Ilesia de Sant Chaime o Menor de Lidje

A **ilesia de Sant Chaime o Menor de Lidje** (*Église Saint-Jacques-le-Mineur de Liège* en francés) ye una ilesia belga d'o sieglo XVI (substituyindo a una ilesia anterior d'o sieglo XI) d'estilo gotico que se troba en a localidat de Lidje, en a provincia de Lidje y rechión de Valonia en Belchica. Dende lo punto d'a vista d'a suya adscripción administrativa en a Ilesia Catolica, pende d'a diocesi de Lidje en l'archidiocesi de Mechelen-Bruselas.

Situada en o centro historico d'a ciudat de Lidje, ye una antiga ilesia abacial de l'abadía de Sant Chaime de Lidje que heba fundau en 1015 Balderico II y que se convertió en colechiata de Sant Chaime o Menor dimpués d'a destrucción d'a colechiata de Sant Pero de Lidje, ta estar nomás que ilesia parroquial como consecuancia d'o concordato de 1801. Alavez, o claustro principal de l'abadía se transformó en un parque y los edificios abacials fuoron esvoldregaus.

## La ilesia abacial

Encara que l'abadía, la ilesia abacial y la posterior ilesia han estau siempre adedicadas a sant Chaime o Menor, dende epocas muit antigas s'ha asociau o templo con sant Chaime o Mayor. Dende los suys inicios l'abadía estió floreixent y la suya escuela monastica adquirió celebridat, y monches procedents d'ista abadía fundoron un monesterio en Lubin en Polonia y tamién un priorato en o norte d'a mesma ciudat de Lidje.

En a ilesia abacial se i conservaba la tomba d'un bispe forano clamau *Chuan*, en un sarcofago con escultura chacent en *[[tuffeau]]* (una piedra de calidat) vestiu con ropas pontificals, con a suya cabeza baixo un dosel y con os suyos piez baixo d'una consola. En 1906 o sarcofago orichinal fue substituyiu por una copia obra de Paul Roemaet y trasladau enta la seu de Sant Pavlo de Lidje, a la suya sala d'o tresoro. Se sabe bien poca cosa d'iste *Chuan*, parixe que un bispe italiano exiliau y a la vegada pintor clamau por Otón III ta decorar a ilesia d'Aquisgrán. O cronista Gilles d'Orval transcribió lo suyo epitafio alto u baixo en 1250:

De feito, se diz que estió Chuan qui aconselló a lo bispe Balderico II, lo succesor de Notker de Lidje, que construyise lo monesterio benedictino de Sant Chaime. L'abat Chuan de Coromeuse (1507-1525), constructor d'a posterior ilesia gotica, estió qui restauró la tomba d'o bispe Chuan, y estió lo degano Émile Scoolmeester qui salvó lo molimento en 1906. O nuevo mausoleu que construyió conserva los uesos d'o bispe y, seguntes a tradición, amán d'éls s'han escaiciu bels miraglos.

## De colechiata enta ilesia parroquial
O 23 de mayo de 1785 lo Papa Pío VI secularizó l'abadía de Sant Chil y la transformó en una colechiata con 25 canonches. L'emperador Chusé II aprebó lo cambio lo 31 de chulio. O mesmo Papa suprimió l'abadía de Sant Chaime lo 27 de chunio de 1786 y unificó los suyos ingresos con os de Sant Chil, a on s'establioron siet nuevas canonchías reducibles a cinco ta los monches de Sant Chaime, con a cual cosa lo nuevo capítol se composaba de trenta canonges, mesmo que las atras colechiatas de Lidje.

Dimpués d'o Concordato de 1801 tornoron a inaugurar a ilesia en 1803, ista vegada como ilesia parroquial. En ixe mesmo sieglo XIX s'escaició la suya primera restauración, feita entre 1832 y 1869 por os arquitectos Jean-Charles Delsaux y Auguste Van Assche. A segunda gran restauración d'o templo s'escaició entre 1972 y 1975 y las excavacions arqueolochicas feitas en ixe inte descubrioron as restas d'a cripta romanica d'a primitiva ilesia, amás d'os suyos alazez.

## Descripción
La ilesia gotica actual remató la suya construcción en 1538 en substituyindo a la ilesia romanica orichinal. A voveda y las suyas pinturas son d'ixa mesma epoca, mesmo que las vidreras d'o suyo coro datadas entre 1525 y 1531. A suya portalada en estilo renaixentista s'atribui a Lambert Lombard. La ilesia orichinal teneba un nártex romanico y una torre de planta octogonal calendada alto u baixo en 1170, pero nomás s'ha conservau que lo nártex con una d'as suyas tres torres.

Entre los elementos mas destacables d'o templo se pueden ementar a suya nau, a suya voveda d'a nau central con mas de 150 claus, o sillerío d'o coro d'o sieglo XIV, a caixa de l'organo renaixentista y o mesmo orgno, igualment renaixentista, reconstruyiu por *Schumacher*, una empresa especializada en manufactura d'organos d'Eupen, as vidreras con os escudos d'os 32 antigos oficios (sieglo XVI) as estatuas en estilo barroco obra de Jean del Cour y d'a suya escuela (finals d'o sieglo XVII) y la Coronación de Nuestra Sinyora, un grupo escultorico d'o sieglo XIV.

## Estructura y dimensions
A ilesia fa 90 metros de largaria dende lo suyo nártex dica la capiella radial de l'abside. La nau se composa de seis trampos y poseye dos pasadizos laterals, tenendo una longaria de 38 m. y una amplaria d'11,5 m. As vovedas se troban a 22,5 m. d'altaria sobre lo livel d'o pedamen. O suyo coro, con una longaria de 23 m, remata en un abside semicircular con cinco trampos, tenendo cadagún d'éls en a suya base una capiella radial. Como la mayor parte d'as ilesias, a ilesia de Sant Chaime o Menor de Lidje tien una planta en cruz latina con un crucero d'una mica mas de 26 m. de longaria.

