open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moriella

**Moriella** (*Morella* en catalán, d'a on prene lo suyo nombre oficial en castellano) ye un municipio de la provincia de Castellón, situau en la comarca de Los Puertos de Moriella. La suya población ye de   habitants (2006), en una superficie de 413,5 km² con una densidat de  hab/km².
 
## Cheografía
Los diferents lugars y mases que bi ha en tan extenso termin s'agrupan en *denes* u *decenas* (porque primero n'i heba 10), con capitals propias.

### Mugas
Lo termin municipal de Moriella muga con Castellfort, Cinctorres, Lo Forcallo, Villores, Palanques, Zurita, Torre d'Arcas (Teruel), Herbers, Castiel de Crabas, Vallibana, Chert, Catín y Aras.

## Historia
Los Puertos de Moriella yeran importants pa la comunicación entre los moros de Zaragoza y Valencia, y por ixo Alifonso I lo Batallero la prenió en 1117, con l'aduya de Gastón IV de Biarn. La capital de la val d'Ebro yera aislada de Valencia, lo suyo prencipal refirme, con la rota de Los Puertos u *Al Burt* bloqueyada, y preparada pa ser presa l'anyo vinient.

Dimpués de la batalla de Fraga, los almurabitz recuperoron Moriella, y cuan lo Rei Lop reblaba, encara los musulmans consiguioron mantener Moriella por muitos anyos dica que Blasco d'Alagón la reconquerió en 1232.

Blasco d'Alagón atorgó la primera Carta de población en 1233 y repobló Moriella con mes de 500 familias de l'Alto Aragón. Con la nueva población y la que i heba enantes Moriella se convertió en la tercera ciudat mes poblada de lo reino de Valencia dimpués de la capital y d'Exatiba.

## Referencias
Conceyu Nacionalista Astur

O **Conceyu Nacionalista Astur** (*CNA*) estió o primer partiu politico nacionalista asturiano, con actividat entre 1976 y 1981.
O Cucaracha

**Mariano Gavín Suñén**, conoixiu per a motada de **O Cucaracha**, (Alcubierre, 1838 - † Lanacha, 28 de febrero de 1875) estió lo mas celebrau d'os bandolers aragoneses. As suyas accions se desvinioron en os Monegros en a segunda metat d'o sieglo XIX.

O Cucaracha yera fillo de Manuel Nicolás Gavín Ariño y d'Ignacia Suñén. Creixió en Alcubierre, en a resecada tierra d'os Monegros, muit pobra en o sieglo XIX. O 26 de marzo de 1861 se casó con Jobita Amador.

Bien poco ye lo que se conoix con certeza d'iste personache. Pa belunos sería estau o Robin Hood aragonés, que furtaba a os ricos pa dar-les-ne a os pobres; pa unos atros, yera nomás un bandolero que, igual como atros bandolers d'ixe tiempo, s'adedicaba a asaltar, furtar, extorsionar y secuestrar. A fama la consiguió en escapar-se a-saber-los anyos d'a Guardia Civil cada vegata que lo encorreban, o que fería que naixiese a expresión "estar mas vivo que Cucaracha".

Morió en una emboscada que li heba parau a Guardia Civil amán de Lanacha o 28 de febrero de 1875. Os guardias lo rodión en una paridera y disparón dica rematar con él y con a suya colla. Amás d'o Cucaracha, i morión *o Cerruto*, *o Ferrero d'[[Osso de Cinca|Osso]]*, *o Molinero de [[Belver de Cinca|Belver]]* y *o Guarnicionero d'[[Alcoleya de Cinca|Alcoleya]]* (Antonio Lampériz, José Berna, Melchor Colomer y José Solanilla). En a pocha d'o Cucaracha i trobón una carta que demandaba lo indulto a lo rei. O cuerpo fue levau ta Lanacha, a on que permaneixió en exposición pa escarmiento publico.

I hai un cómic con o nombre d*'El bandido Cucaracha*.

## A leyenda
I hai unas cuantas leyendas arredol d'o personache, en as cuals se ixemplifica la suya aduya a os pobres.

En La Pobla d'Alfindén contan que o Cucaracha mató una vegata dos mulas viellas y arguelladas de tío Ramulla, y que contino li dio diners pa que se'n comprase unas atras. Mas tardi tornó ta comprebar que las heba compradas, enfiló enta o marchant d'as mulas y li furtó os diners que tío Ramulla heba pagau per ellas.

En Castillón de Monegros contan que, en preguntar o Cucaracha a un zagalet si levaba diners, iste respondió que su mai no li heba dau so que tres pecetas perque o Cucaracha li'n furtaría si en levaba mas. O Cucaracha li dio diners a o zagal y li respondió: "*Di-le a la puta de tu mai que Cucaracha no furta a os pobres.*"

D'a suya muerte tamién se'n diz que un boticario lo enverenó, u bien que secuaces d'a Guardia Civil bella cosa ficón en o vino d'a banda, y que ixo estió lo que permetió que podesen apercazar-lo.

## Bibliografía
* Andolz, Rafael. *El bandido Cucaracha y Puchamán de Lobarre*. Librería General, Zaragoza, 1982.

## Vinclos externos
* O Cucaracha en a Gran Enciclopedia Aragonesa
* El bandido Cucaracha
* El bandido Cucaracha Personache Historico recuperau per Los Titiriteros de Binéfar.
* O Cucaracha en Lanaja.com
Ansils

**Ansils** (*Ancils* en aragonés cheneral, *Anciles* en castellano) ye un lugar aragonés de lo municipio de Benás, situau en la vall de Benás (Uesca), en la comarca de Ribagorza.

Ansils conserve en lo suyo nuclio urbán un conchunto de casals d'infanzons unico en tot lo Pireneu aragonés. Mientres lo sieglo XVIII bella familia de la nobleza baixa va trobar en iste puesto un buen lugar ta lo desarrollo d'una economía agroganadera de montanya y van anar construind las suyas casas fend una mescla de casa de faina con una casa buena con muitos detalles ornamentals. Actualment se veden dica siet escudos d'armas de linaches diferents colocaus en los reportals de casa Barrau, casa Sastre, casa Suprián, casa Mingot, casa Sebastián, casa Esciu y casa Sòrt. Tamién son destacables la ermita romanico-lombarda de Sant Esteban de Conques de lo sieglo XII y la suya ilesia parroquial de lo sieglo XVI dedicada a Sant Pero.

La suya población ye de 163 habitants (2014).

