open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luengas na-dene

As luengas **na-dene** u **na-dené** son una d'as familias lingüisticas d'os pueblos nativos d'America, que abraca las luengas atapascas, l'eyak y o tlingit, charratas en chunto per bellas 200.000 personas.

## Distribución
A familia ye espardita per o nord-ueste d'America d'o Norte (Alaska y l'ueste de Canadá), y per bellas rechions d'o sud y d'a costa occidental d'Estaus Unius.

## Clasificación

* Luenga tlingit: 700 charradors (M. Krauss, 1995).
* Atapascano-Eyak.
** Luenga eyak: (extinguito).
** Luengas atapascas.
*** Septentrionals.
*** D'o litoral Pacifico.
*** Meridionals.

O navajo ye con diferencia l'idioma na-dene mas parlato; se charra prencipalment en Arizona, Nuevo Mexico y altras rechions d'o Sud-ueste d'Estaus Unius.

## Filiación lingüistica
A luenga haida, con solo que unas 15 personas que lo charran fluidament (M. Krauss, 1995), se consideraba parti d'a familia na-dene, pero a mayoría de lingüistas no creyen que n'i haiga prou evidencia lingüistica y s'estiman mas de clasificar-la como una luenga aislata.

Seguntes a controvertita clasificación lingüistica de Joseph Greenberg, a familia ye un d'os tres grupos prencipals d'idiomas d'os nativos americanos, y representa una migración destintiva d'Asia enta America. Os altros dos son as luengas esquimalaleutianas, fablatas en Alaska e l'Artico canadense, y as luengas amerindias, una d'as clasificacions de Greenberg mas descutitas, que abraca totas as luengas d'os nativos americanos que no son na-dene u esquimalaleutianas. D'entre os que actualment refirman a teoría de Greenberg sobre a migración na-dene, bi ye o lingüista Merrit Ruhlen, ta qui a migración habría ocurrito fa bels seis u ueito mil anyos, alto u baixo cuatre mil anyos dimpués d'o poblamiento inicial d'as Americas per parti d'os amerindios. Seguntes Ruhlen, habrían arribato en barcas, establindo-sen en primeras cerca d'as Islas d'a Reina Carlota, uei en a Columbia Britanica, Canadá.

Seguntes a teoría lingüistica de Sergei Starostin, as luengas na-dene fan parti de superfamilia dene-caucasica, chunto con as luengas nortcaucasicas y as sinotibetanas.

## Se veiga tamién
* Luengas atapascas.

## Vinclos externos
* Ethnologue.com: Familias lingüisticas: Na-Dene (en anglés).
* Zentro de Luengas Nativas d'Alaska (en anglés).
Sierra d'Albarracín

:*Iste articlo ye sobre una *'comarca aragonesa**. Ta l'accident cheografico que le da nombre se veiga [[Sierra d'Albarracín (montanyas)]].''

A **Sierra d'Albarracín*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Sierra de Albarracín*) ye una [[Comarcas d'Aragón|comarca]] [[Aragón|aragonesa]] situada en a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]], con [[Capital (politica)|capital]] en [[Albarracín]].

== Cheografía ==
A comarca Sierra d'Albarracín muga a lo norte con [[Xiloca (comarca)|Xiloca]], a l'ueste con [[provincia de Guadalachara|Guadalachara]], a lo sud con [[provincia de Cuenca|Cuenca]] y a l'este con a [[Comunidat de Teruel]].

* Capital: Albarracín
* Superficie: 1.414&nbsp;km<sup>2</sup>
* Población: 4.961 habitants

O territorio d'a comarca ye cuasi tot adintro d'a unidat morfoestructural dita "[[Serrania d'Albarracín]]" u "[[Macizo d'Albarracín]]", a la vegada formau por [[Sierra Menera]], [[Sierra d'el Tremedal]], [[Sierra d'Albarracín (cheografía fisica)|Sierra d'Albarracín]] *sensu stricto*, [[Monts Universals (muelas)|Monts Universals]] y [[Sierra Carbonera]].

En a comarca Sierra d'Albarracín naixen os ríos [[río Gallo|Gallo]] y [[río Tacho|Tacho]] d'a versant atlantica, y los ríos [[río Guadalaviar|Guadalaviar]], [[río Cabriuel|Cabriuel]] y [[río Xiloca|Xiloca]] d'a versant mediterrania.

== Economía ==
As suyas principals fuents d'ingresos son a [[ganadería]] y a [[Silvicultura|explotación forestal]]. Tamién ye important o [[turismo]].

== Patrimonio historico ==
Destacan en o suyo patrimonio a ciudat d'Albarracín y as pinturas rupestres de entre o 6000 y o 1500 aC d'arte [[arte levantín|levantín]] y [[Arte esquematico|esquematico]] amán d'Albarracín.

== Patrimonio natural ==
Bi ha importants espacios naturals como por eixemplo os [[pinar]]s de rodeno, protechius con o nombre de *Paisaje Protegido de los Pinares de Rodeno''.

## Territorio y población

## Gastronomía
*Gazpacho d'Albarracín.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Lista de molimentos d'a Sierra d'Albarracín.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d'a comarca d'a Sierra d'Albarracín.
Baixo Aragón (comarca)

:*Iste articlo tracta sobre a *'comarca oficial d'o Baixo Aragón**. Ta atros emplegos se veiga **Baixo Aragón (desambigación).**''


O **Baixo Aragón*' (en [[idioma catalán|catalán]] *Baix Aragó*, en [[idioma castellano|castellano]] *Bajo Aragón*) ye una [[comarcas d'Aragón|comarca]] [[Aragón|aragonesa]] situada en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Teruel|Teruel]]. Muga a lo norte con [[Baixo Aragón-Casp]], a l'ueste con [[Baixo Martín]] y [[Andorra-Sierra d'Arcos]], a lo sud con [[provincia de Castellón|Castellón]] y [[Mayestrato]] y a l'este con o [[Matarranya]]. S'ha apropiato d'o nombre tradicional de [[Baixo Aragón]], que antes d'a comarcalización d'Aragón teneba l'aria formata por esta y atras comarcas buegants.

A suya [[economía]] se basa en a [[industria]] y os cautivos d'[[olivera]] y [[fruitals]], destacando os [[presiquera|prescos]].

En bels lugars d'a comarca se charra [[Idioma catalán|catalán]]. Bels lugars se troban dentro d'a *Rota d'o tambor y o bombo''.

## Historia
Alifonso II lo Casto cedió muitos d'os lugars d'esta comarca a la orden de Calatrava. En a repoblación intervinioron catalans, y por ixo se charra catalán en o sector sud-este: Auguaviva, Belmont de Sant Chusé, La Canyada de Beric, La Codonyera, La Chinebrosa, La Torre de Viliella y La Cerollera, y os apellitos catalans son muit frecuents en Alcanyiz.

