open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Candilichera

**Candilichera** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 185 habitants (2006), en una superficie de 44,83 km² y una densidat de población de 4,13 hab/km².

## Curiosidaz
N'este lugar se rodoron bellas escenas d'a pelicula *[[Doctor Zhivago]]*.
Cabrejas del Campo

**Cabrejas del Campo** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria y comarca de Campo de Gómara. Forma parte d'o partiu chudicial de Soria. A suya población ye de 75 habitants (2006), en una superficie de 17,87 km² ye una densidat de población de 4,2 hab/km².

## Cheografía
Cabrejas del Campo ye situato a 966 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a 22 km de distancia de Soria, a capital d'a suya provincia y partiu chudicial.

### Mugas
O suyo termin muga con Almenar de Soria, Aliud

## Comunicacions
O termin municipal de Cabrejas del Campo yera trescruzato por a vía ferria Santander-Mediterrania, que tamién trescruzaba Calatayú, y o suyo punto de mayor altaria yera precisament en Cabrejas del Campo, a 1.172,12 metros. Ista vía  ferria ye hue en desuso.

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chuan Baptista, d'estilo gotico.
* Ermita d'a Virchen de l'Amorosa.

## Referencias
Fanzara

**Fanzara** ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Millars. A suya población ye de 270 habitants (2005), en una superficie de 35 km² con una densidat de población de 7,71 hab/km².

## Historia
En facioron fuera a los moriscos en 1609, y se pobló atra vegata en 1612 con chent que veniba prencipalment de Puerto Mingalvo, con uns pocos d'Onda y Alcora, y chent aislata de Adzaneta, Vistabella, Calatayú, Fortanet, Mosqueruela, Puebla d'Arenoso, Ribesalbes y Useras.

## Parla
En a parla churra de Fanzara se puet destacar:
*A f- inicial de l'aragonés orichinal se castellanizó como una j- castellana.
*Bi ha seseyo.
*Bi ha distinción entre una *[[Fonema fricativo alveolar xordo|s]]* xorda y una *[[Fricativa alveolar sonora|s]]* sonora: *cinco*, *cabeza*, *cruz*, *pasar* y *masa* tienen *s* sorda, heredera común d'a a *s* y *ç* antigas, y *casa*, *queso*, *las hermanas*, *cocina* y *aceite* tienen *s* sonora, heredera común d'a *[[Fricativa alveolar sonora|s]]* sonora medieval y a *[[fonema africato alveolar sonoro|z]]* africata alveolar sonora medieval.

## Demografía

## Galeria d'imáchens

Imachen:Ayuntamiento de Fanzara (Castellón).JPG|Casa d'a villa de Fanzara.
Imachen:Panorámica de Fanzara (Castellón).JPG|Anvista de Fanzara.
Imachen:Campanario de Fanzara (Castellón, España).jpg|miniaturadeimagen|Campanal de Fanzara.


## Bibliografía
*  Rafael Lapesa: *Historia de la lengua Española*, Editorial Gredos, 1981.

## Vinclos externos
Canyamac

**Canyamac** (*Cañamaque* en castellano) ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 36 habitants (2006), en una superficie de 22,94 km² y una densidat de población de 1,57 hab/km².

## Nombre
A forma aragonesa d'o nombre ye documentata en un texto teruelano d'o sieglo XV (*Sancha la de Canyamach*, *La Canyamac*).
Hinojosa del Campo

**Hinojosa del Campo** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 37 habitants (2006), en una superficie de 26,07&nbsp;km² y una densidat de 1,42 hab/km².

## Mugas
O suyo termin muga con Ólvega, Noviercas y Pozalmuro.
Cigudosa

**Cigudosa** ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato a 55&nbsp;km d'a capital. A suya población ye de 50 habitants, en una superficie de 21,03&nbsp;km² y una densidat de 2,38 hab/km².

## Vinclos externos
*www.cigudosa.com
Comarcas churras

**Comarcas churras** (*Comarques xurres* en valenciano) ye una forma coloquial de dicir a la rechión d'o País Valenciano formata por as comarcas que os aragoneses repobloron en a Edat Meya de forma mayoritaria.

* L'Alto Millars.
* L'Alto Palancia.
* Los Serrans.
* Lo Rincón d'Ademuz.
* La Foya de Bunyol.

Totas mugan con Teruel fueras d'a Foya de Bunyol. A parla d'estas comarcas se diz churro, y a os suyos pobladors *churros*. En a parla churra amás d'aragonesismos tamién bi ha muitos catalanismos lexicos, y mesmo morfolochicos.  Esta denominación tamién s'ha emplegato con atros sentitos, como a la chent de Cuenca u Teruel que baixaba ta Valencia. L'orichen d'esta denominación no se conoix, y se preba d'explicar por las ovellas churras, por una antiga churrería en Valencia salindo en dirección a las comarcas d'interior u por la traza de dicir *yo churo* cuan encara charraban aragonés, diferent de lo valenciano *jo jure*.

No se consideran comarcas churras a la Plana d'Utiel y La Val de Cofrentes, porque son de cultura castellanomanchega; s'adhibioron a Valencia en o sieglo XIX. Tampoco se consideran churras as comarcas castellanoparlants meridionals d'a Baixa Segura, Alto Vinalopón y municipios d'o Vinalopón meyo, d'influencia castellanomurciana.

## Historia
Istas comarcas formoron parte d'o reino de Valencia dende a suya creyación. Yeran principalment de repobladors que charraban aragonés, d'orichen aragonés y navarro. Atras zonas de Valencia que hue son catalanoparlants tenioron muitos repobladors aragoneses. Un feito decisivo que fació que unas comarcas valencianas fuesen catalanoparlants y atras aragonesoparlants estió, a parte d'a proporción numerica d'os repobladors, las mugas d'as diocesis, como ya veyió Menéndez Pidal. Los lugars que yeran d'a diocesi de Segorb dica 1960 (l'Alto Palancia y los Serrans) charran hue churro y los lugars d'a Diocesi de Tortosa charran hue catalán. Manimenos bi ha excepcions: Lo Villar de Benaduf, Chuliella, Bunyol, Siete Aguas y Chest han estato siempre d'a diocesi de Valencia y Fanzara d'a diocesi de Tortosa y se i charra churro por atras circumstancias, y Bechín ye catalanoparlant encara que haiga perteneixito a la diocesi de Teruel.

La presencia de repobladors aragoneses s'ha dato en las diferents etapas de repoblación:

* Repoblacions chusto dimpués d'a Reconquiesta.
* Repoblacions dimpués d'a revuelta d'Al Azrac.
* Repoblacions d'o sieglo XIV.
* Repoblacions d'o sieglo XVII dimpués d'a expulsión d'os moriscos (que explica que se charre churro en Fanzara).

