open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Covacha

:*Pa la comuna occitana se veiga [[Balmar]].*

Una **covacha**, **covana**, **covachón** u **coveta** ye una espluga natural poco profunda u una concavidat rocosa a on personas u animals pueden cubillar-se. Se troba en parez rocosas, a sobén en a suya parte baixa. Tamién se puet denominar **balma**, **espelungueta** u **espelunguiella**.

As covachas se forman cuan un estrato resistent a la erosión y lo desgaste por l'orache, (por eixemplo a piedra panal u o conglomerau), ha formau un cinglo, pero un estrato mes tovo, mes susceptible a la erosión y a la meteorización, queda debaixo, y d'esta traza talla o cinglo.

Se'n troba a sobén en macizos de roca calsinera karstificaus, on se van escarvando a escala de tiempo cheolochico a traviés d'as cheladas, o deschelo, a mes d'a disolución. A presencia de covachas ye menos frecuent en rocas volcanicas como o basalto.

O mesmo fenomeno escayeixe en os saltos d'augua, y de feito muitas covachas se troban debaixo d'os saltos d'augua.

Muitos chacimientos arqueolochicos s'han formau en covachas porque os hombres prehistoricos i trobaban un teito natural. L'uso que en feban os hombres prehistoricos podeba estar pa cutio (habitat, sepultura), ocasional (campamento estacional, cubillar, taller, parada en una partida de caza).

En zonas montanyosas poco habitadas os montanyers pueden trobar en una covacha un cubillar.

## Notas


## Referencias
Río Yangtze

O **Yangtze** (en chinés 扬子江, en pinyin ) ye un río de l'Asia oriental, actualment conoixito tamién como *Chang Jiang* (en chinés 长江, en pinyin ), que quiere decir "o Gran Río". En tibetano se diz *Drichu* (འབྲི་ཆུ་), u río d'o yak fembra. Atros nombres que recibe en o suyo recorrito son os siguients: *Dangqu* (当曲), *Tuotuo* (沱沱河), *Tongtian* (通天河), *Jinsha* (金沙江) y, a la fin, *Yangzi* (扬子江), que ye como se'n diz en o trampo final entre Yangzhou y Zhenjiang en a provincia de Jiangsu, amán d'a desembocadura. Como iste zaguer estió lo primer nombre que sintioron os misioners y comerciants occidentals, estió lo que s'aplicó a tot o río en as luengas europeas. En chinés, *Yangzi Jiang* se considera o nombre historico u poetico d'o río. Amás, en os países castellanoparlants, en Francia y Italia, se'n diz tamién *Río Azul*, probablement iste nombre lo inventoron en Francia ta diferenciar-lo de l'atro gran río de China: o río Amariello.

Ye o tercer río mas largo d'o mundo dimpués de l'Amazonas y d'o Nilo y o segundo de mas cabal dimpués de l'Amazonas. Naixe en l'altiplán d'o Tibet, trescruza China d'ueste enta l'este y desemboca en un gran delta en a mar de China Oriental, a lo norte d'a ciudat de Xangai. A suya cuenca hidrolochica ye un 18% d'a superficie d'iste amplo país en os que bi ha mas de 200 especies de peixes.

Ye navegable en mils de kilometros; como eixemplo, permite que a ciudat mas gran de China, Chongqing, que ye amás de 1.000&nbsp;km d'a mar, i tienga un puerto. Tien una gran importancia economica, como vía de comunicación, como fuent de recursos naturals (pesca, menería) y como fuent d'augua potable ta os reganos y a población.

Mugant a la ciudat de Sandouping, en o distrito de Yiling, bi ha presa d'as Tres Foces, una d'as obras d'incheniería mas grans que s'han feito nunca y a mayor productora de electricidat d'o mundo, que ye tenendo un gran impacto tan negatigament como positivament en os aspectos economico, social, ecolochico y politico.

## Ciudaz mas importants
A cuenca d'o río Yangtze pasa por istas grans ciudaz:
* Chengdu.
* Chongqing.
* Wuhan.
* Nanjing.
* Xangai.

## Se veiga tamién
* Huang He u río Amariello.
* Gran Canal de China.

## Bibliografía
* Van Slyke, Lyman P. 1988. *Yangtze: naturaleza, historia, y el río*. Stanford Book. ISBN 0-201-08894-0
* Winchester, Simon. 1996. *The River at the Center of the World: A Journey up the Yangtze & Back in Chinese Time*, Holt, Henry & Company, 1996, tapa dura, ISBN 0-8050-3888-4; edición rustica, Owl Publishing, 1997, ISBN 0-8050-5508-8; edición rustica, St. Martins, 2004, 432 pachinas, ISBN 0-312-42337-3

## Vinclos externos
Río Indo

L**'Indo** (en sindhi सिन्‍धु नदी, *Sindh Nadi*, conoixito como सिन्धु *Sindhu* en sanscrito) ye o prencipal río de Pakistán. Antis d'a división d'o subcontinent indio en os modernos estaus d'a India y Pakistan en 1947, l'Indo yera o segundo río en importancia en a rechión, dimpués d'o Gangas, tanto en termins culturals como comercials; amás, o nombre d'a India deriba d'iste río. En a suya val i apareixioron bellas d'as civilizacions urbanas mas antigas d'o planeta.

Naixe en o Tibet, a una altaria de bels 5.500 metros sobre o livel d'a mar, y contina o suyo curso a traviés d'as vals prencipals d'a cordelera d'o Himalaya en dirección nord-ueste, ta dimpués trescruzar o Caixmir y chirar bruscament enta o sud travesando tot Pakistán. Dimpués de pasar por a ciudat de Hyderabad, desemboca en un delta a o sud-este de Karachi, a que estió primera capital de Pakistán.

A suya largaria total ye d'entre 2.900 y 3.180 kilometros. O cabal meyano ye de 6.700 m³/s y l'aria total ocupata por a suya cuenca ye d'1.081.700&nbsp;km². En a suya desembocadura en a mar d'Omán, l'Indo forma un amplo y fértil delta, con una superficie de 7.770&nbsp;km² que s'estendilla a traviés de 200&nbsp;km de costa.

O delta de l'Indo ye considerato una d'as rechions ecolochicas mas importants d'a planeta. En iste río se troba una especie unica de delfín, o delfín de l'Indo (*[[Platanista minor minor]]*), muit pareixito a la especie de delfín que habita en o Gangas (Platanista gangetica) que ye tamién ciego. Seguntes un censo elaborato en 2001, bi heba un total de 1.100 eixemplars vivos d'iste animal.

O nombre Indo deriva d'o nombre sanscrito d'o río, que yera y en ye *Sindhu*. En antigo persa en yera *Hendu*, en hebreu *Hoddu*. Os griegos convirtioron *Hendu* en *Indu*, pero en bellas narracions (como o *Periplus Maris Erythraei*) apareixe l'antigo nombre *"Sindus"*.

