open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El Rourell

**El Rourell** (*El Rourell* en catalán) ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Tarragona.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 2,32 km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía

El Rourell ye situato a 114 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a 14 km de distancia de Tarragona, que ye a capital d'a suya provincia y partiu chudicial, y a 113&nbsp;km de Barcelona, que ye a capital de Catalunya.

O río Francolí fa parte d'a muga d'o termin d'El Rourell con a comarca d'o Tarragonés. O termin muga a o norte con Alcover y La Masó; a l'este con Vallmoll; a l'este y a o sud con Villalonga del Camp; a o sud con El Morell; y a o sud-este con Els Garidells.

## Etimolochía
O nombre d'o pueblo provién d'a palabra catalana *roure* ("caixico" u "robre" en aragonés).

## Historia
En 1150 u 1158, o conte de Barcelona, Remón Belenguer IV y o arcebispe de Tarragona donoron o termin a Belenguer de Molnells, que dimpués ingresó en a Orden d'o Temple y lis cedió o lugar (1162). Os templers en facioron una comanda, a comanda d'El Rourell, que dependeba d'a comanda de Barberán.

## Economía
L'actividat economica prencipal ye l'agricultura, especialment de regano, con abellanera; en o secano bi ha vinya y almendrera.

Bi ha escasa ganadería, con tocins y avicultura.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Casa d'os marqueses de Vallgornera, que ye clamato *castiello*.
* Ilesia Parroquial de Sant Per, construyita en o sieglo XVII dencima d'atro edificio anterior.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'El Rourell.
*  Información d'El Rourell en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información d'El Rourell en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.

## Referencias
Chubileu

O **Chubileu** u **Anyo Santo** ye en a Ilesia Catolica Romana una celebración ordinaria que se celebra cada 25 anyos y que tien por obchecto obtener a indulchencia plenaria.

O Chubileu catolico tien lo suyo orichen en o Chubileu hebreu, que troba as suyas radices en l'Antigo Testamento, por establir-se en Levitico (25:10):

O chubileu catolico puet estar ordinario u extraordinario. L'Anyo Santo ordinario, u anyo chubilar, ye o celebrato en os intervalos prestablitos mientres que l'ordinario, u chubileu, ye o proclamato como celebración d'un feito destacato.
Drauas

Os **draua** son un pueblo berber que habita a val d'o río Draa en o sud de Marruecos.

Muitos drauas tienen rasgos fisicos negroides diluitos indicando antigos mestizaches.

O suyo sistema social ye complexo, os poblatos los riche una familia que vive en una residencia fortificata, mientres que o resto d'os habitants son arredol.

A economía ye agricola, basata en datils y hordio. Tamién se culle trigo y panizo. A mes crían ovellas, crabas, caballos y camellos. Se complementa a dieta con a pesca en o río Draa.
 
Esta economía de subsistencia a obligato a muitos a ir-se-ne ta as ciudaz, por eixemplo ta Casablanca u as menas de fosfato.

O herencio ye patrilinial, a propiedat y os conflitos locals se resuelven seguindo o *kanun*, conchunto convencions de leis ancestrals.

Son musulmans, encara que conservando bellas creyencias preislamicas d'o politeísmo libico
Amelanchier ovalis

A **senera** u **corniera** (), tamién conoixita como **grinyolera** u **escallonera**, ye una planta d'a familia d'as rosacias que creixe en caixicars u en suelos rocosos d'a cuenca occidental d'a Mediterrania y os Alpes dica os 2.100 m d'altaria.

Ye un arbusto caducifolio que plega a una altaria d'1 m ta 4 m. As brancas son flexibles y resistents; as fuellas son ovalatas y con una marguin aserrata. A inflorescencia ye en paniculas, entre abril y mayo, con 2 a 10 flors blancas. Os fruitos son drupas globosas de color azul u negrenca.

A medecina tradicional li atribuye a la influsión d'a suya crosta con bicarbonato de sodio, propiedaz como hipotensor, diuretico, coleretico, astrinchent, antiinflamatorio. A las fuellas lis s'atribuyen propiedaz hipotensoras y antipireticas; s'emplega a suya sapia como diuretico y antireumatico.

## Cheobotanica
En zonas con rocas masivas y con muita pendient on cuasi no se desembolica un suelo prou profundo pa arbols u atras especies y con un clima mediterranio sub-humido de montanya as seneras pueden dominar as formacions vechetals, como esdevién en Aliaga y bels conglomeratos de Vadiello.

## Usos tradicionals
Os tochos de senera que se dicen "brecas" se fan servir pa unir os cabos d'os mandils. Con senera se feba escobas rusticas ditas *[[valeya|balera]]s* u *[[baleya]]s*.

A suya lenya se vendeba antes mas en Zaragoza con o nombre de *carrasquilla* como hipotensora y pa tractar malautías de vuixiga.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Beatriz d'Aragón

**Beatriz d'Aragón**, naixita de Nápols (hue Campania, Italia) o 14 de setiembre de 1457 y muerta en Nápols o 23 de setiembre de 1508, estió reina d'Hongría por o suyo matrimonio con Matías Corvín, o rei d'ixe país como Matías I d'Hongría.

## Matrimonio con Matías Corvín
Beatriz yera filla de Ferrando I, rei de Nápols, y d'a suya muller Isabel de Chiaromonte, y casó con Matías Corvín en 1475. Estió a introductora en Hongría d'o Renaiximiento, por o suyo mecenache a artistas y escritors italianos ta que s'establisen en o país.

Sindembargo, Beatriz no tenió fillos d'o suyo matrimonio con o rei Matías, y iste nombró o suyo hereu a o suyo fillo ilechitimo Chuan. Dimpués d'a muerte imprevista en Viena de Matías o 6 d'abril de 1490, Beatriz estorbó ta que Chuan Corvín no sucediese a su pai.

## Matrimonio con Ladislau II de Bohemia
Asinas, o 4 d'octubre de 1490, Beatriz d'Aragón casó con Ladislau II, rei de Bohemia en Esztergom debant o bispe Tamás Bakócz, encara que o matrimonio yera secreto.

## O exilio
Dimpués, cuan Ladislau heba consolidato a corona de Hongría, utilizó una escusa tecnica ta solicitar y obtener l'anulación d'o matrimonio, cosa que concedió o Papa Aleixandre III en1500. Ladislau II casó con Ana de Foix y obligó en 1501 a Beatriz a retornar a o reino de Nápols, y Beatriz morió o 23 de setiembre de 1508 en a capital d'o reino, a ciudat de Nápols.
GR 10

O **GR 10** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón. Trescruza a Sierra d'Albarracín, os Monts Universals y o macizo de Chabalambre, a sobén a mas de 1500 metros d'altaria, adubindo los 2020 metros en o pico Chabalambre, tuca mas altera d'iste macizo.

Entre os puestos naturals destacatos por a on pasa o GR 10 se troba o Paisache Protechito d'os Pinars de Rodeno, a on que amás se pueden veyer as mas importans muestras d'arte rupestre levantín d'a peninsula Iberica.

