open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lista de molimentos d'a Chacetania

**Lista de molimentos d'a [[Chacetania]]** catalogatos como Bien d'Intrés Cultural:

## Vinclos externos
*  ''Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés''.
Lista de molimentos de Cinco Villas

**Lista de molimentos de Cinco Villas** catalogaus como Bien d'Intrés Cultural

## Vinclos externos
*  ''Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés''.
Lista de molimentos de Sobrarbe

**Lista de molimentos de [[Sobrarbe]]** catalogaus como Bien d'Intrés Cultural

## Vinclos externos
*  ''Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés''.

## Referencias
Lista de molimentos d'a Comunidat de Teruel

**Lista de molimentos d'a Comunidat de Teruel** catalogatos como Bien d'Intrés Cultural

## Vinclos externos
*  ''Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés''.
Elián Périz Toyas

**Elián Périz Toyas**, conoixita esportivament como **Elián Périz** y naixita de Uesca, l'1 d'abril de 1984) ye una atleta aragonesa especializata en prebas de meyo fundo.

De choben en a categoria promesa fue Campiona d'Espanya de Pista Cubierta en l'anyo 2006 y al aire libre en 2004, 2005 y 2006 de 800 m lisos. En a categoría senior fue campiona de Espanya en pista cubierta de 800 metros lisos en os anyos 2009, 2010, 2011, 2012 y 2014. Ye 7 vegatas internacional con a equipo nacional espanyol dende 2006 dica 2011.

D'entre as suyas partecipacions en campionatos internacionals cal destacar a suya participación en o Campionato d'Europa d'Atletismo al aire libreen a suya edición de 2010 celebrato en Barcelona, o Campionato d'o Mundo d'Atletismo de pista cubierta de 2010 en Doha, os Campionatos d'Europa de Pista Cubierta de 2009 y 2011 y os Campeonatos Iberoamericanos d'Atletismo de 2008 y 2010.

En l'actualidat tien o récord d'Aragón d'atletismo de 800 metros lisos, dende a primera vegata que a aconsiguió o récord en l'anyo 2009, ha aconseguito superar-lo tres vegatas mas dica a zaguera en o 2015. O suyos club has estau o CA Monzón (2002,2003 y en o periodo 2008-2010), o Scorpio 71 (2004-2005), Chapín Xerez (2006-2007), y o CA Valencia Terra i Mar (2011-2015),

## Referencias

## Vinclos externos
*  Biografía esportiva seguntes a RFEA.
*  Historial actualizato a 1 de marzo de 2011 en a pachina nº 14.
Tabla de surf

Una **tabla de surf** ye una plataforma luenga que se fa servir ta practicar o esporte d'o surf. Por un regular son licheras, pero prou fuertes como ta soportar a una persona de piet surfeando por dencima d'as olas. S'inventoron en Hawaii, a on se deciban *papa he‘e nalu* en o idioma hawaiiano y yeran feitas por un regular de fusta d'árbols locals, como a koa, con largarias de dica 5 m. En os zaguers anyos ha habito muitos abances en as tablas de surf como as aletas, una u mas, que gosan adhibir-se en a parti zaguera ta mirar de proporcionar estabilidat direccional, y numerosas milloras en forma y materials.

As tablas de surf modernas se fan de materials como o poliuretano u o polistireno cubiertos con capas de fibra de vidre, teixitos y poliester u resina epoxi. O resultato ye una tabla de surf lichera y fuerte, pero que ye a la vegada manullable. Os desenvoliques tecnolochicos mas modernos incluyen a fibra de carbón en a construcción de tablas de surf. As *longboards*, como diz o suyo nombre en anglés son mas grans (2,4 m u mas), y tamién son mas gordas y amplas, con a proa mas redonda que as que as *shortboards*, lo que fa que tiengan mas flotabilidat y sían mas estables. As *shortboards*, en anglés tablas curtas, son mas estreitas y o suyo extremo remata mas en punta, lo que las fa una mica mas manullables.

## Referencias
Cthulhu

**Cthulhu** ye un personache d'a literatura d'o escritor americano Howard Phillips Lovecraft (1890-1937).

Lovecraft y un cerclo d'atros autors creyoron con os suyos cuentos una mitolochía d'horror (o chenero dito de "terror cosmico") que describe a existencia d'universos paralelos y os sers que en provienen, sers que existioron "antis d'os tiempos" y que si tienen contacto con os humans se desencadenan terribles consecuencias. O monstruo-divinidat dito Cthulhu ye o emblema y una d'as figuras recurrents d'ista mitolochía, conoixita como os Mitos de Cthulhu. Se le describe en a narración d'o libro *[[The Call of Cthulhu]]*.

Seguntes ista mitolochía, Cthulhu reposa soniando baixo un sello en a ciudat submerchita de R'lyeh (localizata en mel meyo de l'Oceano Pacifico). Aspera eslampar-ne bel día (o día en que *"As [[estrela]]s sían de nuevo en posición"*) con l'aduya d'ocultistas y sectarios ta tornar a estender o suyo poder sobre a Tierra. Istos le adedican o salmo "*Ph´nglui mglw´nafh Cthulhu R´lyeh wgah-nagl fhtagn*" que significa alto u baixo "*En o suyo puesto d'estada de R'lyeh, Cthulhu muerto aspera soniando*".

## Caracteristicas
Seguntes Lovecraft, Cthulhu desciende d'o dios Nagoob y d'o dios Exterior Yog-Sothoth, y naixió d'o planeta Vhoorl. Se tracta d'un Primichenio, una criatura extraterrestre que tien caracteristicas fisicas y habilidaz que lo fan una mica parellán a un dios ta os humans. Os suyos prencipals seguidors son a Simient Estelar de Cthulhu. Tamién l'adoran a mayor parti d'os Profundos, sers meyo humans, meyo batracios, que habitan en o fundo d'os oceanos. Por dencima d'os Primichenios bi ha os dioses Exteriors.

Seguntes a descripción feita en *The Call of Cthulhu*, se tracta d'un monstruo granizo con tozuelo de pulpo u calamar, con numerosos tentaclos y cuerpo de dragón, con as suyas respectivas alas. Tien a capacidat d'alterar a suya forma, encara que siempre ye basicament a mesma. O suyo cuerpo escamoso ye composato d'una substancia diferent d'as que se troban en a nuestra planeta, una mena de masa chelatinosa que lo fa practicament indestructible. De todas maneras, si bel día fuese destruito (cosa muit improbable), a suya esencia fecundaría a su propia filla, tornando a naixer. Estió un d'os conqueridors d'a Tierra y domina dende as fonduras de l'oceano.

