open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ensifera

:*Iste articlo tracta sobre os Ensifera, una suborden d'insectos. Ta o chenero d'[[Aves]], se veiga [[Ensifera (chenero)]].*

Os **ensifers** u **ensiferos** (pronunciau /ensi'fes/~/ensi'feɾos/, como "ensifés" u "ensiféros" respectivament; cientificament **Ensifera** -en latín-) son una suborden d'insectos ortopteros caracterizaus por as antenas largas que tienen, en toz os casos feitas de mas de trenta artillos.

## Descripción

Os ensiferos son insectos terrestres, herbivoros en a mayoría de casos. Habitan en a vechetación preta, en a hierba altera, o brancamen d'os árbols, matigals y matullars. Muitas especies son arboricolas, especialment as que viven en ecosistemas tropicals dominaus por a selva. Tamién i ha especies que s'han especializau en fer una vida soterrana, y s'ha descrito ensifers que habitan plenament en l'interior d'esplugas y atras cavidaz naturals en ausencia de luz.

Muitas especies tienen colors cripticas que les aduyan a camuflar-se con as plantas, estratechia que ye primordial en a supervivencia de muitas especies, pus son presas ta muitos atros grupos d'animals, como as aus, os reptils y bels mamiferos.

As antenas son mas largas que en os suyos parients os celiferos y, en comparanza con a relativament poca funcionalidat d'aquéllas, en a mayoría d'especies d'ensifers se fan servir ta palpar o entorno. Un gran numer d'especies descritas son nocturnas.

As fembras adultas de todas as especies tienen un ovopositor u oviscapto, que puede gosar estar de grans dimensions en cualques casos. As dimensions y dureza d'os cercos que se troba a canto y canto de l'oviscapto son un d'os caracters que s'emplega ta clasificar as tres superfamilias acceptadas en o grupo: Grylloidea, Rhaphidophoroidea y Tettigonoidea.

## Imáchens


Imachen:Ensifera Naturgeschichte.jpg|Diferents grupos d'ensiferos
Imachen:Crickets feeding on carrot.jpg|*[[Acheta domestica]]*, un grilido.
Imachen:Maulwurfsgrille ca. 6cm lang.jpg|*[[Gryllotalpa gryllotalpa]]*, un grilotalpido
Imachen:Myrmecophila acervorum.jpg|*[[Myrmecophila acervorum]]*, un mirmecofilido


Imachen:Mogoplistes brunneus01.jpg|*[[Mogoplistes brunneus]]*, un mogoplistido
Imachen:Peruvian Leaf Katydid.jpg|*[[Typophillum erosum]]*, un tetigonido
Imachen:Rhaphidophoridaecricket.jpg|*[[Ceuthophilus|Ceuthophilus spp.]]*, un rafidoforido
Imachen:Dolichopoda schiavazzii.jpg|*[[Dolichopoda schiavazzii]]*, un rafidoforido


## Referencias

## Vinclos externos
Gryllidae

:*Iste articlo tracta sobre as grillas u grillos que son insectos. Ta las chemas verdes que brostan en as trunfas y belatras hortalicias, se veiga [[grillón]].* 

Os **grilidos** (cientificament **Gryllidae** -en latín-) son una familia d'insectos ortopteros en a suborden d'os ensifers y a superfamilia d'os griloideus que comprende bellas 900 especies descritas d'insectos, de regular herbivoros y nocturnos.

Son especialment conoixius por a suya canción nupcial, una estridulación aguda caracteristica con a cual os masclos s'atrayen as fembras ta cubrir-las, que executan tipicament en as horas nocturnas.

O chenero tipo d'a familia ye *[[Gryllus]]*, que comprende especies tan comuns como *[[Gryllus campestris]]*, a grilla u grilleta.

## Zoonimia

En l'Alto Aragón, as parolas mas comuns ta nombrar a istos insectos son «**grilla**» (d'o latín 

## Referencias

## Vinclos externos
Zichyújfalu

**Zichyújfalu** ye un municipio d'Hongría, en o condau de Fejér.

A suya población ye de 944 habitants (2011) en una superficie de 10,82 km², con una densidat de población de 87,25 hab/km².

## Vinclos externos

## Referencias
Manolo Escobar

**Manuel García Escobar**, conoixiu por o suyo nombre artistico de **Manolo Escobar**, naixiu de Las Norias de Daza (El Ejido, Almería, Andalucía), o 19 d'octubre de 1931 y muerto en Benidorm (Alicant, País Valenciano) o 24 d'octubre de 2013. Estió un cantaire y actor andaluz con cuantos premios y exitos aconseguius mientres a suya carrera artistica.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Manolo Escobar.

## Vinclos externos
*  Manolo Escobar en Internet Movie Database.

## Referencias
Liga LKL

A **Lietuvos Krepšinio Lyga** (en aragonés: *Liga Lituana de Basketbol*) ye a mas alta d'as categorías de basketbol de Lituania, por debaixo ye a Liga NKL.

## Equipos d'a Liga LKL 2012/13

## Palmarés

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d'a Liga LKL
*Sitio web oficial de la Federación Lituana de Basketbol LKF
Cantón de Bèrra

O **cantón de Bèrra** (en francés *canton de Berre l'Étang*) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de Bocas d'o Roine y districto d'Istre, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A suya población ye de 33.565 habitants (2009) y en fan parte 3 comunas, estando-ne a suya capital a localidat de Bèrra.

## Administración
### Consellers chenerals

## Se veiga tamién
* Cantons de Bocas d'o Roine.
Cantón d'Istre Norte

O **cantón d'Istre Norte** (en occitán *canton d'Istre Nòrd*, en francés *canton d'Istres-Nord*) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de Bocas d'o Roine y districto d'Istre, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul. O cantón s'establió en 1985 en dividir-se l'antigo cantón d'Istre en dos parz: cantón d'Istre Norte y cantón d'Istre Sud.

A suya población yera de 35.078 habitants (2006) y en feban parte 2 comunas, estando-ne a suya capital a localidat d'Istre.

## Administración
### Consellers chenerals

## Se veiga tamién
* Cantons de Bocas d'o Roine.
Cantón de Lo Martegue Este

O **cantón de Lo Martegue Este** (en occitán *canton dau Martegue Est*, en francés *canton de Martigues-Est*) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de Bocas d'o Roine y districto d'Istre, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.

A suya población yera de 35.971 habitants (2006) y en feba parte  comunas, en realidat parte de Lo Martegue, que en yera a suya capital.

## Administración
### Consellers chenerals

## Se veiga tamién
* Cantons de Bocas d'o Roine.
Districto de Peireguers

O **districto de Peireguers** (en occitán *arrondiment de*, en francés *arrondissement de Périgueux*) ye un districto d'o departamento francés de Dordonya y rechión de Nueva Aquitania.

