhe-Auferstehungskirche-04-2021-gje.jpg |Ilesia d'a Rusurrección.
Karlsruhe-Auferstehungskirche-16-zum Chor-2021-gje.jpg|Interior d'a ilesia d'a Resurrección.
Karlsruhe-Botanischer Garten-26-2021-gje.jpg|Chardín botanico.
Karlsruhe-Bundesverfassungsgericht-12-2021-gje.jpg|Tribunal Constitucional Federal.
Karlsruhe-Generallandesarchiv-04-2021-gje.jpg|Archivo Cheneral d'o Estau.
Karlsruhe-Grenadierkaserne-08-2021-gje.jpg|Cuartel de Granaderos.
Karlsruhe-Grenadierkaserne-26-2021-gje.jpg|Cuartel de Granaderos.
Karlsruhe-Klinikum-08-2021-gje.jpg|Hespital Municipal.


## Referencias

## Vinclos externos
Heilbronn

**Heilbronn** (pronunciau en alemán , en franco meridional *Hallbrunn* u *Haalbrunn*) ye una ciudat d'o estato federato de Baden-Wurtemberg.

## Puestos d'intrés
* Kilianskirche.
* Nikolaikirche.
* Käthchenhaus.

## Referencias

## Vinclos externos
Heidelberg

**Heidelberg** (en franco renano *Heidlberg*) ye una ciudat independient d'o estau federau de Baden-Wurtemberg.

## Puestos d'intrés
* Castiello de Heidelberg (*Heidelberger Schloss*).
* Antigo puent (*Alte Brücke*).
* Heiliggeistkirche.
* Haus zum Ritter.
* Haus zum Riesen.

## Referencias

## Vinclos externos
Pforzheim

**Pforzheim** (en alamanico *Pforze*) ye una ciudat d'o estato federato de Baden-Wurtemberg. Pforzheim ye una gran ciudat con 128.992 habitants (31 d'aviento de 2023) en o nord-ueste de Baden-Wurtemberg, en l'extremo norte d'a Selva Negra, en a complegada d'os ríos Enz, Nagold y Würm. As ciudaz mas cercanas son Karlsruhe (a uns 25 kilometros a lo nord-ueste) y la capital de l'estau, Stuttgart (a uns 37 kilometros a lo sud-este). En Pforzheim se troban numerosas escuelas secundarias y una universidat de ciencias aplicadas (Universidat de Pforzheim).

Pforzheim estió mencionada per primera vegada en un documento en 1067. Como ciudat residencial de Baden, Pforzheim estió destruyida cuantas vegadas per as tropas francesas en zaguerías d'o sieglo XVII. L'ataque aerio britanico a Pforzheim o 23 de febrero de 1945 destruyió lo 80 per ciento d'a ciudat y se cobró cuasi 18.000 vidas.

Pforzheim se fació mundialment famosa gracias a la industria de choyería y relochería fundada en 1767 per o margrave Karl Friedrich von Baden. A esto se refiere la embotada de *Goldstadt* (ciudat de l'oro). Arredol d'o 75 per ciento d'a choyería alemana se produz en a ciudat; Aquí tamién se troba la unica escuela d'orfebrería con escuela de relochería en Alemanya.

## Personalidaz naixitas de Pforzheim
* Heinrich Otto Wieland (1877-1957), quimico, Premio Nobel de Quimica de 1927.
* Carl Adolph Preyer (1863-1947) musico.

## Referencias

## Vinclos externos
Reutlingen

**Reutlingen** (en suabio *Reitlenga*) ye una ciudat d'o estato federato de Baden-Wurtemberg. Ye la capital d'o districto de Reutlingen.

## Puestos d'intrés
* Marienkirche.
* Königsbronner Klosterhof.
* Tübinger Tor.

## Referencias

## Vinclos externos
Tubinga

**Tubinga** (en alemán *Tübingen*, en suabio *Dibenga*) ye una ciudat d'o estau federau de Baden-Wurtemberg. Se troba a lo canto d'o río Neckar, a uns 30 kilometros a lo sud d'a capital de l'estau, Stuttgart.

Dende la fundación d'a Universidat Eberhard Karls en 1477, a ciudat ye una d'as ciudaz universitarias mas antigas d'Alemanya. A vida urbana ye fuertement influenciada per os aproximadament 28.700 estudiants. Tubinga ye, per tanto, una d'as ciudaz mas chóvens d'Alemanya, con una edat meya d'uns 40 anyos.

## Cultura
Tubinga conta con una notable cultura artistica y una gran vida nocturna. Amás de l'amplia ofierta d'eventos universitarios oficials (por a existencia d'a Universidat de Tubinga) y no oficials, que abarcan dende presentacions de poetas dica fiestas organizadas per las asociacions d'estudiants de cada facultat, a ciudat puet presumir de contar con cuantos coros, companyías de teatro y clubs nocturnos.

