open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cofradía de Jesús de la Humillación, María de la Amargura, San Felipe y Santiago el Menor

A **Cofradía de Jesús de la Humillación, María de la Amargura, Sant Felipe y Santiago el Menor** ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana.

## Historia
Establita en 1992, ista cofadría ye una d'as mas chóvens de Zaragoza, manimenos tien o suyo orichen en una d'as historicas cofadrías de Zaragoza. Heredera d'a Real Cofradía del Santísimo Rosario de Nuestra Señora del Pilar, establita o 2 de chinero de 1889, dende allora ye encomendata de fer o Rosario de Cristal, un d'os actos relichiosos mas importants d'a ciudat, celebrato en as fiestas d'o Pilar.

Ya en 1974 una colla de chóvens establió en a Cofadría d'o Rosario a sección chovenil. Levaban un habito mui pareixito a l'actual d'a cofadría d'a *Humillación* y d'os flaires d'a Orden de Pedricadors, tunica blanca con capa negra. Antimás de numerosos actos liturchicos ixa anyada tamién salioron en Semana Santa fendo un *Via Crucis* con o *"Santísimo Cristo del Amor Abandonado"*, obra d'o sieglo XVIII. O debantdito *Via Crucis*, dito dende 1982 *"Via Crucis d'a Choventut"* saliba de Sant Chuan d'os Panez dica l'anyo 1987, cuan se fació por zaguera vegata.

En 1989 a Cofadría d'o Rosario dentró en a chunta cordinadora de cofadrías de Zaragoza,  participando por primera vegata en a procesión d'o Santo Entierro, manimenos muitos d'os chirmans no quereban participar en istos actos, ya que deciban no yeran parti d'a tradición d'as suya cofadría.

D'ista traza o 28 d'abril de 1991 naixe a nueva *Cofradía de Jesús de la Humillación, María de la Amargura, Sant Felipe y Santiago el Menor* formata por setanta y ueito chirmans d'o Rosario y con l'obchectivo de participar en os actos d'a Semana Santa zaragozana. Ye o 12 de marzo de 1992 cuan oficialment l'arcebispe de Zaragoza Monsenyor Elías Yanes Álvarez declara en funcionamiento a nueva cofadría. A suya fiesta constitucional se fació lo Dominche de Ramos 12 d'abril de 1992.
 
## Pasos

**Jesús de la Humillación* ye una obra anonima d'o sieglo XIX, de capeza, mans y piez policromatos. Representa a Chesús en l'inte en que Pilatos, lavando-se as mans, ordenó que le crucificasen. D'antis mas propiedat d'a *Hermandad del Santísimo Cristo Redentor y Ntra. Sra. de la Soledad* de Badalona, estió mercata en 2002 y restaurata por José Dueñas Rosales.
**María Santísima de la Amargura*, escultura anonima d'o sieglo XIX, alquirita por a chirmandat en 1999. Restaurata por o taller "Restauro Aragón", os suyos vestitos los facioron as Chirmanas Eucaristicas de Nazaret d'o Convento de Sant Chuan d'os Panez.

## Uniforme y emblema
L'habito ye de color blanco, con caperucho y capa negros. Os chirmans d'a sección de bombos leban tercerol en cuentas de caperucho.

O suyo emblema ye a charra d'augua que emplego Poncio Pilato ta lavar-se as mans, d'oro sobre fundo negro. A los cantos a palma d'o martirio de Sant Felipe y o palo batanero d'o martirio de Sant Chaime o Menor. Dencima un corazón d'oro trescruzato por una espata con una gota de sangre que representa a la Virchen de l'Amargor.
Comarca de Puent de la Reina

A **comarca de Puent de la Reina** (en basco *Garesaldea*, en castellano *comarca de Puente la Reina*) ye una comarca d'a Comunidat Foral de Navarra con capital en Puent de la Reina.

## Cheografía
Ye situada en la Navarra Meya y comprende la Val d'Izarbe.

### Mugas
Muga a lo norte con la Cuenca de Pamplona, a l'este con la comarca de Tafalla, a l'este-sud-este con la Tierra d'Estella oriental.

## Historia
En la Edat Meya i habió presencia templera y hespitalera.
Hermandad y Cofradía de Nazarenos de Nuestro Señor Jesús de la Humildad Entregado por el Sanedrín y de María Santísima del Dulce Nombre

A **Hermandad y Cofradía de Nazarenos de Nuestro Señor Jesús de la Humildad Entregado por el Sanedrín y de María Santísima del Dulce Nombre** ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana.

## Historia
Establita en 1993, os orichen d'ista cofadría se troban en l'antiga *la Hermandad y Cofradía de Nazarenos de Nuestro Señor Jesús en el Interrogatorio y Sentencia ante Caifás, Santos Apóstoles Pedro y Santiago y María Santísima del Desconsuelo* que teneba la seu en a Ilesia de Sant Chaime o Mayor de Zaragoza y que yera establita en 1981.

Dimpués de dos anyos en os que no heban existito actividaz publicas en a chirmandat se creyó l'actual cofadría, estando aprebatos os estatutos o 14 de chinero de 1993 por l'arcebispe de Zaragoza. A seu canonica ye dende allora o Convento d'as Mais Agustinas de Santa Monica en o barrio *de la Magdalena*. Formata a lo prencipio por miembros d'a casa d'Andalucía en Zaragoza, yera inspirata en as cofadrías andaluzas.

Os dos pasos suyos, adquiritos en 1994 son tamién d'orichen sevillano, feitos por lo mayestro Francisco Berlanga de Ávila. A primera vegata que salioron en procesión estió en a Semana Santa d'ixe anyo.

## Pasos

**Jesús de la Humildad*, obra feita por o sebillano Francisco Berlanga de Ávila en 1994. Ye de fusta policromata e tien una altaria de 1,80 m. Se troba en a ilesia d'o Convento d'as *Reverendas Madres Agustinas de Santa Mónica*. Representa o Misterio d'a Pasión de Cristo, cuan dimpués d'haber estato levato a lo Sumo Sacerdot d'o Sanedrín chudieu, Caifás, ye levato a la autoridat romana. En o paso antimás de Chesús apareixen Caifás, Anás y un soldato romano.
**María Santísima del Dulce Nombre*, obra tamién de Francisco Berlanga de Ávila de 1994. Tien una altaria de 1,72 m. y ye en a seu canonica d'a chirmandat, a ilesia d'o Convento d'as *Reverendas Madres Agustinas de Santa Mónica*.