N'estas comarcas con o tiempo l'aragonés se castellanizó, pero dimpués que en l'ueste de Teruel y Zaragoza, por lo que i quedan mas aragonesismos, feito favoreixito por mugar con un aria catalanoparlant a on s'alzan caracters comuns con l'aragonés.
La Póveda de Soria

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Soria; ta atros usos, se veiga *'Poveda (desambigación)**''.


**La Póveda de Soria*' ye un [[municipio]] d'a [[provincia de Soria]] ([[Castiella y Leyón]]), situato a 31&nbsp;km [[Soria|d'a capital]]. A suya población ye de 128 habitants, en una superficie de 63,87&nbsp;[[Kilometro cuadrau|km²]] y una [[densidat de población|densidat]] de 1,99 hab/km².

==Nombre==
O suyo nombre puet venir d'o [[latín]] *POPULUS*, chopo u triemol (como [[Plou]] en [[Provincia de Teruel|Teruel]] y [[Polop]] en [[Provincia d'Alicant|Alicant]]), perdendo o sufixo diminutivo -ulus (como en [[Lo Pobo]] de Teruel), y metendo o sufixo de colectivo d'arbols -ETU, -ETA, significando *selva de chopos u triemols''.
Lista de ciudaz d'Aragón

**Ciudaz d'Aragón ordenadas por población** con calendata d'1 de chinero de 2023. En ista lista apareixen toz os municipios d'Aragón que administrativament se consideran ciudaz (toz aquels que tienen mas de 10.000 habitants).

## Antigas ciudaz
Os siguients municipios d'Aragón recibioron mientres a Edat Meya u a Edat Moderna o títol de ciudat y en l'actualidat anque encara mantienen iste títol demograficament no en son:

Os siguients municipios d'Aragón estioron demograficament ciudaz, pero en l'actualidat ya no en son:

## Referencias

## Se veiga tamién
* Lista de villas d'Aragón

## Vinclos externos
*  Atlas de Aragón. Población total municipal. IGA.
Nord-ueste d'Anglaterra

O **Nord-ueste d'Anglaterra** (en anglés *North West England*) ye una d'as nueu rechions oficials d'Anglaterra. Tien una población de 6.853.200 habitants y ye formata por cinco condatos: Cumbria, Lancashire, Gran Manchester, Merseyside y Cheshire.

A rechión d'o Nord-ueste d'Anglaterra muga a l'ueste con a mar d'Irlanda, a l'este con os Peninos, a o norte con os Borders escoceses, y a o sud con Galas. O punto mas alto d'a rechión ye Scafell Pike, en Cumbria, que antimás ye o pico mas alto de tota Anglaterra con una altaria de 978 m.

As dos arias metropolitanas mas grans, centratas en as ciudaz de Liverpool y Manchester, ocupan a parti sud d'a rechión y son as comarcas con mayor población. O norte d'a rechión, incluyindo o norte de Lancashire y Cumbria, ye una zona mas que mas rural.
Lo Sas

**Lo Sas** (*El Sas* en catalán y castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio de Arén de Noguera. A suya población en 1999 yera de 26 habitants.

## Historia
Perteneixió a l'antigo municipio de Cornudella de Valiera.

## Toponimia
D'o latín *SAXUM*, igual que en aragonés *Saso*. En o Fogache de 1495 s'escribiba *Lo Sas*.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:110
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0

BarData=
  bar:1900 text:"1900" 
  bar:1910 text:"1910" 
  bar:1920 text:"1920" 
  bar:1930 text:"1930" 
  bar:1940 text:"1940" 
  bar:1950 text:"1950" 
  bar:1960 text:"1960" 
  bar:1970 text:"1970" 
  bar:1981 text:"1981" 
  bar:1991 text:"1991" 
  bar:2001 text:"2001" 
  bar:2009 text:"2004" 

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1900 from:0 till:73
  bar:1910 from:0 till:83
  bar:1920 from:0 till:102
  bar:1930 from:0 till:89
  bar:1940 from:0 till:40
  bar:1950 from:0 till:40
  bar:1960 from:0 till:23
  bar:1970 from:0 till:28
  bar:1981 from:0 till:14
  bar:1991 from:0 till:25
  bar:2001 from:0 till:23
  bar:2009 from:0 till:23
 


## Veyer tamién
*Lista de municipios de Uesca
Renanué

**Renanué** ye un lugar de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Bisagorri. La suya población en 1991 yera de 9 habitants. Huei se considera despoblau.

## Cheografía
Ye situato a lo piet de lo Coll de las Fadas, chunto a lo barranco de Renanué.

## Toponimia
Lo toponimo *Renanué* ye un caso de terminación -ué(i) aragonesa u -ui catalana, que se piensa que ye d'orichen prerromano, que indica pertenencia y que a vegatas acompanya a un antroponimo latín, en este caso a *Renanus*, documentato en Panonia, derivau de *Renus*, documentau en Galia y Hispania.

## Parla

Seguntes José Antonio Saura Rami la parla de los lugars de Ramastué, Erisué, Sesué, Vilanova, Sos, Arasán, Llire, Urmella, Bisagorri, Renanué, Gabás, Castillón de Sos, El Ru y Chía fan part de la zona B de l'aragonés benasqués, con plurals feminins en *-as*.

L'altorribagorzano u benasqués de Renanué se conoixe millor que lo d'atros lugars y s'estudio en un treballo sobre las parlas de l'Alta Ribagorza como cabo occidental y aragonés. Lo Coll de las Fadas ye la muga natural entre lo benasqués y la parla de l'Alta Isabana mes facilment clasificable como catalán.

## Molimentos
* Ilesia de Sant Esteban, d'estilo romanico.

## Fiestas
* 26 d'aviento.

## Referencias

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.

## Vinclos externos
*  La ilesia de Sant Esteban de Renanué en www.RomanicoAragones.com.
Arasán

**Arasán** ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Bisagorri.

La suya población yera de 22 habitants en l'anyo 2007.

## Toponimia
Lo toponimo *Arasán* se remonta a una forma mes antiga *Ararán* que ya se leye en las *[[Decimas de Castillón]]*, texto latín medieval de zaguers de lo sieglo X y primers de lo XI, con elementos en romance ribagorzano local:

Encara se mantién como *Ararán* en libros de tasas de lo sieglo XIV de l'Archivo Capitular de Leida.