## Cheografía
Ansils ye situau a 1.110 metros d'altaria sobre lo nibel de la mar, en una fértil plana de montanya a la ezquierda de lo río Esera y a una distancia de 1,5&nbsp;km de Benás y 145 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Demografía


ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:181
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0

BarData=
  bar:1900 text:"1900" 
  bar:1910 text:"1910" 
  bar:1920 text:"1920" 
  bar:1930 text:"1930" 
  bar:1940 text:"1940" 
  bar:1950 text:"1950" 
  bar:1960 text:"1960" 
  bar:1970 text:"1970" 
  bar:1981 text:"1981" 
  bar:1991 text:"1991" 
  bar:2001 text:"2001" 
  bar:2009 text:"2004" 

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1900 from:0 till:110
  bar:1910 from:0 till:103
  bar:1920 from:0 till:129
  bar:1930 from:0 till:108
  bar:1940 from:0 till:81
  bar:1950 from:0 till:71
  bar:1960 from:0 till:81
  bar:1970 from:0 till:48
  bar:1981 from:0 till:36
  bar:1991 from:0 till:57
  bar:2001 from:0 till:75
  bar:2009 from:0 till:131
 


## Parla

En Ansils se charra l'aragonés benasqués, tamién conoixeu como *patués* y adintro de l'aragonés benasqués la parla local d'Ansils ye en la zona A chunto con la parla de Benás, Grist y Saúnc.
Idaho

**Idaho** (pronunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau en o Pacifico nord-ueste. A suya capital ye Boise. A suya población ye de 1.293.953 habitants (2000), en una superficie de 216.632 km² con una densidat de población de 5,97 hab/km².

Idaho muga a l'ueste con Washington y Oregón; a o sud con Nevada y Utah; a l'este con Montana y Wyoming; y a o norte con a provincia canadiense d'a Columbia Britanica.

## Historia
O Estau dentró en os Estaus Unius o 3 de chulio de 1890, fendo o numero 43 d'os Estaus d'o país.

## Lista de ciudaz d'Idaho seguntes a suya población

## Vinclos externos
La Losilla

**La Losilla** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 17 habitants(2013), en una superficie de 7,88&nbsp;km² y una densidat de 2,16 hab/km².

## Toponimia
O toponimo *La Losilla* s'ha presentau diferents formas en a suya historia: *La Losa* (1270), *La Lossa*, *La Losilla* (1270), *La Lossiella* (1587) y *D'Alosiella* (1352).

## Referencias
Confederación Gomara

Os **gomara** yeran una confederación tribal berber d'o grupo *[[mezmut|masmuda]]* que viviba en o litoral mediterranio entre Ceuta y Alhucemas.

Por o suyo modo de vida yeran agricultors sedentarios, como os berbers rifenyos y kabilenyos actuals.

## Etnonimo
O etnonimo *gomara* dió nombre a Vélez de la Gomera en costa marroquina, y a lo Campo de Gómara, una comarca d'a provincia de Soria.

## Historia
Por a suya situación muitos entroron ta a Peninsula Iberica dimpués d'a derrota visigoda en a batalla d'o río Guadalete, que por considerar-la fácil, empentó a muitos berbers a emigrar en masa pa o saqueyo y botín.

S'arabizoron por influencia d'os andaluces musulmans fuyitos de Granada que fundoron Tetuán. Os suyos descendients son 9 tribus; totas fablan arabe dende fa tiempo, fueras d'uns clans de dos d'ellas que han mantenito l'emplego d'o suyo dialecto berber gomara dica o sieglo XX.
Monteagudo de las Vicarías

:*Este articlo tracta sobre *'Monteagudo de las Vicarías**. Pa atros emplegos d'o termin **Monteagudo** se veiga [[Monteagudo (desambigación)]].''


**Monteagudo de las Vicarías''' ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), en a comarca d'o Campo de Gomara.

A suya población ye de 229 habitants (2014), en una superficie de 97,04&nbsp;km² y una densidat de 2,36 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Monteagudo de las Vicarías se troba situata a 972 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia, y de 139 d'a ciudat de Zaragoza.

Comprende o lugar de Valtueña.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Santa María de Huerta, Almaluez y Fuentelmonge.

## Historia
O 29 de noviembre de 1291, por a Concordia de Monteagudo, os reis de Castiella y Aragón pactoron en Monteagudo de Vicarías o reparto d'arias d'influencia en a costa de Berbería, quedando Túniz y Alcheria baixo influencia futura d'a Corona d'Aragón.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Oxford

**Oxford** ye una antiga ciudat universitaria anglesa situata en o condau d'Oxfordshire, en Anglaterra. Seguntes o censo de 2004, a suya población ye de 145.100 habitants, alto u baixo. A suya ubicación cheografica ye latitut 51°44'29"N y lonchitut 1°16'38" U (que corresponde a la situación d'a Torre Carfax, a cual se considera o centro d'a ciudat).

Se la conoixe como "a ciudat d'as agullas de suenio", expresión creyata por Matthew Arnold ta describir l'armonia en l'arquitectura d'os edificios universitarios. Siempre ha estato un afer de muito intrés a relación ocasionalment retilant entre "o pueblo y l'academia", que en 1355 derivó en una revuelta con cuantos estudiants universitarios muertos. A diferencia d'a suya gran rival, Cambridge, Oxford ye una ciutat industrial, asociada prencipalment con a industria de l'automóvil en o suburbio de Cowley.

## Toponimia
O toponimo anglés *Oxford* ye d'orichen anglosaxón y presenta a terminación *ford*, que significa "vado". A forma en anglés antigo yera *Oxenaforda*, que significaba "o vado d'os bueis", en uns tiempos en os que bi heba mes vados que puents.

## Se veiga tamién
* Universidat d’Oxford
* Cambridge

## Referencias
Gimileo

**Gimileo** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a Comarca d'Haro.

A suya población ye de 149 habitants (2006) en una superficie de 4 km², con una densidat de población de 37,25 hab/km².

## Cheografía
Gimileo ye situau a 482 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 39 km de Logronyo, a capital de La Rioja.

O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Zamaca, un afluent de l'Ebro.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Martín de Gimileo, un edificio d'o sieglo XVI.

## Fiestas
* 15 de mayo, Sant Isidro Labrador.
* 11 de noviembre, Sant Martín.
Ochánduri

**Ochánduri** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Haro.

A suya población ye de 76 habitants (2006) en una superficie d'11,72&nbsp;km², con una densidat de población de 6,48 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Ochánduri se troba situada a 675 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 59&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia d'a Purisma Concepción d'Ochánduri, una ilesia adedicada a la Purisma Concepción.

## Fiestas
* Agosto.
Rodezno

**Rodezno** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca d'Haro y partiu chudicial d'Haro.

A suya población ye de 317 habitants (2007), en una superficie de 14,3 km² y una densidat de 22,16 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Rodezno se troba situau a 547 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Logronyo (a capital d'a comunidat autonoma) y a 7&nbsp;km d'Haro (a capital d'a suya comarca y partiu chudicial).

