open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verbos frecuentativos en aragonés

Os **verbos frecuentativos en aragonés** indican accions que se repiten u iterativas. Muitos d'os verbos frecuentativos presentan a terminación en *-iar* u en *-eyar*. En aragonés tamién bi ha verbos frecuentativos remataus en -car u -gar y en *[[verbos remataus en -tar|-tar]]* y *[[verbos remataus en -lar|-lar]]*.

## Verbos frecuentativos en ''-iar'' u ''-eyar''

A terminación *-iar* deriva d'o latín -IDIARE. A forma *-eyar* ye a evolución lochica de -IDIARE por a fonetica aragonesa y d'atras luengas romances, como *[[rayo]]* de *RADIO*, pero no ye a mes frecuent. A terminación *-iar* ya se troba en beluns d'os primers textos escritos en romanz navarro-aragonés, y se puet trobar en atros textos medievals coexistindo con formas en *-eyar* y *-ear*.

Talment por perder-se a epentesi antihiatica tamién s'haiga produciu un retacule d'as formar en *-eyar* d'os verbos frecuentativos a favor d'as formas en *-iar*.

A forma en *-iar* ye a mes extendillada en aragonés, y tamién se troba en castellano d'Aragón, que ha heredau a tendencia antihiatica de l'aragonés.

### Sustantivos derivaus
Os substantivos verbals que derivan d'os verbos frecuentativos rematan en *[[sufixo -eyo|-eyo]]*. Manimenos s'ha de fer notar que a -y- intervocalica en este y atros casos aragonés ye suave y no se pronuncia d'igual traza que en as luengas circunvecinas castellano y catalán. Adaptacions dende o castellano de palabras que derivan de verbos castellanos en *-ear* se pueden adaptar correctament en aragonés con -eyo: *[[seseyo]]*, *[[ceceyo]]*, etcetera.

## Verbos frecuentativos en ''-gar'' y ''-car''

Os verbos en *-icar*, *-ecar* y *-ucar* pueden tener un matiz despectivo que s'anyade a la valura frecuentativa. En cualques variants d'aragonés como o benasqués beluns d'estos verbos se pueden presentar como *-egar*.
**Arrocegar*.
**Chemecar*.
**Esbelegar*.
**Esberrecar*.
**Esgramucar*/*Esbramucar*/*Esbramegar*.
**Esperrecar*.
**Estosegar*.

### Substantivos derivaus
Son substantivos derivaus de verbos en *-gar* u *-car*:
**[[Chemeco]]*/*[[chomeco]]*.
**[[Perreque]]*.

## Doble frecuentatividat
En relación a estos verbos y os anteriors bi ha un infixo verbal *-uc-* que se situa entre a radiz y o sufixo verbal *-iar*:
**Barduquiar*.
**Minchuquiar*.
**Manuquiar*.
**Esmenuquiar*.
**Barducaliar*.

## Referencias

## Se veiga tamién
*Sufixos verbals en francés.
Helmut Schmidt

**Helmut Heinrich Waldemar Schmidt** (pronunciato en alemán ), naixito d'Hamburgo (Imperio Alemán) o 23 d'aviento de 1918 y muerto en Hamburgo (Alemanya) o 23 de noviembre de 2015, estió un politico y economista alemán, militant d'o *[[Sozialdemokratische Partei Deutschlands]]*, qui estió cuantas vegatas ministro en os Gubiernos de Willy Brandt en zaguerías d'os anyos 1960 y primerías d'os anyos 1970, y a qui succedió como Canceller d'Alemanya o 16 de mayo de 1974, continando en o cargo dica l'1 d'octubre de 1982.

## Vinclos externos
Luisa Larraga Cacho

**María Luisa Larraga Cacho**, (Zaragoza, 10 d'aviento de 1970) ye una atleta aragonesa especializata en cursas de fundo y medio fundo. Fue internacional con o equipo nacional espanyol 31 vegatas dende l'anyo 1996 dica o 2006. Tien en l'actualidat os récords d'Aragón de 3.000, 5.000, 10.000 m lisos, 1/2 maratón y maratón. Os suyos equipos estioron o CN Helios (1988-1992) o New Balance AC (1994-1996), o Adidas RT (1997-2003), o Puma Chapín de Jerez en o 2004, At. Olímpo (2005-2008) y o Scorpio-71 dende 2009 dica l'actualidat.

Entre as suyas clasificacions destacan a victoria d'a maratón de Valencia y a medalla de bronce por equipos en o Campionato d'o Mundo de Meya Maratón en a suya edición de 1998 con l'equipo d'Espanya.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Dentrada en a GEA (''Gran Enciclopedia Aragonesa'').
*  Perfil en a pachina web d'a RFEA.
Río Ixuez

O **río Ixuez** ye un río aragonés, afluent d'o río Aragón, que tien o suyo naixedero en A Espata (val d'a Garcipollera), a 2.197 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. Dende o suyo naixedero, en bel meyo d'os Pireneus, marcha enta o sud, pasando a o canto d'a ilesia de Santa María d'Iguacel y a o piet d'os despoblatos de Larrosa y Acín, a on cambea o suyo sentito de marcha enta l'ueste, pasando a o canto de Villanoviella y Bescós de Garcipollera, dica desauguar en o río Aragón en termin municipal de Castiello de Chaca, chunto a l'ermita de Santa Chuliana de Garcipollera.

## Hidronimia
O hidronimo *Ixuez* ye actualment castellanizau como *Ihuez*, pero dica o sieglo XIX encara se podeba documentar como *Ixuez*. S'escribe *Isuez* u *Ijuez* en o "*[[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar]]*" de Pascual Madoz (1846-1850). En o mapa d'Aragón de Tomás Fermín de Lezaun (1777) figura como *Ychuez*, pero talment por a gran influencia ortografica d'o francés en tiempos d'a Ilustración. En o "*[[Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)]]*" de João Batista Labanha s'escribe *río de Garcipollera*.

## Referencias
Afluent

Un **afluent** u **afluyent** ye un río, torrent, rambla u barranco que aboca as suyas auguas en un atro de mes important. Un afluent no leva augua dreitament ta un laco, mar u oceano. Os afluents y a corrient principal drenan a superficie d'a cuenca hidrografica u as auguas sotorronas levando-sen l'augua enta atra corrient important d'augua u enta la mar.

Os afluents d'un río se clasifican en afluents por a dreitas y afluents por a ezquierda, seguntes en que marguin d'o río son cuan plegan visto en sentito d'a corrient, auguas enta baixo.

A confluencia entre dos u mas cursos d'augua se diz forcallo y d'atras trazas. En o terreno entre os dos cursos d'augua a man d'o forcallo puet tener una denominación toponimica de "Tramasaguas" (*Inter Ambas Aquae* en latín).

