Lund

**Lund** (pronunciata  en sueco) ye una d'as ciudaz mas antigas de Suecia.  Ye a ciudat principal d'o municipio d'o mesmo nombre, y ye situada en a provincia sudenya y rechión historica d'Escania (*Skåne* en sueco), en l'activa comarca d'o estreito d'Öresund.

## O municipio de Lund
O municipio de Lund (en sueco *Lunds kommun*) ye conformau por os antigos distritos almenistrativos de Lund, Dalby, Genarp, Södra Sandby y Veberöd. El municipio fue creyau entre a fin de 1973 y o prencipio de 1974. A población actual d'o municipio ye de 105.000 habitadors.

A suya superficie ye de 443&nbsp;km² que incluyen por o menos 13 reservas naturals, un parque nacional y una gran aria de protección ambiental. Entre ellas, i son o parque nacional de Dalby Söderskog (*Selva d'o Sud de Dalby*), a reserva Fågelsångsdal (*Val d'o canto d'os muixons"), Prästaskogen, Gryteskog u Trollskogen. En a reserva natural Kungsmarken s'ha trobau replegadizos [[Arqueolochía|arqueolochicos]] d'a segunda [[Edat de Fierro]].

A ilesia de Dalby, devantada arredol de [[1060]] ta un [[bispe]], ye a ilesia de piedra mas antiga conservada en [[Escandinabia]].

== A ciudat de Lund ==
A ciudat de Lund, con mas de 1.000 anyos d'historia (chunto con [[Uppsala]] se crei que ye a ciudat mas antiga de [[Suecia]]), ye un important centro [[industria]]l, [[Ciencia|cientifico]] y [[Educación|educativo]], gracias a l'[[Universidat de Lund]] y a o parque cientifico [[Ideon]]. Ye dita "A ciudat d'as ideyas" (*Idéernas stad*) y en ella se filmó una d'as escenas de *Smultronstället* (*Puesto de fragas salvaches*) d'[[Ingmar Bergman]].

=== Aspectos fisicos y demograficos ===
Lund ye situada 20&nbsp;km a o nord-este de [[Malmö]], en a provincia d'[[Escania]] en o sud d'o país, y a nomás 40 minutos en tren d'a capital danesa ([[Copenaguen]]). Tien una [[superficie]] de 32 [[km²]] y cubilla una [[Población humana|población]] de 76.188 habitadors ([[2007]]).

O suyo [[clima]] ye costero, y se troba entre 10 y 80 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'o mar. A [[Pluya|precipitación]] mensual meya ye de 55&nbsp;mm, y a meya anyal ye de bels 655&nbsp;mm.

=== Historia ===

Lund fue establita arredol de [[990]], pos una iniciativa reyal. En Uppåkra, a una [[distancia]] de 5 [[km]]a o sud de Lund, bi ha un [[chacimiento arqueolochico]] con restos d'un lugar que cremó alto u baixo en ixas mesmas calendatas, y ye fácil que ixe lugar hese estau o principal centro urbán d'[[Escania]] dende o [[sieglo V]], papel que prenió Lund dende estar establita.

A la fin d'o [[sieglo X]] Lund ya yera un asentamiento perene, y as suyas actividaz chiraban arredol de l'[[Arcebispe|arcebispato]] y a [[Ceca]] Reyal Danesa. Diz que fue o rei [[vikingo]] [[Dinamarca|danés]] [[Svend Tveskægg]], qui fundó Lund ta par de l'anyo [[990]], cuan as tierras d'[[Escania]] perteneixeban ta a corona danesa.

Mas entadebant [[Knut lo Gran]], sobirano d'os reinos unius d'[[Anglaterra]] y [[Dinamarca]] paró cuenta d'as aventallas de Lund por a suya posición cheografica. En o [[sieglo XI]] Lund ya yera o centro relichioso, politico, cultural, educativo y comercial de toda [[Escandinavia]], muy vinclato a l'[[arcebispato de Canterbury]], en o reino anglés.

En [[1104]] s'establió l'arcebispato d'Escandinavia. L'antiga Seu d'o bispe, que heba estau devantada en [[1085]] se substituyó por una nueva. A [[Seu de Lund]], que esdebinió allora o centro d'a cristiandat en os [[países nordicos]], y encara hue manda o centro d'a ciudat. En [[1152]], s'establió l'archidiocesi [[noruega]] de [[Nidaros]], independient de Lund. En [[1164]] tamién Suecia tenió un arcebispato propio, encara que nominalment subordinau ta l'arcebispe de Lund. Actualment a [[diocesi]] de [[Diocesi de Lund|Lund]] ye una [[diocesi]] d'a [[Ilesia de Suecia]].

En [[1658]] as provincias danesas d'[[Escania]], [[Blekinge]] y [[Halland]] fuoron cedidas por [[Dinamarca]] ta [[Suecia]] por o [[Tratau de Roskilde]]. O [[4 d'aviento]] de [[1666]] [[Suecia]] esfendió a ciudat debant d'a invasión danesa en a [[Batalla de Lund]], una d'as mas sangonosas en a historia d'[[Escandinavia]].

Poco dimpués, en [[1666]] s'establió a [[Universidat de Lund]]. Ta par d'alavez, a población de Lund ya heba minguau de 4.000 a 2.000 habitadors, por a crisi demografica de Suecia en o [[sieglo XVIII]] por as guerras y epidemias.

En [[1856]], en os inicios d'a [[Revolución industrial]] en [[Suecia]], se construyió un [[ferrocarril]] dende Lund enta [[Malmö]]

Fendo comparanza con atras ciudaz suecas, o casco viello de Lund ye prou bien conservau. 