Pasa por as siguients localidaz:

Abechuela - Arcos de las Salinas - Camarena de la Sierra (GR 8) - Valacroch - Cascant - Villel (GR 8) - Rubiales - Bezas - Albarracín - Monterd - Bronchales - Oriuela.

Variant GR 10.1:  Rubiales - Chabaloyas - Toril - Masegoso - Val Longuiello - Guadalaviar - Griegos - Bronchales - Oriuela.

Fa parti, chunto a lo GR 8, d'o sendero Europeu E-7 que va dende a mar Negra (Rumanía) dica Lisbona.

## Vinclos externos
*  Información d'a parti aragonesa en a FAM.
GR 18

O **GR 18** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón. Trescruza de sud ta norte a mayor parti de l'antigo condau de Ribagorza.

Entre os molimentos que se pueden trobar destacan a Seu de Roda d'Isabana, o monesterio d'Obarra, os dolmens de Cornudella de Valiera y o menhir de Merlli.

Pasa por as siguients localidaz:

Fonz - Ermita de la Carrodilla (cruce GR 45) - Aguilaniu - Chuseu - Purroi de la Solana - Pilzán - Cabanyera de la Rebollosa (cruce PR-HU 45) - Calladrons - Siscá - Tolva - Luzars - Barranco de la Torquilla (cruce GR 1) - Castigaleu - (cruce GR 1) - Caixigar - Coll de Vent (PR-HU 46) - Puyalto (PR-HU 47) - Bonansa (GR 15) - Noals - Castanesa - (cruce GR 11) - Aneto.

Variant GR 18.1: cruce GR 18 - Benavarri - Casas de Castesillo (GR 1) - Llaguarres - Casa Pelegrín (GR 18/PR-HU 49) - Roda d'Isabana - La Poblla de Roda - Lo Pont de Sarradui (cruce PR-HU 46) - Beranui (PR-HU 47) - Monesterio d'Obarra-Vallabriga - Borda Arinyo (GR 18.1) - Las Pauls - Castanesa (cruce GR 18).

## Vinclos externos
*  Información d'a parti aragonesa en a FAM
Esztergom

**Esztergom** (en alemán *Gran*, en eslovaco *Osrihon*)  ye una ciudat hongara en a provincia de Komárom-Esztergom y rechión de Közép-Dunántúl, a 50 km de Budapest, a capital d'o país, y a os piez d'o río Danubio. Ye a capital eclesiastica d'o país, y bi ye a Seu primada d'Hongría.

Esztergom tien una población de 30.523 habitants (2008) en una superficie de 100,35 km², con una densidat de población de 304,16 hab/km².

Ye una ciudat de gran importancia en a historia d'Hongría.

## Historia
Dende os tiempos de l'Imperio Romano o lugar yera habitato, como fortificación militar, estando primero o lugar de guarnición d'a *Cohors I Batavorum milliaria pia fidelis civium romanorum* y dimpués d'a *Cohors I Ulpia Pannoniorum equitata milliaria*. Ye fácil que en o lugar i vivise o emperador Marco Aurelio mientres as suyas campañas en Panonia en as Guerras marcomanas (178-179).

O castiello d'Esztergom estió a residencia d'os reis d'Hongría d'a dinastía Árpád dende o sieglo X.

Arredol de 1216 bi naixió, en o castiello, Biolant d'Hongría, filla de Béla III d'Hongría, que estió reina d'Aragón.

En 1241, en a invasión d'Europa por l'Imperio mogol, o castiello y a ciudat fueron destruitos. Os reis d'Hongría se tresladoron a Buda (hue una d'as partes de Budapest) y os bispes d'Esztergom reconstruyioron a ciudat y o castiello.

A ciudat fue conquerita por l'Imperio Otomán en 1543 y l'arcebispe fuyió d'Esztergom. Dica prencipios d'o sieglo XIX no fue restablita a Seu bispal d'a ciudat. En iste periodo, dica a espulsión d'os turcos en 1683, a ciudat estió sosmesa a os ataques d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.

## Demografía
Evolución d'o numero d'habitants dende 1820:

En 2003 bi heba 29.664 habitants, con ista distribución etnica:
* 92.9% hongaros.
* 2.4% chitans.
* 1.3% eslovacos
* 1.4% alemans.
* 0.1% rumanos.
* 0.1% polacos.

## Molimentos

* Basilica de Sant Adalberto, d'estilo neoclasico, d'o sieglo XIX. A suya cupula tien una altaria de 72 metros. Ta a suya inauguración, o compositor Franz Liszt componió una *Missa solemnis*, tocata en a inauguración.

## Localidaz achirmanatas
* 1974  Espoo (Finlandia).
* 1991  Štúrovo (Eslovaquia).
* 1992  Bamberg (Alemanya).
* 1992  Cambrai (Francia).
* 1992  Ehingen (Alemanya).
* 1993  Maintal (Alemanya).
* 1994  Gniezno (Polonia).
* 2002  Mariacell (Polonia).
* 2004  Canterbury (Anglaterra, Reino Uniu).

## Vinclos externos

*  Pachina web municipal.
*  O castiello d'Esztergom.
Seu

**Seu** (u antigament tamién **sied**) puet estar:
***[[Seu (cadiera)|Seu]]**: cadiera d'un bispe u rei, (trono).
***[[Seu (villa)|Seu]]**: categoría que teneban en a Edat Meya as villas on o rei teneba un clavero.
***[[Seu (edificio)|Seu]]**: templo cristiano on ye ixa cadiera, estando a ilesia principal d'una diocesi.
***[[Seu apostolical]]**: en o cristianismo catolico **[[Santa Seu]]** de Roma, en o cristianismo primitivo cadaguna d'as seus bispals d'as ilesias fundatas por os diferents apóstols.
***[[Seu arciprestal]]**: capital d'un arciprestau.
***[[Seu bispal]]**: capital d'una diocesi; en sentito restrinchito ye una ilesia gran de dita seu, on ye a seu on s'asienta o bispe, pero en sentito amplo ye a ciudat on ye ixa ilesia.
***[[Seu metropolitana (edificio)|Seu metropolitana]]**: templo catolico que ye a ilesia principal d'una archiocesi y on ye a cadiera on s'asienta un arcebispe metropolitano. Por extensión tamién a ciudat on se troba este templo.
***[[Seu patriarcal]]**: capital d'un patriarcato, en sentito restrinchito ye una ilesia gran de dita seu, on ye a seu on s'asienta o patriarca d'una comunidat relichiosa, pero en sentito amplo ye a ciudat on ye ixa ilesia.
***[[Seu titular]]**: títol de seu que tien una diocesi que ya no existe.
***[[Seu social|Seu]]**: Puesto on tien o suyo domicilio una endidat de cualsiquier naturaleza, economica, politica, deportiva, ect...
***[[Seu d'o concello]]**: en zonas como o Sobrarbe ye o lugar u aldeya on se reune o concello vecinal formato por os habitadors de bels lugars u aldeyas d'una val u parzana.