## Vinclos externos

*Información d'o rio Indo en a pachina web d'a WWF.
Fabla

**Fabla** puet estar:
***[[Parla (lingüistica)|Fabla]]** cheosinonimo de "parla" en aragonés occidental.
***[[Fabla (poder fablar)|Fabla]]** capacidat de fablar en aragonés medieval. 
***[[Idioma aragonés|Fabla]]** eufemismo pa referir-se a l'aragonés que amaneixió en os anyos 70 en o castellano de Zaragoza y que ya se fa servir en aragonés.
Río Nícher

O **Nícher** ye un río d'Africa occidental, o tercero d'o continent por a suya longaria dimpués d'o Nilo y d'o río Congo.

O suyo nombre actual viene d'o latín "negro" (por a color de l'augua u d'os habitants d'os países que trescruza) u encara d'una locución tuareg *gher n gheren* (río d'os ríos). Tien diferents nombres locals como *Jeliba*, *Joliba* o *Dhioliba* (mandinga), u *Isa Ber* (songhai).

## Cheografía
O río Nícher naixe amán d'os monts de Loma, en a muga de Sierra Leone y de Guinea. Prene una dirección nord-este, travesando Guinea y o sud de Mali, a on que banya Bamako, Timbuktú y Gao. Entre KéMacina ei Timbuktú s'estendilla por una ampla plana inundata de cuasi 40.000&nbsp;km² en a suya mayor amplaria, que se diz o delta interior, y a on que o suyo cabal se reduce d'un 25% a un 50%, principalment por evaporación. Dimpués se bifurca enta o sud-este, trescruza l'ueste de Nícher, con a suya capital Niamey, dimpués s'endreza enta Nicheria a on s'orienta cada vegata mas dica o sud, dica la suya desembocadura. En Lokoja reculle por a marguin ezquierda las auguas d'o suyo principal afluent, o Bénoué, procedent de Camerún, que duplica o suyo cabal antis de plegar en o delta maritimo; desemboca en l'Atlantico en Port Harcourt, dimpués d'un viache de 4.184&nbsp;km.

O suyo recorrito, una mica raro, ha feito que o Nícher, mientres muitos tiempos, haiga estato un enigma ta os cheografos, y por ixo a sobén s'han feito hipotesis mui fantasiosas. Belunas lo trafucaban con o río Senegal u con o Congo, atras en feban una branca d'o Nilo u lo consideraban un rio afluent d'un laco interior. Habió que asperar dica 1830 con a expedición de Richard Lander ta conoixer a verdat.

O río Nícher fa parti d'os ríos, como lo Senegal, que dende os anyos 1980 han estato o centro d'intrés debito a lo creiximiento d'a sequera. L'Autoridat d'a Cuenca d'o Nícher (ABN), organismo de cooperación internacional entre nueu países a on que se troba la dita cuenca, y a creyación d'a Oficina d'o Nícher (1932), veilan porque o río aduye tanto a lo desarrollo agrícola como en a producción d'enerchía electrica. A disposición de diversos entibos, d'os que o Sélingué en ye o principal, tien a misión d'aportar enerchía electrica y augmentar a producción cerialista, con un incremento d'a superficie de cautivo de roz en bels países africanos.

## Afluents

O curso d'o río puet dividir-se en cuatre seccions:

## Referencias

## Vinclos externos

* "O Nícher", en ''L'augua y o dreito internacional: bibliografía selectiva'' (Bibliothèque du Palais de la Paix)
*  Fabio Spadi (2005), "The ICJ Judgment in the Benin-Niger Border Dispute: the interplay of titles and ‘effectivités’ under the uti possidetis juris principle", ''Leiden Journal of International Law'' 18: 777-794
Marcel Proust

**Marcel Proust**, naixito d'Auteil (hue un barrio de París, Isla de Francia, Francia) o 10 de chulio de 1871 y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 18 de noviembre de 1922, estió un escritor, novelista y traductor francés, conoixito por serie de novelas *À la recherche du temps perdu*.

En reconoiximiento a la suya obra, recibió o Premio Goncourt en 1919; antiparte, fue nombrato, tamién en 1919, Caballer d'a Lechión d'Honor.

Su chirmán Robert Proust estió un destacau chinecologo.

## Obras
### Novelas
* 1896: *Les Plaisirs et les Jours*.
* 1904: *La Bible d'Amiens*, prefacio, traducción y notas d'a obra de John Ruskin *The Bible of Amiens*.
* 1904: *La mort des cathédrales*, *[[Le Figaro]]*, 16 d'agosto.
* 1906: *Sésame et les lys*, traducción d'a obra de John Ruskin *Sesame and Lilies*.
* 1919: *Pastiches et mélanges*.
* 1927: *Chroniques*.
* 1952: *Jean Santeuil*.
* 1954: *Contre Sainte-Beuve*.

### Serie ''À la recherche du temps perdu''
* 1913: *Du côté de chez Swann*.
** Parte 1: *Combray*.
** Parte 2: *Un amour de Swann*.
** Parte 3: *Noms de pays: le nom*.
* 1918: *À l'ombre des jeunes filles en fleurs* (Premio Goncourt).
** Parte 1: *Autour de Mme Swann*.
** Parte 2: *Noms de pays: le pays*.
* 1921-1922: *Le Côté de Guermantes I et II*.
* 1922-1923: *Sodome et Gomorrhe I et II*.
* 1923: *La Prisonnière*.
* 1925: *Albertine disparue* (*La Fugitive*).
* 1927: *Le Temps retrouvé*.

## Vinclos externos
Hadrián (emperador)

:*Iste articlo ye sobre l**emperador romano*'. Ta atros usos se veiga Hadrián (desambigación)*


*'Hadrián*' (en [[latín]] <small>Caesar Publius Aelius Traianus Hadrianus Augustus</small>), naixito d'[[Italica]] ([[Imperio Romano]]) o [[24 de chinero]] de [[76]] y muerto en [[Bayas]] o [[10 de chulio]] de [[138]], estió un [[Lista d'emperadors de Roma|emperador]] de l'[[Imperio Romano]], dende o [[117]] dica o [[138]].

Antes d'estar emperador participó en as [[Guerras Dacias]]. Como emperador Hadrián esclafó a [[Revuelta de Bar Kokhba]] en [[Chudea]], pero tenió una politica exterior poco militarista con a intención de defensar unas mugas estables (por eixemplo debantó o [[Muro d'Hadrián]] en [[Britania]]), y evacuó [[Mesopotamia (provincia romana)|Mesopotamia]], o que permitió a paz con l'[[Imperio Parto]].

