Suel

O **suel** ye un material superficial resultant d'a meteorización d'as rocas y d'a descomposición d'os restos de sers vivos y on pueden enradigar as plantas y creixer a vechetación. A definición d'o concepto de suel ye diferent dependendo d'a ciencia que se considere.

## Definición
En cheolochía se fa enfasi en os materials. D'esta manera Anguita Virella en 1993 definiba o suel como "materials cuasi siempre sueltos, pero en bels casos con livels cementaus, que resultan de procesos de lixiviación u de puyada superficial d'augua y d'a incorporación de ateria organica resultant de l'actividat organica."
En agronomía se fa enfasi en os aspectos relacionaus con o creiximiento d'as plantas. D'esta manera Terreros en l'anyo 1985 definiba o suel como "una formación natural complexa y dinamica (encara que relativament estable), tova, soporte (refirme y nutrición) d'una determinada vechetación, producto d'una transformación superficial d'as rocas (alteración, reestructuración) por l'acción de determinaus achents."
A FAO define o suel como "Napa superficial d'a Tierra que ha ito formando-se lentament por a descomposición d'o material rocoso subchacent (roca madre) baixo l'acción de condicions atmosfericas (clima) y d'a vechetación u meyant depositos de materials carriaus por os ríos, os mars (suels aluvials) u por o viento (*[[loess]]* u suels de cenisas volcanicas)."

## Components d'o suel
En os suels bi ha una fase solida, una fase liquida y una fase gasiosa. A fase solida se distribuye en una part d'orichen mineral y una part de constituyents organicos. A fase liquida y a fase gaseosa ocupan os vueitos que deixan o components solidos y ocupa os poros.

A fase solida ye formada por:
*Fragmentos de roca provinients de la roca madre y que determinan a textura (cascallo, arena, limo, archila).
*Sals minerals: A sals minerals como os nitratos y fosfatos fixan a riqueza d'o suel.
*Organismos: bacterias (intervienen en a humificación d'a materia organica), fongos (abundants en os suels acidos, destacan como descomponedors d'a celulosa y lignina), algas (belunas fixan o N2 atmosferico), oligoquetos (fan que o suel tienga mes aire), artropodos (beluns se minchan la follarasca).
*Humus: transformación d'a materia organica (fuellas, calabres, excrementos) por microorganismos. Determina a productividat d'o suel. La humidificación ye un proceso anterior a la mineralización y da acideza a lo suel.

A fase liquida ye como se troba l'augua liquida en o suel. L'augua puet estar:
*Augua circulant: se mueve por os poros y grietas d'o suel, distinguindo-se:
*Augua de gravitación: con movimientos de drenache dormando as capas freaticas y l'augua capital aproveitable por as plantas.
*Augua retenida: no circula ni ye absorbida por as plantas. S'apega a las particlas d'o suel fendo arredol d'ellas una capa fina.

A fase gasiosa puet representar o 25 %. L'aire d'o suel ye equivalent a l'aire atmosferico pero con menos 02 y mes CO2.

## Napas d'o suel

Bi ha diferents tipos de suels y diferents terminolochías pa describir as suyas napas. Por un regular se considera que os suels presentan os horizonts A, B y C, este zaguero chusto por d'encima d'a roca madre R.

L'horizont A ye un livel d'enriquimiento de materia organica mezclada con materials d'orichen mineral.

L'horizont B ye un livel on s'acumulan materials lixiviaus de l'anterior livel enriquindo-se en sals minerals, archilas y productos d'a mineralización d'a materia organica.

L'horizont C ye formau por materials d'a roca madre que sufren meteorización fisica, y que pueden estar dencima d'ella si o suel ye autoctono u luent si ye un suel aloctono, (por eixemplo en os suels aluvials u as dunas).

Manimenos no siempre veremos bien estos livels. En Espanya a mes gran part d'os suels son dominaus por a erosión, son inmaturos y azonals y pueden presentar un horizont A chusto por dencima de l'horizont C u R.

## Factors que influyen en o desarrollo d'os suels
Los factors que influye en o desarrollo d'os suels son o clima, a roca madre, l'actividat d'os sers vivos, o releu y o tiempo.

O clima ye o factor mes important, porque a temperatura y as precipitacions condicionan a intensidat y velocidat d'a meteorización d'a roca madre.

A roca madre presenta una influencia mes gran en as primeras etapas d'evolución d'os suels.

O sers vivos influyen como orichen d'a materia organica d'o suel y en a descomposición d'esta materia organica pa formar humus. D'esta forma l'acción mes important ye representada por a vechetación y os microorganismos d'o suel.

O releu influye a traviés d'a pendient, que favoreixe a erosión y fa dificil la formación d'o suel, y a orientación en paco u solano, orientación que determina microclimas.

O tiempo influye d'una manera sumativa, a mes tiempo, mes desarrollo d'o suel.

## Impactos en os suels
O suel como substrato d'a vida recibe o impacto d'as actividaz humanas por l'uso que se'n fa como recurso u por a suya ocupación fisica. O principal impacto ye a erosión, atros impactos son a sobreexmplotación, a perdua d'a suya fertilidat, a compactación, a contaminación y a urbanización. A erosión d'o suel gosa estar producida por l'augua de plevia, pero tamién puet producir-la l'acción eolica.

## Bibliografía
* Eumenio Ancochea Soto, Francisco Anguita Virella y Fernando Moreno Serrano: *Geología Procesos externos*. Editorial Edelvives, 1990.
* Francisco Anguita Virella y Fernando Moreno Serrano: *Procesos geológicos externos y geología ambiental*. Editorial Rueda, 1993.
* Alain Foucault y Jean-François Raoult: *Diccionario de Geología*. Masson, 1985.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos

## Se veiga tamién
* Solero.
* Solero (trilla).