## Economía
A economía de Rodezno ye basada en l'agricultura, con cautivos de cerials, remolacha y vinya.

Destaca por a suya producción de vin, dentro d'a Denominación d'Orichen Cualificada Rioja.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Fiestas
* 20 de chinero, Sant Sabastián.
* 10 de chulio, Sant Cristofo.
Rechions d'Anglaterra

En Anglaterra, as **rechions** (en anglés: *Government Office Region*) forman o primer livel de subdivisión administrativa d'o país. Dende 1998, as rechions d'Anglaterra son:
 
* Este d'Anglaterra (*East England*)
* Nord-ueste d'Anglaterra (*North West England)*
* Nord-este d'Anglaterra (*North East England*)
* Sud-este d'Anglaterra (*South East England*)
* Sud-ueste d'Anglaterra (*South West England*)
* Gran Londres (*Greater London*)
* Midlands de l'Este (*East Midlands*)
* Midlands de l'Ueste (*West England*)
* Yorkshire y Humber (*Yorkshire and the Humber*)

## Vinclos externos
*  Pachina oficial d'o Gubierno.
Condaus d'Anglaterra

Os **condaus d'Anglaterra** (*counties* en anglés) son as rechions politico-administrativas en as que ye dividita Anglaterra. Cadagún d'éls ye gubernato por un *Lord-Lieutenant*, representant d'a reina en a rechión.

Excepto Huntingdonshire y Yorkshire, toz son condaus administrativos. Huntingdonshire ye un districto administrato por Cambridgeshire, y Yorkshire ye dividito entre Yorkshire de l'Este, d'o Norte, d'o Sud, y de l'Ueste.

O sufixo *shire* s'emplegaba d'antis mas ta os condaus de Devon, Dorset, Rutland y Somerset, pero hue ya no se fa servir.

Ista división gosa usar-se también como referencia cheografica.

## Condaus cerimonials
Os condaus cerimonials d'Anglaterra son arias gubernatas por un Lord-Lieutenant. Cadagún d'istos condaus ye relacionato con un condau metropolitano u no-metropolitano. A sobén son ditos tamién condaus cheograficos.
Piotr Kropotkin

O prencipe **Piotr Alexeyevich Kropotkin** (en ruso Пётр Алексе́евич Кропо́ткин) (9 d'aviento de 1842 - †8 de febrero de 1921) estió un cheografo y pensador politico ruso, y ye considerato un d'os prencipals teoricos d'o movimiento anarquista, drento d'o que esfendió a tesi d'o comunismo libertario.

O suyo libro *A conquiesta d'o pan* apareixió en articlos d'os periodicos anarquistas *Le Révolté* y *La Revolté*. Fue publicato como libro en París en 1892 con un prefacio de Élisée Reclus, qui tamién sochirió o títol.

## Vinclos externos

### Cartas de Kroptokin ta Lenin
* Carta ta Lenin (4 de marzo 1920)
* Carta ta Lenin (21 d'aviento 1920)
Duruelo de la Sierra

**Duruelo de la Sierra** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 1473 habitants (2006), en una superficie de 44,84 km² y una densidat de población de 32,85 hab/km².
Villalba de Rioja

:*Iste articlo ye sobre un municipio riojano; ta atros usos, se veiga *'Villalba**''.

**Villalba de Rioja''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, situau en a comarca d'Haro.

A suya población ye de 154 habitants (2006) en una superficie de 8,96 km², con una densidat de población de 17,19 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Villalba de Rioja se troba situada a 579 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44 km de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Per Mártir de Villalba de Rioja.

### Molimentos civils
* Casa-Palacio d'os Ruiz del Castillo.
* Casa-Palacio de Cirac.

## Fiestas
* 26 y 27 de chunio, Sant Pelai.
Mikhail Bakunin

**Mihaíl Alexandrovich Bakunin** (Михаил Александрович Бакунин en ruso y alfabeto cirilico) (Pryamukhino, Imperio Ruso, 31 de mayo de 1814 - † Berna, Suiza, 1 de chulio de 1876) estió un conoixito anarquista ruso contemporáneo de Karl Marx. Ye o miembro mas conoixito d'a primera cheneración d'anarquistas. Ye considerato uno d'os *"pais de l'anarquismo"*, drento d'o cual esfendió a tesi colectivista.

## Vinclos externos

* Archivo Bakunin.
* Biografía de Bakunin.
* Escritos de Bakunin en o ''Marxist Internet Archive''.
* Biografía de Bakunin seguntes James Guillaume.
* Mihaíl Bakunin, o prencipal ideologo d'o Anarquismo.
Końskowola

**Końskowola** ye un lugar d'o sud-este de Polonia, situau entre Puławy y Lublin, amán de Kurów, a lo canto d'o río Kurówka. Ye la capital d'a suya propia comuna (*[[gmina]]*) adintro d'o condau de Puławy y d'o voivodato de Lublin. A suya población yera de 2.188 habitants en 2004.

## Se veiga tamién
Aparato dichestivo

L**'aparato dichestivo** ye o conchunto d'organos que participan en a dichestión, ye decir, a transformación d'os alimentos ta que puedan ser absorbitos y utilizatos por as celulas de l'organismo. En os metatous bi ha dos modelos d'aparato dichestivo: cambra gastrovascular y tubo dichestivo.

A fin d'o proceso dichestivo ye a mesma en toz os animals: as macromoleculas d'os alimentos (proteínas, grasas y polisacaridos), se desfan y se converten en moleculas prou chicotas pa que sigan absorbitas y pasan ta la sangre: aminoacidos, monosacaridos, acidos grasos y atras.

A dichestión en consiste en cuatre procesos que pueden dar-sen a lo mesmo tiempo en bel organo:
* Dichestión mecanica
* Dichestión quimica
* Absorción
* Defecación

En os mamiferos o tubo dichestivo ye formau por a boca, farinche, esofago, estomago, bodiello chicot y bodiello gordo, y bi ha unas glandulas anexas (figado y pancreas u rosta) que producen secrecions pa permitir reaccions quimicas de descomposición. As vías dichestivas propiament ditas son o esofago, o estomago y o bodiello u estentín.

As vías dichestivas tienen una paret con tres capas de teixiu bien definidas y homochenias, que son dende fuera t'adintro a capa serosa, a capa muscular y a capa mucosa. A capa serosa ye de teixiu conchuntivo. A capa muscular ye en a suya mes gran part de teixiu muscular liso con capa externa de fibras lonchidudinals y una capa interna de fibras circulars. A capa mucosa ye a mes interna y tien celulas glandulars.

## Referencias

## Bibliografía
*C.P.J.Hickman: *Principios Integrales De Zoologia - 10ª Ed*. McGraw-Hill. 1998.
*Natividad Ferrer Marí, Miguel Gracia Vicente, Manuel Medina Martínez: *Bachillerato. Biología y Geología* Bruño, 2008.