## Uniforme y emblema
L'habito ye formato por tunica y caperucho azul cobol y capa blanca.

O suyo emblema ye formato por una costodia que leba una corona entre dos palmas. A los dos cantos d'ista dos escudos, a la ezquierda una cruz de Sant Chuan de Malta de ueito puntas blanca sobre fundo negro y a la dreita l'anagrama de Chesús (JHS) y un corazón con sangre.
Deán

En la Ilesia Catolica, lo **deán** u **degán** (d'o latín *DECANUS* ) ye lo parroco de la ilesia mes important de la ciudat. En la Ilesia d'Anglaterra, se diz *deán de la Seu* a lo funcionario eclesiastico que ye chusto debaixo de lo bispe.

En la regla benedictina, *deán* yera lo cabo d'una colla de diez monches. Dimpués la fundación de los capítols de Seu, se deciba *deán* a lo sacerdot que presidiba a los canonches. Dimpués designó nomás que a una dignidat eclesiastica de lo capítol.

Lo deán presidiba los capítols seculars de Tarazona y Albarracín; lo nombre de prior lo substituyoron por lo de deán en las atras seus aragonesas asinas como se secularizaban, fueras de lo de Roda, una seu convertita en simpla colechiata dependient de Leida.

## Referencias
Archidiacono

L**'archidiacono** yera lo diacono principal d'una Seu. La etimolochía d'archidiacono s'explica a partir de lo griego άρχι *lo primero* y διάκονος *servidor, ministro*, pasando a lo latín *ARCHIDIACONUS*.

L'archidiacono yera teoricament lo primer de los diaconos, en l'orden hierarquico ocupaba lo estamiento chusto baixo lo bispe, dreitament a las suyas órdens, en l'administración de la diocesi, por ixo yera debant lo capítol como cabo de los auxiliars d'este.

Huei estos debers los asignan a un vicario cheneral, figura que fue substituyindo a l'archidiacono de traza progresiva a partir de lo sieglo XVI.

En la Comunión Anglicana se sigue mantenendo la nomenclatura de arcediagne pa los auxiliars de lo bispe (*archdeacon*).

## Archidiaconos en diocesis aragonesas
Yera a l'archidiacono a qui competeba la presentación de los ordinandos a lo bispe y qui teneba churisdicción y dreito de visita sobre lo clero de la demarcación eclesiastica dita arcedianato; por esta razón gosaban estar-ne uns cuantos los de cada capítol de seu: en Uesca, los de Sobrarbe, Sarrablo, Las Valles y Santa Engracia de Zaragoza (enantes clamato prior de Santas Masas); en Chaca, los de Laurés, Ansó y Guarga; en Zaragoza, los de Zaragoza, Daroca, Belchit y Teruel; en Tarazona, los de Tarazona y Calatayú; y en Roda, los de Benás y Ribagorza; en Albarracín no i heba que un archidiacono. En Uesca y Chaca l'archidiacono de la Cambra teneba churisdicción sobre un territorio común a las dos seus, l'archidiaconato de la Cambra, que con las suyas rendas proveyeba las necesidaz de vestuario de los canonches de las dos. Esta mesma función competeba a lo cambrero (*CAMERARIUS* en latín) de Zaragoza, Roda y Tarazona.

## Referencias
Capítol (relichión)

**Capítol** (de lo latín *CAPITULUM*) ye como se diz a una corporación eclesiastica de la ilesia catolica, la ilesia anglicana y las ilesias luteranas de lo norte.

Se diz que la palabra vien de capítol de lo libro de reglas. Ye un costumbre en la regla de Sant Benedet que los monches tiengan una reunión diaria pa charrar de los afers de lo monesterio, ascuitar un sermón u lectura, u recibir instruccions de l'abate. Como la reunión principia leyendo un capítol de la regla, la reunión mesma prenió lo nombre de *capítol* y tamién lo puesto a on se feba (*casa del capítol*, *sala del capítol* en catalán, y *sala capitular* en castellano).

Lo termin tien bellas especializacions:

***[[Capítol cheneral]]**: Asemblea cheneral d'una orden relichiosa, pero a vegatas s'emplega referindo-se a los atros capítols cuan por lo contexto ye evident.
***[[Capítol colechial]]**
***[[Capítol metropolitano]]**: Organo eclesiastico d'una ciudat.
***[[Capítol de la seu]]**: Organo que gobierna una seu.

## Referencias
Tirapu

**Tirapu** ye un municipio de Navarra situau en la comarca de Puent de la Reina, merindat de Pamplona y partiu chudicial de Pamplona.

La suya población ye de 57 habitants (2009), en una superficie de 5,62 km² con una densidat de población de 10,14 hab/km².

## Cheografía
La localidat de Tirapu se troba situada a 505 metros d'altaria sobre lo livel de la mar, a una distancia de 24 km de la ciudat de Pamplona, la capital de Navarra, de la suya merindat y de lo suyo partiu chudicial.

### Mugas
Lo suyo termin municipal muga a lo norte con Úcar; a l'este con Biurrun-Olcoz; a lo sud con Barásoain; y a l'ueste con Añorbe.

## Demografía

## Escudo
Lo municipio emplega l'escudo d'Espanya.

## Administración
### Alcaldes

 
## Se veiga tamién
*Lista de municipios de Navarra.

## Referencias
Sant Sadurní d'Anoia

**Sant Sadurní d'Anoia** ye un municipio catalán situato en la provincia de Barcelona. La suya población ye de 11.790 habitants (2007), en una superficie de 18,97 km² con una densidat de población de 621,51 hab/km².

Destaca por a suya producción de cava.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: Pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web municipal.
*  Información d'o ''Institut d'Estadística de Catalunya''

## Referencias
Vilafranca del Penedès

**Vilafranca del Penedès** ye un municipio catalán situato en la provincia de Barcelona, capital de la comarca de l'Alto Penedés y d'o partiu chudicial d'o suyo nombre.

La suya población ye de 36.656 habitants (2007), en una superficie de 19,65&nbsp;km² con una densidat de población de 1.865,45 hab/km².

Vilafranca del Penedès fue fundada en o sieglo XII, substituyindo a l'antiga población d'Olèrdola, que quedó albandonada.

Destaca por a suya producción de cava (ye la *capital d'o cava*).

