Canadá

**Canadá** (en anglés  y francés: Canada) ,ye o segundo país mas grande y o mas septentrional d'o mundo, ocupando a mayor parti d'o territorio d'America d'o Norte, mugando a lo sud con os Estaus Unius y a o nord-ueste con o estau estausunidense d'Alaska; a l'ueste muga con l'oceano Pacifico, a l'este con l'oceano Atlantico y a o norte con l'oceano Glacial Arctico (por ixo o suyo lema nacional, *A Mari Usque Ad Mare*, ye decir, de mar a mar).

Ye una federación escentralizada de diez provincias y tres territorios, gubernada como una monarquía constitucional parlamentaria. O rei ye Carlos III, o Gubernador cheneral ye David Johnston, y o primer ministro de Canadá ye Justin Trudeau. En estar un territorio a on se i charra francés y anglés, istas dos luengas son idiomas oficials de Canadá; sindembargo, Québec ye uficialment monolingüe francesa, y Nueva Brunswick y o territorio d'o Yukón son oficialment bilingües, estando monolingües angleses o resto de territorios y provincias. Antiparte, en os Territorios d'o Nord-ueste se i charran legalment 11 luengas, incluyindo-ie o francés y l'anglés, amás d'atras luengas inuit.

A suya población humana ye de 34.157.950 habitants (2009) en una superficie de 9.984.670 km², con una densidat de población de 3,42 hab/km². A suya capital ye a ciudat d'Ottawa, y as prencipals ciudaz d'o país son Toronto, Mont-Reyal, Vancouver, Calgary, Ottawa, Edmonton, Québec, Winnipeg y Hamilton.

L'actual Canadá fue descubierto en 1534 por o francés Jacques Cartier, y se convertió alavez en una colonia francesa, con capital en a ciudat de Québec, establita en 1608 por Samuel de Champlain en a val d'o río Sant Lorient. Sindembargo, mientres a Guerra d'os Siet Anyos os britanicos conquerioron o territorio en 1763 y l'adhibioron ta cutío a l'Imperio Britanico. Canadá se convertió en independient d'o Reino Uniu en un luengo proceso pacifico, que prencipió en 1867 y no remató dica os anyos 1980.

## Etimolochía
Os historiadors afirman que o nombre de *Canadá* s'aplicaba orichinalment nomás que a o territorio d'a ciudat de Québec y a la suya comarca, y pareix que ye un nombre d'orichen iroqués, con o significato de "lugar de cabanyas"; con iste nombre se designaba a o lugar a on i hibernaban as tribus d'os iroqueses en a primera metat d'o sieglo XVI, cuan plegó a la redolada o explorador francés Jacques Cartier, qui estió o primero qui en fació emplego ta designar uno d'os "reinos" (fácil que un conchunto humán rechito por un mesmo chefe, como gosaban fer as tribus amerindias).

Mientres o sieglo XVII, os franceses estendilloron a denominación de "Canadá" ta toz os territorios que formaban o suyo dominio colonial en l'actual Canadá, estando a denominación popular ta o nombre que oficialment yera *[[Nueva Francia]]* (*Nouvelle France* en francés, estando tamién o nombre de Canadá o nombre esleito por os britanicos ta nombrar a los suyos territorios colonials en a comarca, y tamién ta tot Canadá cuan redotoron a los francees en a Guerra d'os Siet Anyos y conquirioron tot o suyo dominio colonial t'adhibir-lo a la suya propia colonia de Canadá.

## Cheografía

Canadá ocupa a mayor parte d'a porción septentrional d'o continent d'America, mugando a o nord-ueste con o estau d'Alaska, que fa parte d'os Estaus Unius, y por o sud con cuantos estaus d'ixe mesmo país; s'estendilla d'este enta ueste entre l'oceano Atlantico y l'oceano Pacifico, mugando a o norte con l'oceano Glacial Arctico. Amás d'as suyas mugas terrestres, tien una muga maritima a l'este con Groenlandia, que fa parte de Dinamarca, y tamién con a minuscla posesión francesa de Saint-Pierre y Miquelon, clavata en l'oceano Atlantico debant d'a costa canadiense y zaguer repui d'os dominios colonials franceses en Canadá.