## Referencias
Almonacid (desambigación)

**Almonacid** provién de l'arabe *Al Monastir*, arabización d'o latín *Monasteriu*, equivale a l'aragonés "Almonecir", y puet estar:
***[[Valdesaz de los Oteros|Almonacid]]**, antigo nombre de Valdesaz de los Oteros, lugar de Pajares de los Oteros, municipio d'a provincia de Leyón. 
***[[Almonacid de la Cuba]]**, nombre castellano d'Almonecir de la Cuba, municipio d'a provincia de Zaragoza.
***[[Almonacid de la Sierra]]**, nombre castellano d'Almonecir de la Sierra, municipio d'a provincia de Zaragoza.
***[[Almonacid del Marquesado]]**, municipio d'a provincia de Cuenca.
***[[Almonacid de Toledo]]**, municipio d'a provincia de Toledo.
***[[Almonacid de Zorita]]**, municipio d'a provincia de Guadalachara.
***[[Vall de Almonacid]]**, nombre castellano de Val d'Almonecir, municipio d'a provincia de Castellón. 
***[[Algimia de Almonacid]]**, nombre castellano d'Alchimia d'Almonecir, municipio d'a provincia de Castellón .
***[[Castillo de Almonacid]]**, castiello que bi ha en Val d'Almonecir (Castellón).

## Veyer tamién
*Almonecir (desambigación)
Areny (desambigación)

**Areny** (en plural **Arenys**), significa "terreno formau por arena" (cognato catalán de l'aragonés "Arinyo"). Puet estar:

* Areny de Noguera, un municipio de Ribagorça.
* Arenys d'Empordà, una entidat de población d'o municipio de Garrigàs.
* Arenys de Lledó, un municipio d'o Matarranya.
* Arenys de Mar, un municipio d'o Maresme.
* Arenys de Munt, un municipio d'o Maresme.
* Arenys Residencial, una entidat de población d'o municipio d'Arenys de Munt.
* Els Arenys, un vecindau d'el Pont de Bar.
* Castell de l'Areny, un municipio d'o Berguedà.
* Riera d'Arenys, un curso d'augua d'o Maresme.

## Veyer tamién
* Arinyo.
* Aranyuel.
* A Valarenya.
Wilhelm Marstrand

**Nicolai Wilhelm Nikolaj Marstrand**, naixito de Copenaguen o 24 d'aviento de 1810 y muerto en ixa mesma capital o 25 de marzo de 1873, estió un destacato pintor y debuixant danés d'o Romanticismo, uno d'os prencipals representants d'a dita *[[Edat d'Oro danesa]]*. Antiparte, estió director d'a *[[Reyal Academia Danesa d'Artes Polidas]]* en 1853-1857 y tamién en 1863-1873.

## Vinclos externos

## Galería d'imáchens

Imachen:Chr 4 ved højen mast.jpg|
Imachen:Oktoberfesten Rom. 1839..jpg|
Imachen:Christian VIII af Wilhelm Marstrand.jpg|
Fritz Leiber

:*Iste articlo ye sobre un escritor y novelista estausunidense de Ciencia ficción; ta atros usos, se veiga *'Fritz Leiber (desambigación)**''.


**Fritz Reuter Leiber, Jr.''', naixito de Chicago (Illinois) o 24 d'aviento de 1910 y muerto en San Francisco (California) o 5 de setiembre de 1992, estió un escritor y novelista estausunidense de ciencia ficción, con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera literaria. Ye fillo de l'actor Fritz Leiber.
Alban Berg

**Alban Maria Johannes Berg**, naixito de Viena (Imperio Austrohongaro, hue Austria) o 9 de febrero de 1885 y muerto en Viena (Austria) o 24 d'aviento de 1935, estió un compositor austriaco d'o Romanticismo, miembro d'a dita *[[Segunda Escuela Viensa]]*, chunto con Arnold Schoenberg y Anton Webern.

## Vinclos externos
Ava Gardner

**Ava Lavinia Gardner**, naixida de Brogden (Carolina d'o Norte) o 24 d'aviento de 1922 y muerta en Londres (Reino Uniu) o 25 de chinero de 1990, estió una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1940 y con cuantos premios rcibius mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre a suya filmografía, cal mencionar as suyas actuacions en bellas cintas, como *[[One Touch of Venus (cinta)|One Touch of Venus]]* (1948, William A. Seiter), *[[Lone Star (cinta de 1952)|Lone Star]]* (1952, Vincent Sherman), *[[Mogambo]]* (1953, John Ford), *[[The Barefoot Contessa]]* (1954, Joseph L. Mankiewicz), *[[Bhowani Junction (cinta)|Bhowani Junction]]* (1956, George Cukor), *[[On the Beach (cinta de 1959)|On the Beach]]* (1959, Stanley Kramer), *[[55 Days at Peking]]* (1963, Nicholas Ray), *[[The Night of the Iguana (cinta)|The Night of the Iguana]]* (1964, John Huston), u *[[The Life and Times of Judge Roy Bean]]* (1972, John Huston).

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Ava Gardner.

## Vinclos externos

*  Ava Gardner en Internet Movie Database.
*  Ava Gardner en Turner Classic Movies.
*  Ava Gardner en Find A Grave.
Maurice Utrillo

**Maurice Utrillo** (**Maurice Valadon**), naixito de París (Tercera Republica Francesa) o 26 d'aviento de 1883 y muerto en Dacs (Landas, Occitania) o 5 de noviembre de 1955, estió un pintor francés, fillo d'a pintora Suzanne Valadon y de pai desconoixiu (encara que o pintor catalán Miquel Utrillo, que fácil que no fuese su pai, lo reconoixió en 1891 y li donó o suyo apellito).

## Vinclos externos
Hanna Schygulla

**Hanna Schygulla**, naixida de Königshütte (Alta Silesia, Tercer Reich, hue Polonia) o 25 d'aviento de 1943, ye una actriz alemana, activa en o cine alemán dende zaguerías d'os anyos 1960 y con cuantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre a suya filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en bellas cintas como *[[Die bitteren Tränen der Petra von Kant]]* (1972, Rainer Werner Fassbinder), *[[Fontane Effi Briest]]* (1974, Rainer Werner Fassbinder), *[[Die Ehe der Maria Braun]]* (1979, Rainer Werner Fassbinder), *[[Berlin Alexanderplatz (cinta)|Berlin Alexanderplatz]]* (1980, Rainer Werner Fassbinder), *[[Il mondo nuovo]]* (1982, Ettore Scola), *[[Eine Liebe in Deutschland]]* (1983, Andrzej Wajda), *[[Aventure de Catherine C.]]* (1990, Pierre Beuchot), *[[La niña de tus ojos]]* (1998, Fernando Trueba), u *[[Winterreise]]* (2006, Hans Steinbichler).

