open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serie quimica

Una **serie quimica** u **familia** ye un grupo d'elementos quimicos que tienen propiedaz fisicas y quimicas parellanas, variando istas de forma mas u menos important aintro d'o grupo. Istas familias se han clasificato parando cuenta en diferents criterios: confeguración electronica, caracter metalico, etc.

A tabla periodica d'os elementos, se construyió mirando d'organizar os elementos seguntes sus propiedaz quimicas. Asinas bellas familias corresponden exactament con grupos (columnas) d'a tabla periodica; isto no ye una coincidencia, ya que as propiedaz fisicas d'os elementos d'un grupo provienen de tener una confeguración electronica parellana, lo que fa que istos elementos se metan en o mesmo grupo d'a tabla periodica.

Ordenatos en grupos (columnas) son importants y tienen un nombre reconoixito:
*Alcalins (grupo 1)
*Alcalinoterrios (grupo 2)
*halochenos (grupo 17)
*Gases nobles (grupo 18)

Os atros grupos gosan decirse por o nombre d'o elemento cabecera d'o grupo: o grupo 16 ye o grupo de l'oxicheno, o 14 ye o grupo d'o carbonio, etc. Tamién se fan servir atros nombres en desuso:
*Metales *de cudir* (arambre, archent, oro y mercurio): grupo 11)
*Elementos terrios: grupo d'o boro (grupo 13)
*Elementos carbonioides: grupo d'o carbonio (grupo 14)
*Elementos nitrochenoides: grupo d'o nitrocheno (grupo 15)
*Elementos calcochenos u anfichens: grupo de l'oxicheno (grupo 16)

Por un regular se divide a os elementos en bloques aintro d'a tabla periodica:
*Bloque s
*Bloque p
*Bloque d
*Bloque f
*Bloque g

A os elementos d'o bloque *f* tamién se les conoixe como "tierras raras" u "elementos de transición interna". Se dividen en dos series y o normal ye decir-les por os nombres d'istas dos series:
*Lantanidos
*Actinidos

Os elementos d'o grupo *s* y *p* son conoixitos conchuntament como:
*Elementos representativos

Seguntes as caracteristicas metalicas d'os elementos, istos tamién pueden dividir-se d'a siguient forma:
*Metals alcalinos y metals alcalinoterrios
*Metals de transición (y metals de transición interna)
*Metals d'o bloque ''p''
*Metaloides u semimetals
*No metals

Encara que a muga entre *metals* y *no metals* ye difusa.

A mas bi ha atras familias d'elementos:
*Metales nobles (rutenio, osmio, rodio, iridio, paladio, platín, archent y oro)
*Grupo d'o platín (rutenio, osmio, rodio, iridio, paladio y platín)
Aldeanueva de la Serrezuela

**Aldeanueva de la Serrezuela** ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Riaza.

A suya población ye de 57 habitants (2010), en una superficie de 20,39 km² y una densidat de población de 2,8 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Aldeanueva de la Serrezuela se troba situata a 1.145 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 86,4 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia d'a Visitación de Nuestra Sinyora d'Aldeanueva de la Serrezuela, una ilesia en estilo gotico d'o sieglo XVI con una sola nau.
Aldeanueva del Codonal

**Aldeanueva del Codonal** ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Campiña Segoviana y d'o partiu chudicial de Segovia.

A suya población ye de 157 habitants (2010), en una superficie de 22,09 km² y una densidat de población de 7,11 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Aldeanueva del Codonal se troba situata a 865 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 43 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.

## Administración
### Alcaldes

## Demografía
Sufixo -ico

O **sufixo -ico** y un sufixo culto d'orichen griego (-ικος); y arribau a traviés d'o latín *-ICUM* y que se fa servir pa creyar adchectivos cualificativos que indiquen relación, (*[[arabico]]*, *practico*). Si se fa servir en femenín puet estar tamién pa nombrar una disciplina u tradición, (a *[[practica]]*, a *[[teorica]]*, a *[[fisica]]*, a *[[tecnica]]*, a *[[lochica]]*). Se fa servir muito en o lexico cientifico. No s'ha de confundir con o diminutivo -ico, d'orichen dubdoso y que en latín vulgar yera *-ICCUM*.

A vegadas se troba lexicalizau en palabras patrimonials derivadas de palabras latinas con este sufixo (*[[melico]]* que deriva de *UMBILICUS*, y l'antigo Baselga, (que deriva de *[[Basilica]]*). Se puet trobar tamién en toponimia (Buyelgas, que deriva de *BOVILICA*).

Presenta a variant sonorizada *-igo* y a variant con apocope *-ic*. A variant con apocope a vegadas podría representar mozarabismo d'a val d'Ebro (*[[Luceni]]c*, antigo nombre de *[[Luceni]]*), u cultismo latino u griego preso traviés d'o catalán (*[[arseni]]c*, actual *[[arseni]]*). Curiosament en os dos casos se consigue fer a palabra plana partindo d'un esdrúixol orichinal (*LUCÉNICUM*, *ARSÉNICUM*).

A cuestión ye dificil d'interpretar porque en terminacions pareixidas con atro orichen como os sustantivos que se fan a partir de verbos acabaus en *-icar* (*embolicar*, *desembolicar*, *esmelicar*), bi ha encara una apocope en aragonés ribagorzano (*embolic*). En l'aragonés cheneral s'ha tornau a posar una vocal de refirme (*embolique*, *esmelique*).

A variant en *-igo* se troba muito en textos medievals coexistindo con a variant en *-ico*. Existe a hipotesi que atribueix a conservación d'a xorda intervocalica de *melico* en amplas zonas d'a val d'Ebro (sonorizada como *meligo* en aragonés oriental y en as Cuencas Meneras) a lo creixent uso d'o diminutivo -ico en os sieglos XV y XVI.