## Pronuncia d'o nombre
No existe unanimidat respecto a la pronunciación d'o nombre: s'acceptan K'zulju, K'tulú, K'zulu, C'tulú, Cethulhu, (con "h" aspirata), Chulu, Tulu, Zulu, Kuthulu o Katulu como pronunciacions validas, pero se conviene que a forma mas apropiata de fer-lo no puet estar pronunciata por l'aparato fonolochico humán.

Que a pronunciación de Cthulhu no sía precisa ye un rasgo tipico d'o estilo de Lovecraft, que cautiva l'ambigüidat en as suyas descripcions ta sucherir un ambient de caos que provoque fobia y horror en o inconscient.

## Vinclos externos
Ángel Sagardía Sagardía

**Ángel Sagardía Sagardía**, naixiu de Zaragoza (Comarca de Zaragoza) l'11 d'octubre de 1901 y muerto en Valladolit (Espanya) o 16 de febrero de 1990, estió un musicologo, compositor y pianista aragonés. Encara que prencipió a suya carrera musical nomás que como compositor, destacó por a suya labor en o campo d'a investigación musical, estando autor de cuantos libros y articlos en prensa y revistas especializadas.

## Obras
* 1946: *Manuel de Falla*.
* 1950: *Jesús Guridi*.
* 1951: *Cinco músicos inolvidables: Barbieri, Bretón, Chapí, Albéniz y Granados*.
* 1951: *Isaac Albéniz*.
* 1953: *Ricardo Villa*.
* 1956: *Juan Crisóstomo Arriaga*.
* 1956: *Pablo Sarasate*.
* 1958: *La zarzuela y sus compositores*.
* 1958: *Federico Chueca*.
* 1961: *Pablo Sarasate y su posición en la música*.
* 1961: *El mar y la música*.
* 1964: *El militar y escritor bermeano Juan Arzadun Zabala*.
* 1965: *Cuatro músicos vascos: Padre San Sebastián, Usandizaga, Tellería y Arambarri*.
* 1967: *Vida y obra de Manuel de Falla*.
* 1969: *Gaztambide y Arrieta*.
* 1969: «El compositor aragonés Vicente Zurrón», rev. Zaragoza
* 1969: «El músico zaragozano Zacarías López Debesa» (id.)
* 1971: *Amadeo Vives: Vida y obra*.
* 1972: *El compositor José Serrano, vida y obra*.
* 1972: *Músicos Vascos* (tres volumens).
* 1973: *Gregorio Bandot y su ópera «Cantuxa»*.
* 1975: *Dos compositores madrileños del siglo XIX: Rafael Hernando y Francisco Asenjo Barbieri*.
* 1975: «La música tradicional en Falla y Turina», en *Revista de Estudios Turísticos*.
* 1977: «En torno a la ópera española y a sus compositores», en *Revista de Ideas Estéticas*.
* 1978: *Pablo Luna*.
* 1979: «El compositor aragonés Pascual Marquina», *Cuadernos Zaragoza*.
* 1979: *Ruperto Chapí*.

## Vinclos externos
*  ''Ángel Sagardía Sagardía'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
Armand Guillaumin

**Armand Guillaumin**, naixito de París (Reino de Francia) o 16 de febrero de 1841 y muerto en Orly (Val d'a Marne, Tercera Republica Francesa) o 26 de chunio de 1927, estió un pintor francés d'o Impresionismo, destacando en a suya obra os paisaches, por un regular d'a Cruesa.

## Galería d'imáchens

Imachen:Guillaumin SoleilCouchantAIvry.jpg|*Vesprada en Ivry*.
Imachen:Guillaumin LaPlaceValhubert.jpg|*Plaza Valhubert* (1875).
Imachen:Armand Guillaumin Les Meules.jpg|


## Vinclos externos
Gorberar

**Gorberar** (*Gorberar* en occitán, *Gourbera* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de Dacs-1.

A suya población ye de 260 habitants (2007) en una superficie de 27,73 km², con una densidat de población de 9,37 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  [Pachina web oficial municipal de Gorberar.
*  https://web.archive.org/web/20070311032010/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=39942 Información de Gorberar en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.
Elías Yanes Álvarez

**Elías Yanes Álvarez** (Villa de Mazo, La Palma, Santa Cruz de Tenerife, Canarias, 16 de febrero de 1928 - Zaragoza, 9 de marzo de 2018) estió un Arcebispe de Zaragoza dende o 3 de chunio de 1977 dica o 12 de marzo de 2005.

Elías Yanes Álvarez fue ordenato sacerdot en a ciudat de Barcelona o 31 de mayo de 1952, mientres o Congreso Eucaristico de Barcelona, fendo a suya formación en Teolochía en a Universidat de Salamanca y en a Universidat Gregoriana de Roma. En 1970 se convertió en bispe auxiliar d'a diocesi d'Oviedo, antis d'estar nombrato arcebispe d'a diocesi de Zaragoza. Tamién ocupó cargos destacatos en a Conferencia Episcopal Espanyola, incluyindo-ie a suya presidencia.

## Vinclos externos
*  ''Elías Yanes Álvarez'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
*  ''Archbishop Elías Yanes Alvarez'' en *[[Catholic-Hierarchy]]*.
Fernando Arcega Aperte

**Fernando Arcega Aperte**, naixiu de Zaragoza (Comarca Central, Aragón) o 30 de setiembre de 1960, ye un basketbolista aragonés actualment retirau. Chugó en os equipos de basketbol d'o *[[Club Natación Helios (sección de basketbol)|CN Helios]]* y lo *[[Club Basquet Zaragoza]]*. Estió internacional con a selección masculina de basketbol d'Espanya partecipando en dos Chuegos Olimpicos aconsiguiendo una medalla d'archent en os Chuegos Olimpicos de Los Angeles 1984 y un diploma olimpico con o cuatreno puesto en Seúl 1988, amás de dos medallas en o Campionato d'Europa de Basketbol, una d'archent en Francia 1983 y atra de bronce en Italia 1991. Se retiró d'o basketbol en 1995.

En l'anyo 1999 estió esleyiu concellero en Zaragoza por o PAR, deixando o cargo ta estar Director Cheneral d'Esportes d'a Deputación Cheneral d'Aragón dende 1999 dica 2003.

Antiparte, ye chermano d'os tamién basketbolistas José Ángel Arcega Aperte y Joaquín Arcega Aperte y tio de JJ Arcega-Whiteside chugador de fútbol americano en a NFL estausunidense.

## Trachectoria esportiva
* 1976/79: C.N. Helios (categorías inferiors), Espanya.
* 1979/81: C.N. Helios, Espanya.
* 1981/95: CB Zaragoza, Espanya.