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Hanna Schygulla.

## Vinclos externos

*  Hanna Schygulla en Internet Movie Database.
Sissy Spacek

**Sissy Spacek** (nombre artistico de **Mary Elizabeth Spacek**), naixida de Quitman (Texas) o 25 d'aviento de 1949, ye una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1970 y con cuantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre a suya filmografía, se puet destacar a suya interpretación en bellas cintas como *[[Badlands (cinta)|Badlands]]* (1973, Terrence Malick), *[[Carrie (cinta de 1976)|Carrie]]* (1976, Brian De Palma), *[[3 Women]]* (1977, Robert Altman), *[[Coal Miner's Daughter]]* (1980, Michael Apted), *[[Raggedy Man]]* (1981, Jack Fisk), *[[Missing (cinta)|Missing]]* (1982, Costa-Gavras), *[[The River (cinta de 1984)|The River]]* (1984, Mark Rydell), *[[Crimes of the Heart (cinta)|Crimes of the Heart]]* (1986, Bruce Beresford), *[[The Straight Story]]* (1999, David Lynch), *[[In the Bedroom]]* (2001, Todd Field), *[[Last Call (cinta de 2002)|Last Call]]* (2002, Henry Bromell), *[[Nine Lives (cinta de 2005)|Nine Lives]]* (2005, Rodrigo García), u *[[Pictures of Hollis Woods]]* (2007, Tony Bill).

## Premios
L'actriz Sissy Spacek recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1980 por a suya interpretación de *[[Loretta Lynn]]* en a cinta *[[Coal Miner's Daughter]]*, dirichida por Michael Apted.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Sissy Spacek.

## Vinclos externos

*  ''Sissy Spacek'' en Internet Movie Database.
*  ''Sissy Spacek'' en Yahoo! Movies.
La Roca del Vallès

**La Roca del Vallès** (*La Roca del Vallès* en catalán y oficialment, *La Roca del Vallés* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 10.291 habitants (2010), en una superficie de 36,77 km² con una densidat de población de 279,87 hab/km².

## Cheografía
A localidat de La Roca del Vallès se troba situata a 123 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 5 km d'a ciudat de Granollers, a capital d'a suya comarca, y de 40&nbsp;km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Torreta y Santa Agnès de Malanyanes.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de La Roca del Vallès.
*  Información de La Roca del Vallès en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de La Roca del Vallès en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
James Hadley Chase

**James Hadley Chase** (pseudonimo de **René Babrazon Raymond**, tamién conoixito como **James L. Docherty**, **Ambrose Grant** y **Raymond Marshall**), naixito de Londres o 24 d'aviento de 1906 y muerto en Corseaux (cantón de Vaud, Suiza) o 6 de febrero de 1985, estió un escritor y novelista britanico, autor de cuantas conoixitas novelas policiacas.

## Vinclos externos
*   James Hadley Chase  en IMDb.
Chuan I d'Anglaterra

**Chuan I d'Anglaterra** u **Chuan Sin Tierra**, naixito d'o palacio de Beaumont (Oxford, Reino d'Anglaterra) o 24 d'aviento de 1167 y muerto en o Castiello de Newark (Newark-on-Trent, Reino d'Anglaterra) o 19 d'octubre de 1216, estió un rei d'Anglaterra, duque de Normandía, Aquitania y conte de Maine y Piteus dende o 6 d'abril de 1199, cuan succedió a o suyo chirmán Ricardo I d'Anglaterra, dica a suya muerte. Perteneixeba a la Casa de Plantachenet, y yera fillo d'Henrique II d'Anglaterra y d'a suya muller Alionor d'Aquitania.

## Vinclos externos
John Adams

:*Iste articlo ye sobre un politico estausunidense, president d'Estaus Unius; ta atros usos, se veiga *'John Adams (desambigación)**''.


**John Adams''', naixito de Quincy, Massachusetts (Estaus Unius) o 30 d'octubre de 1735 y muerto en Quincy, Massachusetts (Estaus Unius) o 4 de chulio de 1826, estió un avogato, politico y diplomatico estausunidense, segundo President d'os Estaus Unius dende o 4 de marzo de 1797 dica o 3 de marzo de 1801. Tamién estió vicepresident y embaixador d'o suyo pais.

## Vinclos externos
Lacuadrada

**Lacuadrada** ye un lugar d'o municipio aragonés de Torres d'Alcanadre, en a comarca d'o Semontano de Balbastro, provincia de Uesca y partiu chudicial de Uesca.
Morrano

**Morrano** ye un lugar aragonés d'o municipio de Biarche, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.

A suya población ye de 46 habitants (2010); en l'anyo 1877 bi heba 416 habitants.

A suya embotada ye "falconero", por a penya Falconera, an bi ha falcons.

## Etimolochía
*Mur*, a radiz d'a on deriva "Morrano", significa montanya u elevación de forma conica. Respective d'a terminación -ano, en a toponimia aragonesa (fácil que d'orichen ibero) se refiere a l'"alimento d'o bestiar". Significaría asinas "montanya de l'alimento d'o bestiar".

## Cheografía
Morrano ye situato a 640 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, amán d'o río Alcanadre y rodiato por o norte y por l'ueste por dos monts clamatos o Carrascal y Sant Cristoforo, respectivament, tenendo amás amanato un pinar.

Se troba a una distancia de 40 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

A vechetación d'a redolada ye de chinipros, carrascas, oliveras y almendreras. En os campos se cautiva trigo, hordio y atros cerials.

En a fauna bi ha vueitres, falcons, rabosas y chabalins.

## Luenga d'o lugar
L'aragonés ya no se charra en o lugar, pero o castellano que se i charra mantién caracteristicas d'a luenga aragonesa. Bi ha caracteristicas de l'aragonés de o Semontano de Balbastro  como o emplego d'os articlos o, os, a, as y o emplego d'o pronombre tos. Tamién se emplegan muitas palabras como pozal, olivera, hordio, etc. mezclatas con a parla castellana.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullita en a obra de José María Lacarra *Documentos para el estudio de la reconquista y la repoblación del valle del Ebro*, en *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón*, II (Zaragoza, 1946, pachinas 469-574), III (Zaragoza, 1947-1948, pachinas 499-727) y V (Zaragoza, 1952, pachinas 511-668), y documenta a variant *Morraes*.