## Referencias

## Bibliografía
* David A. Pharies: *Diccionario Etimológico de Los Sufijos Españoles: Y de Otros Elementos Finales* Volumen 25 de *Biblioteca románica hispánica*. Gredos, Editorial, S.A., 2002 ISBN 8424923391, 9788424923396.
* Chabier Lozano Sierra, Ángel Lois Saludas Bernad: *[[Aspectos morfosintácticos del belsetán]]*, 2005, Gara d'Edizions, pp 103–105.
* Lozano, Ch.: *[[Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca)]]*. Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010.
* Fernando Blas Gabarda, Fernando Romanos Hernando: *[[Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano|Diccionario aragonés: chistabín-castellano (Val de Chistau)]]. Colección Ainas. Gara d'Edizions, 2008.
* [[Chabier Tomás Arias]]: *El aragonés del Biello Sobrarbe*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, ([[1999]]).
* [[José Antonio Saura Rami]]: *Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas*. Gara d'Edizions, Institución Fernando el Católico, 2003.
* [[Ángel Ballarín Cornel]]: *Diccionario del Benasqués*. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978.
* [[Bienvenido Mascaray Sin|Mascaray Sin, Bienvenido]]: *Vocabulario del habla de Campo (Ribagorza, Huesca)''. Xordica Editorial, 2014.
Lista d'elementos por nombre

Ista ye una **lista d'elementos quimicos por nombre**. Se puet trobar ta cada elemento o suyo simbolo, numero atomico, masa atomica y numeros de grupo y periodo d'a tabla periodica.

## Referencias

## Bibliografía
*Atomic Weights of the Elements 2001, Pure Appl. Chem. 75(8), 1107-1122, 2003. Masas atomicas d'elementos con numeros atomicos entre 1 y 109 presas d'ista fuent.
*WebElements Periodic Table.  Masas atomicas d'elementos con numeros atomicos entre 110 y 118 presas d'ista fuent.

## Se veiga tamién
* Tabla periodica d'os elementos
* Lista d'elementos por simbolo
Annapolis (Maryland)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau de Maryland. Ta atros usos, se veiga *'Annapolis (desambigación)**''.

**Annapolis''' ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de Maryland, d'a on en ye la capital estatal. Fa parte d'o condau d'Anne Arundel, estando-ne tamién a suya capital.

A suya población ye de 36.524 habitants (2008) en una superficie de 19,70 km², con una densidat de población de 2.099,10 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Annapolis se troba situada a 12 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto d'a badía de Chesapeake.

## Educación
En Annapolis se troba l'Academia Naval d'os Estaus Unius.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Annapolis.
Alexandra Maria Lara

**Alexandra Maria Lara**, (naixita como **Alexandra Maria Plătăreanu** o 12 de noviembre de 1978 de Bucarest) ye una actriz alemana d'orichen rumano.

## Biografia
Alexandra Maria Plătăreanu naixió de Bucarest o 12 de noviembre de 1978. Filla de Valentin Plătăreanu. 
Se tresladó con a suya familia enta Alemanya cuan teneba cuatre anyos y meyo. Astí se formó en o Liceu Francés de Berlín y dimpués estudeor en l'academia artistica *Charlottenburg Theaterwerkstatt*. A os 16 anyos ya heba interpretato bels papels de protagonista en cuantas produccions televisivas. Dende alavez ha ido ganando reputación como actriz.

O suyo paper mas famoso dica l'actualidat ye o de Traudl Junge en a producción alemana *[[Der Untergang]]* (*A cayita*), nominata en 2004 a l'Oscar de millor cinta de parla no anglesa, a on se recentan os zaguers días d'Adolf Hitler. As suyas zagueras participacions en cine han estato *Youth without youth* (2007), cinta de parla anglesa dirichita por Francis Ford Coppola y *The Reader* (2008) dirichita por Stephen Daldry.

Ta muitos criticos, Alexandra ye una actriz con talento y con gran experiencia.
 
Apareixe en o vidio *Shadowplay de [[The Killers]]*, exactament en o menuto 04:13, como parti d'a cinta *Control* sobre a vida de Ian Curtis, líder y vocalista de Joy Division.

## Filmografía
**Sperling und der falscher Freund* (1997)
**Südsee, eigene Insel* (1999)
**Vertrauen ist alles* (2000)
**Fisimatenten* (2000)
**Der Tunnel* (2001)
**Honolulu* (2001)
**Leo und Claire* (2001)
**Liebe und Verrat* (2002, TV)

**Was nicht passt, wird passend gemacht* (2002)
**99 Euro Films* (2002)
**Napoléon* (2002)
**Doctor Zhivago* (2002)
**Schleudertrauma* (2002)
**Nus* (2002)
**Der Wunschbaum* (2004)
**Leis Krieger* (2004)
**[[Der Untergang]]* (2004)
**Cowgirl* (2004)
**Trenck* (2003)
**Offset* (2005)
**Der Fischer und seine Frau* (2005)
**Vom Suchen und finden der Liebe* (2005)
**Control* (2007)
**Wo ist Fred?* (2006)
**I Really Hate My Job* (2007)
**The Dust of Time* (2007)
**[[Youth Without Youth]]* (2007)
**[[The Reader]]* (2008)
**[[L'affaire Farewell]]* (2009)

## Vinclos externos

*  Web oficial
*  Alexandra Maria Lara en Internet Movie Database
*  Alexandra Maria Lara en TCM Movie Database
*  Alexandra Maria Lara en Allmovie
*  Alexandra Maria Lara en TV.com
Akron

**Akron** (pronunciato en anglés [ækrən]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato d'Ohio. Fa parte d'o condau de Summit, estando-ne a suya capital.

A suya población ye de 199.110 habitants (2010) en una superficie de 161,60 km², con una densidat de población de 1.232,10 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Akron se troba situata a 306 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o río Cuyahoga.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Akron.
Cincinnati

**Cincinnati** ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau d'Ohio, d'a on ye la tercera ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Hamilton, d'a on en ye la capital.

A suya población ye de 296.943 habitants (2010) en una superficie de 260,10 km², con una densidat de población de 1.650,20 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Cincinnati se troba situada a 147 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto d'o río Ohio.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Cincinnati.
Provo (Utah)

**Provo** (pronunciato en anglés [ˈproʊvoʊ]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Utah. Ye la segunda ciudat de Utah por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Utah, estando-ne a suya capital.