A suya población ye de 186.030 habitants (2009) en una superficie de 3.337 km².

A capital d'o districto ye a prefectura de Peireguers, y en fan parte 14 cantons y 143 comunas.

## Lista de cantons de Peireguers
* Cantón de Brantòsme (parti).
* Cantón de Colonhés e Champs Niers.
* Cantón de Naut Perigòrd Negre (parti).
* Cantón d'Eila-Loa-Auvesera (parti).
* Cantón d'Eila Manoire.
* Cantón de Mont Paun e Menestairòu (parti).
* Cantón de Perigòrd centrau (parti).
* Cantón de Peireguers-1.
* Cantón de Peireguers-2.
* Cantón de Rabairac.
* Cantón de Sench Astier.
* Cantón de Tivier (parti).
* Cantón de Trelhissac.
* Canton de la Vau d'Eila (parti).
Districto de Sarlat e La Canedat

O **districto de Sarlat e La Canedat** (en occitán *arrondiment de*, en francés *arrondissement de Sarlat-la-Canéda*) ye un districto d'o departamento francés de Dordonya y rechión de Nueva Aquitania.

A suya población ye de 74.617 habitants (2009) en una superficie de 1.921 km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Sarlat e La Canedat, y en fan parte 5 cantons y 138 comunas.

## Lista de cantons de Sarlat e La Canedat
* Cantón de Naut Perigòrd Negre (parti).
* Cantón de Sarlat e la Canedat.
* Cantón de Terrasson e la Vila Diu.
* Canton de Val Dordonha.
* Canton de la Vau de l'Òme.
Districto de Besançon

O **districto de Besançon** (en francés *arrondissement de Besançon*) ye un districto d'o departamento francés de Doubs y rechión de Borgonya-Franco Condau.

A suya población ye de 243.896 habitants (2009).

A capital d'o districto ye a prefectura de Besançon, y en fan parte 11 cantons y 256 comunas.

## Lista de cantons de Besançon
* Cantón de Baume-les-Dames.
* Cantón de Bavans (parti).
* Cantón de Besançon-1.
* Cantón de Besançon-2.
* Cantón de Besançon-3.
* Cantón de Besançon-4.
* Cantón de Besançon-5.
* Cantón de Besançon-6.
* Cantón d'Ornans (parti).
* Cantón de Saint-Vit.
* Cantón de Valdahon (parti).
Districto de Montbéliard

O **districto de Montbéliard** (en francés *arrondissement de Montbéliard*) ye un districto d'o departamento francés de Doubs y rechión de Borgonya-Franco Condau.

A suya población ye de 178.097 habitants (2009).

A capital d'o districto ye a subprefectura de Montbéliard, y en fan parte 7 cantons y 168 comunas.

## Lista de cantons de Montbéliard
* Cantón d'Audincourt.
* Cantón de Bavans (parti).
* Cantón de Bethoncourt.
* Cantón de Maîche.
* Cantón de Montbéliard.
* Cantón de Valdahon (parti).
* Cantón de Valentigney.
Districto de Pontarlier

O **districto de Pontarlier** (en francés *arrondissement de Pontarlier*) ye un districto d'o departamento francés de Doubs y rechión de Borgonya-Franco Condau.

A suya población ye de 103.283 habitants (2009) en una superficie de 1.872 km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Pontarlier, y en fan parte 5 cantons y 149 comunas.

## Lista de cantons de Pontarlier
* Cantón de Frasne.
* Cantón de Morteau.
* Cantón d'Ornans (parti).
* Cantón de Pontarlier.
* Cantón de Valdahon (parti).
Districto de Diá

O **districto de Diá** (en occitán *arrondiment de Diá*, en francés *arrondissement de Die*) ye un districto d'o departamento francés de Droma y rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A suya población ye de 37.733 habitants en una superficie de 2.287 km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Diá, y en fan parte 5 cantons y 113 comunas.

## Lista de cantons de Diá
* Cantón de Crest (parti).
* Cantón de Dieulofet (parti).
* Cantón de Diés.
* Cantón de L'Auriòu de Droma (parti).
* Canton de Vercòrs-Monts de Matin (parti).
Districto de Brageirac

O **districto de Brageirac** (en occitán *arrondiment de Brageirac*, en francés *arrondissement de Bergerac*) ye un districto d'o departamento francés de Dordonya y rechión de Nueva Aquitania.

A suya población ye de 109.743 habitants (2009) en una superficie de 2.182 km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Brageirac, y en fan parte 9 cantons y 130 comunas.

## Lista de cantons de Brageirac
* Cantón de Brageirac-1.
* Cantón de Brageirac-2.
* Cantón de La Linda.
* Cantón de Mont Paun e Menestairòu (parti).
* Cantón d'o País de La Fòrça.
* Cantón d'o País de Montanha e Gurçon.
* Cantón de Perigòrd centrau (parti).
* Cantón de Sud-Brageiragués.
* Canton de la Vau d'Eila (parti).
Districto de Nontronh

O **districto de Nontronh** (en occitán *arrondiment de Nontronh*, en francés *arrondissement de Nontron*) ye un districto d'o departamento francés de Dordonya y rechión de Nueva Aquitania. A suya capital se troba en a subprefectura de Nontronh.

A suya población ye de 41.692 habitants (2009) en una superficie de 1.621 km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Nontronh, y en fan parte 4 cantons y 94 comunas.

## Lista de cantons de Nontronh
* Cantón de Brantòsme (parti).
* Cantón d'Eila-Loa-Auvesera (parti).
* Cantón de Perigòrd Verd Nontronés.
* Cantón de Tivier (parti).
Districto de Niom

O **districto de Niom** (en occitán *arrondiment de Niom*, en francés *arrondissement de Nyons*) ye un districto d'o departamento francés de Droma y rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A suya población ye de 120.700 habitants en una superficie de 2.359 km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Niom, y en fan parte 6 cantons y 149 comunas.

## Lista de cantons de Niom
* Cantón de Dieulofet (parti).
* Cantón de Grinhan.
* Cantón de Montelaimar-1.
* Cantón de Montelaimar-2.
* Cantón de Niom y Baroniás.
* Cantón de Tricastin.
Districto de Valença

O **districto de Valença** (en occitán *arrondiment de Valença*, en francés *arrondissement de Valence*) ye un districto d'o departamento francés de Droma y rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.

A suya población ye de 279.345 habitants en una superficie de 1.884 km².

A capital d'o districto ye a prefectura de Valença, y en fan parte 12 cantons y 102 comunas.