== Mencions en fuents aragonesas y navarras ==
En o "*Libro d'as Marabillas d'o Mundo*" en fan mención:


Ye mencionato en a traducción aragonesa de "*Historia Romana''" acomandata por Chuan Ferrández d'Heredia on lo comparan con Valentinián II:
Río Gangas

O **Gangas** (*Ganga*, en as luengas d'a India) ye un gran río situato a o norte d'a India, y que ye considerato como sagrato por os hindús.

Naixe con o nombre de Bhagirathi en o glaciar Gangotri, en o Himalaya, y s'une a o río Alaknanda amán de Deoprayag ta formar o Gangas. O Gangas desemboca en o golfo de Bengala dimpués de dividir-se en muitos ríos menors. Un d'éls ye o río Hoogli, a mán de Calcuta; un atro ye o Padma, río que dentra en Bangladesh. As rechions mugants con o delta amán d'o golfo de Bengala son conoixitas como os *Sunderbans* (literalment *Selvas politas*) – una rechión de espesas selvas de chinchebre, y l'habitat natural d'o tigre de Bengala.

O río Yamuna, un río practicament sagrato, ye un afluent d'o Gangas, y a suya unión ye amán d'a ciudat sagrata india de Prayag, hue lo día conoixita como Allahabad.

En o Gangas, i viven dos especies de delfins, o delfín d'o río Gangas y o delfín Irrawaddy. Tamién bi habita una especie de tiburón cuasi esconoixita, o Glyphis gangeticus.

## Toponimia
En o "Libro d'o Trasoro" s'escribe *Gangas* y *Gadeuas*.

## Referencias

## Vinclos externos
Henrik Ibsen

**Henrik Ibsen**, naixito de Skien (Unión Suecia-Noruega, hue Telemark, Noruega) o 20 de marzo de 1828 y muerto en Oslo (Noruega) o 23 de mayo de 1906, estió un dramaturgo, escritor y poeta noruego, considerato uno d'os prencipals dramaturgos d'a Historia d'a Literatura y o pai d'o realismo en a Literatura.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial d'o Gubierno de Noruega d'o Anyo Ibsen.
Amor

:*Ta la comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, se veiga *'Amor (Landas)**''.

L'<nowiki/>**amor** (d'o [[latín]], ''amor, -ōris'') ye un [[concepto]] universal relacionato con l''afinidat'' entre sers, definito de diferents formas seguntes as diferents ideyolochías y puntos d'anvista (cientifico, filosofico, relichioso, artistico). A sobén se puet entrepitar como un ''sentimiento'' y o termin gosa asociar-se con l'[[amor romantico]]. Ta [[Gottfried Leibniz]], ''«amar ye trobar en a felicidat d'atro a tuya propia felicidat»''. En o terreno [[relichión|relichioso]] presenta grans connotacions espirituals, de forma que trasciende o ''sentimiento'' y pasa a estar un ''estato'' de l**alma* u d'a *consciencia*, identificato en belas relichions como [[Dios]] mesmo. En [[psicolochía]], [[Robert J. Sternberg]] creye necesarios ta que exista amor tres elementos: *intimidat*, *pasión* y *decisión* u *compromís*. Ta [[Erich Fromm]], l'amor ye un *arte*. En [[Biolochía]], *pareixe* estar relacionato con a *supervivencia'' de l'individuo y d'a especie. Seguntes beluns, no ye exclusivo d'a especie humana, y tamién puet presentar-se en atros sers.

## Referencias

## Vinclos externos
Comportamiento

O **comportamiento** u **conducta** ye una acción u reacción d'un subchecto debant d'o suyo entorno, o conchunto d'actividaz que fa un animal ta relacionar-se con o medio ambient. Muitos d'os comportamientos son comuns a la mayoría d'individuos d'una especie.

Tradicionalment s'ha dito que os animals son os sers que tienen comportamiento, encara que bels vechetals fan movimientos que pueden estar caracterizatos como "comportamiento". Por extensión, o termin puet aplicar-se a toz os sers vivos.

Un comportamiento puet estar voluntario u no, innato u adquirito por medio d'a socialización. Prencipia con a presencia d'estimulos como por eixemplo cambios a lo suyo arredol, variacions en o medio interno u l'actitut d'os atros sers vivos. Pende de l'acción d'o sistema niervoso y d'o sistema endocrino y cuanto mas complexos son istos, mas variedat de comportamientos presenta a especie en cuestión. As disciplinas cientificas que estudian a conducta son a Etolochía ta os sers vivos en cheneral y, en o caso d'os humans, a Psicolochía.

## Tipos de comportamiento
* Innatos: Son os que se tienen dende o naiximiento y no s'han d'aprender.
* Adquiestos: Son os que reproducen un aprendizache. S'han de practicar dica que un estimulo desencadene siempre a mesma respuesta.

O comportamiento humán se puet veyer condicionato por a chenetica (os instintos sobretot), a educación recibita, a moral u a situación a on que actua. O ser humán chuzga siempre tot comportamiento dende d'un punto d'anvista etico, a diferencia d'atros animals, y por ixo considera as conductas como aceptables u no seguntes as normas d'a suya cultura.
Emoción

A **emoción**, en a suya definición mas cheneral, ye un intenso estato mental que apareixe en o sistema niervoso de traza espontania y que prevoca una respuesta psicolochica positiva u negativa. Ye un impulso involuntario orichinato como respuesta a los estimulos de l'ambient que inducen sentimientos tanto en o ser humán como en animals y que desencadena conductas de reacción automatica. A emoción ye materia d'estudio d'a psicolochía, neurosciencia y, mas recientment, d'a intelichencia artificial.

A emoción ye un proceso neuroquimico y cognitivo relacionato con a presa de decisions, a memoria, l'atención, a percepción, a imachinación, mecanismos que o proceso de selección natural ha perfecionato como respuesta a las necesidaz de supervivencia y reprodución.

## Vinclos externos
* Teorías filosoficas d'as emocions.
Pensamiento

O **pensamiento** ye o producto d'a mente en l'acto de pensar, ye decir, as construccions mentals elaboratas fruito de l'activitat d'o cerebro. En tanto que ye una activitat fundamental d'o ser humán, ye estudiato por diversas disciplinas cientificas, entre as que destacan a Filosofía y a Psicolochía. L'obchectivo basico d'o pensamiento ye dotar de significato a lo mundo exterior y a un mesmo, manipulando a información. A intelichencia ye l'habilidat personal ta pensar d'una traza mas efectiva. Seguntes a concepción emplegata, un pensamiento puet estar sinonimo d'ideya u l'acto de producir-la.
Raffaele Lombardo

**Raffaele Lombardo** (*Raffieli Lummardu* en siciliano), naixito de Catania (provincia de Catania, Sicilia, Italia) o 29 d'octubre de 1950, ye un politico italiano, establidor y dirichent d'o *[[Movimento per l'Autonomia]]*, partiu italiano de centro-dreita.

