open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puifell

**Puifell** (en catalán *Puifel* u *Puigfell*) ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio d'Arén de Noguera. Ye despoblato.

## Toponimia
S'escribe *Puy Fels* en lo fogache de 1405 y *Puifel* en lo fogache de 1495.

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Prumolá

**Prumolá** (*Puimolar* en castellano) ye un lugar de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio d'Arén de Noguera. La suya población ye de 2 habitants (2007).

## Toponimia
*Prumolá* ye una deformación con metatesi de *Pui Molar* como en *[[Pruiquimat]]* en ye de *Pui Cremat*, y aduya n'esto que en ni en ribagorzano aragonés ni en ribagorzano catalán no se pronuncia a *-r* final. En lo fogache de 1405 ordenau en las Corz de Maella de 1404 s'escribe *Puymolar*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:65
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0

BarData=
  bar:1900 text:"1900" 
  bar:1910 text:"1910" 
  bar:1920 text:"1920" 
  bar:1930 text:"1930" 
  bar:1940 text:"1940" 
  bar:1950 text:"1950" 
  bar:1960 text:"1960" 
  bar:1970 text:"1970" 
  bar:1981 text:"1981" 
  bar:1991 text:"1991" 
  bar:2001 text:"2001" 
  bar:2009 text:"2004" 

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1900 from:0 till:52
  bar:1910 from:0 till:55
  bar:1920 from:0 till:54
  bar:1930 from:0 till:39
  bar:1940 from:0 till:36
  bar:1950 from:0 till:24
  bar:1960 from:0 till:19
  bar:1970 from:0 till:12
  bar:1981 from:0 till:9
  bar:1991 from:0 till:7
  bar:2001 from:0 till:3
  bar:2009 from:0 till:3
 


## Historia
Pertenexió a lo municipio de Cornudella de Valiera.

## Molimentos
*Ilesia de la Virchen de las Eras.

## Referencias
Els Hostalets de Pierola

**Els Hostalets de Pierola** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 2.219 habitants (2007), en una superficie de 33,49 km² y con una densidat de población de 66,26 hab/km².

## Cheografía
Els Hostalets de Pierola ye situato a 474 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Els Boscos de Can Martí, Can Fontimarc, Can Fosalba, Can Gras, Can Marcet, Can Rovira de l'Estela, Pierola y Serra Alta.

## Historia
O castiello de Pierola, hue desapareixito, ye citato en 963. En 1286 o rei Alifonso II d'Aragón lo donó a Asbert de Mediona.

En 1595, se formó *Els Hostalets* en un cruce de camins a on bi heba un hostal, o clamato *Hostal d'en Valls*. Os camíns yeran o camín reyal d'Igualada ta Barcelona y o camín reyal de Vilafranca del Penedès ta o monesterio de Montserrat. En os sieglos XVII y XVIII bi construyioron mas hostals, estando asinas l'orichen d'o lugar.

## Economía
A economía d'Els Hostalets de Pierola ye basata en l'agricultura, con cautivos de secano: vinya, cerials, almendreras y oliveras.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia de Sant Per d'Els Hostalets de Pierola, de 1852, construita dencima d'una ilesia anterior d'estilo romanico.
*Ilesia de Sant Per de Pierola, un edificio d'estilo romanico, citata en documentos de 1060.
*Ermita de Sant Cristofo de Canyelles, una ermita d'estilo romanico, citata en 1033.

## Vinclos externos
* Pachina web municipal.
* Información d'Els Hostalets de Pierola en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información d'Els Hostalets de Pierola en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
* Información d'Els Hostalets de Pierola en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
* Els Hostalets de Pierola en a ''Gran Enciclopèdia Catalana''.

## Referencias
Jorba

**Jorba** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 742 habitants (2007), en una superficie de 30,91&nbsp;km² y con una densidat de población de 24,01 hab/km².

Jorba ye situata a 680 metros sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Sant Genís.

## Demografía

## Molimentos
* Castiello de Jorba, destruyito en as Guerras Carlistas.
* Ilesia de Sant Per de Jorba, de 1551-1558, d'estilo gotico.
* Ilesia de Santa María de la Sala, en o lugar de Sant Genís, d'estilo romanico, d'o sieglo XII.

## Vinclos externos
* Pachina web municipal.
*Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
*Información en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
*Castiello de Jorba.
Santolaria (Ribagorza)

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en Ribagorza; ta atros usos, se veiga *'Santolaria**''.

 
**Santolaria*' (en [[idioma catalán|catalán]] *Santa Eulàlia*) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] de la [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] situato en la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]], en lo [[municipio]] d'[[Arén de Noguera]]. Ye despoblato.

== Cheografía ==
Lo lugar de Santolaria se troba situato a 1.188 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo ran de la mar.

== Toponimia ==
En lo [[fogache de 1495]] s'escribiba *Santa Olalia''.

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Entenza

**Entenza** u **Antenza** (en catalán *Entença*, en castellano *Antenza*) ye un lugar aragonés definito como entidat local menor, situato a una distancia de 10 km de Benavarri y perteneixient a este municipio situato en la comarca de Ribagorza.

A suya población ye de 14 habitants (2007).

## Cheografía
O lugar d'Entenza ye situato a 576 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10 km de Benavarri, a capital d'o suyo municipio, y a 113&nbsp;km d'Uesca, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 1036, recullita en a obra d'Ángel Canellas López *Colección diplomática de San Andrés de Fanlo* (en *Institución Fernando el Católico*, Zaragoza, 1964), y documenta as formas *Antenza*, *Entenza*, *Entença*, *Hentença* y *Intenza*.

Entenza estió l'orichen d'o Linache d'os Entenza, a qui pertanyeba a una baronía d'Entenza en a Ribera d'Ebro en territorio de Catalunya y atra baronía homonima en a cuenca d'a Cinca en territorio d'o Reino d'Aragón.