## Lista de cantons de Valença
* Cantón de Lo Borg dau Peatge.
* Cantón de Crest (parti).
* Cantón de Droma d'os pueyos.
* Cantón de L'Auriòu de Droma (parti).
* Cantón de Rumans.
* Cantón de Sant Valier.
* Cantón de Tinh de l'Ermitatge.
* Cantón de Valença-1.
* Cantón de Valença-2.
* Cantón de Valença-3.
* Cantón de Valença-4.
* Canton de Vercors-Monts du Matin (parti).
Districto de Les Andelys

O **districto de Les Andelys** (en francés *arrondissement des Andelys*, en normando *arroundîment des Aundelys*) ye un districto d'o departamento francés d'Eure y rechión de Normandía.

A suya población ye de 157.254 habitants en una superficie de 1.572,54 km² con una densidat de población de 112 hab/km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Les Andelys, y en fan parte 8 cantons y 185 comunas.

## Lista de cantons de Les Andelys
* Cantón de Les Andelys.
* Cantón de Gaillon.
* Cantón de Gisors.
* Cantón de Louviers.
* Cantón de Neubourg (parti).
* Cantón de Pont-de-l'Arche.
* Cantón de Romilly-sur-Andelle.
* Cantón de Val-de-Reuil.
Districto de Bernay

O **districto de Bernay** (en francés *arrondissement de Bernay*, en normando *arroundîment de Bernay*) ye un districto d'o departamento francés d'Eure y rechión de Normandía.

A suya población ye de 264.972 habitants en una superficie de 3.936 km² con una densidat de población de 67 hab/km²

A capital d'o districto ye a subprefectura de Bernay, y en fan parte 9 cantons.

## Lista de cantons de Bernay
* Cantón de Bernay.
* Cantón de Beuzeville.
* Cantón de Bourg-Achard.
* Cantón de Grand Bourgtheroulde.
* Cantón de Breteuil (parti).
* Cantón de Brionne.
* Cantón de Conches-en-Ouche (parti).
* Cantón de Neubourg (parti).
* Cantón de Pont-Audemer.
Districto d'Evreus

O **districto d'Evreus** (en francés *arrondissement d'Évreux*, en normando *arroundîment d'Évreux*) ye un districto d'o departamento francés d'Eure y rechión de Normandía.

A suya población ye de 214.522 habitants en una superficie de 1.010 km² con una densidat de población de 211 hab/km².

A capital d'o districto ye a prefectura d'Evreus, y en fan parte 10 cantons.

## Lista de cantons d'Evreus
* Cantón de Breteuil (parti).
* Cantón de Conches-en-Ouche (parti).
* Cantón d'Evreus-1.
* Cantón d'Evreus-2.
* Cantón d'Evreus-3.
* Cantón de Neubourg (parti).
* Cantón de Pacy-sur-Eure.
* Cantón de Saint-André-de-l'Eure.
* Cantón de Verneuil d'Avre et d'Iton.
* Cantón de Vernon.
Districto de Chartres

O **districto de Chartres** (en francés *arrondissement de Chartres*) ye un districto d'o departamento francés d'Eure y Loir y rechión Centro-Val de Loira.

A suya población ye de 200.977 habitants en una superficie de 2.130 km².

A capital d'o districto ye a prefectura de Chartres, y en fan parte 8 cantons y 148 comunas.

## Lista de cantons de Chartres
* Cantón d'Auneau.
* Cantón de Chartres-1.
* Cantón de Chartres-2.
* Cantón de Chartres-3.
* Cantón d'Épernon (parti).
* Cantón d'Illiers-Combray (parti).
* Cantón de Lucé.
* Cantón de Villages Vovéens (parti).
Districto de Dreux

O **districto de Dreux** (en francés *arrondissement de Dreux*) ye un districto d'o departamento francés d'Eure y Loir y rechión Centro-Val de Loira.

A suya población ye de 126.164 habitants en una superficie de 1.500 km², con una densidat de población de 84 hab/km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Dreux, y en fan parte 5 cantons y 108 comunas.

## Lista de cantons de Dreux
* Cantón d'Anet.
* Cantón de Dreux-1.
* Cantón de Dreux-2.
* Cantón d'Épernon (parti).
* Cantón de Saint-Lubin-des-Joncherets.
Districto de Nogent-le-Rotrou

O **districto de Nogent-le-Rotrou** (en francés *arrondissement de Nogent-le-Rotrou*) ye un districto d'o departamento francés d'Eure y Loir y rechión Centro-Val de Loira.

A suya población ye de 37.385 habitants en una superficie de 811 km², con una densidat de población de 46 hab/km.

A capital d'o districto ye a subprefectura de Nogent-le-Rotrou, y en fan parte 3 cantons y 48 comunas.

## Lista de cantons de Nogent-le-Rotrou
* Cantón de Brou (parti).
* Cantón d'Illiers-Combray (parti).
* Cantón de Nogent-le-Rotrou.
Cantón d'Eusa

O **cantón d'Eusa** puet estar:

* **[[Cantón d'Eusa (Finisterre)|Cantón d'Eusa]]** (en francés y oficialment *canton d'Ouessant*), una división administrativa francesa situata en o departamento d'o Finisterre y districto de Brest, en a rechión de Bretanya.
* **[[Cantón d'Eusa (Gers)|Cantón d'Eusa]]** (en francés y oficialment *canton d'Eauze*), una antiga división administrativa francesa situata en o departamento d'o Gers y districto de Condòm, en a rechión d'Occitania.
Districto de Kastellin

O **districto de Kastellin** (en bretón *arondisamant Kastellin*, en francés *arrondissement de Châteaulin*) ye un districto d'o departamento francés de Finisterre y rechión Bretanya.

A suya población ye de 84.910 habitants en una superficie de 1.804 km², con una densidat de población de 47 hab/km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Kastellin, y en fan parte 6 cantons y 57 comunas.

## Lista de cantons de Kastellin
* Cantón de Brieg (parti).
* Cantón de Karaez-Plougêr.
* Cantón de Kraozon.
* Cantón de Douarnenez (parti).
* Cantón de Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h (parti).
* Cantón de Kemper-1 (parti).
Districto de Montroulez

O **districto de Montroulez** (en bretón *arondisamant Montroulez*, en francés *arrondissement de Morlaix*) ye un districto d'o departamento francés de Finisterre y rechión de Bretanya.

A suya población ye de 126.898 habitants en una superficie de 1.319 km², con una densidat de población de 96 hab/km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Montroulez, y en fan parte 4 cantons y 59 comunas.

## Lista de cantons de Montroulez
* Cantón de Kastell-Paol.
* Cantón de Landivizio (parti).
* Cantón de Montroulez.
* Cantón de Plouigno.
Trujillo (Cáceres)

:*Iste articlo ye sobre un municipio extremenyo en a provincia de Cáceres; ta atros usos, se veiga *'Trujillo**''.

**Trujillo*' ye una [[ciudat]] y [[municipio]] [[Extremadura|extremenya]] que fa parte d'a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Cáceres|Cáceres]]. Antiparte, ye a [[Capital (politica)|capital]] d'a [[Comarcas d'Extremadura|comarca]] de [[Tierra de Trujillo]] y d'o [[partiu chudicial]] d'o suyo nombre.