## Palmarés
### Clubes
* 1983: Copa d'o Rei (CAI Zaragoza).
* 1989: Copa d'o Rei (CAI Zaragoza).

### Selección d'Espanya
* 1978: Medalla d'archent en o Europeo Junior.
* 1983: Medalla d'archent en o EuroBasket de Francia.
* 1984: Medalla d'archent en os Chuegos Olimpicos.
* 1991: Medalla de bronce en o EuroBasket d'Italia.

## Referencias

## Vinclos externos
*  ''Fernando Arcega Aperte'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
*  Perfil esportivo de Fernando Arcega en a pachina web d'a liga ACB.
Margaux Hemingway

**Margaux Hemingway** (nombre artistico de **Margot Louise Hemingway**), naixita de Portland (Oregón) o 16 de febrero de 1954 y muerta en Santa Monica (California) l'1 de chulio de 1996, estió una modelo y actriz estausunidense, chermana de l'actriz Mariel Hemingway y nieta d'o escritor Ernest Hemingway.

D'entre a suya filmografía, se puet mencionar bellas cintas como *[[Lipstick (cinta)|Lipstick]]* (1976, Lamont Johnson), u *[[They Call Me Bruce?]]* (1982, Elliott Hong).

## Vinclos externos
*  Margaux Hemingway en IMDb.
*  Margaux Hemingway en Find A Grave.
Francisco

:*Ta atros usos d'o termin se veiga [[Francisco (desambigación)]]*

**Francisco** ye un nombre propio u antoponimo masculín orichinato por a embotata que Chuan Bernardote dió a su fillo "Sant Francisco d'Asís". y que tien relación con o toponimo Francia, derivato d'o etnonimo d'o pueblo chermanico d'os francos. Cal parar cuenta que a familia de Sant Francisco d'Asís en yera orichinaria. A variant femenina d'iste nombre ye **Francisca**.

En aragonés l'hipocoristico por excelencia de Francisco ye **Francho**, que tamién se documenta en o castellano d'a Val de l'Ebro con substrato aragonés y en a parla catalana d'o Matarranya. Se sabe que a Francisco de Goya y Lucientes li diciban *Francho* la chent mes amanata en Aragón, igual que cualsiquier Francisco puet ser conoixito en cualsiquier de l'Alto Aragón como *Francho*. Manimenos, dende o zaguer cuarto d'o sieglo XX, cuan encomenzó o movimiento de defensa y recuperación de l'aragonés, este hipocoristico s'ha gosau considerar como a forma aragonesa d'o nombre, y s'ha feito servir mas que no a forma plena coincident con o castellano, Francisco, que por atro costau ye a sola forma que se troba en textos medievals. D'esta traza dende que fue legalment posible de meter y/u traducir nombres en aragonés, i hai bels ninos y adultos que levan o nombre *Francho*. Existe tamién a forma femenina **Francha**.

O hipocoristico *Francho* no ye exclusivo de l'aragonés, tamién se troba en o castellano de Puerto Rico. Atros hipocoristico presents en castellano son *Curro*, *Pancho*, *Quico* y *Paco* (visible en o nombre artistico de personaches celebres como "Paco de Lucía"). *Paco* se remonta a lo feito que Sant Francisco d'Asís yera o *Pater Comunitatis* u "Padre d'a Comunidat" cuan se fundó a Orden d'os Franciscanos. En o castellano d'o País Basco ye usual *Pachi*, que ye una forma d'orichen basco.

## Referencias
Benaoján

**Benaoján** ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 32 km² con una densidat de población de  hab/km².

## Toponimia
Lo toponimo *Benaoján* presenta un formant *[[radiz beni- (toponimia)|beni-]]* común en toponimia y se documenta como *Benaxant* en o sieglo XV. Bel autor interpreta que n'este caso *Beni-* ye l'arabizacion por etimolochías populars d'a secuencia latín-romance *PĬNNA*-*penna*-*[[penya]]*, y podría significar "penya santa".

## Cheografía
A localidat de Benaoján ye situata a 524 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 136 km d'a ciudat de Malaga, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Localidaz achirmanatas
*  Knittlingen (Baden-Wurtemberg, Alemanya)

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Benaoján.
*  Información de Benaoján en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.
Antonio Mompeón Motos

**Antonio Mompeón Motos**, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) en 1881 y muerto en ixa mesma capital o 17 de febrero de 1940, estió un periodista y politico aragonés.

Sobrín d'Antonio Motos Martínez, qui yera propietario d'o diario *[[Heraldo de Aragón]]*, dentró a treballar-ie, estando nombrato director-cherent d'o diario en 1909, estando-ne dica a suya muerte en 1940.

Tamién estió rechidor en o Consello Municipal de Zaragoza y director cheneral d'Estatistica mientres a dictadura d'o cheneral Miguel Primo de Rivera, estando tamién subsecretario d'Instrucción Publica en o Gubierno d'a *[[dictablanda]]* d'o cheneral Dámaso Berenguer Fusté en o zaguer gubierno d'a monarquía antis d'a proclamación d'a Segunda Republica Espanyola. Tamién estió senador en o Senau d'Espanya.

## Vinclos externos
*  ''Antonio Mompeón Motos'' en a pachina web d'a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
Raf Vallone

**Raf Vallone** (nombre artistico de **Raffaele Vallone**), naixiu de Tropea (provincia de Vibo Valentia, Calabria, Reino d'Italia, hue Italia) o 17 de febrero de 1916 y muerto en Roma (Lazio, Italia) o 31 d'octubre de 2002, estió un actor italiano, activo en o mundo d'o cine dende primerías d'os anyos 1940. Antis d'a Segunda Guerra Mundial, tamién estió futbolista, tenendo una Copa d'Italia de fútbol y mientes a guerra colaboró con a Resistencia italiana contra o faixismo.

D'entre a suya filmografía, cal destacar-ne bellas cintas como *[[Riso Amaro]]* (1949, Giuseppe De Santis), *[[Il Cristo proibito]]* (1951, Curzio Malaparte), *[[Anna (cinta de 1951)|Anna]]* (1951, Alberto Lattuada), *[[Roma ore 11]]* (1952, Giuseppe De Santis), *[[Los ojos dejan huellas]]* (1952, José Luis Sáenz de Heredia), *[[La ciociara]]* (1960, Vittorio De Sica), *[[Nevada Smith]]* (1966, Henry Hathaway), *[[The Italian Job (cinta de 1969)|The Italian Job]]* (1969, Peter Collinson), *[[Cannon for Cordoba]]* (1970, Paul Wendkos), *[[Lion of the Desert]]* (1981, Moustafa Akkad), u *[[The Godfather Part III]]* (1990, Francis Ford Coppola).

## Premios
Raf Vallone recibió en 1962 o Premio David de Donatello a o Millor Actor (en a suya setena edición) por a suya interpretación en a cinta *[[Vu du pont (cinta)|Vu du pont]]*, de Sidney Lumet.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Raf Vallone.