## Territorio y población

## Se veiga tamién
* Lista de molimentos d'o Baixo Aragón.

## Referencias

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d'a comarca d'o Baixo Aragón
Andorra-Sierra d'Arcos

:*Iste articlo tracta sobre a comarca d**Andorra-Sierra d'Arcos*'. Ta atros emplegos se veiga Andorra (desambigación).*


*'Andorra-Sierra d'Arcos*' (en [[idioma castellano|castellano]] *Andorra-Sierra de Arcos'') ye una comarca aragonesa situada en a provincia de Teruel. A suya economía se basa prencipalment en a menería y tamién destaca a central termica d'Endesa situada en Andorra.

Ista comarca con capital en Andorra ye recient y relacionada con a explotación d'o lignito en o sieglo XX, a costrucción d'a central termica y a industrialización. D'antes Andorra yera un lugar chicot mas d'a zona, equidistant entre lugars mas grans como Alcorisa, Calanda y Albalat de l'Arcebispe, istos zaguers con una prospera agricultura de regano. Os lugars d'a Sierra d'Arcos no teneban guaire mas relación con Andorra que con atras localidaz fuera d'a comarca.

Muga a lo norte con o Baixo Martín, a l'ueste con Cuencas Meneras, a lo sud con Mayestrato y a l'este con Baixo Aragón.

* Capital: Andorra
* Superficie: 675,1 km²
* Población: 11.165 habitants

## Territorio y población

## Se veiga tamién
* Lista de molimentos d'Andorra-Sierra d'Arcos.
Midi d'Osal

O pico **Midi d'Osal** (en occitán *pic de Mieidia d'Aussau*, en francés *pic du Midi d'Ossau*) ye un mitico pico d'a parti biarnesa d'os Pireneus, amán d'a muga con Aragón, entre as colleras d'o Portalet y Somport. A suya fama viene data porque sobreixe en altaria (2.885 metros) d'a suya redolada proxima, con lo que xalapa l'anvista d'a redolada dende cualsiquier punto de vista, y tamién porque a suya mole cantalosa en forma de piramide la fa obchectivo d'escaladors.

Cheolochicament ye en o suyo orichen una antiga caldera volcanica, y belunas d'as colatas de lava d'esta caldera se troban en os lacos d'Ayous.

## Historia
* 2 d'octubre de 1797: Primera puyata conoixita por Guillaume Delfau.

## Bibliografía
* Belmonte Ribas, Ánchel: *Guía Geológica del Pirineo*, Editorial Pirineo.

## Referencias
Luengas atapascas

As luengas **atapascas** (tamién ditas **atabascas**) son un grupo espardito de luengas na-dene charratas per pueblos nativos nortamericanos distanment relacionatos, conoixitos como **atapascos** u **indios atapascos**, que habitan a l'Ueste d'America d'o Norte estallatos en dos grans grupos, un a lo Norte y l'altro a lo Sud. En o numero de luengas y de charradors, l'atapasca ye a familia mas gran d'America d'o Norte dimpués de l'uto-azteca. En o respective a territorio, solo que as luengas algonquinas abracan un aria mas extensa.

As 24 luengas atapascas septentrionals se charran per as tierras interiors d'Alaska y d'o Nord-ueste de Canadá (Yukón, Territorios d'o Nord-ueste, Columbia Britanica, Alberta, Saskatchewan y Manitoba). En os Territorios d'o Nord-ueste, cuatre luengas atapascas son oficials: o chipewyano, o dogrib (u *tli cho*), o gwichin e o eslebi (u *slavey*).

As 7 luengas atapascas d'o litoral Pacifico se charran a lo Sud d'Oregón y a lo Norte de California.

As 6 luengas atapascas meridionals, alpartatas d'as septentrionals y as d'o litoral, se charran en una ampla francha d'o Sud-ueste d' Estaus Unius y d'a parti nordoccidental de Mexico. Ye o grupo d'as luengas apache y navaho.

S'acostumbra a clasificar a luenga eyak y as atapascas en un mesmo grupo lingüistico clamato atapasco-eyak u atapascano-eyak. Chunto con a luenga tlingit, que se suposa relacionata con iste grupo, forman a familia de luengas na-dene.

O vocable **atapasco** (u atabasco) procede d'a versión anglesa d'o nombre cree ta o Laco Atabasca.

## Clasificación

I. Atapasco septentrional
: A. Alaskano central – Yukón
: B. Alaskano meridional
: C. De a Columbia Britanica central
: D. Kwalhioqua-Tlatskanai
: E. De o Nord-ueste de Canadá
: F. Sarci
: G. Tsetsaut
II. Atapasco d'o litoral Pacifico
: A. Californiano
: B. D'Oregón
III. Atapasco meridional (u Apache)
: A. Apache d'as planatas
: B. Apache occidental
: C. Apache oriental

S'acostumbra a trestallar a familia de luengas atapascas en tres grans grupos: septentrionals, d'o litoral Pacifico y meridionals. Manimenos, no ye claro que as luengas d'o litoral y as septentrionals formen en realidat agrupacions completament validas. O estallo setentrional ye o mas problematico. O modelo d'árbol familiar ta la clasificación chenetica d'istas luengas podría estar inapropiato. O lingüista Michael Krauss se refirió a o conchunto de luengas atapascas como *cohesive complex* (complexo codesivo). Con tot, as luengas d'o estallo meridional fan un grupet muito mas homochenio y valido dende o punto de vista d'ista clasificación.
Val de l'Aragón

A **val de l'Aragón** u **val de Canfranc** (en a suya parti superior) ye una val d'o Pireneu aragonés dentro d'a comarca d'a Chacetania en a parti nortoccidental d'a provincia de Uesca (Espanya).

Prene o suyo nombre d'o río Aragón, que lo recorre de norte a sud y naixe cuasi en a muga con Francia en os ibons de Truitas y Escalar en Astún, y incluye a los municipios de:

* Canfranc.
* Villanuga.
* Castiello de Chaca.
* Chaca.

Ista val tien tres mugas con Francia, o puerto de Somport a 1.640 m d'altaria, o túnel de Somport, con a suya cota a cuasi 1.200 m y mas de 8&nbsp;km de largaria y a viella muga ferroviaria d'o canfranero, que fue lo 18 de chulio de 1928 y trancato en 1970.

Forma parti d'a vía tolosana d'o Camín de Sant Chaime con a Seu de Chaca como exponent mes gran. Antimás de contar con muitas ilesias y armitas romanicas.

En a suya cabecera se troban as estacións d'esquí de Candanchú y Astún lo que fa que siga o turismo a principal y cuasi sola fuent d'ingresos y a suya maxima altaria ye o Pico Collarada de 2.886 m d'altaria en Villanuga.