A suya población ye de 112.488 habitants (2010) en una superficie de 108,20 km², con una densidat de población de 1.039,60 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Provo se troba situata a 1.387 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Provo.
Arcones

**Arcones** ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Sepúlveda.

A suya población ye de 249 habitants (2010), en una superficie de 31,65 km² y una densidat de población de 7,84 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Arcones se troba situata a 1.151 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 47 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia.

## Administración
### Alcaldes

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Miguel Arcánchel d'Arcones, una ilesia en estilo romanico d'o sieglo XIII.
* Ermita de Nuestra Sinyora d'a Lastra d'Arcones
* Ermita de Sant Roque d'Arcones
* Ermita de Santa Cristina d'Arcones

## Vinclos externos
Arevalillo de Cega

:*Este articlo ye sobre *'Arevalillo de Cega**, un [[municipio]] d'a provincia de [[provincia de Segovia|Segovia]]. T'a d'atros usos de **Arevalillo**, veyer [[Arevalillo (desambigación)]].''

**Arevalillo de Cega''' ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Comunidat de Villa y Tierra de Pedraza y d'o partiu chudicial de Sepúlveda.

A suya población ye de 35 habitants (2010), en una superficie de 11,59 km² y una densidat de población de 3,02 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Arevalillo de Cega se troba situata a 1.047 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 39 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial. O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Cega.

## Administración
### Alcaldes

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Mamés d'Arevalillo de Cega, una ilesia  d'o sieglo XVIII.
Grupo d'a tabla periodica

En quimica, un **grupo** d'elementos ye una columna d'a tabla periodica d'os elementos quimicos. Bi'n ha 18 en a tabla periodica estándard, incluyindo os elementos d'o bloque d y escluyendo os elementos d'o bloque f.

Toz os elementos d'un grupo tienen a mesma confeguración electronica d'a suya capa de valencia. Isto fa que tiengan propiedaz fisicas y quimicas parellanas.

A *[[International Union of Pure and Applied Chemistry]]* (*IUPAC*) recomienda numerar os grupos con numeros arabicos de l'1 a o 18 de ezquierda ta dreita. Tamién existen dos sistemas de numeración obsoletos (un d'a IUPAC y un atro d'o Chemical Abstracts Service, *CAS*) que feban servir numeros romanos).

## Grupos

Os grupos d'a tabla periodica son os sigüients:
Armuña (Segovia)

**Armuña** ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Campinya Segoviana y d'o partiu chudicial de Segovia.

A suya población ye de 235 habitants (2010), en una superficie de 45,84 km² y una densidat de población de 5,13 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Armuña se troba situata a 903 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 27 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial. O suya localidat ye Carbonero de Ausín.

## Administración
### Alcaldes

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Bertolomeu d'Armuña.
* Ermita de Humilladero d'Armuña.
* Ermita de Tormejón d'Armuña en estilo romanico.
* Ermita de Sant Roque d'Armuña.
Bloque d'a tabla periodica

Un **bloque** ye a división que se fa d'os elementos quimicos en a tabla periodica seguntes l'orbital que sían ocupando os electrons mas externos (se veiga a confeguración electronica).

Os bloques se nombran seguntes a letra que fa referencia a l'orbital mas externo: *s*, *p*, *q*, *d* y *f*. Podría haber-ie mas elementos que emplisen atros orbitals, pero encara no s'han sintetizato u descubierto. En o caso que calese fer-lo, se continaría con l'orden alfabetico ta nombrar-los.





Bels bloques contienen diferents grupos d'a tabla periodica (por eixemplo, o bloque *s* contiene os grupos 1 y 2), atros se corresponden con as series quimicas.
Ayllón

**Ayllón** ye un municipio d'a provincia de Segovia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Riaza.

A suya población ye de 1.387 habitants (2010), en una superficie de 128,19 km² y una densidat de población de 10,93 hab/km².

## Cheografía
Ye a capital de a Comunidat de Villa y Tierra de Ayllón.

Se troba situata a 1.019 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 95 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia.

O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Riaza y por o río Aguisejo.

En fan parte os lugars d'Estebanvela, Francos, Grado del Pico, Saldaña de Ayllón, Santa María de Riaza, Santibáñez de Ayllón y Valvieja.

## Demografía

## Administración

### Alcaldes

## Molimentos

### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Miguel d'Ayllón, una ilesia en estilo neoclasico.
* Ilesia de Santa María la Mayor d'Ayllón,  una ilesia en estilo romanico.
* Exconvento Franciscano d'Ayllón, en 1411 o rei d'Aragón,  Ferrando I d'Aragón s'agüespó en o convento, actualment ye en ruinas.

### Molimentos civils
* Palacio d'o Bispe Vellosillo, d'o sieglo XVI.
* Casa d'a villa, d'o sieglo XVI.
* Palacio d'os Contreras d'Ayllón, anyo 1497.
* A Martina, un castiello.

## Ciudaz achirmanatas
A ciudat achirmanata con Ayllón ye:

*  Sainte-Maure-de-Touraine

## Vinclos externos
Periodo d'a tabla periodica

Un **periodo** ye una ringlera d'a tabla periodica d'os elementos. O periodo a o que perteneixe un elemento viene dato por o numero de capas electronicas que tien. O numero atomico d'os elementos de cada periodo aumenta regularment d'ezquierda ta dreita. Elementos adchacents en un periodo tienen masa atomica parellana pero, como perteneixen a grupos diferents, gosan tener diferent comportamiento quimico.

* Periodo 1
* Periodo 2
* Periodo 3
* Periodo 4
* Periodo 5
* Periodo 6
* Periodo 7
El Paso (Texas)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau de Texas; ta atros usos, se veiga *'El Paso (desambigación)**''.

**El Paso''' (pronunciau en anglés [ɛlˈpæsoʊ]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de Texas. Fa parte d'o condau d'El Paso, estando-ne a suya capital.

A suya población ye de 649.121 habitants (2010) en una superficie de 648,80 km², con una densidat de población de 944,70 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'El Paso se troba situada a 1.140 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto d'o río Grande y en a muga con Mexico.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'El Paso.
Catalán occidental

Lo **catalán occidental** u **bloque occidental de lo catalán** ye lo conchunto de dialectos de lo catalán charratos en l'ueste de Catalunya (cuasi tota la provincia de Leida uest de Tarragona y Tierras de l'Ebro), en la Francha de Levant, en Andorra y en lo País Valenciano. La caracteristica mes notant d'estos dialectos, a diferencia de los de lo catalán oriental con lo que se contraposa, ye no haber-ie neutralización en vocals atonas, ye dicir, ni lo paso de a y e atonas en ə, ni lo d'o atona en u.