S'ha quiesto explicar a partir de lo basco *aran* ("val") u a partir de lo latín *ara* ("altar"). I ha una interpretación que lo remonta una duplicación de la parola *aran* dando un significau superlativo de "val". Foneticament lo cambio dende -r- a -s- no ofreixe grans problemas por estar d'antes solucions posibles de la evolución d'una -LL- latina, d'astí que en Ribagorza se puedan dar alternancias entre toponimicas *[[Castièro]]* y *[[Castieso]]* u que "paniquesa" se diga *paniquera* en ribagorzano.

## Cheografía
Arasán ye situau en una zona que se diz *El Solano*, en la costera de lo mont Gallinero, a 1.240 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar y a una distancia de 140 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Demografía

 
## Molimentos
* *Casa Castán* y *Casa Chulià*.
* Ilesia d'el Santo Cristo d'Arasán, una ilesia en estilo romanico en la suya mes gran part, encara que esviellada mientres lo sieglo XV ya en estilo gotico.
* Ermita de Santa Barbara.
* Ermita de Sant Llorenz.
* Ermita de Sant Per Mártir.

## Referencias

## Veyer tamién
* Lista de municipios de Uesca.
Veri

**Veri** ye un lugar de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Bisagorri. La suya población en 1991 yera de 0 habitants.  
  
## Historia
Pareixe d'orichen antigo y ha dau nombre a Sant Feliu de Veri y a Sant Martín de Veri.

## Parla

La parla de Veri antes de la suya despoblación feba part chunto con las parlas de Sant Feliu de Veri, Sant Martín de Veri, Dos, Buyelgas y La Muria de la "zona C" de l'aragonés benasqués.

Adintro de las parlas de transición entre l'aragonés y lo catalán la "zona C" representa un grau mayor de coincidencia con lo catalán que las atras parlas de la Val de Benás. La menor frecuencia de diftongacions romances (la diftongación romanz distingue a l'aragonés de lo catalán), se manifiesta en un sufixo *-ello* en cuenta de lo sufixo *[[sufixo -iello|-iello]]*. Bi ha una mayor frecuencia de l'apocope de la vocal final y unas formas en la conchugación que mes pareixidas a lo catalán (*faigo*, *diuen*, *veu*, *cau*, *viuen*, *pot*, *volé*, etcetera); tamién bi ha diferiencias lexicas.

## Se veiga tamién
*Lista de municipios de Uesca.
Sud-ueste d'Anglaterra

O **Sud-ueste d'Anglaterra** (en anglés *South West England*) ye una d'as nueu rechions d'Anglaterra. Ye a rechión mas gran d'Anglaterra, y s'estendilla dende Gloucestershire y Wiltshire dica Cornualla y as Islas Sorlingas. Tamién incluye l'aria conoixita a sobén como West Country, y gran parti de Wessex. A grandaria d'ista rechión puet veyer-se en o feito de que a parti norte de Gloucestershire, amán de Chipping Campden, ye cuasi a la mesma distancia d'a muga escocesa que d'o cabo mas occidental de Cornualla.

Tradicionalment, o Sud-ueste d'Anglaterra s'ha conoixito por a producción d'o queso Cheddar, orichinato en a villa de Cheddar en Mendip Hills. Bi ha dos parques nacionals en a rechión y cuatre puestos declaratos Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO.
Yorkshire y Humber

**Yorkshire e Humber** (en anglés *Yorkshire and the Humber*) ye una d'as nueu rechions d'Anglaterra. Ocupa a mayor parti d'os condaus historicos de Yorkshire, chunto con a parti norte de Lincolnshire que estió, dende 1974 dica 1996, parti de l'antigo condau no-metropolitano de Humberside.

O punto mas alto d'a rechión ye Whernside, en Yorkshire Dales, a 737 metros y a población yera en 2005 de 5.854.357 habitants.
Panillo

**Panillo** (en aragonés orichinal **Paniello**) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza, perteneixient a lo municipio de Graus.

La suya población ye de 3 habitants (2018).

## Cheografía
Lo lugar de Panillo se troba situato baixo un cuello en a via natural de comunicación de la Baixa Ribagorza con A Fueva, a 822 metros d'altaria sobre o ran de la mar y a una distancia de 94 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Toponimia
Prene nombre de lo vecín lugar de Pano, a l'atro costato de lo cuello. En aragonés orichinal yera *Paniello*, como veyemos en los textos medievals y en l'apellito que en deriva (*Paniello*, frecuent en Monzón, *Paniego* en atros puestos, encara que en Favara siga muito corrient *Panillo*). En textos medievals catalans yera *Panell*.

## Demografía

## Personalidaz naixitas de Panillo
* :Categoría:Naixius de Panillo

## Curiosidaz
Un monche budista butanés conoixió una valleta tranquila y enfilata enta l'este (Sol naixient), en lo términ de Panillo. Compró una borda y la tierra que i heba arredol, y en 1984 la suya secta i edificó lo monasterio budista de *[[Monesterio de Dag Shang Kagyü|Dang Shang Kagyü]]*. En este monasterio vive una colonia con bella familia butanesa y d'europeus conversos a lo budismo.

## Referencias

## Vinclos externos
Castiello de Bunyuel

:*Pa atros emplegos de lo toponimo *'Bunyuel** se veiga [[Bunyuel (desambigación)]].''

Lo **castiello de Bunyuel*' (*castell de Bunyol'' en catalán) ye un castiello aragonés escachau d'epoca andalusí que se troba en lo termin municipal de La Chinebrosa (Baixo Aragón, Teruel).

Se situa en lo cabo ueste de la sierra de la Chinebrosa chunto a lo río Guadalop, auguas entabaixo de lo forcallo con lo río Alcherez u Bergantes, dominando la entrada norte de la fondada de lo Mas de las Matas.

Las suyas coordenadas son 40º52'50" N y 0º12'27" U.

## Se veiga tamién
*Sierra de la Chinebrosa.
*Blasco d'Alagón.

## Vinclos externos
*  Lo Castiello de Bunyuel seguntes lo SIPCA.
*   Lo Castiello de Bunyuel seguntes l'Asociación Española de Amigos de los Castillos.
Borjabad

**Borjabad** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 49 habitants (2006), en una superficie de 23,40 km² y una densidat de población de 2,09 hab/km².

## Puestos d'intrés
**Ilesia* romanica.
**Castiello* en ruinas.
Midi de Bigorra

O **pico Midi de Bigorra** (en gascón *Mieidia de Bigòrra*, en francés *Midi de Bigorre*) ye un pico occitán situato en o departamento francés d'Altos Pireneus. Tien una altaria de 2.877 metros y en a suya tuca i son un observatorio astronomico y una antena de televisión.