En a Edat Meya esta val yera conoixita como *val d'Arueix* (pronunciato /a.ru.eʃ/) por o despoblato d'Arueix en o termin municipal de Villanuga.

## Referencias

## Vinclos externos
As Tres Serols

:*Iste articlo ye sobre un *'macizo** d'o Pireneu. Ta atros Usos se veiga [[Tres Serols (desambigación)]].''


**As Tres Serols**, u mas a sobén dito **Treserols*', ye o macizo calsinoso mas alto d'os [[Pireneus]] y d'[[Europa]] y fa part d'as [[sierras interiors pirenencas]]. O suyo pico de mas altaria ye o [[Mont Perdito]] con 3.355 m.
O macizo de Mont Perdito, conoixito por As Tres Serols, lo forman os picos de [[Punta de Treserols|Mont Perdito]] (3.355 m), [[Mallo de Marmorés]] (3.328m.), y [[Pico d'Anyisclo|Anyisclo]] (3.263 m.) dito tamién, iste zaguer, Soum de Ramond. En iste sector se troban 22 tucas de mas de 3.000 m.

O macizo d'as Tres Serols fa parte d'o [[Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols]], formato por 4 vals de extraordinaria polideza: [[Val d'Ordesa|Ordesa]] a lo sud-ueste, [[Valle d'Anyisclo|Anyisclo]] a lo sud, [[Foratars d'Escuaín|Escuaín]] a lo sud-este y [[valle Verde|Verde]] a l'este. Parti d'o macizo s'interna a lo norte en territorio [[Francia|francés]], formando parti d'o [[Parque Nacional d'os Pireneus]], destacando a *Val y Circo de Gavarnie'' (Gavarnie), atro polito circo glacial que en a suya cabecera tien o salto d'augua mas alto d'Europa, con mas de 400 metros de caíta vertical.

En a cara Norte d'o Mont Perdito, se i troba un d'os poquez glaciarss que siguen existindo en os Pireneus, anque en pando pero contino retacule. Se tracta d'una luenga con muita pendient, que tien un frent d'unos 750 metros y va dende os 2700 a los 3500 metros d'altaria.

Entre os montanyers, Mont Perdito goza d'una gran popularidat debito a que ye un tresmil pro fácil d'enrestir. A vía normal de puyata s'efectua dende o refuchio de Góriz (2100 m), a on ye habitual pernoitar, y a canal de "a escopidera", un d'os puntos negros d'o Pireneu a on s'ha amortato muita chent prebando de adubir a tuca.

Iste macizo ye incluso dentro d'a Reserva d'a Biosfera d'Ordesa-Comachibosa declarata por a UNESCO en 1997.

## Referencias
Remiro I d'Aragón

**Remiro I** estió lo primer rei d'Aragón, gubernando dende 1035 dica 1063, l'anyo d'a suya muerte.

Estió lo primer fillo de Sancho lo Gran, considerato borde per estar su mai Sancha d'Aibar, d'a nobleza d'as tierras d'Aibar. O suyo orichen ilechitimo ye conoixito gracias a una historia a on se conta como Remiro ye l'unico d'os fillos de Sancho que aduya a la suya muller (y mesmo a os fillos d'ella). Agradeixita, ella l'adopta como fillo suyo.

Dimpués d'a muerte de Sancho lo Gran, heredó lo trono lo suyo primer fillo lechitimo, García de Nachera, que gubernaba en tot lo territorio d'o pai. Su chirmano Remiro lo consideró menor d'edat y se proclamó *baiulus* (baile) en as tierras que heba recebitas de su pai ta vivir d'as rendas en o condau d'Aragón. Bien luego se concararían en a batalla de Tafalla y Remiro decidió d'emprencipiar una nueva dinastía en Aragón. Dimpués d'a muerte de su chirmano Gonzalo en 1038, obtenió tamién os reinos de Sobrarbe y Ribagorza per alcuerdo d'os nobles d'ixos reinos, que ofriban os territorios a lo Reino d'Aragón. Con tot, en a suya documentación autentica, o monarca aragonés se tetulaba como Remiro, fillo d'o rei Sancho, sin fer uso d'o títol de rei.

Tenió, difuera d'o matrimonio y antis de contrayer-lo, un fillo natural de donya Amunya, clamato Sancho Remíriz (igual como lo suyo chirmano o rei) que sería conte de Ribagorza.

Remiro I contrayó dos matrimonios sucesivos:

* Con Chisberga (filla d'o conte Bernal Rocher de Bigorra) o día 22 d'agosto de 1036, que en o baptismo pasó a dicir-se Ermisenda. D'iste matrimonio, en naixioron:
** Sancho d'Aragón u Sancho Remíriz
** O bispe García de Chaca
** A contesa Sancha, casata con Ermengol III, conte d'Urchel
** Urraca, que estió moncha en Santa Cruz d'as Serors
** Tresa
* Con Agnés d'Aquitania casó en calendata desconoixita y no se'n conoix descendencia.

Remiro I convocó un concilio en Chaca en 1063:

Remiro decidió a forma d'a futura seu: planta de tres naus, con vueltas de piedra, torres de ueito campanas sobre a puerta prencipal y chapitel tamién de piedra. Ye dicir, bella cosa que encara se puet veyer en Chaca u en o monesterio de Fleury (Saint-Benoît-sur Loire) u en a ilesia de Sant Hilario de Piteus. En o concilio i heba nueu bispes presiditos por a dignidat d'Austindo, arcebispe de Aush, (que como metropolitano yera en a cabeza d'os prelatos franceses, aragoneses (Chaca y Roda), catalans (Urchel), riojanos (de Calagorra), mozarabes d'a val de l'Ebro (Zaragoza) y gascons-biarneses (Heraclio de Bigorra y Esteban d'Aulorón).

Morió en mayo de 1063 d'una lanzada debán d'as puertas de Graus, en mirando de conquerir-la.

## Referencias

## Vinclos externos
* Pachina sobre Remiro I
1063

## Escaicimientos
* - o rei d'Aragón Remiro I dona o lugar d'Abai a lo capítol d'a seu de Chaca.
* - Sancho Remíriz puya en o trono como rei d'Aragón.

## Naixencias

## Defuncions
* - muere en o seche de Graus o rei Remiro I d'Aragón.
1569

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países

## Naixencias
### Aragón
### Atros países
* 18 d'octubre - naixencia en Nápols (Reino de Nápols) d'o poeta italiano Giambattista Marino (†1625).
* 4 de noviembre - naixencia en Valencia (Reino de Valencia) de l'escritor y dramaturgo valenciano en idioma castellano Guillem de Castro (†1631).