## Cheografía
Ye situada a 223 metros d'altaria sobre o livel d'o mar, en o centro d'a plana d'o Penedès, a una distancia de 39,9 km de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Les Cabanyes a lo norte; con Sant Cugat Sesgarrigues a l'este; con Olèrdola a lo sud y con Santa Margarida i els Monjos y Pacs del Penedès a l'ueste.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
Cofradía de la Exaltación de la Santa Cruz

A **Cofradía de la Exaltación de la Santa Cruz** (en aragonés *Cofadría de l'Aponderación d'a Santa Cruz*) ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana.

## Historia

Fue establita en 1987 por un grupo de 20 cofadres que pararon cuenta que en a procesión d'a Semana Santa de Zaragoza mancaba un paso que si que existiba en procesions d'atras ciudaz, un paso que representara l'inte en que se puyaba a Chesús con a Cruz. En o mesmo anyo en que s'establió a cofadría tamién se creyó a suya sección de tambors.

A primera vegata que salió ista cofadría a las carreras estió en l'anyo 1988, en ista procesión levoron o Cristo muerto propiedat d'a parroquia de Santa Chema que ye a suya seu.

En l'anyo 1991 procesionoron con o Cristo de Santa Monica que heba sobrevivito a los seches de Zaragoza. Ya en 1993 s'adquiere o paso tetular d'a cofadría que se remata con tres nuevas feguras en 1998, salindo ya rematato por primera vegata en a procesión de 1999.

## Pasos

**Elevación de la Cruz*: Obra de Ricardo Flecha (1993) representa l'inte en que se puyaba a Chesús con a Cruz. Bi ha atras tres feguras en a escena, antimás de Chesús, que representan as tres edaz: un viello, un choven y un nino.
**Paso Insignia*: Tamién obra de l'autor d'o paso prencipal, Ricardo Flecha (1999). Iste paso, que ye levato a huembros por dieciseis chirmans ye una gran cruz de fusta. Os adornos d'a cruz son d'un antigo paso de Zamora, obra de Mariano Benlliure.

## Uniforme y emblema
O suyo habito ye una tunica blanca con una francha negra y un centurón negro que forman una cruz. Caperucho y guantes negros. Tercerol negro los chirmans portaestandartes y cetrers.

O emblema ye a Santa Cruz con as cuerdas que s'emplegoron ta puyar a Cruz.
Cofradía de la Institución de la Sagrada Eucaristía

A **Cofradía de la Institución de la Sagrada Eucaristía** (en aragonés *Cofradía d'a Institución d'a Sagrada Eucaristía*) ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana.

## Historia
A cofadría ye establita en 1946, dimpués de que as Asociacions Eucaristicas d'as *Cuarenta Horas*, l*'Apostolado de la Oración*, *l'Adoración Nocturna* y os *Jueves Eucarísticos* s'encargasen d'o paso d'a "Zaguera Cena", propiedat d'a Sangre de Cristo, que heban levato en 1938 os hostelers d'a ciudat. Os estatutos d'a cofradría s'aproboron en chinero de 1947, cuan yera arcebispe de Zaragoza Rigoberto Doménech Valls y yeran en l'inte uitanta y cinco os chirmans de numero, diez os aspirants y cincuanta os honorarios.

En 1956 s'encorporan a lo colechio de La Salle y en 1961 se produce o cambio d'habito que d'antis mas yera un tot blanco y con tercerol y dende allora leban un caperucho amariello en a capeza. Se creya la sección de tambors en 1964. Atra vegata cambea un poco l'habito en l'anyo 1976 cuan s'adhibe a capa amariella, primero ta la sección de tambors y a Chunta de Gubierno y dimpués años mas tardi ta la resta de cofadres.

En os siguients anyos se farán dos cambios de seu, en 1990 se treslada la seu ta los Agostinos Recolectos y a l'atro anyo, en 1991 ta o Colechio de La Salle y a ilesia d'a Nuestra Sinyora d'o Perpetuo Socorro, seus actuals d'a cofadría.

## Pasos

**La Santa Cena*: Obra d'Elías García de l'anyo 1999, representa la zaguera cena de Chesucristo y os apostols. Como l'antigo paso que yera propiedat d'a Sangre de Cristo apareixe Chesús de piet, consagrando lo vin y os apostols posatos, beluns charrando y belatros mirando ta Chesús. O paso tien cinco metros y meyo de largaria y dos y meyo d'amplaria.
**Cristo del Amor Fraterno*: Ye obra d'o escultor murcián Antonio Labaña de 1990. Ye una imachen de Chesús posato dencima d'una pedaina que ye levato por trenta tercerols, anque d'antis mas, dica 1996 yeran vinticuatro os chirmans que portiaban o paso.

## Uniforme y emblema
Habito blanco, caperucho y capa amariellos. Tercerols amariellos en a sección de bombos. O suyo emblema ye o Santo Gredal de color oro
Congregación de Esclavas de María Santísima de los Dolores

A **Congregación de Esclavas de María Santísima de los Dolores** (en aragonés *Congregación d'Esclavas de María Santísma d'os Dolors*) ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana. Totas as integrants d'a congregación son mullers, anque o paso d'a Virchen ye levato por hombres, a sobén familia de bellas mullers d'a cofadría.

## Historia
A congregación estió establita en 1866 cuan yera arcebispe de Zaragoza Manuel García Gil y dende l'anyo 1867 han participato en totas as procesions d'o Santo Entierro que s'han feito. A primera seu d'a congregación yera o Convento de Santo Domingo anque en 1869 iste se destruyió y habioron de tresladar-se a la Ilesia de Sant Pavlo que contina estando l'actual seu y ye oficialment seu canonica dende l'anyo 1872. mas tardi, en 1898 a congregación dentra en a Orden Servita.

En 1946 s'organiza la primera procesión d'a Soledat y a congregación s'estableixe como filial d'a Sangre de Cristo.

En 1991 se creya la sección de tambors y a procesión d'a Soledat se treslada dende iste anyo ta o Sabado Santo de maitins.

## Paso

A Virchen d'a Soledat ye o solo paso d'a congregación en as suyas procesions. Obra de Carlos Palao Ortubia (1867). No leva corona ni alfayas. A suya tunica ye negra con un manto d'azabaches. A cruz y a placa d'a Orden de Capellanías estioron donatas por a reina Isabel II.

Atra imachen d'a congregación que no sale en procesión ye a Virchen d'a Gloria que ye en a Ilesia de Sant Pavlo de Zaragoza.

## Uniforme y emblema
Tunica negra, velo negro tapando a cara y que caye por a espalda. En a centura un cordón blanco con tres nugos en un extremo y cuatro a l'atro, simbolizando os siet dolors d'a Virchen María. Os complementos de l'habito son guants, zapatos y calzas negras.