En lo lexico presenta elementos comuns con l'aragonés.

## Lexico
Como en toz os idiomas en catalán bi ha cheosinonimos, y beluns presentan una distribución que reflecta d'alto u baixo a división entre os dos conchuntos dialectals. A vegatas a parola occidental se troba tamién en o dialecto balear oposando-se a un cheosinonimo propio d'o catalán oriental peninsular.

Entre as parolas propias d'o catalán occidental con cognatos en aragonés trobamos:

A vegatas o catalán occidental y l'aragonés oriental (u por o menos l'aragonés ribagorzano) tienen cognatos que los diferencian d'o catalán oriental y de l'aragonés occidental, (referindo-nos a los polos de l'aragonés y no a la propuesta d'os cuatre dialectos con l'aragonés central entre meyo).
Ilesia de Sant Cristofo d'Abenozas

A **ilesia de Sant Cristofo d'Abenozas** ye una ilesia aragonesa, que se troba situata en o lugar d'Abenozas d'o termin municipal de Graus, en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, a 1.132 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. A ilesia, de zaguerías d'o sieglo XI u primerías d'o sieglo XII, ye en estilo romanico y adedicata a Sant Cristofo. Hue ye desacralizata, en estar albandonata.

Ye un edificio d'una sola nau, orientato enta l'este, y en a suya antiga frontera prencipal se troba una espadanya que se convertió dimpués d'a suya construcción en un chicot campanal.

## Vinclos externos
*  A ilesia de Sant Cristofo d'Abenozas en ''RomanicoAragones.com''.
San Antonio (Texas)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau de Texas; ta atros usos, se veiga *'San Antonio (desambigación)**''.

**San Antonio''' (pronunciato en anglés [ˌsænænˈtoʊnioʊ]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de Texas, d'a on ye a segunda mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Bexar, estando-ne la suya capital.

A suya población ye d'1.327.407 habitants (2010) en una superficie de 1.067,30 km², con una densidat de población de 1.313,10 hab/km².

## Cheografía
A localidat de San Antonio se troba situada a 198 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Ciudaz achirmanadas
*  Guadalajara (Jalisco, Mexico).
*  Santa Cruz de Tenerife (Islas Canarias, Espanya).
*  Las Palmas de Gran Canaria (Islas Canarias, Espanya).
*  Béjar (Castiella y Leyón, Espanya).
*  Kaohsiung, China.
*  Kumamoto, Chapón.
*  Gwangju, Corea d'o Sud.
*  Monterrey, Mexico.
*  Chennai, India.
*  Torreón, Mexico.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de San Antonio.
Academia d'a Luenga Aragonesa

L**'Academia d'a Luenga Aragonesa** (oficialment *Academia de la Lengua Aragonesa*) ye una institución cientifica de caracter oficial y publico, creyada por a Lei de Luengas d'Aragón como autoridat lingüistica de l'aragonés. Os suyos estatutos fueron aprebaus por o Gubierno d'Aragón o 5 d'abril de 2011, estando publicaus en o Boletín Oficial de Aragón o 18 d'abril de 2011, pero no ye constituida, en no haber nombrau encara o Gubierno d'Aragón a os primers academicos. Tien personalidat churidica propia y exerce as suyas funcions con autonomía organica, funcional y presupuestaria, ta guarenciar a suya obchectividat y independencia.

## Competencias
Seguntes a Lei 10/2009 d'uso, protección y promoción d'as luengas propias d'Aragón y os suyos propios estatutos, son fins de l'Academia d'a Luenga Aragonesa:

* Investigar y formular as normas gramaticals de l'aragonés, parando cuenta en as suyas variedaz lingüisticas.
* Inventariar y actualizar o suyo lexico.
* Estimular l'uso, amostranza y difusión de l'aragonés y d'as suyas distintas modalidaz.
* Esfender y promover l'aragonés y as suyas modalidaz y velar por os dreitos lingüisticos d'os charradors de l'aragonés.
* Colaborar en a formación d'o profesorau.
* Establir o criterio d'autoridat en as cuestions relativas a la normativa, actualización y uso correcto d'a luenga aragonesa.
* Asesorar a os poders publicos y institucions sobre temas relacionaus con l'uso correcto de l'aragonés, a suya promoción social, asinas como sobre a determinación oficial d'os topónimos (os nombres oficials d'os territorios, os nuclios de población y as vías interurbanas ) y os antroponimos.
* As que, en l'ambito d'a suya competencia li encarge o Gubierno d'Aragón.

## Academicos
Seguntes os suyos estatutos, l'Academia d'a Luenga Aragonesa podrá tener dica un maximo de 21 academicos de numero, y un numero indeterminau d'academicos correspondients y academicos d'honor. Os cargos d'academico de numero son vitalicios, y istos habrán d'estar filologos, personalidaz d'as letras, de l'amostranza, d'a comunicación y/o d'a investigación con reputada solvencia en l'ambito de l'aragonés, u contar con una producción reconoixida en o campo d'ista luenga.

Seguntes a Lei de Luengas, os primers miembros de l'Academia d'a Luenga Aragonesa y l'Academia Aragonesa d'o Catalán han d'estar nombraus por o Gubierno d'Aragón.

Seguntes publicó Heraldo d'Aragón o 8 de mayo de 2011, a lista d'os primers academicos de l'Academia d'a Luenga Aragonesa ninviada a o Gubierno por o Consello Superior ye formada por:
*María Pilar Benítez Marco
*Marta Marín Bráviz
*María Luisa Arnal Purroy
*Manuel Castán Espot
*Joaquín Villa Bruned
*Francho Nagore Laín
*Chabier Lozano Sierra
*Juan José Segura Malagón
*Jesús Vázquez Obrador.

