open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liquido

O **liquido** (d'o latín *< liquĭdus*) ye un d'os estaus d'a materia. Ye un fluyiu, adintro do que os atomos u moleculas que lo forman se mueven librement en o suyo interior. S'esferencian d'os gases (que tamién son fluyius), en que las distancias entre las suyas moleculas son cuasi invariants, por lo que se les considera cuasi incompresibles. D'atra man, a materia en estau liquido ye facilment deformable. A superficie ye una superficie libre en que lo liquido no ye limitau por un contenedor.

O paso d'un estau solido a un estau liquido se diz fusión, y lo paso inverso ye a solidificación (conoixiu como conchelación cuan se debe a una reducción d'a temperatura). O paso d'estau liquido a estau gaseoso se diz evaporación, y lo paso inverso ye la condensación.

Os liquidos se mesuran en unidaz de volumen, la d'o Sistema Internacional d'Unidaz ye lo metro cubico, encara que tamién gosa emplegar-se muit a sobén o litro, que ye equivalent a un decimetro cubico. Tradicionalment en Aragón bi heba mesuras que s'utilizaban pa medir a cantidat de liquido, tals como l'arrobeta, o nietro, o cantaro, o charro (u pichera) y a pichereta.

Bels eixemplos de liquidos incherius por os humans son l'augua, a leit u lo vin.

## Notas


## Referencias
Arthur Schopenhauer

**Arthur Schopenhauer**, naixito de Danzig (que en ixas envueltas feba parte de Polonia, dita Republica d'as Dos Nacions por a suya unión con Lituania) o 22 de febrero de 1788 y muerto en Frankfurt d'o Main (Reino de Prusia) o 21 de setiembre de 1860, estió un filosofo alemán, muit influenciato por Kant, Spinoza u Rousseau, con una luenga polemica filosofica con Hegel.

## Vinclos externos
Khanato de Crimea

O **Khanato de Crimea** estió un estato que s'estendillaba por a peninsula de Crimea y a redolata d'a Mar d'Azov, que yera gubernato por un khan d'a dinastía Girai y que duró dica 1783, tres sieglos mes que os atros khanatos tartaros, por tener a protección de l'Imperio Otomán.

Arredol de l'anyo 1430 os tartaros de Crimea se deseparoron d'o khanato d'a Horda d'Oro. A dinastía gubernant yera descendient de Chochi. O territorio a lo principio no incluiba a costa meridional de Crimea, on yeran bien establitos os chenoveses, que teneban unas colonias conoixitas como Gazera.

A costa entre Crimea y l'Imperio Otomán yera baixo influencia polaca. Moldavia yera disputata entre Hongría y Polonia. Baixo o reinato de Bayazet Hongría y Polonia reconoixioron a sobiranía otomana de Vlaquia y Moldavia. En 1456 os moldavos ya pagan tributo a los otomans y se fa mes gran en 1480.

Mientres os rusos abanzaban enta l'este os exercito otomán de Mehmet o conqueridor invadió o sud de Crimea y en 1475 s'apoderoron d'as plazas comercials y as fortalezas chenovesas, forachitando a los chenoveses. Mehmet posó baixo protección otomana a lo khanato de Crimea. En 1484 os otomans s'anexionan Buchac, preso a Moldavia.

5 anyatas dimpués d'a conquiesta d'o sud de Crimea, o Khanato de Crimea fació liga con os rusos contra o Khanato d'a Horda d'Oro, y rebló pa desapareixer en 1502.

L'Imperio Otomán consiguió una continidat territorial con Crimea conquerindo a los polaco-lituanos Yedisán, que s'anexionan en 1526.

En as rechions costeras d'a Mar Negra entre Crimea y o Danubio (Yedisán, Buchac y parte de Dobrucha) establioron nogais venitos de l'este d'o Don, a l'igual que en a costa norte d'a Mar d'Azov. Os nogais, nomadas y belicosos, contribuirán a la inestabilidat d'o khanato y dimpués a la conquiesta rusa.

En 1774, dimpués d'una guerra entre rusos y otomans, tractau de Kuchuk-Kainarchi permitió a l'Imperio Ruso una salita a la Mar Negra a l'ueste d'o Dniéper y a tutela d'o Khanato de Crimea, que fue anexionato en 1783. En anyatas vinients muitos tartaros se'n fuoron ta l'Imperio Otomán.

## Bibliografía
* Jean Sellier y André Sellier. *Atlas de los pueblos de Oriente*. Acento Editorial.
* André Sellier, Jean Sellier *Atlas de los pueblos de Europa Central*. Acento editorial.
Caraísmo

O **caraísmo** ye una branca d'o chudaísmo oposata a l'actividat interpretativa d'os rabins y no accepta o Talmut.

O movimiento caraí prenió forma en Mesopotamia en o sieglo VIII, precisament on amaneixió o Talmut. Tenió influencia en a diaspora chudieva dica o sieglo XIII, en Espanya tamién. Yeran marguinatos por os mesmos chudieus.

Os khazaros convertitos a lo chudaísmo talment fuesen caraís, pus os chudieus contemporanios d'a diaspora los ignoraban, feito que indica que no yeran consideratos chudieus ortodoxos, y porque en Crimea i habió comunidaz caraís dende antigo.

Os caraís disfrutoron d'un estatuto especial y protechito en o Khanato de Crimea, y teneban como centro principal a Fortaleza de Kale, entre Simferopol y Sebastopol.

En Lituania viven menos de 300 en Trakai y estioron os guardians y constructors d'o castiello chunto a lo lago, on plegoron enta l'anyo 1400 clamatos por o Gran Duque Vytautas.

A comunidat caraí se veyió afectata por o rechimen de terror estalinista d'os anyos 1920 con o bolchevique chudieu Bela Kun.