## Vinclos externos
*  ''Raf Vallone'' en Internet Movie Database.
María I d'Anglaterra

**María I d'Anglaterra**, naixita d'o palacio de Placentia (Greenwich, Reino d'Anglaterra) o 18 de febrero de 1516 y muerta en o palacio de Sant Chaime de Londres (Reino d'Anglaterra) o 17 de noviembre de 1558, estió una reina d'Anglaterra y Irlanda dende o 16 de chinero de 1556, cuan succedió a lo suyo chimán Edduardo VI, dica a suya muerte; antiparte, por o suyo matrimonio con Felipe I d'Aragón estió reina consort d'Aragón dende o 16 de chinero de 1556 dica a suya muerte. Filla d'Henrique VIII y de Catarina d'Aragón, perteneixeba a la Casa Tudor.
Nikos Kazantzakis

**Nikos Kazantzakis** (**Νίκος Καζαντζάκης** en idioma griego y alfabeto griego), naixito d'Irákleio (Creta, Imperio Otomán, hue Grecia) o 18 de febrero de 1883 y muerto en Freiburg im Breisgau (Baden-Wurtemberg, Alemanya Occidental, hue Alemanya) o 26 d'octubre de 1957, estió un escritor, poeta, novelista y filosofo griego, considerato como uno d'os prencipals autors d'o suyo país en o sieglo XX.

## Vinclos externos
Semion Timoshenko

:*Iste articlo ye sobre un militar ruso de l'Exercito Royo con o rango de mariscal; ta lo director cinematografico ruso, se veiga *'Semion Timoshenko**''

**Semyon Konstantinovich Timoshenko** u **Semion Konstantinovich Timoshenko''' (Семён Константи́нович Тимоше́нко en ruso y alfabeto cirilico, naixiu de Furmanivka (Gubernación de Besarabia, Imperio Ruso, hue Rusia) o 18 de febrero de 1895 y muerto en Moscú (Unión Sovietica, hue Rusia) o 31 de marzo de 1970, estió un militar ruso, activo dende 1915 dica 1960 y que plegó en l'Exercito Royo dica o ran de mariscal, habendo feito parti antis de l'Exercito ruso zarista. Luitó en a Primera Guerra Mundial, en a Guerra Civil Rusa y en a Guerra polaco-sovietica, encara que construyió a suya fama mientres a Segunda Guerra Mundial, a on prenió parte en a Guerra d'Hibierno, en a primera batalla de Smolensko y en a batalla de Stalingrado.
Jean M. Auel

**Jean Marie Auel** ( en anglés, de soltera *Jean Marie Untinen*), naixita de Chicago (Illinois) o 18 de febrero de 1936, ye una escritora y novelista estausunidense, muit conoixita internacionalment por a suya saga de novela historica ambientata en a Prehistoria *Os fillos d'a Tierra* (''Earth's Children).
Diana (diosa romana)

**Diana** ye en a relichión romana a diosa d'as selvas y a caza y presenta una vinclación con a luna. Ye representata con un arco y sayetas. L'animal consagrato a Diana ye o ciervo. En a *interpretatio* romana l'Artemisa griega fue considerata como a mateixa diosa que a Diana romana. En a Peninsula Iberica o culto a diana u entidaz mitolochicas relacionatas con ella continó en tiempos d'a cristianización forzata y fosilizó en o folklore asturiano como as *xanas*. D'a mesma traza fosilizó en os Balcans como a *zanë* d'a mitolochía albanesa y *zană*, que significa *[[fada]]* en o folklore rumano.

## Etimolochía
A etimolochía de Diana se relaciona con diferents teonimos u nombres de personaches mitolochicos indoeuropeus como *Danae* en Grecia, *[[Danu]]* u *Dana* en Irlanda u Anna Purna en a India.

Entre os teonimos romanos Diana guarda relación etimolochica con Anna Parenna y con Chan.

## Culto a Diana en Hispania
En a Hispania romana o culto a Diana estió muito estendillato. En Lepida Celsa bi heba un templo dedicato a Diana on huei se troba a ermita de Sant Nicolau de Bari de Viliella d'Ebro.

## Senyal toponimico
A diosa Diana inspiró a creyación de toponimos como Fontchanina en Ribagorza on bi ha una montanya con un cabalto en forma de perfil de muller; tamién s'ha dito que Layana teneba relación. Fuera d'Aragón un toponimo relacionato con Diana ye Denya en Alicant, y La Chana en Castellón, que ye pareixito a Lanacha u La Nacha en os Monegros.
Albelda (desambigación)

**Albelda** puet estar:

* **[[Albelda]]**, un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situau en a comarca de Litera y partiu chudicial de Monzón. 
* '''Albelda de Iregua, un municipio de La Rioja, en a comarca de Logronyo.
Prochecto

Un **prochecto** ye una empresa temporal asumita pa creyar un producto u un servicio.

## Orichen
A palabra *prochect* provién d'o termin latín *projectum* de *projicere*, "chitar cualcosa entadebant" que enantes provién de *pro-*, que denota cualcosa que precede l'acción d'a palabra en cuestión (como en o griego πρό) y *jacere*, "chitar", "arrullar". A palabra "prochecto" orichinalment significa "cualcosa que vien enantes que res quede feito". Cuan a palabra fue adoptata inicialment, se referiba a fer a planeyar cualcosa, no a l'acto d'executar este plan realment. Cualcosa feito d'acuerdo con un prochecto se denominó obchecto. Este uso de "prochecto" cambió en os anyos 50, cuan s'introducioron diversas tecnicas pa la chestión de prochectos. Con este feito a palabra cambió licherament o suyo significato pa cubrir tanto os prochectos como os obchectos. Manimenos,en ciertos prochectos pueden existir os ditos *obchectos* y os *directors d'obchecto*. A palabra *proyeuto* propia de l'aragonés escrito de fins d'o sieglo XX representa una mala adaptación dende o castellano (on "chacer" se diz *yacer* como derivato de *jacere*).

## Referencias
Boyos

Os **boyos** un pueblo celta d'Europa Central que ocupaban inicialment l'aria de Bohemia, Bavera, Moravia y part d'Eslovaquia dende on s'estendilloron por Panonia dica que en fuoron forachitatos por os dacos baixo Burebista. Una branca d'os boyos trescurzó os Alpes emigró a la Galia Cisalpina. En tiempos d'a conquiesta romana de Galia bels boyos emigroron a Galia. Os boyos talment tiengan un etnonimo derivato d'a denominación d'os bovinos en celta y daron nombre a Bohemia, y son relacionatos tamién a etimolochía d'o etnonimo bayoarios y o toponimo Bavera.