## Puestos d'intrés
* *Hölderlinturm*.
* Ilesia de Sant Chorche de Tubinga.
* *Schloss Hohentübingen*.

## Personalidaz naixidas de Tubinga
* Heiner Bauschert (1928-1986), artista visual.
* Rudolf Jakob Camerarius (1665-1721), botanico.
* Christian Gottlob Gmelin (1792-1860), quimico.
* Friedrich Hölderlin (1770-1834), poeta.
* Friedrich von Huene (1875-1969), paleontologo.
* Friedrich Silcher (1789-1860), compositor.

## Referencias

## Vinclos externos
Gostanza

**Gostanza** (en alemán *Konstanz*, en alamanico *Konschdanz*) ye una ciudat d'o estato federato de Baden-Wurtemberg. Gostanza ye situada en a parte sud-ueste d'Alemanya, a lo canto d'o laco de Gostanza (*Bodensee*) y en a buega con Suiza. Con una rica historia que se remonta a la epoca romana, Gonstanza conta con una combinación unica d'arquitectura medieval, atraccions culturals y vistas panoramicas a lo laco, lo que la convierte en un destín popular tanto pa turistas como pa lugarenyos.

## Toponimia
Apareixe en aragonés como *Gostanza* en as *[[Cronicas d'os Chueces de Teruel]]*.

## Puestos d'intrés
* Imperia.
* Rathaus.
* Schnetztor.
* Rheintorturm.
* Pulverturm.
* Schloss Seeheim.
* Seu (*Konstanzer Münster*).
* Laco de Gostanza.

## Referencias

## Vinclos externos
Aalen

**Aalen** (en suabio *Oole*) ye una ciudat d'o estato federato de Baden-Wurtemberg.

## Puestos d'intrés
* Rathaus.
* Bürgerspital.

## Referencias

## Vinclos externos
Esslingen am Neckar

**Esslingen am Neckar** (en suabio *Esslenga am Neckor*) ye una ciudat d'o estato federato de Baden-Wurtemberg. Ye la capital d'o districto d'Esslingen.

## Puestos d'intrés
* Alte Rathaus.
* Gelbes Haus.
* Spitalkelter.
* Dicker Turm.
* Schelztor.
* Wolfstor.

## Referencias

## Vinclos externos
Oberstdorf

**Oberstdorf** (en suabio *Oberschdorf*) ye una ciudat de mercau de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto d'Alta Algovia.

## Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:

## Puestos d'intrés
* St. Anna-Kapelle in Rohrmoos.
* Breitachklamm.
* Christlessee.
* Freibergsee.
* St. Loretto-Kapellen.
* Moorweiher.

## Fiestas
* Wilde-Mändle-Tanz.

## Ciudaz achirmanadas
* Megève (Francia).
Tuca de Guadieso

A **tuca de Guadieso** ye una tuca de 2.881 m d'altaria que se troba en a cabecera d'a val de Llauset, en a provincia de Uesca (Aragón).

Administrativament ye situada en o municipio de Montanui y fa parti d'o Parque Natural de Posets-Maladeta.

## Vinclos externos
*  "Mendikat".
Kochelsee

**Kochelsee** ye un laco que se troba 70&nbsp;km a lo sud de Múnich. Os lugars de Kochel am See y Schlehdorf son en as suyas marguinas.

## Toponimía
O nombre Kochel se deriva d'o latín *cocula*, o nombre de pueyo u tozal. D'an derivó os nombres *Kapf*, *Kogel*, y posteriorment, *Kochel*.

## Referencias
Sant Alto

**Sant Alto** yera un santero que vivió en a redolada d'Altomünster de l'actual Bavera y se considera o fundador d'o monesterio que leva o suyo nombre.

Tradicionalment s'ha dito que Alto yera un irlandés que dimpués d'una visión recibió l'encargo d'abandonar a suya tierra natal y emprender un viache misionero. D'ista traza, Alto plegó a Bavera, an o rei d'os francos Pepin III le dio una selva cercana, que encara leva o nombre "Altowald" (Selva d'Alto). Dimpués, Alto fundó un chicot monesterio, que a suya ilesia se diz que estió consagrada per Sant Bonifacio.

As leyendas contan cómo Alto emplegó o suyo cuitiello pa marcar os arbols que habioron d'estar picaus y dimpués espaldaus por él mesmos. As aus s'habrían levau as brancas y camals y asinas aduyarían a construyir a ilesia. Cuan i habió escasez d'augua en a construcción d'o monesterio, Alto deixó que brotase un naixedero, que luego estió visitau como un naixedero ensanador.