## Cheografía

Situato en os Pireneus franceses, en o departamento d'Altos Pireneus, amán de Banyeras de Bigorra.

Ye posible acceder a o pico a piet, a traviés de camins de montanya, u bien en teleferico dende La Mongie.

## Vinclos externos
* A web de l'observatorio
* A histoira
* ''Webcams'' dende a tuca
Cruz de Sant Chorche

A **cruz de [[Sant Chorche]]** ye una cruz roya sobre fundo blanco. Dende que o rei Pero IV o Ceremonioso prenió o simbolo d'o Santo Patrón d'Aragón como sinyal en as suyas batallas contra Pero I de Castiella (1356-1359), a bandera con a cruz roya de Sant Chorche se convirtió en simbolo de distinción d'os exercitos aragoneses en o campo de batalla.

Asinas hue encara puede veyer-se o sinyal d'o santo en as banderas oficials d'as tres provincias aragonesas y en o tercer cuartel d'o escudo d'Aragón, con os cuatre tozuelos de moros, remerando a batalla d'Alcoraz.

Tamién ye a bandera nacional de Cheorchia y d'Anglaterra y apareixe entre atros muitos en os escudos d'as ciudaz de Londres, Milán, Chenova, Friburgo, Mony Reyal y Barcelona.

## Se veiga tamién
* Chorche.
* Sant Chorche.
* Premio Cruz de Sant Chorche.
Cruz occitana

A **cruz occitana**, **cruz de Folcalquer** u **cruz de Tolosa** (en occitán *crotz occitana*, *crotz de Forcauquier* u *crotz de Tolosa*) ye hue o simbolo identitario d'os occitans y d'Occitania. A sobén puet entivocar-se popularment con una cruz catara anque no se sabe muit bien si existió una cruz catara.

## Historia
L'orichen d'a cruz ye prou misterioso. Son muitas as hipotesis relativas a la suya posible plegada en Tolosa. Bels historiadors piensan que ye d'orichen bizantín y que puet estar que venise de Constantinoble por meyo d'as cruzadas mientres que atros opinan que ye d'orichen copto y que haberba estau importada de Provenza. De todas trazas a primera vegada que ye documentada a cruz d'os Condes de Tolosa ye en tiempos de Ramón V de Tolosa en l'anyo 1165 (descripción d'o siello d'o condau).

A cruz s'estendilló mas allá d'o condau de Tolosa de manera gradual (estió lo simbolo d'os estaus d'o Lenguadoc) y dende os anyos sisanta y setanta d'o sieglo XX se convertió en o simbolo d'o Lenguadoc. Mas tardi, a partir d'os anyos 80-90 s'ha espardiu por toda la resta d'o territorio de luenga occitana (incluyidas as zonas perifericas exteriors a l'estau francés como a Val d'Arán u as Vals Occitanas d'o Piemont), identificando-se asinas de manera cheneral, en Occitania y tamién en l'exterior, a la identidat occitana.

## Se veiga tamién
* Bandera d'Occitania.

## Vinclos externos
Pano

**Pano** ye un lugar d'a comarca de Ribagorza, perteneixient a lo municipio de Graus. Ye despoblau dende 1991.

## Cheografía
Se troba en a versant d'a Cinca, baixo un cuello en a vía natural de comunicación d'a Baixa Ribagorza con A Fueva, a una altaria de 891 metros dencima d'o livel d'a mar y a una distancia de 99 km d'a ciudat de Uesca, la capital d'a suya provincia.

## Historia
O suyo castiello s'edificó porque yera un punto estratechico important dende a on se vei a cuenca de l'Esera y d'a Cinca. Se i controla tamién o camín natural de saldta dende A Fueva ta la Baixa Ribagorza.

## Toponimia
O toponimo provién d'o latín *pandu* (curvo, con bultos, un poquet doblegau, como o termino inchenieril *[[pandeyo]]*) y se troba en bels casos referindo-se a cuellos entre dos monts. A evolución d'o grupo -nd- enta -nn- y dimpués -n- yera normal en l'Alto Aragón antis mas:
**Pandu* > Pando > Panno (sieglo XI) > Pano

## Molimentos
Una ilesia romanica, as ruinas d'un castiello, y un monesterio abandonato.

## Curiosidaz
Por estar amán d'o monesterio de *Dang Shang Kagyu* teneba muitas visitas d'a chen que veniba a estar-se-ie uns días y plegó a tener un restaurant macrobiotico que rechentaban vecins de Balbastro, estando Pano despoblau.

## Referencias

## Vinclos externos
Torrobato

:*Este articlo tracta sobre *'Torrobato**. Pa altros emplegos de la palabra **torre** se veiga **Torre (desambigación)**.''


**Torrobato*' (*Torre de Obato* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] de la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]] y [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]], perteneixient a lo [[lista de municipios de Uesca|municipio]] de [[Graus]].

La suya [[Población humana|población]] yera de 21 habitants en [[1991]].

== Toponimia ==
En [[1339]] yera *Turris Doato*, en [[1359]] *Torredoato*, en [[1416]] *La Torre d'Oato*, en [[1428]] *La Torre de Obato*, en [[1445]] *Torre Duato*, en lo  [[Fogache de 1495]] *Torre Dobato*, en [[1538]] *Torre o nato*. Bi'n ha mas variants pareixidas.

Parix que prenga nombre por la serie d'antroponimos tipo *Duato*-*Diosdado*-*Deusdad*, derivaus de lo latín *DEODATUS*; la -b- ye [[epentesi antihiatica en aragonés|epentetica]] pa desfer lo hiato, igual en *tovalla'' u en lo toponimo Lobarre.

## Cheografía
Lo lugar de Torrobato se troba situato a 587 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, a una distancia de 91 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.

## Demografía

## Fiestas
*15 d'agosto.

## Referencias
Fuentelsaz de Soria

:*Iste articlo tracta sobre o municipio [[Provincia de Soria|soriano]] de  *'Fuentelsaz de Soria**, ta atros emplegos se veiga [[Fuentelsaz (desambigación)]].''


 
**Fuentelsaz de Soria*' ye un municipio [[Castiella y Leyón|castellanoleyonés]], situato en a [[provincia de Soria]]. A suya población ye de 57 habitants ([[2006]]), en una superficie de 26,34 [[km²]] y una [[densidat de población]] de 2,16 hab/km².

