open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buro

En l'Alto Aragón, o **buro** (d'o latín *< *BURIUS*) de traza cheneral ye cualsiquier material sedimentario natural con aparienza d'archila que faiga parte d'o suelo, que sía maleable con augua y que por contra, en ixoriar-se, se compacte y tienga una resistencia relativament buena contra o tempero. Cuan i hai barrancadas u creixidas d'os cursos d'augua, o buro que marcha ye o que le da la color parda u grisa a l'augua, que en puestos como Sobrarbe se diz que ye «augua burenca».

O buro se gosa quitar fácil d'a tierra en puestos concretos que se dicen «tierra de buro» («tierra' buro»), picando-lo con piqueta u ixadico en piezas u trozos con midas si fa u no fa apareixidas («glebas») que lo fan fácil de transportar por eixemplo con capazos. O buro s'ha emplegau a-saber-lo como material de construcción tradicional pero, a diferencia de l'«archila» (en o sentiu tradicional d'ixa palabra), no s'emplega pa fer alfarería porque no ye de buen cocer. O buro, masau con palla y deixau secar dimpués, ye un component principal de materials de construcción que mas antes s'emplegaba a-saber-lo, como o tillo y as adobas.

Por regular, o buro amaneixe mas que mas en as marguins y as espuendas an que s'ha dau una erosión que ha deixau un tallo de suelo vistable, y ye de puestos asinas d'an que s'ha quitau tradicionalmente. Lo mas común ye que se trobe formando una banda u estrato chusto debaixo d'a napa d'as venas y materia organica formada por a vechetación actual, un material que se diz tierra de buro.

## Ditos y mazadas
**«si bebes l'agua de buro picharás con buen apuro»*

## Imáchens


Imachen:Boulder Clay Deposit - geograph.org.uk - 1129774.jpg|Tierra de buro.
Imachen:Glockenguss Ewattingen 1030390.jpg|Un pozal con glebas de buro.


## Se veiga tamién
* Bardo u fango.
* Archila (sedimento).
* Laco (sedimento).
* Limo.
* Paúl.
* Badina.

## Referencias
Badina

Una **badina** (de l'arabe *< baṭin*) u **basón** ye una acumulación no intencionata d'augua en tierra, de dimensions que no exceden de poquez metros, y sin de guaire prefundidat, feta per a plevia u per un corso d'augua (en este segundo caso, se claman con mas frecuencia basas, anque badinas tamién) que no gosa remanir-ie guaire en o puesto d'antes d'ixucar-se. En luenga aragonesa no bi ha una diferencia concisa d'entre una badina y un basón, mas dillá que la mida que sole estar mas chicota en os basons.

Esisten badinas que remaneixen en puestos on lo terreno i ye mas impermeable, y per estar permanents arriban a desarrollar un environe de flora y fauna propio. Os embasamientos d'augua que remanixcan mai no se dicen *basons*.

O termino «badina», per analochía, tamién se sole emplegar con as modernas palanganas de plastico que tienen mas amplura que no prefundidat.

## Se veiga tamién
* Entibo.
* Estanyo.
* Plevia.
* Bardo u fango.
* Buro.
* Cadolla.

## Referencias

## Vinclos externos
Cantons d'os Altos Pireneus

Lista d'os 17 cantons d'o departamento d'os Altos Pireneus, por districto :

## Composición actual (dende 2015)
### [[Districto d'Argelèrs de Gasòst]] (3 cantons - [[subprefectura]] : [[Argelèrs de Gasòst]])
* Cantón de Lorda-1
* Cantón de Lorda-2
* Cantón d'a Val d'as Gaves

### [[Districto de Banyeras de Bigorra]] (4 cantons - subprefectura : [[Banyeras de Bigorra]])
* Cantón de l'Alta Bigorra
* Cantón de Nestés, Aura y Loron
* Cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas (parti)
* Cantón d'a Val de Varossa

### [[Districto de Tarba]] (11 cantons - [[prefectura]] : [[Tarba]])

## Composición dica 2015
### [[Districto d'Argelèrs de Gasòst]] (6 cantons - [[subprefectura]] : [[Argelèrs de Gasòst]])

### [[Districto de Banyeras de Bigorra]] (9 cantons - subprefectura : [[Banyeras de Bigorra]])

### [[Districto de Tarba]] (19 cantons - [[prefectura]] : [[Tarba]])

## Se veiga tamién
* Districtos d'os Altos Pireneus
* Lista de comunas d'os Altos Pireneus
Ospitalepea

**Ospitalepea** (*Ospitalepea* en basco, *L'Hôpital-Saint-Blaise* en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a redolada d'Pettarra.

A suya población ye de 74 habitants (1999) en una superficie de 2,11 km², con una densidat de población de 35,07 hab/km².

## Demografía

2004 población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial, una ilesia d'o sieglo XII, d'estilo romanico.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial d'Ospitalepea.
Avitenh

**Avitenh** (*Avitenh* en occitán, *Abitain* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 107 habitants (1999) en una superficie de 6,59 km², con una densidat de población de 16,24 hab/km².

## Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Sant Per, d'orichen romanico.
Sufixo -ucio

O sufixo **-ucio** ye un sufixo despectivo en aragonés.

Eixemplos:
**[[Casalucio]]*/*[[Casalicio]]*.
**Casucia*.
**[[Estrapalucio]]*.
**Gatucio*.
**Latucio*.
**Lugarucio*.
**Mullerucia*.
**Trazucias*.

