Samianigo

**Samianigo** (*Sabiñánigo* en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato a 780 metros d'altaria en Sarrablo, en a comarca de l'Alto Galligo, a 52&nbsp;km de distancia de Uesca y tien una población de  habitants.

A suya economía se basa en as industrias quimicas y en o turismo.

En o suyo termin municipal se troban buena parti d'as ilesias de Sarrablo, o Museu Ángel Orensanz y Artes de Sarrablo y o Museu de Debuixo d'o Castiello de Larrés.

## Cheografía

Muga a lo norte con os municipios de Biescas y Yebra de Basa; a l'este con Fiscal y Boltanya; a lo sud con o municipio d'As Penyas de Riglos; a lo sud-este con a comarca d'o Semontano de Balbastro y a l'ueste con os municipios de Candarenas, Chaca y Villanuga.

Samianigo ye situato entre a val d'o río Aurín y a cuenca d'o curso meyo d'o río Galligo en a suya zona norte y entre Vallibasa y a Guarguera en a zona sud, es decir, abarca dende las sierras interiors d'o Pireneu dica las exteriors, pasando por a depresión meya, lo que fa que'n tienga una gran variedat d'ecosistemas y paisaches que se combinan con a rica arquitectura popular y relichiosa d'iste termin municipal.

Ye o mayor termin municipal de Uesca con os suyos 586,8&nbsp;km² y o tercero d'Aragón dezaga d'os de Zaragoza y Exeya.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 10.86&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 2.76&nbsp;°C y en chulio de 20.34&nbsp;°C.

## Historia
A localidat de Samianigo fue fundata por os romanos, amán de l'actual ubicación, entre os ríos Galligo (d'as Galias) y Aurín (d**Aurum'', por l'[[oro]] que se i trobaba) fa ya mas de 2000 anyos, en epoca d'[[César Augusto|Augusto]].

Pareixe que o mas probable ye que o suyo nombre vienga d'o cheneral romano ''Calvisio Sabino'', a qui acomandoron a a pacificación d'a zona dimpués d'a conquiesta romana. En un documento d'o [[sieglo II]] apareixe como ''Sabiniacum''.

Mas tardi en [[1035]] Samianigo s'encorpora a lo [[reino d'Aragón]] y ye allora cuan apareixe documentato como ''Savignaneco''. Mientres a [[Edat Meya]] estió patrimonio d'a Corona y no pas d'un sinyor feudal como atros lugars d'a redolada.

A la fin d'o [[sieglo XIX]], Samianigo encara yera un chicot lugar con bellas 24 casas, cuals habitants viviban d'as suyas tierras y o suyo ganato. Cuan a carretera que puyaba ta o [[balneario de Pandicosa]] y ta [[Biescas]] s'amilloró en [[1881]] y prencipioron a construir casas arredol d'ista a lo suyo paso por o lugar de Samianigo. Asinas con a plegata d'a [[carretera]] y o [[ferrocarril]] en [[1893]], prencipió a creixer o lugar y se convertió en una [[ciudaz d'Aragón|ciudat]] adedicata a los servicios.

En [[1918]] prencipioron a instalar-sen en o lugar industrias quimicas y de l'aluminio aduyatas por a presencia d'o ferrocarril, as [[Central electrica|centrals electricas]] y a situación cheografica. Gracias a istas empresas a población d'o lugar puyó dende 100 habitants dica cuasi 10.000 en menos de 100 anyadas.

== Demografía ==
A lo prencipio d'o [[sieglo XX]] Samianigo yera un chicot lugar que nomás teneba 280 habitants. Con a plegata d'o ferrocarril y d'as industrias instalatas en o lugar a población puyó muito debito a la plegata d'inmigrants venitos d'a resta d'a val y sobretot de difuera d'Aragón.

