Vilanova

:*Iste articlo ye sobre un municipio aragonés en a comarca de Ribagorza; ta atros usos, se veiga *'Vilanova (desambigación)**.




**Vilanova** (en [[Idioma castellano|castellano]] ''Villanova'', en [[Idioma catalán|catalán]] ''Vilanova d'Éssera'', oficialment ''Villanova/Villanoba'') ye un [[municipio|municipi]] de la [[provincia de Uesca]], que se troba a la comarca de [[Ribagorza]], a la boca d'abaixo de la [[vall de Benás]], dintro de la conca de l'[[río Esera|Esera]] y dan ombra d'estar-se entre las [[sierra de Chía|serras de Chía]] y de la vall.

El llugar de Vilanova tien dos nuclios de casas deseparats l'un de l'altro, cadagún dan la suya ilesia, que son fetas d'els temps d'el [[romanico aragonés]]. El casc urbano d'el llugar se composa de bellas casas sinyorials coma ''Casa Riu'' y ''Casa Betràn'', y la mes important de totas, ''Casa d'el Señor'' que va ser propiedat d'els [[Linache de Bardaixí|Bardaixí]].

Vilanova se troba a vinticinc kilometros debaixo de la complleguera alta de la vall y d'el macizo de la [[Maladeta]]-[[Aneto]], a on que yera planeyau que se fes un tunel pasadero enta [[Francia|Franza]] que mai no se va fer. 42 kilometros mas luent, ta l'este de la muga dan [[Catalunya]], y 135 Km enta l'uest de la [[Uesca|capital de la provincia]].

El chentilicio de vilanova ye "vilanován/a", pero amés els llugars vecins emplegan ta éls la embotada "bocatovas"

== Toponimia ==
A'l fogache de 1405 escriben ''Villanueva de Martin Lopez de Ciresuela''.

== Demografía ==
<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:190
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:35 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:104
  bar:2000 from:0 till:140
  bar:2002 from:0 till:131
  bar:2004 from:0 till:133
  bar:2006 from:0 till:154
  bar:2008 from:0 till:157
  bar:2010 from:0 till:154
  bar:2012 from:0 till:148
  bar:2014 from:0 till:159
  bar:2016 from:0 till:162
  bar:2018 from:0 till:159
  bar:2020 from:0 till:174
 
</timeline>


== Climatolochía ==
* Temperatura michana anyal: 9,6 graus centigraus.
* Precipitación michana anyal: 1.140&nbsp;mm

== Economía ==
La economía d'el llugar antigament yera basada a'l bestiar [[vaca|bovín]] que bien se feba en las fincas de la vall. Dan l'arribada d'el [[sieglo XX|siglo vinte]] y, sobretot, la construcción de las pistas d'esquí t'alto, ta [[Sarllé|Sarller]], que van vinre a chuntar-se que ya no marchaba bien el tinre bestiar en la ball, van fer que alavegada se fes prou mes facil de vivir d'el turismo que no de la terra, y se ba reconvertir la economía d'el llugar. Encara huei se i poden veder els efectos d'ixe cambio, y coma la vall entera se va cambiar de vestuache y calceros, coma qui diu, y se va ficar de plen en el negoci turistico que de Vilanova enta [[Benás]] fa correr els dineros y ha achudau a veder huei una vall de Benás prou viva.

== Festas y festividats d'el llugar ==
* [[29 d'abril]], **Festa mayor*' fend honors ta [[Sant Pietro|Sant Pero Martir]], que ta'l cabo de la semana de [[Sant Chorche]]. Tradicionalment, se i fa una romería de la plaza d'el llugar ta la ermita que bi ha per alto, bels 40 minutos dillá en la serra, d'antis mes, se puyaban els chóvens n'els [[betulaceae|albars]] mirand de doplar-los per els pesos penchats de la punta d'alto d'els arbres.

== As dos ilesias de Vilanova ==
Os vilanovans tenen una ilesia a cada barrio d'el llugar. Son d'estilo [[romanico aragonés]]. La primera y mes antiga ye *Santa María*, en el barrio homonimo, ta la cual en [[chinero|chiner]] d'el [[2006]] ya se va dir que heba intencions de mirar de restaurar-la. L'altra ilesia ye *Sant Pero*, patrón d'el llugar, y se ba fer enamplada n'el [[sieglo XVI|siglo XVI]] per la cual cosa els rasgos mes romanicos han quedau amagats per l'estilo posterior.

== Parla ==
En el llugar de Vilanova s'heba parlau tradicionalment una variedat [[aragonés oriental|aragonesa oriental]] de transición d'el [[benasqués]] ta l'[[aragonés ribagorzano|alto ribagorzano]], anque coma tot hu referent a las parlas de [[vall de Benás|Benás]], dengún no se posa d'alcuerdo de coma se be de dir. Els propios vilanovans cllaman [[patués]] a la suya [[parla (lingüistica)|parla]], coma las parlas de mes d'alto de la vall, pero el suyo *malnombre* (*bocatovas*) fa veder la opinión que moltos d'els suyos vecins *nevats* (d'a complleguera mes alta de [[Benás]]) en han quiesto tinre, d'el que se i parla en el llugar.

Mes cientificament, pareixe que la versión de que mes se ragona ye que, en verdat, ye patués mes que no altra forma ribagorsana, anque dan particularidats que el relacionan dan el ribagorzano. La forma patuesa, pos, d'el llugar de vilanova sería de plen dintro de la zona benasquesa meridional (pllurals femeninos rematats en "*-as*" en cuenta d'"*-es*" coma se diría a la vall).

== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

=== Alcaldes ===


== Enlasaments externos ==

*  [http://www.caiaragon.com/es/municipios/index.asp?idloc=101&tipo=0 Bilanoba n'el portal *CaiAragón.com*]
*  [http://www.lospirineos.info/benasque/villanova.htm# Bilanoba en *LosPirineos.info'']

## Referensias