Luz

:*Iste articlo ye sobre a luz como *'radiación eletromagnetica**. Ta atros usos se veiga **Luz (desambigación)**.''

A **luz** (d'o [[latín]] ''lux'', ''lucis'') ye a mena d'[[enerchía eletromagnetica]] [[radiación eletromagnetica|radiant]] que puet percibir o [[uello|uello humano]]. O un sentiu mas amplo, o termino luz inclui o rango entero de radiación conoixiu como o [[espectro eletromagnetico]].

A ciencia que estudia as prencipals trazas de producir luz, asinas como o suyo control y aplicacions, ye a [[optica]].

== Prencipals caracteristicas, efectos y propiedaz d'a luz ==
O estudio d'a luz amuestra una serie de caracteristicas y efectos en interactuar con a materia, que nos permiten de desarrollar bellas [[teoría]]s.

=== Velocidat finita ===



S'ha contrimostrau teoricament y experimental que a luz tien una [[velocidat]] finita. A primera mesura la fació l'astronomo  [[Dinamarca|danés]] [[Ole Rømer]] en [[1676]] y dende alavez a-saber-los experimentos han amillorau a precisión con a que se conoix o dato. Actualment, a valura exacta aceptada ta a [[velocidat d'a luz]] en o [[vueito (fisica)]] ye de 299.792.458&nbsp;m/s.

A velocidat d'a luz en propagar-se a traviés d'a materia ye menor que a traviés d'o [[vueito (fisica)|vueito]], y pende an as propiedaz dielectricas d'o medio y d'a enerchía d'a luz. A relación entre a velocidat d'a luz en o vueito y en unatro medio se denomina [[indice de refracción]] d'o medio:

:<math>n = \frac{c}{v}</math>

=== Refracción ===


A **refracción** ye o cambio d'endrecera que experimenta a luz en cambiar de medio. Iste fenomeno se debe a o feito de que a luz se propaga con velocidaz diferents seguntes o medio por o que viache. O cambio d'endrecera ye mayor cuanto mas gran ye o cambio de velocidat, ya que a luz gosa recorrer mas distancia por o medio en que ba mas rapeda. A [[lei de Snell]] relaciona o cambio d'anglo con o cambio de velocidat por medio d'os [[indice de refracción|indices de refracción]] d'os medios.

Como a refracción pende en a enerchía d'a luz, cuan se fa pasar luz blanca u policromatica a traviés d'un medio no paralelo, como un prisma, se produz a separación d'a luz en os suyos components (as colors) seguntes a suya enerchía, en un fenomeno que se diz [[dispersión refractiva]]. Si o medio ye paralelo, a luz se torna a recomponer en salir-ne.

Bels eixemplos muit comuns d'a refracción son a crebaza aparent que se veye en un lapiz cuan se fica en augua, u l'[[arco de sant Chuan]].

=== Propagación y difración ===



Una d'as propiedaz d'a luz de millor observar a simpla vista ye que se propaga en linia [[dreita]]. Lo podemos veyer, por eixemplo, en a propagación d'una rayada de luz a traviés d'ambients polvorins u d'atmosferas saturadas. A [[optica cheometrica]] parte d'ista premisa ta predecir a [[trachectoria]] d'a luz mientres a suya transmisión.

D'a propagación d'a luz y a suya trobada con obchectos surten as [[uembra]]s. Si calamos un cuerpo [[opaco]] en o camín d'a luz y, contino, una pantalla, obtendremos sobre ella a uembra d'o cuerpo. Si l'orichen d'a luz u [[Foco (iluminación)|foco]] se troba luent d'o cuerpo, y ye mas chicot que o cuerpo, se fará una uembra definida. Si s'amana o foco enta o cuerpo se creyará una uembra en a que se distinguen una rechión mas clara, dita **penumbra** y unata mas fosca, dita **umbra**.

Sindembargo, a luz no siempre se propaga en linia dreita. Cuan a luz traviesa un obstaclo punchagudo u una obredura estreita, os rayos s'embanan liucherament. Iste fenomeno, dito **difracción**, ye o responsable de que cuan se mira a traviés d'un foradet chicot se veiga tot distorsionau u de que os [[telescopio]]s y [[microscopio]]s tiengan un numero d'aumentos maximo.

=== Interferencia ===


A traza mas simpla d'estudiar o fenomeno d'a interferencia ye con o denominau [[experimento de Young]], que pende en fer incidir luz [[monocromatica]] (d'una color nomás) en una pantalla que tien una fendilla muit estreita. A luz difractada que sale de dita fendilla se torna a fer incidir en unatra pantalla con una doble fendilla. A luz procedent d'as dos fendillas se combina en una tercera pantalla producindo randas alternativas claras y foscas.