Raffaele Lombardo en a suya carrera politica estió president d'a suya provincia natal (a provincia de Catania) dende 2003 dica 2008, deputato en o Parlamento Europeu dende 2004 dica 2008, y dende o 14 d'abril de 2008 ye president de Sicilia.
Salvatore Cuffaro

**Salvatore Cuffaro**, naixito de Raffadali (provincia d'Agrigento, Sicilia, Italia) o 21 de febrero de 1958, ye un ex-politico italiano, dirichent d'o *[[Unione dei Democratici Cristiani e di Centro]]*, partiu italiano de centro-dreita. Mientres a suya carrera politica estió president de Sicilia dende o 17 de chulio de 2001 dica o 18 de chinero de 2008. Fue senador y vicesecretario cheneral d'o suyo partiu.

## Condena en presón por aduyar a la Mafia

Cumplió una condena en presón por aduyar a la Mafia ex Art. 416-bis (cp). Cuffaro ha cumplido su condena y fue liberado el 13 de diciembre de 2015.

## Se veiga tamién
* Mafia.
* Sicilians.

## Referencias

## Vinclos externos
* BBC News - Cuffaro Jailed following his mafia conviction
Isabel Allende

**Isabel Allende Llona** (Lima, Perú 2 d'agosto de 1942), ye una escritora y novelista chilena.

Filla d'o diplomatico Tomás Allende y sobrina segunda d'o politico Salvador Allende Gossens, vivió en Perú, Bolivia y Beirut. Ha treballau en a FAO y en cuantas publicacions como *Paula* antes d'a suya carrera como escritora. Mientres a suya carrera literaria ha recibito cuantos premios, incluyindo-ie o Premio Nacional de Literatura de Chile (2010).

## Bibliografía
*1975: *La casa de los siete espejos*.
*1982: *La casa de los espíritus*.
*1984: *La gorda de porcelana*.
*1984: *De amor y de sombra*.
*1987: *Eva Luna*.
*1989: *Cuentos de Eva Luna*.
*1991: *El plan infinito*.
*1994: *Paula*.
*1997: *Afrodita*.
*1999: *Hija de la fortuna*.
*2000: *Retrato en sepia*.
*2002: *La ciudad de las bestias*.
*2003: *Mi país inventado*.
*2003: *El reino del dragón de oro*.
*2004: *El bosque de los pigmeos*.
*2005: *El Zorro: Comienza la leyenda*.
*2006: *Inés del alma mía*.
*2007: *La suma de los días*.
*2009: *La isla bajo el mar.
*[[2011]]: *El Cuaderno de Maya'.'

## Premios
*Novela del año (1983).
*Panorama Literario (1983).
*Autor del año (1984).
*Libro del año (1984).
*Grand Prix d'Evasion (1984).
*Grand Prix de la Radio Télévision Belge (Point de Mire, 1985).
*Mejor Novela (1985).
*Premio Literario Colima (1986).
*Quality Paperback Book Club New Voice (1986).
*Autor del año (1986).
*XV Premio Internazionale I Migliori Dell'Anno (1987).
*Premio Mulheres a la Mejor Novela Extranjera (1987).
*Nominación al Los Angeles Times Book Prize (1987).
*Library Journal's Best Book (1988).
*Before Columbus Foundation Award (1988).
*Premio Literario XLI Bancarella (1993).
*Independent Foreign Fiction Award (1993).
*Brandeis University Major Book Collection Award (1993).
*Feminist of the Year Award, The Feminist; Majority Foundation (1994).
*Critics' Choice (1996).
*Books to Remember, American Library Assoc. (1996).
*Hispanic Heritage Award for Literature (1996).
*Malaparte Amici di Capri (1998).
*Donna Citta Di Roma (1998).
*Dorothy and Lillian Gish Award (1998).
*Sara Lee Foundation (1998).
*Premio Honoris Causa ,Università di Trento en "lingue e letteratura moderne euroamericane" (2007)
* 2010: Premio Nacional de Literatura de Chile

## Vinclos externos

* www.isabelallende.com.
President de Sicilia

Relación de **presidents d'a [[Rechión de Sicilia]]** dende a Segunda Guerra Mundial dica hue:

## Altos Comisarios
*Francesco Musotto (10 de setiembre de 1943 - chulio de 1944)
*Salvatore Aldisio (chulio de 1944 - marzo de 1946)
*Paolo D'Antoni (marzo de 1946 - octubre de 1946, *ad interim*)
*Giovanni Selvaggi (19 d'octubre de 1946 - 30 de mayo de  1947)

## Presidents d'a Chunta Rechional
*Giuseppe Alessi (1947 - 1949)
*Franco Restivo (1949 - 1955)
*Giuseppe Alessi (1955 - 1956)
*Giuseppe La Loggia (1956 - 1958)
*Silvio Milazzo (1958 - 1960)
*Benedetto Majorana della Nicchiara (1960 - 1961)
*Salvatore Corallo (1961)
*Giuseppe D'Angelo (1961 - 1964)
*Francesco Coniglio (1964 - 1967)
*Vincenzo Giummarra (1967)
*Vincenzo Carollo (1967 - 1969)
*Mario Fasino (1969 - 1972)
*Vincenzo Giummarra (1972 - 1974)
*Angelo Bonfiglio (1974 - 1978)
*Piersanti Mattarella (1978 - 1980, *asasinato*)
*Mario D'Acquisto (1980 - 1982)
*Calogero Lo Giudice (1982 - 1983)
*Santi Nicita (1983 - 1984)
*Modesto Sardo (1984 - 1985)
*Rino Nicolosi (1985 - 1991)
*Vincenzo Leanza (1991 - 1992)
*Giuseppe Campione (1992 - 1993)
*Francesco Martino (1993 - 1995)
*Matteo Graziano (1995 - 1996)
*Giuseppe Provenzano (1996 - 1998)
*Giuseppe Drago (1998)
*Angelo Capodicasa (1998 - 2000)
*Vincenzo Leanza (2000 - 2001)

## Presidents d'a Rechión de Sicilia
*Salvatore Cuffaro (17 de chulio de  2001 - 18 de chinero de 2008, *suspendito*)
*Raffaele Lombardo (14 d'abril de 2008 - 9 de noviembre de 2012)
*Rosario Crocetta (9 de noviembre de 2012 - **en o cargo**)

## Vinclos externos
* Italian Regions

## Referencias
Morán

**Morán** ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Morillo de Galligo, situato en a comarca d'a plana de Uesca y provincia de Zaragoza.