== Nombre ==
Bi ha muitos toponimos con *Saz* u *Salz* que pueden fer referencia a as sargueras (chenero *Salix'') u a auguas u terrenos con sal.
Fuentelmonge

**Fuentelmonge** ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria y comarca de Campo de Gómara.

A suya población ye de 105 habitants (2006), en una superficie de 42,24 km² y una densidat de población de 2,49 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Fuentelmonge ye situata a 852 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 55 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O suyo termin muga con Torlengua y con Monteagudo de las Vicarías.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*www.fuentelmonge.com.
Llire

**Llire** (en catalán y benasqués *Lliri*, en castellano *Liri*) ye una población y lugar aragonés d'a vall de Benás que perteneixe a lo municipio de Castilló de Sos, en a provincia de Uesca.

A suya población yera de 42 habitants en 2018.

## Molimentos

*Ilesia parroquial de Sant Martín d'orichen romanico.
*Casa de la Plana (en pronunciación local *Pllana*), con funcions defensivas, y repuis d'una torraza y ornaments medievals.

## Curiosidaz
En a ilesia-fortaleza de Llire bi ha una lapida labrata de 1627 con un aspo en o que se repite a palabra basca *gara* (semos, existimos) tres cegatas.

## Parla
Se i charra un benasqués meridional con plurals en -as como en aragonés cheneral. Una muestra en ye un texto replegato por Migalanchel Martín Pardos y Chesus Casaos en 1986:

## Referencias
Fuentelsaz (desambigación)

**Fuentelsaz** puede estar:

* **[[Fuentelsaz]]**, municipio d'a provincia de Guadalachara, Castiella-La Mancha.
* **[[Fuentelsaz de Soria]]**, municipio d'a provincia de Soria, Castiella y Leyón.
Estaus de Mexico

Os **[[Mexico|Estaus Unius Mexicanos]]** son una federación formada por trenta y un estaus libres y sobirans; ditos estaus forman un solo "estau federal" u "unión" que tradicionalment ha exerciu churisdicción esclusiva sobre la Ciudat de Mexico, un territorio que no perteneixe a denguno d'ixos estaus sino a toda la Federación por igual y d'a cual en ye la suya capital, seu d'os poders de gubierno.




1Se'n achuntó a la federación con o nombre de Coahuila y Texas. Dimpués d'a escisión d'o districto de Béjar constitucionalment en 1833 como estau de Texas y a suya independencia en 1836, o nombre d'o estau se cambió a Coahuila.
Breument en 1856 Nuevo León anexó a Coahuila en un plebiscito ta dimpués declarar a independencia de Mexico. Dimpués d'a redota d'as fuerzas independentistas, Coahuila se deseparó de Nuevo León


2Nuevo León, Tamaulipas y Coahila se independizoron *[[de facto]]* pero no *[[de iure]]* de México breument (poco menos de 250 días); a independencia no se consolidó pos as fuerzas independentistas estioron redotadas por as fuerzas centralistas.


3En 1824 s'unió a la federación o estau de Sonora y Sinaloa, seguntes a constitución federal, encara que tamién se li clamó oficialment Estado de Occidente. Iste se dividió en dos en 1830 y dimpués d'a publicación d'as suyas respectivas constitucions, se i integroron en 1831 os estaus deseparaus de Sinaloa y Sonora.


4Yucatán s'integró a la federación orichinalment en 1824, pero s'independizó *[[de iure]]* por dos vegatas (1841-1843 y 1846-1848), y formó la Republica de Yucatán, conformada por os actuals estaus de Yucatán, Quintana Roo y Campeche. En 1848 se tornó a integrar definitivament en a federación.
Oaxaca

O **Estau de Oaxaca** ye una d'as 32 entidaz federativas de Mexico.

A suya población ye de 3.521.715 habitants en una superficie de 93.952 km², con una densidat de población de 37 hab/km². A suya capital se troba en a ciudat d'Oaxaca de Juárez, que ye tamién a mayor ciudat d'o estau por o suyo numero d'habitants.

Ye ubicada a lo sud d'o país, en l'extremo sud-ueste d'o istmo de Tehuantepec. Muga con os estaus de Guerrero a l'ueste, Puebla a o nord-ueste, Veracruz de Ignacio de la Llave a o norte y Chiapas a l'este.

## Vinclos externos
Puebla (estau)

:*Iste articlo trata sobre *'Puebla**, estau [[Mexico|mexicano]]. Ta atros emplegos d'o toponimo **Puebla** se veiga **Puebla (desambigación)**.''


**Puebla''' ye uno d'os 31 estaus de Mexico. A suya capital ye a ciudat d'Heroica Puebla de Zaragoza.

A suya población ye de 5.383.133 habitants en una superficie de 34.251 km², con una densidat de población de 157,17 hab/km².

Muga a l'este con o estau de Veracruz de Ignacio de la Llave; a lo ponient, con o Estau de Mexico, Hidalgo, Tlaxcala y Morelos; y a lo sud con os estaus de Oaxaca y Guerrero.
Chiapas

O **Estau d'Chiapas** ye una d'as 32 entidaz federativas de Mexico. Ye ubicau a lo sud-este d'o país. Muga a l'este con Guatemala; a l'ueste con os estaus d'Oaxaca y Tabasco; a lo sud con l'oceano Pacifico; y a lo nord-ueste con Veracruz de Ignacio de la Llave.

A suya población ye de 4.255.790 habitants en una superficie de 73.211 km², con una densidat de población de 58 hab/km².

## Luengas
A luenga predominant y oficial ye l'espanyol. Manimenos, bi ha etnias que charran luengas d'orichen maya y mixe-zoqueano.

## Vinclos externos
Barbaruens

**Barbaruens** u **Barbaruans** (en castellano *Barbaruéns*) ye un lugar aragonés d'o municipio de Seira, situato en a Vall de Benás (Uesca), comarca de Ribagorza.

A suya población yera de 39 habitants en 1991.

## Toponimia
Bi ha diferents interpretacions d'o nombre. Seguntes Xavier Tomás ye *Barbaruans* y ye d'orichen prerromano y se remontaría a un hipotetico *BARBARONSI*; atra interpretación diz que ye a partir de l'antroponimo latín *BARBARIUS*; y atra diz que ye a partir d'o chenitivo latín de *BARO*:
**VALLE BARONIS* > *Barbaruens* (Val d'os barons).

Entre os microtoponimos destacan l'ibón d'Armenya y o circo d'Armenya. Se crei que prene o nombre por l'abundancia d'arminios (*armenius mus* en latín).

## Molimentos
* Monesterio de Sant Pero de Tabernas.
Occitanismo

L**'occitanismo**, en sentito amplo, ye o conchunto de toz os movimientos que fan a promoción d'a luenga occitana y que esfensan os intreses d'Occitania, d'a suya población y d'a suya cultura. L'occitanismo puet agrupar accions y movimientos muit diversos, de tipo lingüistico, cultural, socioeconomico u politico.