Manimenos, o gubierno PSOE-PAR no plegó a fer os nombramientos, con o que o suyo nombramiento corresponderá a o nuevo gubierno saliu d'as eleccions a Corz d'Aragón de 2011.

## Se veiga tamién
*Lei de Luengas d'Aragón
*Consello Superior d'as Luengas d'Aragón
*Academia Aragonesa d'o Catalán

## Referencias
Agustín Pérez-Lizano García

**Agustín Pérez-Lizano García**, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) en 1871 y muerto en ixa mesma capital o 18 d'abril de 1936, estió un avogato, periodista y politico aragonés d'ideolochía republicana.

Instalato dende 1899 en a ciudat de Calatayú, i fundó un diario republicanista, dito *[[La Justicia]]*, que se mantenió activo dica a sublevación faixista d'o 18 de chulio de 1936, cuan fue clausurato. Estió organizador d'o republicanismo en a a comarca d'a comunidat de Calatayú, que esleyó un deputato republicano.

Dende 1927 tornó enta Zaragoza, mientres a dictadura de Miguel Primo de Rivera, organizando-ie un partiu politico republicano dito *[[Derecha Liberal Republicana]]*, vinclato con Niceto Alcalá-Zamora y Miguel Maura. Dimpués d'a proclamación d'a Segunda Republica Espanyola, estió Delegato Rechional de Treballo en Aragón, estando prou bien considerato en medios anarquistas d'a Confederación Nacional del Trabajo por a suya ecuanimidat.

Casato con Victoria Pérez Labarías, yera pai de Manuel Pérez-Lizano y Pérez, qui estió alcalde de Zaragoza y president d'a Deputación Provincial de Zaragoza, ocupando iste zaguer cargo a la muerte d'o suyo pai. Pocos meses dimpués d'a suya muerte, o suyo fillo fue asasinato por os golpistas, albandonando-se o suyo cuerpo a o canto d'a Canal Imperial d'Aragón.

## Vinclos externos
*  ''Agustín Pérez-Lizano y García'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
José Belbiure Serrano

**José Belbiure Serrano**, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) o 27 d'abril de 1893 y muerto en ixa mesma capital o 18 d'abril de 1951, estió un escultor aragonés.

Formato en a Escuela d'Artes y Oficios de Zaragoza y en a Escuela d'Artes y Oficios de Madrit, enampló estudios en París, treballando mas que mas a suya formación en aspectos relacionatos con a soldadura, aplicando cuantas novedaz en ixe campo a la forcha artistica, que yera a suya especialidat artistica. Fació cuantos chicoz treballos (por a suya mida), incluyindo-ie por encargo d'o Concello municipal de Zaragoza un busto d'Alejandro Lerroux y una alegoría d'a Segunda Republica Espanyola que fuoron destruyitos mientres o franquismo. Dende meyatos d'os anyos 1940 estió profesor en a Escuela d'Artes y Oficios de Zaragoza.

## Vinclos externos
*  ''José Belbiure Serrano'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
Tractau de París (1951)

:*Iste articlo ye sobre un tractau sinyau en París o 18 d'abril de 1951; ta atros usos, se veiga *'Tractau de París**''.

Se conoix con o nombre de **Tractau de París''' a un tractau internacional sinyau lo 18 d'abril de 1951 por representants d'Alemanya, Francia, Italia y los países d'o Benelux (Belchica, Luxemburgo y Países Baixos), por o que s'establiba la Comunidat Economica d'o Carbón y de l'Acero. O tractau dentró en vigor o 23 de chulio de 1952 por una durada pactada de 50 anyadas y deixó asinas d'estar-ne vichent o 23 de chulio de 2002.

Se considera que lo tractau ye uno d'os actos fundadors d'a Unión Europea.

## Vinclos externos
* Texto d'o tractau.
Bizén Fuster Santaliestra

**Bizén Fuster Santaliestra** (Nabal, Semontano de Balbastro, 4 d'aviento de 1959) ye un historiador y politico aragonés.

Licenciato en Ciencias Politicas y Cheografía y Historia. Estió un d'os fundadors en 1986 de Chunta Aragonesista, d'a que ha estau vicepresident de 1988 a 1995 y president dende alavez dica o 2007. A suya actividat politica ha estau circunscrita a l'ambito aragonés: ha estau deputato por a provincia de Uesca en as eleccions a Corz d'Aragón de 2003 y 2007 y president d'o grupo parlamentario de Chunta Aragonesista. Tamién ha estau secretario primer d'as Corz d'Aragón. Estió cabeza de lista por Zaragoza en as eleccions chenerals de 2008, sin conseguir revalidar o escanyo que albandonaba José Antonio Labordeta.

A suya actividat socio-cultural ha estau a participación en cuantas institucions, como o *[[Instituto de Estudios Altoaragoneses]]*, o *[[Centro de Estudios del Somontano]]*, o Consello d'a Fabla Aragonesa, o *[[Instituto Aragonés de Antropología]]* y o *[[Rolde de Estudios Aragoneses]]*. Entre atros cargos, ye miembro d'a Fundación Gaspar Torrente y president d'a *[[Fundación Aragonesista 29 de junio]]*

## Vinclos externos
*  Biografía de Bizén Fuster.
*  Especial eleccions 2008: Bizén Fuster.
*  Blog de Bizén Fuster.
Fort Worth

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau de Texas; ta la cinta d'o mesmo nombre, se veiga *'Forth Worth (cinta)**''.

**Fort Worth''' ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de Texas. Fa parte d'os condaus de Tarrant, estando-ne a suya capital, Parker, Denton y Wise.

A suya población ye de 741.206 habitants (2010) en una superficie de 774,10 km², con una densidat de población de 927,90 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Fort Worth se troba situada a 216 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Fort Worth.
Castilleja del Campo

**Castilleja del Campo** ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aljarafe y provincia de Sevilla.

A suya población ye de 653 habitants (2010), en una superficie de 16,22 km² con una densidat de población de 40,26 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Castilleja del Campo se troba situata a 121 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 33 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Reinoso Tirado.es/ Pachina web oficial municipal de Castilleja del Campo.
*  Información de Castilleja del Campo en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.
Manuel Pérez-Lizano y Pérez

**Miguel Manuel Pérez-Lizano y Pérez**, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) o 6 de chulio de 1897 y asasinato en ixa mesma capital l'11 d'agosto de 1936, estió un medico, y politico aragonés, d'ideolochía republicana y militant de *[[Derecha Liberal Republicana]]*, que ocupó o cargo d'alcalde de Zaragoza, estando tamién president d'a Deputación Provincial de Zaragoza mientres a Segunda Republica Espanyola. Yera fillo de l'advogato, periodista y politico aragonés Agustín Pérez-Lizano García y de Victoria Pérez Labarías.