A suya población ye de 8 habitants (1991).

## Cheografía
O lugar de Morán ye situato a 500 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 112 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

## Toponimia
O suyo nombre fa referencia a un posible terratenient romano y presenta a terminación án de pertenencia.
Aeronau

Una **aeronau** ye cualsiquier aparato con capacidat ta despegar, aterrizar y navegar por l'atmosfera, podendo amás transportar personas, animals u cosas. Seguntes a OACI, aeronau ye *tota maquina que puet desplazar-se en l'atmosfera por reaccions de l'aire que no sían as reaccions d'o mesmo contra a superficie d'a tierra.*

Existen dos tipos d'aeronau:

Os aerostatos, que son mas liucheros que l'aire, estioron os primers en estar desenvolicatos. Puyan debito a lo prencipio d'Arquimedes, y se caracterizan por contener un fluyito gaseoso de menor densidat que l'aire. En iste grupo se troban os dirichibles y globos aerostaticos.

Os aerodinos son aeronaus mas pesatas que l'aire, y son as unicas que pueden chenerar sustentación. A sustentación puet chenerar-se por alas fixas (aeronaus d'alas fixas) u rotatorias (aeronaus d'alas rotatorias).

As aeronaus pueden estar tamién tripulatas y no tripulatas, istas zagueras ditas UAV (de l'anglés *Unmanned Aerial Vehicle*) o RPV (*Remotely Pilots Vehicle*) y atros nombres menos utilizatos.

Unatra clasificación ta as aeronaus podría estar por o suyo uso civil o militar.

## Referencias

## Vinclos externos
Galhagòs

**Galhagòs** (*Gaillagos* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.

A suya población ye de 81 habitants (1999) en una superficie de 8,46 km², con una densidat de población de 9,57 hab/km².

## Demografía
Muro d'Hadrián

Lo **Muro d'Hadrián** ye una fortificación de piedra construita por los romanos entre la Caledonya (Escocia actual) y la Provincia de Britania (Anglaterra y País de Galas actuals). Tien 120&nbsp;km de largaria y va dende la desembocadura de lo Tyne y Solway Firth.

Esta muralla fue construita dimpués de la visita de l'emperador Hadrián enta l'anyo 122 pa protecher la provincia romana de los ataques de los caledonyos, y permitir una cierta estabilidat economica.

La muralla fue clasificata por la UNESCO como Patrimonio de la humanidat con la denominación (*Limes Britannicus*).
Dinastía Nervana-Antonina

A **Dinastía Nervana-Antonina** ye una dinastía de seis d'emperadors romanos que gobernoron en l'Imperio Romano cuasi tot o sieglo II. Estos emperadors son:
* Nerva.
* Trachán.
* Antonín Piu.
* Marco Aurelio.
* Comodo.

Bels autors distinguen a dinastía Nervo-Trachana y a dinastía Antonina propiament dita. Os cinco primers emperadors tamién son conoixitos como *os 5 buens emperadors*.
Pabillón Siglo XXI

O **Siglo XXI** (en aragonés *Sieglo XXI*) ye un centro esportivo de titularidat municipal aragonés situau en a ciudat de Zaragoza, en a carrera Luis Legaz Lacambra, numero 35, inaugurau lo 13 de setiembre de 2007. Con un aforo de 2.700 espectadors, i chugan o *[[Agrupación Deportiva Sala-10 Zaragoza|Wanapix Sala-10 Zaragoza]]* y lo *[[Balonmano Aragón|BM Aragón]]*.

## Vinclos externos
*  Información en a pachina d'o Concello de Zaragoza.
*  Información d'urbanismo.
Pabillón Prencipe Felipe

O **pabillón Prencipe Felipe** (en castellano *Pabellón Príncipe Felipe *) ye o prencipal pabillón esportivo d'a ciudat de Zaragoza. Ye a seu d'o club de basketbol CAI Zaragoza.

## Historia
O partiu inaugural estió o 5 de marzo de 1990 con un amistoso entre os equipos d'o CAI Zaragoza y o Stroitel Kiev, con o resultau de victoria visitant (78-87).

Dica o 24 de chulio de 2015 o nombre d'o pabillón yera Príncipe Felipe y alavez se miró cambiar o nombre ta *Pabellón José Luis Abós* en homenache a o entrenador d'o Basket Zaragoza 2002 José Luis Abós, feneixiu en octubre de 2014. Manimenos en octubre de 2015, dimpués d'una denuncia d'o Partido Popular, un chuzgau de Zaragoza paraliza o cambio de nombre d'o pabillón dica que hese una sentencia firme, mantenindo-se dica alavez o nombre de Pabellón Príncipe Felipe. O 23 de setiembre de 2016 a chueza declaró nulo de pleno dreito o cambio de nombre d'o pabillón.

## Referencias

## Vinclos externos
* Información en www.zaragozadeporte.com
Parsec

O **parsec** (símbolo ***pc***) ye una unidat de longaria emplegada en astronomía. O suyo nombre se deriva de l'anglés **''par**allax of one arc **sec**ond* (paralache d'un segundo d'arco).

En sentiu estricto *parsec* se define como a [[distancia]] a la que una [[unidat astronomica|unidat astronomica (UA)]] soztiende un anglo d'un segundo d'arco (1"). Cheneralizando, una [[estrela]] dista un parsec si o suyo paralache ye igual a 1 segundo d'arco.

D'a definición resulta que:

::1 parsec = 206 265 [[Unidat Astronomica|UA]] = 3,26 [[Anyo luz|anyos-luz]] = 3,0857 × 10<sup>16</sup> [[metro|m]]

== Definición d'o parsec ==
A separación basica que fan servir os [[astronomía|astronomos]] ta determinar o [[paralache]] d'as estrelas ye o [[Radio (cheometría)|radio]] d'a [[orbita terrestre|orbita d'a Tierra]]. O paralache se mide en segundos d'arco (60 segundos d'arco = 1 menuto d'arco; 60 menutos d'arco = 1 grau). Se basa en o metodo d'o [[paralache]] trigonometrico, o mas viello y mas estendiu ta determinar a distancia ta as estrelas.

O parsec ye una [[distancia]] relativa a la *unidat astronomica*, y por ixo, se relaciona con a [[tanchent]] de l'anglo en P (se veiga o diagrama). Manimenos, como *'π** (se leiga **pi**) gosa estar un anglo muit chicot, d'a orden de una milesima d'un segundo d'arco, se comportará como una [[función linial]] de proporcionalidat inversa respecto a **Δ** (se leiga **delta**). Ye decir, cuan Δ se fa dople, π se fa a metat, pero si Δ ye a metat, π será o dople, y asinas asinas, de trazas que a relación entre a distanaia y o paralache se torna muit simpla:

::<math> \Delta = \frac 1 \pi\  </math>

en do ** \Delta\ ** ye a distancia en parsecs, y ** \pi\ ** o paralache en segundos d'arco. Cuan s'ha mediu o paralache d'una estrela, nomás cal calcular o suyo inverso ta otener a suya distancia en parsecs.