## Vinclos externos
Anxelu

**Ángel Menéndez Blanco**, conoixito como **Anxelu**, (Viḷḷayana, Ḷḷena, 1 de marzo de 1899 - †Xixón, 5 de febrero de 1987) estió un poeta y monologuista asturiano que escribiba en asturiano.

A los 13 anyos escomenzó a treballar en a mena, por lo que solo podió cursar estudios dica primaria. En 1929 escomenzó a actuar en veilatas, actuacions beneficas y atras actividaz como monologuista.

Miembro activo d'o movimiento anarquista, partecipó en a Guerra Civil en o bando republicano. Cuan as tropas franquistas ocuporon o Prencipau, fue adscrito como soldato a lo bando nacional.

## Obras
**La excursión de Anxelu a Pravia*.
**Pa Marruecos*.
**Celedonio*.
**De corazón sanu*.
**El divorcio de segundo*.
**Les tres chaquetes d'Anxelu*.
**La sentencia de Pachu*.
**A Tino no-y gusta el vino*.
**Linón*.
**El tiru por la culata*.
**Un tratu sin condición*.
**Les conquistes de Rufón el Pinto*.
**En qué pensaría Xuaca*.
**Los consejos de Anxelu*.
**Recuerdos de San Antón*.
**Pachón a la caza del gurrión*.
**La despedida de Pin*.
**Siempre contigo, Mariyina*.

## Bibliografía
*  Anxelu. *Monólogos d'Anxelu*. Trabe, 2009. ISBN 84-8053-227-0.
*  Faustino F. Álvarez. *Anxelu, Monólogos, poemes y teatru*. Uviéu, Trabe, 1995.
Gran Londres

O **Gran Londres** (en anglés *Greater London*) ye a subdivisión administrativa de mayor ran de Londres, Anglaterra. L'aria administrativa fue creyata en 1965 y incluye amás d'a Ciudat de Londres os atros 32 districtos de Londres. Amás d'estar una d'as rechions d'Anglaterra tamién ye un d'os condaus cerimonials fueras d'o districto d'a Ciudat de Londres que forma un condau por sí mesmo. O Gran Londres ye a rechión con mayor renda per capita d'o Reino Uniu.

Ocupa un aria de 1.579&nbsp;km² y teneba una población estimata de 7.512.400 habitants en l'anyo 2006. Muga con os condaus d'Essex y Hertfordshire en l'Este d'Anglaterra, y Buckinghamshire, Berkshire, Surrey y Kent en o Sud-este d'Anglaterra.
Cueva de Ágreda

**Cueva de Ágreda** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 82 habitants (2014), en una superficie de 30,00&nbsp;km² y una densidat de 2,73 hab/km².

## Cheografía
Ye situato a piet de Moncayo, en a costera ueste, que desaugua enta o río Araviana, río d'a cuenca hidrografica d'o Duero, pero que muga con a cuenca de l'Ebro a lo norte (cuenca d'o río Queiles), a l'este (cuenca d'o río Isuela) y a lo sud (cuenca d'o río Aranda). Ye una zona que con lo tiempo será d'a cuenca de l'Ebro deixando de desauguar ta o río Araviana (afluent d'o río Rituerto, él mesmo un afluent d'o Duero), en un proceso cheneral de "capturas fluvials" que se dan en a comarca de Moncayo.

## Cheografía
O suyo termin municipal muga con Beratón, Ólvega y Agreda.
Herbers

**Herbers** (*Herbés* en castellano, *Herbers* en catalán) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de Los Puertos de Moriella. A suya población yera de 72 habitants en 2006, en una superficie de 27,1 km² con una densidat de 2,66 hab/km².

## Cheografía
Ye situato en a cuenca d'o río Matarranya, chunto a lo Barranco d'Escalona, que en Penyarroya s'achunta con a Escresola y forma o río Tastabins. Tiene mas relación tradicional con os lugars meridionals d'a comarca d'o Matarranya que con Moriella.

### Mugas
O suyo termin muga con Castiel de Crabas, con Moriella, con Torre d'Arcas, con Mont Royo y con Penyarroya.

## Nombre
Enantes lo clamaban *Herbers Jussans* pa diferenciar-lo d*'Herbers Sobirans*, actual *Herbeset* d'o municipio de Moriella. Cuan se mugó lo termin de lo Castiello de Moriella en 1232 s'escribe *Herber Iusano* en aragonés, pero en un texto latín:

## Demografía

## Curiosidaz
Por a suya proximidat a lugars d'o Matarranya teruelano, tien prefixo telefonico de Teruel (*978*) y no pas de Castellón.


Imachen:Municipio de Herbés (Castellón). Ruta 99.jpg|Anvista d'Herbers.
Imachen:Municipio de Herbés (Castellón).jpg|Anvista d'Herbers.
Imachen:Cauce del barranco Escalona a su paso por el municipio de Herbés Castellón).jpg|O barranco d'Escalona.
Alto Millars

L**'Alto Millars** (en castellano *Alto Mijares*, en catalán *Alt Millars*) ye una comarca valenciana de l'interior y montanyosa, con capital en Cirat.

## Mugas
Muga a lo norte y nord-ueste con Aragón, a lo nord-este con l'Alcalatén, a lo sud-este con a Plana Baixa, y a lo sud muga con l'Alto Palancia.

Ha tenido muita relación con Teruel.

## Historia
Part d'os pobladors medievals yeran musulmans forachitatos d'a costa y la plana de Castellón dimpués d'a Reconquiesta. A población d'as marguins de l'Alto Millars yera morisca de tot: Montanellos, Montán, Aranyuel, Pandiel, El Tormo, Torrechiva,
Espadiella, Ayódar, Fuents d'Ayódar, Villamalur, Archelita, Vallat, Fanzara y Ribesalbes.

## Parla

Ye una comarca castellanoparlant, a on se charra o churro, variedat d'o castellano con mas substrato aragonés que a parla baturra y un adstrato catalán.

A f- aragonesa ye castellanizata no como h-, sino como j-, herencio d'una h aspirata que encara existe en parte de l'andaluz y l'extremenyo, que ha evolucionato en l'Alto Millars enta a j castellana normal, igual que en o caso de *joder* d'o castellano cheneral que bien de *foter*.
**jondo*, *jundir*, *jacé*, *jumar*, *Jelipe*.

Se conserva o pronombre adverbial *ende*, (en aragonés actual * [[en/ne]]*).

