open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Poblla d'el Mont

:*Este articlo tracta sobre *'La Poblla d'el Mont**. Pa atros emplegos de lo toponimo **La Puebla** se veiga **La Puebla (desambigación)**.''



**La Poblla d'el Mont*' (en [[idioma castellano|castellano]] *La Puebla del Mon*) ye un [[lugar]] de [[Ribagorza]] situau a 5&nbsp;km de [[Graus]], perteneixient a este municipio. En [[1991]] la suya población yera de 5 habitants.
  
== Cheografía ==
La Poblla d'el Mont ye en la [[val de Sarrón]] a piet de la [[sierra de Llaguarres]].

== Toponimia ==
Apareixe como *Poblla del Mont* en [[1432]]; y *La Pobla del Mont* en lo [[Fogache]] de [[fogache de 1495|1495]] como aldeya de [[Capella]] y tamién entre [[1520]] y [[1575]]. En [[1607]]-[[1649]] yera *La Pobla del Mon* y dende [[1660]] *La Puebla del Mon*, con la variant *La Puebla del Monte* en [[1850]].

En la pronunciación actual ye */La Pueblalmón/* (sentiu en lo mesmo lugar en [[1904]]) u */La Poblalmón/* (sentito en [[Torres (Ribagorza)|Torres]] y como figura en la [[Pastorada]] d'esta localidat). En [[aragonés grausino|grausino]] se diz  */La Pueblla del Mon/''.

## Molimentos
*Ilesia de lo sieglo XVI.
La Poblla de Fantova

:*Iste articlo tracta sobre *'La Poblla de Fantova**. Ta atros emplegos d'o toponimo **La Puebla** se veiga **La Puebla (desambigación)**.''



**La Poblla de Fantova*' (oficialment en [[Idioma castellano|castellano]] *La Puebla de Fantova*, en [[idioma catalán|catalán]] *La Pobla de Fontova*) é un llugar de [[Ribagorza]] situau a'l nord-este de [[Graus]], perteneixient a iste municipio. En [[2018]] la suya población yeba de 106 habitants.
  
==Toponimia==
El suyo nombre fa referencia a *Fantova*, que yeba un llugar mas gran y mas alto cuan apareixió el nuclio de La Poblla de Fantova.

==Cheografía==
===Cheodesia===
Bi ha un [[vértiz cheodesico]] a una altaria de 745 metros dende o [[livel d'a mar]] en o tozal a on se troba a ermita d'o lugar, a bels 150 m a o nord-este d'ella.

==Hablla==
En La Poblla s'hablla una variedat de l'[[idioma aragonés|aragonés]] [[Aragonés ribagorzano|baixorribagorzano]] con moltas influencias de [[Sobrarbe]], que i han allegau pe'la vall de [[La Fueba]] que i é molto cerca, tanto é aixinas que La Poblla é de los pocos llugars de [[Ribagorza]] a none a prencipios d'el [[sieglo XX|siglo XX]] se va documentar que se i usase lo preterito perfecto sintetico, que é tan tipico de l'aragonés de Sobrarbe y mes ta ponent tamé, pero que no s'asiente pas en Ribagorza. Igualment que pasa en La Fueba, en La Poblla y los llugars que tiene cerca, el [[pasato perfecto simple en l'aragonés|preterito perfecto sintetico]] i coexiste con el [[pasato perfecto perifrastico|perifrastico]] tipico de Ribagorza, y ixo é ben raro por astí en la comarca.

En [[1905]], [[Jean Joseph Saroïhandy]] se va trobar con esta hablla y va transcribre una pastorada tradicional que's i va sentir a los vecinos de La Poblla. 
Un d'els rasgos mas sorprenents d'ixe texto ye, entre otras cosas, la presencia cuasi cheneral tamé de los participios remataus en *-ato*, como tamé se's va trobar en [[Perraruga]]. Este rasgo, que *hasta* que s'han puesto coneixer aquellos textos se teniban per excllusivos de l'aragonés central ([[Sobrarbe]] y [[Alto Galligo]]) pueden ebudeyar a cualsiquiera que s'heiga interesau per la situación de l'aragonés oriental, pos de bot contrebuyen a demostrar las teorías de que en oltros tiempos ixe rasgo, el de los participios, i heba estau mes estendiua de lo que se pensa. Se transcribe con la grafía que Saroïhandy i va empllegar:



==Molimentos==
* Illesia del [[sieglo XVI]] con elementos renaixentistas.
* Ermita de Sant Clement, [[arte romanico|romanica]].
* Ermita de la Virchen de Laude, [[sieglo XVII]].
* [[Castiello de Fantova]].

==Fiestas==
Dedicatas a la virchen de *Llagure* (*Laude'' como se conoix hoi), 8 de setiembre, feitas el penultimo cabo de semana d'agosto.

## Referencias

## Vinclos externos

* www.fantova.es.
Shalom

***Shalom*** (שלום) ye una parola hebraica que significa «*[[paz]]*». A l'igual que en aragonés, puet nombrar tanto a la paz entre dos partes como tamién a una paz interior, calma u tranquilidat d'un individuo. Se'n fa uso tamién como formula de saluto, equivalent a «ola» u «adiós».

A radiz lingüistica de *shalom* a podemos vinclar con *le-shalem*, que significa «completar, retribuir, pagar, compensar». Por ixo se puet dicir que ye mas que l'ausencia de conflicto u a desaparición d'hostilidat, sino que o *shalom* significa tamién un retorno a l'equilibrio, a la chusticia y l'igualdat integral.

Se gosa emplegar como a forma abreviata d'a frase *[[Shalom Aleichem]]* (literalment «a paz siga con tú») que se puet traducir como *ola* (un saluto).
Colloliva

**Colloliva** ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situato amán de La Puebla de Fantova, perteneixient a lo municipio de Graus.

La suya población ye de 14 habitants.

## Cheografía
Ye una aldeya de La Puebla de Fantova. Se i plega dende Bellestar por una pista de uns 2 km, y lo lugar se troba situato a 720 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
 
## Toponimia
Agustín Ubieto Arteta da noticia d'un *Coldoliua* (1257) / *Collo Oliua* / *Coll Oliua*.

Lo toponimo tien dos posibles oríchens, seguntes Manuel Benito Moliner:
*Puet estar una referencia a un cuello u puerto de montanya (de lo latín *collis*), con una continuación relativa a un nombre propio (*Oliva*).
*Puet estar una referencia a un cuello a on bi ha (u bi habió) muitas oliveras.