## Referencias

## Bibliografía
* KUHN, Alwin, *[[Der hocharagonesische Dialekt|El Dialecto Altoaragonés]]* (traducción de l'orichinal de 1935); Xordica Editorial. Zaragoza, 2008. ISBN 978-84-96457-41-6.
* Chabier Lozano Sierra: *[[Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca)]]*. Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010.
* Chabier Tomás Arias: *[[El aragonés del Biello Sobrarbe]]*. Instituto de Estudios Altoaragoneses. (1999).
* David A. Pharies: *Diccionario Etimológico de Los Sufijos Españoles: Y de Otros Elementos Finales* Volumen 25 de *Biblioteca románica hispánica*. Editorial Gredos, S.A., 2002 ISBN 8424923391, 9788424923396.
Lulo

**Lulo** puet estar:
***Lulo**, en singular, ye cualsiquier simient comestible que bi ha en cualsiquier fruito con cascla dura, por eixemplo as abillanas, as nueces, y as almendras, y por estensión a simient que ye dentro d'o ruello en fruitos carnosos como o presco.
***Lulos**, en plural, son os fruitos de forma redonda y mida chicota que producen bels matizos u plantas lenyosas como o chinebro, o *[[Ligustrum vulgare]]*, l'arto *[[Crataegus monogyna]]*, l'aranyonera u a gabardera.
***Lulos**, tamién en plural, son as simients comestibles que bi ha dentro d'a tabiella en os fruitos ditos legumbres.
Guarda

**Guarda** puet estar:

* Localidaz:
** **[[A Guarda]]**, un municipio gallego en a provincia de Pontevedra.
** **[[Guarda (Portugal)|Guarda]]**, municipio portugués capital d'o districto de Guarda, en a Rechión Centro.
** **[[Guarda (freguesía)|Guarda]]**, a freguesía portuguesa que da o suyo nombre a l'anterior.
** **[[Guarda (Suiza)|Guarda]]**, una comuna suiza en o Cantón d'os Grisons.
** **[[Guarda-Mor]]**, un municipio brasilero de Minas Gerais.
** **[[Guarda Veneta]]**, una comuna italiana en a provincia de Rovigo.
* Molimentos:
** **[[Castiello de Guarda]]**, en a ciudat portuguesa de Guarda.
* Oficios:
** **[[Guarda (oficio)]]**, un oficio consistent en protecher, cudiar y cosirar bella cosa u propiedat.
Cossonay

**Cossonay** (en francoprovenzal *Cossenê*) ye una comuna suiza, en o cantón de Vaud y districto de Morges.

A suya población ye de 3.063 habitants (2007 en una superficie de 8,32 km², con una densidat de población de 368,10 hab/km².

## Cheografía
Cossonay ye situato a 562 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en una plana sobre o río Venoge, que ye a muga d'a localidat con Penthalaz.

Ye a una distancia de 15 km, alto u baixo, de Lausana, a capital d'o suyo cantón.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
*/ ''Cossonay'' (articlo d'o Diccionario Historico de Suiza).
Caen

**Caen** (en normando *Caën*) ye una comuna francesa en o departamento francés de Calvados y districto de Caen, que ye capital de 5 cantons, d'o suyo districto y d'o suyo departamento, en a rechión de Normandía. A comuna yera parte de l'antiga provincia y en l'actualidat ye a capital politica d'a rechión de Normandía.

A suya población ye de 114.007 habitants (1999) en una superficie de 25,70 km², con una densidat de población de 4.435 hab/km².

## Demografía
**Sources :** INSEE Cassini

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Caen.

## Referencias
Rosalía de Castro

**Rosalía de Castro**, naixita de Santiago de Compostela (A Coruña) o 23 de febrero de 1837 y muerta en Padrón (A Coruña) o 15 de chulio de 1885, estió una escritora y poetesa gallega en gallego y castellano.

Ye considerata como una d'as figuras prencipals d'o clamato *[[Rexurdimento]]* d'a literatura gallega en o sieglo XIX.

## Obra
### En gallego
* 1863 (poesía) *Cantares galegos*
* 1880 (poesía) *Follas novas*.
* 1864 (prosa)  *Contos da miña terra I* (conoixito dimpués con o nombre de *Conto gallego*).

### En castellano
* 1857 (poesía) *La Flor*.
* 1859 (prosa) *La hija del mismísimo satanas*
* 1861 (prosa) *Flavio*.
* 1863 (poesía) *A mis muertos*
* 1863 (prosa) *El cadiceño*.
* 1866 (prosa) *Malamente*
* 1866 (prosa) *Tra tra*
* 1867 (prosa)  *El caballero de las botas azules*.
* 1881 (prosa) *El primer coco*.
* 1881 (prosa) *El domingo de Ramos*.
* 1881 (prosa) *Padrón y las inundaciones*.
* 1884 (poesía) *En las orillas del salamancio*

## Bibliografía

* *Actas do Congreso Internacional de Estudios sobre Rosalía de Castro e o seu tempo*, v.&nbsp;1, v.&nbsp;2, v.&nbsp;3 (1986). CCG. USC .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (2nd part)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vinclos externos

* Fundación Rosalía de Castro .
* RAG. ''Figuras homenaxeadas'' .
* ''Álbum de mulleres'' *Consello da Cultura Galega* .
* ''Biblioteca Virtual Galega''  .
* ''Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes''  .
* ''Biblioteca Digital Hispánica'' *Biblioteca Nacional de España*  .
Cantallops

**Cantallops** ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 271 habitants (2005), en una superficie de 19,61 km² con una densidat de población de 13,82 hab/km².

## Cheografía
Cantallops ye situato a 200 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Naturaleza
**Parache Natural d'Intrés Nacional de l'Albera*.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
* Pachina web oficial d'o Parache Natural d'Intrés Nacional de l'Albera.
* Os megalitos de l'Albera.
Leísmo

O **leísmo** ye a substitución d'o pronombre personal *lo*/*la* por *le* en a posición de complemento directo y en os verbos que tradicionalment richen o caso acusativo (tamién ditos verbos transitivos) en luengas como o castellano, on esdevién:
:(Trazas leístas) *Juan *'le** ha visto''.
:(Trazas orichinals) ''Juan **lo*' ha visto*.

O leismo yera enantes caracteristico d'o castellano d'a Meseta central, Ecuador, Perú, Bolivia, sin afectar a lo castellano bellas rechions perifericas como Andalucía y Aragón. Manimenos en as zagueras decadas s'ha cheneralizato tanto que a *[[Real Academia]]* lo admite en o caso que l'obchecto directo siga masculín y referito a personas.
Parla (lingüistica)

A **parla**, **parlache** u **fabla** ye l'aplicación concreta que fan os parlants d'una luenga.

Dende una perspectiva personal, a parla puet estar un acto individual que s'opone a la luenga, que ye social.