As integrants d'a sección de tambors y os portiadors d'o paso d'a Virchen leban tercerol negro en a capeza con o emblema d'a congregación.

L'emblema d'a congregación ye o Corazón de María en plata sobre fundo negro y trescruzato por una espata.
Sabadell

**Sabadell** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, co-capital d'o Vallés Occidental chunto con Terrassa. La suya población ye de 201.712 habitants (2007), en una superficie de 37,89&nbsp;km² con una densidat de población de 5.323,62 hab/km².

Sabadell ye situata a 190 metros dencima d'o ran d'o mar. O suyo termin municipal muga con Castellar del Vallès y Sentmenat a lo norte; con Polinyà y Santa Perpètua de Mogoda a l'este; con Barberà del Vallès, Badia del Vallès y Cerdanyola del Vallès a lo sud y con Terrassa y Sant Quirze del Vallès a l'ueste.

Estió fundada en a primera mitat d'o sieglo XI. Ya ye documentata en 1050, en un documento que charra d'un camín de Sabadell ta Sant Cugat del Vallès.

## Demografía

## Vinclos externos

* Pachina web municipal.
* Guía oficial d'o municipio.
* Información d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*  Información d'o Institut d'Estadística de Catalunya.
* Pobles de Catalunya Guia d'o patrimonio histórico-artístico de Sabadell.
Berga

**Berga** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, capital d'a comarca d'o Berguedá.

A suya población ye de 16.596 habitants (2007), en una superficie de 22,56&nbsp;km² con una densidat de población de 735,64 hab/km².

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Colònia Cal Rosal y Sant Bartomeu de la Valldan. A suya fiesta prencipal ye la Patum, declarata Patrimonio d'a Humanidad por a Unesco en l'anyo 2005, que se celebra durante a festividat catolica d'o Corpus Christi, que remera o Cuerpo de Cristo.

Ye l'antiga ciudat prerromana de *[[Castrum Bergium]]*, a capital d'os bergistanos.

## Demografía

En 1857 encorpora Queralt, Fumanya y Sant Pere de Madrona; en 1900, Salcelles; en 1970, la Valldan.

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Berga.
*  Información de Berga en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de Berga en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Lazagurría

**Lazagurría** (en basco *Elizagorria*) ye un municipio de Navarra, situato en a merindat d'Estella, comarca de Tierra d'Estella Occidental y partiu chudicial de Pamplona.

A suya población ye de 201 habitants(2008), en una superficie de 16,58 km² y una densidat de población de 12,12 hab/km².

## Cheografía
Lazagurría ye situato a 392 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 72,5 km de Pamplona, a capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
*  /  /  /  Lazagurría en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
Igualada

**Igualada** ye un municipio catalán situato en la provincia de Barcelona, e capital de la comarca de l'Anoya. La suya población ye de 36.923 habitants (2007), en una superficie de 8,12&nbsp;km² con una densidat de población de 4.547,17 hab/km².

Estió fundada a finals de lo sieglo X, sobre lo cruce de camíns de Barcelona ta Aragón y de Manresa ta Vilafranca del Penedès.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Personalidaz naixitas d'Igualada
* *Categoría principal:* Naixitos d'Igualada.
* Diana Gómez, actriz

## Vinclos externos

*Pachina web municipal
*Guia urbana de la ciudat
*Información de la Generalitat de Catalunya
*Información de l'Institut d'Estadística de Catalunya
Lodosa

**Lodosa** ye un municipio de Navarra situato en a merindat d'Estella y comarca de Ribera de l'Alto Ebro.

A suya población ye de 4.878 habitants (2008), en una superficie de 45 km² y una densidat de población de 107,59 hab/km².

## Cheografía
Lodosa ye situato chunto a lo río Ebro, a 320 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 74 km de Pamplona, a capital de Navarra, y a 34&nbsp;km de Logronyo.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
*Pachina web oficial municipal.
Sant Hadrián (Navarra)

:*Iste articlo ye sobre un municipio de Navarra; ta atros usos, se veiga *'Sant Hadrián**''.


**Sant Hadrián*' (en [[idioma castellano|castellano]] *San Adrián'') ye un municipio de Navarra situau a 75&nbsp;km de Pamplona, a man d'o río Ebro. A suya población ye de 5.958 habitants (2006), en una superficie de 20,72&nbsp;km² y una densidat de población de 287,55 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Obanos

**Obanos** ye un municipio de Navarra situau en la comarca de Puen de la Reina, partiu chudicial de Pamplona y merindat de Pamplona.

La suya población ye de 918 habitants (2007), en una superficie de 19,7 km² con una densidat de población de 46,6 hab/km².
 
## Historia
En lo sieglo XIII yera lo lugar on mes a sobén se trobaban los Infanzons de Navarra, que por ixo yeran ditos *Infanzons d'Obanos*.

## Cheografía
Obanos ye situau a 412 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 21 km de Pamplona, a capital de Navarra y d'a suya merindat y partiu chudicial.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Navarra.
* Misterio d'Obanos.
Infanzons de Navarra

Los **Infanzons de [[Navarra]]** u **Infanzons d'[[Obanos]]** yeran una ampla chirmandat de fuerzas socials de lo reino de Navarra, en particular de la meya y baixa nobleza.

Lo suyo nombre fa referencia a Obanos porque a sobén i teneban trobadas. Estos infanzons defendeban los dreitos de la baixa y meya nobleza con los posibles abusos de la monarquía.

Los suyos miembros se partiban en cinco zonas: *[[Miluce]]*, *[[Arteaga]]*, *[[Irach]]*, *[[la Ribera]]* y *[[Obanos]]*.

Belunas de las suyas actas las escribiban en occitán cispirenenco, pero tamién son un testimonio de lo romance navarro, porque se i puet veyer los toponimos en este romance como *[[Mont-reyal (Navarra)|Monrreyal]]*, en especial en los apellius de los infanzons.

Los reis Chuana III y Felipe d'Evreus la disolvioron.

## Vinclos externos
* Acta de 1297
Bargota

**Bargota** ye un municipio de Navarra, en a comarca de Tierra d'Estella Occidental, merindat d'Estella y partiu chudicial d'Estella.

A suya población ye de 324 habitants (2010), en una superficie de 25,32&nbsp;km² y una densidat de población de 12,80 hab/km².