## Se veiga tamién
***[[Santa Seu]]**: o vaticano y tamién a churisdicción y potestat papal.
***[[Capítol d'a seu]]**: colechio de clerigos estuitos pa aduyar a lo bispe.
***[[Seu (biolochía)|Seu]]**: termin ribagorzano pa nombrar os lipidos d'orichen animal u o pan de seu salato que sirve pa condimentar as trunfas.
Santa Seu

A **Santa Seu**, **Seu Apostolical** u **Seu de Sant Pero** ye a exprisión que se fa servir ta referir-se a la posición d'o Papa como Capeza Suprema d'a Ilesia Catolica, en oposición a la referencia a la Ciudat d'o Vaticano como Estau sobirán, encara que as dos realidaz tienen una estreita relación y ye un feito que o Vaticano existe como estau a lo servicio d'a Ilesia.

A Santa Seu tiene personalidat churidica propia y ye ella qui mantiene relacions diplomaticas con a resta d'estaus d'o mundo. Por ixo, los *[[Pactos de Letrán]]* de 1929 que, entre atras materias, dioron orichen a lo Estau d'a Ciudat d'o Vaticano, fuoron celebratos entre a Santa Seu y l'allora Reino d'Italia (hué Italia).
Seu bispal

A **seu bispal** ye a cadiera d'un bispe, pero por extensión se fa servir a palabra pa dicir lo lugar u ciudat on ye a seu d'o bispato, y ye asinas a capital d'una diocesi. Os termins *seu diocesana* y *seu arquidiocesana* tienen o mesmo significato encara que especifican o rango d'a churisdición en a hierarquía d'a ilesia a la que perteneixen.

Un caso especial ye a *[[Santa Seu]]*, que en a Ilesia Catolica se refiere a l'oficina papal, u a la ciudat d'o Vaticano en cheneral.

O termin se vei mes a sobén en as ilesias Catolica y Anglicana, encara que tamién s'emplega en bellas ilesias luteranas.
Dinastía Árpád

A **dinastía Árpád** ye a primera dinastía de reis en Hongría, dende 896 dica 1301, y prenioron o suyo nombre d'o primer miembro d'a dinastía, o rei Árpád d'Hongría, que estió o rei dende 896 dica 907. Erroniament, bi ha autors que afirman que provién d'o turco *arpa*, *[[hordio]]* en aragonés.

## Reis d'Hongría que yeran d'a dinastía Árpád
* Esteban I (1000-1038).
* Pero II Orseolo, dogo de Venecia (1011-1046), rei d'Hongría en (1038-1046) en luita con Sámuel Aba (1041-1044).
* Andreu I (1047-1060).
* Béla I (1061-1063).
* Salomón I (1063-1074).
* Géza I (1074-1077).
* Ladislau I (1077-1095).
* Koloman (1095-1116).
* Esteban II (1116-1131).
* Béla II (1134-1141).
* Géza II (1141-1161).
* Esteban III (1162-1172).
* Ladislau II *usurpador*.
* Esteban IV *usurpador*.
* Béla III (1172-1196).
* Imre (1196-1204).
* Ladislau III (1204-1205).
* Andreu II (1205-1235).
* Béla IV (1235-1270).
* Esteban V (1270-1272).
* Ladislau IV (1272-1290).
* Andreu III (1290-1301).
Chubileu chudieu

O **chubileu chudieu** se celebra cada cincuanta anyatas. Esta palabra vien d'o hebreu *chobel*, que significa cuerno de masclo, porque se feba servir este cuerno pa anunciar l'anyo de lo chubileu.

Este anyo sabatico en o que se descansaba, se posaban os esclavos en libertat.

Tamién se restituiban as posesions que s'heban comprato.

Se charra d'ixo en o capitol XXV d'o *[[Levitico]]*. N'este libro s'ordena a los chudieus contar siet semanas d'anyos, ye dicir, siet vegatas siet, que fa cuaranta y nueu anyatas.

Santificar o cincuanta en o que debeba cadagún tornar a entrar en posesión d'o suyo cabal y familia.
 
No se sape exacto si ixe chubileu yera cuaranta y nueu u cincuanta, pero as compras que se feban entre os chudieus no yeran pa cutio, yeran dica l'anyo d'o chubileu y los agricultors descansaban pus yera prohibito cautivar u sembrar a tierra.

Os chodígos observoron esta practica con muita exactitut dica o suyo cativero en Babilonia pero no la siguioron dimpués como notan os doctors en o Talmud, qui aseguran que no i habió mes chubileus en ixas envueltas d'o segundo temple.

Manimenos R. Moises fillo de Maimon asegura en o suyo compendio d'o Talmud que os chudieus an continuato siempre on os suyos chubileus porque esta traza de contar lis serviba pa acotraciar los suyos anyos y pa a celebración de bellas festividaz.
Caravaca de la Cruz

**Caravaca de la Cruz** ye una ciudat situada en a Rechión de Murcia, capital d'a comarca d'o Nord-ueste.

A ciudat tien una población de 25.688 habitants (2007), en una superficie de 859 km², con una densidat de población de 29,9 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web municipal.
Castelbispal

**Castelbispal** (en castellano *Castelvispal*) ye un lugar de lo municipio de Linars de Mora.

## Cheografía
Ye a 12&nbsp;km de Linars de Mora, auguas enta baixo de lo río Linars.

## Toponimia
Ya existiba enantes d'a Reconquiesta, pus se cita cuan Alifonso II d'Aragón muga os termins d'Alcalá de la Selva en 1194, y cuan en 1208 Pero II d'Aragón dona a la Orden Militar de Alcalá o lugar dito Cuevas de Domingo Arquero (*Castelbispal) indicando-ne mugas y dreitos.

En bel texto medieval s'escribe *Castiel Bispal*. Huei ye popularment conoixito como *El Bispal*. O nombre fa referencia a que perteneixeba a lo bispe de Zaragoza.

## Fiestas
*Santa Quiteria, 22 de mayo.

## Referencias
GR 99

O **GR 99** u **Camín Natural de l'Ebro** ye un sendero de gran recorrito d'Espanya que recorre a compleganza d'o río Ebro dende o suyo naximiento en Fontibre dica la suya desembocadura en o delta de l'Ebro.

En un total de 42 etapas y 1.280&nbsp;km, d'os que 315 en 8 etapas son en Aragón, trescruza Cantabria, Castiella y Leyón, La Rioja, País Basco, Navarra, Aragón y Catalunya. Pasa por un Parque Natural, cinco reservas, 6 enclaus naturals, 3 arias naturals singulars, dos espacios RAMSAR (*Humidals d'Importancia Internacional*) y cuantos ZEPA (*Zona d'Especial Protección t'Aus*) y LIC (*Puesto d'Intrés Comunitario*).

Actualment nomás bi ha senyalizato un chicot trampo en Aragón que pasa por as siguients localidaz:

Zaragoza - A Cartuixa - Lo Burgo d'Ebro - Pina d'Ebro.