Formato en a Universidat de Zaragoza, a on estudiyó Medicina licenciando-se en 1919, encara que ya heba partecipato en l'aduya a os afectatos en a epidemia de gripe espanyola de 1918 antis de rematar os suyos estudios. Treballó como medico rural en Malanquiella y en Clarés de Ribota, enamplando dimpués estudios en Madrit ta rematar en 1923 en tornar en Zaragoza. Amás d'o suyo treballo en una clinica zaragozana, estió un muit destacato colaborador d'a Cruz Roya (estando-ne o suyo president en Zaragoza), faciendo tot o que podeba t'aponderar a labor d'a institución.

D'ideolochía liberal y republicana, como su pai Agustín Pérez-Lizano García, estió concellero por o districto de Sant Miguel en o primer consistorio municipal esleito democraticament en as eleccions de d'o 12 d'abril de 1931 que rematoron con a *[[dictablanda]]* y con a Monarquía d'Alifonso XIII d'Espanya. En 1932 fue esleito alcalde d'a ciudat, encara que dimitió en 1933 por as suyas desavenencias con o *[[Partido Republicano Radical]]* d'Alejandro Lerroux García. En marzo de 1936, poquet antis d'a muerte d'o suyo pai, fue nombrato president d'a Deputación Provincial de Zaragoza, cargo que ocupó dica o suyo asasinato.

Cuan se produció a sublevación militar faixista o 18 de chulio de 1936, fue engarcholato a escape por os golpistas. Encara que lo liberoron uficialment o 25 de chulio, lo tornaron a engarcholar de contino, dica que l'11 d'agosto de 1936 l'asasinoron, albandonando o suyo cuerpo a o canto d'a Canal Imperial d'Aragón, estando recullito por voluntarios d'a Cruz Roya que en yeran a l'atisfa dende a suya desaparición, en estar-ne o suyo president.

## Vinclos externos
*  ''Miguel Manuel Pérez-Lizano y Pérez'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
Luis Aísa Marín

**Luis Aísa Marín**, conoixito tamién con a embotada de ***El Güay***, naixito de Marracos (Cinco Villas) o 18 d'abril de 1942, y muerto en Gorliz o 16 de mayo de 2010 estió un destacato boxiador aragonés que competiba en a categoría de pesos pluma, plegando a estar Campión d'Espanya de Boxeyo de pesos pluma sin interrupción dende 1964 dica a suya retirata en 1972. Antis d'a suya retirata no podió lograr o Campionato d'Europa, luitó dos vegatas ta aconseguir-lo con o boxiador italiano Tommaso Galli perdiendo una vegata en os puntos y un atra por KO tecnico por una polemica descalificación de Aisa.

## Vinclos externos
*  ''Luis Aísa'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
*  Perfil esportivo de Luis Aisa en Boxrec.
Corpus Christi (desambigación)

***Corpus Christi*** puede estar:

* A festividat catolica d'o Corpus Christi, que remera o Cuerpo de Cristo.
* A ciudat de Corpus Christi, en l'estato de Texas en os Estaus Unius.
* A ciudat de Corpus Christi, en Paraguay.
Charlotte (Carolina d'o Norte)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau de Carolina d'o Norte; ta atros usos, se veiga *'Charlotte (desambigación)**''.


**Charlotte''' (pronunciau en anglés [ˈʃɑrlət]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de Carolina d'o Norte, d'a on en ye la mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Mecklenburg, estando-ne a suya capital.

A suya población ye de 731.424 habitants (2010) en una superficie de 771,00 km², con una densidat de población de 948,67 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Charlotte se troba situada a 229 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Charlotte.
Electrón

Un **electrón** ye una particla subatomica con carga electrica negativa. No tien garra estructura conoixita y se la considera una particla puntual, por ixo ye tamién una particla elemental, perteneixient a o grupo d'o leptons.

L'electron fue identificau como una particla en 1897 por Joseph John Thomson y o suyo equipo de fisicos britanicos. L'antiparticla correspondient ye o positrón, identico a l'electrón pero con carga electrica positiva, de manera que cuan s'achuntan s'aniquilan producindo dos u mas fotons. A creyación d'una parella electrón-positrón se puet producir a partir de fotons de radiación gamma con prou enerchía.

O electrón presenta una carga electrica de -1,6 × 10−19 coulombs, considerata a carga elemental, y una masa en reposo de 9,10 × 10−31 kg. As dos magnituz, asinas como o momento angular intrinseco u spin tienen valors constants. Se representa por un regular como *e<sup>-</sup>*.

O electrón fa parti d'o grupo d'os fermions porque tien un spin d'1/2. Cumple, por tanto, a mecanica estatistica de Fermi-Dirac.

Ta fer-mos una ideya d'a grandaria d'un electrón, se podría dir que si fuese una moneda de dos euros, o nuclio d'un atomo sería como un campo de futbol.

O electrón que ocupa tot solenco un orbital atomico u molecular se diz *electrón celibatario* u *electrón solitario*.

## Referencias
Peso atomico

:*No s'ha de confundir con a [[masa atomica]]*
O **peso atomico** (simbolo: *A*r), una cantidat fisica adimensional, ye a razón entre a masa meya d'un atomo d'un elemento (d'una fuent dada) a 1/12 d'a masa d'un atomo de carbonio-12. O termín s'utiliza, sin mas calificación, ta referir-se a o **peso atomico estandar** publicato en intervalos regulars por a IUPAC (en anglés *International Union of Pure and Applied Chemistry*) y os qualos s'aplican a os materials normals de laboratorio. Istos pesos atomicos estandars se publican en libros de texto, catalogos comercials, etc.