## Mencions en fuents aragonesas
En a traducción aragonesa d'o "*[[Breviarium ab Urbe condita]]*" nombran tanto a los boyos d'a Galia Cisalpina como a los que emigroron a Galia Transalpina en tiempos de Chulio César:

Os boyos d'a Galia Cisalpina son ditos *boyens* u *boyenos* en a "*[[Grant Cronica d'Espanya]]*", compilación historica de Chuan Ferrández d'Heredia:

## Bibliografía
*Francisco Marco Simón. *Los celtas*. Historia 16. Madrid
Tauriscos

Os **tauriscos** estioron un pueblo celta habitador d'os Alpes Orientals, Norico y Panonia. Plinio lo Viello afirma que *tauriscos* yera l'anterior nombre d'os noricos. G. Alfóldy concluye que o etnonimo clarament celtico de *tauriscos* yera propio d'un pueblo d'os Alpes Orientals y que dimpués s'extendilló a las poblacions celtizatas dende o sieglo III aC de Norico y Panonia, desapareixendo esta denominación bel tiempo dimpués por cheneralizar-se a denominación de *noricos* relacionata con o nombre d'un reino con capital el Noreia. A etimolochía d'o etnonimo puet tener relación con a denominación celtica d'o "toro" u d'a "montanta" punchaguda como Tauern u Torla, y podría referir-se a los montanyeses locals en cheneral.

## Veyer tamién
*Noricos
*Reino Norico
*Provincia romana de Norico
*Taurins

## Bibliografía
*Francisco Marco Simón. *Los celtas*. Historia 16. Madrid
Escordiscos

Os **escordiscos** estioron un pueblo habitador de l'aria de confluencia d'os rios Sava y Drave con o Danubio, en o que se convertió en as provincias romanas de Panonia chusana y Moesia. Tradicionalment son consideraus un pueblo celta. O etnonimo puet estar relacionau con o toponimo *Scordus*, actual mont Šar, situau entre Iliria y Panonia. Son mencionaus dende principios d'o sieglo III aC. En tiempos d'o apocheu d'os escordiscos a suya influencia s'extendeba por rechions que comprendeban part d'as actuals Austria, Eslavonia, Eslovenia, Hongría, y Bosnia. Fuoron sozmesos por os dacos en tiempos de Burebista, pero dimpués cayoron baixo la influencia romana, recibindo la ciudananía romana en tiempos de Trachán. Desapareixioron como entidat etnopolitica con a romanización.

## Bibliografía
* Francisco Marco Simón: *Los celtas*. *[[Historia 16]]*, Madrit.
Chuegos Olimpicos d'Atenas de 2004

Os **Chuegos Olimpicos d'Atenas de 2004**, conoixitos tamién como **Chuegos d'a XXVIII Olimpiada d'a era moderna**, estioron os Chuegos Olimpicos que se celebroron en Atenas (Grecia) dende o 13 d'agosto de 2004 dica o 29 d'agosto de 2004. I participoron 10.628 esportistas de 201 países.

## Esportistas destacatos

* Michael Phelps, 6 medallas d'oro en natación.
* Ian Thorpe, dos medallas d'oro, una d'archent y una de bronce en natación.
* Inge de Bruijn, una medalla d'oro, una d'archent y dos de bronce en natación.
* Petria Thomas, tres medallas d'oro y una d'archent en natación.

## Referencias

## Vinclos externos

* / Pachina web oficial de l'''Olympic Movement''.
Galatas

Os **galatas** estioron una confederación formata por tres pueblos celtas (tectosaches, tolistobochios y trocmios) que conquirioron un sectos central d'Asia la Chica dimpués conoixito como Galacia. *Galatas* (en griego *Galatai* ye tamién como Hieronimo de Cardia y atros autors clasicos denominaban a los celtas y en particular a los que invadioron Macedonya, Tracia y Grecia. Teneban como centro *Drunemeton*, que presenta en a suya etimolochía o *nemeton* u calvera d'a selva on os druidas en atros países celtas celebraban reunions y rituals. En *Drunemeton* se reuniban 300 senadors d'as 12 tetrarquías en as que se dividiban os tres pueblos.

Os celtas que bi heba en os Balcans y que recibiban a denominación de *galatai* trecurzoron o Estreito de Bosforo en l'anyo 278 aC clamatos por o rei de Bitinia. En l'anyo 232 aC s'establioron en a part septentrional d'as planas d'Anatolia Central por alcuerde entre diferents reinos helenisticos, y se mantenioron independients aproveitando a rivalidat entre o Reino de Ponto a lo norte y o Reino de Pergamo. O suyo territorio fue adhibito pa cutio en l'Imperio Romano en tiempos de César Augusto como Povincia romana de Galacia.

## Bibliografía
*Francisco Marco Simón *Los celtas*. *Historias del Viejo Mundo*, num. 15. *[[Historia 16]]*.
Chuegos Olimpicos de Pequín 2008

Os **Chuegos Olimpicos de Pekín 2008**, conoixitos tamién como **Chuegos d'a XXIX Olimpiada d'a era moderna**, estioron os Chuegos Olimpicos que se celebroron en Pekín (China) dende o 8 d'agosto de 2008 dica o 24 d'agosto de 2008. I participoron 10.942 esportistas de 204 países.

## Esportistas destacatos

* Usain Bolt, tres medallas d'oro en atletismo.
* Michael Phelps, ueito medallas d'oro en natación.
* Nastia Liukin, una medalla d'oro, tres d'archent y una de bronce en chimnasia.
* Natalie Coughlin, 1 medalla d'oro, 2 d'archent y tres de bronce en natación.
* Kirsty Coventry, una medalla d'oro y tres d'archent en natación.
* Lisbeth Trickett, dos medallas d'oro, una d'archent y una de bronce en natación.

## Referencias

## Vinclos externos

* / Pachina web oficial de l'''Olympic Movement''.
Wahhabismo

O **wahhabismo** ye movimiento relichioso fundamentalista islamico dentro d'o sunnismo y relacionato con a escuela hanbalí. Predica a tornata a la pureza d'a fe islamica, refusando tot o que no siga l'alcorán y o dito por Mahoma. Condena o culto a los santos y bellas practicas d'o sufismo. Prene nombre de Muhammad Ibn Abd al-Wahab, que en 1745 consiguió o refirme d'un capitoste de tribu d'o Neched, Ibn Saud, fundador d'a dinastía saudita que actualment reina en Arabia Saudita.
Txindoki

**Txindoki**, **Larrunarri** u **Ñañarri** ye un mont de Guipuzcua, País Basco, situato en a Sierra d'Aralar (amán d'a muga con Navarra). Se situga en o termin municipal d'Amezketa y tien 1.346 metros d'altaria. A rota de puyata que se fa servir a ormino s'inicia en l'aparcamiento de Larraitz (podendo-se-ie acceder en auto por Zaldibia, por Abaltzisketa u por Amezketa).

