Republica Democratica d'o Congo

:*Iste articlo ye sobre un estau d'Africa; ta atros usos, se veiga *'Congo (desambigación)**''.


A **Republica Democratica d'o Congo** ye un [[estau]] d'[[Africa]], conoixito como **Zaire*' entre os anyos [[1971]] y [[1999]]. Situato en l'[[Africa central]] ye o tercer país mas gran d'o continent. Muga con a [[Republica Centroafricana]] y [[Sudán]] a lo norte, [[Uganda]], [[Ruanda]], [[Burundi]], y [[Tanzania]] a l'este, [[Zambia]] y [[Angola]] a lo sud, y a [[Republica d'o Congo]] a l'ueste. Tien dentrada a lo mar a traviés d'una estreita francha de 40 [[km]] de costa, siguindo lo [[Río Congo]] dica lo [[Golfo de Guinea]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 71.712.867 habitants ([[2011]]), en una [[superficie]] de 2.344.858 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 31 hab/km².

A [[Capital (politica)|capital]] d'o país ye a [[ciudat]] de [[Kinshasa]]; o [[Lista de presidents d'a Republica Democratica d'o Congo|president]] ye [[Joseph Kabila]] y o [[Lista de primers ministros d'a Republica Democratica d'o Congo|primer ministro]] ye [[Adolphe Muzito]].

Administrativament, a Republica Democratica d'o Congo ye dividita en [[Provincias d'a Republica Democratica d'o Congo|provincias]], encara que [[Kinshasa]], a suya capital, tien un estatuto especial.

D'a suya larga historia fan parte escaicimientos destacatos, como a plegata d'os [[bantús]] en a dita *expansión bantú*, que dimpués i establioron o [[Reino d'o Congo]] en o [[sieglo XIV]]. En zaguerías d'o [[sieglo XIX]], o territorio de l'actual Republica Democratica d'o Congo se convertió en una propiedat personal de [[Leopoldo II de Belchica]], qui dimpués lo traspasó a o reino de [[Belchica]], dica a suya descolonización en primerías d'os [[anyos 1960]], en meyo d'una [[guerra civil]] que remató con o establimiento d'a [[dictadura]] de [[Mobutu Sese Seko]], prencipiando a la suya cayita una atra guerra civil.

== Historia ==

D'a larga historia d'a Republica Democratica d'o Congo fan parte escaicimientos destacatos, como a plegata d'os [[bantús]] a o territorio dende [[2000 aC]] dica [[500]] dC en a dita *expansión bantú*, que dimpués i establioron o [[Reino Luba]] y encara dimpués o [[Reino d'o Congo]] en o [[sieglo XIV]]; en ixas envueltas s'establió un denso rete comercial que plegaba dica l'[[Oceano Indico]]. 

En zaguerías d'o [[sieglo XIX]], manimenos, como consecuencia d'a [[Conferencia de Berlín]], o territorio de l'actual Republica Democratica d'o Congo se convertió en una propiedat personal d'o [[Lista de reis de Belchica|rei]] [[Leopoldo II de Belchica]], qui dimpués lo traspasó en [[1908]] a o reino de [[Belchica]], prencipiando asinas una intensa explotación [[Colonialismo|colonial]] en condicions d'autentica [[esclavitud]], dica a suya descolonización en primerías d'os [[anyos 1960]], en meyo d'una [[guerra civil]] (a dita *Crisi d'o Congo*) entre [[Patrice Lumumba]] y [[Moise Tshombe]], que remató con o establimiento d'a [[dictadura]] de [[Mobutu Sese Seko]], principiando a suya cayita en una atra guerra civil con aduya forana, guerra a on venció [[Laurent-Désiré Kabila]], asasinato y succeito dimpués por o suyo fillo [[Joseph Kabila]], qui venció en as primeras eleccions democraticas celebratas en o país dende a suya independencia..

