Monesterio de Sant Chuan d'a Penya

O **monesterio de Sant Chuan d'a Penya** ye un monesterio aragonés situato a o sud-ueste de Chaca, en a provincia de Uesca, estió o monesterio mas important d'Aragón en l'Alta Edat Meya. Se considera tradicionalment a cuna de l'antigo reino d'Aragón. Parata habitual d'o camín de Sant Chaime en a Edat Meya y refuchio d'o Santo Gredal.

## Historia

Diz a leyenda que un choven noble de nombre Voto, yera de cazata por istos paraches cuan veyió un pardo. O cazataire corrió dezaga d'a suya presa, pero ista fuyiba y cuan plegó a o mont Pano, Voto s'espenyó por o xerbicadero. Miraglosament pervivió a a caíta. Dende o fundo d'o barranco, veyió una chicota espelunga en a cual trobó una ermita adedicata a Sant Chuan Baptista y, en l'interior, trobó o calabre d'un ermitanyo clamato Chuan d'Atarés. A suya cabeza yera sobre una inscripción en latín que deciba:

Alticamato por la troballa, fue ta Zaragoza, vendió totas as suyas posesions y chunto a o suyo chirmán Felix fuoron a vivir a ixa espelunga. Ye un caso de mito de cazata ritual d'os muitos que se'n troban en Eurasia.

S'habitan estas montanyas poco dimpués d'a invasión musulmana, cuan se construyió o castiello de Pano, destruito en l'anyata 734.

Reinando en Pamplona García Ennéguiz y Galindo Aznárez I, conte d'Aragón prencipian a favoreixer a o Monesterio.

O rei García Sánchez I atorgó a os monches dreito de churisdicción, y os suyos sucesors dica Sancho o Mayor, continoron ista politica de protección. Astí pasó os suyos primers anyos Sant Enneco. En o reinato de Sancho Remíriz d'Aragón alquiere o suyo mayor protagonismo gosando estar o panteyón d'os reis d'Aragón.

Atra calendata important en a historia d'o monesterio ye o 22 de marzo de 1071, cuan se fació a primera celebración con o rito liturchico romano de tota a Peninsula Iberica, substituyindo a l'antigo rito hispano-visigotico que se feba servir denantes.

Manimenos en o sieglo XII prencipio a decadencia d'o monesterio que s'acentugó encara mas en o sieglo XIV. Heban rematato as donacions por parti d'a nobleza y d'os reis y o monesterio ya no yera panteyón reyal. Antimás bi habió dos incendios importants en o Monesterio Viello, o primero en 1494 y unatro en 1675. Dimpués d'iste zaguer incendio se construyió en o cobalto o Monesterio Nuevo ta on se tresladó a comunidat de monches, albandonando d'ista traza o Monesterio Viello.

O Monesterio Viello ye Molimento Nacional dende o 13 de chulio de 1889 y o Monesterio Nuevo ye Molimento Nacional dende 1923.

## O Monesterio Viello

O Monesterio Viello u Reyal Monesterio de Sant Chuan d'a Penya se troba situato baixo una gran penya que lo acubila. Se divide en dos plantas, a planta baixa y una primera planta.

En a planta inferior trobamos dos cambras prencipals:

*A ilesia prerromanica inferior, adedicata a os Santos Chulián y Basilisa y a Sant Chuan Baptista. Parti d'o primitivo templo mozarabe que orichinó o monesterio. De doble cabecera, ya que orichinalment en o monesterio viviban monches y *"[[moncha|serors]]"*, dica que istas zagueras se'n baxoron ta o nuevo monasterio femenín establito por Sancho o Mayor en 1024 en o vecín lugar de Santa Cruz d'as Serors. O templo se consagró en 920, cuan yera conte Galindo II Aznárez.
*A sala de concilios construita mientres o reinato de Sancho o Mayor igual que parti d'a ilesia inferior. O nombre lo prene de que se celebró en ella un falso concilio en l'anyo 1057, epoca d'o reinato de Remiro I (un falso concilio d'estos tiempos estió o concilio de Chaca), pero en realidat yera o dormitorio d'os monches. A o prencipio o teito yera de fusta encara que se facioron as vueltas de piedra a la fin d'o sieglo XI, estando as actuals d'o sieglo XV, dimpués d'o primer incendio. En a paret bi ha sepolturas de monches, mientres que os abaz yeran apedecatos en o sulero. Se comunica con a ilesia inferior a traviés d'una puerta mozarabe.

En a primera planta son ueito as prencipals estachas:

* O furno de pan, situato en a sala a on feban o pan os monches. Hue se troban en ista cambra tamién as lapidas d'os reis d'Aragón Pietro I, Remiro I y d'a infanta Isabel, filla de Pietro. Puet veyer-se o teito ennegracito por os incendios que acayecioron en o monesterio.