## Bibliografía
*Emili Casanova. *La frontera lingüistica castellano-catalana en el País Valenciano*. *Revista de Filología Románica*, Vol. 18, (2001) pachinas 213-260.
*Rafael Lapesa. *Historia de la Lengua Espanyola*. Editorial Gredos (1981).
Río Tamisa

A **Tamisa**, **río Tamisa** u **río de Tamisa** (en anglés *Thames*, pronunciato ) ye un río d'o sud d'Anglaterra, con una longaria de 346 km, que drena una cuenca hidrolochica con una superficie de 12.935 km² dende o suyo naixedero en Kemble dica desauguar en a mar d'o Norte. Tien un cabal meyo de 65,8 m³/s. Anque ye conoixito por estar o río que trescruza Londres, a Tamisa tamién pasa por atras ciudaz importants d'o país como Oxford, Reading y Windsor.

## Toponimia
En "La Grant Cronica d'Espanya" de Chuan Ferrández d'Heredia s'escribe *Tamisa*:

O río Tamisa coincide con l'Ebro en a formación de mechanas, que reciben a denominación d*'aits*.
Arratzu

**Arratzu** (*Arratzu* en basco y oficialment, *Arrazu* en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma basca, situau en a provincia de Bizcaya y comarca de Busturialdea.

A suya población ye de 379 habitants (2010) en una superficie de 10,34 km², con una densidat de población de 36,65 hab/km².

## Parla
Hue a mayor parti d'os suyos habitants (o 95%) son fablants de l'idioma basco y a localidat fa parte d'a mancomunidat d'UEMA (*Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea*, Mancomunidat de Localidaz Basco-parlants).

## Cheografía
A localidat d'Arratzu se troba situada a 40 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 39 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.

### Lugars
D'o temin municipal d'Arratzua fan parte os siguients lugars (a población ye seguntes cifras de 2007):

* **[[Barroeta]]** (21 hab.)
* **[[Barrutia]]**(49 hab.)
* **[[Eleizalde]]** (29 hab.)
* **[[Gorozika]]** (39 hab.)
* **[[Loiola]]** (69 hab.)
* **[[Monte]]** (2 hab.)
* **[[Uarka]]** (55 hab.)
* **[[Zabala-Belendiz]]** (57 hab.)
* **[[Zubiate]]** (32 hab.)

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Personalidaz naixitas d'Arratzu
* Manu Leguineche, (1941-), periodista y escritor.
* Joseba Lakarra (1962-), "euskaltzain" u academico d'Euskaltzaindia.
Busturialdea

**Busturialdea** ye una comarca situata en l'este d'a provincia de Bizcaya (País Basco). Muga con as comarcas d'Uribe, Gran Bilbau, Durangaldea y Lea-Artibai.

D'ista comarca en fan parte 20 municipios. A suya capitalidat ye doble, en as ciudatz de Bermeu y Guernica.

## Municipios

## Imáchens


Imachen: San pedro atxarre mendia.jpg| San Pedro Atxarre
Imachen: Sukarrieta urdaibai1.jpg|Sukarrieta
Imachen: Mundaka.JPG|Mundaka
Imachen: Elantxobe vista.jpg|Elantxobe
Imachen: Madariagadorrea.jpg|Torre Madariaga, Busturia
Imachen: Pedernales Sukarrieta colonias BBK Bastida.jpg|Colonia infantil, Sukarrieta
Imachen: Sukarrietako toña hondartza.jpg|Playa de Toña, Sukarrieta
Imachen: Isla de Izaro.jpg|Isla de Izaro
Imachen: Mundaka.jpg|Playa de Laida, Ibarrangelu
Imachen: Arteaga Tower small.jpg|Castillo de Arteaga, Gautegiz-Arteaga
Imachen: Mundaka Cote.jpg|Cabo de Ogoño
Imachen: Gaztelugatxe iluntzean.JPG|San Juan de Gaztelugatxe y la isla de Akatz, Bermeo
Imachen: SanJuanG.JPG|San Juan de Gaztelugatxe, Bermeo
Imachen: Bermeo's old port.JPG|Puerto de Bermeo
Imachen: Bermeo burgoatik.jpg|Vista general de Bermeo
Imachen: Bermeo Euskal Herria1.JPG|Bermeo
Imachen: GernikakoArbola.jpg|Arbol de Gernika
Imachen: Gernika.jpg|Gernika
Imachen: Batzar gela.jpg|Casa de Juntas de Bizcaya, Gernika
Imachen: Europako Herrien Parkea.jpg|Parque Europa, Gernika
Imachen: Santimamine-Santimamiñe.JPG|Cueva de Santimamiñe, Kortezubi
Imachen: Bosque de Oma (20) - El ojo.JPG|Bosque de Oma,Kortezubi
Carabantes

**Carabantes** ye un municipio castellanoleyonés, situau en la provincia de Soria.

La suya población ye de 19 habitants (2017), en una superficie de 16,42&nbsp;km² y una densidat de 1,16 hab/km².

## Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Deza, Quiñonería, Reznos, Verdello y Bichuesca.

## Toponimia
Ramón Menéndez Pidal consideraba lo toponimo *Carabantes* d'orichen ilirico, porque bi heba un principe ilirio dito *CARAVANTIUS* y lo fa remontar a *carau* ("piedra", como lo toponimo ligur "la Crau", una reserva d'aus esteparias en Provenza). Coromines, que diz que las primeras luengas indoeuropeas que se charraban en la Peninsula Iberica no yeran encara diferenciadas en las brancas actuals celta, itala, iliria u atras, lo considera indoeuropeu sin diferenciar u sorotaptico.

La terminación *-ntes* que presentan atros toponimos peninsulars como Ledantes y Polientes en Cantabria se remontan a los chenitivos singulars de la tercera declinación latina *LAETANTIS* y *POLLENTIS* d'antroponimos u cognomens feitos a partir de lo participio activo de present. En los dos casos s'ha dau la evolución fonetica regular de lo iberorromanz. Este orichen a partir d'un chenitivo en *-NTIS* y un antroponimo u cognomen encaixa prou bien pa lo toponimo *Carabantes* como fosilizador d'un chenitivo **CARAVANTIS* etimolochicament relacionau con l'antroponimo bien documentau *CARAVANTIUS*. Los toponimos *[[Cervantes (desambigación)|Cervantes]]* podrían estar variants de *Carabantes*.

En lo fuero de Calatayú (escrito en 1131 en latín medieval) fan mención de Carabantes como una muga de lo termin de Calatayú:

## Referencias
Alto Palancia

L**'Alto Palancia** (en castellano *Alto Palancia*, en catalán *Alt Palància*) ye una comarca d'o País Valenciano situata en l'interior, con capital en Segorb.

## Cheografía
Ye una val ampla deseparata de l'Alto Millars por as Sierras de Pina y Espadán. O clima no ye tan continental en o fondón, pero ye frido en as zonas montanyosas. O río de Segorb, oficialment rebaptizato como Palancia, permite reganos de trunfas, panizo y arbols fruitals.