=== Prehistoria ===
Os primers pobladors [[bantús]] plegoron a l'actual territorio d'a Republica Democratica d'o Congo entre [[2000 aC]] y [[500]] dC, desplazando a los suyos anteriors pobladors [[pigmeus]] enta o sud (y con bels repuis ixeminatos por tot o territorio); antiparte, grupos de pobladors orichinarios d'o [[Sudán]] y de l'[[Africa oriental]] tamién s'instaloron en a parte oriental d'o territorio. Os nuevos habitadors, os bantús, yeran mas que mas [[Agricultura|agricultors]], a diferencia d'os pigmeus, que yeran cazataires-recolectors, y charraban as [[luengas bantús]], que dende ixe inte se convertioron en as luengas predominants en o territorio.

Dende o [[sieglo III]], os pobladors bantús en as marguins d'o [[río Lualaba]] (en l'actual [[Katanga]]) establioron as bases d'un desarrollo social complexo, a [[cultura Upemba]], que dimpués se convertió en un estato consolidato, o [[reino Luba]], que posteriorment se transformó enta o [[reino Congo]]. En ixe inte se desembolicó a tecnolochía d'o [[fierro]] y d'o [[cobre]], dentrando asinas o territorio en a [[Edat d'o Fierro]]. Amás de l'agricultura, practicaban o [[comercio]], plegando os suyos rez comercials mesmo a o canto de l'[[Oceano Indico]].

== Organización territorial ==
Dende a independencia d'o país a Republica Democratica d'o Congo estió tradicionalment dividita en diez provincias. Istas yeran de distinta grandaria y historicament constituyoron en si mesmas focos de seccesionismo debito a la escasa fuerza d'o gubierno de Kinshasa ta mantener o control en tot o país. Asinas, por eixemplo, en a decada de 1960 o estato de [[Katanga]] proclamó a suya independencia, encara que a dita situación fue revertita con posterioridat. A constitución de [[2005]] establió un cambio en a organización territorial d'o Congo, creyando 26 provincias y substituyindo a las tradicionals 10. Istas, seguntes o texto constitucional, habrían de prencipiar a funcionar en febrero de l'anyo [[2009]], encara que dica hue o debantdito cambio constitucional encara no s'ha levato a la practica.



== Cheografía ==

A Republica Democratica d'o Congo se sitúa en o corazón d'o sector centro-occidental de l'[[Africa Sub-sahariana]] y muga (seguindo o sentito d'as manetas d'o reloch, dende l'ueste) con [[Angola]], a [[Republica d'o Congo]], a [[Republica Centroafricana]], [[Sudán]], [[Uganda]], [[Ruanda]], [[Burundi]], [[Tanzania]] (mugando con o [[laco Tanganica]]) y [[Zambia]]. O territorio ye trescruzato por o [[Linia ecuatorial|ecuador]], con un tercio d'o país en o [[Hemisferio Norte]] y dos tercios en o [[Hemisferio Sud]]

Como resultato d'a suya localización ecuatorial, o Congo, RD. poseye altismos endices pluvials (Se veiga *Clima Tropical*), a meyana anyal d'o país ye de 1.070&nbsp;mm. Tota ista plevia creya a segunda [[pluvisilva]] mas gran d'o mundo. A exuberant vechetación cubre gran parti d'a [[compleganza]] d'o río Congo, dica a suya desembocadura en l'[[oceano Atlantico|Atlantico]] a l'ueste. Ista aria ye rodiada por [[sabana]]s a o sud y sud-ueste, por terrenos montanyosos a l'ueste y densos pastizals que s'estendillan dillá d'o [[río Congo]] a o norte. Altas montanyas pueden trobar-se en a rechión mas enta l'este d'o país, estando o punto mas alto d'o país se troba en o [[Mont Ngaliema]] en a muga con Uganda (5110 metros).