## Definición
### Definición ampla
Seguntes iste sentito amplo, **occitanismo** ye sinonimo de *renaixentismo occitán* y coincide con o movimiento historico d'a *Segonda Renaissença Occitana* (en aragonés *Segundo Renaiximiento Occitán*), entre o 1800 y hue (a *Primièra Renaissença Occitana* ye o movimiento literario barroco d'a fin d'o sieglo XVI y d'o inicio d'o sieglo XVII).

Asinas l'occitanismo complega sensibilidaz diversas. Especialment, en o problema prou controvertito d'a traza d'escribir l'occitán, o concepto d'occitanismo reune as diferents corrients que emplegan grafías variatas (grafía clasica sobretot, pero tamién grafía mistralenca, grafía bonaudiana, grafía d'a Escòla dau Pò...).

Ista definición ampla ye emplegata:
* Por diferents especialistas que han feito un analís cientifico d'a cuestión, como lo lingüista Georg Kremnitz. 
* Por una parti important d'o renaixentismo occitán, en particular en as Vals Occitanas.
* En os movimientos culturals occitans prencipals. Emplegata a sobén por o Institut d'Estudis Occitans. Tamién ye o caso d'o Felibritge que emplega os termins "occitán" y "Occitania" en o suyo pensamiento tradicional, especialment en os suyos estatutos de 1911, lo que ye una forma d'occitanismo.
* Por bels movimientos politicos (sobretot o PNO y Iniciativa per Occitània).

### Definición restrictiva
Existe una definición mas restrictiva d'o termin. *Occitanismo* ye emplegato a vegatas ta designar a corrient d'o renaixentismo occitán que emplega la grafía clasica ta escribir l'occitán, por oposición a atras corrients que usan grafías diferents ta escribir-lo (grafía mistralenca, grafía bonaudiana, grafía de l'Escòla dau Pò...).

Ista definición restrictiva tamién a emplegan os partidarios d'o secesionismo lingüistico: en restrinchir l'"occitanismo" a la grafía clasica, y en afirmar que a "luenga occitana" no existirba, miran d'excluyir a grafía clasica de l'uso de bels dialectos occitans y d'ista traza, miran d'aleixar istos dialectos d'o funcionamiento unitario d'a luenga.

## Notas
Abi

**Abi** ye un lugar aragonés d'a vall de Benás, que hue perteneixe a lo municipio de Seira, lugar que ye situato a una distancia de 3&nbsp;km. A suya población yera de 18 habitants en 2018.

## Molimentos
*Ilesia romanico-rural muito trasformata.

## Toponimia
Bi'n ha diferents explicacions posibles:
*L'abete.
*Un antroponimo latín: *APILIUS*.
*O latín *AVIA*: l'abayón, arayón u *[[Vaccinium myrtillus]]*.

## Referencias
Güell

:*Iste articlo ye sobre un lugar aragonés en o municipio de Graus; ta atros usos, se veiga *'Güell (desambigación)**''.


**Güell*' (en [[Idioma castellano|castellano]] *Güel*) ye un conchunto de [[lugar]]ons deseparatos uns kilometros, en a [[val de l'Isabana]], huei perteneixiens a lo municipio de [[Graus]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] [[Aragón|aragonesa]] de [[Ribagorza]], con una [[Población humana|población]] de 14 habitants en [[2018]].

==Cheografía==
Güell ye a la dreita de l'[[Río Isabana|Isabana]], muga de l'antigo termin, a lo norte i ye a Sierra de Güell que desepara as vals de l'[[río Isabana|Isabana]] y l'[[Esera]]. En Güell bi ha un mont clamato [[Morrón de Güell]], dende on se bei tot o curso baixo de l'Isabana. Baixo este Morrón bi ha una ermita dita *Virchen de las Rocas*.

L'antigo termin, [[habitat humán|habitat]] ixemenato teneba os [[casal]]s de *la Badía*, *el Castell*, *la Collada*, *Farrerós*, *Julià*, *la Maçana*, *Peregrí*, *Picontor*, *Remorosa*, *la Ribera*, *el Pueyo*, *el Rincón*, *Solano* y *Trespueyo*.

==Nombre==
As primeras mencions son como *Gudil*, *Gudili*, *Gudel*, en [[966]], estando a zaguera a que predominará en tota a [[Edat Meya]]. *Guel* se bei ya en [[1620]]. En a [[Puebla de Castro]] existiba l'apellito *Gudal* en [[1495]], antecedent d'a *Casa Gudel* ya documentata en [[1747]]. Por o que pareix provién de l'antroponimo chermanico *Gudhild*, pero podría tener relación con o toponimo [[Buil]].

==Historia==
S'incorporó en Graus en [[1972]] (Decreto 3357/71, de [[23 d'aviento]]).

==Parla==
A parla de Güell forma con as parlas de [[La Collada]], [[La Mazana]], [[el Pueyo]] y [[el Rincón]] un d'as 7 parlas locals dentro d'as parlas de l'Isabana meya y baixa, de transición estricta entre o [[Idioma catalán|catalán]] y l'[[Idioma aragonés|aragonés]]. D'alcuerdo con [[Artur Quintana]] a parla de *Güell*-*el Rincón'' se puet clasificar como catalán.

## Vinclos externos
*https://web.archive.org/web/20071010015145/http://www.castillodeloarre.org/HU-Ribagorza/990373-GuellRocas.htm
Chuseu

**Chuseu** (en grafía SLA y en castellano *Juseu*, en catalán *Jusseu*) ye un lugar a 13&nbsp;km de Graus y perteneixient a este municipio, situau en la comarca de Ribagorza. En 2019 teneba 18 habitants.

## Cheografía
Chuseu ye a lo norte de la sierra de la Carrodilla. Bi ha una buena envista de la val de Sarrón.
 
## Toponimia
Seguntes Coromines lo toponimo vien de *IOVIS AEDES* u *templo de [[Chupiter]]*:
**IOVIS AEDES* > *Jov seu* > Chuseu.

En las primeras mencions documentals en 987 escribiban *n* (*jonsed*, *jonsed*) en cuenta de *u*, se crei que como error de copista, pero que puet estar pa amagar lo recuerdo pagano y fer-lo mas pareixiu a *puesto con chuncos*. En un texto de lo "Cartulario de Roda" de 1011-1017 se vei clarament *Joveset*.

## Molimentos
*Ilesia parroquial de Sant Chulián, sieglo XVIII.
*Restas d'un castiello-fortaleza.
*Ermita de Sant Salvador (uno de los epitetos de Chupiter yera *SOTER* salvador).