Ha tenido muita relación con Teruel.

### Mugas
Muga a lo nord-ueste con Aragón y Los Serrans, a lo norte con l'Alto Millars, a l'este con a Plana Baixa, a lo sud-este con o Campo de Murviedro, y a lo sud muga con o Campo de Turia.

## Historia
Ista comarca fue repoblata por aragoneses. En o *[[repartiment]]* mencionan a donación de parte d'esta comarca a lo concello de Teruel:

## Parla
Ye una comarca castellanoparlant, on se charra o churro, variedat d'o castellano con mas substrato aragonés que a parla baturra y un adstrato catalán.
Río Rin

O **Rin** (en alemán *Rhein*, en francés *Rhin*, en neerlandés *Rijn*, en rumanche *Rain*) ye un d'os ríos mas largos d'Europa. Tien una longaria de 1.230&nbsp;km.

Naixe en os Alpes suizos, d'on s'aleixa fluindo principalment enta o nord, a on primero sinyala la muga entre Suiza y Liechtenstein; dimpués se desvía ta l'ueste, forma o laco de Gostanza y fa muga con Alemanya y, mas entabant, atra vegada en a endrecera norte, sinyala la muga entre iste zaguer estato europeu y Francia. Dimpués se matiene mientres muitos kilometros en territorio alemán ta l'ueste, y a la fin desemboca en a mar d'o Norte en Países Baixos, a on chunto a lo Mosa forma un gran delta.

A mayor parti d'a suya cuenca ye en territorio alemán (100.000 d'os 185.000 km²).

## Toponimia

O hidronimo *Rin* ye d'orichen celta, de cuan se i charraba o galo. Una mención en aragonés fácil que tradueita dende o francés se troba en o "Libro d'el Trasoro":

En a traducción herediana de "Historia Langobardorum" de Paolo Diacono lo nombran como *Reno* calcando dreitament dende o latín *Rhenus*:

## Vinclos externos

## Referencias
Ciuela

**Ciuela** (*Cihuela* en castellano) ye un municipio castellanoleyonés, situau en a provincia de Soria. A suya población ye de 58 habitants (2014), en una superficie de 34,29&nbsp;km² y una densidat de 1,7 hab/km².
 
## Cheografía
Ciuela ye situada en a val d'o río Algadir.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Deza, con Turrillo, con Villa Luenga, con Embit de Fariza, con Fariza y con Bordalba.

## Toponimia
Por un texto de 876 relativo a Alifonso III de Castiella, que prenió os castiellos de Deza, **Chella** y Atienza, sabemos que os arabes andalusís la clamaban *Chella*, una forma mozarabe arcaica.

Bi ha un documento de 1136, sobre la división d'as buegas diocesanas entre Tarazona y Sigüenza, quedando Deza y Ciuela en esta zaguera. En este documento s'escribe *Zuella*:

En un documento 1208–1210, *Cartulario del Monasterio de Santa María de Huerta*, se s'escribe *Ciueruela* (Civeruela). En un texto de 1444 apareixe como *Cuthiella*:

En un texto escrito en aragonés medieval d'as actas d'as "*[[Corz de Barcelona (1436-1437)|Corz de Barcelona]]*" de 1436-1437 podemos veyer a pronunciación con protesi velar *Cigüela*:

En o sieglo XVI s'escribe *Cigüela* con regularidat en castellano, y en o sieglo XIX *Cihuela*.

## Referencias

## Vinclos externos
*O toponimo de Ciuela.
Soto en Cameros

:*Iste articlo tracta sobre *'Soto en Cameros**. Ta atros usos de «soto» se veiga **Soto (desambigación)**.''

**Soto en Cameros''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Camero Viejo.

A suya población ye de 178 habitants (2006) en una superficie de 49,05&nbsp;km², con una densidat de población de 3,63 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Soto en Cameros se troba situada a 718 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 28&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.

## Demografía
Castilruiz

**Castilruiz** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato a 45&nbsp;km d'a capital. A suya población ye de 258 habitants, en una superficie de 38,81&nbsp;km² y una densidat de 6,65 hab/km².
Rabanera

:*Iste articlo ye sobre un municipio de La Rioja; ta atros usos, se veiga *'Rabanera (desambigación)**''.

**Rabanera''' ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Camero Viejo.

A suya población ye de 45 habitants (2006) en una superficie de 13,81&nbsp;km², con una densidat de población de 3,26 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Rabanera se troba situau a 966 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 43&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca y d'a suya provincia.

## Demografía
Aria metropolitana de Zaragoza

L**'aria metropolitana de Zaragoza** ye un aria metropolitana centrada arredol d'a ciudat aragonesa de Zaragoza. Oficialment no existe denguna entidat politica ni administrativa que defina os municipios que en fan parte. Manimenos existe o precedent d'estudios por parti d'a Universidat de Zaragoza que amuga l'aria sobre 25 municipios, incluyindo-ie Zaragoza. Mientres o municipio de Zaragoza ye o cinqueno mas poblau d'Espanya, l'aria metropolitana no ye que a decima d'o estau.

## Municipios de l'aria metropolitana

A suya población en 2019 ye de 778.216  habitants, con una superficie de 2.515,10 km², por lo que bi ha una densidat de población de 320,81 hab/km², y incluye municipios de tres comarcas, totas ellas d'a provincia de Zaragoza:

* Comarca Central (16 municipios): Alfacharín, Cadret, Cuart de la Uerba, Lo Burgo d'Ebro, Fuents d'Ebro, María de la Uerba, Nuez d'Ebro, Osera d'Ebro, Pastriz, La Pobla d'Alfindén, Sant Mateu de Galligo, Utevo, Villafranca d'Ebro, Villanueva de Galligo, Zaragoza y Zuera.
* Ribera Alta d'Ebro (8 municipios): Alagón, Figueruelas, Grisén, La Choyosa, Pedrola, Pinsec, Sobradiel y Torres de Berrellén.
* Val de Xalón (1 municipio): La Muela.

L'aria metropolitana puet organizar-se en cuatro zonas por puntos cardinals. A zona norte correspondería a los municipios riberans d'o río Galligo, a sud a los de La Uerba, y as zonas este y oeste serían os municipios situaus arredol de l'Ebro. Bi ha que destacar que o creiximiento demografico ha estau mayor en as zonas ueste y sud.

En a siguient tabla se detalla l'amplaria, población y densidat d'os municipios, una breu serie historica de población dende 1970, y a clasificación municipal por zonas:

## Zaragoza vs. Aragón
Zaragoza con 675.301 habitants, tien o 50,91% d'a población aragonesa, mientres que l'aria metropolitana suma 98.397 habitants (7,41%), un aria formada por 24 municipios con mayor peso demografico tanto d'a segunda ciudat d'Aragón, Uesca, con 53.429 (4,02%), como d'a segunda comarca d'Aragón, a Plana de Uesca, con 68.858 habitants (5,19%).