A suya [[Población humana|población]] ye de 9.623 habitants ([[2011]]) en una [[superficie]] de 655&nbsp;[[km²]], con una [[densidat de población]] de 14,69 hab/km².

== Cheografía ==
A ciudat de Trujillo se troba situata a 564 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o ran d'a mar, a una [[distancia]] de 47 [[km]] d'a ciudat de [[Cáceres]], a capital d'a suya provincia, y de 90&nbsp;km de [[Mérida (Extremadura)|Mérida]], a capital d'Extremadura.

=== Mugas ===
O [[termin municipal]] de Trujillo se troba dividito en tres parz: dos enclaus en atros termins municipals y una atra parte prencipal, que muga a o norte con [[Talaván]], [[Monroy]], [[Torrejón el Rubio]] y [[Jaraicejo]]; a l'este con [[Torrecillas de la Tiesa]] y [[Madroñera]]; a o sud con [[Santa Ana (Cáceres)|Santa Ana]], [[Ibahernando]], [[Santa Cruz de la Sierra]] y [[Herguijuela]]; y a l'ueste con [[Cáceres]], [[La Cumbre]] y [[Santa Marta de Magasca]]. En o suyo interior se troba clavato o enclau de [[La Aldea del Obispo]], que constituye un municipio independient.



== Toponimia ==
Ye mencionato en a *Grant Cronica d'Espanya* como *Truxiello'':

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  www.Trujillo.es Pachina web oficial municipal de Trujillo.
Districto de Brest

O **districto de Brest** (en bretón *arondisamant Brest*, en francés *arrondissement de Brest*) ye un districto d'o departamento francés de Finisterre y rechión Bretanya.

A suya población ye de 362.380 habitants en una superficie de 1.408 km², con una densidat de población de 257 hab/km².

A capital d'o districto ye a subprefectura de Brest, y en fan parte 12 cantons y 77 comunas.

## Lista de cantons de Brest
* Cantón de Brest-1.
* Cantón de Brest-2.
* Cantón de Brest-3.
* Cantón de Brest-4.
* Cantón de Brest-5.
* Cantón de Gwipavaz.
* Cantón de Landerne.
* Cantón de Landivizio (parti).
* Cantón de Lesneven.
* Cantón de Lokournan.
* Cantón de Plabenneg.
* Cantón de Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h (parti).
2018

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* Chuegos d'a Mediterrania de 2018 en Tarragona.
* 9 de febrero: inauguración d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 2018, en Pyeongchang.

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Defuncions
### Aragón
* 22 de noviembre - muere en Madrit (Comunidat de Madrit, Espanya)  l'actor aragonés de teatro y de cine José Luis Pellicena (†(1933)

### Atros países
* 11 de marzo - muere en Obersöchering (Bavera, Republica de Weimar) l'actor alemán Siegfried Rauch (n.1932).
* 14 de marzo - muere en Cambridge (Reino Uniu) l'astronomo, fisico, matematico y cientifico britanico Stephen Hawking (n.1942).
* 8 de chulio - muere en Santa Barbara (California, Estaus Unius) de l'actor, guionista, productor cinematografico y cantaire estausunidense Tab Hunter (n.1931).

## Referencias

## Vinclos externos
2019

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* Setiembre-octubre: Campionato d'o Mundo d'Atletismo de 2019 en Doha (Qatar).
* 1 d'aviento: Detectau  en a ciudat de Wuhan (China) o primer caso de COVID-19, malautía causada por o SARS-CoV-2.

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Defuncions
### Aragón
* 22 de marzo - muere en Zaragoza o politico aragonés Chesús Bernal Bernal (n.1960).
* 31 de mayo - muere en Biescas (Alto Galligo, Aragón) o escritor aragonés Máximo Palacio Allué (n.1930).

### Atros países
* 9 de chinero - muere en Bar Harbor (Maine, Estaus Unius) l'actriz estausunidense Verna Bloom (n.1938).
* 13 de mayo - muere en Carmel Valley (California) l'actriz, cantaire y productora cinematografica estausunidense Doris Day.

## Referencias

## Vinclos externos
2020

## Escaicimientos
### Aragón
* 28 de febrero - s'informa de un primer posible caso de coronavirus en una choven de 27 anyos en Zaragoza, resultando negativo.
* 17 de marzo - se confirman dos casos de COVID-19 en l'hespital d'Alcanyiz.

### Atros países
* La COVID-19 provocada por o virus SARS-CoV-2 s'extiende per arredol d'o mundo.
* Tresladaus por a pandemia de Covid-19 os Chuegos Olimpicos de Tokio 2020 a lo 2021.
* 22 de chinero - o gubierno chino declara la cuarentena en as ciudaz de Wuhan, Huanggang y Ezhou.
* 11 de marzo - la COVID-19 ye declarada pandemia por la OMS y conoixida como pandemia de COVID-19.

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Defuncions
### Aragón
* 16 d'abril - muere en Madrit o politico Santiago Lanzuela, president d'a Deputación Cheneral d'Aragón entre 1995 y 1999 (n. 1948).
* 26 d'abril - muere en Boston (Massachusetts, Estaus Unius) o relichioso aragonés Emilio Allué Carcasona, bispe auxiliar emerito d'a diocesi de Boston (dende 1996 dica 2010) y bispe titular d'a diocesi de Croae (dende 1996 dica la suya muerte) (n.1935).
* 12 de setiembre - muere en Zaragoza o cantautor, narrador, poeta y periodista Joaquín Carbonell (n. 1947).

### Atros países
* 7 d'abril - muere en Woodland Hills (Los Angeles, California, Estaus Unius) l'actor estausunidense Allen Garfield (n.1939).
* 11 de chunio - muere en Barcelona (Catalunya, Espanya) l'actriz, presentadora de televisión y directora teatral catalana Rosa María Sardà (n.1941).
* 1 d'agosto - muere en Los Angeles (California, Estaus Unius l'actor y actor de voz estausunidense Reni Santoni (n.1939).
* 14 d'octubre - muere en Santa Monica (California, Estaus Unius) l'actriz estausunidense Rhonda Fleming (n.1923).
* 25 de noviembre - muere en Tigre (Archentina) o futbolista archentino Diego Armando Maradona (n. 1960).

## Referencias

## Vinclos externos
2017

**2017** (MMXVII en numeros romanos) ye un anyo natural en o calendario gregoriano; o siguient a 2016 y l'anterior a 2018. S'escribe *dos mil decisiet* u *dos mil decisiete*.

## Escaicimientos
### Aragón
### Atros países
* Campionato d'o Mundo d'Atletismo de 2017 en Londres (Reino Uniu).
* 1 d'aviento - esleyiu o portugués António Guterres en a seu d'as Nacions Unidas en Nueva York como secretario cheneral substituyindo a Ban Ki-moon.