## Defuncions
### Aragón
### Atros países
* 9 de setiembre - muere en Bruselas o pintor Pieter Bruegel o Viello (n.1525).
Campo de Carinyena

O **Campo de Carinyena** (en castellano *Campo de Cariñena*) ye una comarca aragonesa situada en a provincia de Zaragoza y que s'estendilla entre os ríos Xalón y Uerba. Dende o punto de vista cheografico ista comarca ye en gran parte o Semontano Norte d'o Sistema Iberico, en concreto d'a sierra d'Algairén. Dende o punto de vista cheomorfolochico ye un gran glacis. Destacan os suyos vins con denominación d'orichen (D.O. Carinyena) obtenita en 1932 y homologata en 1989. A superficie de cautivo d'a vinya ye d'unas 17.908 hectarias y a producción de vin de 300.000 hectolitros.

Muga a o norte con a Val de Xalón y a comarca de Zaragoza, a l'ueste con a Comunidat de Calatayú, a o sud con o Campo de Daroca y a l'este con o Campo de Belchit.

*Capital: Carinyena
*Superficie: 772&nbsp;km2
*Población: 10.501 habitants

## Territorio y población

## Se veiga tamién
* Lista de molimentos d'o Campo de Carinyena.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'a comarca d'o Campo de Carinyena.
Lista de reis d'Aragón

:*En ista lista apareixen nomás os *'reis de Aragón**, se veiga [[Lista de monarcas d'Aragón]] ta veyer a lista de contes y reis d'Aragón.''

==Monarcas d'o Reino d'Aragón==
=== Reis d'Aragón (y de Navarra)===



=== Reis d'Aragón ===


==Monarcas d'a Corona d'Aragón==  
=== Reis d'Aragón y Contes de Barcelona ===


=== Reis d'Aragón, Reis de Valencia y Contes de Barcelona ===


===Interreino [[1410]]-[[1412]] (Compromís de Casp)===

=== Reis d'Aragón, Reis de Valencia, Contes de Barcelona ===


=== Reis d'Aragón y Contes de Barcelona que ocuporon o trono en o tiempo d'a Guerra contra Chuan II. ===
:**Dingún d'éls no reinó en Valencia, que continó baixo o gubierno de Chuan II'''

## Monarcas d'a Monarquía Hipanica
### Reis d'a Corona d'Aragón, Reis d'a Corona de Castiella

## Guerra de Succesión espanyola

### Rei d'a Corona d'Aragón

### Rei d'a Corona de Castiella, Rei d'Espanya

### Fin d'a Guerra
A fin d'a Guerra de Succesión Espanyola, con victoria d'as tropas de Felipe IV, suposó l'anexión d'os territorios d'a Corona d'Aragón a la Corona de Castiella, y l'abolición d'os fueros d'Aragón, Catalunya y Valencia per meyo d'os clamatos Decretos de Nueva Planta. Rancando d'astí, no bi ha mas monarcas aragoneses, ya que Aragón pasa a fer parti como territorio no independient d'a Monarquía espanyola. A suya historia monarquica posterior ye, pues, a mesma que a d'Espanya, en a suya mayor parti con monarcas descendients d'a Casa de Borbón.

## Se veiga tamién

* Lista de monarcas d'Aragón.
* Lista de consorts de monarcas d'Aragón.
* Contes d'Aragón.
* Contes de Barcelona.
* Reis de Navarra.
* Lista de reis de Castiella.
Campo de Belchit

O **Campo de Belchit** (en castellano *Campo de Belchite*) ye una comarca aragonesa situada en a provincia de Zaragoza. L'agricultura de secano ye a prencipal actividat d'a comarca, o cautivo de cerials, vinya y olivera. Bi ha dos espacios naturals protechius en a comarca: a Reserva Nacional de Caza de La Lomaza, cerca de Codo, y a Reserva Ornitolochica de lo Planerón, entre a basa d'el Planerón y o barranco de Val de Cenicera.

Muga a o norte con a comarca de Zaragoza, a l'ueste con Campo de Carinyena y Campo de Daroca, a o sud con Xiloca y Cuencas Meneras y a l'este con Baixo Martín.

* Capital: Belchit
* Superficie: 1.043,8&nbsp;km2
* Población: 5.505 habitants

## Territorio y población

## Se veiga tamién
* Lista de molimentos d'o Campo de Belchit.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial d'a comarca d'o Campo de Belchit.
Αlfa

L**'alfa** ye a primera letra de l'alfabeto griego. S'escribe **Α** en mayuscla y **α** en minuscla. A suya valura numerica en griego yera d' **1**. Acostumbra a trascribir-se como *a*.

L'orichen d'a letra y d'o nombre ye fenicio. En l'alfabeto fenicio, como en altros alfabetos semitas, o nombre d'a letra ye *[[aleph]]*. A letra tien o suyo orichen en a representación d'a capeza d'un buei, rotata 45º ta la dreita en l'alfabeto fenicio y 90º en o griego.

De l'alfa griega procede l'A d'altros alfabetos d'orichen europeu como lo latino u o cirilico.

Usos de l'alfa mayuscla, **Α**:
* En o cristianismo, simboliza lo inicio. Acompanyata d'una omega, a zaguer letra de l'alfabeto griego, simboliza o prencipio y a fin, indicando la eternidat de Dios.

Usos de l'alfa minuscla, **α**:
* En fisica, ye o simbolo de l'aceleración angular, tamién emplegato ta la particla alfa y a radioactividat alfa.
* En quimica, ye o simbolo d'o grau de disociación.

Como adchectivo, a ormino indica la primera u principal d'una serie de cosas: un masclo alfa, a estrela alfa d'una constelación, una versión alfa...

En literatura, **Alfa** ye a casta superior y mas intelichent en a satira distopica d'Aldous Huxley, *Brave New World* (Polito mundo nuevo).

En o clamato alfabeto fonetico d'a OTAN, **alfa** ye o nombre asociato a la letra A.

## Referencias
Idioma aari

L**'aari** ye una luenga omotica d'o filo afroasiatico, parlata per o pueblo aari, en Etiopia.

## Filiación lingüistica
L'aari ye clasificata como una luenga d'o grupo meridional u aroide d'a branca de luengas omoticas d'o filo afroasiatico.

D'entre as luengas mas amanatas, i son l'amer-banna, o dima y o kerre.

## Aspectos socioculturals
### Situación cheografica
A luenga se localiza a lo sud-ueste de Etiopia, en a rechión d'Omo.

### Situación social
A luenga ye charrata per mes d'uns 150.000 aari. Muitos d'éls son monolingües; en bi ha de bilingües, sobretot en amharico.

### Variedaz diatopicas (dialectolochía)
L'aari ye trestallato en uns diez dialectos: o gozza, o bako, o biyo, o galila, o laydo, o seyki, o shangama, o sido, que ye o dialecto central, o wubahamer y o zeddo. O dialecto galila ye d'os mas diferenciatos.