## Bibliografía
* André Sellier, Jean Sellier: *Atlas de los pueblos de Europa central*. Acento editorial.
Bandera d'Alemanya

A **bandera d'Alemanya**, tamién conoixita como ***Bundesflagge*** u *bandera federal* en alemán, ye o emblema nacional d'Alemanya. Ye una bandera tricolor (con as tres colors tradicionals alemanas d'o sieglo XIX, negra, roya y oro), y se convertió en a bandera oficial dende o 23 de mayo de 1949, cuan l'adoptó Alemanya Occidental, que dende 1991 s'unió a la Republica Democratica Alemana ta formar l'actual Alemanya. Ye a bandera que fació servir a Confederación Chermanica (1848-1866) y que recuperó a Republica de Weimar en 1918 dica 1933, cuan o Tercer Reich la substituyó, estando recuperata por as dos Alemanyas en 1949: Alemanya Occidental y tamién a Republica Democratica Alemana, encara que ista zaguera li adhibía o escudo d'a Republica Democratica Alemana en o suyo centro.
Mecanica cuantica

A **Mecanica cuantica** conoixita tamién como **mecanica ondulatoria** y como **fisica cuantica**, ye a branca d'a fisica que estudeya o comportamiento d'a luz y d'a materia a escala atomica y subatomica. Os suyos prencipios basicos s'aplican a muitos d'os campos d'a fisica y a quimica actuals, como por eixemplo, a fisica de particlas, a fisica nucleyar, a fisica d'a materia condensata, a fisica atomica y molecular, a computación cuantica, a optica cuantica, a quimica cuantica y a quimica computacional. Chunto con a relatividat cheneral, a Mecanica cuantica ye un d'os pilars d'a fisica moderna. A escala macroscopica, as leis d'a mecanica clasica s'amanan a las d'a Mecanica cuantica. Surtió a prencipios d'o sieglo XX ta mirar d'esplanicar diferents resultatos experimentals de fenomenos d'orichen microscopico que no se podeban entender con a fisica clasica.

## Vinclos externos
Fracción cheografica

Una **fracción cheografica** (*Frazione geografica* en italiano) ye, en o sistema administrativo italiano, *un aria u sector d'una [[Comunas d'Italia|comuna]], formato a sobén por un nuclio habitato, a vegatas por cuantos nuclios habitatos, y a sobén por viviendas aislatas gravitando sobre o centro urbán*. Ye asinas diferent d'os lugars en Aragón, y a declaración legal d'existencia d'una fracción cheografica ye nomás posible ta municipios (*[[Comunas d'Italia|comuni]]*) de tamanyo meyo u chicot; as comunas de gran tamanyo tienen *circoscrizione*, una división administrativa equivalent a los districtos municipals en as grans ciudaz aragonesas.

As fraccions cheograficas italianas no tienen garra organo administrativo propio, ni asemblea ni alcalde pedanio.
Actor

Un **actor** (u **actriz** en femenín) ye un artista qui interpreta a un personache en una cinta, un telefilm, una serie de televisión, una telenovela, una obra de teatro, un serial radiofonico en a radio u un espectaclo en a carrera. Seguntes as necesidaz d'o papel que interpreta, amás puet cantar u bailar.

Un actor que mira de fer redir en as suyas actuacions u que fa comedia ye un comediant u humorista.

O concepto d'actor ha teniu una important variación dende que amanixió o cine. D'antis mas, en o mundo d'o teatro, os actor yeran mas que mas itinerants, fendo as suyas representacions en grupos u *companyías* (a sobén con una sola obra teatral u poca cosa mas en o suyo repertorio) por un breu espacio de tiempo en escenarios. Muit poquez actors plegaban en una situación que lis permetese de treballar en teatros estables en as grans ciudaz. Sindembargo, en o sieglo XX o cine cambió ista situación, de manera que l'actor se convertió en un gran personache mediatico, estando a suya fegura muit conoixita mesmo arredol de tot o mundo a traviés d'os medios de comunicación de masas.

## Se veiga tamién
* Cine.
* Cinta.
* Espectaclo.
* Obra de teatro.
* Papel.
* Personache.
* Escenario.
* Serial radiofonico.
* Serie de televisión.
* Teatro.
* Telefilm.
* Telenovela.

## Vinclos externos
Ugao

**Ugao** (*Ugao* en basco, *Miravalles* en castellano, *Ugao-Miraballes* oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, territorio historico y provincia de Bizcaya y comarca d'Arratia-Nerbioi.

A suya población ye de 4.014 habitants (2008) en una superficie de 4,54&nbsp;km², con una densidat de población de 884,14&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Ugao se troba situada a 65 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 12&nbsp;km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya. O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Nerbioi.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
Urduliz

**Urduliz** (*Urduliz* en basco y oficialment, *Urdúliz* en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.

A suya población ye de 3.300 habitants (2008) en una superficie de 7,80&nbsp;km², con una densidat de población de 423,08&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Urduliz se troba situada a 75 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.

## Referencias
Zeberio

**Zeberio** (*Zeberio* en basco y oficialment, *Ceberio* en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, territorio historico y provincia de Bizcaya y comarca d'Arratia-Nerbioi.

A suya población ye de 1.054 habitants (2009) en una superficie de 47,15&nbsp;km², con una densidat de población de 22,35&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat de Zeberio se troba situada a 125 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

### Mugas
O termin municipal de Zeberio muga a lo norte con Zaratamo, Galdakao y Bedia; a lo nord-este con Igorre; a l'este con Arantzazu y Arteaga; a lo sud con Orozko; a l'ueste con Arrankudiaga y Ugao; y a lo nord-ueste con Arrigorriaga.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal de Zeberio.
Valle de Trápaga-Trapagaran

**Valle de Trápaga-Trapagaran** (*Trapagaran* en basco y *Valle de Trápaga* en castellano, d'antis mas *San Salvador del Valle*) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.

A suya población ye de 12.402 habitants (2008) en una superficie de 13,10&nbsp;km², con una densidat de población de 946,72&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat de Valle de Trápaga-Trapagaran se troba situada a 35 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 12&nbsp;km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya y d'a suya comarca.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal.
Antonio Saura

**Antonio Saura Atarés**, naixito de Uesca (Plana de Uesca, Uesca, Aragón) o 22 de setiembre de 1930 y muerto en Cuenca (Cuenca, Castiella-La Mancha) o 22 de chulio de 1998, estió un pintor y escritor aragonés, considerato uno d'os pintors destacatos d'o sieglo XX. En a Pintura, a suya obra s'inscribe en o Surrealismo y en o Expresionismo. Antiparte, ye chermano d'o director cinematografico Carlos Saura y tío d'o productor cinematografico Antonio Saura Medrano.
Istituto Nazionale di Statistica

L**'Istituto Nazionale di Statistica** (en italiano, **Instituto Nacional d'Estatistica** en aragonés) o **ISTAT** por as suyas siglas, ye un organismo publico italiano establito o 9 de chulio de 1926 por a Lei 1162 mientres o Faixismo, con o nombre en ixas envueltas de *Istituto Centrale di Statistica*, y con as finalidaz de:

* establir os censos de población d'o país.
* establir os censos y estatisticas d'o país sobre actividaz industrials, agricolas u de servicios.
* establir estatisticas sobre a sociedat italiana.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial de l'ISTAT.
Zaldibar

**Zaldibar** (*Zaldibar* en basco y oficialment, *Zaldívar* en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, territorio historico y provincia de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.

