Coleoptera

Os **coleopteros** (cientificament **Coleoptera**, en latín) son una d'as prencipals órdens en a clase d'os insectos, con cuasi 350.000 especies descritas. Se tracta d'o taxón con mes especies incluitas de tot o reino Animalia, seguito per os lepidopteros (paixarelas y palometas), himenopteros (fornigas, vespas, abellas, etc) y dipteros (moscas, mosquitos y tabans). A orden d'os coleopteros tiene tantas especies como tot o reino d'os fongos, u d'as plantas vasculars; ixo ye, como decir que fa 90 vegatas o numero d'especies descritas de mamiferos.

En luenga aragonesa, os coleopteros se gosan conoixer como **escarabachos**. (d'o latín vulgar *< scarabaeus*) A presencia d'a palatal africada *ch* en ista parola se crei que ye por cruce con a parola "cucaracho".

Os coleopteros presentan una gran diversidat morfolochica. Se troba escarabachos en cualsiquier habitat, mesmo en ambients acuaticos d'augua dolza. A suya presencia en ecosistemas marinos ye minima. A mes gran parte d'as especies son consumidoras de productos vechetals, estando-ne las larvas as que gosan fer dica pestes en l'agricultura y en as selvas.

A morfolochías de toz os coleopteros comparten rasgos comuns: Toz os escarabachos tienen o primer par d'alas ancestrals d'os insectos modificatas y enduritas dica formar dos escudos, ditos "elitros", que no sirven sique ta cubillar y guardar o segundo par d'alas que ye lo funcional. As alas, en reposo, se troban plegatas debaixo d'os elitros y s'han d'obrir y esplegar ta que l'animal pueda alzar-se en volito. A mes gran parte d'as formas adultas d'os escarabachos saben volar, pero no gosan tener a capacidat d'altros grupos d'insectos ta manullar-se-ie, como fan as moscas y apellas, y muitas especies no el fan si no ye de tot imprescindible.

## Imáchens

Imachen:Geguzvabalis.jpg|A cuca vinatera (*[[Meloe|Meloe spp.]]*), un escarabachos de gran mida que no puede volar.
Imachen:BIEDRONA.JPG|Una cuqueta de Dios d'a especie *[[Coccinella septempunctata]]*.
Imachen:Maybug.jpg|O escarabacho d'a cheta (*[[Melolontha melolontha]]*) obrindo alas y elitros.
Imachen:Colorado potato beetle.jpg|O canyuelo u cuca d'as trunfas (*[[Leptinotarsa|Leptinotarsa decemilenata]]*), una especie que fa pestes en l'agricultura.
Imachen:Hylotrupes bajulus01.jpg|Os corcons (fam. *[[Cerambycidae]]*) son escarabachos que fan galerías en a madera.
Imachen:Drugstore beetle 02.jpg|As queras (fam. *[[Anobiidae]]*) son escarabachos muit chicoz pero que fan grandismos destrozos en as construccions humanas y en os muebles.
Imachen:Thomas Bresson - Charançon (by).JPG|Os corcullos (fam. *[[Curculionidae]]*) se reconoixen a escape per a forma d'a suya capeza.
Imachen:Lampyris noctiluca02.jpg|As cuquetas de luz (fam. *[[Lampyridae]]*), que fan luz con l'estremo d'o suyo abdomen.
Imachen:Lucanus cervus.jpg|O dimonio (*[[Lucanus cervus]]*) ye o escarabacho mes gran d'Eurasia
Imachen:Hercules.beetle.arp.jpg|*[[Dynastes hercules]]*, escarabacho rinoceront d'America d'o Sud.
Imachen:Calomera littoralis littoralis bl1.jpg|As cicindelas (fam. *[[Cicindelidae]]*) son escarabachos depredadors d'altros invertebratos que cazan encorrendo-los per tierra.
Imachen:Gelbrandkäfer (Dytiscus marginalis).jpg|*[[Dytiscus|Dytiscus spp.]]*, un cucaracho d'augua.


## Notas


## Referencias

## Vinclos externos