A compleganza d'o río Congo s'estendilla por cuasi a totalidat d'o país, en un aria de bels 3.700.000&nbsp;km². O río y os suyos afluyents (o [[río Kasai|Kasai]], o [[río Sangha|Sangha]], l'[[río Ubangui|Ubangui]], l'[[río Aruwimi|Aruwimi]], y o [[río Lulonga|Lulonga]] son os mas grans) forman a piedra angular d'a economía y transporte d'o país, y tienen un alto impacto en a vida diaria d'a población. A fuent d'o Congo se troba en as tierras altas y as montanyas d'a [[Gran Val d'o Rift]], tamién en o laco Tanganica y o [[laco Mweru]]. O río Congo ye o mas luengo d'Africa Central, o segundo con mas largaria d'Africa y o segundo con mayor cabal d'o mundo.

A [[Gran Val d'o Rift]] d'o continent [[africa]]no s'estendilla por l'aria d'os [[Grans lacos africanos]], mugando a Republica Democratica d'o Congo con dos d'éls: o [[Laco Alberto (Africa)|laco Alberto]] y o laco Tanganica. A val de Rift en a parti sud y este d'a Republica Democratica d'o Congo conta con una gran cantidat de riquezas [[mineral]]s, incluyindo-ie [[coltan]] (mineral que ha aduyato a financiar a cuantos bandos d'a Segunda Guerra d'o Congo, un conflicto que ha resultato con un balance d'alto u baixo 5 millons de muertos, o mayor dende a Segunda Guerra Mundial), [[cobalto]], [[arambre]], [[cadmio]], [[petrolio]], [[diamant]]s, [[oro]], [[archent]], [[sen]], [[magnesio]], [[estanyo (elemento)|estanyo]], [[chermanio]], [[uranio]], [[Radio (elemento)|radio]], [[bauxita]], [[fierro]] y [[carbonio]]. Desafortunadament ista riqueza no ha plega a mans d'o pueblo congolenyo sino que son as guerrillas locals as que se financian en parti gracias a la expleitación y venda d'os diamants que se i quitan ilegalment.

=== Flora y fauna ===
Situata en un territorio d'orografía diversa, a Republica Democratica d'o Congo poseye una gran variedat de [[bioma]]s; dende a [[sabana]] en as rechions d'o sud, a [[selva umbrofila]] d'as rechions [[montanya|montanyosas]] de l'este, os grans lacos africanos a l'este y a [[pluvisilva]] d'o Congo que ye, dimpués d'a [[Selva Amazonica]] a mas gran d'o mundo, isto fa d'a Republica Democratica d'o Congo un d'os países con mayor [[biodiversidat|diversidat biolochica]] d'a planeta.


O [[Fundo Mundial ta a Naturaleza|WWF]] divide o territorio d'a Republica Democratica d'o Congo entre decisiet ecorrechions:
* [[Mosaico de selva y sabana d'o norte d'o Congo]], en o norte.
* [[Sabana sudanesa oriental]], en l'extremo nord-este.
* [[Selva costera ecuatorial atlantica]], en l'extremo ueste.
* [[Manglar d'Africa central]], en a desembocadura d'o [[río Congo]].
* [[Selva de tierras baixas d'o Congo nortoriental]], en o nord-este d'a cuenca d'o Congo.
* [[Selva pantanosa d'o Congo occidental]], en a marguin occidental d'o Congo.
* [[Selva pantanosa d'o Congo oriental]], en a marguin oriental d'o Congo.
* [[Selva de tierras bajas del Congo central]], en o centro d'a cuenca del Congo.
* [[Mosaico de selva y sabana d'o Congo occidental]], en l'ueste d'o país.
* [[Mosaico de selva y sabana d'o Congo meridional]], en o sud d'a cuenca d'o Congo.
* [[Selva montana d'a falla Albertina]] y [[paramo d'os monts Ruwenzori y Virunga]], en as montanyas de l'este.
* [[Mosaico de selva y sabana d'a cuenca d'o laco Victoria]], en a muga con Uganda.

* [[Sabana arbolata de miombo d'Angola]], en o sud-ueste.
* [[Sabana arbolata de miombo d'o Zambeze central]], en o sud-este.
* [[Matarralera de Itigi y Sumbu]], en un chicot enclau chunto a o [[laco Tanganica]], en a muga con Zambia.
* [[Paúl d'o Zambeze]], en un chicot enclau d'o sud-este, en a muga con Zambia.