A reconpensa en puyar dica a tuca ye guaranciata ya que dende ista se pueden veyer as montanyas d'a Sierra d'Aralar, as montanyas de l'ueste de Navarra, as montanyas de l'este de Bizcaya, as comarcas de Goierri y Tolosaldea, os montes mas emblematicos de Guipuzcua y en días de sol dica a mesma Mar Cantabrico, y ya muit luent as tucas nevatas d'o Pireneu Occidental.

Encara que no ye a montanya mas altera de Guipuzcua, si que'n ye d'as mas conoixitas, politas y fotografiatas d'o País Basco, debito a o suyo peculiar perfil piramidal, gracias a o que s'ha ganato a embotada d'o *[[Cervino]] Basco*. Se tracta, cuasi de seguras, d'a montanya mas popular entre os montanyeros de Guipuzcua, y a que mas puyatas rechistra a o largo de tot l'anyo (competindo en popularidat con os monts Aiako Harriak, Aizkorri, Ernio u Adarra). Ye una montanya emblematica en as suyas comarcas mugants de Goierri y Tolosaldea.

## Nombre

O nombre antigo u orichinal d'ista montanya ye *Larrunarri* u *Ñañarri*, estando conoixito d'antis mas con istos nombres en a redolada. En a segunda metat d'o seiglo XX, os suyos nombres orichinals fuoron substituyitos por o de *Txindoki* (nombre d'una *txabola* u corral que se trobaba en a suya versant oriental); en estendillar-se a practica d'o montanyismo en ixas envueltas y con a sonoridat que teneba ixe nombre ta os castellano-parlants, en zaguerías iste nombre de *Txindoki* estió o nombre que remató por fer-se servir ta denominar a ista montanya.

En el numero 4 d'a revista *Pyrenaica* (1927), publicata por a Federacion Basca de Montanya, *Pyrenaica*, se describe a sierra d'Aralar en charrar d'o Larrunarri se i diz (pach.21):

## Mitolochía
Seguntes a mitolochía basca, ye uno d'os puestos a on i vive a diosa Mari, que tien a suya espelunga baixo d'a tuca.

## Galería d'imáchens

Imachen:Txindoki, Euskal Herria.JPG|Anvista d'o Txindoki dende Zaldibia, en puyando por a carretera que va enta Larraitz.
Imachen:Txindoki.Euskal Herria.jpg|Anvista d'o Txindoki visto dende Ordizia.
Imachen:Txindoki cumbre.JPG|Tuca d'o Txindoki.


Imachen:Txindoki.jpg|O mont Txindoki. 
Imachen:Txindoki placa.JPG|Placa situata en la tuca d'o Txindoki: "*Mendia maitatzen duenari*" ("A qui que ama a montanya").
Imachen:Txindokitik_ekialdera.JPG|Anvista dende a tuca d'o Txindoki enta l'este: o mont Larraone.


## Vinclos externos

*  Descripción d'a rota de puyata enta o Txindoki dende Larraitz.
*  Larrunarri / Txindoki en en a pachina web de montanyismo "Euskal Mendiak".
*  Txindoki en a pachina web de montanyismo "Mendikat.net".

## Referencias
Noricos

Os **noricos** yeran os habitants d'o Reino Norico, (dimpués provincia romana de Norico). D'alcuerdo con G. Alfóldy yeran inicialment un pueblo de l'aria de Magdalensberb (Carintia) que consiguió unir a toz os pueblos d'o Norico en una confederación mientres os sieglos II aC y I aC con o resultato que o etnonimo d'os noricos se fació servir pa dicir a los habitants de tota a rechión substituyindo a lo etnonimo anteriorment mes cheneral de "tauriscos", que desapareix d'as fuents dende a conquiesta romana de l'anyo 15 aC. Teneban como capital Noreia.

## Veyer tamién
* Reino Norico.
* Provincia romana de Norico.
* Tauriscos.

## Bibliografía
* Francisco Marco Simón. *Los celtas*. Historia 16. Madrit.
Arabia Saudita en os Chuegos Olimpicos

**[[Arabia Saudita]] partecipa en os [[Chuegos Olimpicos]]** dende o anyo 1972, a suya primera medalla estió en os Chuegos Olimpicos de 2000. O suyo Comité Olimpico nacional ye o *Saudi Olympic Committee*. No bi ha partecipato garra vegata en os Chuegos Olimpicos d'hibierno. Actualment as mullers, por a suya relichión, no pueden partecipar en os Chuegos Olimpicos.

## Medallas

## Referencias

## Vinclos externos
* Arabia Saudita en os Chuegos Olimpicos.
Hadi Soua'an Al-Somaily

**Hadi Soua'an Al-Somaily** (Taïf, Arabia Saudita, 30 d'aviento de 1976) ye un atleta saudín actualment retirato que yera especializato en a preba d'a 400 metros cletas. Estió subcampión olimpico de 400 metros cletas en os Chuegos Olimpicos de Sydney 2000 y campión asiatico en Incheon 2005 en a mesma preba. Estió o primer saudín en ganar una medalla en os Chuegos Olimpicos, en a cursa, estió en o primer puesto 399 m estando segundo en o zaguer metro y ganando a cursa l'estausunidense Angelo Taylor.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Al-Somaily en os Chuegos Olimpicos.
*  Perfil d'Al-Somaily en a pachina web d'a IAAF.
Florinda Chico

**Florinda Chico** (nombre artistico de **Florinda Chico Martín-Mora**), naixida de Don Benito (Extremadura) o 24 d'abril de 1926 y muerta en Madrit (Espanya) o 19 de febrero de 2011, estió una actriz espanyola, activa en o mundo d'o teatro y d'o cine dende meyaus d'os anyos 1940, con cuantos premios recibius mientres asuya carrera artistica. Yera considerada como una d'as prencipals actrices segundarias d'o cine espanyol, treballando en mas de cient cintas.

D'entre a suya filmografía, se puet destacar bellunas d'as suyas interpretacions, en cintas como *[[Las que tienen que servir (cinta)|Las que tienen que servir]]* (1967, José María Forqué), *[[Abuelo Made in Spain]]* (1969, Pedro Lazaga), *[[La graduada]]* (1971, Mariano Ozores), *[[El calzonazos]]* (1974, Mariano Ozores), *[[Cría cuervos]]* (1975, Carlos Saura), *[[El alegre divorciado]]* (1976, Pedro Lazaga), *[[Los bingueros]]* (1979, Mariano Ozores), *[[El currante]]* (1983, Mariano Ozores), u *[[La casa de Bernarda Alba (cinta)|La casa de Bernarda Alba]]* (1987, Mario Camus).

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Florinda Chico.