* En 1097 Pero, bispe de Uesca atorgó a o monesterio de Sant Ponz de Tomeras as ilesias de Labatiella, Morrano, Panzano y Yaso.
* En 1213 la proclamoron villa.
* En 1857 se chunen Yaso y Sant Román a Morrano.
* En 2013 se creya l'Asociación cultural y meyoambiental "Penya Falconera".

## Demografía

## Molimentos

* Ilesia de Sant Pero Apóstol, una ilesia en estilo romanico, encara que muit esviellata mientres os sieglos XVII y XVIII.
* Casa d'a Villa (anyo 1733)
* Futuro museu dedicau a las aves.
* Ermita de Sant Martín de Morrano.

## Veyer tamién
* Penya Falconera.

## Vinclos externos
                                                                   
*  Información de Morrano en a pachina web oficial municipal de Biarche.

## Referencias
Sant Póliz (Rodellar)

:*Iste articlo tracta sobre *'Sant Póliz**, que ye un despoblato d'o municipio de [[Biarche]]. Ta altros usos se veiga **Sant Póliz (desambigación)**.''

**Sant Póliz*' (en [[idioma castellano|castellano]] *San Hipólito*) ye un [[lugar]] [[despoblato]] d'o [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] de [[Biarche]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'o [[Semontano de Balbastro]], [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y [[partiu chudicial]] de [[Balbastro]].

== Toponimia ==
[[Agustín Ubieto Arteta]] cita a forma *Sanct Polit* d'o sieglo XVI. [[Antonio Ubieto Arteta]] cita las variants documentals d'o toponimo *San Hipólito* en [[1857]], *San Póliz* en [[1873]] y *San Poli* en o *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar'' de Pascual Madoz.

En principio a -t final s'habría convertito en una -z, a no ser que a pronuncia local en l'aragonés actual siga una -d fricativa interpretata como una -z por qui ha replegato a información.
La Muela (Uesca)

:*Este articlo ye sobre un lugar aragonés de la comarca Semontano de Balbastro, en la provincia de Uesca; pa atros usos, se veiga *'La Muela (desambigación)**''.

**La Muela*' ye un [[lugar]] de lo [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] de [[Nabal]], en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de lo [[Semontano de Balbastro]], [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y [[partius chudicials d'Aragón|partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Balbastro|Balbastro]]. Ya yera despoblau en lo [[decada de 1960|decenio de 1960]].

== Luengas y parlas ==

La luenga tradicional de la Muela ye l'[[idioma aragonés|aragonés]], en grau abanzau de substitución por part de lo [[idioma castellano|castellano]] ya en la segunda mitat de lo [[sieglo XX]].

La variant de l'aragonés propia de la Muela ye l'[[aragonés d'o Semontano de Balbastro|aragonés de lo Semontano de Balbastro]], con la particularidat que se fa servir l'[[articlo definito en l'aragonés|articlo determinau]] *lo*, *los*, *la*, *las'', a l'igual que en lugars de la comarca como en lo Grau.
Idioma hindostaní

O **hindostaní** u **hindostanico** (हिन्दुस्तानी ہندوستانی ) tamién conoixito como **hindi-urdú**, ye un conchunto de luengas d'a branca indoiranica d'a familia indoeuropea, muit amanatas entre si, que se parlan en Pakistán y o norte d'a India. Bi ha dos stándards d'a luenga: l'hindi y l'urdú, luengas oficials y nacionals d'a India y Pakistán respectivament.

O hindostaní lo parlaban en l'anyo 2007 alto u baixo 904 millons de personas. Ye a *[[lingua franca]]* de l'ueste y o norte d'o subcontinent indio. Amás s'entiende facilment en as rechions vecinas, mas que mas en as arias urbanas.

Antis d'a Partición d'a India Britanica, os termins hindostaní y urdú yeran sinonimos, y se referiban a os actuals urdú y hindi. Se puet decir que hue "hindustaní" se refiere a la luenga oral común, en contraste con os standardizatos hindi y urdú. D'atra man o termin "bazaar hindustaní" quiere decir "lenguache d'o mercato", oposato a l'hindi formal, visto como mas refinato, l'urdú, u mesmo a o sanscrito.

Hue lo día se fa servir o termin *hindustaní* ta referir-se a o lenguache intencionalment neutro d'as cintas de Bollywood, que son populars tanto en a India como en Pakistán.

## Referencias
Fonema

Un **fonema** (d'o griego φώνημα, "soniu d'a voz") ye l'abstracción d'o soniu, ye decir, a realización ideyal d'un soniu sin parar cuenta de cómo se pronuncia realment en un contexto concreto lo dito soniu. Cada luenga tien un numero finito de fonemas, que actuan como unidaz minimas ta distingir significaus entre parolas.

Os fonemas se pueden transcribir seguntes l'alfabeto fonetico internacional (API -por as suyas siglas en anglés-), y constituyen l'obchecto d'estudio principal d'a Fonetica, una d'as brancas d'a Filolochía.

## Se veiga tamién
* Fonetica aragonesa.

## Referencias
Vicepresident d'os Estaus Unius

O **vicepresident d'os Estaus Unius** (en anglés *Vice President of the United States*) ye o segundo cargo mes important en os Estaus Unius. Seguntes a Constitución d'os Estaus Unius tamién fa de president cuan iste muere u renuncia.

L'actual vicepresident ye JD Vance dende lo 20 de chinero de 2025.

## Se veiga tamién
* Constitución d'Estaus Unius.
* President d'Estaus Unius.
* Eleccions presidencials en os Estaus Unius.

## Vinclos externos
Interacción nucleyar fuerte

A **interacción nucleyar fuerte** u **interacción fuerte**, tamién dita **fuerza nucleyar fuerte** u simplament **fuerza fuerte** ye, en fisica de particlas, una d'as cuatre fuerzas fundamentals de l'Universo. As atras tres son a gravitación, o electromagnetismo y a fuerza nucleyar feble. A escala atomica, ye unas 100 vegatas mas fuerte que o electromagnetismo, que a la vegata ye cuantos órdens de magnitut mas fuerte que a fuerza nucleyar feble y a gravitación.

A fuerza nucleyar fuerte actua sobre toz os hadrons, mesons y barions, as particlas composatas formatas por quarks y antiquarks. A interacción d'ista fuerza ye portiata por uns bosons ditos gluons, de manera equivalent a la fuerza electromagnetica que ye portiata por os fotons. Ista fuerza ye a responsable de que os quarks se mantengan unitos ta formar os barions (como os protons u os neutrons) y os mesons (como os pions u os kaons), y tamién ye a responsable de que os protons y os neutrons se mantengan unitos a o nuclio. A fuerza nucleyar fuerte tien un alcance d'arredol d'un femtometro (de vegatas dito *fermi* en honor d'Enrico Fermi), uns 10−15 metros, y ha d'estar prou fuerte como ta contrarestar a intensa fuerza repulsiva que bi ha entre os protons, a enerchía d'a fuerza nucleyar fuerte entre dos protons ye de l'orden de MeV (megaelectrón volt). A fuerza nucleyar fuerte no se veye afectata por a carga electrica d'as particlas, afectando por igual a protons y neutrons. A teoría que explica ista fuerza ye a cromodinamica cuantica (QCD de l'anglés *quantum chromodynamics*), que fue proposata en 1973 por Harald Fritzsch, Heinrich Leutwyler y Murray Gell-Mann.