=== Cheografía ===
Lund ye en a zona agricola mas important de [[Suecia]], en o sud-ueste d'[[Escania]], a menos de 10 kilometros d'a costa d'o estreito d'[[Öresund]]. Dende a tuca d'o tozal *Sankt Hans Backar* ye posible de columbrar [[Copenaguen]], a [[Capital (politica)|capital]] de [[Dinamarca]]. Ye a bels 250 [[kilometro]]s de [[Göteborg]], a 600&nbsp;km d'[[Estocolmo]] y a bels 1.200&nbsp;km d'[[Umeå]]. D'atra mán, a ciudat de [[Malmö]] ye nomás a 15&nbsp;km.

=== Arquitectura ===
En os sieglos [[Sieglo XII|XII]] y [[Sieglo XIII|XIII]], cuan a ciudat yera a seu de l'arcebispe, se i construyioron a-saber-las ilesias y monesterios. En a suya fuga, Lund teneba 27 ilesias, pero cuasi todas ellas las espaldoron en [[1536]] como resultau d'a [[Reforma Protestant]]. I remanen bels edificios medievals, como a [[Seu de Lund]], o [[Liberiet]], o restaurant *Stäket* y bellas partes d'a [[Katedralskolan (Lund)|Escuela d'a Seu]]. Dica o [[sieglo XIX]] son caracteristicas y muito comuns as casas con un tarabidau feito de maderos de [[fusta]] machifembraus.

Muitos d'os edificios d'o centro de Lund son d'a fin d'o sieglo XIX. Bels edificios interesants d'iste sieglo son a Biblioteca Universitaria ([[1902]]), o Grand Hotel ([[1899]]) y l'edificio principal d'a Universidat de Lund (1882).

=== A Universidat de Lund ===
*Articlo principal: Universidat de Lund*


En sueco *Lunds Universitet*. Fundada en [[1666]] con l'obchectivo d'asolar o poder y a influencia d'a corona sueca sobre os territorios recient conquiestos, s'inaguró en [[1668]]. Fue a tercera universidat sueca establida en o [[sieglo XVII]].

O Instituto Tecnolochico de Lund (en sueco *Lunds Teksniska Högskola*, LTH) establiu en [[1965]], s'incorporó ta a Universidat en [[1969]].

A Universidat de Lund ye a mayor institución d'[[educación superior]] y [[investigación]] en Escandinavia. Con mas de 34.000 estudiants (3.200 d'els de postgrau) y 6.000 treballadors (a metat d'els profesors y investigadors), a lo que s'ha d'adhibir l'ambient multicultural y chovenil asociau, a Universidat domina muitos aspectos d'a vida social, cultural y economica d'a ciudat.

=== Ideon ===
*Articlo pruncipal: Ideon*

Ideon ye o primer y mas gran parque cientifico creyau en Suecia. Fue establito en [[1983]] con l'obchectivo de promover o desarrollo d'empresas d'alta tecnolochía en Suecia, establindo y aproveitando estreitos vinclos de cooperación con a Universidat, particularment con as facultaz d'[[Incheniería]] (o [[Instituto Tecnolochico de Lund|LTH]]), [[Economía]] y Administración.

=== Industria ===
Lund ye un centro d'empresas tecnolochicas como [[Sony Ericsson]], [[Ericsson Mobile Platforms]] y atras empresas de [[telecomunicacions]]. O [[Instituto Tecnolochico de Lund]] tiene connexions historicas con a industria.  Bi a mesmo un parque cientifico (Ideon) ta empresas con binclos con a universidat.

Atra industria important en Lund ye a [[tecnolochía medica]] ([[Gambro]]), a [[industria farmaceutica]] ([[Astra Ceneca]]) u a biotecnolochía ([[Active Biotech]]). O Hespital y a Universidat son tamién dos grans emplegadors, con as suyas instalacions d'investigación.

Lund tamién ye a seu de [[Tetra Pak]], empresa que fabrica y comercializa empaquetaus ta leit, chucos, ezt. en tot o mundo.

== Ciudaz chirmanas ==
Bi ha cuatro ciudaz [[Escandinavia|escandinavas]] achirmanadas con Lund: [[Borgå]] en [[Finlandia]], [[Dalvik]] en [[Islandia]], [[Hamar]] en [[Noruega]] y [[Viborg]] en [[Dinamarca]]. Atras ciudaz chirmanas son [[Nevers]] en [[Francia]], [[Greifswald]] en [[Alemania]], [[León (Nicaragua)|León]] en [[Nicaragua]] y [[Zabrze]] en [[Polonia]].

== Personalidaz naixidas de Lund ==
* [[Måns Zelmerlöw]], cantaire.
* [[Timbuktu (artista)|Timbuktu]] (Jason Diakité), cantaire.

== Fuents ==

# *Handbook for visiting staff*. Lund University's Foreign Friends, Lunds Universitet, 2002.
# *Lund - the city of ideas*. Lunds Turistbyrå, Lunds Kommun.
# *Lund University''. Information Office, Lunds Universitet.

## Vinclos externos

* Universia, en espanyol
* Lunds kommun, en sueco y anglés
* Kulturen, Museu d'a Istoria Cultural, en sueco y anglés.
* Lunds Universitet, Universidat de Lund, en sueco, anglés y chino.
* Lunds Tekniska Högskola, Instituto Tecnolochico de Lund, en sueco y inglés.
* Ideon
* Lundaportalen, Portal de Lund, en sueco.