## Referencias
Vinyals

**Vinyals** (en catalán *Vinyals*, en castellano *Viñal*) ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui.

La suya población ye de 4 habitants (2009).

## Toponimia
Antigament o suyo nombre s'escribiba en singular *Vinyal*, pero dende fa uns sieglos s'escribe en plural *Vinyals*.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia romanica popular.
La Vall de Boí

**La Vall de Boí** (*La Vall de Boí* en catalán; *Valle de Bohí* en castellano) ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en l'Alta Ribagorza. La suya población ye de 1.049 habitants (2007), en una superficie de 219,49&nbsp;km² con una densidat de población de 4,78 hab/km².

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Santa Olaria d'Erill la Vall, una ilesia d'o sieglo XII consagrada a Santa Olaria de Merida en estilo romanico que se troba en o lugar d'Erill la Vall.
* Ilesia de Sant Climent de Taüll, una ilesia d'o sieglo XII adedicada a Sant Climent y construyida en estilo romanico, que se troba en o lugar de Taüll.
* Ilesia de Santa María de Taüll, una ilesia tamién d'o sieglo XII en estilo romanico y que tamién se troba en o lugar de Taüll, estando adedicada a Santa María.
* Ilesia de Sant Chuan de Boí, una ilesia en estilo romanico en o lugar de Boí adedicada a Sant Chuan Baptista.
* Ilesia d'a Natividat de Durro, una ilesia en estilo romanico en o lugar de Durro adedicada a la Natividat de Santa María.

## Referencias
Vidallé

**Vidallé** (*Vilaller* oficialment en catalán) ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de l'Alta Ribagorza. La suya población ye de 656 habitants (2007), en una superficie de 59,23&nbsp;km² con una densidat de población de 11,08 hab/km².

## Toponimia
Seguntes Rafael Vidaller Tricas se diz *Vidallé* en la val de Castanesa y la val de Barrabés. Bienvenido Mascaray Sin diz que *Vidallé* ye lo nombre orichinal y que encara lo dicen asinas os habitants mes viellos de lo mesmo Vidallé. Seguntes Bienvenido Mascaray la forma orichinal ye perdendo-se en lo catalán local por presión normalizadora.

## Demografía
Royan

**Royan** (en petavín-santonchés *Roeyan*, en francés *Royan*) ye una ciudat y comuna d'o sud-ueste de Francia situata a o canto d'o estuario d'a Gironda, o mayor estuario d'Europa. Ye a capital d'a clamata *Côte de Beauté*. Se troba en a rechión de Nueva Aquitania y departamento de Charente Maritimo. Ye tamién a capital d'o cantón de Royan.

A suya población ye de 17.102 habitants (1999) y a suya superficie de 19,30&nbsp;km², con una densidat de población de 886 hab/km².

## Demografía

2005: Población provisional de l'INSEE.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Per, d'o sieglo XI, d'estilo romanico. Ye Molimento Historico de Francia dende 1928.
* Ilesia de Nuestra Sinyora, de 1958, ta sustituyir a la seu neogotica destruyita en os bombardeyos d'o 5 de chinero de 1945, en a Segunda Guerra Mundial. Ye Molimento Historico de Francia dende 1988.
* Ilesia de Nuestra Sinyora d'os Anchels, de 1891, d'estilo neogotico.

## Ciudaz achirmanatas
* Gosport (Anglaterra).
* Balingen (Alemanya).
* Nauplia (Grecia).
* Annapolis Royal (Nueva Escocia).

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Royan.
* Pachina web oficial d'a Oficina de Turismo de Royan.
* Información turistica en a pachina web d'o departamento de Charente Maritimo.
Masquefa

**Masquefa** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial de Martorell.

A suya población ye de 7.747 habitants(2007), en una superficie de 17,06&nbsp;km² y con una densidat de población de 454,1 hab/km².

Masquefa ye situata a 257 metros sobre o livel d'a mar. O termin municipal de Marquefa muga a lo norte con Els Hostalets de Pierola, a lo sud con Sant Llorenç d'Hortons, a l'este con Sant Esteve Sesrovires y a l'ueste con Piera. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Beguda Alta, Can Parellada, Can Quiseró, Can Valls, y El Maset.

## Historia
A primera cita d'o lugar ye o 3 de marzo de 963, en que Miró I, conte de Barcelona, vendió o *castrum Machicepfa* (ye decir, o castiello de Masquefa) a Enneco Bofill. Dende 975, o monesterio de Sant Cugat del Vallès se converte en o prencipal propietario d'o lugar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Patrimonio arquiteutonico
* Ilesia de Sant Per de Masquefa, d'os sieglos XII-XIII, d'estilo romanico.

## Vinclos externos
*Pachina web municipal.
*Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Montmaneu

**Montmaneu** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 200 habitants(2008), en una superficie de 13,62&nbsp;km² y con una densidat de población de 14,68 hab/km².

## Cheografía
Montmaneu ye situato a 709 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de La Panadella (en o clamato puerto de La Panadella).

## Historia
Montmaneu ye citato en o sieglo XI, como *Monte Manuei*. En 1242 fue cedito a lo monesterio de Santes Creus, encara que en 1325 pasó a depender dreitament d'a Corona d'Aragón.

En as Guerras Carlistas bi abió batallas en o sector de La Panadella, a prencipal carrera ta Cervera y Leida dende Barcelona y Igualada. O cheneral carlista Rafael Tristany ordenó o fusilamiento de 276 soldatos gubernamentals feitos presoners.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Santa María, d'estilo gotico, d'o sieglo XIV.
* Castiello de Montmaneu. A suya torre, citata en 1776, ye declarata Bien d'Intrés Cultural.