## Referencias
Centenera

:*Iste articlo tracta sobre a localidat ribagorzana de *'Centenera**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Centenera** se veiga **Centenera (desambigación)**.''


**Centenera''' ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, situato a mán de Graus y perteneixient a este municipio.

A suya población ye de 10 habitants (2018).
 
## Cheografía
O lugar de Centenera se troba situato en a val de Fantova, a 670 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 13 km de Graus, a capital d'o suyo municipio.

## Demografía

## Puestos d'intrés
*Ilesia parroquial, un edificio d'estilo romanico.
Cancé

**Cancé** (en castellano *Cáncer*) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situau cerca de Graus, perteneixient a este municipio. Huei ye despoblau por que estió abandonau cuan se construyió a presa de l'entibo de Joaquín Costa.

## Cheografía
Ye situau chunto a lo entibo de Barasona en lo cabaixo de la val de Sarrón, ; se troba situau a 460 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar.

## Molimentos
* Restas d'a Ilesia de Sant Pero Apóstol, d'o sieglo XII situada amán de l'entibo.

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/.
Benavent d'Aragón

:*Este articlo ye sobre *'Benavent**, lugar de Ribagorza. Pa atros usos de lo toponimo **Benavent**, consultar **Benavent (desambigación)**.''


**Benavent d'Aragón*' (*Benavente de Aragón* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] de la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]] perteneixient a lo municipio de [[Graus]].

La suya [[Población humana|población]] ye de 31 habitants ([[2004]]).

== Toponimia ==
Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] *Benavent* se troba por primera vegada en Ribagorza en un documento de zaguers de lo [[sieglo XI]] como *Benabent* simplament. Ye un toponimo que se presenta en diferents parz d'Espanya y existe la hipotesi toponimica que considera que los *Benavent* u *Benavente* son toponimos transportaus que se remontan a lo *BENEVENTUM* romano, dito *Benevento'' actualment en italiano.

## Cheografía
Lo lugar de Benavent d'Aragón se troba situau a una distancia de 9&nbsp;km de Graus, la capital de lo suyo municipio.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia parroquial, un edificio de los sieglos XVI-XVII.

## Referencias
Las Ventas de Santa Llucia

**Las Ventas de Santa Llucia** (*Las Ventas de Santa Lucía* en castellano) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca situau cerca de Graus, perteneixient a este municipio.

La suya población ye de 53 habitants (2004).
 
## Toponimia
Lo toponimo tiene l'apendiz *de Santa Llucia* fendo referencia a la ermita de Santa Llucia que bi ha en lo termin municipal de Perarruga, y que da nombre a una partida de mont y a un barranco. La forma con l'accentuación orichinal y palatalización ribagorzana de la *L-* se troba en lo texto d'amillaramiento de Torlabat de l'anyo 1862.

## Cheografía
Ye una zona residencial de Graus, situada a 488 metros d'altaria sobre lo nibel de la mar y a una distancia de 5 km d'ixe lugar, que ye la capital de lo suyo municipio.

## Demografía

## Molimentos
*Ilesia parroquial, un edificio de lo sieglo XVIII.

## Referencias
Yardo

**Yardo** (*Erdao* en castellano) ye un lugar de Ribagorza situato a man de Graus, perteneixient a iste municipio. Actualment ye despoblato.
 
## Cheografía
Se hi plega por una pista de 5&nbsp;km dende La Puebla de Fantoba.

## Toponimia
En o fogache de 1405 s'escribe *Yardaho*.

## Molimentos
* Ilesia romanica con elementos lombardos, d'o sieglo XII.
Pui de Cinca

:*Iste articlo trata sobre *'Pui de Cinca**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Pui** se veiga **Pui (desambigación)**.''


**Pui de Cinca*' (*Puy de Cinca* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[lugar]] de [[Ribagorza]] situato a man de [[Secastiella]], perteneixient a este municipio. Huei ye despoblato.
 
==Cheografía==
Ye situato en un [[pueyo]] a lo costato de l'[[entibo de lo Grau]], en a parte ezquierda. Bi heba vinya y se i feba [[vin]]. A man ye *Aldea de Puy de Cinca* un conchunto de 3 casas on se cria razas autoctonas d'animals domesticos (*gallina de Sobrarbe* por eixemplo) y especies exoticas como [[emú]]s australianos.

== Toponimia ==
En o "[[Cartulario de Chestalgar]]" s'escribe *Pui de Cinqua* en un texto escrito en [[latín medieval|latín]]	


En o fogache cheneral d'o Reino d'Aragón ordenato en as [[Corz de Maella (1404)|Corz de Maella]] de [[1404]] s'escribe *Puey de Cinqua*, en o [[fogache de 1495]] ye *Puey de Çinqua''.

## Molimentos
*Ilesia de Sant Esteban, romanica d'o sieglo XII.
*Cuatro ermitas.

## Referencias

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Roda d'Isabana

**Roda d'Isabana** ( en catalán *Roda d'Isàvena* u *Roda de Ribagorça*, en castellano *Roda de Isábena*) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza, 

En 2021 teneba una población de 41 habitants.

## Cheografía
Roda d'Isabana se troba situato en lo municipio d'Isabana, a 904 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

D'o suyo termin en fa parte lo casal de *Sampere* u *Sant Pere*, antigament conoixito como *Sent Pere* (1385) u *[[Sant Per (Roda d'Isabana)|Sant Per]]*.

## Historia
Estió muito tiempo la capital politica y relichiosa de Ribagorza. Remiro II estió bispe de Roda antes que rei d'Aragón.

## Demografía

## Molimentos
* Seu de Sant Vicent de Roda d'Isabana, una seu bispal romanica de lo sieglo X, con reformas de los sieglos XI, XII y XIII.
* Palacio de lo sieglo XVI.
* Puent con un uello, de lo sieglo XII.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.
Matut

**Matut** (*Matute* en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 152 habitants (2007) en una superficie de 25,65&nbsp;km², con una densidat de población de 5,93 hab/km².

## Cheografía
O lougar de Matut se troba situau a 680 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 42&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y comunidat autonoma.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos civils
* Casa natal d'Esteban Manuel de Villegas.
Ventrosa

**Ventrosa** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Anguiano.

A suya población ye de 68 habitants (2011) en una superficie de 72,93&nbsp;km², con una densidat de población d'0,93 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Ventrosa se troba situada a 1.003 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 74 km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
Villavelayo

**Villavelayo** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Arnedo.

A suya población ye de 69 habitants (2006) en una superficie de 89,07&nbsp;km², con una densidat de población d'0,77 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Villavelayo se troba situada a 964 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 80&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Muniella

**Muniella** (*Munilla* en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Comarca d'Arnedo.

A suya población ye de 121 habitants (2006), en una superficie de 54,19&nbsp;km², con una densidat de población de 2,23 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Muniella se troba situada a 791 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 68&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja.