## Referencias
Influencia (desambigación)

**Influencia** se puet referir a:
*En Sociolochía y Ciencia Politica, **[[influencia (politica)|influencia]]** ye a capacidad d'exercer poder sobre belún.
*En Arte, se parla d'influencia cuan se estructura un estilo que incide en posteriors manifestacions artisticas.
*O **[[soborno|soborno u cofeito]]**, acto delictual que implica una suma de diner pa influenciar a que una persona actúe d'una traza no consistent con o suyo deber.
*O **[[imperialismo cultural]]**, proceso en que una cultura influencia y preba de dominar a d'atras.
***[[Influencia (Charly García)|Influencia]]**, disco de Charly García.
***[[Influencias]]**, un disco tributo a bels artistas hispanos.
***[[Influencia total]]** electromagnetica.
Interacción nucleyar feble

A **interacción nucleyar feble**, **fuerza nucleyar débil**, **fuerza nucleyar feble**, u tamién dita simplament **fuerza feble**, **fuerza débil** u **interacción débil**, ye una d'as cuatre fuerzas fundamentals d'a naturaleza, chunto con a interacción nucleyar fuerte, a gravedat y a fuerza electromagnetica.

Seguntes o modelo estandar de fisica de particlas, a interacción feble puet desarrollar-se entre leptons y quarks (interaccions semi-leptonicas), entre leptons (interaccions leptonicas) u entre quarks (interaccions no-leptonicas) a traviés d'o intercambio de particlas achent u mensacheras u bosons intermediarios muit masivos ditos W<sup>±</sup> y Z<sup>0</sup>. Como toz os leptons son embrecatos en os efectos d'a interacción feble y a gravedat ye insignificant, pareixe que ista ye a unica fuerza que actuaría sobre os neutrinos en o experimentos de laboratorio. A fuerza feble ye a responsable d'a desintegración beta d'os nuclios atomicos, y a radioactividat asociata, por ixo un neutrón se transforma en un protón dimpués d'a emisión d'electrons (radiación beta) y neutrinos.

Ye una fuerza sin de contacto, y se diz *feble* por que nomás tien 10−11 vegatas a fuerza d'a fuerza electromagnetica y 10−13 vegatas la d'a fuerza nucleyar fuerte. Ye de muit curto alcance, menos de 10−15 m, y de muit poqueta intensidat, 1014 vegatas inferior a la interacción fuerte. O suyo curto alcance s'esplica por a gran masa d'as particlas d'a interacción feble (bels 90 GeV). A interacción débil afecta a os neutrinos, leptons con carga y quarks. Permite a toz os leptons, quarks, y as suyas respectives antiparticlas, intercambear enerchía, masa, y carga.

A interacción electrodébil ye o resultato d'a unificación d'as interaccions débil, y electromagnetica. O modelo estandar d'a fisica de particlas unifica parcialment as fuerzas electromagnetica y feble: a altas enerchías, u, dito de manera equivalent, a distancias menors que o diametro d'os protons, toz dos son nomás aspectos d'una unica fuerza electrodébil.

## Bibliografía
*  David J. Griffiths. *Introduction to Elementary Particles*. Editorial Wiley, John & Sons, Inc., 1987. ISBN 0-471-60386-4.
*  D.A. Bromley. *Gauge Theory of Weak Interactions*. Editorial Springer, 2000. ISBN 3-540-67672-4.
*  Gordon L. Kane. *Modern Elementary Particle Physics*,. Perseus Books, 1987. ISBN 0-201-11749-5.

## Referencias
Estau sobirán

Un **estau sobirán** moderno, seguntes a Convención de Montevideo, ye un estau que poseye cuatre propiedaz:

* una población,
* un territorio estable,
* un gubierno que no ye subordinau a dengún atro,
* un reconoiximiento internacional.

## Articlos relacionaus
* Estau en Dreito Internacional
* Sobiranía
* Extraterritorialidat
* Estau federau
* Estau federal
* Independentismo
* Microestato
Oms

**Oms** puet estar:

* **[[Oms (Gers)]]**, una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
* **[[Oms (Rosellón)]]**, una comuna catalana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, rechión d'Occitania, districto de Ceret y cantón d'els Aspres, en a comarca d'o Rosellón.
* **[[OMS]]**, as siglas d'a *[[Organización Mundial d'a Salut]]*.
Ilesia de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Canfranc

A **ilesia de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Canfranc** ye una ilesia devantada en 1969 seguntes un prochecto de l'arquitecto castellanomanchego Miguel Fisac Serna, que se troba situata en Os Aranyons, en o termin municipal de Canfranc (Chacetania, Aragón). A ilesia, consagrata a o culto catolico, ye baixo l'advocación d'a Virchen d'o Pilar, y ye protechita legalment dende 2006 con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*. Se i conservan cuatre retablos d'estilo barroco.

## Descripción
S'integra en clara harmonía con o magnífico paisache pirenenco en que se troba. Resuelve o programa d'un complexo parroquial rural, composau d'un templo y toz os servicios annexos de sagristía, estudiet parroquial, archivo, salón parroquial y vivienda d'o mosén.

O conchunto parroquial ye presidiu por o volumen ocupau por o templo, que s'acotraciar en forma de ventallo, zarrau por un muro frontal sinuoso y con una cubierta de gran pendient cuasi paralela a la ladera. Completan o conchunto os annexos adosaus en os costaus d'o templo, a o norte os servicios parroquials y a o sud a casa d'o mosén.

L'interior d'o templo tien una fuerte carga simbolica y sigue as prescripcions d'o Concilio Vaticano II configurando un puesto idonio pa la reunión de l'asambleya eucaristica. Destaca o prodichioso dominio d'a luz materializau en os muros espullaus de piedra sobre os que i hai ubriduras precisas por as que a luz dentra y tensa machicament o espacio.

A ilesia ye d'una gran sinceridat constructiva y combina o sistema tradicional de muros de carga de mampostería de piedra, con una estructura de cubierta prefabricada formada por cerchas metalicas triangulars. A cobertura de tot l'inmueble se fa con servillas d'aluminio en a suya color. A elección d'iste material ye muit encertada en o suyo contexto, ya que l'aluminio platiau reflecta a luz y aporta luchereza a o conchunto.