## Vinclos externos
*  Información d'a parti aragonesa en a FAM
*  Noticia d'a inaguración en Gara
Seu titular

Una **seu titular** (u *in partibus*, en latín) ye en a Ilesia Catolica una Diocesi u Archidiocesi que huei no esiste que en titol. Ye a cargo d'un bispe titular u arcebispe, qui no ye un bispe diocesano ordinario, y ye un oficial d'a Santa Seu, un bispe auxiliar, u o cabo d'una churisdicción que ye equivalent a una diocesi baixo o Dreito Canonico. Por un regular o Papa li da una seu titular a un bispe que no tien autoridat propia sobre una diocesi existent.

Bellas seus titulars han amaneixito por desapareixer o cristianismo en zonas ocupatas por os musulmans, como ye o caso d'Auchila.
GR 90

O **GR 90** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón que recorre as sierras d'o Sistema Iberico zaragozano.

Pasa por as siguients localidaz:

Fase I: (210&nbsp;km.) Tarazona - Grisel - Lituenigo - Litago - Anyón - Talamantes -Trasobars - Tierga - Mesons d'Isuela - Nuella - Arandiga - Chodes - Morata de Xalón.

Fase II: (425&nbsp;km.): Morata de Xalón - Santa Cruz de Griu - Tobet - Codos - Langa - Torralbiella - Mainar - Villadolz - Baduls.

Variant GR 90.1: Lituenigo - Campamento Chovenil D.Ch.A.- Santuario de Moncayo - Collau de la Estaca - Talamantes.

Variant GR 90.2: Cruce GR 90.1 Collau de la Estaca - Purillosa - Calcena - Aranda de Moncayo - Vivel de la Sierra - Calatayú - Torres de Calatayú - Villalba - Belmont de Gracián - Mara - Miedes d'Aragón - Langa.

Variant GR 90.3: Belmont de Gracián - Vivel de Bicort - Tobet - Aguarón - Carinyena - Paniza - Cerveruela - Villa-reyal de la Uerba - Mainar - Retascón - Daroca (PR-Z 20).

## Vinclos externos

*  Información d'a parti aragonesa en a FAM
Iximbai

**Iximbai** (en ruso *Ишимбай*, en baixkir *Ишембай*) ye una ciudat rusa localizata a o canto d'o río Belaya, en a Republica de Baixkiria, 150 km a o sud d'Ufa. A suya población yera de 74.300 habitants en 2008.

## Demografía

## Vinclos externos
* 
*  Informacions en ''Ianaoul''.
*  Iximbai
Provincia de Cluj

A **provincia de Cluj** (en rumano *Judeţul Cluj*) ye una provincia de Rumanía con capital en Cluj-Napoca.

## Composición etnica
A mayor parte d'a población ye vlaca u rumana, bi ha una important minoría hongara y asentamientos chitans.

## Divisions administrativas
O districto conta con 5 municipios, una ciudat y 74 comunas.

### Municipios
*A capital: Cluj-Napoca que conta con una población de 318.027 habitants (2002).
*Câmpia Turzii.
*Dej.
*Gherla.
*Turda.

### Ciudaz (Oraşe)
*Huedin.

### Comunas

## Vinclos externos
Franz Liszt

**Franz Liszt** fue un compositor y pianista hongaro, naixito o 22 d'octubre de 1811 en a ciudat de Doborjan (en o Burgeland, Austria, que en ixas calendatas perteneixeba a Hongría) y muerto o 31 de chulio de 1886 en a ciudat de Bayreuth, en o reino de Bavera (hue rechión de Bavera, Alemanya).

Franz Lizst ye o pai d'a tecnica pianistica moderna. Con a suya persona naixioron a musica impresionista ta o piano, o piano orquestal y o piano literario.

Chunto a Frédéric Chopin ye o iniciador d'una saga de compositors: Revel, Rachmaninov u Scriabin.

## Obras
## Filmografía
* 1960: En a cinta *[[Song without end]]* de Charles Vidor, o papel de *Franz Lizst* yera interpretato por l'actor Dirk Bogarde.
* 1975: En a cinta *[[Lisztomania]]*, de Ken Russell, o papel de *Franz Lizst* yera interpretato por Roger Daltrey.

## Vinclos externos

*   Ampla selección de partituras con a suya obra cuasi en a suya totalidat (368 partituras).
*  musicologie.org Biografía, catalogo d'a suya obra, bibliografía, discografía, iconografía, documentos y partituras.
*  gallica.bnf.fr Iconografía.
Bispe

O **bispe** (d'o latín *< EPISCOPU*) ye un cargo d'a hierarquía d'as ilesias cristianas. Un sacerdot ye ordenato bispe y li se atorga una diocesi sobre la que tien poder. Depende dreitament de Roma y de lo Papa, encara que ye baixo a influencia d'os cardenals. O Papa ye bispe de Roma.

Requisitos pa estar esleito bispe son:
* Firmeza en a fe.
* Buenos costumbres.
* Tener més de 35 anyos.
* Conoiximiento y aptituz pa o cargo.
* Estar licenciato en Teolochía
* Estar sacerdote por lo menos 5 anyatas.

Os suyos simbols son:
* A **[[mitra]]**
* L' **[[aniello pastoral]]**: como simbolo d'a suya unión con a Ilesia. Lis ne colocan en a ceremonia de consagración bispal.
* O **[[baculo pastoral]]**: una gayata como simbolo de pastor d'o pueblo cristiano.

## Referencias

## Vinclos externos
Cluj-Napoca

**Cluj-Napoca** ye una ciudat rumana, capital d'a provincia de Cluj, y considerata capital de Transilvania, sobre tot en o periodo de dominación austrohongara.

Ye a seu d'a segunda ciudat universitaria en importancia de Rumanía, dimpués d'a ciudat universitaria de Bucarest y ye amás a mas a mayor universidat d'o país, a universidat Babeş-Bólyai.

## Cheografía
Situata a 410 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a suya superficie ye de 165,2 km², con una población de 309.300 habitants (ye a tercera ciudat d'o país) y una densidat de 1.872 hab./km².

A ciudat ye trescruzata por o río Someş (*Szamos* en hongaro).

## Toponimia
En rumano ye *Cluj*, en hongaro ye *Kolozsvár*, en alemán ye *Klausenburg*. O epiteto *Napoca* ye por a identificación que fan con o castro daco dito asinas, igual que se diz *Vitoria-Gasteiz* en o País Basco.

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés

* Seu catolica, que ye a mayor d'o país.
* Casa de Matías Corvín.
* Palacio Bánffy, d'o sieglo XVIII, d'estilo barroco.
* O suyo chardín botanico.

## Ciudaz achirmanadas
*  Caracas
*  Colonia
*  Atenas
*  Be'er Sheva
*  Pécs
*  Zagreb
*  Zhengzhou
*  Montevideo
* 2000:  São Paulo (Brasil).

## Vinclos externos

*  Pachina web municipal.

## Referencias
GR 19

O **GR 19** u tamién conoixito como **Senders de Sobrarbe** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón.

Trescruza o Sobrarbe de norte ta sud, salindo-ne d'os piez d'a Lardana, en os praus de Viadors. Baixa por o curso d'o Cinqueta, por a val de Chistau dica plegar ta la Cinca. Baixando ya por a val d'iste río, pasa chunto a la Penya Montanyesa, L'Ainsa y dimpués por A Fueva, en plegando ta Muro de Roda, a on que remata.