## Demografía

### Lugars d'o municipio
* Muniella.
* Antoñanzas.
* La Monjía.
* La Santa.
* Peroblasco.
* Ribalmaguillo.
* San Vicente de Munilla.
Xabarrella

**Xabarrella** (en castellano *Jabarrella*) ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo entre os ríos Galligo e Guarga.

## Demografía
A la fin d'o sieglo XV teneba 7 fuegos e a meyatos d'o sieglo XIX yeran 6 os suyos habitants. Hue, como muitos atros lugars d'a redolata, ye deshabitato, dende los anyos 1970.

## Toponimia
En o fogache cheneral d'o Reino d'Aragón ordenato en as corz de Maella de 1404 s'escribe *Xavarriella*.

## Molimentos
A ilesia de Sant Martín de Xabarrella, una ilesia adedicada a Sant Martín que ye la ilesia parroquial d'o lugar y que hue se troba en runas.

## Referencias

## Vinclos externo s
*  En www.despobladosenhuesca.com/
Vallabriga

**Vallabriga** (en castellano *Ballabriga*) ye un lugar d'o municipio de Beranui, situato en a val d'Isabana, en a comarca de Ribagorza. En 1991 a suya población yera de 14 habitants.

## Cheografía
Ye situato a prou altaria respecto a l'Isabana, yera en a crucillata de dos vías naturals de comunicación en l'antiga Ribagorza: la que baixaba por l'Isabana puyando pa evitar o congustro de Croqueta y la que baixaba d'o *[[Puerto de las Aras]]* en o Macizo de Turbón.

## Historia
As inscripcions latinas mas antigas d'a Val d'Isabena s'han trobato en Vallabriga.

A pocos metros de Vallabriga i yera o *Castiello Ripacurza*, que dencima d'o congustro de Croqueta y o monesterio d'Obarra controlaba o paso por a val d'Isabana, antigo eixe de Ribagorza. Abd Al-Malik, fillo d'Almanzor, prenió ixe castiello en una expedición de castigo de 1003-1006 y lo escachó.

## [[Toponimia aragonesa|Toponimia]]
O toponimo *Vallabriga* vien d'o latín *VALLE APRICA*, y no d'o celta *BRIGA* como s'ha dito.
 
## Molimentos
*Repuis d'o *Castiello Ripacurza*, escachato en 1003-1006, en la *Penya del Castell*.
*Ilesia.
Mont de Roda

**Mont de Roda** ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio d'Isabana. En 2008 teneba 8 habitants.

## Cheografía
O nuclio prencipal d'o lugar ye albandonato y en estato d'enruna. Encara son habitatos os casals de *Colomina* y *La Roca*. Atros casals, agora albandonatos, son *La Llecina*, *Casa San Román*, *Casa Latorre*, *Casa Jordi* y *Casa La Pena*.

## Molimentos
*Ilesia d'o sieglo XVIII.

## Referencias

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Ubiergo

**Ubiergo** ye un lugar de Ribagorza situato a 6&nbsp;km de Secastiella, perteneixient a este municipio. En 2018 teneba 23 habitants.
 
## Molimentos
*Ilesia con torre-campanal d'o sieglo XVI.
Carrasquero

**Carrasquero** (en catalán *Carrasquer*) ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio d'Isabana.

En 1991 a suya población yera de 10 habitants.

## Molimentos
*Ermita de San Marzal.
Vacamorta

**Vacamorta** (en castellano *Bacamorta*) ye un lugar d'a val de Vacamorta situato a 12&nbsp;km de La Foradada d'el Toscar, perteneixient a este municipio d'a provincia de Uesca. A suya población ye de 6 habitants (2018), anque yera deshabitato en 1991.

## Cheografía
Ye situato en un cinglo.

## Molimentos
*Ilesia d'o sieglo XVI.
Vulturina

**Vulturina** (*Bolturina* en castellano) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, perteneixient a lo municipio de Secastiella. Huei ye despoblato.

## Toponimia
I hai dos hipotesis, que lo suyo orichen provienga de:
* l'antroponimo latino *Vulturum*,
* u d'o latín **terra vulturina*.

## Cheografía
O lugar de Vulturina ye situato a 656 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Historia
A suya primera mención escrita ye de l'anyo 1087.

## Demografía

## Molimentos
*Ilesia d'o sieglo XVI, en estato d'enruna; as atras edificacions as barrenoron os propietarios d'o santuario de Torrociudat, que lo comproron tot.

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com

## Referencias
Espés d'Alto

**Espés d'Alto** (*Espés de Dalt* en catalán, *Espés Alto* en castellano) ye un lugar aragonés a mán de Las Pauls y pertenexién a iste municipio, en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.

En 1991 teneba una población de 11 habitants.

## Cheografía
Ye situato en un pueyo baixo una penya, a 1.431 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 155 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
 
## Nombre
Estió *Espés de Sus* entre 1495 y 1609.

## Parla
Se i charra catalán; a parla local d'Espés d'Alto y Espés Baixo se conoixe bien porque yera referencia d'o grupo de parlas de Las Pauls en un estudio lingüistico de l'Alta Ribagorza feito por Günter Haensch.

*A -s- sonora d'o catalán cheneral y d'a Val de Castanesa ye sorda en o catalán d'Espés-Las Pauls.
*A primera persona d'o present d'o verbo *ser* es *sic*, y no *soc* como en catalán cheneral y d'a Val de Castanesa.
*A forma de pasato imperfeto de subchuntivo ye *tenise* y no *tingués*.

## Molimentos
*Ilesia con torre.
Ralui

**Ralui** (en catalán *Rallui*, en castellano *Raluy*) ye un lugar d'o municipio de Beranui, situato en a Val d'Isabana, en a comarca de Ribagorza. Huei ye deshabitato.

## Toponimia
En a colección diplomatica d'Obarra se vei as formas: *Lloroí*, *Loroí*, *Lorouí*, *Loroí*, *Lorrú*, *Lorrué*, *Lorruí*, *Loruí*, *Llorrué* y *Laurí*. Ye un toponimo con terminación ui y Gerhard Rohlfs lo relaciona con un hipotetico antroponimo galo *Rallus* y os toponimos *Raillac* (Aveyron) y *Railly* (Yonne).