### Literatura
L'alfabetismo d'os aari no blinca d'o 10%, y a producción de libros se reduz a libros d'amostranza u traduccions de carácter relichioso feitas per misioners protestants, como a d'o Nuevo Testamento en 1997.

## Vinclos externos
* A luenga aari en o ''Ethnologue''
Toni Collada

**Antón Lleonardo Collada Ferrer** naixió de Fonz (Cinca Meya) en 1974. Ha cursato estudios de Mecanica Industrial en o *Instituto Salesiano* de Monzón.

Collada ha escrito en aragonés baixorribagorzano, muitos relatos curtos como *Dos cartas y una llonganiza p'atar* (1998), *De bestia...* (2000), publicatos en senglos programas de festellos. Tamién ha escrito ta bellas publicacions as narracions *Fabula del cocho charrador* (1999), *Diyas de fiesta* (2000) y *L'onsét bllanco* (1999) ta la revista *[[Fuellas]]* u *Niebe bllanca* (1999) en *Luenga e Fablas*.

Antimás estió ganador d'o *I Premio de Nobela Curta "Ziudá de Balbastro"* con *El biache*, Collada también estió co-ganador en 1999 d'o *[[Premio literario Villa de Sietemo]] de rilatos en aragonés*, con a suya obra *Alfredo Serblán*, publicata por o Consello d'a Fabla Aragonesa.

A suya zaguera obra ye *¿Per qué plloran las estrelas?* (2009), novela historica que transcurre en plena Guerra d'o Francés.
Idioma amer-banna

L**'amer-banna** ye una luenga omotica d'o filo afroasiatico, parlata en Etiopia per o pueblo amer u *hamer*, per o pueblo banna, per o pueblo bashada, y probablement tamién per o pueblo kerre.

## Filiación lingüistica
L**'amer-banna** ye clasificata como una luenga d'o grupo meridional (u aroide) d'a branca d'as luengas omoticas d'o filo afroasiatico.

D'entre as luengas mas amanatas, i son o kerre, o dima y l'aari.

## Aspectos socioculturals
### Situación cheografica
A luenga se localiza a lo sud-ueste d' Etiopia, en a francha meridional d'a rechión d'Omo.

### Situación social
Seguntes o *Ethnologue*, a luenga contaba con 42,838 charradors d'alcuerdo con un censo de 1998. D'éls, 38,354 yeran monolingües. Altras fuents citan un numero de charradors mas baixo (entre 10.000 y 30.000). Probablement en b'haiga bels 20.000 u 25.000.

### Variacions diatopicas (dialectolochía)
Poca diverchencia dialectal entre os amer, os banna y os bashada. O kerre u karo ye a vegatas considerato un dialecto d'ista luenga.

### Literatura
L'alfabetismo d'os amer-banna no blinca d'o 10%, per o que a producción de textos literarios ye bien radita.

## Vinclos externos
*A luenga amer-banna en o ''Ethnologue''
*Información sobre os amer-banna (en espanyol)
*O Pai Nuestro en amer-banna
Idioma kerre

O **kerre** u **karo** ye una variedat lingüistica d'o grupo meridional d'as luengas omoticas, charrata per uns 200 kerres (seguntes un censo de 1998) en Etiopia, a lo sud d'a rechión d'Omo.

A luenga mas amanata ye l'amer-banna, d'a cual probablement en sía un dialecto.

### Se veiga tamién
* Luenga amer-banna.

## Vinclos externos
* O kerre en o ''Ethnologue''.
Idioma dima

O **dima** u **dime** ye una luenga omotica d'o filo afroasiatico, parlata en Etiopia per o pueblo dima.

## Filiación lingüistica
O **dima** ye clasificato como una luenga d'o grupo meridional u aroide d'a branca d'as luengas omoticas d'o filo afroasiatico.

D'entre as luengas mas amanatas, i son l'amer-banna y l'aari .

## Aspectos socioculturals
### Situación cheografica
A luenga se localiza a lo sud-ueste d'Etiopia, a lo norte d'o río Omo, en l'antiga provincia de Kafa, dende 1995 parti d'a Rechión d'as Nacions, Nacionalidaz y Pueblos d'o Sud.

### Situación social
Seguntes o *Ethnologue*, a luenga contaba con 6,501 charradors d'alcuerdo con un censo de 1998. D'éls, 4,785 yeran monolingües. Huei o numero sía probablement mas redueito (entre 2.000 y 5.000) a causa d'as guerras y as malotías.

### Variacions diatopicas (dialectolochía)
No s'aprecía variedat dialectal. A luenga comparte buena parti d'o suyo lexico con l'amer-banna.

### Literatura
L'alfabetismo d'os dima no blinca d'o 10%, per o que a producción de textos literarios ye bien radita.

## Vinclos externos
* A luenga dima en o ''Ethnologue''
Idioma nao

O **nao** u **nayi** ye una luenga omotica d'o filo afroasiatico, parlata per os nayi en Etiopia.

## Filiación lingüistica
O **nao** ye clasificato como una luenga d'o subgrupo dizoide d'a branca d'as luengas omoticas setentrionals, d'o filo afroasiatico.

D'entre as luengas mas cercanas, i son o dizi y o shako.

## Aspectos socioculturals
### Situación cheografica
A luenga se localiza a lo sud-ueste d'Etiopia, en l'antiga rechión de Kafa.

### Situación social
Seguntes o *Ethnologue*, a luenga contaba con 3,656 charradors d'alcuerdo con un cens de 1998. D'éls, 1,137 yeran monolingües. Altras fuents citan un numero de charradors mas alto, uns 5.000, anque puede estar que ista cifra faiga nomás referencia a lo grupo etnico. A mayoría d'os nao son bilingües en kafa, y las cheneracions chóvens ya no emplegan que o kafa. Probablement os numero de charradors sía entre 1.000 y 3.000.

### Literatura
L'alfabetismo d'os nao ye baixo, per o que a producción de textos literarios ye bien radita. Antiparti, os alfabetizatos gosan d'estar-ne en luenga kafa.

## Vinclos externos
* A luenga nao en o ''Ethnologue''
Luengas dizoides

As **luengas dizoides** son as que forman o **subgrupo dizoide** d'as luengas omoticas septentrionals, charratas en a rechión Kafa, a lo Sud d'Etiopia.

En cheneral, os lingüistas consideran que forman o subgrupo dizoide tres luengas prou amanatas:
*o dizi
*o nao u nayi
*o shako u sheko-dorsa

Foneticament, son luengas tonals. A mas vigorosa d'as tres ye a luenga shako. Muitos d'os charradors dizoides son bilingües, sobre tot entre os nao.

En chunto, parlan luengas dizoides uns 50.000 etiopes.

## Vinclos externos
*As luengas dizoides en o ''Ethnologue''
Idioma dizi

O **dizi** ye una luenga omotica d'o filo afroasiatico, parlada en Etiopia per o pueblo dizi.