A suya población ye de 3.014 habitants (2009) en una superficie d'11,94&nbsp;km², con una densidat de población de 254,56&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat de Zaldibar se troba situada a 195 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 37&nbsp;km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya y d'a suya comarca.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Andreu de Zaldibar, una ilesia d'o sieglo XIII, encara que muit esviellada en os sieglos XVII y XVIII, adedicada a Sant Andreu apóstol.
* Torre de Zaldua, una torre d'o sieglo XV hue enronada.
* Torre de Garitaondia, una torre d'o sieglo XVII.
* Torre d'Eitzaga, una torre d'o sieglo XV.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
Abanto-Zierbena

**Abanto-Zierbena** (*Abanto-Zierbena* en basco y oficialment, *Abanto y Ciérvana* en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Bizcaya, comarca d'o Gran Bilbau y partiu chudicial de Bilbau.

A suya población ye de 9.647 habitants (2009) en una superficie de 18,03&nbsp;km², con una densidat de población de 535,05&nbsp;hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Abanto-Zierbena se troba situada a 128 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 19 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.

### Mugas
O termin municipal d'Abanto-Zierbena muga a lo norte con Zierbena; a lo nord-este con Santurtzi; a l'este con Ortuella; a lo sud con Galdames; y a l'ueste con Muskiz.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Abanto-Zierbena.
Radioactividat

A **radioactividat** ye un fenomeno fisico natural que presentan cualques substancias con nuclios atomicos inestables, istas substancias radioactivas inestables pierden enerchia emitindo radiacions en forma de particlas u ondas eletromagneticas ta lograr uns nuclios atomicos mas estables. O termin radioactividat fue inventato por Marie Curie en 1898.

As radiacions producitas mientres o proceso de desintegración d'os nuclidos son capaces de dentrar en cuerpos opacos, ionizar l'aire, imprentar placas fotograficas y excitar a fluorescencia de bella substancia. Os radionuclidos naturals mas frecuents en as rocas terrestres son o isotopo 238 de l'uranio (U-238), o isotopo 232 d'o torio (Th-232) y mas que mas o isotopo 40 d'o potasio (K-40).

A unidat d'o Sistema Internacional d'Unidaz ta la desintegración radioactiva (tanto ta la radioactividat natural como ta l'artificial) ye o becquerel (Bq). Una antiga unidat heba estau lo curie (Ci), que primero se definió como l'actividat d'un gramo d'o isotopo 226 d'o radio en estau puro y dimpués como l'actividat d'un radionuclido con una tasa de desintegración de 3,7 × 1010 Bq.

A **desintegración radioactiva** ye tamién a transformación espontania, con o paso d'o tiempo, d'os atomos d'un elemento quimico, en un u mas elementos diferents. Se diz tamién radioactividat. A radioactividat no se da en toz os isotopos, sino en os isotopos inestables (radioisotopos).

No s'ha de confundir a radioactividat, entendita como a desintegración radioactiva, con l'absorción, y emisión de fotons por bella molecula, por eixemplo lo CO<sub>2</sub>; ya que si bien, dende o punto d'anvista d'a fisica suposa un proceso parellán a la desintegración, por que leva asociata l'absorción, u emisión, de particlas, por una atra particla, en o segundo caso no cambeya o numero atomico de dengún elemento.

## Referencias
Ray Charles

**Ray Charles Robinson**, dito **Ray Charles**, naixiu d'Albany (Cheorchia, Estaus Unius) o 23 de setiembre de 1930 y muerto lo 10 de chunio de 2004 en Beverly Hills (California, Estaus Unius), estió un cantaire, compositor y musico (piano y saxofón) estausunidense de *[[jazz]]*, de *[[gospel]]*, de *[[blues]]*, de *[[country]]*, de *[[rhythm and blues]]* y tamién d'o estilo que Ray fació popular: o *[[soul]]*. Conoixito como *The Genius* (*O Chenio*), ye uno d'os mas destacaus musicos d'o sieglo XX.

## Vinclos externos

*  Pachina wez oficial de Ray Charles.
Vlaquia la Gran

**Vlaquia  la Gran** (*Vlahia Mare* en rumano, *Μεγάλη Βλαχία* en griego), tamién conoixita como "Tesalia Vlaca" estió un estato formato por pastors vlacos que existió en os sieglos XII y XIII, y incluiba a zona griega de Tesalia, a zona central d'os Monts Pindo y una part d'a rechión griega de Macedonya.

A princesa bizantina Anna Comnena (1083 – 1153) estió en a Edat Meya qui primero escribió sobre os establimientos arrumans d'os monts de Tesalia. Benchamín de Tudela en o sieglo XII ye o primer autor que parla d'o estato independient de Vlaquia la Gran d'os monts. El escribiba "Dengún no puet puyar-ie pa luitar contra d'ellos y garra rei no puet mandar sobre ellos"
 
En o "Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea" tamién en parlan:

Dimpués d'a Cuatrena Cruzata d'o 1204, Vlaquia la Gran fue adhibita en o Despotau d'Epiro u Despotau de l'Arta, pero recuperó a escape a independencia. En a "Cronica de Morea" dicen:

Vlaquia la Gran ye tamién una denominación historica d'a rechión rumana de Muntenia.

## Referencias
Campo Municipal de Fútbol de La Azucarera

O **Campo Municipal de Fútbol de La Azucarera** (en aragonés *A Zucrera*) ye un campo de fútbol situato en o barrio d'o Rabal de Zaragoza. Se diz asinas porque se troban en a zona a on yera d'antis mas l'antiga fabrica zucrera.

Ye o campo a on que chuga os suyos partius o CD San Gregorio Arrabal y ye propiedat d'o Concello de Zaragoza. O complexo ye formato por dos campos de fútbol, uno mas chicot de fútbol 7 y l'atro de fútbol 11, de chespede artificial.

