open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corz Catalanas

As **Corz Catalanas** (en catalán *Corts Catalanes*) u **Corz Chenerals de Catalunya** (en catalán *Cort General de Catalunya*) estioron l'organo normativo d'o Prencipau de Catalunya dende o sieglo XIII dica o sieglo XVIII.

Yeran composadas por los clamaus tres brazos: l'eclesiastico, o militar u noble y o reyal u d'as villas. O rei convocaba y ubriba as Corz con una *proposición reyal* mientres que os brazos yeran os encargaus de lechislar, siempre con o concurso d'o sobirán. Si as leis que s'aprebaban yeran as d'o rei recibiban lo nombre de "Constitucions" (cat. *Constitucions*); si s'aprebaban as d'os brazos, "Capitols de Corz". Si o rei aprebaba una lei de forma unilateral recibiba o nombre d'"Acto de Corz" y yera menester a ratificación por parti d'as Corz.

As Corz Chenerals d'a Corona d'Aragón celebraban conchunta y simultaniament as Corz d'Aragón, Valencia y d'o Prencipau de Catalunya. O Reino de Mallorca no convocaba Corz y ninviaba a os suyos representants a las d'o Prencipau. Como no se podeban convocar difuera d'o reino d'Aragón, se gosaban celebrar en Monzón u en Fraga, localidaz aragonesas equidistants entre Zaragoza y Barcelona.

A diferencia d'as Corz de Castiella d'a epoca, que funcionaban nomás como organo consultivo a lo que o rei concedeba privilechios y fueros, as Corz aragonesas yeran un organo normativo, ya que os suyos alcuerdos teneban fuerza de lei, en o sentiu de contracto que o rei no podeba revocar.

## Se veiga tamién
* Corz Chenerals d'Aragón.
* Corz d'o Reino d'Aragón.
* Corz d'o Reino de Valencia.

## Referencias
Estreito de Bering

O **estreito de Bering** (en anglés *Bering Strait*, en ruso *Берингов пролив*) ye un estreito entre os oceanos Pacifico y Arctico, que desepara Asia d'America. O estreito leva lo nombre de Vitus Bering, un explorador danés a lo servicio de l'Imperio Ruso.

O estreito de Bering tien uns 82 kilometros d'amplo en o suyo puesto mas estreito, entre o cabo Dezhnev, peninsula de Chukchi, Rusia, Asia, y lo cabo Principe de Galas, Alaska, Estaus Unius, America. Tien 85&nbsp;km d'amplaria meya y en o suyo puesto mas fundo tien nomás 90 m de fondura.

## Referencias
Cantón de Leitora-Lomanha

O **cantón de Leitora-Lomanha** (en occitán *canton de Leitora-Lomanha*, en francés *canton de Lectoure-Lomagne*) ye una división administrativa francesa situada en o departamento de Gers y districto de Condòm, en a rechión d'Occitania.

A suya población ye de  habitants () y en fan parte 26 comunas. A suya capital ye a localidat de Leitora.

## Se veiga tamién
* Cantons de Gers.
Bubble tea

***Bubble tea*** ye lo nombre internacionalment emplegau d'una bebida a base de té que s'orichinó en Taiwán en primerías d'o decenio de 1980. Per un regular, consiste en té acompanyau de bolas de tapioca masticables, pero tamién se puede aprestar con atros ingredients.

## Risgos pa la salut
I hai dubdas sobre lo suyo efectos sobre la salut a resultas d'o suyo alto conteniu de zucre. L'atra preocupación ye lo suyo alto conteniu calorico, en parti atribuyiu a las bolas de tapioca con alto conteniu de carbohidratos, que pueden representar dica a metat d'as calorías d'una porción de 500 ml.

Per unatra parti, os pediatras advierten que os ninos chicoz pueden escanyar-se con as bolas, que tienen de 5 a 8 milimetros de diametro, y piden as alvertencias correspondients en as copas.

## Referencias
Mar d'Aral

A **mar d'Aral** (en cazaco *Арал теңізі*, en uzbeko *Орол денгизи*, en ruso *Аральское море*) yera una mar interior, situada en Asia Central, entre Cazaquistán, a lo norte, y Uzbekistán, a lo sud. Dinantes, yera un d'os cuatro lacos mas grans d'o mundo, con una superficie de 68.000 km². En l'actualidat, a mar d'Aral s'ha reduciu a menos d'o 10 % d'a suya grandaria orichinal, feito que s'ha cualificau como una d'as mayors esferras medioambientals ocurridas en a historia recient.

Dimpués d'os trescoles d'augua realizaus per a Unión Sovietica en as anyadas de 1960, d'os ríos Amu Daria y Sir Daria que en él confluyen, o laco se redució de traza drastica. Se pretendeba esbarrar augua pa ruixar cautivos, sobretot de cotón, en Uzbekistán y Cazaquistán.

## Referencias
Patrimonio d'a Humanidat

Un puesto d'o **Patrimonio d'a Humanidat** ye un aria protechida legalment per una convención internacional administrada per a UNESCO. Os puestos d'o Patrimonio d'a Humanidat son designaus per a UNESCO per a suya importancia cultural, historica, cientifica u d'unatro tipo. Se considera que os puestos contienen *patrimonio cultural y natural en tot o mundo considerau de valor excepcional pa la humanidat*.