## Luengas y parlas
La parla tradicional de Chuseu ye l'aragonés baixo-ribagorzano, en grau abanzau de substitución por part de lo castellano. Lo baixo-ribagorzano de Chuseu ye en una zona de de transición estricta u microcheografica entre l'aragonés y catalán. Seguntes lo mapa feito por Artur Quintana i Font la linia Chuseu-Torres-Alins desparte a l'este parlas catalanas de transición enta l'aragonés y a l'ueste parlas aragonesas de transición enta lo catalán.

En Chuseu y Aler lo participio de lo verbo *[[verbo estar-ser|ser]]* ye en *-ito*, *sito*, relacionau con *set* de lo catalán nordoccidental de bel lugar d'Aragón u que muga con Aragón, y *sit* de lo maellán. En Chuseu y Torres bi ha ciertas palabras no diftongadas como *[[espuenda|espòna]]* (pronunciada con *o* ubierta).

Unatra cosa intresant de la parla de transición de Chuseu y d'atros lugars de la val de Sarrón, como Aler y Torres, ye que la terminación *-rn* de lo catalán se pronuncia *-rt* (*fort*, *hivèrt*, *infèrt* en cuenta de *forn*, *hivern* y *infern*).

## Fiestas
*Santo Cristo, 15 d'agosto.
 
## Referencias
Centenera de Andaluz

:*Iste articlo tracta sobre a localidat soriana de *'Centenera de Andaluz**. Ta atros emplegos d'o toponimo **Centenera** se veiga **Centenera (desambigación)**.''



**Centenera de Andaluz''' ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 25 habitants (2006), en una superficie de 19,87 km² y una densidat de población de 1,26 hab/km².
Nafría de Ucero

**Nafría de Ucero** ye un municipio castellanoleyonés, situau en a provincia de Soria, comarca de Tierras del Burgo y partiu chudicial d'El Burgo de Osma-Ciudad de Osma.

A suya población ye de 63 habitants (2008), en una superficie de 36,56 km² y una densidat de población d'1,72 hab/km².

## Cheografía
Nafría de Ucero ye situau a 1.000 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 80 km de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Rejas de Ucero, Sierra de Nafría y Valdealbín.

## Administración
### Alcaldes
Langa de Duero

**Langa de Duero** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a comarca de Burgo d'Osma, en a provincia de Soria, partiu chudicial de Burgo d'Osma.

A suya población ye de 859 habitants(2008), en una superficie de 189,91 km² y una densidat de población de 4,52 hab/km².

## Cheografía
Langa de Duero ye situato a 854 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 90 km de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o termin municipal de Langa de Duero fan parte as localidaz d'Alcozar, Bocigas de Perales, Langa de Duero, Valdanzo, Valdanzuelo y Zayas de Torre.

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
Montejo de Tiermes

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellan-leyonés d'a provincia de Soria; ta atros usos, se veiga *'Montejo (desambigación)**''.


**Montejo de Tiermes''' ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 255 habitants(2006), en una superficie de 167,27 km² y una densidat de población de 1,52 hab/km².

## Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1975:

## Puestos d'intrés
* Tiermes, ciudat celtibera.
* Ermita de Santa María de Tiermes.
* Ermita d'a Virchen d'a Val.
* Ilesia de Sant Cebrián.
Recuerda

**Recuerda** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria y comarca de Burgo d'Osma.

A suya población ye de 102 habitants (2006), en una superficie de 67,31 km² y una densidat de población de 1,52 hab/km².

## Cheografía
Trescruzata por o río Duero, Recuerda ye situata a 901 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 64 km de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte es lugars de Galapagares, La Perera, Mosarejos y Nograles.

## Toponimia
Dos d'os nombres d'as pedanías tienen un nombre coincident con l'aragonés "Perera" (en castellano *peral*) y "Nograles" (< ¿"Noguerales"?).

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Puent sobre o río Duero, que estió fortificato.
*Ilesia de Sant Bernabé, d'o sieglo XVI, en estilo barroco encara que tamién con partes en estilo gotico, con un retablo en estilo renaixentista, d'o sieglo XVII.

## Fiestas
*11 de chunio: Sant Bernabé.
Fresno de Caracena

:*Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés en a provincia de Soria; ta atros usos, se veiga *'Fresno**''.


**Fresno de Caracena''' ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria, comarca de Burgo d'Osma y partiu chudicial de Burgo d'Osma. Pende d'a diocesi d'Osma, parte de l'archidiocesi de Burgos.

A suya población ye de 28 habitants (2008), en una superficie de 16,78 km² y una densidat de población de 1,67 hab/km².

## Cheografía
Fresno de Caracena ye situato a 949 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 29 km de Soria, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Río Manzanares y Río Tielmes.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes
Villanueva de Gormaz

**Villanueva de Gormaz** ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria, comarca de Burgo d'Osma y partiu chudicial de Burgo d'Osma.

A suya población ye d'11 habitants (2009), en una superficie de 21,43 km² y una densidat de población de 0,51 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Villanueva de Gormaz ye situata a 999 metros d'altaria sobre d'o livel d'a mar, a una distancia de 69 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.

## Historia
A localidat fue fundata en o sieglo XII, seguntes fuents decumentals, como indica o suyo nombre (ye una *villa nueba*).

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia parroquial de Sant Per Apóstol, d'o sieglo XVI, encara que conserva una finestra romanica.

## Fiestas
* 27 de mayo: Virchen de l'Antigua.
* 29-30 de chunio: Sant Per Apóstol.

## Vinclos externos
*  Pachina web no oficial sobre Villanueva de Gormaz.

## Referencias
Baños de Rioja

**Baños de Rioja** ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 97 habitants (2006) en una superficie de 9,21&nbsp;km² con una densidat de 10,53 hab/km².

## Cheografía
Baños de Rioja ye situau a 550 metros sobre o livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y comunidat autonoma.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Santa María Malena de Baños de Rioja, una ilesia adedicada a Santa María Malena que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Ermita d'o Pilar.

### Molimentos civils
* Torre Fuerte.

## Fiestas
* 25 d'abril, Sant Marcos.
* 22 de chulio, Santa María Malena.
* 12 d'octubre, Virchen d'o Pilar.
Cirueña

**Cirueña** ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 123 habitants (2006) en una superficie de 12,15&nbsp;km², con una densidat de 10,12 hab/km².

## Cheografía
O lugar de Cirueña ye situau a 715 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44&nbsp;km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.

## Demografía

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Sant Millán de Cirueña, que ye ilesia parroquial.
* Ilesia de Sant Andreu de Cirueña, que ye ilesia parroquial.
* Ermita d'os Remedios.
Castañares de Rioja

**Castañares de Rioja** ye un municipio d'a comunidat autonoma de La Rioja, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.

