Familia (biolochía)

:*Este articlo trata sobre a *'familia** como taxón biolochico, ta altros emplegos d'o termin, se veiga **familia (desambigación)**.''

En **biolochía**, a **familia** ye una unidat de [[clasificación cientifica|sistematica]] y una [[categoría taxonomica]] fincada d'entre l'[[Orden (biolochía)|orden]] y lo [[chenero (biolochía)|chenero]], u d'entre la ''superfamilia'' y la ''subfamilia'', caso que en i hese.

Igual que pasa con altros nivels (categorías) d'a [[taxonomía]] d'os [[ser vivo|sers vivos]], y per enchaque d'a gran deficultat a la ora de clasificar determinadas [[especie]]s, diversas ''familias'' pueden estar mesas adintro d'una mesma ''superfamilia'' y mesmo as especies adintro d'una mesma familia pueden estar mesas en ''subfamilias''.

A familia ye la [[categoría taxonomica]] mes important dezaga d'o [[chenero (biolochía)|chenero]] y d'a [[especie]]. Os detalles exactos d'a suya nomenclatura penden d'os "códigos de nomenclatura" que sigan en vigor cuan se faiga la clasificación.

== Nomenclatura ==

O nombre d'una familia ye feito d'un radical y una desinencia. Ta nombrar un [[taxón]] familiar, cal que lo radical emplegado siga en correspondencia con o nombre d'o [[chenero (biolochía)|chenero]] tipo d'ixa familia, no pas l'uno de mes gran representatividat (mes gran numbro d'especies u popularidat d'o nombre). Ta la desinencia, puet fer-se asinas:

* En a [[botanica]], a desinencia [[Idioma latín|latina]] d'a familia ye ''-aceae'', que en l'aragonés habría d'estar ''-acias'' (per eixemplo ''[[Asteraceae]]'' = Asteracias). As solas excepcions son as familias en as que l'emplego d'o nombre [[latín]] siga ya tradicional.
* En [[zoolochía]], a desinencia [[Idioma latín|latina]] d'una familia ye ''-idae'', que en [[Idioma aragonés|aragonés]] fa ''-idos'' (per eixemplo ''[[Felidae]]'' = Felidos).

== Historia d'o concepto ==
''Familia'' ye una palabra latina (en plural «''familiae''») d'on que se prene ta l'uso suyo en a nomenclatura cientifica d'os organismos.

O [[concepto]] de familia como [[categoría taxonomica]] ye un invento relativament recient. En a [[botanica]], o termin familia fue creyato per o botanico [[Francia|francés]] [[Pierre Magnol]] en o suyo ''Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponutur'', d'o [[1689]]. En ell, o naturalista nombra como familias (''familiae'') 76 grupos de [[planta]]s que heba reconoixito en as tablas. O concepto de categoría en ixes tiempos yera encara en os suyos prencipios, asinas o prefacio d'o mesmo ''Prodromus'' diz que s'han d'achuntar as suyas familias en [[chenero (biolochía)|cheneros]] que fuesen mes grans. D'ixa traza, a concepción orichinal d'o termin yera prou luent de l'actual.

[[Carl von Linné]] emplegó la palabra "familia" en a suya ''Philosophia botanica'' d'o [[1751]] ta referir-se en os grupos mes grans de [[planta]]s: [[árbol]]s, [[planta]]s, [[feleguera]]s... Éll emplegó lo termin estrictament en a sección morfolochica d'a suya obra, descutindo os [[organo]]s vechetals. Asinas, dende [[Michael Adanson]] (''Familles naturelles des plantes'') dica rematar o [[sieglo XIX]], a palabra [[idioma francés|francesa]] «''famille''» (familia) s'emplegó como equivalent d'a palabra [[latín|latina]] «''ordo''» (orden). Cal adbertir que «''ordo''» en ixes tiempos s'emplegaba d'a mesma traza que se fa huei con as familias.

Ta la [[zoolochía]], ''familia'' ye tamién una [[categoría taxonomica]] d'entre l'[[orden (biolochía)|orden]] y lo [[chenero (biolochía)|chenero]]. Asinas l'apresentó [[Pierre André Latreille]] en o suyo ''Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel'' en [[1796]]. Latreille fació marchar as familias (muitas d'as cuals encara no teneban nian que nombre) només en cualquns anque no toz os [[orden (biolochía)|orden]] d**Insecta'', dica que tiempo dimpués los enamploron ta toz os artropodos.

Sindembargo, a partir d'o sieglo XIX, o termin se ye ito consistentment emplegando en o sentito moderno. O suyo emplego y as suyas desinencias caracteristicas son definitas per os "Codigos Internacionals de Nomenclatura Zoolochica y Botanica".

## Se veiga tamién

* Clasificación cientifica
* Sistema de nomenclatura binominal
* Clase (biolochía)
* Orden (biolochía)
* Chenero (biolochía)
* Especie