A mesa d'altar, seu, ambón, base de sagrario, pila baptismal, dos piletas, columna d'a Virgen d'o Pilar y bateaugüero en piedra tallada, son tamién obras de Frisac. Pero lo mas destacable artisticament en o suyo interior ye una colección de tallas d'os sieglos d'o XVI a o XVIII, procedent d'atras ilesias, como son o Cristo Crucificau en fusta policromada d'o sieglo XVI, procedent d'a ilesia parroquial de Tiermas, a Virchen d'o Pilar en fusta policromada d'o sieglo XVIII, procedent de l'antiga ilesia parroquial d'a partida d'os Aranyons u la Immaculada Concepción en escayola policromada d'o sieglo XX.

En ultimas, podemos decir que a ilesia parroquial de Canfranc conserva gran parti d'a suya autenticidat y integridat, atamas d'haber sofriu bellas obras de reconstrucción a causa d'os desperfectos prevocaus por un lurte.

## Referencias

## Vinclos externos
Antón I de Saxonia

**Antón I de Saxonia**, naixito de Dresde (Electorato de Saxonia) o 27 d'aviento de 1755 y muerto en Dresde (Reino de Saxonia) o 6 de chunio de 1836, estió un rei de Saxonia dende o 5 de mayo de 1827, cuan succedió a su chermano Frederico-Augusto I de Saxonia, dica a suya muerte. Yera fillo de Frederico-Cristián I de Saxonia y d'a suya muller María-Antonia de Bavera, y feba parte d'a Casa de Wettin.

## Vinclos externos
Mikhail Barclay de Tolly

**Mikhail Bogdanovich Barclay de Tolly** (Михаи́л Богда́нович Баркла́й-де-То́лли en ruso y alfabeto cirilico), naixito de Pamūšis (Ducau de Curlandia y Zemgale, Republica d'as Dos Nacions, hue en Lituania) o 27 d'aviento de 1761 y muerto en Insterburg (Prusia Oriental, Reino de Prusia, hue Rusia) o 26 de mayo de 1818, estió un militar ruso, que plegó en l'Exercito ruso dica o ran de Mariscal, amás d'estar en 1810-1812 ministro d'a Guerra de l'Imperio Ruso. Como militar, partecipó en as guerras de Rusia en ixas envueltas, con Suecia, con l'Imperio Otomán y con o Primer Imperio Francés mientres as Guerras napoleonicas, incluyindo-ie a Campanya de Rusia, a on participó en a batalla de Valutino y en a batalla de Borodino.

Etnicament, yera un alemán baltico, encara que yera descendient d'antipasatos escoceses.

## Vinclos externos
Ramón Cabrera

:*«Tigre d'o Mayestrato» reendrza enta iste articlo. Pa atros emplegos de tigre se veiga [[Tigre (desambigación)]].*

**Ramón Cabrera Griñó** (u **Ramon Cabrera Grinyó**), naixito de Tortosa (Baixo Ebro, Catalunya) o 27 d'aviento de 1806 y muerto en o exilio en Wentworth (Surrey, Reino Uniu) o 24 de mayo de 1877, estió un militar espanyol mientres as Guerras Carlistas, a on luitó chunto con os carlistas en o Mayestrato de Teruel y en o dito *[[Mayestrato Viello]]* d'o País Valenciano, amás d'os territorios de Catalunya amanatos a o río Ebro. Plegó dica o ran de cheneral en as filas carlistas, mandando as tropas carlistas en a suya zona d'actuación, recibindo a embotada de *O [[Tigre]] d'o Mayestrato*, y s'exilió en o Reino Uniu en 1849, desvinculando-se poquet a poquet d'o Carlismo, dica que en 1875 reconoixió como rei a Alifonso XII d'Espanya.

## Vinclos externos
Sant Llorenç

**Sant Llorenç** significa "Sant Lorient" en catalán y como toponimo lo trobamos en:
***[[Almunia de Sant Llorenç]]**, nuclio d'o municipio de Tolva (Ribagorza).
***[[El Balcó de Sant Llorenç]]**, nucli d'o municipio de Castellar del Vallés, en o Vallés Occidental.
***[[Sant Llorenç (Ribagorza)|Sant Llorenç]]**, aldeya d'o termin de Castigaleu (Ribagorza).
***[[Sant Llorenç (Campdevànol)]]**, nuclio d'o municipio de Campdevànol, en o Ripollés.
* **[[Sant Llorenç (barrio de Valencia)]]**, barrio de Valencia.
* **[[Barri de Sant Llorenç (Terrassa)]]**, barrio de Terrassa, en o Vallés Occidental, situat en o districto 6 u d'o nord-este.
* **Sant Llorenç**, antigo nombre d'a **[[Serra del Mont]]**, entre l'Alto Empordán y la Garrotxa.
* **[[Sant Llorenç de les Arenes]]**, nuclio d'o municipio de Foixà, en o Baixo Empordán.
* **[[Sant Llorenç des Cardassar]]**, municipio de Mallorca.
* **[[Sant Llorenç de Cerdans]]**, municipio d'o Vallespir.
* **[[Sant Llorenç d'Hortons]]**, municipio de l'Alto Penedés.
* **[[Sant Llorenç de Montgai]]**, nuclio d'o municipio de Camarasa, en la Noguera.
* **[[Sant Llorenç de Morunys]]**, municipio d'o Solsonés.
* **[[Sant Llorenç de la Muga]]**, municipio de l'Alto Empordán.
* **[[Sant Llorenç del Munt]]**, macizo montanyóso de la Cordelera Prelitoral Catalana a cavallo entre as comarcas d'o Vallés Occidental y o Baches. 
* **[[Sant Llorenç de la Salanca]]**, municipio d'o Rosellón.
* **[[Sant Llorenç Savall]]**, municipio d'o Vallés Occidental.
* **[[Veïnat de Sant Llorenç]]**, nuclio d'o municipio de Llagostera, en o Chironés.

## Veyer tamién
*Sant Lorient (desambigación)
Lorient

:*Iste articlo ye sobre o *'nombre propio**. Pa atros usos se veiga [[Lorient (desambigación)]]''.

**Lorient**, con as suyas variants **Lorent** y **Lorenz** ye un [[antroponimo]] masculín d'orichen [[latín|latino]] que significa ''Coronau con Laurers''. [[Sant Lorient]] se celebra o [[10 d'agosto]]. Existe tamién a variant ortografica **Lorién**.

As formas femeninas equivalents son **Lorienta**, **Lorenta** y **Lorenza*'.