## Vinclos externos
*Pachina web municipal.
*Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
*Información en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
Òdena

**Òdena** (*Òdena* en catalán y oficialment, *Ódena* en castellano) ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 3.161 habitants (2007), en una superficie de 52,65&nbsp;km² y con una densidat de población de 60,04 hab/km².

Òdena ye situato a 421 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de El Bosc Gran, Can Sabater, Can Soler, Les Casetes d'en Mussons, L'Espelt, La Font d'en Masarnau, El Pla de la Masia, El Raval d'Aguilera y Samuntà.

## Historia
En 957 se cita o castiello d'Òdena, pertenexent a una familia tamién clamata Òdena, d'o nombre d'o lugar.

En 982, durant una campanya militar d'Almanzor en Catalunya, iste conquerió o castiello de *Munt Fariq* (Castiello del Far, en Llinars del Vallès), de camín ta Chirona. En o suya tornada conquerió *Wutina* (Òdena).

En 1463 a ciudat d'Igualada logró que s'ordenase a destrución d'o castiello, por l'ayuda prestata a Chuan II de Castiella en as suyas guerras con Castiella en añadas anteriors. Dimpués, a localidat pasó a mans d'a familia Cardona, os duques de Cardona.

En a Guerra d'Independencia espanyola bi abió cuantas batallas, especialment en 1809 y 1811.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Bernabé, d'estilo romanico, d'o sieglo XII.
* Ilesia de Sant Miguel, también d'estilo romanico, d'o sieglo IX.
* Castiello d'Òdena. Nomás bi ha hue una torre y partis d'un muro.
* Villa romana, a man de L'Espelt.

## Vinclos externos
*Pachina web municipal.
*Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
*Información en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.

## Referencias
Cabredo

**Cabredo** ye un municipio de Navarra situato a 82&nbsp;km d'a ciudat de  Pamplona. A suya población ye de 97 habitants (2006), en una superficie de 12&nbsp;km² y una densidat de población de 8,08 hab/km².

## Demografía
Datos demograficos de Cabredo dende 1900 dica 2006:

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra

## Referencias
Espronceda

:*Iste ye un articlo sobre un municipio navarro; ta atros usos, se veiga *'Espronceda (desambigación)**.

  
**Espronceda''' ye un municipio de Navarra situato a 75,4&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 151 habitants (2005), en una superficie de 8,76&nbsp;km² y una densidat de población de 17,24 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
*Pachina web municipal.
*Información en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
Orpí

**Orpí** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 183 habitants(2007), en una superficie de 15,23&nbsp;km² y con una densidat de población de 12,02 hab/km².

Orpí ye situato a 680 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Can Bou, Les Escodines y Santa Càndia.

## Historia
A suya primera cita en a documentación historica ye en 978 con o nombre d**Auripino'', y o suyo [[castiello]] ye citato en [[987]]. Yera dependient d'o [[vizcondau de Cardona]] (dimpués [[ducau de Cardona|ducau]]).

En [[1677]], a familia Sarrals compró o castiello y lo suyo termin.

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Molimentos ==
* Castiello d'Orpí, d'o [[sieglo XII]] (muy modificato posteriorment).
* Ilesia de Sant Miguel d'Orpí, d'estilo [[Romanico catalán|romanico]], citata en [[1099]]. Yera l'antiga [[capiella]] d'o castiello.
* Ilesia de Santa Càndia, d'estilo [[Arte gotico|gotico]], d'o [[sieglo XIV]].

== Vinclos externos ==


* [http://www.orpi.cat/ Pachina web municipal].
* [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=0&cod=0815210007 Información en a pachina web d'a ''Generalitad de Catalunya''].
* [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=08152 Información en a pachina web de l**Institut d'Estadística de Catalunya''].
* Información en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
Piera

**Piera** ye un municipio catalán situau en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 13.652 habitants (2007) en una superficie de 57,11&nbsp;km², con una densidat de población de 239,05 hab/km².

Piera ye situau a 324 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de El Badorc, El Bosc de l'Àliga, Els Boscos de Can Martí, Ca n'Aguilera, Can Bonastre, Can Bou, Can Cairot, Can Canals de Masbover, Can Claramunt, Can Creixell, Can Martí de l'Estela, Can Mas, Can Mata, El Castell de la Ventosa, La Fortesa, La Grua, Sant Jaume Sesoliveres, Sant Jordi, Vallbonica y La Venta i Can Musarro.

O termin municipal de Piera muga a lo norte con os termins municipals de Castellolí y El Bruc; a lo nord-este con Els Hostalets de Pierola; a l'este con Masquefa; a lo sud-este con Sant Llorenç d'Hortons; a lo sud con Sant Sadurní d'Anoia; a lo sud-ueste con Torrelavit; a l'ueste con Cabrera d'Anoia y a lo nord-ueste con La Pobla de Claramunt y Vallbona d'Anoia.

## Historia
A suya primera cita documental ye d'o 21 de setiembre de 955, en que se cita o castiello de Fontanet.

En 1431 pasó a mans d'o monesterio de Pedralbes.

Fue o lugar de naxencia (1593) de Joan Orpí i del Pou, conqueridor y fundador d'a ciudat de Barcelona, en Venezuela.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*Pachina web municipal.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
Hortalicia

Las **hortalicias** u **hortalizas** (d'o latín *hortum*, "huerta") son un conchunto de plantas cautivatas por un regular en huertas u reganos, que se consumen como alimento, tanto crudas como preparatas.

Lo termin "hortalicia" incluye a las verduras y a las legumbres verdes como las fabas y los bisaltos. No se consideran hortalicias ni las fruitas ni los cerials.

Sindembargo, esta distinción ye prou arbitraria y no se basa en dengún fundamento botanico, por eixemplo, los tomates y pimentos se consideran hortalicias, no fruitas, encara que lo que se mincha siga un fruito.