Cuan se describen as variants cheograficas d'una luenga se fa servir o termin *parla* pa describir as variants a diferents escalas: *parla local*, *parla comarcal*, *parla rechional*, etc...Un conchunto de parlas, en especial as locals y comarcals forman lo que la chent entiende como "dialecto", (por eixemplo l'andaluz) pero no siempre una parla rechional ye entendita como un dialecto (por eixemplo o castellano d'Aragón).
 
En o caso d'o castellano d'Aragón, que sería una parla rechional, bels lingüístas la denominan *[[Castellano en Aragón|baturro]]* n'i habendo dentro parlas locals como o chipranesco, o caspolín, etc...

En aragonés occidental (cheso y ansotano por o menos) as parlas propias d'una val son conoixitas como "fablas" ("fabla chesa", "fabla ansotana"), por fer servir o verbo *fablar*.

## Acepcions erronias de ''fabla''
O termin *fabla*, inicialment cheosinonimo de *parla* ye un termin que en a fins d'o sieglo XX se descontextualizó y se convertió en tot Aragón, especialment en as arias castellanizatas urbanas, en un eufemismo pa evitar mencionar a l'idioma aragonés con o chentilicio d'Aragón, d'una traza pareixita a lo que se desvinió con a dicotomía *asturianu*-*bable*. Talment a clase intelectual aragonesa encomenzó a fer servir eufemismo *fabla* por temor a que a denominación historica d'aragonés se fese servir ferramienta politica d'un nacionalismo que veyeban perigloso si se feba comparable a lo d'atras rechions vecinas. Atra explicación complementaria puet estar a tendencia despectiva a lo estilo de *patois* u *chapurriau* por part de clases intelectuals aculturizatas que s'identifican con a luenga u cultura d'a metropoli d'a cultura dominant (París, Madrit, etcetera). Entre os neoparlants defensors de l'aragonés d'a decada de 1980 y 1990 tamién se descontextualizó o termin, fendo-lo sinonimo de *[[luenga]]*. En textos d'estas decadas no yera infrecuent veyer escrito *fabla castellana* y composicions erronias pareixitas.

## Veyer tamién
* Luenga.
* Dialecto.
* Parla de transición.

## Notas


## Referencias
Cistella

**Cistella** ye un municipio catalán situau en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.

A suya población ye de 239 habitants (2005), en una superficie de 25,55 km² con una densidat de población de 9,35 hab/km².

## Cheografía
Cistella ye situau a 130 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte as localidaz de Cistella, La Mare de Déu de Vida, La Ribera de les Planes, Sant Baldiri y Vilarig.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Nuestra Sinyora de Vida, d'o sieglo XVII.
* Ilesia de Santa María de Cistella, con frontera romanica, encara que a resta d'o templo fue reconstruyida en o sieglo XVIII.
* Castiello de Vilarig, hue una masía.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web municipal de Cistella.
*  Información de Cistella en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*  Información de Cistella en a pachina web de l*'[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
*  ''Cistella.net'', pachina web no oficial sobre Cistella.
Parla

**Parla** puet estar:
***[[Parla (lingüistica)|Parla]]**: realización d'a luenga.
***[[Parla (Madrit)|Parla]]**: un municipio d'a provincia de Madrit.
Narp

**Narp** ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 633 habitants(1999) en una superficie de 6,33 km², con una densidat de población de 18,01 hab/km².

## Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón.

## Demografía

2006: Población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Sant Per, d'o sieglo XIX.
Catarecha

**Catarecha** ye un despoblato medieval aragonés en a comarca d'a Chacetania y provincia de Uesca, a man d'Urdués, en l'actual termin municipal de Val d'Echo, a o canto d'a clamor de Santolaria, afluent d'o río Aragón Subordán.

Hue en o suyo puesto bi ha una ermita, a ermita d'a Virchen de Catarecha, reconstruita en 1659.

## Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner, o toponimo *Catarecha* provién d'a parola *cadreita*, ta fer referencia a o salto d'augua.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1215, recullita en a obra de Dámaso Sangorrín *Libro de la Cadena del Concejo de Jaca* (en *Colección de documentos para el estudio de la Historia de Aragón*, XII, Zaragoza 1931) y se documentan as variants *Catarecha*, *Catharexa*, *Catareia*, *Cathareia*, *Katereita*. Talment tienga una etimolochía común con Cadreita (Navarra).

## Referencias
Urdués

**Urdués** ye una villa aragonesa d'a comarca de Chacetania y provincia de Uesca, en l'actual termin municipal de Val d'Echo, a cantos d'un barranco afluent d'o río Aragón Subordán.

Dica 1971, cuan s'unió a Echo y Embún ta formar o municipio clamato Val d'Echo, estió un municipio independient.

## Cheografía
Urdués ye situato a 884 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Etimolochía
O suyo nombre ye uno d'os casos de terminación -ués en a toponimia aragonesa. Seguntes Manuel Benito Moliner, ye un caso d'un antroponimo latino, relacionato con un antigo propietario u poseyedor d'un *[[fundus]]*, clamato *Urdo*.

## Historia
A primera cita historica d'o lugar ye en 867, con o nombre d*'Orduesi*, por a donación feita por o conte d'Aragón Galindo I Aznárez d'o lugar a o monesterio de Sant Pero de Ciresa.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Martín de Tours d'Urdués, una ilesia adedicada a Sant Martín de Tours, que ye la ilesia parroquial d'o lugar. Ye un edificio d'o sieglo XII, encara que con muitas transformacions posteriors. Nomás o suyo abside ye d'estilo romanico. Fue restaurata en os anyos 1980 con un tellau en fusta. A suya talla provién de l'antigo despoblato de Catarecha.

## Fiestas
*15 d'agosto: Asumpción d'a Virchen.
*11 de noviembre: Sant Martín, fiestas patronals.

## Vinclos externos
* Urdués en www.Jaca.com.
* Urdués en ''RomanicoAragonés.com''.

## Referencias
Santa Lucia (Val d'Echo)

**Santa Lucia** (en castellano *Santa Lucía*) ye un lugar aragonés en a comarca d'a Chacetania y provincia de Uesca, en l'actual termin municipal de Val d'Echo, a o canto d'o río Veral, en a val d'Ansó.