## Naixencias
### Aragón
### Atros países

## Defuncions
### Aragón
* 27 de chinero- muere en Monzón (Provincia de Uesca) l'atleta, entrenador, directivo, chuez d'atletismo, estatistico esportivo, miembro fundador y primer president d'o Centro Atletico Monzón aragonés Ernesto Bribián (n.1924).

### Atros países
* 25 de febrero - muere en Los Angeles (California, Estaus Unius) l'actor, director cinematografico y musico estausunidense Bill Paxton (n.1955).
* 18 de marzo- muere en St. Charles (Missouri) o cantaire, compositor y musico estausunidense Chuck Berry (n.1926), conoixiu como un d'os pais d'o *[[rock-and-roll]]*.
* 2 de mayo - muere en Zúrich (cantón de Zúrich), Suiza) o pintor y escultor alemán A. R. Penck (n.1939).
* 15 de chulio - muere en Los Angeles (California) l'actor y productor cinematografico estausunidense Martin Landau (n.1928).
* 31 de chulio - muere en París (Isla de Francia, Francia) l'actriz, cantaire, director cinematografico y guionista francesa Jeanne Moreau (n.1928).

## Vinckos externos

## Referencias
House of Games

***House of Games*** (títol en anglés, en aragonés ***Casa de chuegos***, estrenada en Aragón con o títol en castellano de ***La casa del juego***, en aragonés ***A casa d'o chuego***) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1987 de thriller dirichida por David Mamet seguntes una historia de Jonathan Katz y d'o mesmo David Mamet (que ye tamién l'autor d'o guión), con una banda sonora orichinal de Alaric Jans, una dirección de fotografía de Juan Ruiz Anchía y una producción cinematografica de Michael Hausman ta la productora cinematografica *[[Filmhaus]]*. En o suyo elenco incluye a actors como Lindsay Crouse, Joe Mantegna, Mike Nussbaum, Lilia Skala, J. T. Walsh, Ricky Jay u William H. Macy.

## Se veiga tamién
* Cine en 1987.
* Cintas de 1987.

## Referencias

## Vinclos externos
*  ''House of Games'' en Internet Movie Database.
Brian George

**Brian George**, naixiu de Cherusalem 1952, l'1 de chulio de 1952, ye un actor y actor de voz israelín, activo en o cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1970.

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Brian George.

## Vinclos externos
*  ''Brian George'' en Internet Movie Database.
Santa Barbara (California)

:*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estau de California; ta atros usos, se veiga *'Santa Barbara**''.

**Santa Barbara''' ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de California. Fa parte d'o condau de Santa Barbara, estando-ne la suya capital.

A suya población yera de 90.893 habitants en l'anyo 2010 en una superficie de 108,70 km², con una densidat de población d'1,75 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Santa Barbara se troba situada a 15 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto de l'oceano Pacifico.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Santa Barbara.
Cantón de Sent Peir de Chinhac

O **cantón de Sent Peir de Chinhac** (en occitán *canton de Sent Peir de Chinhac*, en francés *canton de Saint-Pierre-de-Chignac*) yera una división administrativa francesa situada en o departamento de Dordonya, en a rechión d'Aquitania. Feba parte d'o districto de Peireguers.

A suya población yera de 19.893 habitants (2009) en una superficie de 258,04 km².

## Administración
### Alcaldes

## Se veiga tamién
* Cantons de Dordonya.
Fagaceae

As **fagacias** (nombre cientifico **Fagaceae**) ye una familia de plantas de l'orden Fagales, formata por cuantos cheneros, podendo estar árbols u matollos de fuella caduca u de fuella perenne.

## Cheneros
* *[[Castanea]]*, con ueito especies, estendillatas por l'este y o sud-ueste d'Asia, o sud-este d'Europa y l'este d'America d'o Norte.
* *[[Castanopsis]]*, con alto u baixo 125-130 especies, en o sud-este d'Asia.
* *[[Chrysolepis]]*, con dos especies en l'ueste d'Estaus Unius.
* *[[Colombobalanus]]*, formato por nomás que una sola especie, *[[Trigonobalanus excelsa|C. excelsa]]*, en o norte d'America d'o Sud, a sobén encluito en *Trigonobalanus*.
* *[[Fagus]]*, os faus, con 10 especies, en o norte templato de l'este d'Asia, sud-ueste d'Asia, Europa y este d'America d'o Norte.
* *[[Formanodendron]]*.
* *[[Lithocarpus]]*, con alto u baixo 330-340 especies, todas con nomás que una excepción en Asia tropical u templata; una especie (*[[Lithocarpus densiflorus|L. densiflorus]]*) en California y sud-ueste d'Oregón.
* *[[Quercus]]*, formata por caixicos y atros; en fan parte alto u baixo 500 especies, estendillatas por tot o hemisferio norte, encara que trescruzan o ecuador en Indonesia.
* *[[Trigonobalanus]]*, con nomás que una especie, *T. verticillata*, en Asia meridional tropical.

O chenero *[[Nothofagus]]* (alto u baixo 35 especies d'o hemisferio sud), que d'antis mas s'encluiban entre as fagacias, agora se considera que ye una familia deseparata, *[[Nothofagaceae]]*.

## Referencias

## Vinclos externos
Fagus

O **faus**,  **fagos**, **fabos** u **fayos** () son un chenero d'árbols que fa parte d'as Fagaceae, una familia de plantas de l'orden Fagales.

O suyo habitat se troba en as selvas de clima templau d'Europa, Asia y America d'o Norte.

## Especies
* *[[Fagus crenata]]*.
* *[[Fagus engleriana]]*.
* *[[Fagus grandifolia]]*.
** *[[Fagus grandifolia grandifolia|Fagus grandifolia subsp. grandifolia]]*.
** *[[Fagus grandifolia mexicana|Fagus grandifolia subsp. mexicana]]*.
* *[[Fagus hayatae]]*.
* *[[Fagus japonica]]*.
* *[[Fagus longipetiolata]]*.
* *[[Fagus lucida]]*.
* *[[Fagus mexicana]]*.
* *[[Fagus moesiaca]]*
* *[[Fagus orientalis]]*.
* *[[Fagus sylvatica]]*.
** *[[Fagus sylvatica tortuosa]]*.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Stevie Wonder

**Stevie Wonder** (nombre artistico de **Stevland Hardaway Morris**), naixiu de Saginaw (Michigan) o 13 de mayo de 1950, ye un cantaire y musico estausunidense de soul, pop, rhythm and blues, funk y jazz.