Tamién se puet definir o parsec como a distancia a la que dos obchectos, deseparaus por 1 [[unidat astronomica]] (UA), pareixen estar deseparaus por un anglo d'un 1 segundo d'arco.

Asinas, tenemos:

360·60·60/2[[Número pi|π]] UA ≈ 2,06·10<sup>5</sup> UA ≈ 3,09·10<sup>16</sup>[[metro|m]] ≈ 3,26 [[anyo luz|anyos luz]].

Seguntes a recomendación d'a [[Unión Astronomica Internacional]] 1 pc = <math>3.0857\times 10^{16}</math> [[metro|m]]

== Distancias en parsecs ==
Os multiples d'o parsec mas emplegaus son:
:**kiloparsec** (kpc). Mil parsecs; 3260 anyos luz.
:**megaparsec''' (Mpc). Un millón de parsecs. Distancia equivalent a bels 3,26 millons de anyos luz.

Eixemplos de distancias en parsecs:
* A estrela mas amanada ta o Sistema Solar ye Proxima Centauri y tien un paralache de 0,76 segundos d'arco. Alavez se troba a 1,31 parsecs, u 4,28 anyos-luz.
* O centro d'a nuestra galacsia, a Vía Láctea, se troba a 8,5 kiloparsecs, ye decir, a 8500 parsecs: arredol de 30 000 anyos-luz.
* A galaxia d'Andromeda se troba a 0,7 megaparsecs, ye decir, 700 000 parsecs, u mas de 2 millons de anyos-luz.
* O Cumulo de Virgo se troba a bels 18 Mpc (18 megaparsecs) de nusatros.

## Se veiga tamién
* Astronomía
* Paralache

## Referencias

## Vinclos externos
* Conversions de parsecs en atras unidaz
Bardenas Reyals

As **Bardenas Reyals** de Navarra (en basco *Nafarroako Errege Bardeak*) son un parache natural semidisertico que s'estendilla por o sud-este de Navarra, en a comarca de Tudela (merindat de Tudela), con bellas 42.500 ha de terreno sin dengún nuclio urbán. As Bardenas se situgan en un punto equidistant entre a cordelera pirenenca y a cordelera Iberica y conforman un Parque Natural Protechito de 39.274 ha que dende o 7 de noviembre de 2000 fa parti d'a Reserva d'a biosfera.

Dende una perspectiva cheomorfolochica y cheobotanica las bardenas se dividen en tres zonas: Lo Plano, La Bardena Blanca y la Bardena Negra.

O substrato cheolochico d'a zona ye formau por archilas, chesos y piedra panal, y o terreno ha estau muit erosionau por l'augua y l'aire creyando formas cheolochicas entre as que destacan os barrancos, os glacis, as plataformas estructurals como a Plana Negra, y cabezos que corresponden a pueyos testigo y antepueyos como o celebre Castildetierra.

## Referencias

## Bibliografía
* José Antonio Martínez: *Las Bardenas Reales*. Publicau en: Quercus, cuaderno nº 77, chuliol de 1992. pp 37–44.

## Vinclos externos

* Bardenas Reales
*  Pachina web d'o parque d'as Bardenas Reyals de Navarra.
*  www.bardenas-reales.net.
*  Bardenas, turismo de Navarra.
Estreudes

Unas **estreudes** u **estreudas** (d'o latín *< TRIPEDES*) son una pieza de fierro con forma d'aniello, suportata con tres patas, que s'emplega tradicionalment ta cocinar con cazuelas u tarrazos sobre lo fuego. En Aragón, a desparte d'o nombre apropiato "estreudes/as" que b'ye patrimonial, tamién prene familiarment lo nombre de ***caballet*** u ***[[Caballet|caballico]]***, mes en relación con a suya forma que con a radiz latina tradicional.

As estreudes s'emplegaban sobre lo calivo d'os fogarils en as casas, u en as fogatas en o campo. Actualment ye un traste en alto grau d'albandonamiento.

A distribución d'as derivatas d'o etime *tripĕdis* per Espanya estió un d'os temas de treballo d'o filologo gallego Ramón Menéndez Pidal en os comienzos d'o sieglo XX, y ye un d'os termins que marcan millor as arias de distribución d'as diferents romances ibericas; se conoix como «*trébede*» en castellano d'o norte (Palencia, Burgos, Cantabria), «*estreldes*» en astur-leyonés (Leyón, Asturias, Zamora y Salamanca) y «*estreudes*/*estreudas*» en aragonés.

## Se veiga tamién
*Tarraz.
*Cazuela.
*Olla.
*Cremallo.
*Cullar.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Escopallo

Un **escopallo** ye una escoba rudimentaria y de dimensions chiquetas, feita de diversos materials posibles: por un regular, lastons de diversas hierbas cuan se quiere que escoben mes fino, u de verdugos de seneras u sargueras cuan se busca mes fuerza.

Os escopallos s'emplegan ta muitos usos diferents, estando las suyas dimensions u dica lo material de qué se sigan feitos nomás que cosa ligata con a función que haigan de desarrollar. Por eixemplo os escopallos ta escobar grano en a era dimpués que se bi haiga feita la trilla u en os graners son de lastons de hierbas u chuncos que permiten escobar mes fino y no confundir o grano, y os escopallos ta dar-le bonya a las arnas tradicionals (ixo yera importante perque la bonya yera la capa protectora contra las fuinas y altras salvachinas que feban plaga en a miel y malmeteban a estructura de vimbre de l'arna) que per estar mes bastas de necesidaz se feban de brancas de senera u de sarguera (a sobén, mesmo con as fuellas y tot ixo) u dica con buixos.

D'antigos tamién b'heba escopallos que se meteban en o cabo d'un palo, ligando-los-ie, y serviban ta escobar y limpiar a par d'adintro de cualques estructuras, como per eixemplo o fullín d'os fornos y chamineras.

## Se veiga tamién
* Escoba.
* Plumallo.

## Notas


## Referencias
Ciriza

**Ciriza** (*Ziritza* en basco) ye un municipio de Navarra situato en la comarca de la Cuenca de Pamplona, formando parte de l'Aria Metropolitana de Pamplona. La suya población ye de 112 habitants (2008), en una superficie de 4,36&nbsp;km² con una densidat de población de 25,69 hab/km².
 