Pasa por as siguients localidaz:

Viadors - Chistén - Serveto - Salinas - Tella - La Infortunada - Hespital de Tella - A Espunya - Araguás - O Pueyo d'Araguás - L'Aínsa - Griebal - Muro de Roda (GR 1).

Variant GR 19.1: Sin - Bielsa - Tella.

## Vinclos externos
*  Información d'a parti aragonesa en a FAM.
GR 45

O **GR 45** u tamién conoixito como **Senders d'o Semontano** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón.

Os Senders d'o Semontano recorren dende as sierras exteriors d'o Pireneu a lo norte dica la tierra baixa en o sud, secano d'antis mas y hue regano gracias a lo entibo de lo Grau y a canal d'a Cinca, pasando tamién por as tierras d'o Vero, eixe d'a comarca.

Pasa por as siguients localidaz:

Biarche (GR 1) - Abiego - Ascellas - Ponzano - Barbunyals - A Luenga - A Perdiguera - Berbegal - Ilche - Permisán - Fornillos - Santuario de Nuestra Sinyora d'o Pueyo (PR-HU 71) - Balbastro (GR 17) - Burceat - Creixenzán (PR-HU 72) - Costeán (PR-HU 72 y GR 17) - Enate - Estada - Estadilla - Olvena (PR-HU 73 y 76) - Lo Grau (GR 17) - Nabal (GR 1 y PR-HU 72) - Colungo (GR 1).

## Vinclos externos
*  Información d'a parti aragonesa en a FAM
Trucador

Un **trucador**, **clamador**, **baldorro** u **aldaba** ye una pieza de metal que tienen bellas puertas antigas ta trucar, fendo golpes a l'alto d'una punta clavada en a fusta.

## Historia

Os primers trucos d'a Edat Meya se conoix que yeran chicoz martiellos de metal penchatos per afuera d'as puertas. A forma mes tipica ta ixes yera la d'una armiella de fierro en chunto con una gargoleta de bronce. S'heba de trucar con éls a l'alto d'a testa d'una punta prou gran que teneba per función de privar que se malmetese la puerta. A mes, a sobén feban d'estibadors ta la puerta y en muitas ilesias, per como os pelegrins éls feban ir cuan pidolaban, prencipioron a tener significatos relacionatos con a hespitalidat y bellas obligacions catolicas.

En Espanya se troba muitos eixemplos de trucos en casas de sinyors y en ilesias, estando muitos d'éls elementos de gran valura artistica. A forma mes antiga ye ixa mentada d'una armiella puesta per baixo d'una gargola u semellant, a sobén un lión u grifo, que trucan a l'alto d'una punta puesta drento d'a puerta d'a cual només en amaneix lo tozuel que ha de fer o sonito caracteristico cuan se la fa picar. D'ixa traza se priva de fer-le garra mal a la madera d'a puerta.

## Notas


## Referencias
Tierra plana

**Tierra plana** ye como se diz en aragonés a la Depresión d'Ebro en oposición a los Pireneus.

Por eixemplo, en o romance de Marichuana se diz *dend'os altos Pireneus me'n baixé ta Tierra Plana*.

Manimenos en as vals mes alteras d'o Pireneu axial pueden aplicar tamién este termin a lo cabo mes baixo d'o fondón d'a val u a zonas d'os Prepireneus.
GR 24

O **GR 24** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón.

Entre os ecosistemas por que pasa iste sendero cal destacar a lacuna de Gallocanta, puesto important de paso d'aus migratorias y un d'os humedals mas importants d'Europa. Atros ecosistemas intresants d'a zona son as Foces d'o río Piedra u a Paramera de Blancas, declarata Aria Important ta las Aus Europeas.

Se troban tamién en istas tierras chacimientos arqueolochicos celtibers como lo de Berrueco y importants fortalezas medievals como a de Daroca u o castiello de Peracens.

Pasa por as siguients localidaz:

L'Aldeyuela de Tiestos - Torralba de los Fraires (PR-Z 19 y PR-Z 21) - Las Cuerlas (PR-Z 18) - Bello (PR-Z 21) - Torralba de los Sisons (PR-TE 16 y PR-Z 18) - Blancas - Pozuel - Uellos Negros - Villar d'el Salz - Peracens (PR-TE 4).

## Vinclos externos
*  Información en a ''Federación Aragonesa de Montañismo'' (FAM).
GR 23

O **GR 23** u **Senders de Litera** ye un sendero de gran recorrito d'Aragón. Recorre Litera de nord-ueste ta sud-este.

Pasa por as siguients localidaz:

Balsa Frechina (cruce GR 18) - Alins - Calasanz - Peralta de la Sal - La Mora - Nachán - Valdellou - Castillón Roi - Albelda.

## Bibliografía
* Senderos de Aragón Ed. Prames, 2ª edición 2004 ISBN 84-8321-160-2
Castiello de Mont Aragón

O **castiello de Mont Aragón** ye un castiello que se troba en o municipio de Quicena, en a provincia de Uesca.

Estratechicament construyito en 1085 por Sancho III d'Aragón ta duyar en a conquiesta de Wasqa a la Taifa de Zaragoza, o castiello fue establito en 1085. Cumplito l'obchectivo en 1095 dimpués d'un seche estió un d'os monesterios mas ricos y poderosos mientres a Edat Meya, y i apedecoron os restos mortals de Sancho III d'Aragón y d'Alifonso I d'Aragón dica que los tresladoron a lo monesterio de Sant Chuan d'a Penya y dimpués a lo monesterio de Sant Pero lo Viello de Uesca.

Ye mencionato amplament en textos medievals:

## Lienda
Cualques nueiz se pueden sentir o canto d'os monches ya desapareixitos.

## Referencias

## Vinclos externos
Islas Anglonormandas

As **islas Anglonormandas**, **islas d'a Canal** u **islas d'a Canal d'a Manga** (en normando *Îles d'la Manche*; en francés *Îles Anglo-normandes*; en anglés *Channel Islands*) son un archipelago u conchunto d'islas en o canal d'a Manga a l'ueste d'a peninsula normanda d'o Cotentin; yeran a parte insular d'a provincia historica de Normandía, y yeran clamadas tamién **[[archipelago]] normando**.

As islas penden d'a Corona britanica, anque no fan parte d'o Reino Uniu: se troban sota a sobiranía d'o duque de Normandía, un títol personal d'a monarquía anglesa dende a conquiesta normanda d'Anglaterra por Guillermo o Conqueridor dimpués d'a batalla de Hastings en 1066. Iste estatuto especial fa que por a suya autonomía as islas no fesen parte d'a Unión Europea mientres que lo Reino Uniu en feba parte, con anterioridat a lo *[[brexit]]*.