## Discografía
* 1962: *[[The Jazz Soul of Little Stevie]]*.
* 1962: *[[Tribute to Uncle Ray]]*.
* 1963: *[[With a Song in My Heart (album de Stevie Wonder)|With a Song in My Heart]]*.
* 1964: *[[Stevie at the Beach]]*.
* 1966: *[[Up-Tight]]*.
* 1966: *[[Down to Earth (album de Stevie Wonder album)|Down to Earth]]*.
* 1967: *[[I Was Made to Love Her (album)|I Was Made to Love Her]]*.
* 1967: *[[Someday at Christmas]]*.
* 1968: *[[Eivets Rednow (album)|Eivets Rednow]]*.
* 1968: *[[For Once in My Life (album)|For Once in My Life]]*.
* 1969: *[[My Cherie Amour (album)|My Cherie Amour]]*.
* 1970: *[[Signed, Sealed & Delivered]]*.
* 1971: *[[Where I'm Coming From]]*.
* 1972: *[[Music of My Mind]]*.
* 1972: *[[Talking Book]]*.
* 1973: *[[Innervisions]]*.
* 1974: *[[Fulfillingness' First Finale]]*.
* 1976: *[[Songs in the Key of Life]]*.
* 1979: *[[Stevie Wonder's Journey Through "The Secret Life of Plants"]]*.
* 1980: *[[Hotter than July]]*.
* 1984: *[[The Woman in Red (banda sonora)|The Woman in Red]]*.
* 1985: *[[In Square Circle]]*.
* 1987: *[[Characters (album de Stevie Wonder)|Characters]]*.
* 1991: *[[Jungle Fever (banda sonora)|Jungle Fever]]*.
* 1995: *[[Conversation Peace]]*.
* 2005: *[[A Time to Love]]*.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Stevie Wonder.
Derbyshire

**Derbyshire** ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión de Midlands de l'Este. A suya capital se troba en a ciudat de Matlock, encara que a mayor ciudat d'o condau, por o suyo numero d'habitants, ye Derby.

A suya población ye d'1.010.200 habitants (2011) en una superficie de 2.625 km², con una densidat de población de 385 hab/km².

## Cheografía
### Mugas
O condau de Derbyshire muga a o norte con Yorkshire de l'Este; a o nord-este con Yorkshire d'o Sud; a l'este con Nottinghamshire; a o sud-este con Leicestershire; a o sud-ueste con Staffordshire; a l'ueste con Cheshire; y a o nord-ueste con Gran Manchester.

## Vinclos externos
Bedfordshire

**Bedfordshire** ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión de l'Este d'Anglaterra. A suya capital se troba en a ciudat de Bedford.

A suya población ye de 614.800 habitants (2011) en una superficie de 1.235 km², con una densidat de población de 498 hab/km².

## Cheografía
### Mugas
O condau de Bedfordshire muga a o norte con Northamptonshire; a o nord-este con Cambridgeshire; a o sud-este con Hertfordshire; y a l'ueste con Buckinghamshire

## Vinclos externos
Berkshire

**Berkshire** ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión de d'o Sud-este d'Anglaterra. A ciudat con mayor numero d'habitants ye Reading.

A suya población ye de 812.200 habitants (2005) en una superficie de 1.262 km², con una densidat de población de 643 hab/km².

## Cheografía
### Mugas
O condau de Derbyshire muga a o norte con Oxfordshire y Buckinghamshire; a o nord-este con Buckinghamshire; a l'este con o Gran Londres; a o sud-este con Surrey; a o sud con Hampshire; a o sud-ueste con Wiltshire; a l'ueste con Wiltshire y a o nord-ueste con Wiltshire.

## Vinclos externos
Buckinghamshire

**Buckinghamshire** ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión d'o Sud-este d'Anglaterra. A suya capital se troba en a ciudat d'Aylesbury, encara que la mayor ciudat d'o condau por o suyo numero d'habitants ye Milton Keynes.

A suya población ye de 739.600 habitants (2011) en una superficie de 1.874 km², con una densidat de población de 395 hab/km².

## Cheografía
### Mugas
O condau de Buckinghamshire muga a lo norte con Northamptonshire; a lo nord-este con Bedfordshire; a l'este con Bedfordshire y Hertfordshire; a lo sud-este con o Gran Londres; a lo sud con Berkshire; a lo sud-ueste con Oxfordshire; a l'ueste con Oxfordshire y a o nord-ueste con Northamptonshire

## Vinclos externos
Cheshire

**Cheshire** ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión d'o Nord-ueste d'Anglaterra. A suya capital se troba en a ciudat de Chester.

A suya población ye d'1.009.300 habitants (2011) en una superficie de 2.343 km², con una densidat de población de 431 hab/km².

## Cheografía
### Mugas
O condau de Cheshire muga a o norte con Merseyside y Gran Manchester; a o nord-este con Gran Manchester; a l'este con Derbyshire; a o sud-este con o Staffordshire; a o sud con Shropshire; a o sud-ueste con Wrecsam; a l'ueste con Flintshire y a o nord-ueste con Merseyside

## Vinclos externos
Scrophulariaceae

As **escrofulariacias** (nombre cientifico **Scrophulariaceae**) son una familia de plantas en a clase Magnoliopsida. En fan parte entre 220 y 300 cheneros y entre 4.000 y 4.500 especies, seguntes a clasificación que se faiga servir. Se troban estendillatas per tot, encara que gosan estar mas presents en zonas de clima templato u de clima tropical.