## Toponimia
Lo toponimo *Bargota* ye formau a partir de *[[Pueyo|Barga]]* y de *Ota* ("alta"). *Barga* ye un celtismo present en a oronimia d'o Sistema Iberico y Val d'Ebro y cognato d'o francés *berge* ("marguin", "ripa"). *Ota* ye a evolución d'o latín *ALTA* d'acuerdo con una lei fonetica que perdió fuerza en o sieglo XII.

## Cheografía
O lugar de Bargota se troba situato a 587 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'Estella, a capital d'a suya merindat, de 74&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, y a 18&nbsp;km de Logronyo.

### Mugas
O termin municipal de Bargota muga a o norte con Torres del Río y Espronceda; a l'este con Armañanzas; a o sud con Mendavia; y a l'ueste con Azuelo, Aras y Viana.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Santa María de Bargota, una ilesia de mitat d'o sieglo XVI en estilo gotico-renaixentista, con una sola nau.
* Ermita d'a *Virgen del Poyo* (de seguro castellanización de lo navarro "Virchen d'el Pueyo" u "Virchen d'el Pui"). Devantata mientres o sieglo XVI, la restauroron en estilo barroco y una atra vegata en o sieglo XIX.

### Molimentos civils
**Casa de la Linterna*, un edificio en estilo barroco d'o sieglo XVI.

## Fiestas
* 20 de chinero, Sant Sabastián.
* 16 d'agosto, Sant Roque.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Bargota.
Genevilla

**Genevilla** ye un municipio de Navarra situato a 80&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 106 habitants (2006), en una superficie de 8,73&nbsp;km² y una densidat de población de 12,14 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Castiello de Val de Robres

Lo **Castiello de Val de Robres** ye un castiello-palacio que teneban los arcebispes de Zaragoza en lo cabalto de la localidat de Val de Robres (Comarca de lo Matarranya), que yera lo suyo feudo.

Forma un conchunto gotico a saber-lo d'interesant con la ilesia gotica, con la que yera comunicada por un puent.

Lo castiello tien una construcción que s'adosa a una penya natural y la tuca d'ixa penya fa de patio d'armas. La planta fa una L arredol de la penya, (800 m²), la primera planta i fa una U (1000 m²) y la segunda una O (1100 m²).

I ye muito present l'escudo de lo bispe Don García Ferrández d'Heredia. Tamién i trobamos l'escudo d'atro Bispe, Don Dalmau de Mur y Cervellón.

## Historia
Seguntes la opinión de bels autors, primero i heba una fortaleza musulmana, pero encara que ye lochico, no ye seguro. Se sabe por textos investigaus por Enrique Puch y Matías Pallarés que un castiello de caracter defensivo ya i heba antes de las obras feitas en la epoca de García Ferrández d'Heredia y que dioron forma a lo que huei veyemos. Bellas construccions de la part de dezaga de lo castiello y de los muros indican que lo primer castiello se fació en lo cabalto de la penya y teneba forma de torraza. Seguntes Antonio Ubieto Arteta, ixe primer castiello defensivo fació parte d'un sistema de castiellos que edificó Remón Berenguer IV pa esfender la muga oriental de lo reino.

La obra que huei se vei se fació en cuatre fases: 
*La primera entre fins de lo Sieglo XII y principios de lo XIII.
*La segunda entre 1340 y 1349.
*La tercera entre 1390 y 1415.
*La cuarta entre 1431 y 1456.

En 1429, lo rei Alifonso lo Magnanimo i celebró corz chenerals.

## Vinclos externos

*  Información d'o Castillo de Valderrobres.
Armañanzas

**Armañanzas** (*Armañantzas* en basco) ye un municipio de Navarra situato en a comarca de Tierra d'Estella Occidental y merndat d'Merindat d'Estella.

A suya población ye de 66 habitants (2007), en una superficie de 12,3&nbsp;km² y una densidat de población de 5,37 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Armañanzas ye situata a 489 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 70&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra. .

## Demografía

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra.
Pero López de Luna

**Pero López de Luna y Ximénez d'Urreya**, naixiu de Figueruelas en anyo desconoixiu, morió lo 22 de febrero de 1345 tamién en Figueruelas, estió un relichioso catolico aragonés que estió lo zaguer bispe y primer arcebispe de Zaragoza, entre 1315 y 1345. Ye .

Estió abate primero, dimpués canonche de la Seu de lo Salvador de Zaragoza, plegó a bispe lo 26 de marzo de 1317, y Chaime II d'Aragón li encargó que la seu metropolitana de Zaragoza s'independizase de la Tarraconense. Lo nombroron arcebispe de l'Archidiocesi de Zaragoza en 1318. Tamién estió consellero reyal.

Lo 9 de setiembre de 1321, se trobaba en lo castiello de Val de Robres recibindo a los suyos vasallos de Mazalión y aprobando los suyos privilechios, costumbres y usanzas.

Consiguió pa los suyos vasallos de la Tenencia de Penya d'Aznar la Gaya u de Val de Robres que lo rei Chaime II d'Aragón lis atorgase lo privilechio de la exempción d'impuestos de peache, lezda, peso, pesache, mesura, portazgo y ribache pa cutio.

Mientres lo suyo mandato se fundó la capellanía perén de Foz Espalda. En lo suyo arcebispau se costruyó la ilesia de Val de Robres, y i podemos veyer lo suyo escudo d'armas en la suya tribuna. Lo suyo escudo tamién ye en lo portal de Sant Gregorio de Beceit.

## Bibliografía
* Enrique Puch Foncuberta: *"Las obras de los arzobispos de Zaragoza en la iglesa y el castillo"*. Programa de fiestas de Val de Robres de 1994.

## Vinclos externos
*  ''Pedro López de Luna y Ximénez de Urrea'' en a pachina web d'a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
*  Ficha en www.catholic-hierarchy.org
Aguilar de Codés

:*Este articlo ye sobre *'Aguilar de Codés**, un municipio navarro de la comarca de la Tierra d'Estella Occidental; ta atros usos de la palabra **Aguilar**, se veiga [[Aguilar (desambigación)]]''.


**Aguilar de Codés*' (*Aguilar Kodes* en [[Idioma basco|basco]]) ye un [[municipio]] de [[Navarra]], situato en [[Tierra d'Estella Occidental]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 110 habitants ([[2007]]), en una [[superficie]] de 18,6&nbsp;[[km²]] y una [[densidat de población]] de 5,91 hab/km².

== Cheografía==
A localidat d'Aguilar de Codés ye situata a 731 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar.