Entre as muitas especies (belunas [[Endemismo|endemicas]] y muitas atras raras) que habitan en o suyo territorio podemos trobar dos especies de chimpanzés; o [[Pan troglodytes|chimpanzé común]] y o [[Pan paniscus|bonobo]] u chimpanzé pigmeu, o [[Gorilla gorilla|gorila de montanya]], l'[[okapi]] y o pavo reyal d'o Congo. Cinco d'os [[parque nacional|parques nacionals]] d'o país son catalogatos como [[Patrimonio d'a Humanidat]]: os parques nacionals de [[Parque Nacional Garamba|Garamba]], [[Parque Nacional de Kahuzi-Biega|Kahuzi-Biega]], [[Parque nacional Salonga|Salonga]] y [[Parque Nacional Virunga|Virunga]] y a [[Reserva d'a Vida Silvestre de l'Okapi]]. A guerra civil y a pobre economía han feito a-saber-lo mal a la biodiversidat. Muitos guardas forestals fuoron asasinatos u no podioron continar con o suyo treballo. Istos cinco puestos son listatos como Patrimonio d'a Humanidad en periglo por a [[Unesco]].

Con o paso d'os sieglos, a Republica Democratica d'o Congo ha estato o centro d'o que se conoixe como o problema d'o trafico de carne [[Africa Central|centroafricana]] d'animales silvestres, que ye considerato por muitos un problema [[Medio ambient|medioambiental]], y parti d'a crisi socio-economica que sufre o país. A carne d'os animals silvestres con os que se trafica s'obtiene por un regular por medio de [[trampa]]s u [[gavia]]s d'arambre, atras vegatas con [[escopeta]]s u atras armas.

=== Mayors ciudaz ===





== Economía ==

A economía d'a Republica Democratica d'o Congo, una nación provista de grans recursos naturals, ha cayito drasticamente dende a metat d'a [[decada de 1980]]. Os dos conflictos recients (a [[Primera Guerra d'o Congo|Primera]] y a [[Segunda Guerra d'o Congo]]), que prencipioron en 1996, han reducido a producción d'o país y os suyos ingresos estatals, incrementando a suya [[deuda externa]], y han suposato a muerte por a guerra, a [[fambre]] y as malautías, de 3,8 millons de personas.
Actualment, a Republica Democratica d'o Congo ye o segundo país mas pobre d'o continent Africano, con un [[PIB per capita]] de 300$, dimpués de [[Zimbabwe]].

A situación d'incerteza causata por o creixient conflicto, l'ausencia d'infraestructuras y a dificultat ta operar en un ambient hostil, han reducido as operacions de comercio exterior. A guerra tamién ha intensificato o impacto de problemas fundamentals como o inestable marco legal, a corrupción, a inflación y l'ausencia de apertura d'o gubierno en politica economica y operacions financieras. As condiciones han amillorato a partir de 2002 con a salita d'as fuerzas invasoras. Un gran número de misions d'o [[FMI]] y d'o [[Banco Mundial]] s'han reunito con o gubierno ta aduyar a desarrollar un plan economico coderent y o president [[Joseph Kabila]] ha prencipiato a implementar reformas. Muita de l'actividat economica recaye en actividaz que quedan difuera d'os datos d'o [[PNB]] oficial.

== Demografía ==
=== Población por etnias y nacionalidaz ===

A Republica Democratica d'o Congo no ye etnicament uniforme, como muitos países africanos con mugas naixitas d'o colonialismo europeu, y en especial os de gran mida. Os habitants mes antigos son os [[pigmeus]] d'o Congo y de tota [[Africa Central]], con antigas adaptacions a la vida de cazataires-recolectors en a [[selva ecuatorial]]. A distribución d'os pigmeus quedó esminglanata en enclaus (o mes important a [[Selva d'Ituri]]), a causa d'a expansión de pueblos [[bantús]] que veniban d'o nord-ueste y a diferencia d'os pigmeus practicaban l'agricultura y teneban conoixencias de metalurchia. En os cabos orientals d'o Congo os bantús se topetoron con a expansión u emigracions de pueblos [[niloticos]] principalment ganaders como os [[tutsi]]s.