## Vinclos externos
* Detalles.
* Noticia d'a devantadera en o diario *[[El Periódico de Aragon]]*.
Ephippigerida pantingana

***Ephippigerida pantingana*** ye un ortoptero d'a familia d'os Tettigonidae endemico d'a provincia de Uesca. Ye citato només que en a sierra d'Alcubierre, Mont Aragón y sierra de Guara. En chunio de 2009 se descubrió tamién en a localidat de Villamayor de Galligo, en una partita amán de Lecinyena

## Cusiosidaz
Longinos Navás li posó o nombre cientifico fendo servir a palabra aragonesa "pantingana" con a que en l'Alto Aragón se diz a cualsiquier miembro d'a familia d'os Tettigonidae, langostos grans y verdes.

## Referencias

## Vinclos externos
*Fotos d'ista especie en Insectariumvirtual
Álex Sánchez

**Alejandro Sánchez López** u tamién conoixito como **Álex Sánchez**, naixito de Zaragoza o 6 de chunio de 1989, ye un futbolista aragonés, chuga de debantero y o suyo actual equipo ye o Sydney Olympic d'a NSWPL australiana. Ye o primer futbolista curro d'una man en chugar en a Primera división espanyola de fútbol.

## Vinclos externos
*  Ficha en BDFutbol
Kevin Lacruz

**Kevin Lacruz Coscolín**, naixito de Zaragoza o 13 de febrero de 1992, ye un futbolista aragonés; chuga de centrocampista y o suyo actual equipo ye o Club Deportivo Ebro d'a Segunda división B espanyola de fútbol.

## Trayectoria
Fació a pretemporata d'o verano de 2009 con o primer equipo d'o Real Zaragoza, debutando en Primera división espanyola de fútbol o 12 de setiembre d'a misma anyada en o Estadio Ramón Sánchez Pizjuán de Sevilla.
Zāi

A zāy (en arabe الزّي [a'zːaːj]) ye a onzena letra de l'alfabeto arabe (setena en l'orden abchadín). Ye una letra solar.

## Pronunciación
En arabe se pronuncia como una fricativa alveolar sonora, que no existe en aragonés actual. Manuel Alvar considera que dende o sieglo XI este fonema converchió con o fonema africato alveolar xordo. Os textos alchamiatos encara que fesen servir a letra zāi de seguro que representaban o mesmo fonema que a letra sin.

## Trasliteración
En os idiomas occidentals como o catalán y o italiano a "zāi" d'os textos arabes gosa trasliterar-se como una *z* porque o fonema fricativo alveolar sonoro s'escribe con esta letra, letra que en cambio en aragonés, castellano y asturleyonés y gallego representa o fonema interdental /θ/.

En a trasliteración de textos alchamiaus aragoneses ta l'alfabeto latín gosan trasliterar-la como *z*, letra que en Edat Meya representaba un fonema africau alveolar probablement ya xordo dende o sieglo XI en cuenta d'o que se desveniba en atros iberorromanicos, on yera africau alveolar sonoro.

En biquipedia as palabras arabes con letra zāi se trasliteran con "z" ("necropoli de Chiza").

## Adaptación
Os arabismos que bi ha en aragonés que en arabe tienen letra *zay* (por eixemplo "roz", "zafrán" y "zucre") se pronuncian con o fonema interdental de l'actual *z*.

Os textos alchamiatos tienen una grafía seseyant pa representar as predorso-dentals u africatas alveolars, ye dicir, s'escriben con *Sīn* y *[[Zai]]*, pero ixo no quiere dicir que os moriscos d'a val meya de l'Ebro seseyasen, mes probablement s'ha interpretar que igual que un parlant d'una luenga iberorromanica en o periodo andaluz sentiba as *s* sonora y xorda arabes y las adaptaba como una *c*, *ç* u *z*, a lo contrario se desveniba con un morisco que heba d'interpretar a pronunciación romance pa adaptarla a la pronunciación de l'alfabeto arabe con o fonema mes pareixito a la suya orella

En a versión B d'o Poema de Yuçuf, una versión tardana, s'entibocaban escribindo a *zay* y *[[çin]]* porque os fonemas que representaban ya heban converchito, seguntes Manuel Alvar ya en o sieglo XI. A versión A u versión primerenca si que diferencia os dos fonemas (*plaze, plaziole, fazia, dezidex, diziendo, onze* con zai y *kaçar, kabeças, traiçion, çelar, estonçe* con sin), pero s'entiboca en "pozo" que lo escribe con xin.

## Bibliografía
*MENÉNDEZ PIDAL, Ramón, *Poema de Yuçuf: Materiales para su estudio*, Granada, Universidad de Granada, 1952, págs. 62-63
Zeta (letra griega)

A **zeta** ye a seisena letra de l'alfabeto griego y tien valor de 7 en o sistema de numeración griega. A suya pronunciación exacta en griego antigo ye un tema polemico, pero que evolucionó ta o fonema /z/ fricativo alveolar sonoro, como se pronuncia en griego moderno.

Os romanos la prenioron tal y quiento pa trasliterar palabras griegas orichinals como por eixemplo *Zephyrus*, *zeugma* u *zeta*.

## Referencias
Fricativa alveolar sonora

A **fricativa alveolar sonora** ye un fonema que no existe en aragonés pero sí en luengas buegants como o catalán, occitán u o francés. Talment existise en aragonés medieval. En l'Alfabeto Fonetico Internacional, a letra que fan servir pa representar este fonema ye a grafía **z**, que provién de l'alfabeto latino.

## Caracteristicas
*Ye una consonant alveolar: a suya articulación implica a lo cielo d'a boca y a luenga.
*Ye fricativa, o sonito ye producito en a boca por turbulencia de l'aire forachitato.
*Ye una consonant sonora, as cuerdas vocals vibran mientres l'articulación.
*Ye una consonant pulmonar, l'aire provién dreitament d'os polmons mientres l'articulación, no de l'aire almacenato en a boca ni de clics.

## Presencia
### En aragonés
En a Edat Meya as palabras arabes con este fonema fuoron adaptatas en a parla viva a lo fonema africato alveolar sonoro, fonema que por a evolución de l'aragonés sieglos dimpués se convertió en o fonema interdental representato por a "z".

### Eixemplos en diferents luengas
En griego s'escribe con zeta, en arabe con zāi. En os idiomas que fan servir l'alfabeto cirilico se representa con a letra *[[з]]*.

En catalán s'escribe como *s* (*peresa*, *malesa*) si ye intervocalica, y como *z* si ye a lo prencipio de palabra o chusto dimpués de consonant (*[[benzina]]*, *[[carrasca|alzina]]*, *zona*).
Relatividat cheneral

A **relatividat cheneral** ye una teoría relativista d'a gravitación. En iste escenario, a presencia d'una masa deforma localment o espacio-tiempo. O fisico Thibault Damour emplega ta referir-se a iste feito a expresión d'espacio-tiempo *elastico*.