== Demografía ==


== Puestos d'intrés ==
=== Molimentos relichiosos ===
**Ilesia de la Invención de la Santa Cruz*.
**Ermita de Sant Bertolomeu*.
**Ermita de Sant Cristofo*.
**Ermita de Sant Chusé*.

=== Molimentos civils ===
**Murallas*.
**Escudos medievals''.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra

## Vinclos externos
Úcar

**Úcar** (*Ukar* en basco) ye un municipio de Navarra situau en la comarca de Puent de la Reina.

La suya población ye de 153 habitants (2006), en una superficie de 11,86 km² con una densidat de población de 12,9 hab/km².
 
## Cheografía
Situato a lo sud de la *[[Sierra d'el Perdón]]*, a lo suyo piet, a 506 metros d'altaria sobre lo livel de la mar y a una distancia de 22,2 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

## Demografía

## Se veiga tamién
*Lista de municipios de Navarra.
Dalmau de Mur y Cervellón

**Dalmau de Mur y Cervellón** naixiu de Cervera (Leida) en anyo desconoixiu y muerto en Zaragoza en lo anyo 1456, estió un relichioso catolico que estió arcebispe de Zaragoza dende 1431 dica 1456.

Estió mecenas d'artistas y historiadors, y la suya actividat eclesiastica estió intensa. Celebró un concilio provincial en 1433. Defendió los dreitos de la diocesi debant de la seu primada de Toledo y fació que lo bispe de Segorb-Albarracín li n'estase dependient. Devantó en colechiata la ilesia de Mora de Rubielos.

Consiguió que lo rei reconoixese pa los vasallos d'a mitra lo dreito d'apelar només que a l'arcebispe en las suyas barallas. Fundó una confrairía en honor de la Virchen d'o Pilar.

En lo artistico lo suyo legau ye muit important:

* Lo coro d'a Seu de Sant Salvador de Zaragoza.
* La cadiera de l'altar mayor, tapices y cirios a Santa María.
* Financió la costrucción d'o salón d'o castiello-palacio de Val de Robres.

Lo suyo escudo d'armas se troba en muitos edificios y tablas por tot Aragón.

Morió en Zaragoza en 1456 y lo apedecoron en lo coro d'a Seu de Sant Salvador. Unas personas con apelliu *Dalmau* de Val de Robres se consideran descendients suyos.

## Vinclos externos
*  ''Dalmau de Mur'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
Arnau de Torroja

**Arnau de Torroja** naixiu de Solsona mas u menos en l'anyo 1122 y muerto en Verona o 30 de setiembre de 1184, estió un templer catalán que s'adubió a Gran Mayestre de la suya Orden entre 1180 y 1184 cuan morió.

## Datos personals
Yera de lo linache de los Torroja, senyors de Solsona. No se conoix la calendata de naixencia, pero yera prou viello cuan morió o en 1184 en Verona, y ya teneba mes de 70 anyadas cuan lo esleyoron Gran Mayestre succedendo a Eudes de Saint Amand, muerto en captividat en Domás. Ya heba serviu a la orden muitos anyos enantes y heba estau mayestre templero d'Aragón y Provenza.

## Carrera militar
### Reconquiesta
La suya carrera militar se desembolicó primero y principalment en la Reconquiesta aragonesa. Atorgó Carta de población a Lecinacorba en 1177 a fuero de Zaragoza. No conoixeba la situación politica de los Estaus Latinos d'Orient, pero yera hombre tanau en la disciplina y funcionamiento de la suya orden.

### Conflictos con los Hespitalers
Lo suyo mayestrato ye marcau por barallas entre templers y hespitalers, que iban ganando poder politico. Arnau de Torroja acceptó la meyación de lo Papa Lucio III y lo rei de Cherusalem Balduín IV pa rematar con ixas barallas fraticidas.

La situación politica se fació mes dificil en 1184, cuan Reinaldo de Châtillon saqueyó l'actual Chordania con aduya de cualques templers y hespitalers. Arnau demostró gran sabieza politica negociando con Saladín, que yera preparau pa vengar-se d'ixa incursión.

### Embaixada en Europa
Ixe anyo Arnau de Torroja y lo gran mayestre hespitaler fuoron ta Europa pa demandar a los reis e a lo Papa que ninviasen una nueva cruzada, que feba falta pa defender los Estaus Latinos d'Orient, que yeran amenazaus por lo creixient poder de Saladín, que heba achuntau los musulmans locals. En este viache Arnau de Torroja prenió una malautía y morió en Verona, lo 30 de setiembre de 1184.

## Vinclos externos
* Arnau de Torroja.
Torroja (familia)

Os **Torroja** son un linache que entre os sieglos XI e XII gobernó en Solsona. Yeran descendients d'o *Conte Miró*, que ya en l'anyo 990 ye documentato como sinyor de Solsona.

Perteneixeban a este linache:

*Ramón I de Torroja: noble implicato en a Reconquiesta de l'este peninsular.
*Guillén de Torroja: Bispe de Barcelona (1144-1171) y arcebispe de Tarragona dica 1174.
*Arnau de Torroja: Gran Mayestre templero.
*Pere de Torroja: Abat de Vilabertrán y bispe de Zaragoza (1152-1184).

## Vinclos externos
*https://web.archive.org/web/20090116053751/http://es.geocities.com/ramonramonetriu/arnaudetorroja.html
Pere de Torroja

**Pere de Torroja**, naixiu de puesto y calendata desconoixida y muerto tamién en puesto y calendata desconoixida, estió un relichioso aragonés perteneixient a lo lichache d'os Torroja, sinyors de Solsona. Plegó a estar bispe de Zaragoza dende 1152 dica 1184.

Estió tamién abat de Vilabertrán y antis de Bispe de Zaragoza con l'aduya d'o suyo parient Guillén de Torroja, primero bispe de Barcelona y dimpués arcebispe de Tarragona (n'una epoca en la que lo bispau de Zaragoza dependeba de l'arcebispau de Tarragona).

Entre las suyas fitas podemos destacar:

*Mugó la diocesi de Zaragoza con la d'Albarracín-Segorb, con lo reconoiximiento u confirmación por parte de lo papa Hadrián IV d'unas mugas d'epoca de lo rei visigodo Wamba.
*Consiguió de lo Papa Alexandre III lo caracter regular de los canonches de la Seu d'o Salvador de Zaragoza.
*Lo rei Alifonso II d'Aragón cedió en 1175 la Tenencia de Aznar Lagaña (parte de lo Matarranya) a lo bispato de Zaragoza, y Pere de Torroja la subinfeudó a Fortún Robert.