## Molimentos
*Ilesia romanica d'o sieglo XI.
*Ermita de Sant Vicent.

## Vinclos externos
*  Ralui en www.despobladosenhuesca.com
Torrociudat

**Torrociudat** u **Torrocidat** (en castellano *Torreciudad*) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situato a man de Secastiella, perteneixient a este municipio.

Teneba una población de 37 habitants en 1991.

## Cheografía
Lo lugar de Torrociudat se troba situato a 505 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 73 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Historia
En los anyos 1970 l'Opus Dei i construyió lo santuario de Torrociudat. Pa fer-lo desfacioron as antigas construccions y ruinas de l'antigo lugar prepirenenco, que fegura en o Madoz y que se despobló en 1857. La chent que i vive triballa en o santuario ligata a la obra y no ye población orichinaria de lo lugar. Existe tamién un complexo urbanistico.

## Toponimia
A partir de 1530 s'escribe *Torreciudad* u *Torre de la Ciudad*, as mencions anteriors dende o sieglo XI son variants de *Ciutat* en romanz u *Civitate* en latín. Chesús de Mostolay replega en *El aragonés del Somontano de Barbastro* os nombres *Torroziudá* u *Torrozidá*, que seguntes as normas ortograficas escribimos *Torrociudat* y *Torrocidat*.

## Molimentos
*Torre cilindrica d'una plaza fuerte de lo sieglo XI que se vei por d'encima de l'entibo de lo Grau.
*Ermita de la Virchen de Torrociudat, sieglo XI- XII
*Santuario de Torrociudat, complexo relichioso construito en os anyos 1970 y puesto de pelegrinache de l'Opus Dei.

## Referencias
Víu (Ribagorza)

:*Este articlo tracta sobre el llugar ribagorzano de Viu. Ta altros empllegos d'el termín «Viu» se veiga [[Viu (desambigación)]]*.

**Víu** ye un lugar de Ribagorza media occidental situau cerca de La Foradada d'el Toscar, municipio d'a provincia de Uesca a lo que perteneixe. La suya población yera de 25 habitants en 2018.
 
## Toponimia
Moisés Selfa i Sastre considera que lo toponimo *Víu* tiene lo mesmo orichen que *Viu de Llevata* en Catalunya, a partir d'una radiz *BIGO* a on podrían haber confluito un antroponimo d'orichen franco documentau d'epoca carolinchia (o conte Bigo de Ribagorza) y una palabra basco-aquitana *bigo*, que en o dialecto alto navarro d'o basco significa "forca".

Manimenos os toponimos tipo *Viu*, *Vio* se troban en muitos atros puestos, dica en Asturias, y bel autor lo ha quiesto explicar como un masculín analochico de *VIA(M)* u dende o latín *BIVIUM* (cruce de dos vías).

## Molimentos
A Ilesia de Sant Miguel Arcánchel de Víu, una ilesia d'o sieglo XVIII adedicada a Sant Miguel Arcánchel, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.

## Referencias
El Mont

**El Mont** (en castellano *El Mon de Perarrúa*) ye un lugar de Ribagorza situato a 1&nbsp;km de Perarruga, perteneixient a este municipio d'a Uesca. Huei ye despoblato.
 
## Cheografía
Ye situato en un plano entre as sierras de Torón y Campanué.

## Toponimia
Os musulmans en diciban *Qasr Muns*. Talment no tienga relación etimolochica con "Mont" y si con una parola latina pareixita que significa "fortificación". En o sieglo XI os cristianos en diciban *Castro Pelato* u *Castiello de Perarrúa*. En o Fogache de 1495 fegura como *El Mont de Perarrúa* y dende 1857 s'escribe *El Mon*.

A microtoponimia d'el Mont ye bien conoixita por publicacions recients. Bi ha un microtoponimo curioso, *El Sallán de Baticambras*, pareixito con un microtoponimo de Molins (Teruel).

Tamién ye curioso o microtoponimo *Torrociella*, un campo a man d'a muga con Troncedo, que presenta probable disimilación d'a *y* con a *o*, como en l'actual toponimo castellano *[[Torrociella d'Alcanyiz|Torrocilla]]* d'o Baixo Aragón.

## Molimentos
*Castiello d'os sieglos X-XI.
*Ilesia de Sant Climent (*'Clliment* en a pronunciación local).

## Referencias

## Vinclos externos
*  El Mont en www.despobladosenhuesca.com
Biascas d'Obarra

**Biascas d'Obarra** (*Biascas de Obarra* en castellano, *Biasques* en catalán) ye un lugar aragonés d'o municipio de Beranui en a comarca de Ribagorza.

A suya población ye de 12 habitants (2010).

## Cheografía
O lugar de Biascas d'Obarra se troba situato en a val d'Isabana, a 900 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 122 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Toponimia
En a colección diplomatica d'o monesterio de Santa María d'Obarra o toponimo lo veyemos como *Bescheras* (1085) u *Bescharas* (1202).

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1238, recullita en a obra d'Ángel J Martín Duque *Colección diplomática de [[Monesterio de Santa María d'Obarra|Obarra]] (siglos XI-XIII)*, en *Fuentes para la Historia del Pirineo*, IV (Zaragoza, 1965), y documenta a variant *Beschas*.

## Demografía

## Referencias
Argüés

**Argüés** (*Arués* en castellano) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza perteneixient a o municipio de Perarruga, en a provincia de Uesca. Hue ye despoblato.

## Cheografía
O lugar d'Argüés se troba situato 1.128 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 5&nbsp;km de Perarruga, a capital d'o suyo municipio
 
## Nombre
O suyo nombre puet tener relación con Arro de Sobrarbe. En 1081 s'escribiba *Arrós*, dimpués se troban as formas *Arrués* y *Arués*.

## Molimentos
* Ilesia parroquial.

## Vinclos externos
*  Argüés en www.despobladosenhuesca.com
Besians

**Besians** (en castellano *Besiáns*) ye un lugar de Ribagorza situato a 3&nbsp;km de Perarruga, perteneixient a este municipio d'a provincia de Uesca. En 1991 teneba 79 habitants.

## Toponimia
A mayoría creye que lo suyo orichen provienga d'o latín *vinicius* ("lugar") u de l'antroponimo latino "Besidianus".