## Referencias
Plan d'o Estanyo

:*Iste articlo tracta sobre una *'comarca de Catalunya**. Ta o refuchio de montanya situau en a val de Benás se veiga [[refuchio de Plan d'Estany]].''


O **Plan d'o Estanyo*' (en [[idioma catalán|catalán]] *Pla de l'Estany'') ye una comarca de Catalunya situata en a provincia de Chirona, que muga con as comarcas d'A Garrocha, l'Alto Empordán y o Chironés. A suya capital ye Banyolas situata amán de l'Estany de Banyoles, qui dona o suyo nombre a la comarca.
Capcir

**Capcir** ye una comarca d'a Catalunya Norte, con capital en Formiguera. Ye situata a lo nord-este d'a sozcomarca de l'Alta Cerdanya y a lo nord-ueste d'o Conflent. A lo norte, fa muga con Occitania. Ye trestallata por o río Aude, que la trescruza de sud ta norte.

A suya población ye de 1.752 habitants (1999) en una superficie de 177 km², con una densidat de población de 9,89 hab/km².

D'a comarca fan parte 7 municipios (u comunas).
Barranco de la Pegunta

Lo **barranco de la Pegunta** ye un barranco de lo municipio de Vistabella (País Valenciano), situau en las estribacions de lo pico Penyagolosa dica la ermita de Sant Chuan de Penyagolosa y que perteneixe a lo Parque Natural de Penyagolosa. Bi ha una senda dende Sant Chuan pa excursionistas y montanyers.

Lo barranco de la Pegunta ye un rigachuelo que trescruza auguas enta baixo y con curvas sinuosas en bel meyo d'un paisache de pinar con una gran riqueza botanica. Entre las especies presents: taixos, griebols, chinebros, acirons, cireseras, etcetera..
 
L'anyo 1998 en declaroron una parte como microrreserva vechetal pa favoreixer la conservación d'una zona a on que bi ha especies botanicas poco frecuents u abundants en lo País Valenciano.
 
## Citas
Mosen Cavanilles escribiba esto cuan conoixió este barranco:

## Se veiga tamién
* Penyagolosa.
* Parque Natural de Penyagolosa.
Estet

**Estet** ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población ye de 10 habitants (2007). A fabla habitual ye la catalana.

## Toponimia
Las *Guías Prames* replegan bels toponimos en aragonés u que pueden tener relación con l'aragonés como *Pueyo*, *Caixigué*, *Trapieses*, *Comaledo* y *Serraledo*. *Trapieses* representa una evolución de la -LL- latina enta -s- tipica de lo ribagorzano arcaico y una diftongación de la E curta latina.

## Demografía

## Molimentos
*Ilesia de lo sieglo XII, con reformas en lo sieglo XVIII.
*Casa Fondevila.
Ardanui

**Ardanui** (*Ardanuy* en castellano) ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui.

La suya población ye de 5 habitants (2018).

La fabla habitual ye la catalana.

## Cheografía
Ye situato en la val de Castanesa, a 1.335 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 10 km de Montanui, a capital de lo suyo termin municipal.

## Toponimia
Ye un equivalent etimolochico d'Ardoné, pero en este caso ye con terminación -uí, endicadora probable de pertenencia y propia de Ribagorza y Pallars. Gerhard Rohlfs lo trascribe como *Ardanúy*.

Seguntes Antonio Ubieto Arteta ye *Ardanúy* en 1385, *Ardanúy de la Canal* dende 1495 dica 1646 y *Ardanúy* dende 1713.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia d'orichen romanico muito trasformata.
Sant Chuan

**Sant Chuan** puet estar:
* **[[Sant Chuan Baptista]]**.
* **[[Sant Chuan Evanchelista]]**.
* **[[Sant Chuan de Plan]]**, un municipio de Sobrarbe.
* **[[Sant Chuan (Toledo d'A Nata)]]**, un lugar en A Fueva (Sobrarbe).

## Se veiga tamién
* **[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]]**, ciudat americana, capital de Puerto Rico.
* **[[San Juan de los Morros]]**, a capital d'Estato Guárico, en Venezuela.
Benifonts

**Benifonts** (en castellano *Benifons*) ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población ye de 12 habitants (2018).

## Luengas y parlas
La luenga habitual en Benifonts ye la catalana, en la suya variant nordoccidental y ribagorzana.

## Cheografía
Ye situato en la subcomarca ribagorzana de la Val de Senyiu u Val de Castanesa, y tien dos barrios.

## Demografía

## Molimentos
*Ermita de *Sant Pere Martir*, romanica de lo sieglo XII.

## Referencias

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca
Senyil

**Senyil** (en catalán *Senyiu*, en castellano *Señíu*) ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población ye de 17 habitants (1999). A fabla habitual ye la catalana.

## Cheografía
Ye situato en la Val de Castanesa, en un pueyo dicho lo *coll d'Espina*, a 1.350 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar.

## Demografía

## Historia
Tenió importancia en la Edat Meya como punto estratechico. Lo suyo castiello cosiraba la entrata de la Val de Castanesa, que en la Edat Meya preneba lo nombre de *Valle Signicitana* por lo castiello de Señil.

## Molimentos
Los edificios son de color roya, aproveitando la piedra panal roya que bi ha en la zona.
Bono

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés de Montanui, en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca; ta atros usos de veiga *'Bono (desambigación)**''.

 
**Bono*' ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] de la [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] situato en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]], en lo [[municipio]] de [[Montanui]]. A fabla habitual ye la [[idioma catalán|catalana]].

La suya [[Población humana|población]] ye de 6 habitants ([[2018]]).

== Cheografía ==
Bono ye situato a 1.060 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima de lo ran de la mar, a una [[distancia]] de 178 [[km]] de la ciudat de [[Uesca]], la [[Capital (politica)|capital]] de la suya provincia.