## Filiación lingüistica
O **dizi** ye clasificau como una luenga d'o subgrupo dizoide d'a branca d'as luengas omoticas septentrionals d'o filo afroasiatico.

D'entre as luengas mas amanadas, i son o nao u nayi y lo shako.

## Aspectos socioculturals
### Situación cheografica
A luenga se localiza a lo sud-ueste d'Etiopia, en l'antiga rechión de Kafa, en l'aria d'a ciudat de Maji.

### Situación social
Seguntes l**Ethnologue'', a luenga contaba con 21.075 charradors d'alcuerdo con un censo de 1998. D'éls, 17.583 yeran monolingües. Altras fuents citan un numero de charradors mas baixo (entre 7.000 y 18.000).

=== Literatura ===
L'alfabetismo d'os dizi ye baixo, per o que la producción de textos literarios ye radita.

== Vinclos externos ==
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mdx A luenga dizi en l**Ethnologue''].
Idioma shako

O **shako** u **sheko** ye una luenga omotica d'o filo afroasiatico, parlata per os shako en Etiopia.

## Filiación lingüistica
O **shako** ye clasificato como una luenga d'o subgrupo dizoide d'a branca d'as luengas omoticas septentrionals d'o filo afroasiatico.

D'entre as luengas mas cercanas, i son o dizi y o nao.

## Aspectos socioculturals
### Situación cheografica
A luenga se localiza a lo sud-ueste d'Etiopia, en o distrito Shako de l'antiga rechión de Kafa.

### Situación social
Seguntes o *Ethnologue*, a luenga contaba con 23,785 charradors d'alcuerdo con un censo de 1998. D'éls, 13,611 yeran monolingües, sobretot en a comunidat gaizeka. Altras comunidaz son bilingües u plurilingües. Con uns 20.000 charradors, ye l'idioma d'o subgrupo dizoide mas vigoroso.

### Variación diatopica (Dialectolochía)
A luenga conta con tres variedaz prencipals: o *shako* u *sheko*, propiament dito; o *dorsa* u *dorsha*, en a francha occidental d'a luenga; y o *bulla*.

### Literatura
L'alfabetismo d'os shako ye baixo, per o que a producción de textos literarios ye radita. Antiparti, os alfabetizatos gosan d'estar-ne en unaltra luenga, l'amarinya.

## Vinclos externos
* A luenga shako en o ''Ethnologue''
Luengas aroides

A denominación **luengas aroides** ye unaltra denominación posible ta o conchunto de luengas omoticas meridionals, charratas en as rechions d'Omo y Kafa, a lo sud-ueste d'Etiopia.

Bels lingüistas consideran que as luengas aroides son cuatro; d'altros consideran que son tres y que o kerre ye un dialecto de l'amer-banna:
*l' aari (tamién *ari* u *aari-galila*)
*l' amer-banna u *hamer-banna*
*o dima u *dime*
*o kerre u *karo*

O dialecto galila d'a luenga aari ye o mas diferenciato d'o conchunto d'a luenga, pero no se considera una luenga aparti.

A mas charrata d'as luengas aroides ye a luenga aari, que blinca d'os 150.000 charradors.

En chunto, parlan luengas aroides cuasi uns 200.000 etiopes.

## Vinclos externos
* As luengas aroides en o ''Ethnologue''.
Valencia

:*Iste articlo ye sobre a ciudat espanyola de Valencia. Ta la ciudat venezolana se veiga *'Valencia (Venezuela)**; ta atros usos, se veiga **Valencia (desambigación)**''.


**Valencia*' (en [[Idioma valenciano|valenciano]] *València*; en [[Idioma castellano|castellano]] *Valencia*) ye una ciudat y [[municipio]] [[País Valenciano|valenciano]], [[Capital (politica)|capital]] d'a comunidat, d'a [[provincia de Valencia]] y d'a [[Comarcas d'o País Valenciano|comarca]] de [[Comarca de Valencia|Valencia]]. Antimás, ye a tercera ciudat en habitants d'[[Espanya]]. Ye situada a o canto d'o [[río Guadalaviar]].

A ciudat en sí tien una [[Población humana|población]] de 786.424 habitants en una [[superficie]] de 134,65 [[km²]] ([[2014]]) y una [[densidat de población]] de 5.840,51 hab/km², mientres que a primera corona d'a suya [[aria metropolitana]] auespa 1.632.274 habitants en 1.407 [[km²]].

A ciudat de Valencia fue establida en [[138 aC]] por o [[consul de Roma]] [[Decimo Chunio Bruto]], y dentró a fer parte d'a [[Corona d'Aragón]] con a suya conquiesta en [[1238]] por o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Chaime I d'Aragón|Chaime I]] d'[[Reino d'Aragón|Aragón]], convertindo-se en a capital d'o nuevo [[Reino de Valencia]].

== Cheografía ==

A ciudat de Valencia ye situada a 15 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, a o canto d'o [[río Guadalaviar]] y d'a [[mar Mediterrania]], y a una [[distancia]] de 72 [[km]] d'as ciudaz de [[Castellón de la Plana]] y [[Alicant]], as atras dos capitals de provincia d'o País Valenciano.

== Historia ==
*Valentia'' s'establió en l'anyada 138 aC, estando cónsul romano Decimo Chunio Bruto.

A ciudat de Valencia capituló debant d'o rei Chaime I d'Aragón en setiembre de 1238.

## Demografía

## Administración

### Reparto de concellers





### Alcaldes

## Molimentos
* Seu de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Valencia.
* Palacio de Comunicacions de Valencia, obra de Miguel Ángel Navarro Pérez.

## Museus
* Museu Valenciano d'Etnolochía.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Pachina web oficial de Turismo de Valencia.

## Referencias
Sant Chusé (Zaragoza)

**Sant Chusé** (en castellano *San José*) ye un districto de Zaragoza (Aragón). Muga con os districtos de Centro, Universidat, Torrero-A Paz y Las Fuents.

Tien una densidat de población de 17.937,104 habitants/km2.

## Servicios
A dos prencipals avenitas d'o barrio son l'Avenida de Sant Chusé y l'Avenida Tenor Fleta a on se concentran a mayor parti d'os suyos servicios.

Os parques de *Miraflors* y d'a *Memoria* forman as zonas verdas d'iste barrio.

## Historia

O nombre d'o barrio de Sant Chusé procede d'un convento con o nombre d'ixe santo construito en l'Avenida de Sant Chusé. Ista avenida comunicaba Torrero con o centro de Zaragoza.

O ferrocarril de Vía Estreita d'Utriellas s'inauguró a prencipios d'o sieglo XX, a gara yera situada en o barrio y teneba un emplego principalment menero.

A zona de Miraflors-Montemolín yera un aria agricola desalpartata d'a ciudat por o río Uerba.