A siguient tabla reflecta o peso demografico que representa a ciudat, comarca, aria metropolitana y provincia de Zaragoza respecto a lo total d'Aragón.

## Se veiga tamién
* Arias metropolitanas d'Espanya.

## Referencias
Bliecos

**Bliecos** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 41 habitants (2006), en una superficie de 16,48 km² y una densidat de población de 2,49 hab/km².
Castellano

**Castellano** puet fer referencia a:

* O **[[idioma castellano|castellano]]** u **espanyol**, una luenga romance orichinaria de Castiella.
* O **[[Garbín|castellano]]**, un viento procedent d'o sud-ueste.
* Os **[[castellanos]]**, un pueblo orichinario de Castiella.
Buberos

**Buberos** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria y comarca d'o Campo de Gómara.

A suya población ye de 43 habitants (2006), en una superficie de 18,53 km² y una densidat de población de 2,32 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Buberos se troba situato a 996 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 29 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O suyo termin muga con Almenar de Soria y Aliud.
Este d'Anglaterra

L**'Este d'Anglaterra** (*East of England* en anglés) ye una d'as nueu rechions oficials d'Anglaterra. Fue creyata en 1994 y incluye os condatos cerimonials d'Essex, Hertfordshire, Bedfordshire, Cambridgeshire, Norfolk y Suffolk.

A suya población yera en 2001 de 5.388.140 habitants en una superficie de 19.120 km², con una densidat de población de 282 hab/km². Ye una rechión prou plana, estando o punto mas alto un tozal en Ivinghoe Beacon, amán de Tring, con una altaria de 249 metros. Peterborough, Luton y Thurrock son as arias urbanas mas poblatas d'a rechión.
Sud-este d'Anglaterra

O **Sud-este d'Anglaterra** (*South East England* en anglés) ye una d'as nueu rechions d'Anglaterra. Fue creyada en 1994. Incluye los condaus de Berkshire, Buckinghamshire, Sussex de l'Este, Hampshire, Isla de Wight, Kent, Oxfordshire, Surrey y Sussex de l'Ueste. A sobén gosa decir-se comunament *sud-este* a un aria que puet variar prou.

A suya población yera en 2001 de 8.000.550 habitants, o que fa que sía a rechión mas poblada d'Anglaterra. O punto de mayor altaria d'a rechión ye Walbury Hill en Berkshire a 297 m. As mayors arias urbanas d'a rechión Incluyen as ciudaz de Southampton, Brighton and Hove, Portsmouth, y Reading. Antimás bellas localidaz amán de Londres fan parte d'a suya aria metropolitana.

## Vinclos externos
*  ''Government Office for the South East''.
*  ''South East England Regional Assembly''.
*  ''South East England Development Agency''.
Berlanga de Duero

**Berlanga de Duero** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria, comarca d'Almazán y partiu chudicial d'Almazán.

A suya población ye de 994 habitants (2013), en una superficie de 220,18 km² y una densidat de población de 4,46 hab/km².

## Cheografía
Berlanga de Duero ye situato a 923 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50 km de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Abanco, Alaló, Andaluz, Brías, Cabreriza, Ciruela, Hortezuela, Lumías, Morales y Paones.

O termin municipal de Berlanga de Duero muga a o norte con Bayubas de Abajo, Tajueco, Valderrodilla y Fuentepinilla; a o sud con Bañuelos (Guadalachara), La Riba de Escalote y Rello; a l'este con Centenera de Andaluz, Velamazán y Caltojar; y a l'ueste con Quintanas de Gormaz, Recuerda y Retortillo de Soria.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*A suya Colechiata, una ilesia construita en 1526-1530 por l'arquitecto Juan de Rasines, protechita con a suya declaración como Molimento Nacional dende 1931.
*O suyo castiello, d'o sieglo XV, construito dencima d'un castiello anterior y iste, dencima d'un castiello andalusí.
*Palacio d'os marqueses de Berlanga.
*A suya *Picota*, d'estilo gotico.
*Puent medieval.
Los Serrans

**Los Serrans** (*Los Serranos* en castellano, *Els Serrans* en catalán) ye una comarca valenciana de l'interior y montanyosa, con capital en Chelva.

## Cheografía
La comarca de Los Serrans ye travesada por lo río Guadalaviar u Blanco de nord-ueste a sud-este. En la marguin dreita se troban la sierra de Mira y la Sierra de Negret. En la marguin ezquierda se troban cualques sierras de lo macizo de Chabalambre.

### Mugas
Muga a l'ueste con Castiella-La Mancha, a lo norte con Aragón, a l'este con l'Alto Palancia y lo Campo de Turia, a lo sud con la Foya de Bunyol y a lo sud-ueste con la Plana d'Utiel.

## Parla

Ye una comarca castellanoparlant a on se charra lo churro, variedat de lo castellano con mas substrato aragonés que la parla baturra y un adstrato catalán.
 
## Historia
Antes de la Reconquiesta bi heba un reino taifa, la Taifa d'Alpuent. Lo 2 d'agosto de 1237 Chaime I atorgó a Pero Ferrández d'Azagra la sinyoría de Chelva, que incluiba los termins actuals de Chelva, Calles, Domenyo, Sinarcas, Tueixa, Benaixep y Figueruelas. En lo *[[Repartiment]]* de lo Reino de Valencia se puet leyer:

Esta comarca fue repoblada por aragoneses. En lo sieglo XVI Cheronimo Zurita se refiere a lo conchunto de las localidaz en poder de lo vizconte de Chelva como *Val de Chelva*.
Caltojar

**Caltojar** ye un municipio castellanoleyonés, situau en a provincia de Soria, comarca d'Almazán y partiu chudicial d'Almazán.

A suya población ye de 91 habitants (2008), en una superficie de 84,36 km² y una densidat de población de 1,08 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Caltojar ye situada a 965 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Bordecorex y Casillas de Berlanga.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos

* Ilesia de Sant Miguel de Caltojar, una ilesia d'o primer tercio d'o sieglo XIII, construyida en estilo romanico.

## Vinclos externos
Midlands de l'Este

**Midlands de l'Este** u **Midlands Oriental** (*East Midlands* en anglés) ye una d'as nueu rechions oficials d'Anglaterra. Midlands Oriental ye un termin cheografico creyato ta describir una rechión a l'este d'o centro d'Anglaterra conoixita como *Midlands*. Ye formata por os condatos de  Derbyshire, Leicestershire, Rutland, Northamptonshire, Nottinghamshire y a mayor parti de Lincolnshire.
Midlands de l'Ueste

:*Iste articlo ye sobre a *'rechión de Midlands de l'Ueste**. Ta lo condau, se veiga [[condau de Midlands de l'Ueste]].''