== Variants en navarro-aragonés ==
A forma *Lorent* se rechistra en l'[[aragonés medieval]] d'a [[Aragonés de la val d'Ebro|val d'Ebro]], a forma *Lorient* se rechistra en a toponimia sobrarbesa. Foneticament o doblet ye comparable a *Vicent*-*Vicient*, y de feito [[Sant Vicient d'a Buerda]] y cerca de [[Sant Lorient (Uesca)|Sant Lorient]].

En [[romanz navarro]] se troba *Lorenz*, variant que podría tener [[influencia lingüistica|influencia]] occitana y que tamién trobamos en textos escritos en aragonés referents cuan traducen toponimos catalans como o *Castiello de Lorenz* en a "[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]" u escritos en aragonés dende Catalunya, como os de l'[[Archivo d'a Corona d'Aragón]]:




Encara en un texto de l'anyo 1534 escrito en [[Lo Mas de las Matas]] en [[castellano d'o sieglo XVI en Aragón|castellano]] pero con muitos elementos aragoneses se leye *yglesia de Sant Lorenz de Aguaviva'', referindo-se a la ilesia d'esta localidat catalanoparlant vecina:

## Variants en otros idiomas
* Alemán: Lorenz, Lars
* Basco: Laurentzi, Loren, Lorentzo, apodo u diminutivo: Lontxo
* Castellano: Lorenzo
* Catalán: Llorenç
* Corso: Larenzu
* Eslovaco:Vavrinec 
* Francés: Laurent
* Cheorchiano: ლავრენტი (Lavrenti)
* Griego: Λαυρέντιος, Λαυρέντης (Lavrentios, Lavrentis)
* Inglés: Laurence, Lawrence apodo: Larry, Laurie
* Irlandés: Labhrás
* Italiano: Lorenzo
* Latín: Laurentius
* Noruego: Lars
* Occitán: Laurenç
* Portugués: Lourenço
* Rumano: Laurenţiu
* Ruso: Лаврентий (Lavrenti Lavrentiy Lavrenty)

## Notas


## Referencias

## Veyer tamién
* Sant Lorient.
Arcos (desambigación)

**Arcos**, plural d'arco puet estar:

## En toponimia
### En Aragón
* Arcos de las Salinas, municipio d'a comarca de Gúdar-Chabalambre (Teruel).

### En Espanya
* Arcos, parroquia d'o concello de Puenteareas (Pontevedra).
* Los Arcos, municipio de Navarra.
* Arcos de la Llana, municipio de l'Alfoz de Burgos (Burgos).
* Arcos de la Polvorosa, municipio de Benavente y Los Valles (Zamora).
* Arcos de la Sierra, municipio d'El Campichuelo (Cuenca).
* Arcos de la Frontera, municipio de Cádiz.
* Arcos de Xalón, municipio d'a Tierra de Medinaceli (Soria).

### En Portugal
* Arcos, *[[freguesia]]* en o concello de Anadia, Portugal.
* Arcos, *freguesia* en o concello de Braga, Portugal.
* Arcos, *freguesia* en o concello de Estremoz, Portugal.
* Arcos, *freguesia* en o concello de Ponte de Lima, Portugal. 
* Arcos, *freguesia* en el concello de Tabuaço, Portugal.
* Arcos, *freguesia* en el concelho de Vila do Conde, Portugal.

### En Brasil
* Arcos, ciudad en Minas Gerais, Brasil.
Mayenco

Un **mayenco** ye o deschelo u fusión d'o chelo y nieu en primavera que causa a creixita d'os ríos, y tamién a mesma creixita d'un río como consecuencia de fundir-se a nieu y o chelo en primavera. Gosan producir-se en mayo (d'astí o nombre) u chunio, y son os millors días pa baixar as navatas en os ríos pirenencos. Un mayenco de gran mida baixando por un río u torrent con muita enerchía ye una *[[mayencada]]*.

Como fuerza d'a naturaleza ha estau fuent d'inspiración en versos de poetas altoaragoneses como Bienvenido Mascaray Sin en *[[Benas, Trallo y fuellas]]*:

## Referencias
Sant Feliu de Codines

**Sant Feliu de Codines** (*Sant Feliu de Codines* en catalán y oficialment, *San Felíu de Codinas* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 5.836 habitants (2010), en una superficie de 15,00 km² con una densidat de población de 389,07 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Sant Feliu de Codines se troba situata a 480 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Sant Feliu de Codines.
*  Información de Sant Feliu de Codines en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de Sant Feliu de Codines en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Bobadilla (desambigación)

**Bobadilla** puet estar:

* **[[Bobadilla]]**, un municipio de La Rioja.
* **[[Bobadilla del Campo]]**, un municipio de Valladolit.
Vladimir Tatlin

**Vladimir Yevgrafovich Tatlin** (en ruso y alfabeto cirilico Влади́мир Евгра́фович Та́тлин), naixito de Khárkiv (Imperio Ruso, hue Ucraína) o 28 d'aviento de 1885 y muerto en Moscú (Unión Sovietica, hue Rusia) o 31 de mayo de 1953, estió un pintor, escultor y arquitecto ruso. Estió establidor d'o movimiento artistico d'o Constructivismo como meyo d'erxpresión en l'arte d'o marxismo, fendo metendo l'arte a o servicio d'o pueblo. A suya obra arquitectonica mas conoixita ye a dita *[[Torre de Tatlin]]* (u *[[Molimento a la Tercera Internacional]]*), que ye un prochecto mai realizato en honor d'a Tercera Internacional y a on ista organización i tendría a suya seu. Ye una d'as figuras mas importants d'o vanguardismo ruso, chunto con Kazimir Malevich.
Friedrich Wilhelm Murnau

**Friedrich Wilhelm Murnau** (u **F. W. Murnau**), naixito de Bielefeld (Imperio Alemán, hue en Renania d'o Norte-Westfalia, Alemanya) o 28 d'aviento de 1888 y muerto en Santa Barbara (California, Estaus Unius) l'11 de marzo de 1931, estió un director cinematografico alemán d'o cine mudo, activo en o cine alemán (y dimpués en o cine estausunidense) dende zaguerías d'os anyos 1910.

D'entre a suya ampla filmografía, cal destacar-ne bellas cintas, como *[[Der Knabe in Blau]]* (1919, con Ernst Hofmann, Blandine Ebinger y Margit Barnay), *[[Der Bucklige und die Tänzerin]]* (1920, con Sascha Gura, John Gottowt y Paul Biensfeldt), *[[Nosferatu, eine Symphonie des Grauens]]* (1922, con Max Schreck, Gustav von Wangenheim, Greta Schröder y Alexander Granach), *[[Der Letzte Mann]]* (1924, con Emil Jannings, Maly Delschaft y Max Hiller), *[[Faust - Eine deutsche Volkssage]]* (1926, con Gösta Ekman, Emil Jannings y Camilla Horn), u ** (1927, con George O'Brien, Janet Gaynor y Margaret Livingston).