Os bantús d'a cuenca d'o Congo se dividen en cuatre brancas principals: [[mongo]], [[ngombe]], [[mbochi]] y as [[chents de l'augua]].

== Cultura ==
=== Idiomas ===
S'estima que se parlan un total de 242 luengas en a Republica Democratica d'o Congo. De todas ellas, nomás 4 poseyen o estatus de luenga nacional: o [[idioma kikongo|kikongo]], o [[idioma lingala|lingala]], o [[idioma tshiluba|tshiluba]] y o [[idioma suahili|suahili]].

O lingala estió a luenga oficial de l'exercito baixo a dictadura de [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]], pero, dende que l'exercito se rebeló, tamién s'usa o suahili en l'este.

O [[Idioma francés|francés]] ye a luenga oficial d'o país. Se quiere emplegar como un idioma neutral entre as diferents collas etnicas.

Mientres o [[Congo Belga|periodo colonial belga]], as cuatre luengas nacionals fuoron amostratas en as escuelas primarias, lo que fació que o país fuese un d'os pocos en poseyer literatura en a suya luenga local mientres a ocupación europea en Africa.

=== Relichión ===

O cristianismo ye a relichión mayoritaria en a Republica Democratica d'o Congo, seguito por cuasi un 80% d'a población. En iste grupo s'incluyen as relichions [[catolicismo|catolica]] con un 50%, [[protestantismo|protestant]] con un 20%, y [[Ilesia kimbanguista|kimbanguista]] con un 10%. O kimbanguismo yera visto como una amenaza ta o rechimen colonial y fue prohibito por os belgas. Actualment a ilesia kimbanguista, dita oficialment "ilesia de Cristo en a Tierra por o profeta Simon Kimbangu", tien alto u baixo tres millones de miembros, mas que mas entre os [[pueblo kongo|bakongo]] en as rechions d'o [[Baixo Congo]] y [[Kinshasa]]. O mayor numero de cristianos seguidors d'o reverendo [[William Branham]] se troba en a Republica Democratica d'o Congo, a on s'estima que bi ha bels 2.000.000 seguidors.

Sesanta y dos d'as denominacions protestants d'o país son federatas aintro d'a [[Ilesia de Cristo en o Congo]] u *CCC''. A sobén se le diz dimplament "A Ilesia Protestante", ya que ye formata por mas d'o 20% d'a población.

## Esporte
*  en os Chuegos Olimpicos

A RD d'o Congo partecipa en os Chuegos Olimpicos de Verano ininterrompidament dende 1968, anque encara no ha ganato garra medalla.

* O fútbol ye o esporte mes popular y con mes exitos internacionals, o suyo organismo rector ye a Federación Congolenya de Fútbol (Fédération Congolaise de Football-Association, FECOFA) y a suya prencipal liga ye a Linafoot. Os equipos mes destacatos d'a Linafoot son o Motema Pembe y el Vita Club. A suya selección nacional estió campiona d'a Copa d'Africa de Nacions en os anyos 1968 (como Zaire) y 1974 (como Congo Kinshasa) y en o anyo 2009 estió tamién campiona d'o Campionato Africano de Nacions. Tamién cal destacar a suya partecipacion en a Copa d'o Mundo de Fútbol en a edición de 1974.
* En o atletismo cal destacar a Gary Kikaya Campión d'os Campionatos d'Africa d'atletismo en o 2006 y bronce en o 2010, y bronce tamién en o Campionato d'o Mundo d'Atletismo Indoor de 2004 en a preba de 400 metros lisos. En ista mesma preba en a lista mundial de toz os tiempos ye o primer atleta no estausunidense.
* L'equipo nacional de basketbol d'a RD d'o Congo ha partecipato 5 vegatas en a fase final d'o Afrobasquet (Campionato de basketbol Africano) estando a suya mejor clasificación un cuatreno puesto en a edición de 1975 partecipando con o nombre de Zaire.

## Vinclos externos

## Referencias