## Vinclos externos

* Pachina oficial de Jersey.
* Pachina oficial de Guernesey.
* Pachina oficial d'Aurigny.
* A ocupación d'as islas en a Segunda Guerra Mundial por a *[[Wehrmacht]]*.
Unidaz de mesura aragonesas

As **unidaz de mesura aragonesas**, mas conoixitas tradicionalment como **mesuras** (u actualment **midas**) son as unidaz que se feban servir ta amesurar as diferents magnituz en Aragón antes d'a creyación d'o sistema metrico decimal y que encara s'emplegan a vegatas en bellas actividaz rurals.

## Historia
As unidaz de mesura aragonesas son o resultau d'un largo proceso historico con cuantas influencias y herencios, prencipalment romanas, arabes y francas.
En 1553 as Corz de Monzón imposan a implantación d'o sistema metrolochico d'a ciudat de Zaragoza en tot Aragón con excepción d'as Comunidaz de Teruel y d'Albarracín.
En 1849 s'introduz o sistema metrico decimal en Espanya que dentró oficialment en vigor l'1 de chulio de 1880. As unidaz de mesura aragonesas cayioron en desuso subsistindo manimenos en cualques redoladas y oficios.

## Unidaz de longaria

## Unidaz de masa

## Unidaz de cabida ta liquidos
Se feban servir as mesmas midas que ta la masa, amás s'emplegaba tamién l'arrobeta ta l'aceite y nietro, cantaro y charro, que encara s'emplegan, ta lo vin.

## Unidaz de cabida t'aridos

## Unidaz de superficie

Atra unidat de superficie ye a chunta (bels 2.700 m²) que ye a superficie que se puet arar con una chunta de dos bueis en una chornata de treballo.

## Referencias

## Bibliografía
*  Nagore, Francho. *Gramatica de la Lengua Aragonesa*. Editorial Mira Editores ISBN 84-86778-16-6.
*  Lara Izquierdo, Pablo. *Sistema aragonés de pesas y medidas. La metrología histórica aragonesa y sus relaciones con la castellana*. Guara editorial, Zaragoza 1984.
Museu Ángel Orensanz y Artes de Sarrablo

O **Museu Ángel Orensanz y Artes de Sarrablo** ye una institución artistica de caracter etnolochico situata en Samianigo Baixo, en a provincia de Uesca.

A seu se troba en *Casa Batanero*, tipico edificio altoaragonés d'o sieglo XIX. O museu s'inaguró en 1979 gracias a la colaboración entre l*'[[Asociación Amigos de Sarrablo]]*, o escultor Ángel Orensanz y o Concello de Samianigo.

A casa-museu de 680 m² tien tres plantas:
* Baixa: trastes y cambras d'una casa pirenenca; ferrería, corral, telar, bodega, forno.
* Primera: cocina, fogaril, recibidor, dormitorio, textil
* Segunda: Sala d'o diaplerón Pedrón, sala d'Ángel Orensanz

Tamién s'ha ito enamplando la casa con atras seccions en as diferents plantas:
* Baixa: Arquitectura popular
* Primera: biblioteca, relichiosidat popular
* Segunda: ciclo d'a vida, ilesias de Sarrablo, debuixo etnolochico de Julio Gavín

A ormino se i fan tamién exposicions, charratas y trobatas artisticas, y a mas o museu se fa servir como de centro d'estudeos y investigación.

## Bibliografía
* Óscar Latas Alegre, *Guía del Museo Ángel Orensanz y artes de Serrablo*. Ayto. de Samianigo, Instituto de Estudios Altoaragoneneses, Uesca 1998.

## Referencias
*  Museu de Artes Populars de Sarrablo
*  Museus d'Aragón
*  Sistema de museus
*  Val de Tena
*  O Pireneu en Internet
Autopista d'o Nord-este

L**'Autopista d'o Nord-este** u **AP-2** ye una autopista que ye a continación de l'A-2 y que s'estendilla entre Alfacharín y El Vendrell. Prencipia en o enlace 340 de l'A-2 y remata en l'AP-7. O trampo entre Zaragoza y Alfacharín yera parti antis mas d'ista autopista y yera libre de peache, pero con o cambio de denominación d'autopistas y autovías de 2003 agora ye parti de l'A-2. O trampo situato entre El Vendrell y Martorell fa servir o trazato de l'AP-7 dica que s'endreza ta Barcelona rematando en l'acceso B-23. L'autopista se construyió entre 1974 y 1979 y actualment ye una important vía de comunicación entre Madrit y o País Basco con Catalunya. Antis d'o cambio de nombres d'autovías y autopistas se deciba **A-2**.

A empresa concesionaria de l'autopista ye *[[Autopistas Concesionaria Española, S.A.]]* (*A.C.E.S.A.*).

## Arias de servicio
L'AP-2 tien nueu arias de servicio:

* Pina d'Ebro
* Os Monegros
* Fraga
* Leida
* Les Garrigues
* Montblanc
* Alto Campo
* Alto Penedés
* Baixo Llobregat
Cafiz

O **cafiz** (de l'arabe hispanico *qafîz*) u a **cafizada** ye una unidat aragonesa de mesura d'aridos y de superficies.

A equivalencia ta la mesura d'aridos ye de 179 litros y 5.721 m² ta superficies.

En Castiella un *cahíz* ye una unidat de mesura d'aridos con una valura de 660 litros.

## Referencias
Ronald David Laing

**Ronald David Laing**, naixiu lo 7 d'octubre de 1927 de Glasgow (Escocia) y muerto lo 23 d'agosto de 1989 en Sant Tropetz (Var, Occitania) por un infarto de miocardio, estió un psiquiatra escocés que escribió sobre malautías mentaks, especialment a psicosi.

Lang ye conoixiu por as suyas teorías sobre as causas d'as perturbacions mentals. A suya teoría sobre os pais "esquizochenos" yera a contraman de l'ortodoxia psiquiatrica d'o suyo tiempo. A sobén l'asocioron con o movimiento  antipsiquiatrico, anque refusó ixa etiqueta.

## Bibliografía (selección)
* 1960: *The Divided Self: An Existential Study in Sanity y Madness*. Harmondsworth: Penguin.
* 1964: *Sanity, Madness y the Family*. Londres: Penguin Books, (con Aaron Esterson).
* 1964: *Reason y Violence: A Decade of Sartre's Philosophy*. (2nda ed.) Londres: Tavistock Publications Ltd. (con D.G. Cooper)
* 1966: *Interpersonal Perception: A Theory y a Method of Research*. Londres: Tavistock, (con H. Phillipson y A.R. Lee)
* 1967: *The Politics of Experience y the Bird of Paradise*. Harmondsworth: Penguin.
* 1969: *Self y Others*. (2nd ed.) Londres: Penguin Books.
* 1970: *Knots*. Londres: Penguin.
* 1971: *The Politics of the Family y Other Essays*. Londres: Tavistock Publications.
* 1976: *Do You Love Me? An Entertainment in Conversation y Verse* New York: Pantheon Books.
* 1976: *Sonnets*. Londres: Michael Joseph.
* 1976: *The Facts of Life*. Londres: Penguin.
* 1977: *Conversations with Adam y Natasha*. Nueva York: Pantheon.
* 1982: *The Voice of Experience: Experience, Science y Psychiatry*. Harmondsworth: Penguin.
* 1985: *Wisdom, Madness y Folly: The Making of a Psychiatrist 1927-1957*. Londres: Macmillan.
* 1995: B. Mullan: *Mad to be Normal: Conversations with R.D. Laing*. Londres: Free Association Books.