== Historia ==
Seguntes [[Agustín Ubieto Arteta]], la primera cita de lo lugar ye de [[1069]], recullita en la obra d'[[Eduardo Ibarra y Rodríguez]] *Documentos correspondientes al reinado de Sancho Ramírez, desde 1063 hasta 1094*, en *Colección de documentos para el estudio de la Historia de Aragón*, IX ([[Zaragoza]], [[1913]]), y documenta las variants *Bono Castro* y *Boneu''.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Sant Per de Bono, una ilesia d'orichen romanico encara que muit esviellata dimpués.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca.

## Referencias
Forcat

**Forcat** ye un lugar aragonés en a provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui.

La suya población ye de 7 habitants (2007). A fabla habitual ye la catalana.

## Demografía

## Molimentos
* Ilesia de Santa Olaria de Forcat, una ilesia d'o sieglo XVIII, con un campanal. Ye adedicada a Santa Olaria de Mérida.

## Referencias
Ribera (Montanui)

**Ribera** ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población ye de 2 habitants (2007). A fabla habitual ye la catalana.

## Cheografía
Ye situato en la Val de Castanesa, en la marguin dreita de lo río Baliera baixando dende Denui por lo barranco la Esmoladera.

## Demografía

## Molimentos
**Casa Barrera* u *Ballarín*, con elementos de lo sieglo XVIII.

## Vinclos externos
*  Rivera en a pachina web oficial de Montanui.
Castarné

**Castarné** (en catalán *Casterner de Noals*, en castellano *Castarnés*) ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. A fabla habitual ye la catalana.

La suya población ye de 12 habitants (2009).

## Cheografía
Ye situato en la entrata de la Val de Castanesa, a 1.044 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar y a una distancia de 141 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Toponimia
Lo nombre puet venir de *Castrum Negrum*, u siga, castiello negro.

## Demografía

## Molimentos
*Ilesia de lo sieglo XVIII.
*Enrunas d'un castiello. Los Barons de Castarné costruyoron un palacio.
*Ermita de la Virchen de Burat, romanica de lo sieglo XI.
Chinás

**Chinás** (*Ginast* en catalán, *Ginaste* en castellano) ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Montanui. La suya población ye de 21 habitants (2007). A fabla habitual ye la catalana.

## Cheografía
Ye situato en la Val de Barrabés, en la marguin dreita de lo río Noguera Ribagorzana.

## Nombre
Seguntes Rafael Bidaller Tricas se diz *Chinás* sin -t en la val de Castanesa y la val de Barrabés.

## Demografía

## Molimentos
*Ilesia.
Baixo Empordán

O **Baixo Empordán** (en catalán y oficialment *Baix Empordà*) ye una d'as dos comarcas catalanas en que va quedar dividiu lo Empordán en l'anyo 1936. A capital suya y cabeza de partiu chudicial ye La Bisbal d'Empordà dende o sieglo XIX, y d'a comarca en fan parte 36 municipios. Popularment en a Literatura ye dito *Empordanet*.

A suya población ye de 130.738 habitants (2008) en una superficie de 701,69 km², con una densidat de población de 186,32 hab/km².

## Demografia

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial d'o ''Consell Comarcal del Baix Empordà''.
*  Pachina web oficial turistica d'o Baixo Empordán.
*  Información sobre o Baixo Empordán en a pachina web de l*'[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
*  Información sobre o Baixo Empordán en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
La Pobla de Claramunt

**La Pobla de Claramunt** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población yera de 2.193 habitants en l'anyo 2007, en una superficie de 18,53&nbsp;km² y con una densidat de población de 118,35 hab/km².

La Pobla de Claramunt ye situato a 246 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parti os lugars de El Barri de l'Estació, Els Vivencs, Les Garrigues, Els Masets, La Rata y El Xaró.

## Historia
A primera cita d'o castiello de Claramunt ye en l'año 979, ta pasar en 1306 a mans de Remón Folc VI, vizconte de Cardona.

O lugar fue destruyito por una inundación en 1344, y fue repoblato dimpués.

En 1463 o suyo castiello fue espaldato por orden d'a Cheneralidat de Catalunya por l'alianza d'os vizcontes de Cardona con Chuan II, rei d'Aragón, en a suya guerra. Fue reconstruyito en 1484 por Chuan Remón Folc, conte de Cardona. Dimpués, por erencio, pasó a mans d'os duques de Medinaceli.

En 1714, mientres a Guerra de Succesión espanyola, as tropas de Felipe V d'Espanya ocuporon o castiello.

La Pobla de Claramunt fue espullata mientres a Guerra d'Independencia espanyola.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Castiello de Claramunt.
* Ilesia de Santa María d'o castiello de Claramunt, antiga capiella u ilesia romanica d'o castiello. Construyida en o sieglo XI y adedicada a Santa María, actualment se troba en runas.
* Ilesia de Santa Margalida, de 1303.
* Ilesia parroquial de Santa María, d'estilo barroco, de 1793, construyida ta substituyir o templo gotico d'a Santisma Trinidat.

## Referencias

## Vinclos externos
* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
La Población

**La Población** (*Lapoblación* en castellano) ye un municipio de Navarra situato a 106&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 160 habitants(2006), en una superficie de 18&nbsp;km² y una densidat de población de 8,89 hab/km².

## Toponimia
Antigament se clamaba *La Población de Marañón* o *Villa de la Población de Marañón*.

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra
Els Prats de Rei

**Els Prats de Rei** ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 537 habitants (2007), en una superficie de 32,76 km² y con una densidat de población de 16,39 hab/km².

## Cheografía
Els Prats de Rei ye situato a 608 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 21 km d'Igualada, a capital d'a suya comarca y partiu chudicial.