## Vinclos externos
*  Florinda Chico en Internet Movie Database.

## Referencias
Gines

**Gines** ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla.

A suya población ye de 13.108 habitants (2010), en una superficie de 2,90 km² con una densidat de población de 4.520 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Gines ye situata a 45 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 6 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca.

### Mugas
A localidat de Gines muga a o norte con Valencina de la Concepción; a l'este con Castilleja de la Cuesta; a o sud con Bormujos; y a l'ueste con Espartinas.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Gines.
*  Información de Gines en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.
La Puebla del Río

:*Iste articlo ye sobre un municipio andaluz d'a provincia de Sevilla; ta atros usos, se veiga *'Puebla (desambigación)**''.


**La Puebla del Río''' ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla.

A suya población ye de 12.210 habitants (2010), en una superficie de 374,38 km² con una densidat de población de 32,61 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Gines ye situata a 22 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca. O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Guadalquivir.

## Demografía

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de La Puebla del Río.
*  Información de La Puebla del Río en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.
Isla Mayor

**Isla Mayor** ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla.

A suya población ye de 5.930 habitants (2010), en una superficie de 114,38 km² con una densidat de población de 51,84 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Isla Mayor ye situata a 5 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en as Maresmas d'o Guadalquivir, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca. Parte d'o suyo termín municipal ye en lo Parque Natural de l'Entorno de Doñana.

## Demografía

## Economía
Situau en as maresmas d'o Baixo Guadalquivir, que fan que sía un entorno ideyal pa lo cautivo d'o roz, lo cual ye lo prencipal motor socioeconomico d'a zona.

Lo roz ye lo cautivo predominant desplazando a atros que yeran tradicionals ena zona como lo cotón. En l'actualidat se cautivan una extensión d'arredol de 10.000 ha de roz.

Tamién en zaguerias ha experimentau un considerable augmento la pesca d'o cangrillo royo de río (*[[procambarus clarkii]]*) que ye una especie d'o sud d'Estaus Unius introducida en a zona en 1974. Se pesca con un retel pa cangrillos conoixiu como nasa u rete holandesa y gran parte d'ista pesca ye destinada a la exportación. Amás de chenerar un beneficio economico, lo cangrillo suposa mas d'a metat d'a dieta de 20 especies d'aus que viven en as maresmas. Dende que se consolidó la presencia d'o cangrillo o en o decenio de 1980, la población de cualques d'estas aus ha augmentau sensiblement.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal d'Isla Mayor.
*  Información d'Isla Mayor en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.
Aragonés centro-occidental

L**'aragonés centro-occidental** ye l'aragonés que se charra entre a cuenca alta d'o río Galligo, dende a Val de Tena dica o Sarrablo y dende Vallibasa y Sobrepuerto dica a val d'Acumuer. Presenta as caracteristicas foneticas de l'aragonés central y lexico común con l'aragonés occidental.

## Fonetica
D'alcuerdo con l'aragonés central presenta una menor resistencia a la sonorización d'as oclusivas xordas intervocalicas latinas que l'aragonés cheneral, conservando-se a xorda localment en bella parola en a que l'aragonés cheneral sonoriza. A conservación afecta a lo participio, que ye en *-ato*, *-ito* reblando debant d'as formas chenerals en *-au*, *-iu*.

O tensín presenta mayor tendencia que atras variants d'aragonés a la sonorización dezaga de liquida, coincidindo con l'aragonés centro-oriental:
*Grupo -MP- > -mb-:
***Embolla*: ampolla.
***Cambo* en Panticosa, coincidindo con l'aragonés centro-oriental de Torla, Oto, Broto, Buesa, Fanlo, Buisán, Yosa.
*Grupo -NT- > -nd-:
***Planda* y *punda* en aragonés panticuto, coincidindo con l'aragonés d'a valle de Vio.
*Grupo -NK- > -ng-:
***[[Blanco|Blango]]*, *[[banco|bango]]*, *[[chunco|chungo]]*.
***[[Barranco|Barrango]]*, *[[palanga]]* y *cingüenda* en aragonés panticuto.
*Grupo -RT- > -rd-:
***[[Xordica]]* (y a variant *chordica* con xeada).

A evolución d'a -X-, -SK- y -PS- latina ye en -x-, como en aragonés occidental, a diferencia de l'aragonés oriental y centro-oriental.

## Morfolochía
L'articlo *o*, *os*, *a*, *as* presenta a variant postvocalica *ro*, *ros*, *ra*, *ras* coincidindo con part de l'aragonés centro-oriental y d'o Semontano de Balbastro.

## Variants
Son parlas aragonesas centro-occidentals:
*Aragonés d'a Val d'Acumuer.
*Aragonés d'a Tierra de Biescas.
*Aragonés sarrablés.
*Aragonés de Sobrepuerto.
*Aragonés tensino (con l'aragonés pandicuto como parla local millor conservata y documentata).
*Aragonés de Vallibasa.

## Bibliografía
*  Anchel Conte et al. *[[El aragonés: identidad y problemática de una lengua]]*. Colección Aragón. Librería general.
*  Chabier Tomás Arias. *[[El aragonés del biello Sobrarbe]]*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1999. ISBN 84-8127-095-4
Faro de Lekeitio

O **faro Santa Catalina de Lekeitio** ye un faro que se troba situau aintro d'o termin municipal de Lekeitio (País Basco), en o Cabo de Santa Catalina.
Amán d'o faro bi ha una capiella d'o mesmo nombre an van os familiars d'os pescataires cuan bi ha temporals.

## Historia
Se devantó en l'anyo 1862 sobre una torre conica de base octogonal de 13 metros d'altaria a 46 metros sobre o livel d'a mar en as paretadas d'o cabo Santa Catalina. Fue un prochecto d'Amado Lázaro, estando subastau en 1861 en 22.825 rials. Ista obra se fació ta dar servicio a lo trampo costero no cubierto por os faros de Zumaia y Matxitxaco. Enchegando-se a suya lampa por primera vegada o 15 de noviembre de 1862.

En 1935 s'enampla o suyo abasto a 12 millas gracias a l'instalación d'acetileno que substituye a la lampa de petrolio que i heba, encara que mantién a optica y a linterna. Por as frecuents boiras, en 1956 s'instaló una bocina electrica con 6 millas de radio d'actuación.

Con as obras d'electrificación y reforma de 1957 que se i fación, que recreixioron a torre y cambioron a optica y a lampa, o faró adhubió lo suyo abasto actual de 24 millas. Dimpués d'ista intervención, a iluminación pasó a fer grupos de lampadiadas blancas (1 mas 3) cada 20 segundos. Mientres que a bocina lo feba en tongadas de 4 sonius en letra L Morse cada 20 segundos.

En l'anyo 1975 se cambió de nuevo a luz, que deixó d'emitir a lampiadas ta fer-lo con una luz contina, encara que chiratoria.