## Vinclos externos
* The International R.D. Laing Institute (Suiza).
* The Society for Laingian Studies.
Z-32

**Z-32** ye a denominación de l'autovía espanyola A-68 en o tramo aragonés comprendito entre o punto kilometrico 246 (o forcallo con l*'Autopista Basco-Aragonesa*, AP-68, en Monzalbarba) y o punto kilometrico 250 (o prencipio d'a variant d'Utevo-Casetas d'a *Carretera de Logronyo*).

L'obchectivo d'ista chicota vía yera de reducir a gran cantidat d'accidents que bi heba en la antiga *Carretera de Logronyo* (autual N-232), en a dentrata de Zaragoza.

## Se veiga tamién
*Z-30
*Z-40
Concilios de Zaragoza

**[[Concilio]]s** u **[[sinodo]]s** en Zaragoza se'n conoixen tres:
*O **[[Primer Concilio de Zaragoza]]** se desembolicó en l'anyo 380 con l'asistencia de bispes d'a peninsula Iberica y d'Aquitania tenendo como eixe central a condena d'o Priscilianismo.
*O **[[Segundo Concilio de Zaragoza]]** en l'anyo 592, solucionó problemas practicos d'a recient conversión d'os visigodos dende l'Arrianismo.
*O **[[Tercer Concilio de Zaragoza]]** en 691, resultó en cinco cánons de disciplina. Estió o solo de ran nacional que no se celebró en Toledo.
Vila-rodona

**Vila-rodona** (*Vila-rodona* en catalán y oficialment, *Villarrodona* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls, en a provincia de Tarragona.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 33,11 km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Vila-rodona ye situato a l'este d'a comarca d'Alto Campo, en a mesma muga con a comarca d'o Baixo Penedés, y a l'este d'a sierra d'o Montmell.

Ye situato a 254 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

O termin municipal de Vila-rodona muga con os termins d'Alió (a o sud-ueste), Montferri (a o sud), Aiguamúrcia (a o norte), El Pla de Santa Maria (a o nord-ueste), Bràfim (a o sud), Rodonyà (a o sud) y El Montmell (a l'este, en o Baixo Penedés. En o suyo termin bi ha os lugars d'El Mas d'en Bosc y Vilardida.

## Historia
En o termin de Vila-rodona, bi ha chacimientos arqueolochicos d'a Edat de Bronce, sepulcres neoliticos y restos d'ibers y romanos.

A primera cita documental d'o lugar ye en 959, con o nombre de *Villa Rotunda*, y perteneixeba a o bispato de Barcelona.

En as Guerras Carlistas, os carlistas se refuchioron en o castiello ta luitar con os liberals.

## Economía
A economía de Vila-rodona ye basata en l'agicultura de secano (vinya, olivera, almendrera y abellanera).

Tamién bi ha ganadería (tocins y uellas) y avicultura.

## Demografía

 	 	
## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
*Columbario romano, que s'empregaba ta depositar as cenisas d'os difuntos.
*O castiello de Vila-rodona, con  suya torre de l'homenache, de planta cuadrata.
*Os restos d'o Convento d'as Dolors, en l'arrabal de Vila-rodona, con o suyo abside circular, d'o sieglo XVII.
* Ilesia parroquial de Santa María, d'estilo barroco.

## Museus
* Museu municipal.

## Fiestas
*20 de chinero, Sant Sabastián.
*10 d'agosto, Sant Lorién.

## Fillos ilustres
*Ramon Maria Calderé i Rey, futbolista.

## Vinclos externos
* Pachina web municipal.
*  Vila-rodona en ''AltCamp.info''.
* Información en  pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
* O Conbento d'os Dolors, en ''Monestirs de Catalunya''.
* O columbario de Vila-rodona.

## Referencias
Arroba

:*Iste articlo ye sobre a *'unidat de masa**. ta atros usos se veiga [[arroba (desambigación)]]''

L' **arroba** (de l'[[Idioma arabe|arabe]] ''rub'') u **roba** ye una [[Unidaz de mesura aragonesas|unidat aragonesa de mesura]] de [[masa]]. A suya equivalencia en o [[sistema metrico decimal]] d'o [[Sistema Internacional d'Unidaz]] ye de 12,6 [[Kilogramo|kg]] (12,5&nbsp;kg seguntes bellas fuents), y equivale tamién a 36 libras.

L'arroba s'emplegaba tamién en atros reinos ibericos y suyas posesions, pero yeran muit diferents. En [[Castiella]] equivaleba a 25 libras (11,502&nbsp;kg), en [[Catalunya]] a 26 libras (10,4&nbsp;kg) y en [[Portugal]] a 32 libras (14,688&nbsp;kg).

En a [[Peninsula Iberica]] y en bels países de [[America Latina|Latinamerica]] encara s'emplega l'arroba en bellas actividaz rurals, con diferents equivalencias. En o [[País Valenciano]] equivale a bels 13&nbsp;kg. En [[Perú]], [[Bolivia]] y en belatros países equivale a 11,5&nbsp;kg. En Portugal y [[Brasil]] l**arroba metrica'' emplegata hue equivale a 15,0&nbsp;kg.

## Referencias
Roba

**Roba** puet estar

*Una **unidat de masa aragonesa**. Se veiga a roba.
*Una **pieza textil** emplegada pa versit-se. Se veiga roba.
Autovía Uesca-Leida

L**'autovía Uesca-Leida** (u **A-22**) ye una autovía aragonesa que prencipia en Uesca, dende l'A-23, s'endreza enta Leida y, dimpués de 110 kilometros, remata connectando con l'A-2, l'AP-2, l'A-14 y l'A-27.

Dende l'1 d'octubre de 2025, ye ubierta ta lo trafico toda l'autovía, con l'ubertura d'o trampo de 12 kilometros Sietemo-Uesca, unindo asinas de camín toda la provincia.

## Historia
L'autovía estió incluyida en o PIT 2000-2007 d'o Partido Popular, pero a obra acumuló un gran retraso y en l'anyo 2004, en a mayoría d'os trampos ni mesmo bi heba encara prochecto de construcción. L'unico trampo con a obra licitada, a variant de Monzón, n'estió lo 13 de marzo d'ixe anyo. Dimpués d'o cambio de gubierno, s'incluyó en o PEIT 2005-2020 per o Partido Socialista Obrero Español. Dende alavez s'ha accelerau prou o ritmo de licitacions. O subtrampo Uesca-Sietemo, por a suya cercanía a lo Castiello de Mont Aragón y por haber-se produciu un fuerte debate social y politico entre los concellos de Quicena y Uesca sobre lo corredor triau ta l'autovía en ixa zona, se segregó de l'estudio informativo y d'a DIA correspondient, por o que s'ha retrasau muito la suya tramitación administrativa y ha estau lo zaguero en executar-se. Se preveyeba que l'autovía estase en servicio en 2012, pero os reachustes presupuestarios de chulio de 2010 y posteriors ficioron imposible que dica octubre de 2025 no s'ubrise l'ultimo trampo de l'autovía, dimpués de 4 anyos de retraso en a suya execución.

