1 d'octubre

## Escaicimientos
### Aragón
* 1177 - escomienza la repoblación de Teruel con chenz d'orichen aragonés y navarro, dando-se-li Fuero a la ciudat y desligando-la d'a localidat de Daroca, a on perteneixeba como lugar dica ista repoblación.
* 2009 - a Biquipedia en aragonés plega enta los 17.000 articlos, con l'articlo *[[Ṣād]]*.

### Atros países
#### Sieglo IV aC
* 331 aC - en a batalla de Gaugamela, en o norte de l'actual Iraq, as tropas d'Alexandre lo Gran redotan a los persas de Darío III de Persia.

#### Sieglo XVIII
* 1792 - publicación en Barcelona d'o primer numero d'o *[[Diario de Barcelona]]*, uno d'os diarios mas antigos d'Europa.
* 1795 - Francia s'annexiona los Países Baixos austriacos.

#### Sieglo XIX
* 1823 - o rei Ferrando VII restablix a Inquisición en Espanya.
* 1890 - en os Estaus Unius, o Congreso declara Yosemite y Yellowstone como parques nacionals.

#### Sieglo XX
##### Anyos 1900
* 1901 - s'estableix en Madrit (Espanya) a *[[Sociedad General de Autores y Editores]]* (SGAE).

##### Anyos 1910
* 1918 - en a Primera Guerra Mundial, mientres d'a dita *[[Rebelión arabe]]*, as tropas de Thomas Edward Lawrence (*[[Lawrence d'Arabia]]*) dentran en Domás.
* 1919 - Iraq, independient de l'Imperio Otomán, encara que resta baixo lo control d'o Reino Uniu como un mandato d'a Sociedat de Nacions.

##### Anyos 1920
* 1923 - Mustafa Kemal Atatürk treslada a capital de Turquía dende Istambul enta Ankara, ta trencar con l'antiga tradición otomana.

##### Anyos 1930
* 1936 - en a Guerra Civil espanyola, plega a Alicant o primer nuclio de voluntarios foranos ta formar as Brigadas Internacionals y esfender a Segunda Republica Espanyola.

##### Anyos 1940
* 1940 - o medico y politico panamenyo Arnulfo Arias Madrid se converte en o nuevo President de Panamá.
* 1946 - Veredicto d'os Chudicios de Nuremberg contra a cupula nazi d'o Tercer Reich.
* 1949 - proclamación en Pequín d'a Republica Popular China por Mao Zedong.

##### Anyos 1950
* 1958 - en Estaus Unius s'estableix a *[[National Aeronautics and Space Administration]]* (NASA) ta chestionar o programa espacial estausunidense.

##### Anyos 1960
* 1960 - Nicheria, una antiga colonia britanica, se converte en un estau independient.
* 1961 - en Estaus Unius s'estableix a *[[Defense Intelligence Agency]]'.
* [[1965]] - en [[Indonesia]], [[golpe d'estau]] d'o cheneral [[Suharto]].
* [[1968]] - o [[medico]] y [[politico]] [[Panamá|panamenyo]] [[Arnulfo Arias Madrid]] se converte por tercera vegata en [[President de Panamá]].

===== Anyos 1970 =====
* [[1978]] - [[Tuvalu]], independient d'o [[Reino Uniu]].

===== Anyos 1990 =====
* [[1994]] - [[Palau]] se converte en un estau independient d'os [[Estaus Unius]].
* [[1999]] - prencipia la [[Segunda Guerra Chechena]] en [[Chechenia]] entre [[Rusia]] y los independentistas [[chechens]].

==== Sieglo XXI ====
* [[2002]] - s'estableix en [[Estaus Unius]] o *United States Northern Command*.

== Naixencias ==
=== Aragón ===
=== Atros países ===
==== Sieglo I aC ====
* [[86 aC]] - naixencia en [[Amiternum]] de l'[[historiador]] y [[politico]] d'a [[Republica Romana]] [[Gayo Salustio Crispo]] (†[[34 aC]]).

==== Sieglo III ====
* [[208]] - naixencia en [[Arca Cesarea]] (en l'actual [[Siria]]) d'o [[Lista d'emperadors de Roma|emperador]] [[Imperio Romano|romano]] [[Aleixandre Severo]] (†[[235]]).

==== Sieglo XIII ====
* [[1207]] - naixencia en o castiello de [[Winchester (Anglaterra)|Winchester]] ([[Hampshire]], [[Anglaterra]]) d'o [[Lista de reis d'Anglaterra|rei]] [[Henrique III d'Anglaterra|Henrique III]] d'[[Reino d'Anglaterra|Anglaterra]].