## Demografía

## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Río Ubangi

O **río Ubangi** ye un río africano, afluent d'o río Congo (en ye un d'os suyos afluents prencipals). O suyo naixedero ye en a unión d'os ríos Mbomou y Uele y a suya desembocadura ye en o río Congo, dimpués d'un recorrito d'una longaria de 2.272 km en trescruzando a Republica Centroafricana, a Republica Democratica d'o Congo y a Republica d'o Congo. Ista longaria ye calculata en sumar a o río o recorrito d'o suyo afluent o río Uele; dende a confluencia d'o Uele con o Mbomou, a suya longaria ye nomás de 1.120&nbsp;km.

A superficie d'a suya cuenca hidrolochica ye de 754.830 km², y o suyo cabal en a confluencia con o río Congo ye de 5.936 m³/s.

Dende o suyo naixedero, o río marcha ta l'ueste 350&nbsp;km, dimpués ya o sud-ueste, en trescruzando Bangui, a capital d'a Republica Centroafricana, y dimpués marcha ta o sud arredol de 500&nbsp;km dica a suya confluencia con o río Congo. Dende o suyo naixedero dica bels 100&nbsp;km dimpués de Bangui, o río Ubangi fa de muga entre a Republica Centroafricana y a Republica Democratica d'o Congo, ta dimpués estar a frontera entre iste segundo país y a Republica d'o Congo dica desauguar en o río Congo.

O río Ubangi ye navegable en o suyo curso baixo y meyo, dica Bangui, con linias regulars de transporte fluvial dende Brazzaville y Kinshasa, en o río Congo.

## Vinclos externos
Basaburúa

:*Iste articlo ye sobre un municipio de Navarra; ta atros usos, se veiga *'Basaburua**''.


**Basaburúa*' (*Basaburua* u *Basaburua Nagusia* en [[Idioma basco|basco]] y oficialment, *Basaburúa'' en castellano) ye una localidat y municipio de Navarra situato en a comarca d'Uzama.

A suya población ye de 878 habitants (2010), en una superficie de 83,08&nbsp;km² con una densidat de población de 10,57 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Basaburúa se troba situata a 545 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 34 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

En fan parte trece lugars: Aizarotz, Arrarats, Beramendi, Beruete, Erbiti, Gartzaron, Igoa, Ihaben, Itsaso, Jauntsarats (ye a capital d'o municipio), Ola, Orokieta y Udabe.

## Parla basca
Seguntes o dialectologo Koldo Zuazo o basco que se charra en Basaburúa se troba entre o dialecto central u guipuzcuán y o dialecto alto navarro. Basaburúa fa parte d'"Euskararen Kudeaketarako Ipar Nafarroako Mankomunitatea" ("Mancomunidat d'o Norte de Navarra ta la Chestion d'o Euskara").

O porcentache d'"euskalduns" u bascoparlants d'o municipio de Basaburua ye superior a o 70% d'a población total.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Referencias


## Vinclos externos
Atez

**Atez** (*Atetz* en basco) ye una localidat y municipio de Navarra situata en a comarca d'Uzama. Fa parte d'a merindat de Pamplona y d'o partiu chudicial de Pamplona.

A suya población ye de 247 habitants (2010), en una superficie de 26,33&nbsp;km² con una densidat de población de 9,38 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Atez se troba situata a 572 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 19 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos

*  Información d'Atez en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
Bardenas

**Bardenas** puet estar:

*As **[[Bardenas Reyals]]** de Navarra.
*As **[[Bardenas d'Aragón]]**, parte sudoccidental d'a comarca de Cinco Villas, en a muga con as Bardenas Reyals, con as mesmas caracteristicas cheolochicas que as Bardenas Reyals.
*A **[[Canal de Bardenas]]**, una canal ta fer regano en as Bardenas d'Aragón con auguas d'o río Aragón recollitas en l'entibo de Yesa.
***[[Bardena]]**, un lugar de colonización establito en as Bardenas d'Aragón en os anyos 1960 en o nuevo regano d'a canal de Bardenas.
Imoz

**Imoz** (*Imotz* en basco y oficialment) ye un municipio navarro situau en a comarca d'Uzama, merindat de Pamplona y partiu chudicial de Pamplona.

A suya población ye de 439 habitants (2008), en una superficie de 42,4&nbsp;km² con una densidat de población de 10,35 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Imoz se troba situada a 593 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, d'a suya merindat y d'o suyo partiu chudicial.

D'o suyo termin municipal fan parte os concellos d'Etxaleku (capital d'o municipio), Eraso, Goldaratz, Latasa, Muskitz, Oskotz, Urritza y Zarrantz.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Basaburua

**Basaburua** puet estar

***[[Basaburúa]]**, un municipio navarro en a comarca d'Uzama.
***[[Basabürüa]]**, una d'as tres comarcas en que se divide a provincia tradicional de Sola, en Iparralde.
Artigas (Altos Pireneus)

**Artigas** (*Artigues* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.

A suya población ye de 29 habitants (1999) en una superficie de 1,46 km², con una densidat de población de 19,86 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Estatuto d'Autonomía d'Aragón (1982)

:*Iste articlo ye sobre o Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1982 y as posteriors reformas. Ta atros emplegos, se veiga [[Estatuto d'Autonomía d'Aragón]].*

O **Estatuto d'Autonomía d'Aragón** ye a norma basica d'Aragón. O primer Estatuto d'Aragón estió fue l'anyo 1982 y fue reformau parcialment dos vegadas: en 1994, en 1996. En 2007 s'aprebó una reforma de raso, redactando-se un nuevo texto que substituyó a lo de 1982. L'actual Estatuto d'Autonomía dentró en vigor o 23 d'abril de 2007, Día d'Aragón, dimpués d'alcanzar una mayoría ampla en as Corz d'Aragón. Contó con o refirme d'o PSOE d'Aragón, d'o PP, d'o PAR y d'IU, mientres que Chunta Aragonesista s'abstenió en o tramite en a Cambra autonomica en considerar que o texto no cobría as aspiracions d'autogubierno d'Aragón, y que teneba defectos graus cuanto a o reconoiximiento d'as luengas propias, a o sistema de financiación, a las competencias que podría asumir a Comunidat u que no blindaba prou l'Ebro debant d'una menaza de trescole.

## Definición territorial
O texto reconoix a Aragón como "nacionalidat historica", mantién a desposición adicional en a que *no renuncia* a *os dreitos que como tal li hesen puesto corresponder en virtut d'a suya historia* y inclui un nuevo títol sobre l'Administración de Chusticia y unatro sobre os dreitos y debers d'os aragoneses, asinas como os prencipios rectors d'as politicas publicas. Entre éls s'inclui a obligatoriedat de desarrollar as actuacions necesarias ta o retorno a Aragón d'os biens que son difuera d'o suyo territorio.