Muga a lo norte con Calaf y Sant Pere Sallavinera; a l'este con Aguilar de Segarra; a lo sud con Copons y Rubió; y a l'ueste con Sant Martí Sesgueioles, Pujalt y Veciana.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Manresana, Els Seguers y Solanelles.

## Historia
En os sieglos V a III aC ya yera habitata. Mientres l'Imperio Romano, a localidat yera a capital d'o *Municipium Sigarrensis* (toponimo hue conservato en o nombre d'a comarca d'a Segarra), seguntes una lapida d'o sieglo I.

En 1188, o rei d'Aragón li atorgó una Carta de población.

En 1711, mientres a Guerra de Succesión Espanyola, bi habió en o lugar a batalla d'Els Prats de Rei, entre as tropas d'o archiduque Carlos, mandatas por Guido Starhemberg y as tropas de Felipe d'Anchú, mandatas por Louis Joseph de Borbón, duque de Vendôme, con redota d'istos zaguers.

## Demografia

## Administración
### Alcaldes

### Reparto de concelleros


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


## Patrimonio cultural

### Molimentos
* Ilesia de Santa María dels Prats de Rei, de 1685-1713, d'estilo barroco.
* Santuario d'a Virchen d'o Portal, de 1765-1787, a on bi heba un portal d'a muralla con una capiella consagrata a ista misma Virchen.
* Torre de La Manresana. Ye documentata dende 1034, anque a construcción actual ye d'o sieglo XII. A suya terraza ye a 21 metros d'altaria. D'estilo romanico, ye l'unico resto de l'antigo castiello.

### Museus
*Museu Arqueolochico municipal *Josep Castelló i Real*.

### Fiestas populars
Dende 1971 bi representa cada Nadal un pesebre bibent, con musica de Valentí Miserachs.

## Referencias

## Vinclos externos

* Pachina web municipal.
* Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
* Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
* Información en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
* Pachina sobre ''La Torre de la Manresana''.
* Informe social d'o municipio en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
Trivium

Lo termin latín ***trivium*** (*trivium*, *tres*: "tres" y *vía*: "vía", "camín") significa compleganza de tres camins.
En l'Antigüedat y en a Edat Meya, tres d'as siete artes liberals relativas a la elocuencia: gramatica, retorica y dialectica (u lochica)
En as universidaz medievals, o trivium comprendeba os tres aspectos basicos d'o conoiximiento: A gramatica como mecanica d'o lenguache; A lochica (u dialectica - lochica u dialectica gosoron estar sinonimos en o tiempo) que ye a "mecanica" d'o pensamiento y l'analís; y a retorica que ye l'uso d'o lenguache ta instruir y persuadir. En a escolastica medieval se consideran campos preparatorios ta lo quadrivium, que comprende l'aritmetica, a cheometría, a musica y l'astronomía.

## Se veiga tamién
* Artes liberals.
* Quadrivium.
Torralba del Río

:*Iste articlo tracta sobre *'Torralba del Río**. Ta altros emplegos d'o toponimo **torralba** se veiga **Torralba (desambigación)**.''

  
**Torralba del Río''' ye un municipio de Navarra que se troba situato en a comarca de Tierra d'Estella Occidental y merindat d'Estella. Fa parte d'o partiu chudicial de Pamplona.

A suya población ye de 131 habitants (2010), en una superficie de 17,69&nbsp;km² y una densidat de población de 7,41 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Torralba del Río se troba situata a 629 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 80&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra y d'o suyo partiu chudicial.

D'o suyo termin municipal fa parte o concello d'Otiñano.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Torralba del Río.
*  Información de Torralba del Río en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
Torres del Río

:*Iste articlo tracta sobre *'Torres del Río**. Ta altros emplegos d'a palabra **torre** se veiga **Torre (desambigación)**.''

 
**Torres del Río''' ye un municipio de Navarra situato a 70&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 158 habitants (2007), en una superficie de 12,81&nbsp;km² y una densidat de población de 12,33 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Lacuna Coil

**Lacuna Coil** ye un grupo de metal (prencipalment gotico y alternativo) formato en Milán, Italia, en l'anyada 1994. D'antis mas yeran ditos *Sleep of Right* y *Ethereal*.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial de Lacuna Coil.
Pujalt

**Pujalt** ye un municipio catalán situato en la provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.

A suya población ye de 196 habitants (2007), en una superficie de 31,43&nbsp;km² y con una densidat de población de 6,24 hab/km².

Pujalt ye situato a 773 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de L'Astor, Conill, La Guàrdia Pilosa y Vilamajor.

## Historia
La Guàrdia Pilosa ye citada en documentos de 1022 como *turre de ipsa Guardia*. Perteneixeba a los vizcontes de Cardona.

O castiello de Pujalt pertenexeba a los contes de Cerdanya dica 1251, en que pasó a mans d'o rei Chaime I ''lo Conqueridor''. En 1375 pasó a mans d'os vizcontes de Cardona.

En 1379, os Cardona vendioron La Guàrdia Pilosa a Chuan de Montbui.

En 1938, mientres a Guerra Civil espanyola, Pujalt estió un centro d'entrenamiento militar de l'Exercito Popular Republicano, que hue ye un Museu.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Patrimonio cultural
### Molimentos
* Ilesia de Sant Andreu de Pujalt, d'o sieglo XI, d'estilo romanico, anque l'edificio ye muy modificato.
* Capiella d'a Purísma Concepción, d'estilo gotico, en Pujalt.
* Partis d'a muralla de Pujalt.
* Ilesia de Sant Bizén, en Conill.
* Castiello de Pujalt, en runas.
* Ilesia de Santa Malena en L'Astor, d'estilo romanico, reconstruyita en 1520.
* Portal d'a muralla de L'Astor.
* Ilesia de Sant Chuan en Vilamajor, d'estilo romanico, d'o sieglo XII.