## Cheneros
* *[[Agalinis]]* Raf.
* *[[Alectra]]* Thunb.
* *[[Amphianthus]]* Torr.
* *[[Anarrhinum]]* Desf.
* *[[Angelonia]]* Humb. & Bonpl.
* *[[Antirrhinum]]* L.
* *[[Aureolaria]]* Raf.
* *[[Bacopa]]* Aubl.
* *[[Bartsia]]* L.
* *[[Bellardia]]* All.
* *[[Besseya]]* Rydb.
* *[[Brachystigma]]* Pennell.
* *[[Buchnera]]* L.
* *[[Calceolaria]]* L.
* *[[Capraria]]* L.
* *[[Castilleja]]* Mutis.
* *[[Chaenorhinum]]* Reichenb.
* *[[Chaenorrhinum]]* Reichenb.
* *[[Chelone]]* L.
* *[[Chionophila]]* Benth.
* *[[Collinsia]]* Nutt.
* *[[Cordylanthus]]* Nutt.
* *[[Cymbalaria]]* Hill.
* *[[Dasistoma]]* Raf.
* *[[Digitalis]]* L.
** *[[Digitalis ferruginea]]*.
** *[[Digitalis grandiflora]]*.
** *[[Digitalis lanata]]*.
** *[[Digitalis lutea]]*.
** *[[Digitalis obscura]]*.
** *[[Digitalis purpurea]]*.
* *[[Diplacus]]* Nutt.
* *[[Dopatrium]]* Buch.-Ham.
* *[[Epixiphium]]*  Munz.
* *[[Euphrasia]]* L.
* *[[Galvezia]]* Dombey.
* *[[Gambelia]]* Nutt.
* *[[Gerardia]]*.
* *[[Glossostigma]]* Wight & Arn.
* *[[Gratiola]]* L.
* *[[Hebe]]* Comm.
* *[[Hemianthus]]* Nutt.
* *[[Holmgrenanthe]]* Elisens.
* *[[Howelliella]]* Rothm.
* *[[Ilysanthes]]*.
* *[[Keckiella]]*.
* *[[Kickxia]]* Dumort.
* *[[Lagotis]]* Gaertn.
* *[[Latharea]]* L.
* *[[Lendneria]]* Minod.
* *[[Leucophyllum]]* Bonpl.
* *[[Leucospora]]* Nutt.
* *[[Limnophila]]* R. Br.
* *[[Limosella]]* L.
* *[[Linaria]]* P. Mill.
* *[[Lindernia]]* All.
* *[[Lophospermum]]* D. Don.
* *[[Mabrya]]* Elisens.
* *[[Macranthera]]* Nutt.
* *[[Maurandella]]* Rothm.
* *[[Maurandya]]* Ortega.
* *[[Mazus]]* Lour.
* *[[Mecardonia]]* Ruiz & Pavón.
* *[[Melampyrum]]* L.
* *[[Micranthemum]]* Michx.
* *[[Mimetanthe]]* Greene.
* *[[Mimulus]]* L.
* *[[Misopates]]* Raf.
* *[[Mohavea]]* Gray.
* *[[Nemesia]]* Vent.
* *[[Neogaerrhinum]]* Rothm.
* *[[Nothochelone]]* Straw.
* *[[Nuttallanthus]]* D.A. Sutton.
* *[[Odontites]]* Ludwig.
* *[[Orobanche]]* L.
* *[[Orthocarpus]]* Nutt.
* *[[Parentucellia]]* Viviani.
* *[[Paulownia]]* Sieb. & Zucc.
* *[[Pedicularis]]* L.
* *[[Penstemon]]* Schmidel.
* *[[Pseudorontium]]* Rothm.
* *[[Rehmannia]]* Libosch.
* *[[Rhinanthus]]* L.
* *[[Russelia]]* Jacq.
* *[[Sairocarpus]]* D.A. Sutton.
* *[[Schistophragma]]* Benth.
* *[[Schwalbea]]* L.
* *[[Scoparia]]* L.
* *[[Scrophularia]]* L.
* *[[Seymeria]]* Pursh.
* *[[Stemodia]]* L.
* *[[Striga]]* Lour.
* *[[Synthyris]]* Benth.
* *[[Tetranema]]* Benth.
* *[[Tomanthera]]*
* *[[Tonella]]* Nutt.
* *[[Torenia]]* L.
* *[[Triphysaria]]* Fisch. & C.A. Mey.
* *[[Verbascum]]* L.
** *[[Verbascum sinuatum]]*.
** *[[Verbascum thapsus]]*.
* *[[Veronica]]* L.
* *[[Veronicastrum]]* Heister
y alto u baixo 130-200 mas.

## Vinclos externos
Petroicidae

Os **petroicidos** (nombre cientifico **Petroicidae**) son una familia d'aus de l'orden d'os Passeriformes y suborden Passeri, propia d'Oceanía (estendillando-se por Australia, Nueva Zelanda y Nueva Guinea y plegando por l'oceano Pacifico dica Samoa.

## Cheneros
* **Subfamilia: [[Drymodinae]]**.
** Chenero: *[[Amalocichla]]*, con 2 especies.
** Chenero: *[[Drymodes]]*, con 2 especies.
* **Subfamilia: [[Eopsaltriinae]]**.
** Chenero: *[[Heteromyias]]*, con 2 especies,
** Chenero: *[[Poecilodryas]]*, con 6 especies.
** Chenero: *[[Tregellasia]]*, con 2 especies.
** Chenero: *[[Eopsaltria]]*, con 3 especies.
** Chenero: *[[Peneoenanthe]]*, con nomás que una especie, *[[Peneoenanthe pulverulenta]]*.
** Chenero: *[[Peneothello]]*, con 4 especies.
** Chenero: *[[Melanodryas]]*, con 2 especies.
* **Subfamilia: [[Petroicinae]]**.
** Chenero: *[[Pachycephalopsis]]*, con 2 especies.
** Chenero: *[[Eugerygone]]*, con nomás que una especie, *[[Eugerygone rubra]]*.
** Chenero: *[[Petroica]]*, con 11 especies.
** Chenero: *[[Microeca]]*, con 7 especies.
** Chenero: *[[Monachella]]*, con nomás que una especie, *[[Monachella muelleriana]]*.

## Imáchens

Imachen:Jacky-Winter capertee sep03.jpg|*[[Microeca fascinans]]*.
Imachen:Grey Headed Robin Qld.jpg|*[[Heteromyias albispecularis]]*.
Imachen:Petroica phoenicea1.jpg|*[[Petroica phoenicea]]*.
Imachen:White-Browed Robin.jpg|*[[Poecilodryas superciliosa]]*.
Imachen:Eopsaltria griseogularis.jpg|*[[Eopsaltria griseogularis]]*.
Imachen:Hoode Robin male bowra apr07.jpg|*[[Melanodryas cucullata]]*
Imachen:070308 Stewart Island robin on Ulva.jpg|*[[Petroica australis]]*.
Imachen:Rose Robin flinders peak jun05.JPG|*[[Petroica rosea]]*.
Imachen:NZ North Island Robin 4.jpg|*[[Petroica longipes]]*.
Imachen:Mangrove robin portland08.JPG|*[[Peneoenanthe pulverulenta]]*.
Imachen:Pale-yellow_Robin_Maiala.JPG|*[[Tregellasia capito]]*.
Imachen:Petroica boodang male - Knocklofty.jpg|*[[Petroica boodang]]*.


## Vinclos externos
Novalis

**Georg Friedrich Philipp ''Freiherr'' von Hardenberg**, conoixito como **Novalis**, naixito o 2 de mayo de 1772 en Oberwiederstedt y muerto o 25 de marzo de 1801 en Weißenfels, estió un poeta, escritor y filosofo alemán. Ye considerato uno d'os poetas mas importants d'o Romanticismo y d'a Literatura alemana.

## Vinclos externos
Tozal Gellért

O **tozal Gellért** (en hongaro *Gellért-hegy*; en alemán *Blocksberg*; en latín *Mons Sancti Gerhardi*; en turco *Gürz Elyas bayiri*) ye un tozal de 235 m d'altaria situato sobre o Danubio en a ciudat de Budapest, Hongría. Fa parti d'os districtos 1 y 11 d'a ciudat. O tozal Gellért recibe o suyo nombre de Sant Cherardo qui morió en iste mesmo puesto. O famoso Hotel Gellért y o balneario Gellért se troban en a Plaza Gellért a os piez d'o tozal, amán d'o Puent d'a Libertat. A espelunga d'o tozal Gellért se troba tamién astí.

