Seu de Nuestra Sinyora d'a Huerta de Tarazona

A **seu de Nuestra Sinyora d'a Huerta de Tarazona** ye un edificio molimental situau en a ciudat de Tarazona, Aragón, seu d'a diocesi de Tarazona. A suya arquitectura ye representativa d'os estilos gotico y mudéchar, y ye un d'os pocos eixemplos d'iste zaguer tipo d'arquitectura que se troban hue, chunto con a seu de Teruel.

A construcción d'a seu prencipió en o sieglo XII en estilo gotico, y l'edificio se consagró en 1232.

A seu se trobaba por ixas envueltas situada difuera d'as murallas d'a ciudat, lo que no yera guaire usual. Iste feito puet deber-se a que i heba una antiga ilesia mozarabe situada en iste puesto, difuera de l'antiga ciudat musulmana.

En o sieglo XIV, debiu a que a seu yera difuera d'as murallas, fue estricallada en a Guerra d'os Dos Peros. As suyas naus, asinas como as capiellas laterals, parez exteriors, cupula (cimborio), y torre, se reconstruyioron en estilo mudéchar. A torre se tornó a reconstruyir en o sieglo XV.

Amán de Tarazona se troba o monesterio de Veruela, construiu tamién en estilo gotico.

En 1984, prencipió una gran restauración d'a seu. En febrero de 2012, o prencipe Felipe y a princesa Letizia visitoron os treballos de restauración ya remataus, chunto a la presidenta d'o gubierno d'Aragón, Luisa Fernanda Rudi, y o bispe de Tarazona.

## Ubicación

A seu de Tarazona se sitúa en l'actual plaza d'a Seu, en a marguin dreita d'o río Queiles y chunto a o renacentista palacio d'Eguarás. Como se puet observar, se troba en una zona aleixada d'o nuclio medieval, muito mas alto y a l'atro canto d'o río, cuan lo habitual ye que as seus se troben en o centro medieval d'as ciudaz y adintro d'o recinto amurallau.

Manimenos, a ubicación extramuros d'a seu de Tarazona fa d'ella una curiosa singularidat. Pareixe estar que a explicación podría trobar-se en as restas arqueolochicas d'orichen romano que apareixioron debaixo de l'atrio catedralicio y que conforman cuantos edificios importants d'o sieglo IV, decoraus con grans mosaicos, entre éls un baptisterio. Isto confirmaría que o espacio actual sobre o que se devanta a seu ya heba estau un puesto de gran importancia urbanistica en a Turiaso romana y de culto cristiano, lo que chustificaría astí ista construcción.

## Historia

L'inicio de l'erechimiento d'a seu data de meyaus d'o sieglo XII y fue consagrada en 1232 estando bispe García Frontín II.

Cuan Alifonso I o Batallador conquista a ciudad de Tarazona, le'n deciba *ilesia de Nuestra Sinyora d'a Hidria* (en referencia, segurament, a o charro d'azucenas); manimenos, a población transmutó o nombre a *Nuestra Sinyora d'a Huerta u d'a Vega*, en referencia a la suya localización, amán d'o río y vega y huerta adchacents.

Por ixas envueltas se yera construyindo tamién l'amanau monesterio de Veruela, d'estilo gotico cisterciense, lo que segurament influyó en a pureza gotica d'a primera edificación catedralicia. Iste influxo se confirma con a resemblanza en muitos detalles entre istos dos edificios.

En 1221 fue armau en ella caballero o rei Chaime I, *o Conquistador*. Iste rey se casó o 6 de febrero d'ixe anyo en a vecina ciudat d'Agreda con Alionor de Castiella a la edat de 13 anyos. Dimpués d'a voda, os monarcas fuoron ta Tarazona pa que o rei fuese armau caballero.

A catedral fue enamplada en a segunda metat d'o sieglo XIII, seguntes a uniformidat estilistica d'o gotico cisterciense: tres naus con crucero, cabecera semicircular y deambulatorio con capiellas radials.