O Ministerio de Fomento ha posau en servicio poquet a poquet a resta d'os subtrampos de l'A-22: os 12 primers kilometros correspondioron a la variant de Monzón que dentró en servicio lo 22 de chulio de 2008. Posteriorment, o 30 de chinero de 2009 s'ubró lo trampo, con una longaria de 10,6 km, entre Ponzano y lo Pueyo de Balbastro.

#### As obras d'o trampo Sietemo-Uesca
8 kilometros han estau protagonistas d'una gran polemica con o Ministerio de Transportes mientres os zaguers anyos, en estar os que deseparan a localidat altoaragonesa de Sietemo d'a capital d'a provincia. Facioron falta anyos d'aspera ta que l'organismo estatal firmase lo contrato licitau anteriorment con a constructora aragonesa Vidal y la catalana Copcisa ta fer lo que a la fin serían 12,8 kilometros, en os cuals s'unirían definitivamente as autovías A-22 y A-23 en dirección a Zaragoza y Chaca. Ixa firma se publicó en o *[[Boletín Oficial del Estado]]* lo 30 de chunio de 2018.

Dimpués d'anyos d'aspera, a la fin as obras d'o zaguero trampo que faltaba ta construyir d'ista infrastructura aragoneso-catalana prencipioron o 28 d'agosto de 2018 con un presupuesto de 46,77 millons d'euros. A inauguración d'iste zaguer trampo se celebró l'1 d'octubre de 2025, con a presencia d'o ministro de Transportes Óscar Puente.

## Trampos


 


## Referencias
Autovía Daroca-Burgos

L**'Autovía Daroca-Burgos** u **A-24** será una autovía d'o rete de carreteras d'o estau, que unirá o País Valenciano con o norte de Castiella.

Nomás un trampo d'ista autovía s'ha incluyiu en o PEIT, ye o trampo situau en a provincia de Zaragoza, entre Calatayú - Daroca y l'A-23 (Autovía Mudéchar). Iste trampo de bels 45&nbsp;km encara ye en fase de tramitación.
Val de Cebro

**Val de Cebro** (*Valdecebro* en castellano) ye un barrio rural de la ciudat de Teruel.

## Toponimia
Prene nombre de lo encebro, un equido salvache que viviba en l'este d'Espanya que beluns identifican con lo extinto *[[Equus hydruntinus]]* y belatros con lo caballo sorrayano de Portugal.

En lo *[[Libro del Reparo del General]]* de 1489-1491 s'escribe *Valdenzebro*.

Bi ha microtoponimos intresants como *Los Cajigares*, on i heba un caixicar, que puet corresponder a lo toponimo documental de lo sieglo XV *Caxigar de Valdezebro*, y *La Covatilla*, que puet corresponder a lo toponimo documental de lo sieglo XV *La Covatiella del Caxigar*.

## Historia
En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el Campo de Sarrión,  adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.
Villespesa

**Villespesa** (*Villaespesa* en castellano) ye un barrio rural aragonés de la ciudat de Teruel, en la comarca de la Comunidat de Teruel y provincia de Teruel.

A suya población ye de 333 habitants (1999).
 
## Toponimia
En las Cronicas de los Chueces de Teruel se cuaternan las formas *Villespesa* y *Vilespesa*.

En la redolata de Villespesa pero sin salir de lo termin municipal de Teruel mos trobamos microtoponimos intresants como *La Muela de los [[Horao]]s*, tamién escrita *Muela de los Horados*, talment castellanización de *los [[forato|forado]]s*, *Alto el Royo*, *Abejuela*, *La Muela* y *Almajales*, talment castellanización de *[[Almarchal]]s*. Ye intresant tamién a *Masía de la Mategüeta* u *Matehueta*, con o diminutivo aragonés -eta d'o femenín *Mateua* de l'antroponimo "Mateu".

## Cheografía
Villespesa ye situato a 872 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 9 km de Teruel, a capital d'o suyo municipio, comarca y provincia.

## Molimentos
*Ilesia d'o Salvador, edificio modernista de principios d'o sieglo XX, obra de l'arquitecto catalán Pablo Monguió Segura. L'edificio ye protechito legalment dende 2002 con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Referencias
Campiello (Teruel)

:*Este articlo tracta sobre lo lugar [[Provincia de Teruel|teruelano]] de  *'Campiello**, pa atros emplegos se veiga [[Campiello (desambigación)]].''


**Campiello*' (*El Campillo* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[barrio rural]] de la [[ciudaz d'Aragón|ciudat]] de [[Teruel]].

== Toponimia ==
Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] *Campiello'' ye transparent en aragonés y formau a partir de la radiz campo y lo sufixo -iello. Una de las primeras referencias de Campiello ye la concordia entre lo bispe de Zaragoza Hugo de Mataplana y atros cargos de Teruel sobre unas decimas, escrita lo 10 de chinero de 1293 en latín medieval:

## Historia
En o sieglo XIV feba part d'a seixma d'el Campo de Cella, adintro d'a comunidat d'aldeyas de Teruel.

## Referencias
Castralbo

**Castralbo** (*Castralvo* en castellano) ye un barrio rural de la ciudat de Teruel, en la comarca de Comunidat de Teruel y provincia de Teruel.

La suya población ye de 270 habitants (2012).
 
## Toponimia
Puet venir de *Castrum* ("castiello", "fortaleza") y *album* ("blanco"). L'adchectivo "albo" indica seguntes Agustín Ventura Conejero que ye un toponimo anterior a la reconquiesta.

## Cheografía
Ye situato a 994 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 4 km de Teruel.

## Historia
Adintro de la comunidat d'aldeyas de Teruel, Castralbo feba part de la seixma d'el Campo de Cella por lo menos dende 1309. Manimenos, no presenta continuidat territorial con lo nuclio d'esta seixma y se suposa que perteneixió enantes a la seixma d'el Campo de Sarrión como atras aldeyas sudorientals dica que la creyación de la seixma d'el Campo de Visiedo con aldeyas de la seixma d'el Campo de Cella obligó a reorganizar las seixmas fendo pasar por compensación cuatro aldeyas de la comarca de la sierra de Camarena (Aldeyuela, Camarena, Castralbo y Cubla), dende la seixma de Sarrión a la de Cella.

En 1488 y 1495 yera en la sobrecullida de Mont Albán. En 1646 yera una localidat de la vereda de Mont Albán. Entre 1711 y 1833 yera en lo correchimiento de Teruel. Teneba la categoría d'aldeya por lo menos dica 1711, pero en 1785 ya teneba la categoría de lugar, tenendo concello en 1834. Yera en lo partiu chudicial de Teruel.

En la Edat Meya en Castralbo bi heba vinyers produciban un de los vins mes apreciaus de la Comunidat de Teruel. Por lo que pareix la productividat cayó por lo enfridamiento de lo clima dimpués de la Edat Meya (Chicota Edat de Chelo).

## Referencias