Tamién se puet fer servir o termín **masa atomica relativa** ta describir ista propiedat fisica, y de feito, l'uso d'o termín *peso atomico* ye prou controvertito dende 1960

## Referencias
Silicio

O **silicio** ye un elemento quimico no metalico d'a tabla periodica que tien o simbolo **Si** y un numero atomico de 14. Un metaloide tetravalent de silicio ye menos reactivo que o suyo equivalent quimico, o carbonio. Ye o segundo elemento mas abundant d'a crosta terrestre (suposa o 25,7% d'o suyo peso) dimpués de l'oxicheno. Se presenta en dos formas, amorfa y cristalina; a primera un polvo terrosao, mas activa que a variant cristalina, que se presenta en octaedros de color azul grisenco y brillo metalico. Apareixe en l'archila, o feldespato, granito, cuarz y arena, mas que mas en forma de dioxido de silicio (tamién conoixito como silice) y silicatos (components que contienen silicio, oxicheno y metals). O silicio ye o component prencipal d'o vidre, cimento, ceramica y a mayoría de siliconas (substancia plastica).

## Referencias
Fosforo

O **fosforo** (d'o griego *< φωσφορος» (phōsphoros)* "que carria luz") ye un elemento quimico de numero atomico 15 y simbolo **P**. Ye un no metal multivalent que perteneixe a o grupo d'o nitrocheno (grupo 15) y que se troba en a naturaleza combinato en fosfatos inorganicos y en organismos vivos, pero nunca en estato nativo. Ye muit reactivo y s'oxida espontaniament en contacto con l'oxicheno atmosferico emitindo luz, producindo o fenomeno d'a fosforescencia.

## Ciclo d'o fosforo

O fosforo se troba en a suya mes gran part en a litosfera, en forma de sedimentos oceanicos, de rocas sedimentarias, de cenisas volcanicas y de minerals accesorios en atras rocas y pasa muito lentament a la hidrosfera y la biosfera muit poco a poco por depender a suya liberación de procesos cheolochicos lentos.

O fosfato liberau por a meteorización quimica d'as rocas con fosfato, (destacando as sedimentarias fosfatadas y as cenisas volcanicas) pasa a lo suelo y l'augua sotorrana, y si no ye preso por os organismos pasando a fer part d'a biosfera ye transportau dica cuencas sedimentarias marinas u lacustres pa sedimentar pa fer part de rocas sedimentarias tornando a la litosfera. En a sedimentación d'o fosfato pueden intervenir os sers vivos.

O fosforo ye absorbiu por os organismos productors fotosinteticos en forma de fosfato y fa part d'os acidos nucleicos, por estar un compent d'os nucleotidos. Entre os sers vivos os vertebraus presentan una proporción mes gran de fostatos por estar formau o suyo teixiu osio en gran mesura por sals de fosfato y calcio. En a formación de depositos sedimentarios con fosfato pueden intervenir os peixes, sobre tot en grans mortaleras que afecten a estos vertebraus. En os ecosistemas terrestres o fosfato permaneixe unas 102-104 anyadas, en os ecosistemas acuaticos permaneix una a diez anyadas.

En os ecosistemas acuaticos o fitoplancton prene o fostato disuelto en l'augua, y pasa a traviés de l'alimentación por os diferents elementos d'os rez troficos dica os peixes y atros depredadors. Os despomponedors tornan o fosfato a l'augua marina sobre tot en o fondón. A on bi ha colonias d'aus acuaticas que minchan peixes (sobre tot aus marinas), se fa un deposito de fosfato con os suyos excrementos que se diz guano y que tradicionalment s'ha feito servir d'abono.
 
## Referencias
Mateo Cerezo

**Mateo Cerezo**, naixito de Burgos (Reino de Castiella) o 19 d'abril de 1637 y muerto en Madrit (Reino de Castiella) o 29 de chunio de 1666, estió un pintor espanyol d'o Barroco.

Se formó con su pai, enamplando dimpués a suya formación en Madrit con Juan Carreño de Miranda. A suya obra, mas que mas en forma de cuadros de tematica relichiosa y bodegons, ye escasa, en morir con nomás que 29 anyadas. Se troba en a suya mayor parte en o Museu d'o Prado de Madrit y en o Museu de Burgos.

## Vinclos externos

## Imáchens

Imachen:Magdalena (Mateo Cerezo).jpg|*Malena*.
Imachen:Mateo Cerezo - Ecce Homo - Google Art Project.jpg|*Ecce Homo*.
Imachen:La Asunción de la Virgen by Juan Martín Cabezalero.jpg|*Asumpción d'a Virchen*.
Alfonso Martínez Gómez

**Alfonso Martínez Gómez**, naixiu de Zaragoza (Comarca Central, Aragón) o 24 de chinero de 1937 y muerto en Barcelona (Barcelonés, Catalunya) lo 17 d'abril de 2011, estió un chugador de basketbol aragonés d'as decadas d'os anyos 1950, 1960 y 1970. Estió l'unico campión d'a *Liga Española de Baloncesto* con tres equipos diferents y l'unico campión d'a Copa con cuatre (Real Madrid, Barcelona, Picadero y Joventut) a mas d'estar tres vegadas o maximo anotador d'a *Liga Española de Baloncesto* en os anyos 1957, 1958 y 1967. Estió internacional con a selección espanyola de basketbol y participo en os Chuegos Olimpicos de Roma 1960 y Mexico 1968, entre d'atras competicions internacionals entre las que cal destacar por o suyo resultau os Chuegos d'a Mediterrania de Beirut 1959 y Nápols 1963.

Dimpués d'a suya retirada como chugador fue entrenador d'o Club Baloncesto Valladolid y o Bàsquet Manresa.

Yera chirmano de José Luis Martínez Gómez y Miguel Ángel Martínez tamién basketbolistas.

## Trachectoria esportiva
* **Cantera.** Colegio La Salle Bonanova.
* **Cantera.** RCD Espanyol.
* **1953/55.** FC Barcelona.
* **1955/56.** Aismalíbar de Montcada.
* **1956/58.** Real Madrid.
* **1958/61.** FC Barcelona.
* **1961/62.** Joventut de Badalona.
* **1962/66.** Picadero Jockey Club. 
* **1966/72.** Joventut de Badalona.
* **1972/75.** UE Mataró.
* **1975/76.** Club Baloncesto Breogán.