En 1932 se sola l'avenida de Sant Chusé y en 1945 un nuevo tramvía comunica o barrio con a ciudat. O mayor creiximento d'o barrio se produce en a decada d'as anyatas sisanta cuan arriban a o barrio inmigrants procedents de comarcas rurals d'Aragón. Tamién s'ubre a o trafico l'Avenida Tenor Fleta que comunica o barrio con o centro.

## Mugas

Seguntes os plans censals d'o Concello de Zaragoza as mugas d'o districto son:

*A o norte, con o districto Centro muga o *Camín de Las Torres*, lAvenida Tenor Fleta, l*Avenita Cesáreo Alierta* y lAvenida de Sant Chusé y con o Casco Antigo muga o *Camín de Las Torres*.
*A l'este, con Las Fuents mugan l*'Avenita Cesáreo Alierta* y a *Carrera Miguel Servet*.
*A o sud, con Torrero-A Paz muga a Canal Imperial d'Aragón.
*A l'ueste, con o districto Universidat mugan os *Paseyos Sagasta* y *Cuéllar*.

## Fiestas
*25 d'agosto se celebran as fiestas en honor a Sant Chusé de Calasanz

## Vinclos
* Ligallo de vecíns de Sant Chusé

## Referencias
Punda de ro Faixón

A **punda dero Faixón** (oficialment *Punda dero Faixón / Torre de Marboré*, en castellano *Torre de Marboré u de Gavarnie*, en francés *Tour du Marboré*) ye una tuca d'os Pireneus d'o macizo d'As Tres Serols, situada en una crencha de picos de mas de 3.000 m. que fa de muga entre Espanya (Val d'Ordesa) y Francia (Circo de Gavarnie), estando encluso tanto en o espanyol Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols como en o francés Parque Nacional d'os Pireneus.

Chunto con a Punda dero Corral Ciego, os *Picos d'o Salto d'augua* y o Pico Plan de Marmorés forma la paret norte d'o Circo de Gavarnie, con 1500 m. de deslivel dende o fondón d'a val y an se troba o mayor salto d'augua d'Europa, o *[[Circo de Gavarnie|Salto d'augua de Gavarnie]]* con 425 m. d'altaria.

## Rotas
Por a parti espanyola l'amanamiento en vehíclo se fa dica a tascal d'a Val d'Ordesa u dica a val de Buixaruelo, mientres que por a parti francesa se fa dica a estación d'esquí de Gavarnie-Gèdre, que ye a que mas amán nos dexa d'a tuca .

Dende Ordesa se puya primer dica o refuchio de Goriz, (2.190 m., 4 horas y punto crucial ta la exploración de toda a redolada), siguindo dimpués a rota enta la Breca de Rolando dica arribar a la collada entre a Punta Faixón y o Punda dero Corral Ciego, dende an s'enresta la tuca. Dende Ordesa se puede arribar a lo mesmo punto puyando por o circo de Cotatuero u por o circo de Carriata.

Dende Gavarnie-Gèdre y dende Buixaruelo se'n puya dica o refuchio francés de Sarradets, puyando dimpués a la Breca de Rolando y rodiando enta l'este a versant sud d'a crencha dica arribar a la collada entre a Punta Faixón y a Punda dero Corral Ciego, dende an s'enresta la tuca.
Pico Moros

O **pico Moros** u **pico Os Moros** (oficialment *Pico Moros / Balaitús*, en occitán *Vathleitosa*, en castellano *Balaitus*, en francés *Balaïtous*/*Batleïtouse*) ye un macizo de piedra molar d'os Pireneus, situato en a muga entre Aragón y Occitania, que sinyala o prencipio por l'este d'os *Altos Pireneus*.  O pico Moros (3.144 m.) ye o primer d'os Pireneus que brinca os 3.000 m. dende a costa atlantica y en a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.

Se situa entre a val de Tena en Aragón (Sallent de Galligo) y a val d'Azun, en Occitania.

## Puyadas

*1825 - A primera puyada d'o pico Os Moros la realizoron os tecnicos cheodesicos franceses Peytier y Hossard dimpués d'haber feito tuca por error, debito a la boira, en o pico de Palas.
*1864 - A segunda puyada la realizó o gran pireneista Charres Packe, que dimpués de cuantos intentos consiguió tuca creyendo estar o primer en lograr-ne, ta escubrir con sospresa as evidencias d'a primera puyada de 1825.

## Rotas de puyada
Existen diversas rotas de puyada a o pico Os Moros, pero denguna ye fácil, debito a o deslivel superior a 1500 m. que existe dende cualsiquier punto de dentrada por carretera.

En a parti occitana a rota mas cutiana ye trescruzando o chelegar de *As Neous* salindo de belún d'os refuchios d'a redolada, *Larribet* (2.060 m), *Balaïtous* (G.Ledormeur) (1.970 m) u *Arrémoulit* (2.305 m).

En a parti aragonesa salindo dende l'aparcamiento de *[[Entibo d'a Sarra|A Sarra]]*, amán de Sallent de Galligo, y dimpués, u indo-se-ne enta os ibons d'Arriel u enta l'ibón y refuchio de Respomuso.

## Vinclos externos
* Descripción d'a puyada a o Pico Os Moros
*  [ftp://ftp.geodesia.ign.es/Red_Geodesica/Hoja0145/014569.pdf Fuella d'o vértiz cheodesico]
Mallo de Marmorés

:*Pa atros usos d'a parola mallo, se veiga [[Mallo (desambigación)]], y pa Marmorés, se veiga [[Marmorés]].*

O **Mallo de Marmorés** (oficialment *Mallo de Marmorés / Cilindro de Marboré*, en castellano *Cilindro de Marboré*) ye un pico aragonés de 3.328 metros d'altaria d'o macizo d'As Tres Serols, dentro d'as sierras interiors prepirenencas y que se situa en a muga entre Espanya (Val d'Ordesa) y Francia (Circo de Gavarnía), estando encluso tanto en o espanyol Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols como en o francés Parque Nacional d'os Pireneus. Dentro d'o macizo de Mont Perdito, as tres tucas mayors se conoixen como as **[[As Tres Serols]]**, d'as que o Mallo de Marmorés (3.328 m.) ye a mas occidental y siguen a Punta de Treserols (3.355 m.) y o Pico Anyisclo (3.263 m.).

O suyo nombre se debe a la suya cara Norte, una paret vertical redondiada con una forma que remera a un celindro cheometrico y a suya embotada se debe a que la mesma cara Norte xalapa o circo glacial de Marmorés, a on ye en l'actualidat l'ibón de Marmorés.