## Demografía
Fa pocos anyos yera despoblato y no yera solo que una pardina, encara que i son vistables as runas de l'antigo lugar. Dende 2011 torna a estar habitato gracias a nuevos pobladors.
Aiherra

**Aiherra** (*Ayherre* en francés) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra d'Arberoa en Ultrapuertos.
 
## Demografía

2005 : población provisional de l'Insee (fuent: Insee).

## Toponimia
O toponimo *Ayherre* amaneix baixo as formas 
*San Per de Aiherre* (1321, títols d'a Cambra de Comptos), y atros textos medievals, *Ajarra* (1513, títols de Pamplona) et 
*Ahyerie* (1754, colacions d'a diocesi Bayona).

## Molimentos
*Ilesia parroquial de Sant Per d'Aiherra.

## Referencias
Armendaritze

**Armendaritze** (*Armendarits* en francés y oficialment) ye un municipio (u comuna) francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos y cantón d'o País de Bidaixon, Mixa y Ostavals. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra d'Arberoa en Ultrapuertos.
 
## Demografía

(fuent: Insee).
Izturitze

**Izturitze** (*Isturits* en francés) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra d'Arberoa en Ultrapuertos.
 
## Demografía

2004 : población provisional de l'Insee (Source : Insee).

## Curiosidaz
En un chacimiento paleontolochico d'Izturitze se troban os fosils d'os mamuts y rinoceronts lanutz que por a suya datación serían os zaguers conoixitos d'os Pireneus (14.500 a 13.000 años BP).
La Bastida de Clarença

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos; ta atros usos, se veiga *'La Bastida (desambigación)**''.


**La Bastida-Clarença*' (*La Bastide-Clairence* en [[idioma francés|francés]], *Bastida'' en basco) ye una comuna occitana, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra d'Arberoa en Ultrapuertos.
 
## Demografía

2006 : población provisional de l'Insee (Source : Insee).
Donamartiri

**Donamartiri** (en basco *Donamartiri*, en francés y oficialment *Saint-Martin-d'Arberoue*) ye un municipio d'Iparralde en a provincia de Ultrapuertos, que perteneixe administrativament a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos en a rechión francesa de Nueva Aquitania.

A suya población ye de 305 habitants (1999) en una superficie de 14,69 km², con una densidat de población de 20,76 hab/km².

## Demografia

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
Donostiri

**Donostiri** (en francés *Saint-Esteben*) ye un municipio d'Iparralde en a provincia de Ultrapuertos, que perteneixe administrativament a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos en a rechión de Nueva Aquitania.

## Demografia

2006 : población provisional de l'Insee (Source : Insee).
Concilio

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en a comarca d'a Plana de Uesca; ta atros usos, se veiga *'Concilio (desambigación)**''.


**Concilio*' ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'o [[Municipio|concello municipal]] de [[Morillo de Galligo]], situato en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Plana de Uesca]] y [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Zaragoza|Zaragoza]].

== Cheografía ==
O lugar de Concilio ye situato a 521 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, a man d'o [[río Galligo]] y a una [[distancia]] de 110 [[km]] de [[Zaragoza]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia y d'Aragón, y de 4&nbsp;km de [[Morillo de Galligo]], a capital d'o suyo municipio.

Se troba situato a o canto d'a carretera [[A-132]], que dende [[Uesca]] se diriche enta [[Chaca]] a traviés d'[[Ayerbe]], continando alto u baixo o trazato establito mientres l'[[Imperio Romano]] ta la rota de comunicacions a traviés d'una [[vía romana]] dende [[Zaragoza]] enta [[Biarn]].

== Demografía ==


== Molimentos ==
* [[Ilesia de l'Asumpción de Nuestra Sinyora de Concilio]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'o [[sieglo XII]], d'estilo [[Romanico aragonés|romanico]], adedicada a l'[[Asumpción de Nuestra Sinyora]], que ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar. 
* Ermita de Sant Andreu, que puet estar o repui d'un [[monesterio]] hue desapareixito.

== Referencias ==


== Vinclos externos ==
* [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990477-Concilio.htm Concilio en www.RomanicoAragones.com*].
Sant Chuan lo Viello (desambigación)

**Sant Chuan lo Viello** puet estar:

***[[Ilesia de Sant Chuan lo Viello]]**, una de las prencipals ilesias de Zaragoza en la Baixa Edat Meya.
***[[Sant Chuan lo Viello]]**, una localidat de la Tierra de Cisa (Ultrapuertos).
Portiello d'as Valles

O **portiello d'as Valles** ye un puerto de montanya en as sierras interiors pirenencas d'Aragón, paso natural d'entre la valle de Vio y la par baixa de l'Ara (la dita *valle de [[Boltanya]]* u *cambo de Boltanya*), en l'aria central de Sobrarbe.

O portiello ye una collata en o lumo que ba dende las garras d'o Nabaín enta la Sierra de Sant Visorio, que d'altra manera sería una barrera natural d'entre las dos valles, per alto d'os 1000 m d'altitut, pero que per estar-ie la crestera mes abaixata permite que se i haiga pasato tradicionalment d'una man enta l'altra. O portiello se pasa per un camín (pista forestal) que puya dende Boltanya (per dezaga d'o tozal d'o Castiello) y i endreta puyando tota la costera d'o barranco de Canyimars. Dende Boltanya son cuatre kilometros de caminata, y lo camín ye partialment tamién el que endreta enta Ascaso, que se desepara bels centenars de metros d'antes cuan ya s'alvista lo portiello.

Per haber feto parte como paso prencipal en as rotas transhumant d'enantes, que i yiban per astí dica las estivas d'as valles de Puértolas y Vio, o portiello d'as valles tiene cualques graus y corrals dispersos en poquez centenars de metros en arredol suyo, resta d'a vida d'enantes en estas valles que yera tan albocata en a ganadería y lo bestiar. As remadas d'a tierra baixa puyaban a lo Sobrarbe per Lecina, trabesando la foyeta d'o Viello Sobrarbe y d'Arcusa, pasaban mes luego per Boltanya s'enfilaban alavez per Canyimars habendo de pasar a nueit no pocas veces en o Mesón d'o Piojo u en cualsiquier d'os graus que i heban en a parzana.