En 1357, en o contexto de l'ataque de Pero I de Castiella contra Tarazona en o marco d'a Guerra d'os Dos Peros (contienda en a que Tarazona constituyió primera linia d'o conflicto belico) a seu, situada extramuros, fue emplegada como cuartel por as tropas castellanas y sofrió grieus danyos, en particular o claustro, que resultó destruyiu.

Rematada a contienda, la obra d'a seu turiasonense fue reconceptualizada con elementos mudéchars, procedendo-se a la reconstrucción d'as naus, as capiellas laterals, cubiertas exteriors, o cimborio y a torre. D'iste modo, a planta cheneral ye la d'un templo gotico (cabecera y naus) asinas como arcos, arcbotants y contrafuertes, pero o cimborio y a torre-campanal son gotico-mudéchars, mientres, o trampo central d'o crucero perteneixe ya a l'arquitectura renaixentista.

A finalización d'o campanal fue iniciada en zaguerías d'o sieglo XV y rematada en 1588. A decoración d'os suyos panyos se resuelve a traviés de frisos d'esquiniellas con rombos y d'arcos de meyo punto.

Fue declarada Molimento Historico Artistico en 1931. Dende 1985 permaneixió zarrada a o publico debiu a grieus problemas estructurals y a unas luengas obras de restauración integral. O 20 d'abril de 2011 o bispe Hernández Sola la reconsagró a o culto coincidindo con a consagración en l'anyo 1235; posteriorment s'ubrió a l'uso turistico y liturchico.

## Exterior

### Torre campanal
En a torre d'a seu se pueden diferenciar tres estilos artisticos: o cuerpo inferior de piedra, gotico; a parte central, dica l'altaria d'o reloch, mudéchar, realizada en ladriello entre 1496 y 1497 por Alí Darocano; y a parti superior, renaixentista, formada por dos cuerpos tamién de ladriello —un cuadrau y un atro octogonal, iste zaguero a la vegada dividiu en dos pisos— realizaus por Juan Guaza y Juan Villanueva a partir de 1588.

### Cimborio
O cimborio d'a seu, que contiene elementos mudéchars y renaixentistas, fue realizau por Juan Lucas Botero y por o suyo fillo, que teneba o mesmo nombre, entre 1543 y 1545, sobre l'antigo cimborio medieval. A decoración estió obra d'Alonso González, a partir de 1546. O cuerpo inferior ye formau por ueito capilletas deseparadas por columnas y decoradas con estatuas d'os apóstols. Son muit singulars unas pinturas en grisalla que representan personaches biblicos espullaus. O paso d'o cuerpo cuadrau a l'octogonal se fa por meyo de trompas en forma de conquilla, con finestrals. En a parti superior ye a lanterna y una vuelta en forma d'estrela. I hai tamién en o cimborio una chicota capiella adedicada a la Virchen.

### Claustro
O claustro ye de planta cuadrangular y se construyió con ladriello y cheso en estilo mudéchar en o sieglo XVI. Ye cubierto por vuelta de crucería y i hai finestrals enta o chardín interior. As celosías tienen singulars elementos decorativos, que incluyen animals fabulosos, escenas bucolicas y imáchens relichiosas.

## Interior
### Capiella d'os Calvillo
Situada en o deambulatorio d'a seu, a capiella d'os Calvillo debe o suyo nombre a que fue construyida pa estar o puesto d'enterreco d'os bispes Pero y Ferrando Pérez Calvillo, que yeran chirmans. Os suyos sepulcres fuoron feitos por Pero de Corcán. Ista capiella conserva una finestra d'arco de meyo punto d'o sieglo XIII. Ye de planta trapezoidal y vuelta de crucería simpla.

Ye muit destacable o retablo d'ista capiella, realizau en o sieglo XIV por Juan de Leví y adedicau a os santos Lorient, Prudencio y Catalina.

Os sepulcres son situaus a os dos costaus d'o retablo y en éls s'han esculpiu escenas d'as cerimonias funerarias, amás d'as estatuas chacents d'os difuntos.