## Parla
Chabier Tomás Arias en o suyo libro sobre l'aragonés viellosobrarbés da noticia que en Besians son rechistratos os articlos *a*, *as*, como en A Fueva, encara que se i charre ribagorzano.  
 
En a pastorada de Besians podemos leyer un pasato perfecto sintetico en *lo cielo ie fizo un gran prodigio*. Manimenos ye problematico relacionar a parla d'as pastoradas ribagorzanas con o ribagorzano en un pasato recient porque seguntes opinan bels autors, en bels trozos imitaban la parla d'a Fueva u Sobrarbe, considerando-las mes rusticas que o ribagorzano.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chuan Evanchelista de Besians, una ilesia d'o sieglo XII en estilo romanico, considerata como una d'as choyas de l'arte romanico en Ribagorza.
* Puent de Besians sobre l'Esera con 5 arcos, tamién en estilo romanico.
* Castiello medieval.

## Vinclos externos
*  O puent de Besians en www.RomanicoAragones.com.
*  A ilesia de Sant Chuan Evanchelista de Besians en www.RomanicoAragones.com.

## Referencias
Cazataire maldito

O **cazataire maldito** ye un mito prou extendito por Europa occidental, consiste en un cazataire condemnato a cazar pa cutio acompanyato d'os suyos cans.

N'existen muitas versions y una d'as suyas inspiracions ye astronomica: as constelacions que se veyen en hibierno u en verano y nunca no se troban. Orión, a Onsa mayor, Lepus y Scorpio i son embrecatas.

A vegatas o cazataire maldito ye un personache clarament historico (Carles Magno) u historizato (Artús), u una antiga divinidat (Wōdanaz-Odín)

En as mitolochías pirenencas as versions que en tenemos son:

*O Sinyó d'Espés u Barón d'Espés, en Aragón y orichinario d'a Val d'Isabana.
* *[[Ehiztari beltza]]* ("O cazataire negro") u *[[Abadeko Txakurrak]]* ("Os Cans de l'Abate"), en o País Basco y Navarra como denominación cheneral. Atras denominacions por localidaz: *Martin* u *Mateo Txistu* en Zerain, Salomon erregea u Errege-Xalomon ("O Rei Salomón") en Zuberoa, Oiartzun y Donostiri; *Joanito* u *Juaniko Txistularia* en Zerain, *Salomon-apaiza* u *Prixki-Joan* en Usurbil, *Martin-abade* en o barrio de Gesalibar d'Arrasate.
**[[Rei Artús|Artús]]*, en Gascunya.
**[[El vent del caçador]]*, en Catalunya.
Leyenda d'o Barón d'Espés

La **leyenda d'o barón d'Espés u d'o sinyor d'Espés** ye una versión ribagorzana d'o mito d'o cazataire maldito. O barón d'Espés u sinyor d'Espés yera un mecenas d'o monesterio d'Obarra, apedecato en este monesterio, que dimpués pasó a fer part d'a imachinación popular d'a val d'Isabana.

Bernardo, barón d'Espés, yera de camín ta Obarra cuan sintió uns susurros, provinients de bruixas u duendes, que li deciban:

Bernardo no teneba miedo y contestó:

Siguió o suyo camín. Poco enantes d'a suya muerte encara podió sentir:

En este inte os tres cans se transformoron en animals furos por un encantamiento y lo matoron fendo-lo a piazos.

Seguntes atras versions os mesmos duendes u bruixas de Turbón lo matoron con as suyas mans. Seguntes Serrano Dolader, que cita a Pedro Lafuente, a lo barón lo matoron os cans d'o monesterio d'Obarra dimpués de que la chent lo apresegasen en o congustro de Croqueta como venganza por pactar con as bruixas pa poder aproveitar-se de cualsiquier muller que querese.

Carlos Francos diz que morió una nueit de tronada en Sant Chuan cuan prebaba de robar o trasoro d'o monesterio. Lo se mincharían os suyos cans u lo se levaría a corrient d'o río. Os viellos d'a vall de Lierp dicen que han visto en Obarra estatuas de cans de piedra en o mausoleu d'o barón.

Jesús Castiella da atra versión d'o dialogo entre o barón y as bruixas:

Tamién Eduardo Vicente de Vera en replega una versión en Calibos de Fogaril:
Carlina acaulis

A **cardincha blanca** u **cardigaz** ( (L., 1753)), tamién dita **cardo de bruixa** u **cardo de puerto**, ye una flor d'a familia d'as asteracias, familiar d'os cardos, poco frecuent anque bien mirata, que creixe en os pratos d'a montanya alta y as estivas.

## Descripción
Ye una planta posada, sin de tallo que la faiga alzar como os altros cardos, y brinda nomás que una flor, que ye central a l'alto d'a roseta d'as fuellas punchudas, de color amariella en as nuestras latituz, anque altras variedaz mas claretas existen en Europa central. A florada pasa de finals d'a primavera y o verano.

No ye pas un cardo de verdat pos tien bractias que se fican como sépals d'a inflorescencia, pero no tien ligulas reals. O cerclo vital ye bianyal.

Per l'aspecto que tien, que bien recuerda d'un disco solar, s'ha mirato tradicionalment ta ficar-la xuca en puertas y patios d'as casas pos yera habitual considerar que espantaba as bruixas y os suyos designios (maloltías, pasas, maldaus y suertes malmetedoras). Diz que se feba xucar anque yera poco perenne per a suya estructura organica, se solventaba con religadas mas gravadas.

A relación d'a suya forma con o sol se fa mes clara en a luenga basca, que en dicen *eguzkilore* ("flor d'o sol") u en o sud d'os Alpes que en dicen "sol d'os Alpes". A función machica se fa mes potent cuan la cullen o maitin d'a santchuanada.

A vena tien aceites esencials con substancias antibioticas (especialment inhibitorias d'as bacterias *Gram -*, y flabonoides. D'ista función mas medicinal diz que ya en teneba ideya, talment, o famoso Carlos Magno qui en feba uso ta curar-se os mals de ferito.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos

*
* A cardincha
* Fotos d'a cardincha
Religada

**Religada** ye a denominación cheneral que reciben os simbolos gravatos en casas u elementos artesanals como simbolos protectors d'orichen celta. En o Pireneu bi'n ha dos modelos basicos:

* Cuatrefuellas, con cuatro partes iguals.
* Rosetas, por un regular con 6 partes iguals.

Tamién podemos trobar religadas con tres partes iguals trisquels, u con atra simetría.

