Rutilismo

O **rutilismo** ye a denominación tecnica que designa o pel **rusio** u **[[Pel royo|royo]] intenso**, caracterizato per uns altos nivels d'un pigmento royisco dito feomelanina y d'uns relativament baixos nivels d'o pigmento escuro dito eumelanina.

A población humana de pel rusio ye muito minoritaria, esmata en menos d'un 2%. Ye a color de pel menos comuna en o mundo, trobando-se principalment en chent de l'ueste y d'o norte d'Europa (sobre tot a tierras con parlants d'as luengas celtas como os escoceses y os irlandeses), asinas como en os suyos descendients d'altros cabos d'o mundo, y ya en muito menor grau a altros puestos d'Europa, Asia y Africa, como entre os berbers rifenyos.

Amés de en os humans, o rutilismo tamién puet trobar-se en altros mamifers, como los esquiruelos, os arangutans, bellas especies de raposa, etcetera.

## Denominacions
En a traducción aragonesa de "*[[Secreto secretorum]]*" s'escribe *rufo*, pero podría fer referencia tamién a lo pel royo y lo blondismo:

## Chenetica
A color rusia distintiva ye causata per a gran cantidat d'o pigmento dito feomelanina, sumata a una relativament radita cantidat d'o pigmento escuro dito eumelanina. O pel que tien feomelanina y eumelanina amuestra una color caoba.

Seguntes se descubrió en 1997, pareix que o pel rusio ye asociato con o receptor de melanocortina 1, que se troba en o cromosoma 16. Igualment s'asocia con una piel clara y sensibilidat a la luz ultravioleta. O mesmo chen recesivo gosa d'ir acompanyato de pecas, encara que muita chent de pel rusio no en tien.

O herencio chenetico de pel rusio s'amana ta o que os chenetistas describen como modo recesivo autosomatico, o que significa que os pais de ninnos con pel rusio pueden portiar o chen pero no tener-lo élls.

Se creye que l'orichen d'o chen asociato con o rutilismo puet estar entre 50.000 y 100.000 anyos tazaga, y s'ha demostrato que se daba entre os neanderthals.

Tamién pareix que cuan només bi ha que una copia d'alelo de pel rusio, o pel puet mesturar-se con l'altra color de pel, o que fa que en surtan diferents tipos de pel rusio, amanando-se ta o royo (panizo) u ta o pardo (caoba).

T'o fenotipo d'o pel rusio, os alelos Arg151Cys, Arg160Trp, Asp294His e Arg142His en o MC1R apareixen como recesivos.

Ye tamién posible que o chen HCL2 en o cromosoma 4 sía relacionato con o pel rusio.

## Aspectos culturals

A rareza d'ista color de pel ha feito que en muitas culturas s'haya lovato, temito u ridiculizato la chent que la teneba.

D'entre as creyencias y estereotipos que per un regular se'n ha feito, i ye o d'un carácter carranyoso, fogoso y sensual. En a Edat Meya, se plegó ta asociar o pel rusio con o diaple, y unito a uns uellos verdes, s'acumulaba a lo feito d'estar broixa.

Una tradición entre os astrologos diz que, a l'ora que naix una persona de pel rusio, o planeta Marte tien mes probabilidaz d'estar o planeta que se debante per l'horizont de l'este que no con a resta d'a población en cheneral.

Bels pintors, como Tiziano, Botticelli u Klimt, han amostrato una clara fascinación per o pel rusio, como se veye en muitas d'as mullers d'as suyas pinturas. Un d'os personaches de pel rusio mes conoixitos estió lo pintor Vincent Van Gogh.

En os tiempos d'a era isabelina, i habió una actitut positiva enta o pel rusio, que se metió de moda, pos a reina Isabela I d'Anglatierra en teneba.

En os tiempos actuals, bellas personas celebres de pel rusio fan publicidat de tintes de royura intensa, y diferents modas y culturas d'o mundo troban atrayent a rusitura d'o pel.

## Se veiga tamién
* Pel royo.
* Melanina.

## Referencias

## Vinclos exteriors

*  Sitio en francés adedicato ta a chent de pel rusio
*  Articlo sobre as radices d'o pel rusio
*  Lista de chent conoixita con o pel rusio