A suya población ye de 392 habitants (2007) en una superficie d'11 km², con una densidat de 35,64 hab/km².

## Cheografía
Castañares de Rioja ye situau a 546 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar a una distancia de 52 km de Logronyo, a capital de La Rioja, y a 8&nbsp;km de Santo Domingo de la Calzada, a capital d'a suya comarca.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Puestos d'intrés
### Molimentos relichiosos
* Ilesia de Nuestra Sinyora d'a Natividat de Castañares de Rioja, una ilesia d'o sieglo XVI adedicada a la Natividat de Santa María que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
* Ermita de Sant Miguel.

### Molimentos Civils
* Casal d'os Ruz de Celada, de 1724.

## Fiestas
* 8 de setiembre, Natividat de Santa María.
Grustán

**Grustán** ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, que perteneixe a o municipio de Graus. Ye deshabitato dende os anyos 1950.

## Cheografía
O lugar de Grustán ye sobre a *penya de Grustán*, a 850 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 4&nbsp;km d'a ciudat de Graus, a capital d'o suyo municipio, y se i plega por una pista de tierra que sale dende Graus enfrent d'a fuent de Regrustán.

## Toponimia
Puet estar un caso de án dezaga de l'antroponimo antigo. Bels autors lo relacionan con o toponimo medieval *Gronestue*.

## Historia
A suya primera mención escrita ye de l'anyo 1069.

## Demografía

## Referencias

## Se veiga tamén
*Ciclope de Graus.

## Vinclos externos
*  En http://www.despobladosenhuesca.com/
Ribagorzanismo

Os **ribagorzanismos** son caracteristicas lingüisticas que siguen tendencias propias d'as parlas de Ribagorza tanto en a part catalanoparlant como en a part aragonesoparlant.

Estos caracters, amás d'as coincidencias de l'aragonés ribagorzano con o catalán, as coincidencias d'o catalán ribagorzano con l'aragonés y os caracters comuns entre catalán y aragonés dan bella unidat a las parlas de Ribagorza y fan que a muga entre catalán y aragonés siga progresiva, gradual y dificil de marcar en o mapa. Buena part d'as parlas ribaborzanas son parlas de transición entre o catalán y l'aragonés.

Rasgos ribagorzanos que no se troban en as formas chenerals de l'aragonés u catalán son:

*Palatalización d'os grupos consonanticos latinos CL-, GL-, BL-, FL- en posición inicial:
***Flló*, *pllorá*
*Palatalización d'os grupos consonanticos latinos -PL-, -SCL-, -NGL- (y tamién d'o grupo heterosilabico -RL-) en posición interior:
***singlla*, *rascllo*, *repllegá*, *parllar*
*Formas *tu és*, *el é* pa o present d'indicativo d'o verbo **[[Verbo estar-ser|ser]]**.
*Tipos lexicos comuns:
***[[Tuara]]* (Renanué) - *Tora* (Bonansa)
***[[Caniella]]* (Bisagorri) - *Canella* (Noguera Ribagorzana y Isabana)
***[[Pochón]]* (Bisagorri) - *Pochó* (Catalán ribagorzano y Pallarés)

A toponimia ribagorzana tien tamién trazas propias:

*A -LL- latina evoluciona ta una -s-, que en a Vall de Castanesa encara se i pronuncia como -s- sonora (a no estar que siga un alofono d'a *s* sorda):
***Castieso*  *[[Anué]]*
***Beranué* > *[[Beranui]]*
***Lorué* > *[[Ralui]]*
Fantova

**Fantova** (en catalán *Fontova*) ye una villa aragonesa de la comarca de Ribagorza situata a mán de La Puebla de Fantova, perteneixient a lo municipio de Graus. Huei ye despoblata.

## Cheografía
Fantova ye situata en una zona alta que d'on se puet veyer tota redolata, yera un punto estratechico. Fantova ye a 945 metros d'altaria sobre lo livel de la mar.

## Toponimia
Lo toponimo vien de *Font Tova*, estando un caso de no diftongación como en Fonz. En lo fogache de 1405 lo escriben *Fontova del Comte*.
 
## Molimentos
*Torre cilindrica de lo sieglo XI, romanica-lombarda.
*Ilesia de Santa Cilia, romanica.
*Muros de l'antiga fortaleza.
*Necropoli medieval.

## Galería d'imáchens

Imachen:Muralla del Castell de Fontova.jpg|Muros de l'antiga fortaleza
Imachen:Castell de Fontova.jpg|Castiello de Fantova
Imachen:Església de Santa Cecília (Castell de Fontova).jpg|Ilesia de Santa Cilia
Imachen:Tomba antropomòrfica (excavada a la pedra), a Fontova.jpg|Necropoli medieval


## Vinclos externos
*  Castillo de Fantova.
Torlabat

:*Iste articlo tracta sobre *'Torlabat**. Ta altros emplegos d'a palabra **torre** se veiga **Torre (desambigación)**.''


**Torlabat*' (*Torrelabad* en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Ribagorza]] y [[provincia de Uesca]], que perteneixe a o municipio de [[Graus]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 15 habitants ([[2017]]).

== Cheografía ==
O lugar de Torlabat se troba situato a 590 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, a una [[distancia]] de 9 [[km]] de Graus, a [[Capital (politica)|capital]] d'o suyo municipio, y de 96&nbsp;km d'a ciudat de [[Uesca]], a capital d'a suya provincia.

== Demografía ==


== Nombre ==
*Torlabat* se pronuncia en [[baxorribagorzano]] /*Torlabá*/. Antigament s'escribiba *La Torre Dabat''.
  
## Molimentos
*Cruz de suelo d'o sieglo XVI con base octogonal.
Torrodesera

:*Iste articlo tracta sobre *'Torrodesera**. Ta altros emplegos d'a palabra **torre** se veiga **Torre (desambigación)**.''


**Torrodesera*' (*Torre de Ésera* oficialment y en [[idioma castellano|castellano]]) ye un lugar de [[Ribagorza]] situato a 3&nbsp;km de [[Graus]], perteneixint a ixe municipio. Teneba 53 habitants en [[2018]].
  
==Molimentos==
*Torre campanal.

==Nombre==
Estió *Ture d'Esera* en [[1066]], *La Torre d'Esera* en [[1307]] y *La Torre de Sera* en o [[Fogache]] de [[1495]]. No corresponde con *Pueyo d'Esera'' como crei Agustín Ubieto Arteta, pus sapemos que corresponde con l'actual Pruiquimat.