==== Sieglo XVII ====
* [[1685]] - naixencia en [[Viena]] ([[Austria]]) de [[Carlos VI d'o Sacro Imperio Romano Chermanico]], dito *archiduque Carlos'' en a Guerra de Sucesión Espanyola (†1740).

#### Sieglo XVIII
* 1784 - naixencia en Sant Petersburgo d'o Zar Pavlo I de Rusia (†1801.
* 1760 - naixencia en Londres d'o escritor britanico William Beckford (†1844).
* 1771 - naixencia en Passy (hué anexionato por París) o compositor y vriolinista francés Pierre Baillot (†1842).

#### Sieglo XIX
* 1865 - naixencia en París d'o compositor francés Paul Dukas (†1935).
* 1886 - naixencia en Tyner (Indiana, Estaus Unius) de l'actriz estausunidense Lydia Knott (†1955).
* 1892 - naixencia en La Plata (provincia de Buenos Aires) d'o pintor archentino Emilio Pettoruti (†1971).

#### Sieglo XX
##### Anyos 1900
* 1904 - naixencia en Viena (Austria) d'o fisico austro-britanico Otto Robert Frisch (†1979).
* 1909
** - naixencia en Barcelona (Barcelonés) d'o chesuita y historiador catalán Miquel Batllori i Munné (†2003).
** - naixencia en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) de l'actor estausunidense Everett Sloane (†1965).

##### Anyos 1920
* 1920 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actor estausunidense Walter Matthau (†2000).
* 1921 - naixencia en White Plains (Nueva York) de l'actor estausunidense James Whitmore (†2009).
* 1924 - naixencia en Plains (Cheorchia) d'o politico estausunidense Jimmy Carter, President d'os Estaus Unius en 1977-1981 (†2024).
* 1928
** - naixencia en Joniškis (Lituania) de l'actor britanico Laurence Harvey (†1973).
** - naixencia en Detroit (Michigan) de l'actor estausunidense George Peppard (†1994).

##### Anyos 1930
* 1930
** - naixencia en Luimneach (condau de Luimneach, Irlanda) de l'actor, guionista, director y productor cinematografico irlandés Richard Harris (†2002).
** - naixencia en Lille (Norte, Norte-Paso de Calais) de l'actor francés Philippe Noiret (†2006).
* 1935 - naixencia en Walton-on-Thames (Surrey, Anglaterra) de l'actriz y cantaire britanica Julie Andrews.

##### Anyos 1940
* 1943 - naixencia en Juvisy-sur-Orge (Essonne, Isla de Francia) d'o director cinematografico francés Jean-Jacques Annaud.
* 1947 - naixencia en Stamford (Connecticut, Estaus Unius) de l'actor y actor de voz estausunidense R. Martin Klein.
* 1949 - naixencia en Zocca (Modena, Italia) d'o politico y economista italiano Giulio Santagata (†2024).

##### Anyos 1950
* 1953 - naixencia en Oslo de l'atleta noruega Grete Waitz (†2011).
* 1959 - naixencia en Thies (Rechión de Thies, Senegal) d'o cantaire senegalés Youssou N'Dour.

## Defuncions
### Aragón
### Atros países
* 1198 - muere en Coimbra a reina consort de Portugal Dulcía d'Aragón (n.1159).
* 1404 - muere en Roma o Papa Bonifacio IX (n.1359).
* 1572 - muere en Roma o chesuita y santo valenciano Francisco de Borcha (n.1510).
* 1578 - muere en Namur (Países Baixos espanyols) o militar espanyol Don Chuan d'Austria (n.1547).
* 1684 - muere en París o dramaturgo francés Pierre Corneille (n.1606).
* 1929 - muere en Le Vésinet (Yvelines, Isla de Francia) o escultor francés Antoine Bourdelle (n.1861).
* 1959 - muere en Torre del Greco (Campania) o politico italiano Enrico de Nicola, primer president d'Italia en 1948 (n.1877).
* 1972 - muere en Londres l'arqueologo, paleontologo y paleoantropologo britanico Louis Leakey (n.1903).
* 1990 - muere en una base aeria en California o militar y piloto estausunidense Curtis LeMay (n.1906).
* 2012 - muere en Londres l'historiador marxista britanico Eric Hobsbawm (n.1917).
* 2025 - muere en California (Estaus Unius) a zoologa, primatologa, ethologa y antropologa britanica Jane Goodall (n.1934).

## Vinclos externos

## Referencias