## Rotas
L'amanamiento en vehiclo se fa por a parti espanyola dica o tascal d'a Val d'Ordesa, ta continar a piet dica o refuchio de Góriz (2.190 m.), punto crucial ta la exploración de toda la comarca, y puyar por a mesma rota d'o Mont Perdiu dica l'ibón Chelau, ta esbarrar-se dimpués a la ezquierda enta la tuca d'o Mallo de Marmorés.

## Referencias

## Vinclos externos
Delicias (Zaragoza)

**As Delicias** ye un districto de Zaragoza (Aragón). Se divide en os barrios d'a Bombarda, a Bozada, Delicias, Monsalut y Parque Roma. Muga con os districtos de l'Almozara, Centro, Oliver-Val de Fierro y Universidat.

Ye o segundo districto mas poblato de Zaragoza y o districto con mayor densidat de población (33.647,93 habitants/km2), d'os cuals un 9,26% son immigrants.

## Servicios
Mugant con iste districto, pero dentro de l'Almozara, se troba a gara de Zaragoza, inagurata en 2003 en o mesmo puesto a on yera l'antiga gara de Delicias (ista sí que yera adintro d'o districto Delicias). Ha recibito o premio Brunel, o mas prestichioso premio d'arquitectura ferroviaria.

Bi ha dos parques, o Parque d'o Castiello Palomar en Monsalut y o Parque d'as Delicias en os terrens que ocupaba d'antis mas o Hespital Psiquiatrico.

Un d'os grans centros comercials de Zaragoza, o Centro Comercial Augusta se troba situato en este districto, chunto a la gara, antiparti d'o Centro comercial que bi ha en a propia carrera de Delicias.

## Historia
A historia d'o barrio de Delicias data de comencipios d'o sieglo XX, encara que no lo reconoixioron como barrio dica os anyos trenta.

O barrio naixe t'acubillar l'augmento de población, mas que mas fainera, en tiempos d'a industrialización. A plegata d'o ferrocarril, a instalación d'o gas y a electricidat propicioron a creyación de nuevas industrias y o cautivo de remolacha que creyoron treballo fendo creixer o barrio. A meyatos de sieglo estió un barrio on s'establiba chent provenient d'a provincia de Soria.

As primeras edificacions teneban un sinyalato caracter rural. Yeran viviendas d'una u dos altarias, con un espacio destinato a corral u huerto. O nuclio primitivo d'o barrio se situaba amán d'o palacio de l'Alchafaría. Ya en a decada d'os ueitanta se creyan en o barrio mas zonas verdas y d'espardimiento. En os primers anyos d'o sieglo XXI, parte d'a población se'n va ta atros barrios, muitos d'éls ta Miralbueno, y o vueito de población ye plenato por población inmigrant de muitos oríchens, destacando Delicias entre atros barrios con as mesmas cercustancias por a población d'orichen subsaharián.

## Mugas

Seguntes os plans censals d'o Concello de Zaragoza as mugas d'o districto son:

* A o norte, con o districto de l'Almozara mugan a parti trasera d'o Centro Comercial Augusta (aintro d'o districto Delicias), a frontera d'a Estación Delicias (aintro d'o districto Almozara), a carrera Felisa Soteras, y l'Avenita de Madrit.
* A l'este, con os districtos d'o Casco Antigo y Centro mugan o Paseyo María Agustín y Avenita Anselmo Clavé.
* A o sud, con o districto Universidat mugan l'Avenita de Valencia, a carrera Sant Chuan Bosco y l'Avenita Gómez Laguna.
* A l'ueste, con o districto Oliver-Val de Fierro muga a Vía Hispanidat.

## Fiestas
* Comencipios de setiembre

## Referencias
Botanica

A **Botanica** (d'o griego βοτάνη, *hierba*) ye a Ciencia que estudeya os vechetals. Tien dos brancas prencipals: botanica pura y botanica aplicada.

## Se veiga tamién
**Disciplinas botanicas y temas relacionatos:**
Citolochía vechetal, Ecolochía vechetal, Histolochía vechetal, Anatomía vechetal, Chenetica vechetal, Quimica organica, Sistematica vechetal, Clasificación d'os organismos vechetals, Fesiolochía vechetal, Morfolochía vechetal, Cheobotanica, Fitosociolochía, Dendrolochía, Flora, Vechetación.

**Chent y historia:**
Botanicos famosos, Historia d'a botanica

## Referencias

## Vinclos externos
* Licions Hipertextuals de botanica d'a Universidat d'Hamburgo.
* Glosario espanyol-anglés-latín de nombres de plantas.
* Glosario anglés-espanyol de botanica.
*  Botanik-Datenbank (alemán)
Ecolochía

A **ecolochía** ye a ciencia que estudia as relacions entre os sers vivos y o suyo entorno, tanto con atros sers vivos, como con os aspectos fisicos (clima, orografía, etcetera). Ye una branca d'a biolochía.

O ecosistema ye o conchunto de sers vivos (comunidat ecolochica u biocenosi), o medio fisico an viven (biotopo) y as relacions entre éls.

## Historia
En 1866 Ernst Haeckel introdució lo concepto d'ecolochía, composau d'as palabras griegas *oikoys* (casa, vivienda) y *logos* (ciencia). En un prencipio, Haeckel entendeba por ecolochía la ciencia que estudia as relacions d'os animals con o suyo medio, tanto organico como inorganico. Mas tardi enampló ista definición a lo estudio d'as caracteristicas d'o medio, que tamién incluye o porte de materia y enerchía y a suya transformación por as comunidaz biolochicas.

## Referencias

## Veyer tamién
* Biolochía d'a Conservación.
* Economía Ecolochica.
* Movimiento ecolochista.

## Vinclos externos

* Ligallo Espanyol de Ecolochía Terrestre
* Ecoblog, o blog d'a ecolochía
* Ecolochistas en Acción
Electronica

A **electronica** ye una ciencia aplicada d'a familia d'a electricidat, que aproveita as propiedaz electricas d'os materials semicondutors ta distintos emplegos.

Ciencia que tracta d'o control d'o movimiento d'as cargas en o vueito, os gases y os semiconductors, asinas como o control de datos y enerchía por meyo d'ixos elementos u sistemas.

Ciencia que se basa en o estudio d'os electrons, ya siga como cargas estaticas (electroestatica) u en movimiento (electrodinamica).

## Arias
En l'actualidat a electronica ye emplegata ta una gran variedat de fainas. O suyo prencipal uso ye con circuitos electronicos ta o control, procesato y distribución d'a información, antiparte ta a distribución y conversión d'a enerchía electrica.

Por o suyo campo particular d'estudio y aplicación se distinguen as siguients arias d'a electronica:
* Electronica analochica.
* Electronica dichital.
* Electronica de control.
* Electronica de potencia.
* Electronica de sinyal.
* Instrumentación electronica.
* Disenyo de cercuitos.

## Veyer tamién
* Incheniería electronica.
* Musica electronica.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Simbolochia electrica y electronica.