Sepulcro de Fernando Pérez Calvillo, Tarazona.jpg|Sepulcre de Ferrando Pérez Calvillo ca.1405
Sepulcro de Pedro Pérez Calvillo, Catedral de Tarazona.jpg|Sepulcre de Pero Pérez Calvillo ca. 1404
WLM14ES - catedral de tarazona 00028 - .jpg|Retablo adedicau a sant Lorient, Sant Prudencio y Santa Catalina, obra de Juan de Leví


### Capiella de sant Andreu

A capiella de san Andreu ye a capiella central d'o deambulatorio d'a seu. La recorre un friso d'estuco que ye pintau de forma que imita incrustacions de piedras preciosas. En él se troba un retablo barroco que fue realizau en primerías d'o sieglo XVIII. A pintura d'o centro d'o retablo representa o martirio d'o santo; en a parti superior d'o mesmo i hai una Anunciación; y atras cuatre pinturas con escenas d'a vida d'o santo decoran os muros. Todas istas pinturas son d'o sieglo XVII, d'a escuela italiana. En a cripta d'ista capiella s'apedecaba a os canonches y a bels bispes.

### Capiella d'a Purísma

A capiella d'a Purísma, u d'a Immaculada Concepción, tamién se conoixe como capiella d'os Conchillos. En ella son os sepulcres de Lope Conchillos, qui estió deán de Tarazona y de Gonzalo Conchillos, canonche de Tarazona. Sobre éls, destaca una rica decoración en cheso, baixo un arco conopial. En ista capiella tamién se troba o retablo realizau por Juan de Moreto.

### Capiella d'a Purificación
A capiella d'a Purificación, tamién conoixida como capiella d'a Presentación u capiella Talavera, fue esviellada por Alonso González entre 1551 y 1558. Ye zarrada por una peculiar vuelta. Un entablamento d'estuco que trescruza ista capilla ye entretallau con representacions d'animals fabulosos y medallons. Debaixo d'iste i hai una representación en blanco y negro d'os apóstols. O retablo hispano-flamenco, encargau en 1493 por Antón de Talavera, ye obra de Martín Bernat. Un doble molimento funerario ahuespa as sepulturas d'Antón I Talavera, Pero Talavera, Ana de Guarás y María de Talavera. A reixa de fierro policromau, tamién prou destacable, ye datada en 1558 y a suya realización estió obra de Ferrando d'Avila, o viello.

### Capiella de sant Chaime
A capiella de sant Chaime o Mayor fue rematada en 1497 y perteneixe a o gotico flamichero. Contiene un retablo a on se representa a predicación d'o santo, a venida d'a Virchen y o martirio d'o santo. Amás, ye destacable a gran policromía d'a escultura de sant Chaime. O suyo autor ye desconoixiu pero belún l'ha atribuyiu a Pedro Díaz de Oviedo.

### Capiella d'a Piedat
A capiella d'a Piedat ahuespa una escultura que representa a la Virchen sustenindo o cuerpo inerte de Chesús que ye obra de Francisco Gutiérrez, en estilo neoclasico, y ye considerada de gran calidat artistica. A os costaus se sitúan dos esculturas desentas de bispes, que probablement sigan sant Atilano y sant Ildefonso.

### Atras capiellas
Atras capiellas que se troban en a seu son la d'a Virchen d'o Pilar, la de l'Anunciación, la de sant Chuan, la de sant Pero y sant Pavlo, la de sant Gregorio, la d'a Visitación, la d'o Rosario, la de sant Vicent Ferrer, la de sant Lorient y la de sant Climent y santa Lucia.

### Retablo de l'altar mayor

O retablo de l'altar mayor fue realizau en a suya mayor parti en o sieglo XVII por Jaime Viñola y Diego Martínez, y fue pintau por Agustín Leonardo y Gil Jiménez. Tien una grandaria de 11 x 7 m y consta de cinco carreras, predela y tres pisos a on se representan escenas d'a vida de Chesús y d'a Virchen, amás de figuras d'os patrons d'o bispau. A escultura que se troba en a capilleta central ye la Virchen d'a Huerta y fue realizada por Pere Johan en o sieglo XV. I hai tamién en él un frontal d'archent que fue realizau en o sieglo XVIII por Lamberto Garro.