En l'anyo 2010 li se realizoron unas obras d'esviellamiento, con un coste de 2,7 millons d'euros d'inversión, que rematoron con a redevantadera d'o faro o 26 de marzo de 2010 como *Centro d'Interpretación d'a Tecnolochía d'a Navegación*, convertindo-se d'ista traza en o primer faro vesitable d'o País Basco.

## Referencias
Pero d'Atarés

**Pero d'Atarés**, naixito d'Atarés (Chacetania) en 1083 y muerto en Borcha (Campo de Borcha) o 21 de febrero de 1152, estió un noble aragonés, fillo d'o Infant García y de Tresa Cajal, nieto de Sancho, fillo borde de Remiro I d'Aragón, miembro asinas d'a dinastía Ximena. Sinyor d'Atarés por herencio, recibió tamién o títol de sinyor de Borcha.

En 1146 estió o establidor d'o monesterio de Veruela con monches d'a Orden de Cistels que veniban d'Occitania, d'o monesterio d'Escaladieu en Bonamason (hue Altos Pireneus). Su mai ya heba estato a fundadora de l'actual seu de Nuestra Sinyora d'a Huerta de Tarazona. Antiparte, se considera que ye tamién establidor d'a familia Borcha, que prenió l'apellito d'o sinyorío familiar en Borcha.

Cheronimo Zurita, en os suyos *[[Anals d'a Corona d'Aragón]]*, diz que os aragoneses y navarros l'esleyoron rei d'Aragón a la muerte d'Alifonso I d'Aragón en estar nieto de Remiro I en cuentas d'esleir a Remiro II d'Aragón, encara que de tot ixo no bi ha garra atra constancia documental u noticia, considerando-se una falordia.

## Vinclos externos
*  ''Pedro de Atarés'' en a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.

## Referencias
Josefa Amar y Borbón

**Josefa Amar y Borbón**, naixita de Zaragoza (comarca de Zaragoza) en 1753 y muerta en ixa mesma capital o 21 de febrero de 1833, estió una escritora y pedagoga aragonesa d'a Ilustración. En ixas envueltas en as que o papel d'a muller yera prou discreto, estió miembro de merito (1782) d'a *[[Reyal Sociedat d'Amigos d'o País de Zaragoza]]*, mesmo que d'atras sociedaz con seu en Madrit u Barcelona. Yera chermana d'o militar y politico Antonio José Amar y Borbón y partecipó en os Seches de Zaragoza.

Defensora de contino de l'aptitut d'a muller ta cualsiquier actividat en igualdat de condicions de l'hombre, puest considerar-se-la como una d'as precursoras d'o feminismo en Aragón. Antiparte, as suyas conviccions yeran tamién laicas.

## Obras
* 1786: *Discurso en defensa del talento de las mujeres y otros cargos en que se emplean los hombres*.
* 1790: *Discurso sobre la educación física y moral de las mujeres*.

## Vinclos externos
*  ''Josefa Amar y Borbón'' en a pachina web d'a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
Antonio María Javierre Ortás

**Antonio María Javierre Ortás**, naixito de Sietemo (Plana de Uesca) o 21 de febrero de 1921 y muerto en Roma (Italia) l'1 de febrero de 2007, estió un bispe, arcebispe y cardenal aragonés, d'a orden d'os salesianos.

Formato en a Universidat Pontificia de Salamanca, enampló estudios en Roma y en Leuven, ocupando dimpués cargos destacatos en o Vaticano, estando proclamato cardenal por o Papa Chuan Pavlo II o 28 de chunio de 1998.

Yera chermano d'o periodista y mosén José María Javierre Ortás.

## Vinclos externos
*  ''A. Javierre Ortás'' en a pachina web d'a *[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]*.
*  ''Antonio María Javierre Ortás'' en www.catholic-hierarchy.org.
Novelda

**Novelda** ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de lo Vinalopón Meyo. La suya población ye de 27.104 habitants (2010), en una superficie de 75,7 km² y una densidat de población de 358 hab/km².
 
## Mugas

Lo suyo termin municipal muga con Montfort, Asp, La Romana, Monòver, Elda y Petrer.

## Toponimia
Veyemos *Nonouella* en la "*[[Cronica de Sant Chuan de la Penya]]*" cuan parlan de tractatos de mugas entre la Corona d'Aragón y lo Reino de Castiella:

## Demografía
Moravia

**Moravia** (*Morava* en checo) ye una rechión natural y historica d'a Republica Checa que corresponde en gran mesura a una depresión desauguada por o río Morava, afluent d'o Danubio que trescruza a rechión de norte a sud enta a cuenca Panonica. Moravia ye situada a l'este de Bohemia, a lo sud de Silesia, a lo nord-ueste d'Eslovaquia y a lo norte d'a Baixa Austria. A suya superficie ye de 22.349&nbsp;km². A ciudat mes important ye Brno.

## Población por etnias y nacionalidaz

A mayor part d'a población d'a población son eslaus autoctonos moravos, que se consideran ellos mesmos u checos u un pueblo eslau diverent. Bi ha moravos con orichen vlaco (ya eslavizaus), en a rechión de Valašsko u Vlaquia Morava mugando con Eslovaquia. Tamién bi ha inmigrants eslovacos. Os alemans y chudieus askenazís quedoron muit redueitos en numero con enchaquia d'a segunda Guerra Mundial y a postguerra.

## Historia
Moravia estió o nuclio d'un d'os primers estaus eslaus (Moravia la Gran), desfeito en l'anyo 906 poco dimpués d'a invasión d'os hongaros en a Cuenca Panonica. Dende ixe inte os eslaus moravos han teniu un paper mes marguinal en a historia, y han seguiu una trachectoria pareixida u común a la d'os eslaus habitadors de Bohemia u checos.

## Referencias

## Veyer tamién
* Chequia.
* Eslovaquia.
* Moravia la Gran.
Isidre Nonell

**Isidre Nonell i Monturiol** (tamién conoixito con o suyo nombre castellanizato como **Isidro Nonell y Monturiol**), naixito de Barcelona (Barcelonés) o 30 de noviembre de 1872 y muerto en ixa mesma capital l'21 de febrero de 1911, estió un destacato pintor y debuixant catalán d'o Modernismo y d'o Expresionismo, uno d'os prencipals artistas pictoricos catalans d'ixas envueltas.

## Galería d'imáchens

Imachen:Isidre Nonell 1896 - Capvespre a Sant Martí de Provençals.jpg|*Vesprada en Sant Martí de Provençals*.
Imachen:Nonell Cap de dona 230.jpg|*Capeza de muller 230*.
Imachen:Nonell Esperant la sopa.jpg|*En asperando a sopa*.


## Vinclos externos