Ista teoría ye considerata como a prencipal obra d'Albert Einstein, ya que a suya construcción li ocupó dende 1907 dica 1915 cuan la remató. Dica agora, dengún d'os asayos experimentals feitos no ha puesto trobar-ne dengún defecto.
Lucanus tetraodon

***Lucanus tetraodon*** ye una especie d'escarbacho d'a familia d'os lucanidos que se troba en Occitania y Berbería. En o Prepirineu aragonés s'ha trobato en Atarés

## Referencias
Sīn

A **sīn** (en arabe ) ye a docena letra de l'alfabeto arabe (quincena u vintiunena en l'orden abchadín). Ye una letra solar.

A suya pronunciación corresponde a lo fonema fricativo alveolar xordo d'a *s* de muitas luengas, pero a diferencia d'a *s* iberorromanica yera l'alofono dental (como en "pastura", "este") y no l'alofono apical mes cheneral en aragonés ("casa").

## Trasliteracions
Se traslitera como *s* cuan se treballa con textos escritos en idioma arabe. Por eixemplo حسن se traslitera "Hasán", y يوسف se traslitera "Yusuf".

Bel autor como Menéndez Pidal la ha trasliterada como una *ç* en treballos sobre literatura alchamiada (en idioma romanz) a on a letra *sīn* representa o fonema africau alveolar xordo medieval  (que os cristianos escribiban *c*, *ç*), en cuenta de l'alofono dental d'o fonema fricativo xordo present en arabe. D'esta traza يوسف se traslitera "Yuçuf".

## Adaptacions
Os arabismos con *sīn* pasoron a l'aragonés primero con o fonema africau alveolar xordo que sieglos dimpués se convertió en o fonema interdental. Ye o caso d'o hispanoarabe ساقَة *saca* que orichinó palabras como "dezaga" u "zaguero". O toponimo Benifazán s'explica a partir de l'arabe *beni* حسن (*beni Hasán*) con este tipo d'adaptación fonetica en romance.

Os textos alchamiaus tienen una grafía seseyant pa representar as predorso-dentals, ye dicir as africadas alveolars, s'escriben con *Sīn* y *[[Zai]]*, pero ixo no quiere dicir que os moriscos d'a val meya d'Ebro seseyasen, mes probablement s'ha interpretar que igual como un parlant d'una luenga iberorromanica en o periodo andalusí sentiba as *s* sonora y xorda arabes y las adaptaba como una *c*, *ç* u *z*, a lo contrario se desveniba con un morisco que heba d'interpretar a pronunciación romanz pa adaptar-la a la pronunciación de l'alfabeto arabe con o fonema mes pareixiu a la suya orella.

En a versión primerenca d'o Poema de Yuçuf u versión A, as palabras que teneban ixe fonema africau alveolar xordo s'escribiban con letra sīn, y as palabras que teneban o fonema fricativo alveolar xordo s'escribiban con xin, porque en arabe a *s* que se representa con *Sīn* no ye dental y no apical como a *[[s]]* romanz. Menéndez Pidal traslitera *Poema de Yuçuf* y no *Poema de Yusuf* (como gosan trasliterar dende l'arabe), porque denomina *çin* a la letra *sīn* y porque esta letra representa en os textos alchamiaus aragoneses o fonema africau alveolar que os cristianos escribiban *c*, *ç*.

## Bibliografía
* MENÉNDEZ PIDAL, Ramón: *Poema de Yuçuf: Materiales para su estudio*, Universidat de Granada, 1952, págs. 62-63.
Relatividat especial

A **Teoria Especial d'a Relatividat** (conoixita tamién como relatividat especial, relatividat restrinchita u RE), fue publicata por Albert Einstein o 1905 y describe a fisica d'o movimient en ausencia de campos gravitacionals. Istos conceptos fuoron presentatos anteriorment por Henri Poincaré y Hendrik Lorentz, que tamién son consideratos como iniciadors d'a teoria. Dica agora, os fisicos pensaban que a mecanica clasica d'Isaac Newton, basata en a dita relatividat de Galileo (orichen d'as ecuacions matematicas conoixitas como transformacions de Galileo), describiba os conceptos de velocidat y fuerza ta toz os observadors (u sistemas de referencia). Manimenos, Hendrik Lorenz y atros, heban comprebato que as ecuacions de Maxwell, que gubernaban o eletromagnetismo, no se comportaban d'alcuerdo con as leis de Newton cuan o sistema de referencia cambeya (por eixemplo, cuan se considera o mesmo problema fisico dende o punto d'anvista de dos observadors que se mueven la un respecto de l'atro). A noción de transformación d'as leis d'a fisica respecto a los observadors ye a que da nombre a la teoría, que se diz con o calificativo d'especial u restrinchita t'achustar-se a casos de sistemas en os cuals no se para cuenta en os campos gravitatorios. Una extensión d'ista teoría, que incluye os campos gravitatorios, ye a Teoria Cheneral d'a Relatividat, publicata por Einstein en 1916.
Semiconductor

Un **semiconductor** ye un material aislant a muit baixa temperatura, pero que presenta cierta conductividat electrica a temperatura ambient. No s'ha definito clarament como diferenciar un semiconductor y un aislant, pero se puet decir que un semiconductor ye un aislant con a banda electronica de conducción prou poblata a temperatura ambient.

## Elementos quimicos semiconductors
Os elementos quimicos semiconductors d'a tabla periodica d'os elementos s'indican contino.

## Referencias
Lucanus cervus

O **dimonio** () ye una especie d'escarbacho d'a familia d'os Lucanidae tipica de caixicars y carrascals que destaca entre os Lucanidae europeus por o gran desarrollo d'as mandibulas en os masclos.

## Galería d'imáchens

Lucanus cervus male Saarland 22.jpg|♂ masclo
Lucanus cervus Femelle MHNT.jpg|♀ fembra


## Notas


## Referencias
Velocidat

A **velocitat** (d'o latín *velocĭtas*) u **vitesa** (d'o francés *vitesse*) ye, en Fisica, la mesura vectorial d'o movimiento d'un móbil. Se define como a *variación d'a posición en o tiempo*. Como se tracta d'una magnitut vectorial cal indicar, amás d'o suyo modulo -dito tamién rapidez-, a dirección d'o movimiento.