## Bibliografía
* Ana Biarge y Fernando Biarge: *Líbranos del Mal: creencias, signos y ritos protectores en la zona pirenaica aragonesa*.
Villarroya (La Rioja)

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Villarroya**''.

**Villarroya*' ye un [[municipio]] d'a [[comunidat autonoma]] uniprovincial de [[La Rioja]], en a [[Comarcas de La Rioja|comarca]] d'[[Comarca d'Arnedo|Arnedo]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 10 habitants ([[2008]]) en una [[superficie]] d'11,77&nbsp;[[km²]], con una [[densidat de población]] de 0,85 hab/km².

== Cheografía ==
A localidat de Villarroya se troba situada a 925 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 64&nbsp;[[km]] d'a ciudat de [[Logronyo]], a [[Capital (politica)|capital]] de La Rioja.

Amán de Villarroya bi ha dos afloramientos de [[basalto]]s en *sills'' d'edat entre a fin d'o Triasico y principios d'o Churasico.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Referencias
Zarzosa

:*Iste articlo ye sobre un municipio en a comunidat autonoma riojana; ta atros usos, se veiga *'Zarzosa (desambigación)**''. 

**Zarzosa''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, situato en a comarca d'Arnedo.

A suya población ye de 14 habitants (2009) en una superficie de 18,29&nbsp;km², con una densidat de población de 0,77 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Zarzosa se troba situada a 981 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 77&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja, y de 24&nbsp;km d'Arnedo, a capital d'a suya comarca.

## Cheografía

## Administración
### Alcaldes
Arenzana de Abajo

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Arenzana**''.

**Arenzana de Abajo''' ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Nachera.

A suya población ye de 251 habitants (2006) en una superficie de 8,39&nbsp;km², con una densidat de 29,92 hab/km².

## Cheografía
O lugar d'Arenzana de Abajo ye situatu a 543 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 26&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.

## Demografía
Camprovín

**Camprovín** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Nachera.

A suya población ye de 188 habitants (2006) en una superficie de 20,45&nbsp;km², con una densidat de 9,19 hab/km².

## Toponimia
O toponimo se puet explicar por o navarro-aragonés *[[Campo (rural)|camp]]* y "robín", como "campo royenco", con l'apocope d'a o final en "campo" mas común en o lenguache medieval y que en Aragón ha dau toponimos como "Canfranc", "Candasnos" y "Candarenas".

## Cheografía
O lugar de Camprovín se troba situau a una distancia de 30&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Cañas

**Cañas** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Nachera.

A suya población ye de 112 habitants (2006) en una superficie de 9,72&nbsp;km², con una densidat d'11,52 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Cañas se troba situau a 657 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

 
## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
*' Monesterio de Cañas.
Joaquín Carbonell

**Joaquín Carbonell Martí** (Alloza, Teruel, 12 d'agosto de 1947 - Zaragoza, 12 de setiembre de 2020) estió un cantautor, narrador, poeta y periodista aragonés.

Estudió en o Instituto de Teruel, a on estioron profesors d'er José Antonio Labordeta y José Sanchis Sinisterra y tenió como companyers Federico Jiménez Losantos y Carmen Magallón. En o diario *[[Lucha]]* de Teruel feba una pachina periodica adedicata a la musica "pop". Participó en o movimiento d'a *[[Nueva Canción Aragonesa]]* chunto con La Bullonera, José Antonio Labordeta, Tomás Bosque...

Dezaga de gravar cuantos discos, belún d'éls adedicato a la figura de Georges Brassens, Carbonell dirichió y presentó cuantos programas de televisión. Mas tardi principió una carrera como poeta y narrador. Colaboró diariament en *[[El Periódico de Aragón]]*, a on feba una sección d'entrevistas y la critica televisiva.

Creyó cancions relacionatas con o Real Zaragoza, como son *Corazón de León*, *Zaragol* u o himno oficial d'o 75 cabo d'anyo.

## Obra discografica
* 1976: *[[Con la ayuda de todos]]*.
* 1977: *[[Dejen pasar]]*.
* 1978: *[[Semillas]]*.
* 1979: *[[Sin ir más lejos]]*.
* 1996: *[[Carbonell canta a Brassens]]*.
* 1998: *[[Tabaco y Cariño]]*.
* 2000: *[[Homenage a trois]]*.
* 2003: *[[Sin móvil ni coartada]]*.
* 2005: *[[La tos del trompestista]]*.

## Obra literaria
* 1987: *Misas separadas* (poesía).
* 1992: *Apaga y vámonos (La televisión: guía de supervivencia)*.
* 1994: *Laderas del ternero* (poesía).
* 1995: *La mejor tarde de Goyo Letrinas* (novela).
* 2000: *Las estrellas no beben agua del grifo* (novela).
* 2005: *El pastor de Andorra, 90 anyos de Jota* (biografía de José Iranzo Bielsa).

## Vinclos externos
* Pachina web oficial de Joaquín Carbonell.
* ''En concert avec Tonton Georges Trio''.
José Iranzo Bielsa

:*Iste articlo ye sobre *'El pastor d'Andorra**. Se veiga [[José Iranzo]] ta o medico zaragozano.''

**José Iranzo Bielsa** u mas conoixito como **O pastor d'Andorra*' (*El pastor de Andorra* en [[Idioma castellano|castellano]]) estió un d'os mas famosos cantaires d'[[ixota aragonesa|ixota]]. Naixito d'[[Andorra (Teruel)|Andorra]] ([[provincia de Teruel|Teruel]]) o [[20 d'octubre]] de [[1915]] y muerto en a mesma localidat o [[22 de noviembre]] de [[2016]], ya yera pastor cuan no teneba que ueito anyadas.

Atamas d'estar un d'os millors cantaires d'a historia d'a ixota, O pastor d'Andorra estió autodidacta, anque recibió tamién bellas clases d'a conoixita [[Pascuala Perié]].

Mientres os suyos anyos de cantaire recorrió muitos pueblos d'[[Aragón]] y d'atros países d'[[Europa]] y [[America]], actuando mesmo ta o rei [[Hassan II]] de [[Marruecos]] entre atras personalidaz.

Recibió tamién a-saber-los premios y homenaches como lo primer premio d'o *Certamen Oficial de Jota* de [[1943]] y o premio extraordinario de [[1974]], a Medalla a lo Merito Cultural d'o Gubierno d'Aragón en [[1992]], [[Medalla d'as Corz d'Aragón|Medalla]] d'as [[Corz d'Aragón]] en [[1997]], a [[Cruz de Sant Chorche]] en [[1999]] y a distinción de Millor aragonés d'ixa mesma anyada, y tamién a medalla d'oro d'a villa d'[[Andorra]].