O portiello d'as valles permite de pasar dende Boltanya enta Moriello de Sant Pietro, que ye lo primer lugar d'a valle de Vio, anque i perteneixca a lo concello de Boltanya.

## Se veiga tamién
* Moriello de Sant Pietro.
* Ascaso.
* Boltanya.
* Mesón d'o Piojo.
Sabayón

Un **sabayón** ye una forma d'inflamación debaixo d'a piel, que sole fer tamien mal y royura, per efecto de sosmeter-se prolargadament a graus elevatos d'humidat u frido. O fundamento fisiolochico d'o fenomeno ye la constricción d'os capilars en as arias superficials d'o cuerpo, cosa natural que per regular gosa servir ta privar d'una excesiva pérduga de calor corporal en toz os mamiferos, pero que cas de durar masiato tiempo puet albocar lo teixito a quedar-se sin sangre en periodos periglosos. A combinación d'a falta de riego sanguinio con a baixa temperatura i prevoca danyos en o teixito.

## Notas


## Referencias
Val d'Ansó

A **val d'Ansó** ye una val pirenenca situata en o cabo mas occidental d'a Chacetania en a provincia de Uesca (Aragón).

Dos localidaz fan parti d'a val, Ansó y Fago. Cheograficament muga a l'ueste con a val de Roncal en Navarra, a lo norte con o Biarn, a l'este con a val d'Echo y a lo sud con a Canal de Berdún. Tien una amplaria total de 25.850 hectarias y ye incluito en o Parque Natural d'as Vals Occidentals.

A chestión d'os recursos d'a val ye conchunta entre Fago (1/5) y Ansó (4/5) y ye administrata por a Mancomunidat Forestal Ansó-Fago.

A dentrata a la val ye a foz de Biniés, enamplando-se la val en a zona d'Ansó y tornando a zarrar-se en a *char de Zuriza*, ta ubrir-se-ne atra vegata en a val de Zuriza situata en a parti norte d'Ansó y que se divide en dos chicotas vals glacials, a val de Linza y a val de Tachera.

Bi ha importants tucas en a parti alta d'a val como a mitica Meseta d'os Tres Reis (2.428 m), muga entre Aragón, Navarra y Biarn, a Petrechema (2.377 m) u o Chinebral de Gamueta (2.329 m). Tamién destacan numerosos ibons, entre os mas conoixitos i son Estaners u l'Acherito. Ye important tamién a zona conoixita como Auguas Tuertas a on que naixe o río Subordán.

En a val se charra a fabla ansotana de l'aragonés.

## Referencias
Petrachema

A **Petrachema** (en basco *Petretxema*, en francés *Pétragème*) ye una tuca pirenenca situata en a val d'Ansó, en a comarca aragonesa d'a Chacetania y en a muga con Occitania.

A suya altaria ye de 2.371 metros dencima d'o livel d'a mar.

## Toponimia
L'oronimo *Petrachema* presenta un formant que se remonta a lo latín *[[piedra|petra]]*. João Batista Labanha lo menciona como *Pietra Gemmi* en o suyo libro "*[[Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)]]*" escrito en portugués:

## Referencias

## Vinclos externos
*Información en www.mendikat.net.
Tabalha e Usquenh

**Tabalha e Usquenh** (*Tabalha e Usquenh* en occitán, *Tabaille-Usquain* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 53 habitants (1999) en una superficie de 4,50 km², con una densidat de población de 11,78 hab/km².

## Demografía

2006: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Lorient, d'o sieglo XIX.
Aubertin

**Aubertin** ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Vilhèra y Costalats de Juranson y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 632 habitants (1999) en una superficie de 17,16 km², con una densidat de población de 36,83 hab/km².

## Demografía

2004: población provisional seguntes o INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Sant Agostín, de 1773, reconstruyita en o sieglo XIX.
Arnós

**Arnós** (*Arnós* en occitán, *Arnos* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 68 habitants (1999) en una superficie de 5,69 km², con una densidat de población de 11,95 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Arnós en a pachina web d'a ''Mancomunidat d'Arthez-de-Béarn''.
George Bancroft (actor)

:*Iste articlo ye sobre l'actor estausunidense George Bancroft; ta atros usos, se veiga *'George Bancroft**''.

**George Bancroft*', naixito de [[Philadelphia (Pennsilvania)|Philadelphia]] ([[Pennsilvania]]) o [[30 de setiembre]] de [[1882]] y muerto en [[Santa Monica (California)|Santa Monica]] ([[California]]) o [[2 d'octubre]] de [[1956]], estió un [[actor]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[cine estausunidense]] dende os [[anyos 1920]] dica primerías d'os [[anyos 1940]].

Prencipió a suya carrera cinematografica mientres o [[cine mudo]] y poquet a poquet s'especializó en dos tipos de cintas: cintas de [[cine negro]] a on interpretaba papels de [[gángster]] y cintas de [[western]], a on tamién hi feba papels de malo. Dende meyaus d'os [[anyos 1930]] deixó de fer papels de protagonista ta convertir-se en actor de reparto de luxo.

D'entre a suya filmografía, se puet mencionar bellas [[cinta]]s, como *Old Ironsides* ([[1926]], [[James Cruze]]), *Underworld* ([[1927]], [[Josef von Sternberg]]), *The Docks of New York* ([[1928]], [[Josef von Sternberg]]), u *Thunderbolt* ([[1929]], [[Josef von Sternberg]] y [[William Wyler]]).

== Premios ==
George Bancroft fue nominato a un [[premio Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] en [[1929]] por o suyo papel en a cinta *Thunderbolt'', de Josef von Sternberg y William Wyler. O premio estió ta l'actor Warner Baxter.

## Filmografía
### Anyos 1920

### Anyos 1930

### Anyos 1940

## Vinclos externos

* George Bancroft en IMDb.
* George Bancroft en Allmovie.
* George Bancroft en Internet Broadway Database.
* George Bancroft en Find a Grave.