## Palmarés
* 1957: Liga espanyola (Real Madrid) y maximo anotador d'o campionato.
* 1957: Copa d'Espanya (Real Madrid) y maximo anotador d'a Liga Española de Baloncesto.
* 1958: Liga espanyola (Real Madrid).
* 1959: Liga espanyola (FC Barcelona).
* 1959: Copa d'Espanya (FC Barcelona).
* 1964: Copa d'Espanya (Picadero Jockey Club).
* 1967: Liga espanyola (Joventut de Badalona) y maximo anotador d'o campionato.
* 1969: Copa d'Espanya (Joventut de Badalona).

## Referencias
David Ricardo

**David Ricardo**, naixito de Londres o 19 d'abril de 1772 y muerto en Gloucestershire l'11 de setiembre de 1823, estió un economista y politico britanico, considerato chunto con Adam Smith y Thomas Malthus como uno d'os prencipals economistas d'a escuela d'a economía clasica. As suyas teorías son reivindicatas por escuelas economicas prou diferents, dende o liberalismo dica o marxismo. Tamién estió deputato en o Parlamento britanico.

## Vinclos externos
Lista de deputaus d'a VI Lechislatura d'as Corz d'Aragón

Ista ye a **lista de deputaus d'a [[VI Lechislatura d'as Corz d'Aragón]]** celebrada entre os anyos 2003 y 2007.

Os deputaus se troban clasificaus por provincias y aintro d'istas por o grupo parlamentario a o que perteneixen.

## Por a provincia de Teruel

## Por a provincia de Uesca

## Por a provincia de Zaragoza

## Se veiga tamién
*Eleccions a Corz d'Aragón de 2003
*VI Lechislatura d'as Corz d'Aragón.

## Referencias
Academia Aragonesa d'o Catalán

L**'Academia Aragonesa d'o Catalán** (en catalán *Académia Aragonesa del Català*, oficialment *Academia Aragonesa del Catalán*) ye una institución cientifica de caracter oficial y publico, creyada por a Lei de Luengas d'Aragón como autoridat lingüistica de l'idioma catalán en Aragón. Os suyos estatutos fueron aprebaus por o Gubierno d'Aragón o 5 d'abril de 2011, estando publicaus en o Boletín Oficial de Aragón o 18 d'abril de 2011, pero no ye constituida, en no haber nombrau encara o Gubierno d'Aragón a os primers academicos. Tien personalidat churidica propia y exerce as suyas funcions con autonomía organica, funcional y presupuestaria, ta guarenciar a suya obchectividat y independencia.

## Competencias
Seguntes a Lei 10/2009 d'uso, protección y promoción d'as luengas propias d'Aragón y os suyos propios estatutos, son fins de l'Academia Aragonesa d'o Catalán:

* Investigar y formular as normas gramaticals d'o catalán en Aragón, parando cuenta en as suyas variedaz lingüisticas.
* Inventariar y actualizar o suyo lexico.
* Estimular l'uso, amostranza y difusión d'o catalán en Aragón y d'as suyas distintas modalidaz.
* Esfender y promover o catalán en Aragón y as suyas modalidaz y velar por os dreitos lingüisticos d'os charradors d'o catalán en Aragón.
* Colaborar en a formación d'o profesorau.
* Establir o criterio d'autoridat en as cuestions relativas a la normativa, actualización y uso correcto d'a luenga catalana en Aragón.
* Asesorar a os poders publicos y institucions sobre temas relacionaus con l'uso correcto d'o catalán en Aragón, a suya promoción social, asinas como sobre a determinación oficial d'os topónimos (os nombres oficials d'os territorios, os nuclios de población y as vías interurbanas ) y os antroponimos.
* As que, en l'ambito d'a suya competencia li encarge o Gubierno d'Aragón.

## Academicos
Seguntes os suyos estatutos, l'Academia Aragonesa d'o Catalán podrá tener dica un maximo de 21 academicos de numero, y un numero indeterminau d'academicos correspondients y academicos d'honor. Os cargos d'academico de numero son vitalicios, y istos habrán d'estar filologos, personalidaz d'as letras, de l'amostranza, d'a comunicación y/u d'a investigación con reputada solvencia en l'ambito d'o catalán en Aragón, u contar con una producción reconoixida en o campo d'ista luenga.

Seguntes a Lei de Luengas, os primers miembros de l'Academia Aragonesa d'o Catalán y l'Academia d'a Luenga Aragonesa han d'estar nombraus por o Gubierno d'Aragón, a propuesta d'o Consello Superior d'as Luengas d'Aragón. Encara que iste tresladó a o Gubierno a lista d'os nueu primers academicos, o gubierno PSOE-PAR no plegó a fer os nombramientos, con o que o suyo nombramiento corresponderá a o nuevo gubierno saliu d'as eleccions a Corz d'Aragón de 2011.

## Se veiga tamién
*Lei de Luengas d'Aragón
*Consello Superior d'as Luengas d'Aragón
*Academia d'a Luenga Aragonesa
*Francha Oriental d'Aragón

## Referencias
Miguel Ángel Lafuente Belmonte

**Miguel Ángel Lafuente Belmonte**, naixito o 29 d'agosto de 1966, ye un politico aragonés, militant d'o *[[Partido Popular]]*.

Inició a suya carrera politica como concellero en o Concello Municipal de Teruel en 1995, estando-ne dende 1999 primer tenient d'alcalde. En 2003 fue esleito deputato en as Corz d'Aragón por Teruel, estando tamién esleito deputato por Teruel en 2007. Tamién ha ocupato cuantos cargos internos d'o suyo partiu.

En el año 2019 dejó la política activa para dedicarse a su trabajo profesional como Funcionario de la Comunidad Autónoma de Aragón.

Actualmente no ostenta puesto alguno en ninguna Administración, ni en ningún partido político.

## Vinclos externos
 Biografía de Miguel Ángel Lafuente Belmonte en a pachina web d'as Corz d'Aragón.