Tamién fació cine, apareixendo en [[1984]] en a cinta *Requiem por un campesino espanyol* y en [[1989]] chunto con o *Baluarte aragonés* en *Aragón canta y baila al mundo*.

Con mas de 90 anyatas encara feba de pastor mientres su nieto prencipiaba a chestionar a explotación ganadera. En l'anyo 2017 [[Igor *El Ruso*]] mató a su [[nieto]] mientres iba con su [[pai]] a cosirar as uelllas.

== Bibliografía ==
* [[Joaquín Carbonell|Carbonell, Joaquín]]. *El Pastor de Andorra, 90 anyos de jota* (biografía de José Iranzo, 2005).

==Filmografía ==
* *José Iranzo, el Pastor de Andorra*, (documental de 2007) por [[Joaquín Carbonell]].
* *Requiem por un campesino espanyol*.
* *Aragón canta y baila al mundo''.

## Vinclos externos
*  La Palomica, en youtube
* Entrevista con José Iranzo
* Biografía y premio Aragón 1999
* https://web.archive.org/web/20080111035433/http://www.zaragoza-ciudad.com/jiranzo/index.htm
* Galería de fotos de José Iranzo
Rabal (Zaragoza)

O **Rabal** (en castellano *Arrabal*) ye un districto de Zaragoza, situato en a marguin ezquierda de l'Ebro.

Ye considerato como un d'os barrios mas antigos d'a ciudat, ya existiba en a Saraqusta medieval, debito a que yera o puesto a on viviban muitos agricultors de Zaragoza y o primer barrio d'a marguin ezquierda.

## Esporte
O fútbol ye representato por o Club Deportivo San Gregorio Arrabal.

## Se veiga tamién

* Districtos de Zaragoza.
* Estación de Zaragoza Rabal.

## Referencias
Gabás (Ribagorza)

:*Iste articlo ye sobre un *'lugar aragonés de lo municipio de Bisagorri en Ribagorza**. Ta atros usos se veiga [[Gabás]].''


**Gabás*' ye un lugar [[Aragón|aragonés]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]] situau en la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]], en lo municipio de [[Bisagorri]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 40 habitants ([[1991]]).

== Cheografía ==
Gabás ye situau a 1.244 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo livel de la mar, a una [[distancia]] de 135 [[km]] de [[Uesca]], la [[Capital (politica)|capital]] de la suya provincia.

== Parla ==

Seguntes [[José Antonio Saura Rami]] la parla de los lugars de Ramastué, [[Erisué]], [[Sesué]], [[Vilanova]], [[Sos (Sesué)|Sos]], [[Arasán]], [[Llire]], [[Urmella]], [[Bisagorri]], [[Renanué]], Gabás, [[Castillón de Sos]], [[El Ru]] y [[Chía]] fan part de la zona B de l'[[aragonés benasqués]], con plurals femenins en *-as''.

## Puestos d'intrés
*Ilesia de Sant Chaime, d'estilo romanico.

## Personalidaz naixitas de Gabás
* :Categoría:Naixitos de Gabás (Ribagorza)
   
## Referencias

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca
Igea

**Igea** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Cervera.

A suya población ye de 689 habitants (2006) en una superficie de 54,25&nbsp;km², con una densidat de 12,7 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Igea se troba situada a 546 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una disatancia de 87&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
 
## Toponimia
Dica meyaus d'o sieglo XVI s'escribiba *Exea*, y arredol de 1550 encomenzó a escribir-se *Yxea*. Tamién s'escribiba d'antes mas *Ixea de Cornago*. En o sieglo XVII se produció un cambio fonetico d'alcuerdo con a evolución d'o fonema fricativo xordo d'a x enta la j velar castellana actual, y en o sieglo XVIII s'escribiba ya *Igea*.

A sobén han considerau que ye un toponimo basco por o pareixiu superficial con *etxea* ("casa"). Manimenos bi ha toponimos pareixius luent d'o territorio bascoparlant, como Exea d'Albarracín. Tamién cerca d'o territorio bascoparlant bi ha toponimos pareixius como Exeya d'os Caballers, pero provién de *SEGIA*, interpretable por as luengas celticas, que antigament se charraban tanto en Igea como en as dos localidaz mencionadas.

## Demografía

## Referencias
Navajún

**Navajún** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Cervera.

A suya población ye de 18 habitants (2008) en una superficie de 16,38 km², con una densidat de población d'1,1 hab/km².

## Cheografía
Navajún ye situau a 924 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 96 km d'a ciudat de Logronyo, a capital de La Rioja, y 18 de Cervera del Río Alhama, a capital d'a suya comarca.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Blas de Navajún, una ilesia con partes d'o sieglo XVI, d'estilo barroco, adedicada a Sant Blas.
* Ermita de Santa María d'Atisca, d'estilo barroco, d'o sieglo XVII.

### Atros
* Mina de pirita.

## Fiestas
* 3 de febrero, Sant Blas.
* 15 d'agosto, Virchen d'Atisca.
* 8 de setiembre, Virchen de Setiembre.
Villar de Torre

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Villar**''.

**Villar de Torre''' ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Nachera.

A suya población ye de 282 habitants (2007) en una superficie de 11,99 km², con una densidat de 23,52 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Villar del Torre se troba situau a 766 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat de Logronyo.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Sos (Sesué)

**Sos** ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, a 2 km de distancia de Sesué y perteneixient a este municipio.

En 1991 tebena una población de 27 habitants.   
  
## Parla

Seguntes José Antonio Saura Rami la parla de los lugars de Sos, Sesué, Vilanova, Erisué, Ramastué, Arasán, Llire, Urmella, Bisagorri, Renanué, Gabás, Castillón de Sos, El Ru y Chía fan part de la zona B de l'aragonés benasqués, con plurals femenins en *-as*.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca.
Sinyoría de Molina-Alto Tajo

A **Sinyoría de Molina-Alto Tajo** ye una comarca d'a provincia de Guadalachara (Castiella-La Mancha), con capital en Molina d'Aragón.

Esta comarca muga a lo norte con Soria (Tierra de Medinaceli) y Zaragoza (Comunidat de Calatayú), a l'este con Zaragoza (Campo de Daroca) y Teruel (Xiloca), a lo sud con Teruel (Sierra d'Albarracín), y a l'ueste con a provincia de Cuenca y a resta d'a provincia de Guadalachara.