## Referencias
Chester Morris

**John Chester Brooks Morris** (d'o suyo nombre artistico **Chester Morris**), naixito de Nueva York (Nueva York) o 16 de febrero de 1901, y muerto en New Hope (Pennsilvania) o 11 de setiembre de 1970, estió un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende a segunda metat d'os anyos 1910 dica meyaus d'os anyos 1950.

Encara que mientres a suya carrera cinematografica interpretó muitismos papels en cuantas cintas y que recibió una nominación a l'Oscar a lo Millor Actorm Chester Morris gosa estar conoixiu en estar l'actor que interpretó en varias cintas a *[[Boston Blackie]]*, un personache de ficción creyau por l'autor Jack Boyle, un ladrón de choyas y caixas fuertes que en as adaptacions ta radio y cine se convertió en un detective.

D'entre as suyas interpretacions se puet citar as cintas *[[Alibi (cinta de 1929)|Alibi]]* (1929, Roland West), *[[The Case of Sergeant Grischa (cinta)|The Case of Sergeant Grischa]]* (1930, Herbert Brenon) u *[[Red-Headed Woman]]* (1932, Jack Conway). Dende alavez a suya carrera cinematografica s'estancó, pasando a interpretar papel en cintas de serie B de baixo presupuesto. Dende os anyos 1950 s'adedicó especialment a la radio y la televisión.

## Premios
L'actor Chester Morris fue nominato a un premio Oscar a o Millor Actor en 1929 por o suyo papel en a pelicula *[[Alibi (pelicula de 1929)|Alibi]]*, de Roland West. O premio estió ta l'actor Warner Baxter.

## Filmografía

## Vinclos externos

*  Chester Morris en IMDb.
*  Chester Morris en Internet Broadway Database.
*  Chester Morris en Internet Off-Broadway Database.
*  Imáchens y datos sobre Chester Morris.

## Referencias
Lewis Stone

**Lewis Shepard Stone** (conoixiu por o suyo nombre artistico de **Lewis Stone**), naixiu de Worcester (Massachusetts) o 15 de noviembre de 1879 y muerto en Los Angeles (California) o 12 de setiembre de 1953, estió un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1910 en o cine mudo dica meyaus d'os anyos 1950.

Mientres a suya ampla carrera cinematografica interpretó a-saber-los de papels, detacando-ne as suyas interpretacions en bellas cintas como *[[The Prisoner of Zenda (cinta de 1922)|The Prisoner of Zenda]]* (1922, Rex Ingram; como curiosidat, tamién treballó trenta anyadas dimpués en o suyo *[[remake]]* en color de 1952, *[[The Prisoner of Zenda (cinta de 1952)|The Prisoner of Zenda]]*), *[[Scaramouche (cinta de 1923)|Scaramouche]]* (1923, Rex Ingram; y tamién i treballó en o suyo *remake* en color de 1952, *[[Scaramouche (cinta de 1952)|Scaramouche]]*), *[[The Patriot (pelicula de 1928)|The Patriot]]* (1929, Ernst Lubitsch), *[[Grand Hotel (cinta de 1932)|Grand Hotel]]* (1932, Edmund Goulding), u *[[West Point of the Air]]* (1935, Richard Rosson). Tamién destacó por o suyo papel protagonista como *Chuez Andy Hardy* en una quincena de cintas.

## Biografía
En primeras, Lewis Stone s'adedicaba a l'escritura, dica que en esclatar a Guerra Hispano-estausunidense s'alistó como voluntario en l'Exercito estausunidense ta luitar contra los espanyols. En rematar a guerra tornó a escribir pero bien luego prencipió a suya carrera como actor, en primeras en o mundo d'o teatro ta pasar dimpués enta lo cine. En esclatar a Primera Guerra Mundial tornó en l'exercito, recuperando dimpués d'a guerra a suya carrera como actor. Tanimientres, en ixas envueltas o suyo pelo ya s'heba tornau blanco y os papels que li ufriban se correspondeban con os personaches de cierta edat y estatus, interpretando asinas cuantas vegadas o papel de chuez, por eixemplo.

## Premios
Lewis Stone fue nominau a un premio Oscar a o Millor Actor en 1929 por o suyo papel en a cinta *[[The Patriot (pelicula de 1928)|The Patriot]]*, d'Ernst Lubitsch. O premio estió ta l'actor Warner Baxter.

## Filmografía

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Lewis Stone.

## Vinclos externos

*  Lewis Stone en Internet Movie Database.
*  Lewis Stone en Internet Broadway Database.
*  Lewis Stone en Find a Grave.

## Referencias
Beniparrell

**Beniparrell** ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de lo Huerta Sud. La suya población ye de 1.896 habitants (2007), en una superficie de 3,7&nbsp;km² con una densidat de población de 512,43 hab/km².

## Demografía
Montserrat d'Alcalà

**Montserrat d'Alcalà** ye un municipio d'a provincia de Valencia, situato en a redolada d'a 2005. A suya población ye de 5.452 habitants (2007), en una superficie de 45,6 km² y una densidat de población de 119,56 hab/km².

## Demografía
Maurice Chevalier

:*Iste articlo ye sobre un actor y cantaire francés; ta atros usos, se veiga *'Maurice Chevalier (desambigación).**''


**Maurice Auguste Chevalier** (d'o suyo [[nombre artistico]] **Maurice Chevalier*'), naixito de [[París]] ([[Isla de Francia]]) o [[12 de setiembre]] de [[1888]] y muerto tamién en [[París]] l'[[1 de chinero]] de [[1972]], estió un destacau [[actor]] y [[cantaire]] [[Francia|francés]], activo en o mundo d'a musica francesa dende zaguerías d'o [[sieglo XIX]] encara nino en bellos [[café-concierto]], prencipió a suya carrera cinematografica como continación da suya carrera musical en o mundo d'o [[cine francés]] dende primerías d'o [[sieglo XX]], treballando en arredol de 50 cintas, cuasi todas de chenero [[Cine musical|musical]]. Dende os [[anyos 1930]] treballó tamién en o [[cine estausunidense]] (y muitas d'as suyas cintas, como yera costumbre en ixas envueltas, teneban una doble versión en [[Idioma anglés|anglés]] y en [[Idioma francés|francés]], ta profeitar a suya popularidat en o suyo país natal).