En a tuca d'o tozal bi ye a Citadella (Ciudadela), dende a on se puede veyer toda a ciudat y o río Danubio en pasando por ista.

## Nombre
Os primeros nombres que se dan a o tozal en a Edat Meya son os de *Kelen-hegy*, *Pesti-hegy* y *Blocksberg*. Se prencipia a decir *Szent Gellért hegye* (literalment o tozal de Sant Cherardo) en o sieglo XV, fendo referencia a la leyenda que diz que Sant Cherardo morió astí. O santo bispe fue asasinato por os pagans mientres a gran rebelión pagana de 1046. Le metioron en un barril y le chitoron rodando entabaixo d'o tozal.

L'antigo nombre, *Pesti-hegy* (en latín *Mons Pestiensis*) fa referencia a la gran espelunga (actualment a espelunga d'o tozal Gellért) que ye aintro d'o tozal. A palabra, d'orichen eslau significa furno u espelunga.

Os turcos otomans deciban a o tozal *Gürz Elyas bayiri*. Gürz Elyas estió un hombre sagrato d'a orden de Bektashi, estando o suyo santuario y sepoltura, situatos en o tozal, un puesto de pelegrinache important en o sieglo XVII.

## Historia
Mientres o sieglo XVIII as laderas d'o tozal Gellért yeran plenas de vinyals. O districto de Tabán, situato a os piez d'o tozal, estió un important centro de producción de vins en Buda. D'alcuerdo con o rechistro de propiedaz de 1789, os vinyals cubriban 128 hectarias d'a colina (mientres que nomás 7.62 hectarias se feban servir como pastos).

En o sieglo XVIII se construyo en a tuca d'o tozal un chicot crucero, que se tornó a reconstruyir en 1820. Toz os Luns de Pascua una procesión puyaba por as escaleras que levan enta o crucero ta celebrar a resurrección de Cristo. O *emmausjárás* (Andada d'Emmaus) u *tojásbúcsú* (fiesta d'os uevos) estió una d'as celebracions catolicas mas importants mientres os sieglos XVIII y XIX.

A Ciudadela fue construyita dimpués d'a plegata a o poder en 1848–49 d'os Habsburgo austriacos, como puesto estratechico ta controlar as ciudaz de Buda y Pest en caso d'una futura revuelta.

O tozal Gellért tamién estió escenario prencipal en a Segunda Guerra Mundial y en a Revolución Hongara de 1956, cuan os tanques sovieticos disparoron contra a ciudat dende astí. Bi ha un chicot museu militar en a Ciudadela. En o punto mas alto d'ista se troba a *[[Estatua d'a Libertat (Budapest)|Estatua d'a Libertat]]* (*Szabadság Szobor* in hongaro), un gran molimento construyito por o Exercito Royo sovietico ta conmemorar a suya victoria en a Segunda Guerra Mundial.

## Se veiga tamién
*Naphegy
*Tabán
*Crucero d'o tozal Gellért

## Referencias

## Vinclos externos

*  Gellérthegy a Vendégvárón
*  www.Gellerthegy.hu (Pachina d'o Districto XI de Budapest)
*  Google Maps
*  Tour virtual panoramico
Vindobona

**Vindobona** estió una ciudat romana situata chunto a o río Danubio, en l'alta Panonia y correspondient a l'actual ciudat de Viena, capital d'Austria. Orichinalment estió una ciudat celta y baixo dominio romano se convirtió en municipio. Mientres un periodo de tiempo se dició Juliobona (*Iouliobona*). Yera situata a o piet d'o mont *Cetius*, y estió una d'as prencipals estacions militars romanas d'o Danubio, y dimpués seu d'a flota d'o Danubio (antis situata en *Carnuntum*) y d'a *[[Legio X Gemina]]*. L'emperador Marco Aurelio morió en a ciudat.

En 395, Vindobona fue saqueata por os chermans, probablement marcomans y encara que fue restaurata, ya estió una base militar reducita pero que manteniba una base naval.

Fue destruita por o fuego antis de 410. A ciudat se convirtió a o cristianismo por ixas envueltas y os alanos y ostrogodos se i establioron, fendo que os soldatos d'a fortaleza fuesen reclutatos entre istos pueblos. En 433 Teodosio II permitió a suya ocupación por os hunnos y ye posible que Atila (*Etzel*) se casase con Kriemhilda en Vindobona. Poco dimpués del'anyo 500 fue ocupata por os longobardos chunto con a resta de Panonia. En 568 fue ocupata por os avaros que i permaneixioron dica que fuoron redotatos por Carlos Magno.

## Vinclos esternos
Aquincum

**Aquincum** yera una ciudat romana situata en o borde nord-este d'a provincia romana de Panonia. As ruinas d'a ciudad se pueden veyer hue lo día amán d'a ciudat de Budapest, capital d'Hongría. Se creye que Marco Aurelio pudo haber escrito a o menos parti d'o suyo libro *[[Meditacions]]* en Aquincum.

Iste asentamiento estió orichinalment un poblato celta que dimpués sirvió como destacamento militar en o sistema romano de protección d'as suyas mugas, mas conoixitas como "limes". Entre os anyos 41 y 54&nbsp;d.&nbsp;C., un rechimiento de caballería de 500 hombres estió destacato en iste fuerte. En l'anyo 89&nbsp;d.&nbsp;C., a iste rechimiento s'adhibió una lechión de 6.000 hombres, perteneixients a la *[[Legio II Adiutrix]]*. Arredol d'o fuerte, poquet a poquet fue creixendo una ciudat, que dimpués d'a reorganización d'o territorio realizada en o 106&nbsp;d.&nbsp;C., se convirtió en a capital de Panonia Inferior. En zaguerías d'o sieglo II, ista ciudad teneba cuasi 40.000 habitants, ocupando l'actual districto d'Óbuda, aintro de l'actual Budapest.

A ciudat teneba todas as comodidaz y adelantos propios de l'Imperio Romano, contando os suyos habitants con calefacción, banyos, palacios publicos y un anfiteatro ta celebrar eventos locals.

En l'anyo 376 cayó en mans d'os vandalos.

Por ista antiga ciudat ye por o que a os habitants de Budapest se les diz *aquincenses* u *aquineos*.

## Galeria d'imáchens

Imachen:Aquincum.jpg
Imachen:Budapest III., Aquincum, Ancient Roman civil amphitheatre.jpg
Imachen:Aquincum-Óbuda-01.jpg
Imachen:Budapest - spätantikes Wandfresko aus dem Statthalterpalast von Aquincum.jpg


## Vinclos externos

*  Museu d'Aquincum
*  Aquincum - fotografía aeria
*  Imachen de satelite de l'anfiteatro en Google Maps