### Museus
* Centro d'Interpretación d'o Campamento Militar de l'Exercito Popular Republicano.

## Vinclos externos
*Pachina web municipal.
*Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.
*Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya''.
*Información en a pachina web d'a Deputación Provincial de Barcelona.
*Centro d'Interpretación d'o Campamento Militar de l'Exercito Popular Republicano.
Arroitz

**Arroitz** (*Arroitz* en basco; *Arróniz* en castellano) ye un municipio y villa de Navarra, situato en a comarca d'a Tierra d'Estella Oriental, merindat d'Estella y partiu chudicial d'Estella.

A suya población ye de 1.135 habitants (2007), en una superficie de 55,2&nbsp;km² y una densidat de población de 20,56 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Arroitz se troba situata a 560 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 57,8&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Salvador d'Arroitz, una ilesia d'o sieglo XIII, encara que esviellata en o sieglo XVI en estilo gotico. Tien una sola nau dividita en tres trampos con capiellas laterals. A suya torre y a frontera prencipal son d'o sieglo XIX, en estilo neoclasico. Conserva un retablo mayor en estilo barroco d'o sieglo XVII, amás d'atros retablos.
* Ilesia de Nuestra Sinyora de Mendia, d'o sieglo XVII, esviellata en estilo neoclasico.
* Casa d'a Villa d'Arroitz, un edificio d'o sieglo XVIII.

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal d'Arroitz.
* Información d'Arroitz en a pachina web d'o Gubierno de Navarra.
Senet

**Senet** u **Senet de Barrabés** (*Senet* u *Senet de Barrabés* en castellano; *Senet* u *Senet de Barravés* en catalán) ye un lugar perteneixient a lo municipio de Vidallé, situato en la provincia de Leida y en la comarca de l'Alta Ribagorza. La suya población ye de 92 habitants (2006).
 
## Cheografía
En la parte norte de lo termin, en la muga con la Val d'Arán, ye situata la Val de Besiberri, con picos de lo mesmo nombre.
  
## Toponimia
Bi ha bels microtoponimos en aragonés como *Estarraduno*, *Senyadero* y *Escubidieso* (derivato de lo latín *SCOPETELLU*), que no s'explican por la fonetica catalana propia de lo catalán ribagorzano que se i charra.

## Molimentos
*Ilesia romanica de los sieglos XI-XII, dedicata a Santa Cilia.
Etayo

**Etayo** (*Etayo* en castellano, *Etaio* en basco) ye un municipio de Navarra situato a 59&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 84 habitants (2007), en una superficie de 13,02&nbsp;km² y una densidat de población de 6,45 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Dicastiello

**Dicastiello** (en castellano *Dicastillo*, en basco *Deikaztelu*) ye un municipio de Navarra situato a 54,5&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 683 habitants (2006), en una superficie de 33,32&nbsp;km² y una densidat de población de 20,5 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Allo (Navarra)

:*Iste articlo tracta sobre Allo. Ta atros usos d'«allo» se veiga [[Allo (desambigación)]].

  
*'Allo''' ye una villa y municipio de Navarra, situato a 50,7&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 1078 habitants (2007), en una superficie de 36,3&nbsp;km² y una densidat de población de 29,7 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Lana (Navarra)

:*Iste articlo ye sobre un municipio de Navarra; ta atros usos, se veiga *'Lana (desambigación)**''.

 
**Lana''' ye un municipio de Navarra situato a 71,6&nbsp;km de Pamplona. A suya población ye de 206 habitants(2006), en una superficie de 50,34&nbsp;km² y una densidat de población de 4,09 hab/km².

## Demografía

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.
Aberin

**Aberin** ye un municipio de Navarra situato en a comarca de Tierra d'Estella Oriental, merindat d'Estella y partiu chudicial d'Estella.

A suya población ye de 368 habitants (2009), en una superficie de 21,25&nbsp;km² y una densidat de población de 17,32 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Aberín se troba situata a 514 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital d'a suya provincia.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Veyer tamién
*Lista de municipios de Navarra.
Aiegi

**Aiegi** (*Aiegi* en basco, *Ayegui* en castellano) ye un municipio de Navarra, en a merindat d'Estella, comarca de Tierra d'Estella Oriental y partiu chudicial d'Estella.

A suya población ye de 1.667 habitants (2009), en una superficie de 9,61&nbsp;km² y una densidat de población de 173,47 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Aiegi se troba situata a 489 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45,5&nbsp;km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, y de 2&nbsp;km d'Estella, a capital d'o suyo partiu chudicial, d'a suya comarca y d'a suya merindat.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Monesterio de Santa María la Reyal d'Irach, un monesterio beneditín con oríchens en o sieglo VIII y que conserva elementos d'o sieglo XI, con una ilesia d'o sieglo XII en estilo romanico, un claustro en estilo plateresco u una torre en estilo herreriano.
* Ilesia de Sant Martín d'Aiegi, una ilesia d'estilo neoclasico d'o sieglo XVIII adedicata a Sant Martín de Tours, encara que conserva bels repuis d'o templo anterior devantato en o sieglo XVII (como a suya torre-campanal). Se i conserva un retablo de zaguerías d'o sieglo XVI, un Cristo crucificato en estilo gotico y atros elementos artisticos.

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Navarra.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal d'Aiegi.
Santuario d'a Virchen d'a Balma

Lo **santuario de la Virgen de Balma** ye en lo termin municipal de Zurita, en la provincia de Castellón (País Valenciano). Ye un edificio relichioso meso en una roca, d'estilo renaixentista, construito entre los sieglos XVI y XVIII.

## Descripción
Ye un santuario con espelunga, y bi ha ilesia, hospedería y estación de verano.

La suya frontera tien balcons y bi ha una escalinata larga que leva ta la hospedería. A los dos costatos bi ha unas escaleras que levan ta lo piso superior, on ye la "sala de las danzas" con arcos de meyo punto.