Dimpués d'as suyas primeras cintas, en esclatar a [[Primera Guerra Mundial]], cridoron a Maurice como [[soldau]] en l'[[Exercito francés]]. Bien luego recibió [[ferida]]s de guerra y se convertió en [[presonero de guerra]] en l'[[Imperio Alemán]] mientres do anyadas, dica la suya liberación en [[1916]] (por intervención d'o rey [[Alifonso XIII d'Espanya]]).

En rematar la guerra, tornó en o mundo d'o cine, y l'actriz [[Mistinguett]] lo descubrió y lo convirtió en companyero en bellas d'as suyas cintas, iniciando asinas a suya carrera enta la fama. Dende zaguerías d'os [[anyos 1920]] prencipioron as interpretacions en [[Estaus Unius]] y se convertió en un actor bien conoixiu. Tanimientres, mientras a [[Segunda Guerra Mundial]] a suya actuación estió prou controvertida en o suyo país, en considerar-se en rematar la guerra que no heba amostrau denguna simpatía enta los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] y [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] y sí bellas simpatías por o rechimen colaboracionista d'a [[Francia de Vichèi]] dirichida por o mariscal [[Philippe Pétain]]; de resultas de tot ixo, a suya carrera s'en resintió en o suyo país natal, a lo menos en as primeras anyadas d'a posguerra.

== Premios ==
En [[1930]] Maurice Chevalier fue nominato a o [[Premios Oscar|premio Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en as cintas *The Love Parade*, d'[[Ernst Lubitsch]], y *The Big Pond'', de Hobart Henley.

## Obras
### Filmografía

## Referencias

## Vinclos externos

*  Maurice Chevalier en IMDb.
*  Maurice Chevalier en Internet Broadway Database.
Arbusto

Se diz **arbusto** a una planta lenyosa con prou mida (dica bel metro d'altaria) que, a diferencia de l'árbol, s'alza con bels tallos dende a mesma base en cuenta de només que con un tallo.

En o caso d'os tremonciellos (g. *[[Thymus]]*) u los espligos (chenero *[[Lavandula]]*) ye millor charrar d'atra categoría inferior como "mata". Os termins "árbol", "arbusto" u "mata" tienen como equivalents botanicos d'alto u baixo os biotipos "camefito", "nanofanerofito" y "microfanerofito".

A sobén bellas especies que por un regular son arbustos pueden creixer como árbols, sobre tot on as circustancias ecolochicas son diferents (a coscolla en bels puestos) u por con tecnicas de cautivo u chardinería (como ye o caso d'o baladre (*[[Nerium oleander]]*).

## Vinclos externos
Lawrence Tibbett

**Lawrence Mervil Tibbett** (d'o suyo nombre artistico **Lawrence Tibbett**), naixito de Bakersfield (California) o 16 de noviembre de 1896 y muerto en Nueva York (Nueva York) o 15 de chulio de 1960, estió un actor y cantaire d'Opera (baritono) estausunidense. Destacó mas que mas por a suya carrera musical, en partecipar nomás que en 6 cintas. Tanimientres, entre 1923 y 1950 actuó mas de 600 vegadas en a *[[Metropolitan Opera]]* de Nueva Yok. Tamién tuvo participación en o mundo d'o teatro, en colaborando en bellos musicals.

## Premios
En 1930 Lawrence Tibbett fue nominato a o premio Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a pelicula *[[The Rogue Song]]*, de Lionel Barrymore, a suya primera pelicula en o cine.

Postumament, en 1960, se li adhibió una estrela a lo *[[Paseyo d'a Fama de Hollywood]]*, estando a suya estrela situada en o 6300 de Hollywood Boulevard d'a ciudat de Los Angeles.

## Filmografía

## Referencias

## Vinclos externos
*  Lawrence Tibbett en IMDb.
*  Lawrence Tibbett en Find a Grave.
*  Discografía de Lawrence Tibbett en a *[[Discography of American Historical Recordings]]*.
Castilhon d'Artès

**Castilhon d'Artès** (*Castilhon d'Artès* en occitán, *Castillon* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.

A suya población ye de 263 habitants (2006) en una superficie de 6,71 km², con una densidat de población de 39,20 hab/km².

## Cheografía
A comuna de Castilhon d'Artès se troba situata a una altaria meya de 132 metros sobre o livel d'a mar, con altarias menima de 122 y maxima de 231 metros.

### Mugas
O suyo termin municipal muga a o nord-este con Pomps; a l'este con Doazon; a l'ueste con Artés; y a o sud con Urdès.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Castilhon d'Artès en a pachina web d'a ''Mancomunidat d'Arthez-de-Béarn''.
The Rolling Stones

**The Rolling Stones** ye un grupo anglés de musica rock, formato en l'anyo 1962 y que contina en activo dica hue. Facioron a suya primera actuación en publico en octubre d'ixe mesmo anyo, como teloners d'Alexis Korner. O 7 de chunio de 1963 publicoron o suyo primer disco, o single con a canción *Come on*. Con *It's all over now* consiguioron o suyo primer exito de vendas, gosando estar o numero un o 18 de chulio de 1964.
 
O suyo estilo musical ha estau influito por a musica estausunidense especialment o blues y o rock-and-roll que éls fusionoron en un solo basato en a guitarra e o prototipo d'o *hard rock*.

O grupo yera d'una aparencia visual y sonora mas *dura* que la que teneban os Beatles con qui rivalizoron musicalment.

A suya canción mas conoixita ye *Satisfaction* , que estió numero un l'11 de setiembre de 1965, y que ye famosa por "riff" de guitarra electrica inicial, que s'ha convertito en un patrón d'introducción de muitas atras cancions.

Atras cancions tamién a-saber-lo conoixitas son: *Get off of my cloud* (1965), *Paint it black* (1966), *Let's spend the night together* (1967), *Jumpin' Jack Flash* (1968), *Sympathy for the devil* (1968), *Honky tonk women* (1969), *Gimme shelter* (1969), *Brown sugar* (1971) u *Angie* (1973).

