Biblioteca Apostolica Vaticana

La **Biblioteca Vaticana** u **Biblioteca Apostolica Vatican** (nombre completo en italiano y en o suyo sitio web: Biblioteca Apostolica Vaticana, en latín: **Bibliotheca Apostolica Vaticana**, y informalment conoixida cómo Vat) ye la biblioteca d'a Santa Seu, la cual se troba en la Ciudat d'o Vaticano.

La Biblioteca Vaticana, formalment establida en 1475 tot y que ya funcionaba antes, ye una d'as mas antigas d'o mundo y custodia una important colección de manuscritos historicos. Tiene 75.000 códexs de tota la historia, asinas como 1,1 millons de libros impresos, que incluyen uns 8.500 incunables.

Ye una biblioteca de referencia pa la investigación de la historia, lo dreito, la filosofía, la ciencia y la teolochía, ubierta a qualsequier persona que pueda documentar las suyas cualificacions y necesidaz d'investigación. Las fotocopias pa l'estudio privau de pachinas de libros publicaus entre 1801 y 1990 se pueden solicitar personalment u per correu.

Lo papa Nicolau V (1447–1455) va imachinar una Roma con amplas obras publicas pa atrayer pelegrins y estudiosos enta la ciudat per encetar la suya transformación. Nicolas quereba creyar una biblioteca publica pa Roma que heba d'estar vista como una institución pa la erudición humanista. La suya muerta li va impedir levar a termin lo suyo plan, pero un d'os suyos succesors, o papa Sixto IV(1471–1484) va establir lo que agora se conoixe como la Biblioteca Vaticana.

Lo marzo de 2014, la Biblioteca Vaticana va iniciar un prochecto inicial de cuatro anyos de dichitalización d'a suya colección de manuscritos, que ye disponible en linia.

L'Archivo Secreto d'o Vaticano se va deseparar d'a Biblioteca Vaticana a primers d'o sieglo XVII; contiene 150.000 documentos mas.

## Etapas d'a biblioteca
Los expertos dividen en cinco etapas la historia d'a biblioteca:

* **Prelaterana**: los inicios d'a biblioteca, correspondients a la primera etapa d'a historia d'a Ilesia, antes que s'ubicase a lo *[[Palazzo del Laterano]]*. Muit pocos libros corresponden a esta etapa.
* **Laterana**: S'inicia cuan os libros y manuscritos pasan a guardar-se a lo *Palazzo del Laterano*, etapa que transcorre dica finals d'o sieglo XIII, mientres lo papau de Bonifacio VIII.
* **D'Avinyón**: Mientres este periodo tenió sitio un important creiximiento d'as coleccions de libros y archivos d'os papas que residioron en **[[Avinyón]]**, entre la muerte de Bonifacio VIII y l'anyo 1370, cuan la siede papal retornó a Roma.
* **Prevaticana**: Mientres os anyos 1370 y 1447 la biblioteca se dispersó, quedando partes en Roma y Avinyón, entre atros puestos.
* Vaticana: Etapa actual, iniciada en 1448, con o treslado definitiu d'a biblioteca a lo **[[Ciudat d'o Vaticano|Vaticano]]**.

## Historia
LO Papa Nicolau V estió lo fundador d'a biblioteca en l'anyo 1448 reunindo uns 350 códexs griegos, latins y hebreus heredaus d'os suyos antecesors y d'as suyas propias adquisicions, entre las quals i heba cuantos manuscritos d'a Biblioteca Imperial de Constantinoble. Sindembargo, la fundación propiament dita tenió lugar cuan Sixto IV, con a bula *Ad decoramos militantis Ecclesiae*, d'o 15 de chunyo de 1475, asignó un presupuesto y nombró bibliotecario a Bartolomeo Platina, quí elaboró un primer catalogo en 1481. La biblioteca teneba alavez mas de 3.500 manuscritos, feito que la convertiba en a biblioteca occidental mas gran d'o mundo.

Arredol de 1587, lo Papa Sixto V encargó a l'arquitecto Domenico Fontana que construyise un nuevo edificio per acullir la biblioteca, lo cual encara s'utiliza actualment.

En primerias d'o sieglo XVII se segregó d'a biblioteca l'Archivo Secreto d'o Vaticano, mientres que en l'anyo 1623, la Biblioteca Palatina de Heidelberg, que conteneba uns 3.500 manuscritos, estió donada a la Biblioteca Vaticana per Maximiliano I de Bavera en agradeiximiento per l'emparo d'o papa Gregorio XV minetres la Guerra d'os Trenta Anyos.

En l'anyo 1657 s'adquirioron los manuscritos d'a Casa Ducal de Urbino y en 1689 y s'incorpororon a la biblioteca las coleccions d'a reina Cristina de Suecia. Tamién cal destacar que en el anyo 1661, l'intelectual griego León Alacio estió nombrau bibliotecario vaticano.

Posteriorment, mientres lo sieglo XVIII, la biblioteca s'enriquió con nuevas adquisicions y se fizo lo primer prochecto de publicar un catalogo completo d'os manuscritos d'a biblioteca. Sindembargo, nomás van arribar a publicar-se tres d'os vinte volúmens prochectaus. A final d'o sieglo, alguns libros tenioron que estar entregaus como tributo de guerra a la Francia napoleonica, si bien la mayoría d'os volúmens estioron restituyius en l'anyo 1815 con la redota de Napoleón Bonaparte.

En zaguerias se i ha incorporau lo *Salone Sistino* dedicau a exposar eixemplars bibliograficos como los códexs de Virchilio, u los rollos de Chusé entre atros.

En la actualidat la biblioteca custodia uns 75.000 manuscritos y mas d'1.100.000 libros impresos, d'os cuals, uns 8.500 son incunables. L'Archivo Secreto d'o Vaticano, que estió separau d'a biblioteca a primers d'o sieglo, contiene uns 150.000 volumens.

D'entre los manuscritos mas importants d'a biblioteca cal destacar:
* Lo *[[Codex Vaticanus]]*, d'o sieglo IV, lo manuscrito mas antigo conoixiu d'a Biblia.
* La *Ἀπόκρυφη Ἱστορία* de Procopio de Cesarea, que descubierto en esta biblioteca y publicau en 1623.
* Lo *[[Cancionero d'a Biblioteca Vaticana|Cancionero d'a Vaticana]]*, un d'os tres cancioneros conoixius d'a lirica galaico-portuguesa.
* Lo *Codex Aureus de Lorsch*, evanchelio miniaturizau d'a epoca de Carlos Magno.

## Bibliotecarios

(P) Indica lo temps pasau como bibliotecari, ye decir, bibliotecari en funcions, a sobén un bibliotecari que no ye un cardenal.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Sitio web d'a Biblioteca d'o Vaticano.