## Vinclos externos

*  Friedrich Wilhelm Murnau en IMDb.
*  Friedrich Wilhelm Murnau en Allmovie.
*  Friedrich Wilhelm Murnau en Find A Grave.
Montguilhèm

**Montguilhèm** (*Montguilhèm* en occitán, *Monguilhem* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.

A suya población ye de 302 habitants (1999) en una superficie de 5,71 km², con una densidat de población de 52,89 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Referencias
Elvira de Hidalgo

**Elvira de Hidalgo** (nombre artistico d**'Elvira Juana Rodríguez Roglán**), naixita de Val de Robres (Matarranya, Aragón) o 28 d'aviento de 1891 y muerta en Milán (Lombardía, Italia) o 21 de chinero de 1980, estió una destacata cantaire (soprano de coloratura) d'opera aragonesa. Formata musicalment en Barcelona (estudió en o Conservatorio d'o Gran Teatro d'o Liceu), actuó en escenarios d'arredol d'o mundo; antiparte, ye muit conoixita en ester en 1938-1943 qui formó a la mitica Maria Callas mientres a suya estancia en Atenas. Dende 1923 heba albandonato os escenarios, encara que continó en o mundo d'a musica como mayestra. En 1959 s'instaló en Milán dica la suya muerte.

## Referencias

## Vinclos externos
Senta Crestia (desambigación)

**Senta Crestia** (*Senta Crestia* en occitán, *Sainte-Christie* en francés y oficialment) puet estar:

* **[[Senta Crestia]]** (*Senta Crestia* en occitán, *Sainte-Christie* en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Gascunya aushesa.
* **[[Senta Crestia d'Armanhac]]** (*Senta Crestia d'Armanhac* en occitán, *Sainte-Christie-d'Armagnac* en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
Sion (Gers)

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés d'o Gers; ta atros usos, se veiga *'Sion**''.

**Sion*' (*Sion* en [[Idioma occitán|occitán]], *Sion* en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] de [[Gers]], [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Condòm|Condòm]] y [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Gran Baish Armanhac|Gran Baish Armanhac]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 111 habitants ([[1999]]) en una [[superficie]] de 7,05 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 15,74 hab/km².

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Vinclos externos ==
*  [https://web.archive.org/web/20070313004124/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=34077 Información de Sion] en a pachina web d'o *Institut Géographique National''.
*  Información de Sion en a pachina web d'o INSEE.
Conchuncions copulativas en aragonés

As **conchuncions copulativas** sirven pa achuntar en una oración dos u mes elementos homochenios.

A que se fa servir mes en aragonés ye *y*, derivada d'o latín *ET* a traviés d'una forma medieval *e* que persiste en belsetán, y que ye rechistrada tamién en aragonés tellano entre chent viella, y esporadicament en ansotano y cheso:
**puyar *'y** baixar''
*''puyar **e** baixar''

Atra conchunción copulativa ye ''ni'':
*'' **ni** fa **ni*' deixa fer*

En aragonés medieval ye conoixiu l'uso d'a conchunción *si*, derivada d'o latín *sic* y que se troba muito en o "*[[Libro d'as Marabillas d'o Mundo]]*".

## Referencias

## Bibliografía
* Chabier Lozano Sierra: *[[Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca)]]*. Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010
* Francho Nagore *[[Gramática de la Lengua Aragonesa]]*.  Zaragoza. Mira Editores. 1989.
Ronald Coase

**Ronald Harry Coase**, naixiu de Londres o 29 d'aviento de 1910,  ye un destacau economista britanico qui, entre d'atros premios, recibió en 1991 o Premio Nobel d'Economía. Graduau en 1932 en a *[[London School of Economics]]*, estió profesor (dende 1964) y profesor emerito en a Universidat de Chicago, y o suyo pensamiento teorico se troba aintro d'a dita *[[Escuela d'Economía de Chicago]]*, d'ideolochía conservadora. Ye considerau l'establidor d'a *[[Teoría d'os costes de transacción]]* (una branca d'a *[[Nueva economía institucional]]*).

## Referencias

## Vinclos externos
Isabel I de Rusia

:*Iste articlo ye sobre a *'zarina Isabel I de Rusia**; ta atros usos, se veiga **Isabel I**''.

**Isabel I de Rusia''', naixita de Kolomenskoye (Imperio Ruso, hue en Moscú, Rusia) o 29 d'aviento de 1709 y muerta en Sant Petersburgo (Imperio Ruso) o 5 de chinero de 1762, estió una zarina de Rusia dende o 6 d'aviento de 1741, cuan succedió a Iván VI, dica la suya muerte. Perteneixeba a la dinastía Romanov, en estar filla de Pero I y de Catarina I.

## Vinclos externos
David Alfaro Siqueiros

**David Alfaro Siqueiros** (nombre artistico de **José de Jesús Alfaro Siqueiros**), naixito de Ciudat de Mexico o 29 d'aviento de 1896 y muerto en Cuernavaca (Morelos) o 6 de chinero de 1974, estió un pintor y militar mexicano. Como pintor, fació cuantos destacatos murals, estando chunto con José Clemente Orozco y Diego Rivera uno d'os tres prencipals representants d'o dito *[[muralismo mexicano]]*. Antiparte, en estar d'ideolochía comunista (estió militant dica a suya muerte d'o *[[Partido Comunista Mexicano]]*), partecipó como voluntario en as filas de l'Exercito Popular Republicano mientres a Guerra Civil espanyola. Tamién heba partecipato en a Revolución mexicana. Antiparte, en 1940 prenió parte en l'asasinato de Leon Trotsky, que s'heba oposato a o stalinismo y s'heba refuchiato en Mexico.

## Galería d'imáchens

Imachen:Foto al mural del polyforum0001.jpg|
|
Imachen:Palacio de Bellas Artes - Mural La Nueva Democracia Siqueiros 2.jpg|


## Vinclos externos
Pau Casals

**Pau Casals i Defilló** (conoixito a sobén simplament como **Pau Casals**), naixito d'El Vendrell (Baixo Penedés, Catalunya) o 29 d'aviento de 1876 y muerto en o exilio en San Juan (Puerto Rico) o 22 d'octubre de 1973, estió un destacato musico (violoncellista), compositor y director d'orquesta catalán. Ye muit conoixita a suya adaptación d'a canción nadalenca catalana *[[El cant dels ocells]]*.

## Vinclos externos