* O panteyón reyal, a on s'apedecoron as restas mortals mientres cinco sieglos de bels contes d'Aragón y os tres primers reis d'Aragón, Remiro I, Sancho Remíriz y Pietro I, chunto a las suyas respectives mullers. Data d'o sieglo XII, estando l'antiga sacristía, pero o suyo aspecto actual ye d'o sieglo XVIII cuan estió restaurato por orden d'o rei Carlos III. Alifonso I y Remiro II son apedecatos en Sant Pero lo Viello de Uesca y os reis d'a Corona d'Aragón en os monesterios de Poblet y Santes Creus. Con o treslato d'o panteyón reyal Sant Chuan d'a Penya prencipió a perder importancia en o reino.

* O panteyón de nobles, puesto a on son apedecatos muitos nobles aragoneses que quisioron descansar chunto a os reis d'o país. Se i plega puyando por a escalera dita de l'abad Setsera que estió qui la fació construir en 1301. Bi ha dos rengleras de sepolturas adornatas d'aixedrezato chaqués, en total ventidos, doce en a parti inferior y atras doce en a superior. Pueden veyer-se esculturas en as lapidas de caballers, grifos, crismons y cruces d'Enneco Ariesta u o escudo heraldico d'os Abarca. O zaguer noble que se enterró en iste lugar estió Don Pedro Abarca de Bolea en 1798, Conte d'Aranda naixito de Sietemo.
* O museu, ye a parti a on d'antis mas yeran as cocinas y as cambras d'os monches.
* A ilesia de Sant Chuan, d'estilo romanico construiba en en tiempos de Sancho Remíriz y consagrata por l'arcebispe Amato de Bordeus o 4 d'aviento de 1094, ya con Pietro I como rei. D'una nau, en a penya tien tres absides semicerculars y en frent dos grans finestras. Se conoixe como ilesia alta porque estió construita dencima d'a orichinal ilesia mozarabe que ye en a planta baixa. En l'abside central se troba una reproducción d'o Santo Gredal, que diz a leyenda que s'alzó en iste monesterio.
* A capiella gotica de Sant Veturián, ye una d'as millors obras d'o gotico florito d'Aragón. Feita en o sieglo XV, prene o nombre de Sant Veturián porque un d'os cinco abaz que son entarratos astí, Juan de Marqués, vivió en o monesterio de Sant Veturián. Como diz en una inscripción en a capiella, estió prencipiata o 22 de chulio de 1426 y rematata o 5 de noviembre de 1433, cuan yera abad Juan de Marqués, nombrato por o papa Benedet XIII.

* O claustro romanico d'o sieglo XII, a parti probablement mas important d'o monesterio. Os suyos capitels d'entre os sieglos XII y XIII narran o Chenesi y a vida de Chesús, tamién i apareixen animals fantasticos. Cubilato baixo a penya, d'antis mas yera zarrato con un muro que s'espaldó por a parti norte y probablement tamién teneba mas altaria.
* A capiella de Sant Voto, d'o sieglo XVII y d'estilo de transición entre o renaixentista y o barroco. En o centro d'a portalada se veye o escudo d'armas de l'abat d'ixa epoca y as armas d'o monesterio, un cordero con a bandera de Sant Chuan Baptista.

## O Monesterio Nuevo

Dimpués d'o zaguer incendio que acayeció en 1675, se decidió no reconstruir o Monesterio Viello y os monches se'n trasladoron ta un nuevo monesterio que se construyió dencima d'a penya a on bi ye o viello, en o Plan de Sant Indalecio.

A construcción prencipió en 1676 y rematoron en as primeras anyatas d'o sieglo XIX, l'arquitecto zaragozano Miguel Ximenez dirichió parti d'as obras.

D'estilo barroco, en a suya portalada apareixen Sant Chuan Baptista (Patrón d'a comunidat de monches), a la ezquierda Sant Indalecio (por o plan a on ye o monesterio) y a la dreita Sant Benedet (qui establió a orden relichiosa d'os Beneditins).

Con a Desamortización de Mendizabal s'albandono o monesterio en 1835, dentrando asinas en un estato de ruina. Ya en o sieglo XIX se facioron obras de reconstrucción y agora bi ha dos centros d'interpretación, un d'o Reino d'Aragón y unatro d'o propio monesterio y d'atra man tamién bi ha una hospedería.

## Se veiga tamién

*O Santo Gredal en Sant Chuan d'a Penya
*Leyenda d'a fundación d'o Monesterio de Sant Chuan d'a Penya
*Puesto Nacional de Sant Chuan d'a Penya y Penya Uruel

## Vinclos externos

* Pachina oficial.
* Romanico aragonés.
* Sant Chuan d'a Penya.

## Referencias