O fenomeno d'as interferencias se puet veyer tamién de traza natural en as tacas d'aceite sobre as badinas d'augua u en a cara gravada d'os [[disco compacto|discos compactos]]; os dos tienen una [[superficie]] que, cuan s'ilumnia con luz blanca, la [[difracción|difracta]], producindo-se una cancelación por interferencias, en función de l'anglo d'incidencia d'a luz, de cadaguna d'as colors que contien, o que permite veyer-los deseparaus, igual como en un [[arco de sant Chuan]].

=== Reflexión y dispersión ===


En incidir a luz en un cuerpo, a materia d'a cual ye feito replega a suya [[enerchía]] y la reemete en todas as direccions. Iste fenomeno se diz **reflexión**. Sindembargo, en superficies opticament lisas, as [[interferencia destructiva|interferencias destructivas]] fan que se pierda amás gran parte d'a radiación, fueras d'a que se propaga con o mesmo anglo que incidió. Bels eixemplos simples d'iste efecto son os [[espiello]]s, os metals polius u l'augua d'un río.

A luz tamién se reflecta por medio d'o fenomeno clamau [[reflexión interna total]], que se produz cuan una cuan un rayo de luz mira de salir d'un medio en que a suya velocidat ye mas lenta a unatro mas rapedo, con un determinau anglo. Se produz alavez una [[refracción]] de trazas que no ye capaz de travesar a superficie entre os dos medios, reflectando-se toda a enerchía. Ista reflexión ye a responsable d'os brilos en un [[diamant]] tallau.

Cuan a luz se reflecta difusament y irregular, o proceso se diz **dispersión**. Gracias a iste fenomeno podemos seguir a [[trachectoria]] d'a luz en ambients polvorinos u en atmosferas saturadas. A color [[azul]] d'o cielo se debe a la luz d'o [[sol]] dispersada por l'[[atmosfera]]. A color blanca d'as [[boira]]s u d'a [[leit]] tamién se debe a la dispersión d'a luz por l'[[agua]] u por o [[calcio]] que contienen respectivament.

=== Polarización ===


O fenomeno d'a **polarización''' s'observa en bels cristals que individualment son transparents, pero si se calan dos en serie, paralelos entre éls, y con uno chirau un determinau anglo con respecto a l'atro, a luz no los puet travesar. Si se ba rotando uno d'os cristals, a luz prencipia a trescruzar-los, alcanzando-se a maxima intensidat cuan s'ha chirau o cristal 90º con respecto a l'anglo de total escureldat.

Tamién se puet obtener luz polarizada a traviés d'a reflexión d'a luz. A luz reflectada ye parcial u polarizada de tot pendendo en l'anglo d'incidencia. L'anglo que provoca una polarización total d'a luz reflectada se diz anglo de Brewster.

Muitas gafas de sol y filtros ta camaras incluyen cristals polarizadors ta eliminar reflexos molestosos.

### Efectos quimicos

Bellas sustancias, en absorber a luz, padeixen cambios quimicos; fan servir a enerchía que a luz  lis transfiere ta alcanzar os livels enercheticos necesarios ta reaccionar, ta obtener una conformación estructural mas adecuada ta fer una reacción u ta crebar bel enlace d'a suya estructura molecular (fotolisi).

La fotosintesi en as plantas, que cheneran zucres a partir de dioxido de carbonio, augua y luz; la sintesi de vitamina D en a piel; a ruptura de dihalochenos con luz en as reaccions radicalarias u o proceso de visión en o uello, produciu por a isomerización d'o retinol con a luz, son eixemplos de reaccions fotoquimicas. A branca d'a quimica encargada d'o estudio d'istos fenomenos ye a fotoquimica.

## Espectro eletromagnetico

O espectro eletromagnetico ye formau por toz os posibles livels d'enerchía enerchía que a luz puet prener. Parlar d'enerchía ye equivalent a charrar de longaria d'onda; asinas, o espectro eletromagnetico abraca, tamién, todas as longarias d'onda que a luz pueda tener, dende mils de kilometros dica femtometros. Por ixo, amás gran parte d'as representacions esquematicas d'o espectro eletromagnetico gosan fer-se en escala logaritmica.

O espectro eletromagnetico se trestalla en rechions espectrals, clasificadas seguntes os metodos necesarios ta chenerar y detectar cada mena de radiación. Por ixo, as rechions no gosan tener una buega definida y existen bels solapamientos entre ellas.

### Espectro visible

De tot o espectro, a parte que o ser humano puet veyer-ie ye muit chicota. Ista rechión, dita espectro visible, complega longarias d'onda dende os 380&nbsp;nm enta os 780&nbsp;nm. A luz de cadaguna d'istas longarias d'onda las percibe o uello umano como una color diferent, por ixo, en a descomposición d'a luz blanca en todas as suyas longarias d'onda, por prismas u por a plevia en l'arco de sant Chuan, o uello veye totas as colors.

## Se vaiga tamién
*Escuridat

## Vinclos externos

## Notas


## Referencias

## Bibliografía
* 

* 

* 

*