Manimenos, investigacions recients permiten concluir que Alto yera en realidat un bayoario y perteneixeba a la familia noble d'os Huosi, qui yeran asentaus en o ueste de l'Alta Bavera.
Tuca Arnau

A **tuca Arnau** ye una tuca de 2.816 m d'altaria que se troba entre as vals de Vallhibierna y Castanesa, en a provincia de Uesca (Aragón).

Administrativament ye situada en a muga entre os municipios de Benás y Montanui y fa parti d'o Parque Natural de Posets-Maladeta.

## Vinclos externos
*  "Mendikat".
Fritzlar

**Fritzlar** ye una villa alemana localizata en a rechión administrativa de Kassel, en o Estau de Hesse.

## Puestos d'intrés
* Seu de Sant Per (*Fritzlarer Dom St. Peter*).
* Muralla (*Stadtmauer*).
* Grauer Turm.

## Vinclos externos
Horn-Bad Meinberg

**Horn-Bad Meinberg** (en baixo alemán *Häoern-Möomag*) ye una ciudat d'o estato federato de Renania d'o Norte-Westfalia.

## Puestos d'intrés
* Burg Horn.
* Malzdarre (u Eulenturm).
* Externsteine.

## Vinclos externos
Cuello d'el Bom

O **cuello d'el Bom** (en francés *col du Boum*) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a una altaria de 2.894 m y que une o circo de Remunye (Benás), en Aragón, con o lac Bleu, en Occitania.

Se troba entre a tuca d'el Bom (3.006 m) y a tuca de Malpás (3.111 m).
Fuerte de Coll de Ladrones

O **fuerte de Coll de Ladrones** que ha plegau dica os nuestros días ye un fuerte fusilero d'o sieglo XIX situau en o municipio de Canfranc (Aragón). Ye un puesto de partida ta la puyata a la Pala d'Ip.

Ye catalogau como Bien d'Intrés Cultural d'Aragón.

## Descripción
Edificau sobre cinglos a 1.351 metros d'altaria, o fuerte cierra o paso d'a val de Canfranc enta a muga francesa, constituyindo un perfecto eixemplo de arquitectura militar moderna adaptada a un terreno montanyoso. As laderas amanadas se troban cubiertas de vechetación d'abetz, serberas, abetullos, acirons y aranyoners.

Adintro d'o fuerte bi ha dos edificios revestius de piedra d'o país. O situau en a uembra estió cuartel pa la tropa, y poseye dos naus y dos pisos. O que yera en o solano se reservó pa oficials, oficinas y enfermería, sobresalindo a suya escalera senyorial.
As esfensas artilleras ocupan cuatre bocas orientadas a o norte foratiadas en roca, antimás d'o correspondiente polvorín. Una espectacular galería aspillerada, ubierta en a roca, baixa dica una batería situada sobre o río, batindo dreitament a carretera.
A roca fa parti esencial d'o sistema defensivo, con igual u mayor importancia que os muros de fabrica.

Como complemento a o fuerte, se construyió chunto a la carretera val abaixo, a torreta d'os Fusilers.

## Historia
Encara que os oríchens d'o fuerte de Coll de Ladrones se remontan a zaguerías d'o sieglo XVI, a edificación actual ye d'o sieglo XIX.
A meyaus d'ixe sieglo, o Gubierno espanyol —con a remeranza encara amanada d'a Guerra d'o Francés— yera preocupau por a esfensa d'a val de Canfranc.
Don Juan Martínez Zermeño, un d'os millors incheniers militares d'a epoca, fue ninviau a reconoixe o Pireneu aragonés occidental pa construyir un fuerte nuevo, ya que os viellos castiellos de Candanchú y Canfranc, asínas como a torre d'a Espelunga (también dita "Espelunga de Agulla") , yeran en estado de ruina.

A construcción de l'actual fuerte prencipió en 1888 y as obras fuoron concluyidas en noviembre de 1900 con a intención d'esfender o nuevo ferrocarril internacional que s'engueraría dimpués de l'apertura d'o túnel ferroviario de Somport. Tamién fue emplegau como puesto de vichilancia pa privar o contrabando.

En octubre de 1990 o Ministerio d'Esfensa d'Espanya releó l'edificio, estando adchudicau a una empresa privada.
Recientement s'ha reubierto a o publico con fins turisticas.

## Referencias

## Vinclos d'intrés

*  aspejacetania.com
*  Canfranc.es
*  Patrimonio cultural de Aragón.es
*  Fuerte de Coll de Ladrones (Concello de Canfranc)
*  Fuerte de Coll de Ladrones en a Gran Enciclopedia Aragonesa
*  Fuerte de Coll de Ladrones