En o lenguache cutiano, *velocidat* gosa referir-se a la valura absoluta d'a velocidat propiament dita, considerando nomás a *intensidat* d'o movimiento, pero no a suya dirección.

En Fisica la velocidat se representa con a letra **v**. A suya unidat de mesura en o Sistema Internacional d'Unidaz (SI) ye lo metro por segundo (m/s), en o sistema metrico o kilometro por hora (Km/h) y en o sistema anglosaxón o piet por segundo (ft/s). En aeronautica y navegación maritima o nyudo.

## Referencias

## Vinclos externos
Soniu

O **soniu** ye una succesión de cambios de presión en un medio (solido, liquido u gas), prevocaus por una vibración que se i transmite en forma d'ondas sonoras. Os humans, y tamién muitos animals, pueden percibir o soniu a traviés d'o sentiu d'a oyida. O rango de sonius audible por l'hombre ye tipicament entre 20 Hz y 20 kHz.

A diferencia d'atros tipos d'enerchía calorifica, enerchía luminosa, que pueden viachar a traviés d'o vueito, o soniu necesita un medio material ta transmitir-se. Ista transmisión ye lonchitudinal en un fluyiu (liquido u gas) y transversal en un solido.

A velocidat d'o soniu (velocidat a que se desplaza o soniu) pende d'a densidat d'o medio a traviés d'o que viacha. En l'aire, ista velocidat ye de bels 340 metros por segundo, encara que varía con a temperatura y a humidat.

As prencipals caracteristicas d'as ondas sonoras son, como en cualsiquier atro tipo d'onda, a frecuencia y l'amplitut.

## Notas


## Referencias
Tiempo

O **tiempo** (d'o latín *< tempus*) ye a magnitut fisica que mide a durada u deseparación d'escaicimientos subchectos a cambio, d'os sistemas subchectos a observación, isto ye, o periodo que pasa entre o estau d'o sistema cuan iste aparentaba un estau X y l'inte en que X rechistra una variación perceptible ta un observador (u aparato de mesura). Ye a magnitut que permite ordenar os succesos en secuencias, establindo un pasau, un present y un futuro, y que creya un prencipio de causalidat, un d'os axiomas d'o metodo cientifico.

A suya unidat basica en o Sistema Internacional d'Unidaz ye o segundo, que tien como simbolo **s** (debiu a que ye un simbolo y no una abreviadura, no se debe escribir con mayuscla, ni como "seg", ni anyadendo un punto posterior). O sistema d'horas y minutos emplegato a ormino en a vida cutiana se basa en o segundo: un minuto son 60 segundos, y una hora 60 minutos. A unatro ran, o calandario s'estructura en días, meses, y anyos.

## Notas


## Referencias
Termodinamica

A **termodinamica** (d'o griego θερμo-, *termos*, que significa "calor" y δύναμις, *dinamica*, que significa "fuerza") ye una branca d'a fisica que estudeya os efectos d'os cambios d'a temperatura, presión y volumen d'os sistemas fisicos a un ran macroscopico. Alto u baixo, calor significa "enerchía en transito" y dinamica se refiere a lo "movimiento", por lo que, en esencia, la termodinamica estudeya la circulación d'a enerchía y como a enerchía creya movimiento. Asinas, estudeya os fenomenos fisicos relacionatos con a calor y a temperatura, ye decir, o movimiento desordenato d'as particlas que forman a materia. Historicament, a termodinamica se desembolicó a partir d'a necesidat d'aumentar a eficiencia d'as primeras maquinas de vapor.

O punto de partita ta la mayor parti d'as consideracions termodinamicas son as leis d'a termodinamica, que postulan que a enerchía puet estar intercambiata entre sistemas fisicos en forma de calor u treballo. Tamién se postula a existencia d'una magnitut dita entropía, que puet estar definita ta cualsiquier sistema. En a termodinamica s'estudeyan y clasifican as interaccions entre diversos sistemas, feito que leva a definir conceptos como sistema termodinamico y o suyo entorno. Un sistema termodinamico se caracteriza por as suyas propiedaz, relacionatas entre si a traviés d'as ecuacions d'estato. Istas se pueden combinar ta expresar a enerchía interna y os potencials termodinamicos, útils ta determinar as condicions d'equilibrio entre sistemas y os procesos espontanios.

Con istas ainas, a termodinamica describe como los sistemas responden a los cambios en o suyo entorno. Isto se puet aplicar a una ampla variedat de temas de ciencia y incheniería, como motors, transicions de fase, reaccions quimicas, fenomenos de transporte, y mesmo foratos negros. Os resultatos d'a termodinamica son esencials ta atros campos d'a fisica y a quimica, incheniería quimica, incheniería aeroespacial, incheniería mecanica, biolochía celular, incheniería biomedica, u a ciencia de materials por nombrar-ne beluns.

## Referencias

## Vinclos externos
Al-Ghazali

**Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad at-Tūsī al-Ghazālī**, en arabe **أَبُو حَامِد الغَزَالِيّ**, latinizato como **Algazel** (Tus, Soldanato selchuquí d'Irán (hue Irán), 1058 - Tus, Irán 1111), teologo, churista, filosofo, psicologo y mistico d'orichen persa.

La suya figura yera conoixita por Mohamad Rabadán, que lo cita en la suya obra como *Algazel*

## Referencias

## Bibliografía
* Dougan, A. *The Glimpse, A study of the inner teaching of the Mishkat al-Alwar (The Niche for Lights) by [[Abdullah Dougan]]* ISBN 0-9597566-6-3.

## Vinclos externos
 
* Pachina web dedicata ta Al-Ghazali.
Politico

Un **politico** u una **politica** (d'o latín *< politicus* y iste d'o griego *πολιτικός* (politikós), derivau de πολίτης (polítēs "ciudadán")) ye una persona adedicata a la vida politica d'un país, ocupando-ie cargos publicos seguntes as caracteristicas d'o sistema politico d'ixe país, ye decir, por elección popular u por designación. Actualment, o politico fa a sobén d'a politica no nomás o suyo campo d'actividat, sino tamién o suyo medio de vida. D'antis mas, l'exercicio de funcions politicas, reservato por un regular a las clases socials dominants, no yera pas retribuito dreitament, encara que a estensión d'o sistema politico democratico fació augmentar, dende o sieglo XIX, o numero de cargos politicos y enampló tamién o sistema de retribución d'ixos cargos.