**Midlands de l'Ueste** u **Midlands Occidentals*' (*West Midlands* en [[Idioma anglés|anglés]]) ye una d'as nueu [[Rechión d'Anglaterra|rechions]] oficials d'[[Anglaterra]]. Midlands de l'Ueste ye un termin cheografico creyau ta describir una rechión situata a l'ueste d'o centro d'Anglaterra, conoixita como *Midlands''.

A suya superficie ye de 13.004 km² (7ena rechión), a suya población yera de 5.267.337 habitants (5ena rechión) en o censo de 2001, y teneba una densidat de población de 405 hab/km².

## Vinclos externos
Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista

O **Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista**, (nombre en basco, con as siglas *EHAK*, en castellano **Partido Comunista de las Tierras Vascas** con as siglas **PCTV** , en aragonés *Partiu Comunista d'as Tierras Bascas*) ye un partiu politico basco que tien como ambito d'actuación o País Basco. Ye de ideolochía marxista-leninista, nacionalista basca y independentista. Esfiende a dictadura d'o proletariau en os suyos estatutos y en os suyos primers mitins electorals se veyeban banderas d'a Unión Sovietica.
Nord-este d'Anglaterra

**Nord-este d'Anglaterra** (*North-East England* en anglés) ye una d'as nueu rechions oficials d'Anglaterra formata por os condatos de Northumberland, Durham, Tyne y Wear y una chicota parti de Yorkshire d'o Norte.

O punto mas alto d'a rechión ye The Cheviot, en Northumberland, a 815 m. A ciudat prencipal ye Newcastle, estando a ciudat mas gran y mas poblata Sunderland.
Río Ador

L**'Ador** (en occitán *Ador* , en basco *Aturri*, en francés *Adour*) ye un río d'Occitania. D'una longaria de 335 km, naixe en o macizo pirenenco d'o pico Midi de Bigorra en o puerto d'o Tourmalet (Altos Pireneus) y desemboca amán de Bayona en l'Oceano Atlantico entre as comunas de Tarnos (Landas) y Anglet (Pireneus Atlanticos)

## Etimolochía
Ador, en basco *Aturri*, en latín *Aturrus*, ye un nombre de río prelatino que apareixe en as palabras basca *iturri* y lengadociana *théron*, as dos significan 'fuent'. O mesmo orichen tienen os nombres d'os ríos Eure (*Atura*), Aar (*Arura*), Arroux (*Aturauos*), Arve (*Aturaua*), Orne (*Otorna*), Ourcq (*Aturicos*) y Túria y d'as ciudaz de Tarazona (*Turiasso*), Tossa de Mar (*Turissa*) y Aira (*Atura*).
Villafermosa (Castellón)

:*Pa atros emplegos de lo toponimo *'Villafermosa** se veiga **Villafermosa (desambigación)**.''

     
**Villafermosa*' (*Villahermosa del Río* en [[idioma castellano|castellano]], *Vilafermosa* en [[idioma catalán|catalán]]) ye un [[lista de municipios de Castellón|municipio]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Castellón|Castellón]], situau en la [[comarcas d'o País Valenciano|comarca]] de l'[[Alto Millars]]. La suya población ye de  habitants, en una superficie de 108,9 [[km²]] con una densidat de  hab/km².

== Cheografía == 
Ye situau a l'ueste de [[Penyagolosa]], cuasi a lo suyo piet y en la val de lo [[río Linars]], a la ezquierda d'este río, pero a gran [[Altaria (magnitut fisica)|altaria]] respecto a la [[ribera]].

=== Mugas ===

Lo suyo [[termin municipal]] muga con [[Puertomingalvo]], con [[Vistabella (Castellón)|Vistabella]], con [[Castiello de Villamalefa]], con [[Zucaina]] y con [[Cortes d'Arenoso]].

== Historia ==
Fue [[reconquista|reconquiesto]] en [[1242]]. Yera d'a sinyoría de [[Zait Abu Zait|Abu Zait]], zaguer gobernador [[almuade]] de [[Valencia]] retirau n'esta zona montanyosa dimpués de ser destronau y tamién dimpués de la [[reconquiesta de Valencia]]. En [[1234]] Abu Zait concede [[carta de población]] a Villafermosa seguntes lo [[fuero]] de [[fuero de Daroca|Daroca]]. Se repobló con [[aragoneses]]. Fue incorporau a la Corona y en lo [[sieglo XV]] se convertió en la [[seu]] de lo [[Ducau]] de [[Ducato de Villafermosa|Villafermosa]]

== Toponimia ==
Lo filologo [[Abelardo Herrero Alonso]] crei que l'antigo nombre de Villafermosa estió *Villa Malefa*:



En los primers textos [[Edat Meya|medievals]] que fan referencia a este lugar, en [[latín]], s'escribe *Villaformosa*. Lo nombre *Villafermosa'' lo trobamos en lo testamento de Blasco II d'Alagón, en 1275:

Y en un texto de 1315:

## Demografía

## Fillos ilustres
* José Pradas Gallén.
Marráquex

**Marráquex** (en arabe مراكش; nombre orichinal berber de ⵎⵕⵕⴰⴽⵯⵛ *Tamurt n Akkuc*) ye una ciudat d'o sud-ueste de Marruecos, a los piez d'es monts Atlas, a 466 m d'altaria.

A población estimada d'a ciudat en l'anyo 2006 yera de 1.036.500 habitants. 

A ciudat fue fundata en 1062 (anyo 454 d'a Echira) per Yusuf ibn Taxfin, primer sobirán d'a dinastía d'os almurabiz.

O suyo azoque u mercau ye lo mas gran de Marruecos, y la suya plaza de Dyemaa el-Fna ye considerada como la de mas trachín de toda Africa. A ciudat conta con dos partis: a Medina y a ciudat moderna. Tien igualment bels molimentos declaraus Patrimonio d'a Humanidat, cosa que la fa o prencipal atractivo turistico d'o país. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

## Toponimia
O suyo nombre berber significa "tierra de Dios". Por a tonalidat royenca d'os suyos molimentos ye conoixida tamién como *al-Hamra*, ("la roya", a mesma etimolochía que L'Alfambra teruelana y o palacio de l'Alhambra en Granada.

En aragonés medieval se deciba *Marruecos* a esta ciudat, tall y quiento veyemos en a "Grant Cronica d'Espanya" de Chuan Ferrández d'Heredia:

L'antiga adaptación d'o nombre que se li dio a la ciudat en os romances d'a peninsula Iberica, Marruecos, se convertió en lo nombre d'o país actual.

## Molimentos
* Mesquita de Kutubia, en a medina de Marráquex, Patrimonio d'a Humanidat.

## Vinclos externos
*