Con una superficie de 4.308 km², ye a comarca mas gran d'a provincia, y bi predominan os lugars chicoz y cuasi deshabitatos, ye una zona de entre as mas albandonatas d'Espanya. Part d'a población d'a comarca emigró ta Zaragoza, pus esta comarca tien mas relación tradicional con Teruel y Zaragoza que con a suya capital provincial, Guadalachara. Destaca o *Parque Natural de l'Alto Tajo*.

## Parla
En esta comarca bi ha muitos aragonesismos, como por eixemplo:
**Bolligar*, *[[Upupa epops|Borbute]]*, *cagacierros* (¿cagafierros?), *[[calcero]]*, *caldo [[morca]]s*, *camajuste*, *carrañar*, *catachán*, *chemecar*, *charraire*, *[[chito]]*, *chumar*, *cunacho*, *dendaloso*, *empazar*, *enfajinar*, *enza*, *escorrozo*, *escorutos*/*escurutos*/*escoritos*, *esturgar*, *puerta [[falsa]]*, *fartizo*, *forigana*, *[[totera|fotre]]*, *frisel*, *friselera*, *[[fuina]]*, *[[fusta]]*, *gaire*, *[[Barfuello|garafullo]]*, *[[gayata]]*, *[[gripia]]*, *[[garrón]]*, *guarreña*, *jambrar*, *[[fumera|jumera]]*, *[[legona]]*, *[[casa d'a Villa|casalugar]]*, (y *[[lugar]]*), *malfurriar*, *marrotear*, *merra*, *[[medolla]]*, *milorcho*, *minyoneras*, *hacer una mozada*, *panto*, *paretanyo*, *[[peirón]]*, *petar, piazar, pilmar, rechitar, remeje, rujiazo, segureta, sorrampa*, *[[sostre]]*, *[[sulsida]]*, *supiendo*, *ta pa tu* (fosilización d'o caso preposicional d'o pronombre *tu*, *te parix a tu*, se da en a ribera d'o Miedes). *[[Meles meles|Tafugo]]*, *tajuguera*, *tajador*, *tamborinada, tartir, trabillanco, tracalero, trastajear, trucar, [[vendema]]*, *pon y zapa*, *zarapitero*, *zarrapollera*, etcetera...

Muitos d'ellos son comuns con o castellano d'as zonas mugants de Zaragoza y Teruel, pero con significato encara mes fosilizato en accepcions concretas, y a vegatas diferents. O numero d'estos aragonesismos en o castellano d'a Sinyoría de Molina ye mayor que en o catalán d'o Baixo Aragón u Castellón, y dengún no diz que no ye castellano.

## Bibliografía
*Mariano Marco Yague Vocabulario de Palabras típicas. Recogidas en Labros, Hinojosa y en otros pueblos de: El Señorío de Molina.

## Referencias

## Vinclos externos
*Información sobre a comarca.
*diccionario de palabras d'a Sinyoría de Molina
Oncala

**Oncala** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato en a comarca d'as Tierras Altas. A suya población ye de 104 habitants(2006), en una superficie de 39,92&nbsp;km² y una densidat de población de 2,61 hab/km².
Sos

**Sos** puet estar:

*Un **municipio zaragozano** d'antis mas dito Sos e agora dito Sos d'o Rei Catolico.
*Un **lugar uescano** d'o municipio de Sesué. Se veiga Sos (Sesué).
*Un **sinyal d'auxilio** emplegato internacionalment. Se veiga SOS.
Talveila

**Talveila** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato en a Comarca de Pinares. A suya población ye de 172 habitants (2006), en una superficie de 52,97 km² y una densidat de 17,22 hab/km².
Muriel Viejo

**Muriel Viejo** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón). A suya población ye de 66 habitants(2006), en una superficie de 11,36 km² y una densidat de 5,81 hab/km².

## Toponimia
*Muriel* ye una variant d'a palabra navarro-aragonesa "Muriello", "Moriello" sin -o final atona (a vegatas bels "moriellos" de Navarra amaneixen escritos en textos medievals como "muriel"). A filolochía espanyola gosa considerar por un regular estas terminacions mozarabismos, y de feito en muitas parlas mozarabes existió tamién esta rematanza como evolución d'o sufixo latín -ELLU, pero pa considerar este toponimo como mozarabe s'ha de demostrar que ya existise enantes d'a reconquiesta.
Vadillo

**Vadillo** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón). A suya población ye de 132 habitants (2006), en una superficie de 14,08 km² y una densidat de 9,38 hab/km².

## Toponimia
*Vadillo* ye un cognato de l'aragonés "Vadiello", recurrent en a toponimia aragonesa y castellana, derivaus os dos d'o latín *VADELLU*, "vado" chicot.
Montenegro de Cameros

**Montenegro de Cameros** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón). A suya población ye de 100 habitants(2006), en una superficie de 55,32 km² y una densidat de 1,81 hab/km².

## Mugas
O suyo termin muga con Vinuesa y con Villoslada de Cameros.
Esplluga

**Esplluga** (en aragonés cheneral y castellano **Espluga**) ye un lugar aragonés de Ribagorza meya occidental situato a man de La Foradada d'el Toscar, perteneixient a este municipio d'a provincia de Uesca.

A suya población yera de 23 habitants en 2018.

## Cheografía
A localidat d'Esplluga se troba situata a 915 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 110 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
 
## Toponimia menor
Bi ha toponimos documentals con articlo *lo*: *lo pregoniello* (1607).

## Molimentos
*Ilesia, fuera d'o lugar.
**Casa Ballarín*, una casa d'a nobleza ribagorzana reconvertita pa o turismo rural.
As Colladas

**As Colladas** (*Las Colladas* en castellano) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza meya occidental situato a man de La Foradada d'el Toscar, perteneixient a este municipio d'a provincia de Uesca.

A suya población ye de 8 habitants (2018).

## Cheografía
A localidat d'as Colladas se troba situata a 661 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

 
## Molimentos
* Ilesia d'o sieglo XVII.
Pardinella

**Pardinella** ye un lugar d'o municipio de Beranui, situato en a val d'Isabana, en a comarca de Ribagorza. Teneba 21 habitants en 1991.

## Nombre
En os textos medievals s'escribe *Pardinella* y *Pardiniella*. A primer mención ye de 1053.