### Pedricadera

A pedricadera de la catedral, de planta octogonal, fue realizada en cheso a partir de 1506 por Pedro de Cervellera. A plataforma tien cuatre tableros decoraus *a [[candelieri]]*. Tamién i hai representau un *[[Ecce homo]]*. A base tamién tien ornamentación *a candelieri*, que alterna con esfinxes. Sobre ista pedricadera i hai un tornavoz tallau en fusta d'estilo plateresco.

### Sillerío d'o coro
A sillerío d'o coro ye d'estilo gotico, y fue realizau en fusta de caixico en zaguerías d'o sieglo XV. A ornamentación ye formada por tracerías, ruleus, motivos vechetals, ánchels, musicos y animals fantasticos. A reixa que lo zarra ye d'o sieglo XVII y a os suyos costaus i hai pinturas de Vicente Berdusán de 1696 que representan a sant Chuan Baptista y sant Andreu.

## Restas arqueolochicas
Os treballos arqueolochicos en l'aria d'a seu y a suya redolada han descubierto restas de casas d'epoca romana d'os sieglos I y II, amás d'un edificio semicircular amplo d'o sieglo IV que teneba mosaicos en o solero, pinturas murals de motivos cheometricos y podió tener una función publica. Tamién s'han trobau restas d'un baptisterio asociau a iste edificio encara d'epoca una mica posterior. En l'aria de l'ueste d'a seu s'han trobau tombas que perteneixioron a un recinto funerario d'epoca tardorromana. D'atra man, s'han trobau restas d'o que s'ha considerau que podió estar un templo d'epoca visigoda y amás, restas d'o periodo romanico consistents en un abside que teneba a mesma orientación que lo d'a seu, asinas como capitels d'a mesma epoca. Amás, en a zona sud s'ha trobau un complexo sistema de distribución d'auguas perteneixient a la Edat Moderna.

## Estilos arquitectonicos

* Gotico: a planta d'a seu ye purament gotica. Consta de tres naus, a central de mayor altaria que as atras dos, con arcos de meyo punto. A gran altaria d'a nau prencipal dota a l'edificio d'a esveltez interior habitual d'os templos goticos y os suyos muros descargan en arcbotants por l'exterior. As vueltas d'as naus laterals mantienen a crucería simpla gotica. A capiella mayor y o transepto presentan triforio. O deambulatorio consta de 6 capiellas y presenta una serie de pinturas goticas ocultas dica o zaguer gran esvielle. Destaca o retablo gotico internacional de Juan de Leví, en a capiella d'os bispes Calvillo.
* Mudéchar: o claustro, formau por celosías de cheso d'inspiración oriental, l'exterior d'o cimborio, a decoración d'a galería norte d'ixoreyo d'a nau prencipal y o trampo meyo d'o campanal.
* Renaixentista: a decoración interior d'a seu ye muit renaixentista. L'interior d'o cimborio con as suyas pinturas, pichinas, salvaches y vuelta estrelada de crucería. As pinturas d'a capiella mayor. As vueltas de crucería d'a nau prencipal y os finestrals interiors d'ista. A portalada d'a plaza d'a Seu.
* Barroco: o trascoro, l'atrio y a capiella de Sant Andreu.

## Galería fotografica

Imachen:WLM14ES - catedral de tarazona 00003 - .jpg|Exterior d'o claustro
Imachen:WLM14ES - catedral de tarazona 00015 - .jpg|Trascoro
Imachen:Catedral de Nuestra Señora de la Huerta, Tarazona, España, 2015-01-02, DD 30.JPG|Torre
Imachen:WLM14ES - catedral de tarazona 00026 - .jpg|Pinturas d'o deambulatorio
Imachen:Tarazona 2021 - choir.jpg|Coro.
Imachen:Tarazona 2021 - north entrance.jpg|Portalada norte.


## Referencias

## Se veiga tamién

* Diocesi de Tarazona