Actualment, en as republicas o maximo cargo politico ye o President d'a Republica, un cargo esleito equivalent a lo monarca u rei en as monarquías. En toz os países bi ha deputatos en o Parlamento, y tamién puet haber-ie senadors en o Senau. Puet haber-ie asembleas rechionals, con deputatos u senadors; y tamién alcaldes y concellers en l'Administración Local. En bels sistemas politicos, mesmo cuantos cargos d'o poder chudicial son esleitos por os ciudadans, convertindo-se asinas, en sentito amplo, en cargos politicos.

Encara que o nombre y caracteristicas d'os cargos politicos son diferents seguntes cada país, beluns d'istos cargos, ocupatos por politicos, son:

* Poder lechislativo:
** Deputatos (estatals u rechionals).
** Senadors (estatals u rechionals).
* Gubierno:
** President d'a Republica.
** Vicepresident d'a Republica.
** Primer ministro u Chefe de Gubierno.
** Ministros.

## Referencias

## Vinclos externos
48 aC

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Defuncions
### Aragón
### Atros países

* 28 de setiembre - muere asasinato en Echipto o politico y militar romano Cneu Pompeyo Magno (n.106 aC).
Brigitte Bardot

**Brigitte Anne-Marie Bardot** (**Brigitte Bardot** u *BB*), naixida de París (Isla de Francia, Francia) o 28 de setiembre de 1934 y muerta lo 27 d'aviento de 2025 en Sant Tropetz (Var, Francia), ye una actriz y cantaire francesa, considerada una d'as prencipals actrices d'o cine francés, un mito y un *[[sex symbol]]* d'os anyos 1950 y 1960. Activa en o cine francés dende primerías d'os anyos 1950, ha recibiu cuantos premios mientres a suya carrera artistica.

D'entre a suya filmografía, se puet destacar bellas cintas como *[[Doctor at Sea]]* (1955, Ralph Thomas), *[[Les Grandes Manœuvres]]* (1955, René Clair), *[[Et Dieu... créa la femme]]* (1956, Roger Vadim), *[[Une Parisienne]]* (1957, Michel Boisrond), *[[En cas de malheur]]* (1958, Claude Autant-Lara), *[[Voulez-vous danser avec moi?]]* (1959, Michel Boisrond), *[[Une ravissante idiote]]* (1964, Édouard Molinaro), *[[Viva María!]]* (1965, Louis Malle), *[[Shalako]]* (1968, Edward Dmytryk) u *[[Les Pétroleuses]]* (1971, Christian-Jaque).

## Referencias

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Brigitte Bardot.

## Vinclos externos

*  Pachina web d'a Fundación Brigitte Bardot.
*  Brigitte Bardot en Internet Movie Database.
Propiari

**Propiari** (*Propiari* en occitán, *Proupiary* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 59 habitants (1999) en una superficie de 4,95 km², con una densidat de población d'11,92 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Santa Catalina, una ilesia d'o sieglo XIV.

## Vinclos externos
* Propiari en a pachina web de l'''Institut Géographique National''.

## Referencias
Castanheda

**Castenheda** puet estar:

***[[Castanheda (Alta Garona)]]** (*[[Castagnède (Alta Garona)]]* en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
***[[Castanheda (Pireneus Atlanticos)]]** (*[[Castagnède (Pireneus Atlanticos)]]* en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión d'Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Velocidat d'a luz

A **velocidat d'a luz** ye a velocidat a la que viacha la luz en o vueito, y ye una constant fisica important en a fisica actual. A luz viacha a velocidaz diferents por materials diferents, pero ye en o vueito a on que se mueve mas rapedo, y a suya velocidat no varía seguntes a color, a intensidat u a dirección d'o movimiento. A velocidat d'a luz no pende d'o movimiento d'o emisor u l'observador d'a luz. Por ixo, tien sentito parlar de *a* velocidat d'a luz, que ye a velocidat d'a luz en o vueito y gosa representar-se con a letra ***c***. A velocidat d'a luz ye un factor en a mayoría d'a fisica actual, incluindo-ie a relatividat especial, a relatividat cheneral y a mecanica cuantica.

Ta os estandars cutianos, a luz se mueve muit rapedament – cuasi a 300.000&nbsp;km por segundo, tanto en o vueito como en l'aire. Ista ye una velocidat d'alto u baixo un millón de vegatas superior a la velocidat d'o sonito, y ye prou rapeda como ta dar mas de siet vueltas a la Tierra en un segundo. Una velocidat tan alta ye muit dificil de mesurar sin de tecnicas especializatas, y en l'antigüidat a velocidat d'a luz yera obchecto d'especulación. As primeras mesuras eficaces d'a velocidat d'a luz se facioron en o sieglo XVII, y se fuoron amillorando progresivament. Hue lo día se pueden mesurar os intervalos de tiempo con una gran precisión, estando actualment definito oficialment lo metro como a distancia que recorre a luz en o vueito en un periodo d'1⁄299.792.,458 de segundo. Por tanto, ista definición fixa la velocidat d'a luz en o vueito en exacament 299.792.458&nbsp;m/s.

A velocidat d'a luz tien un papel esencial tanto en a fisica clasica como en a moderna. En o sieglo XIX, Maxwell ofreixió a primera explanicación d'a velocidat d'a luz en relación a atras constants fisicas. A prenxipios d'o sieglo XX, *c* asumió una importancia encara mas gran como constant basica en a teoría d'a relatividat especial d'Einstein, que diz que a velocidat d'a luz tien un papel especial connectando lo espacio y o tiempo en a estructura espacio-tiempo. Un d'os resultatos d'ixo ye que a velocidat d'a luz fixa un limite absoluto de velocidat en a rapideza con que se pueden mover a materia y a información. Unatro resultato ye que a enerchía y a masa son connectatas por a velocidat d'a luz en a famosa ecuación masa-enerchía, *E = mc<sup>2</sup>*. Ista relación ye un d'os fundamentos d'a mecanica cuantica, incluindo-ie a enerchía nucleyar. A relatividat cheneral explica la gravedat como un efecto d'a curvatura d'o espacio-tiempo, y en ista teoría *totas* as distancias s'han de calcular emplegando *c*. Hue lo día, la velocidat d'a luz contina estando obchecto d'investigación, tanto teorica como experimental.

Ta muitas fins practicas, a velocidat d'a luz ye tan alta que se puet considerar que se desplaza instantaniament. Manimenos, a velocidat finita d'a luz ye notable cuan se tracta de distancias muit luengas, intervalos de tiempo muit curtos o mesuras precisas de tiempo. Por eixemplo, a velocidat d'a luz ye un factor esencial en l'astronomía, a electronica actual y sistemas de navegación como lo ''Global Positioning Systems''.