## Corz d'Aragón
Entre atras autoridaz apareixe en as actas d'as Corz de Zaragoza de 1164 como arcebispe de Zaragoza.

## Referencias
Arellano

**Arellano** ye un municipio de Navarra, que se troba situato en a comarca de Tierra d'Estella Oriental y merindat d'Estella. Fa parte d'o partiu chudicial d'Estella.

A suya población ye de 200 habitants (2010), en una superficie de 16,89&nbsp;km² y una densidat de población d'11,84 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Arellano ye situata a 645 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 60&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Arellano.
* Información d'Arellano en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
El Busto

**El Busto** ye un municipio de Navarra situato a 67&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 79 habitants (2007), en una superficie de 7,4&nbsp;km² y una densidat de población de 10,68 hab/km².

## Nombre
*Busto* en romances peninsulars gosa significar *rabaño de bacas u bueis* u *pastizal*. En aragonés medieval ye documentato con o significato de *rabaño de bacas u bueis*, y en os textos teruelanos d'o sieglo XV *bustal* ye un pastizal pa bueis u un establo de bueis. En as parlas Navarras actuals encara se diz *bustaliza* pa una zona de pastura. En a Muela de Borcha bi ha un toponimo relacionato: Lo Bust.

## Demografía

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra
Oteiza

**Oteiza** (en basco *Oteitza*) ye un municipio de Navarra situato a 51&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 962 habitants(2007), en una superficie de 48,02&nbsp;km² y una densidat de población de 20,03 hab/km².

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Miguel d'Oteiza.
* Ermita de Sant Tirso.

## Fiestas
*1 de mayo, Sant Tirso.
*Agosto, fiestas patronals en honor a Sant Miguel.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra
Villatuerta

**Villatuerta** (*Villatuerta* en castellano, *Bilatorta* en basco) ye un municipio de Navarra situau a una distancia de 38 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

A suya población ye de 1.044 habitants (2007), en una superficie de 23,59 km² y una densidat de población de 44,26 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Villatuerta ye situada a 439 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
**Ilesia de l'Anunciación de María*.
**Ermita de Sant Miguel*.
**Ermita de Sant Román*.

### Molimentos civils
**Puent medieval*.

## Fiestas
*15 d'agosto, fiestas d'a Virchen.
*8 de marzo, Sant Veremundo.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra
Domás

**Domás** (en arabe *دمشق*; en arameu ܕܪܡܣܘܩ) ye a capital y a ciudat mes gran de Siria, con una población alto u baixo d'1.669.000 habitants (2007).

Ye una d'as ciudaz habitadas de contino mas antigas d'o mundo con mas de 4.000 anyos d'historia documentada, fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

Dende l'anyo 2011 con o encomenzamiento d'a Guerra Civil Siria a ciudat ye un sitio de conflictos belicos por a suya importancia ta o control d'o país, en l'actualidat en a ciudat ye normal que i haiga batallas y bombardeyos ta o suyo control. Lo 7 d'aviento de 2024 las fuerzas rebeldes sirias ingresoron en Domás y se declaroron vencedoras d'o conflicto que se viviba en o país, obligando a Baixar al-Assad a abandonar Domás y evacuar-lo chunto a la suya familia a Moscú, an Rusia les concedió asilo. Poco dimpués, l'alto mando de l'exercito sirián declaró la disolución oficial d'o rechimen

## Cultura
### Molimentos relichiosos
* Templo de Chupiter.
* Gran Mesquita d'os Omeyas dencima d'a tumba de Sant Chuan Baptista, zaguer vestichio d'a basilica de Sant Chuan Baptista.
* Santuario de Sant Chorche.

### Molimentos civils
* Tumba de Saladín.
* As murallas con as ueito puertas d'a ciudat.

### Esportes
Os esportes mes populars son o fútbol, o basketbol, a natación y o tenis de mesa. Os clubs de fútbol mes importants son o Al-Jaish, Al-Wahda, Al Majd y Al-Shorta que chugan en a Primera División de Siria.

#### Instalacions esportivas
Cal destacar a ciudat esportiva Al-Fayhaa Sports City, recientment modernizada y que agora tien un poliespotiu ta esportes d'interior con una capacidat de 8.000 espectadors y un salón d'actos entre atras instalacions. En as afueras d'a ciudat hi hai un moderno campo de golf.

#### Competicions esportivas
Estió a seu d'os Chuegos Panarabes en a suya cinquena edición en 1976 y a  setena en 1992.

## Localidaz achirmanatas
* 1989:  Buenos Aires (Archentina).
* 1999:  São Paulo (Brasil).

## Bibliografía
* Burns, Ross. *[http://books.google.com/?id=1_bQTrpf62cC&dq=damascus|Damascus: A History]*. Routledge 2005. ISBN 978-0-415-27105-9.
* Duchess of Hamilton, Jill. *First to Damascus: The story of the Australian Light Horse and Lawrence of Arabia*. 2002. ISBN 0-7318-1071-6.
* Aharoni, Yohanan y Avi-Yonah, Michael. *The MacMillan Bible Atlas*. Carta Ltd., 1977. ISBN 0-7318-1071-6.
* Cammelli, Stefano. *Il Minareto di Gesù*. Il Mulino, 2006.

## Referencias

## Vinclos externos

* Galeria d'imáchens d'a viella Domás.
* Mapa de Domàs.
Castiello de Peracens

Lo **castiello de Peracens** ye una fortaleza que bi ha en la localidat aragonesa de Peracens (Xiloca). En la suya construción s'aproveitó a topografía natural y los materials de lo terreno. Lo castiello ye dencima d'un cinglo rodeno de Sierra Menera, chunto a lo Pueyo de Sant Chinés.

## Historia
Lo puesto yera habitau a zaguers de la Edat de Bronce y tamién en la epoca de dominación musulmana, en los sieglos X y XI. Pareix que lo castiello se construyió pa defender un lugar medieval clamau La Villeta. Lo lugar de la Villeta podeba remontar-se a tiempos romanos y celtibers.

Abanzada la Reconquiesta cristiana, ye cuan la suya importancia estratechica creix por la suya posición, cosirando la muga d'Aragón con la Reyal Sinyoría de Molina (dimpués absorbida por Castiella) y la Sinyoría d'Albarracín (dimpués absorbida por Aragón). Lo castiello s'ixampló y reformó a mitat de lo sieglo XIV.