Con una superficie de 9.984.670 km², ye o segundo país d'o mundo por superficie total dezaga de Rusia, encara que si se para cuenta nomás d'a superficie d'a tierra emerchita, descontando-ie a superficie ocupata por l'augua, nomás en ye o cuatreno, en estar cuasi o 9% d'a superficie de Canadá ocupata por lacos y ríos. Sindembargo, con una densidat de población de 3,42 hab/km², Canadá se converte en uno d'os países d'o mundo con una menor densidat de población, en estar a mayor parte d'o territorio canadiense cubierto por cheleras y por una capa de *[[permafrost]]* u suelo chelato permanentment. A mayor parte d'a población canadiense vive en a comarca que se troba a o canto d'os Grans Lacos d'America d'o Norte y d'o río Sant Lorient, en as provincias d'Ontario y Quebec.

### Cheografía fisica
### Cheografía politica

Administrativament, o territorio canadiense ye una federación que se troba dividita en diez provincias y 3 territorios, agrupatos en cuatre rechions cheograficas: Canadá de l'Ueste, Canadá Central, Canadá Atlantico y Canadá d'o Norte, estando o Canadá d'o Norte a suma d'os tres territorios arcticos de Canadá; antiparte, cuan se charra de *[[Canadá de l'Este]]* se fa referencia a os territorios d'o Canadá Atlantico y d'o Canadá Central.

Encara que Canadá politicament ye organizato como una federación y no como una confederación, as provincias canadienses (que tienen una autonomía mas gran que os territorios de Canadá) tienen a responsabilidat politica d'a mayor parte d'as politicas socials d'o país (encara que cal parar cuenta que istas politicas socials nomás pueden iniciar-se que por iniciativa d'o estau central), convertindo-se asinas as provincias en qui fan a mayor parte d'o gasto publico social en o pais, recebindo-ie en consecuencia a parte mas gran tamién en os impuestos d'o país. O Gubierno central fa unas compensacions a las provincias menos ricas ta garantir uns nivels menimos en os servicios en tot o país.

Notas:
# Antis d'establir-se a Confederación, Ontario y Quebec formaban a provincia de Canadá.
# Nueva Escocia, Nuevo Brunswick, a Columbia Britanica y a Isla d'o Prencipe Eduardo yeran colonias deseparatas cuan s'unioron a la Confederación. Antis d'a suya dentrada, Terranova yera un Dominio d'a Commonwealth Britanica.
# Manitoba se formó chunto con os Territorios d'o Nord-ueste.
# Saskatchewan y Alberta fuoron establitas a partir d'os Territorios d'o Nord-ueste.
# Canadá no adquirió nuevo territorio ta creyar Yukón, Alberta, Saskatchewan u Nunavut; istos se formoron a partir d'os Territorios d'o Nord-ueste.

## Historia

## Esporte
* *Categoría principal*: Esporte en Canadá.

O esporte en Cananá ye muit variato, os esportes d'equipo mes populars son o hockey chelo, o fútbol canadiense tamién conoixito como *gridiron*, o basketbol, o fútbol, o beisbol y o curling. Os esportes individuals mes practicatos son l'atletismo, o ciclismo, o triathlon, a natación, o boxeyo o golf y belatros menos conoixitos.

Canadá ha partecipato en toz os Chuegos Olimpicos de verano fueras d'os primers celebratos en Atenas en 1896.

### Competicions esportivas
Canadá ha organizato tres Chuegos Olimpicos (os Chuegos Olimpicos de Mont-reyal 1976 y dos edicions d'os Chuegos Olimpicos d'Hibierno, os de Calgary 1988 y os de Vancouver 2010).

### Chuegos Olimpicos
*  en os Chuegos Olimpicos.

Canadá en os Chuegos Olimpicos ye representau per o Comité Olimpico Canadiense, miembro d'o Comité Olimpico Internacional dende l'anyo 1907. Como organizador estió anfitrión d'os Chuegos Olimpicos de Verano en una ocasión en Montreal 1976, y d'os Chuegos Olimpicos d'Hibierno dos vegadas, Calgary 1988 y Vancouver 2010.

Ha participau en 27 edicions d'os Chuegos Olimpicos de Verano, a suya primera presencia estió en París 1900. En as edicions de verano o país ha obteniu un total de 326 medallas : 71 d'oro, 110 darchent y 145 de bronce.

En os Chuegos Olimpicos d'Hibierno ha participau en totas as edicions en as que ha aconseguiu un total de 225 medallas: 77 d'oro, 72 d'archent y 76 de bronce.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial d'o Gubierno de Canadá.

## Referencias