## Referencias
La Veiria

:*Iste articlo ye sobre una *'comuna d'o cantón d'Artés**. Ta atros usos se veiga [[Veiria]].''


**La Veiria*' (*La Veiria* en [[Idioma occitán|occitán]], *Labeyrie* en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] de [[Pireneus Atlanticos]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Pau|Pau]], [[Cantons de Francia|cantón]] d'[[Cantón d'Artics y País de Seuvèstre|Artics y País de Seuvèstre]] y [[Rechions de Francia|rechión]] de [[Nueva Aquitania]]. A comuna yera parte de l'antiga [[Provincias historicas de Francia|provincia]] de [[Biarn]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 92 habitants([[1999]]) en una [[superficie]] de 3,69 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 24,93 hab/km².

== Demografía ==

2005: población provisional seguntes o INSEE (fuent: [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/repartition/comd64.htm?numdep=64&x=16&y=12 INSEE]).

== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Vinclos externos ==
*  [https://web.archive.org/web/20080510052755/http://www.cc-arthezdebearn.fr/2/labeyrie.htm La Veiria en a pachina web d'a *Mancomunidat d'Arthez-de-Béarn''].
Colera (Alto Empordán)

:*Iste articlo ye sobre un municipio catalán d'a provincia de Chirona; ta atros usos, se veiga *'Colera (desambigación)**''.


**Colera** (''Colera'' en [[Idioma catalán|catalán]] y oficialment, ''Colera'' en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situato en a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Empordán]] y [[partiu chudicial]] de [[Figueres]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Chirona|Chirona]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 601 habitants ([[2006]]), en una [[superficie]] de 24,35 [[km²]] con una [[densidat de población]] de 24,68 hab/km².

== Cheografía ==
Colera ye situato a 10 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 28 [[km]] de [[Figueres]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya comarca y partiu chudicial, y a 74&nbsp;km de [[Chirona]], a capital d'a suya provincia.

O termin municipal de Colera muga a o norte con [[Portbou]] y con a [[Comunas de Francia|comuna]] de [[Banyuls de la Marenda]] (en a clamata [[Catalunya d'o Norte]], en a [[Comarcas de Catalunya d'o Norte|comarca]] d'o [[Rosellón]], en [[Francia]]); a l'este con a [[mar Mediterrania]]; a lo sud con [[Llançà]]; y a l'ueste con Llançà y [[Rabós]].

D'o suyo termin municipal fa parte a localidat de [[Molinàs]]; tamién bi ha a urbanización de Sant Miguel.

== Demografía ==

Dende [[1934]], [[Portbou]], con 3.092 habitants en ixas envueltas, ye un municipio independient.

== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

<small>Fuent: [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1705450006/ ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].</small>
</center>

=== Alcaldes ===


== Molimentos ==
*Castiello de Molinàs, en runas.
*Ermita de Sant Miguel de Colera, d'o [[sieglo XI]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]].

== Vinclos externos ==

*  [https://web.archive.org/web/20080205172319/http://www.ajcolera.org/ Pachina web municipal].
*  [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1705450006 Información sobre Colera en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].
*  [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=17054 Información sobre Colera en a pachina web de l**Institut d'Estadística de Catalunya''].
Colera (desambigación)

**Colera** puet estar:

***[[Colera (Alto Empordán)|Colera]]**, un municipio catalán en a comarca de l'Alto Empordán.
***[[Colera]]**, una malautía.
Capital (politica)

:*Iste articlo ye sobre o *'concepto politico de capital**. Ta atros usos se veiga **capital**.''


En termins de [[Politica]], se clama **capital**, **ciudat capital** u **capital politica*' a la [[ciudat]] u lugar a on ye a [[Seu social|seu]] d'as institucions de gubierno d'un país, rechión, comarca o cualsiquier belatra administración territorial. A sobén a ciudat capital ye amás a ciudat con mayor [[Población humana|población]] d'o territorio en cuestión, encara que no siempre ye asinas.

Sindembargo, ye posible que en un estau bi haiga mas d'una capital, en función d'os diversos poders seguntes a [[división de poders]]. Asinas, puet haber-ie una capital ta o [[poder chudicial]] u ta o [[poder lechislativo]] diferent d'a capital d'o [[poder executivo]]. Amás, a capital [[Economía|economica]] puet estar diferent a las capitals anteriors.

Historicament, en os países d'[[Europa]] o concepto de *capital* naixió cuan as corz d'os monarcas s'establioron en un puesto concreto, albandonando a suya *transhumancia* u itinerancia por o suyo reino en función d'os recursos economicos disponibles.

A vegatas, cuan s'estableix un nuevo país a suya capital ye una ciudat nueva, ta que no i haiga vinclos con o pasau. Iste ye o caso d'os [[Estaus Unius]], en que a capital ye a ciudat de [[Washington, DC|Washington]], creyada ta evitar enfrentamientos entre as ciudaz d'o nuevo estau dimpués d'a [[Guerra d'a Independencia d'os Estaus Unius]]; y tamién de [[Brasil]], que creyó a ciudat de [[Brasilia]] ta promover o desarrollo de l'interior d'o país.

Antiparte, a capital a sobén se converte en una ciudat que concentra a mayor parti d'os servicios, actividaz economicas y de población d'o territorio, y por ixa causa puet convertir-se en una ciudat *macrocefalica*. Iste ye o caso d'a ciudat de [[Zaragoza]] en [[Aragón]], que concentra, alto u baixo, a metat d'a población aragonesa y amás a [[seu social]] d'as suyas prencipals institucions politicas, administrativas, economicas, periodisticas y socials d'o país.

== Etimolochía ==
L'orichen d'a palabra ye a voz [[Latín|latina]] *caput* (*capeza* en [[Idioma aragonés|aragonés]]), fendo referencia a que ye o puesto an que i son as principals institucions politicas. En [[aragonés medieval]] se deciba *cabeza* u *cabo*, tal y quiento veyemos en textos como a "*Cronica de Sant Chuan d'a Penya*", en "*Historia contra los paganos*" y en la "*Grant Cronica d'Espanya''":

## Referencias

## Se veiga tamién
* Lista de capitals d'estaus independients.