<timeline>
ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:10903
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:2181 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:8637
  bar:2000 from:0 till:8483
  bar:2002 from:0 till:8586
  bar:2004 from:0 till:8855
  bar:2006 from:0 till:9264
  bar:2008 from:0 till:10112
  bar:2010 from:0 till:10383
  bar:2012 from:0 till:10241
  bar:2014 from:0 till:9883
  bar:2016 from:0 till:9349
  bar:2018 from:0 till:9245
  bar:2020 from:0 till:9185
 
</timeline>


<div id="1"><sup>**(1)**</sup><small> En iste censo se denominaba ''Saviñánigo y El Puente''.</small>
<div id="1"><sup>**(2)**</sup><small> Entre o censo de [[1960]] y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a [[Sardas]] y recibe una parti de [[Cartirana]].</small>
<div id="1"><sup>**(3)**</sup><small> Entre o censo de [[1970]] y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a [[Acumuer]], [[Cartirana]], [[Chesera]], una parti de [[Ena]], una parti de [[Guasa]], una parte de [[Oliván]], [[Orna de Galligo]], [[Senegüé|Senegüé y Sorripas]] y [[Xabarrella]].</small>
<div id="1"><sup>**(4)*'</sup><small> Entre o censo de [[1981]] y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a una parti de [[A Guarta]].</small>

== Economía ==
A [[economía]] de Samianigo se basa en os servicios, o turismo, as industrias metalurchica, quimica y farmaceutica y a enerchía.

A industria electroquimica *"Aragonesas"*, establita en [[1918]] y a fabrica d'[[aluminio]] "Alcoa", establita en [[1927]] son encara hue dos d'os pilars d'a economia d'a capital sarrablesa.

Ya en os [[Decada de 1990|años 90]] s'establió tamién a empresa farmaceutica "Bieffe Medital" en o municipio chunto a lo lugar de [[Sorripas]], creyando tamién atra fuent de treballo ta la val.

Por atra parti tamién ye important o sector d'a enerchía por meyo d'a producción d'[[electricidat]] y [[gas natural]].

Mientres os anyos 1975 y 1989 a empresa Inquinosa produció lindano contaminando la zona y deixando una balsa de residuos que contaminó o [[Río Galligo]] mientres a suya producción, a fabrica yera a nomás 50 metros d'o curso d'o río cuan la lechistación requeriba que estase a una distancia no menor d'1&nbsp;km. En a fabrica tamién treballoron muitos vecins de Samianigo y a redolada que estioron exposaus a este producto cancericheno y mutachenico.

== Cultura y Turismo ==

A casa d'o [[sieglo XIX]] (1810-1830), conoixita como *Casa Batanero*, ye a seu d'o [[Museu d'Artes de Sarrablo]]. Iste museu fue inagurato en [[1979]]. A planta baixa reproduce as diferents cambras d'una casa pirenenca con toz os suyos trastes. En o segundo piso bi ha salas adedicatas a las fainas artesanals que se feban d'antes mas. En l'antigo [[granero]] s'ha instalato un espacio ludico adedicato a Pedrón, o famoso diaplet de Sarrablo.

En Samianigo se troba tamién "[[Pirenarium]], o parque d'os Pireneus". Ye un parque tematico con maquetas d'o Pireneo y d'a resta d'Aragón en miniatura, y ye situato en os viellos cuartels de l'exercito.

== Administración ==
=== Reparto de concellers ===
<center>

</center>

=== Alcaldes ===


== Esporte==
A ciudat ye mui ligata a lo esporte en cheneral y especialment a lo [[ciclismo]], ye famosa por estar o escenario d'una d'as pruebas ciclistas amateurs mas importants d'o mundo, dita *Quebrantahuesos*, a cual sería una etapa Tour de Categoría Especial, por os puertos de montanya que se i pasan. A sobén etapas d'a [[Vuelta a Espanya]], rematan, prencipian u pasan por a localidat, s'han feito incluso campionatos d'Espanya de "profesionals", pasando los millors ciclistas d'o mundo como [[Miguel Induráin]] entre atros.

O fútbol ye representato por o [[Agrupación Deportiva Sabiñánigo]]

== Personalidaz naixitas de Samianigo ==
*Categoría principal:'' Naixitos de Samianigo.

## Ciudaz achirmanatas
*  Vilhèra
*  Petersberg

## Comunicacions

*N-260.
*N-330.

## Se veiga tamién
* AD Sabiñánigo.
* Gara de Samianigo.

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos

*Concello de Samianigo
*Datos alazetals
* O toponimo Samianigo
*Amigos de Sarrablo
* Samianigo