## Augmento de Competencias
S'incrementa o numero de competencias exclusivas de 41 a 59 y s'inclui un articlo especifico sobre a Policía Autonomica, con a potestat ta creyar-la en a bastida d'o Estatuto. O nuevo Estatuto pasa de seis títols (cinco mas o preliminar) a diez, y de tres desposicions adicional a seis. Inclui 115 articlos (frent a 61 d'o texto de 1996) y, por primer vegada en a suya historia, inclui un preamblo que salió d'as Corz d'Aragón con detalle historico d'a trachectoria d'Aragón y que fue retallau drasticament en o tramite parlamentario en o Congreso.

## Reforma estatutaria
Cuan se regula una posterior reforma, s'estableix que en que siga aprebada por as Corz d'Aragón, será debatida de traza conchunta en una comisión mixta paritaria en o Congreso d'os Deputaus y, dimpués, podrá estar sozmesa a referendum en Aragón. Tamién se i estableix a potestat d'o President d'Aragón ta disolver as Corz y convocar eleccions que ubran una lechislatura zancera.

## Se veiga tamién
*Anteprochecto d'Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1936

## Vinclos externos
* Estatuto de Autonomía de Aragón (1982)
* Estatuto d'Autonomía de 2007
Estatuto d'Autonomía d'Aragón

O **Estatuto d'Autonomía d'Aragón** puet referir-se a:

* L'Anteprochecto d'Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1936.
* O Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1982.
Os Rials

**Os Rials** (oficialment y en castellano *Urriales*) ye un lugar aragonés, en o municipio de L'Aínsa-Sobrarbe, comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.

## Toponimia
O toponimo *Os Rials* s'interpreta a partir d'o latín *RIVALE*, descriptivo d'a topografía d'este puesto con una versant propicia pa a formación de regallos. Presenta o sufixo -al.

## Referencias
Palau de Santa Eulàlia

**Palau de Santa Eulàlia** (*Palau de Santa Eulàlia* en catalán y oficialment, *Palau de Santa Eulalia* en castellano) ye un municipio catalán situau en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 105 habitants (2006), en una superficie de 8,47 km² con una densidat de población de 12,40 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Palau de Santa Eulàlia ye situada a 86 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Etimolochía
D'antis mas o suyo nombre estió *Palau Sardiaca* (u *palau de s'ardiaca*, con articlo salato) porque o lugar naixió arredol d'un antigo palacio propiedat d'a diocesi de Chirona. O palacio fue albandonau dimpués d'a Guerra Civil catalana en o sieglo XV.

## Demografía

## Admenistración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Santa Olaria, d'o sieglo XIII, en estilo romanico tardano.
* Ilesia de Sant Istevan, antiga capiella d'o palacio.
* Castiello-palacio d'os bispes de Chirona, hue en runas.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de Palau de Santa Eulàlia en a pachina web d'a *[[Cheneralidat de Catalunya]]*.
*  Información de Palau de Santa Eulàlia en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Ordis

**Ordis** ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 375 habitants (2008), en una superficie de 8,52 km² con una densidat de población de 44,01 hab/km².

## Cheografía
Ordis ye situato a 98 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Pols.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chulián y Santa Basilisa d'Ordis, d'orichen romanico, encara que muyt esviellata en o sieglo XVIII.
* Ermita de Sant Nicolau d'Ordis, d'estilo romanico, d'o sieglo XII.
* Ermita de Santa María de Pols, d'os sieglos XV-XVI, encara que emplegando antigos repuis d'estilo romanico.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''.

## Referencias
Cantro

:*Pa la unidat de mida se veiga [[cantro (unidat)]].*

Un **cantro** u **cantre** (d'o latin *< canthărus*) ye un recipient impermeable de mida meyana que tiene dos ansas ta culler-lo, emplegato ta contener lequidos. Enantes yera habitual que se fesen d'archila cueta u ceramica, pero posteriorment, a partir que la tecnica de maleabilizar os metals s'amilloró y redució los costes, se fayoron servir mas y mas de fierro (*fuellalata*) per a suya superior resistancia a golpes u caitas.

Actualment y a partir d'a segunda metat d'o s. XX cuasi no se'n emplega, habendo-se substituyiu per recipients de plastico u altros materials que ofreixen millors prestacions.

## Se veiga tamién
*Charro.
*Tonel.
*Cuba.
*Vaso.
*Garrafa.
*Barral.
*Copol.
**Copolet.

## Notas


## Referencias
José Miaja

**José Miaja Menant**, naixito d'Oviedo (Asturias) o 20 d'abril de 1878 y muerto en o exilio en Ciudat de Mexico (Mexico) o 14 de chinero de 1958, estió un militar espanyol que plegó ta o ran de cheneral en a Guerra Civil espanyola, a on estió uno d'os prencipals mandos militars de l'Exercito Popular Republicano, prenendo parte en as batallas de Madrit, d'o Jarama, Guadalachara u Brunete, amás d'atras batallas en Andalucía. Antiparte, estió ministro d'a Guerra en o primer Gubierno de Manuel Azaña, encara que muit poco tiempo.

Exilato en rematar a guerra con a redota republicana por os sublevatos de Francisco Franco, vivió en Mexico dica a suya muerte, o 14 de chinero de 1958, en Ciudat de Mexico, a capital d'o país.
Mes

Un **mes** (d'o latín *< mensis*) ye cada un d'os doce periodos de tiempo, d'entre 28 y 31 días, en que se divide l'anyo. D'antis mas mes yera sinonimo de *lunación*, que alto u baixo dura 29 días y meyo. En un anyo bi ha 12 lunacions y sobran 10 días. Primero istos días sobrants no yeran de dengún mes, pero con o tiempo s'ha ito repartindo entre os diferents meses, dica plegar ta la situación actual, en que mes y *lunación* ya no coinciden. A durada d'os meses s'establió de forma aleatoria: por eixemplo, chulio y agosto tienen os dos 31 días porque se consideró que o mes adedicato a César Augusto no heba de tener menos que l'adedicato a Chulio César; y d'atra man febrero, zaguer mes de l'anyo romano, se quedó con menos días que a resta.

Cada mes agrupa un minimo de cuatre semanas.

Tanto en o calandario gregoriano, como en o calandario chuliano, l'anyo tien doce meses. En aragonés, cada un d'istos meses tien un nombre d'orichen latín:

## Se veiga tamién
* Mesada.

## Referencias
Meana

:*iste aticlo ye sobre una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro; ta atros usos, se veiga *'Meana (desambigación)**''


**Meana*' (*Meana* en [[Idioma sardo|sardo]]; *Meana Sardo'', en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.

A suya población ye de 1.979 habitants (2007) en una superficie de 73,92 km², con una densidat de población de 26,77 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Meana ye situata a 700 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Administración
### Alcaldes