### Vidreras

Bels autors consideran que las vidreras de Sant Chaime o Menor se troban entre las mas polidas de toda Belchica y l'arqueologo francés Adolphe Napoléon Didron mesmo las considera como las millors d'entre todas as vidreras d'o sieglo XVI que han plegau en os nuestros días.

#### Abside
En l'abside d'o templo se troban cinco vidreras, feitas y instaladas entre 1525 y 1531 y que fuoron obchecto de restauración por Jean-Baptiste Capronnier entre 1838 y 1841. A mayor parti d'istas vidreras fuoron donadas por as familias de Horne y de la Marck ta celebrar a voda de Marguerite, filla de Jacques de Horne, con Évrard IV de La Marck, fillo de Évrard III de La Marck, voda con a que remataban anyos d'hostilidat entre toz dos linaches nobiliarios.

A gran vidrera ezquierda ye calendada en 1531 y representa a lo donant Jacques III de Hornes, caballero d'a Orden d'o Toisón d'Oro, achenollau dabant d'a Santisma Trinidat, protechiu por sant Chaime o Menor; dezaga d'él se troban sus dos esposas, Marguerite de Croy y Claudina de Saboya, achenolladas dabant de Nuestra Sinyora d'as Dolors, os suyos santos patrons, chunto con o galgo, simbolo d'a fidelidat. Toda la escena ye rodiada por 16 escudos heraldicos que representan a los linaches materno y paterno d'o donant y en a suya parti superior Cristo y bels ánchels.

A siguient vidrera enta la dreita la donoron en 1531 Richard de Mérode y Arnould le Blavier, burgomayestres de Lidje. En o centro, Sant Chuan Baptista sinyala l'Agnus Dei, y en os dos trampos laterals se representan os escudos d'os 32 gremios d'a ciudat y en a parti inferior l'escudo d'a ciudat con os suyos dos patronos, Nuestra Sinyora y sant Lamberto de Maastricht.

A siguient vidrera enta la dreita la donó Jean de Hornes en 1529: protechiu por sant Lamberto de Maastricht o pebostre d'o Capítol de Sant Lamberto honora a Santa María y a lo Nino Chesús, y en a suya parti superior a figura de Sant Chaime o Menor ye rodiada por os 16 escudos heraldicos d'o donant.

A vidrera central la donó Jean de Cromois, abat de Sant Chaime entre 1506 y 1525 y representa lo sacrificio d'o Calvario, lo sacrificio d'Isaac y la Sirpient de Bronce, ista zaguera profetica d'a Crucifixión de Cristo.

A siguient vidrera enta la dreita, calendada en 1525, representa a sant Andreu apóstol con os 16 escudos heraldicos d'o donant Évrard III de La Marck, a qui presenta sant Cristofo y que ye achenollau dabant d'o Salvador qui debanta la suya man ta bendecir-lo.

A zaguera vidrera amuestra a Marguerite de Hornes, esposa d'Évrard IV de la Marck; dezaga d'ella, lo suyo santo patrón y Nuestra Sinyora, arredoladas d'una aureola completa. En a suya parti superior, sant Chuan Evanchelistay los escudos heraldicos d'o donant.

## Index d'artistas
Ista ye una lista cronolochica d'os artistas que treballoron en a ilesia u que bella d'as suyas obras se i conservan:
* Lambert Lombard (1506-1566), arquitecto.
* Arnold de Hontoire (1630-1709), escultor.
**Estatua de San Andrés
* Jean Del Cour (1631-1707), 8 esculturas de tellera (1682-1696):
** *Sant Chaime o Mayor* (1682).
** *Sant Benedet* (1684).
** *Sant Huberto* (1689).
** *Sant Henrique* (1689).
** *Sant Nicolau* (1685). Desapareixida.
** *Santa Escolastica* (1691).
** *Santi Cheime o Menor* (1691).
** *Immaculada Concepción* (1696). Trasladada enta Floreffe.
* Louis-Eugène Simonis (1810-1882), escultor.
* Édouard van Marcke (1815-1884), pintor.
* Jean-Charles Delsaux (1821-1893), arquitecto.
* Jules Helbig (1821-1906), pintor.
* Auguste Van Assche (1826-1907), arquitecto.
* Jules Halkin (1830-1888), escultor.
* Joseph Osterrath (1845-1898), mayestro vidrero.

## Galería

Imachen:Eglise-liege-stjacques-leloup-1735.jpg|Gravau d'a ilesia en 1735.
Imachen:2014 Liège, église St-Jacques (06).jpg
Imachen:PM 150361 B Liege.jpg
Imachen:2014 Liège, église St-Jacques, intérieur (03).jpg
Imachen:2014 Liège, église St-Jacques, intérieur (17).jpg
Imachen:Anvers, Liége, Namur, le Hainaut (BM 1862,1108.295-324 10) (cropped).jpg
Imachen:PMa B 084 Liege.jpg
Imachen:Liège St. Jacques-le-Mineur Innen Langhaus West 6.jpg
Imachen:2014 Liège, église St-Jacques, intérieur (43).jpg
Imachen:Liège Eglise saint-Jacques Vitrail 23 08 2009 02.jpg
Imachen:St-Jacques, c. 1900. Evariste Carpentier.jpg|*Plaza de Sant Chaime de Lidje*, cuadro d'Évariste Carpentier (c.1900).


## Referencias

## Vinclos externos