Lo lugar de Peracens y lo castiello perteneixeban a los Ximénez d'Urreya dica que en 1312 lo vendioron a la Comunidat de Daroca, integrando-se en la seixma d'el río Xiloca. Lo castiello tenió un paper important cosirando a muga con Castiella. En la Guerra de los dos Peros lo cremoron. Esto amaneix en lo Poema de Gracia Dei:

Ye en 1987 cuan la Deputación Cheneral d'Aragón, por l'intrés que atraye, y adintro d'una restauración de lo patrimonio suyo, encomienza a restaurar-lo.

Tamién se i han feito catas arqueolochicas, como en una pedrera de l'interior de lo recinto exterior, de la que se sacaba piedras circulars pa fer molins.

## Vinclos externos
*Castiello de Peracens en ''Castillos de Aragón''
Pueyo de Sant Chinés (despoblau)

**Pueyo de Sant Chinés** (en castellano *San Ginés*) ye un despoblau situau entre los termins municipals de Rodenas y Peracens (Teruel).

## Cheografía
Las zagueras construccions que se troban son una ermita adedicada a Sant Chinés y las restas d'un antigo torretón, que se situan en lo cabalto de l'homonimo pueyo de Sant Chinés, una prolongación enta lo sud-este de la Sierra Menera. Huei bi ha un repetidor que se vei muito bien dende l'autovía mudéchar, a muitos kilometros. Baixo lo pueyo ye lo castiello de Peracens.
Pueyo (desambigación)

**[[Pueyo]]** ye un elemento que apareixe muito en a toponimia aragonesa, a vegatas abreviato en *Pui*. Indica topografía elevata, encara que como derivato d'un toponimo tamién tenemos l'apellito "Pueyo" y bel microtoponimo puet significar l'antiga propiedat d'una persona dita con ixe apellito. Ye a evolución d'o latín *PODIU(M)* seguntes a fonetica aragonesa.

**Pueyo** puet estar:

* Pueyo, municipio de Navarra.
* Pueyo Redondo, despoblato en o termin de Carcastiello (Navarra).
* Pueyo Sant Gregorio, despoblato en o termin de Urraúl Baixa (Navarra).
*Pueyo, lugar d'o municipio de Vall de Lierp (Uesca).
*Pueyo, casal d'o lugar de Güell (Uesca).
*Pueyo Alto, casal d'o termin municipal de Villa-reyal de la Uerba.
*Pueyo d'Araguás, municipio de Sobrarbe (Uesca).
*Pueyo d'Aragüés, despoblato d'Aragüés de lo Puerto (Uesca).
*Pueyo de Balbastro, monasterio y santuario d'o Semontano de Balbastro (Uesca).
*Pueyo de Cabanyas, despoblato entre Ansó y Berdún (Uesca).
*Pueyo de Chaca, anterior nombre de Pueyo de Tena.
*Pueyo d'Esera, antigo nombre de Pruiquimat, lugar d'o municipio de Graus (Uesca).
*Pueyo de Fanyanars, lugar d'o municipio d'Alcalá d'o Bispe (Uesca).
*Pueyo de Marguillén, lugar d'o municipio de Graus (Uesca).
*Pueyo de Moros denominación anterior de Pueyo de Santa Cruz.
*Pueyo Sancho, mont d'a Plana de Uesca con importancia estratechica en la Batalla d'Alcoraz.
*Pueyo de Santa Cruz, municipio d'a Cinca Meya (Uesca).
*Pueyo de Tena, lugar d'o municipio de Pandicosa (Uesca).
*Sus d'o Pueyo, despoblato d'o municipio de Penyas de Riglos (Uesca).
*El Pueyo, despoblato d'o municipio d'El Fraixno (Zaragoza).
*Lo Pueyo lugar de Xiloca (Teruel) actualment d'o termin municipal de Calamocha.
**Virgen del Pueyo*, ermita d'o municipio de Belchit (Zaragoza).
*Pueyo d'Ambas Aguas, antigo nombre d'o municipio de Molins (Teruel).
*Pueyo de Sant Chinés, despoblato d'a provincia de Teruel.
**Virgen de los Pueyos*, ermita d'Alcanyiz (Teruel).
*Pueyo de Cebolla, municipio d'a Huerta Norte (Valencia).

## Se veiga tamién
* Pui (desambigación)
* Castiello del Pueyo
* Virchen del Pueyo.
Uterga

**Uterga** ye un municipio de Navarra situato en la comarca de Puen de la Reina. La suya población ye de 169 habitants (2007), en una superficie de 9,23&nbsp;km² con una densidat de población de 18,31 hab/km².
 
## Demografía

## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Muruzábal

**Muruzábal** (*Muruzabal* en basco) ye un municipio de Navarra situau en la comarca de Puent de la Reina.

La suya población ye de 300 habitants (2005), en una superficie de 5,49 km² con una densidat de población de 50,51 hab/km².

## Cheografía
La localidat de Muruzábal ye situada a 444 metros d'altaria sobre lo livel de la mar, a una distancia de 26 km de la ciudat de Pamplona, la capital de Navarra.

## Demografía

## Se veiga tamién
*Lista de municipios de Navarra
Adiós (Navarra)

**Adiós** (*Adios* en basco) ye un municipio de Navarra situau en la comarca de Puent de la Reina, merindat de Pamplona y partiu chudicial de Pamplona.

La suya población ye de 174 habitants (2007), en una superficie de 8,3&nbsp;km² con una densidat de población de 20,96 hab/km².

## Cheografía
La localidat d'Adiós ye situada a 482 km d'altaria dencima de lo livel de la mar, a una distancia de 25 km de la ciudat de Pamplona, la capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

 
## Se veiga tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
*  ''Adiós'' en a *[[Enciclopedia Auñamendi]]*.
Artazu

**Artazu** ye un municipio de Navarra situato en la comarca de Puent de la Reina.

La suya población ye de 111 habitants (2008), en una superficie de 6,03&nbsp;km² con una densidat de población de 18,41 hab/km².

## Cheografía
La localidat d'Artazu ye situata a 451 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, en la marguin dreita de lo río Arga, y se troba a una distancia de 4 km de Puent de la Reina, la capital de la suya comarca, y de 29&nbsp;km de la ciudat de Pamplona, la capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia parroquial de Sant Miguel Arcánchel, una ilesia adedicata a Sant Miguel Arcánchel, d'estilo romanico de lo sieglo XIII, encara que muit esviellata en estilo neoclasico.

## Se veiga tamién
*Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
* Información d'Artazu en a pachina web de lo Gubierno de Navarra.