Dende la hospedería se plega ta la espelunga y lo mirador que, indo por la marguin de lo cillo sobre lo cauz de lo río Alcherez ye un acceso ta la ermita.

La ermita-espelunga, construita en 1667, tien una nau de forma irregular. La frontera en piedra picata, se prolonga formando lo campanar de dos cuerpos, y bi ha una portalata planera con pilastras estriatas.

## Influencia
Ye muit conoixito tanto en lo norte de Castellón como en Teruel. Mesmo en lo sieglo XX bi heba costumbre que chent d'Íxar y Sant Per de Calanda puyase ta este santuario.

Lo canonche Ramón Ejarque, en lo suyo libro "Historia de Nuestra Señora de la Balma", publicato en l'anyo 1934, charraba de los ermitans (*santeros*) referindo-se a lo sieglo XVII dando una lista de toponimos que no se trascriben igual de tot que huei:

## Curiosidaz
Ye uno de los zaguers puestos d'Espanya on la Ilesia catolica ha feito exorcismos.

## Toponimia
*Balma* significa *espelunga* y ye una palabra sobretot en occitán, pero tamién en catalán y que se considera d'orichen ligur, podendo estar un elemento sorotaptico. La palabra *balma* pasó dende l'occitán ta l'arpitán, y la prenió lo francés como *baume*.

## Bibliografía
**Este articlo prene como referencia lo texto de lo [[B.I.C.]] incoato por la [https://web.archive.org/web/20061012045114/http://www.cult.gva.es/cultura.htm Consellería de Cultura] de la [[Cheneralidat Valenciana]] *

## Vinclos externos
José Antonio Dosset Monzón

**José Antonio Dosset Monzón**  estió un farmaceutico y naturalista ixarán que ye naixito en 1857 d'Íxar y morió en 1914 en Zaragoza.

Rechentaba la botica de la carrera Mayor de Zaragoza. Tenió un important papel mientres la epidemia de colera de 1885. Lo suyo succesor estió Manuel Clemente Cid.

Estió socio fundador de lo *Colegio Farmacéutico*, academico de la *Real Academia de Medicina y Cirugía* y de la *Real Academia de Española de Ciencias Naturales*. Tamién estió representant en Espanya de lo *[[Instituto Pasteur]]* de París.

Empentó lo prochecto de creyación de lo Entibo de Cueva Foradada pa favoreixer a los lugars de lo Baixo Martín, pero condenando a la despoblación a lugars como Arcaine y la desarticulación de la comarca de l'alto Martín.

Completó la labor botanica de lo samperín Loscos estudiando las diatomeas, y lo suyo treballo lo afalagoron Ramón y Cajal, Moneva y Puyol y atros intelectuals d'ixas envueltas suyas.

Tamién destacó como aficionato a la fotografía.

## Obra
**Datos para la sinopsis de las diatomeas de Aragón* (Imp. Ramón Miedes, Zaragoza, 1888).
**Importancia de la micrografía en la Farmacia* (Tip. La Derecha, Zaragoza, 1894).
**Sobre una fuente próxima a Val de Nuez (Teruel) con sedimentos de alúmina gelatinosa* (Bol. Soc. Esp. Hist. Nat., p.&nbsp;248, Madrit, 1901).
José Pardo Sastrón

**José Pardo Sastrón** estió un botanico baixoaragonés y farmaceutico en bels lugars de lo Baixo Aragón.

Ye naixito de Torrociella d'Alcanyiz en 1822. Morió en Val d'Algorfa en 1909.

Estió colega y colaborador de Francisco Loscos y Bernal.

## Obras
* *Serie incofecta plantarum indigeniarum aragoniae* (1863), en colaboración con Francisco Loscos y Bernal.
* *Serie imperfecta de las plantas aragonesas espontáneas, particularmente de las que habitan en la parte meridional* (1867), en colaboración con Francisco Loscos y Bernal

## Referencias

## Vinclos externos
*http://www.ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=7332-1&show_history=false&output_format=normal
Francisco Loscos y Bernal

**Francisco Loscos y Bernal**  (* 1823,  Sant Per de Calanda, - Castelserás,  1886) ye considerato lo botanico mes notable naixito d'Aragón.

Encara que la suya profesión estió la de farmaceutico y fació de farmaceutico en cualques lugars de Teruel, recorrió Aragón estudiando la suya flora. Estió colaborador y amigo de José Pardo Sastrón. Los dos redactoron en 1858 *Plantas aragonesas. Serie metódica de plantas medicinales espontáneas*, treballo inedito y y tresbatito.

Loscos consiguió renombre cientifico y colaboró con lo botanico alemán Heinrich Moritz Willkomm.

Por las dificultaz pa editar en Espanya, lo suyo amigo Willkomm lo aduyó a publicar en Dresde, en 1863, la suya obra *Series inconfecta plantarum indigenarum Aragoniae*.

Con Sastrón conchuntament publicó en 1867 *Serie imperfecta de las plantas aragonesas espontáneas*, obra en la que consignoron las 2.624 especies dica allora trobatas en la rechión.

Mantenió una intensa correspondencia con atros botanicos espanyols y foranos y publicó lumerosos articlos cientificos. Atamas de lo suyo esfuerzo y valura no li se reconoixió lo suyo treballo en Espanya.

Loscos tamién ye autor de *Tratado de Plantas de Aragón*, con succesivos *Suplementos*, abracando diez anyos. Describió por primera vegata bellas especies de plantas, belunas levan lo nombre d'Aragón, como *Erodium aragonense* u *Reseda aragonensis*; u bien son dedicatas a botanicos de la suya epoca, como *[[Allium pardoi]]*, *[[Silene campoi]]* u *[[Thymelaea ruizi]]*.

## Vinclos externos
*http://www.ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=5766-1&show_history=false&output_format=normal