## Referencias
Avril Lavigne

**Avril Ramona Lavigne**  (**Avril Lavigne** ()), naixita de Belleville (Ontario, Canadá) o 27 de setiembre de 1984, ye una cantaire, musico y actriz canadiense de pop, punk y rock, que tamién ye disenyadora y actriz. Prencipió a suya carrera musical en 2002.

## Discografía
### Albums
* 2002: *[[Let Go]]*.
* 2004: *[[Under My Skin]]*.
* 2007: *[[The Best Damn Thing]]*.
* 2011: *Goodbye Lullaby.*
* 2013: *Avril Lavigne.*
* 2019: *Head Above Water.*
* 2022: *Love Sux.*

### Singles y EP
#### [[Let Go]] (2002)
**Singles**
* 2002: *[[Complicated]]*.
* 2002: *[[Sk8er Boi]]*.
* 2002: *[[I'm With You]]*.
* 2003: *[[Unwanted]]* (Radio single).
* 2003: *[[Losing Grip]]*.
* 2003: *[[Mobile (Avril Lavigne)|Mobile]]* (single nomás ta Australia y Nueva Zelanda).

**EP**
* 2002: *[[Let Go Snippet Sampler]]*.
* 2002: *[[Let Go Special Sampler]]*.
* 2002: *[[Angus Drive EP|The Angus Drive EP]]*.
* 2003: *[[Try To Shut Me Up]]*.

#### [[Under My Skin]] (2004)
**Singles**
* 2004: *[[Take Me Away]]* (Radio single).
* 2004: *[[Don't Tell Me (canta d'Avril Lavigne)|Don't Tell Me]]*.
* 2004: *[[My Happy Ending]]*.
* 2004: *[[Nobody's Home]]*.
* 2005: *[[He Wasn't]]*.
* 2005: *[[Fall to Pieces]]* (single nomás ta Estaus Unius).

** EP**
* 2004: *[[Avril Live Acoustic]]*.

#### [[The Best Damn Thing]] (2007)
**Singles**
* 2006: *[[Keep Holding On]]* (single promocional d'o soundtrack d'Eragon).
* 2007: *[[Girlfriend]]*.
* 2007: *[[When You're Gone]]*.
* 2007: *[[Girlfriend Remix]]*.
* 2007: *[[Hot (canta)|Hot]]*.
* 2008: *[[Innocence (canta)|Innocence]]* (single nomás editato en Italia).
* 2008: *[[The Best Damn Thing]]*.

#### Atros singles y EP
* 2008: *[[Adia]]*.

**EP**
* 2007: *[[Control room - Live EP]]* (en directo, nomás disponible en internet).
* 2007: *[[Girlfriend The Remixes]]*.

### DVD
* 2003: *[[My World]]*.
* 2005: *[[Live at Budokan: Bonez Tour]]*.
* 2008: *[[The Best Damn Tour - Live in Toronto]]*.

### Documentals
* 2002: *Skater Girl* (DVD no autorizato).
* 2003: ** (CD no autorizato).
* 2004: *My Favourite Videos (So Far)* (DVD no autorizato).
* 2006: *Girlstalk: Avril Lavigne* (DVD no autorizato).
* 2007: *[[Avril Lavigne: Exposed]]* (CD no autorizato).

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Avril Lavigne.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d'Avril Lavigne.
*  Avril Lavigne en Internet Movie Database.
Bèthvéder de Comenge

**Bèthvéder de Comenge** u **Bèthveser de Comenge** (*Bèthvéder de Comenges* u *Bèthveser de Comenge* en occitán, *Belbèze-en-Comminges* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 116 habitants (1999) en una superficie de 9,56 km², con una densidat de población de 12,13 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Información de Bèthvéder de Comenge en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.
* Información de Bèthvéder de Comenge en a pachina web d'o INSEE.

## Referencias
Cassanha (Alta Garona)

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de l'Alta Garona; ta atros usos, se veiga *'Cassanha**''.


**Cassanha** (''Cassanha'' en [[Idioma occitán|occitán]], ''Cassagne'' en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] d'[[Alta Garona]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]], [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Banyeras de Luixón|Banyeras de Luixón]] y [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 621 habitants ([[1999]]) en una [[superficie]] de 10,97 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 56,60 hab/km².

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Vinclos externos ==
*  [http://cassagnevillage.free.fr Pachina web oficial municipal de Cassanha].
*  [http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=32295 Cassanha en a pachina web de l**Institut Géographique National''].

## Referencias
Tintoretto

**Jacopo Comin**, dito **Jacopo Robusti** de choven y **Tintoretto** en a suya madureza, estió un pintor italiano, naixito de Venecia (Republica de Venecia) o 29 de setiembre de 1518 y muerto tamién en Venecia o 31 de mayo de 1594. Fa parte d'os pintors d'o Renaiximiento, como representant d'o Manierismo d'a Escuela veneciana.

## Galería

Tintoretto_-_Miracle_of_the_Slave.jpg|*Sant Marcos salvando a l'esclavo* (1548), Gallerie dell'Accademia, Venecia
Image:Jacopo Tintoretto 026.jpg|*O Paradiso* (1588), Museu d'o Louvre, París


Image:Jacopo Tintoretto - The Last Supper - WGA22649.jpg|*A Cena* (1594), San Giorgio Maggiore, Venecia
Image:Jacopo Tintoretto 003.jpg|*Ariana, Venus y Baco* (1576-77) Palacio d'os Dogos, Venecia


## Vinclos externos

*  Tintoretto en ''Artcyclopedia''.

## Referencias
Álif

L**'álif** ye a primera letra de l'alfabeto arabe, y tamién a primera y con valor d' 1 en l'orden abchadín. Ye una letra lunar.
 
Representa o fonema vocalico d'a  u a parata glotal .

O suyo orichen ye común con l'álef d'os alfabetos hebreu y fenicio en l'aleph de l'alfabeto proto-cananeu.
Wāw

**Wāw** ye a vintisetena letra de l'alfabeto arabe. O suyo valor numerico en l'orden abchadín ye 7. Representa o fonema [w], podendo contimparar-se con a semivocal *u* de "ueso", pero tamién put servir pa denotar una vocal *u* luenga u de soporte pa a hamza.

No tien que una forma, y s'une con l'anterior pero no con a vinient.