Pa estar trigau, un Puesto d'o Patrimonio d'a Humanidat ha d'estar un fito unico que sía identificable cheografica y historicament y que tenga un significau cultural u fisico especial. Per eixemplo, os puestos d'o Patrimonio d'a Humanidat pueden estar ruinas antigas u estructuras historicas, edificios, ciudaz, disiertos, selvas, islas, lacos, molimentos, montanyas u arias montesinas. Un Puesto d'o Patrimonio d'a Humanidat puede significar un logro notable d'a humanidat y servir como evidencia d'a nuestra historia intelectual en o planeta, u puede estar un puesto de gran polideza natural. En chulio de 2021, existen un total de 1154 puestos d'o Patrimonio d'a Humanidat (897 culturals, 218 naturals y 39 mixtos) en 167 países. Con 58 arias trigadas, Italia ye o país con mas puestos en a lista.

## En Aragón
Aragón conta con cuatro bienes declaraus Patrimonio d'a Humanidat per la Unesco:
* Camín de Sant Chaime. Lo Camín estió declarau Patrimonio d'a Humanidat en l'anyo 1993. Este camín historico ye una important rota de pelegrinación que ha estau un punto de trobada de culturas a lo largo d'os sieglos, en a parte d'o camín que trascruza Aragón se pueden trobar monumentos significativos como la Seu de Chaca u los monesterios de Sant Chuan d'a Penya y Sant Chuan d'a Penya.
* Mudéchar aragonés, lo mudéchar d'Aragón estió declarau Patrimonio d'a Humanidat en l'anyo 2001 y comprende un conchunto d'ilesias y edificios construyius minetres los sieglos XII y XVI que reflectan la fusión d'as tradicions arquitectonicas cristianas y musulmanas. Cualques eixemplos destacaus incluyen lo Palacio de l'Alchafaría, la Seu d'o Salvador de Zaragoza u la Ilesia de Sant Pero de Teruel.
* Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols. Un espacio natural d'especial interés estando un d'os puestos mas espectaculars d'o Pireneu aragonés, famoso per las suyas vals glaciars, cascadas y l'imponent macizo calcario d'as Tres Serols, ye considerada como Reserva d'a Biosfera dende 1988, Zona ZEPA, Puesto d'Importancia Comunitaria y Patrimonio d'a Humanidat per la Unesco dende 1997.
* Arte levantín. Este arte, que se desenvolvió en a Peninsula Iberica mientres lo Neolitico, se caracteriza prencipalment per pinturas practicadas en penyas, cheneralment en abrigos naturals, de tematica naturalista y d'estilo esquematico. En Aragón trobamos este tipo de pinturas en Uesca y Teruel, estando famosas las de Albarracín situadas en los Paisache Protechiu d'os Pinars de Rodeno per la suya abundancia y buena conservación. L'arte rupestre levantín ye considerau Patrimonio d'a Humanidat per la UNESCO dende 1998.

## Referencias
Sauna

Una **sauna** (d'o finés *sauna*) ye una cambra que se calienta entre 80 y 105 graus centigraus fendo servir un calentador de sauna. O banyo de vaporada en a sauna puede servir pa la salut y la relaxación. As saunas publicas gosan estar unidas a una piscina publica u un chimnasio y pueden combinar-se con atras instalacions.

Dende lo 17 d'aviento de 2020, a cultura d'a sauna finesa ye Patrimonio Cultural Inmaterial d'a UNESCO.

A sauna, que per un regular ye revestida de fusta per adintro, se calienta con un forno a una temperatura de l'aire entre 80&nbsp;°C y 100&nbsp;°C, mas rarament dica 130&nbsp;°C. En cuenta d'estufas de lenya y aceite, hue lo día se gosan instalar estufas electricas perque son mas sencillas y facils d'operar.

As cadieras son disposadas en dos u tres livels a una altaria de 0,5 m a 1,5 m, y la temperatura aumenta significativament a medida que se puya. A circulación de l'aire ye important en una sauna, per lo que se suministra de contino aire fresco, que a estufa calienta immediatament pa que la temperatura d'a cambra remaneixca constant.

A sauna tien efectos buenos sobre l'organismo, en liberar, per meyo de sudoración, que gosa estar abundant y rapida, toxinas y activar a circulación sanguinia. Siempre va acompanyada con contrastes de temperatura, a la sesión de calor le sigue una d'enfriamiento, que enampla os efectos d'a sudoración. Se prene con fins hichienicos y terapeuticos.
    
## Referencias
Kiwi

:*Iste articlo ye sobre lo lulo comestible dito *'Kiwi** de cuantas especies d'o chenero ''[[Actinidia]]'' orichinarias de China. Ta o muixon se veiga [[Apteryx]].''




**Kiwi** ye lo [[lulo]] comestible de cuantas [[especie]]s d'enredaderas lenyosas d'o [[Chenero (biolochía)|chenero]] ''[[Actinidia]]''.

Lo kiwi gosa proceder d**Actinidia deliciosa*, encara que tamién puede creixer d' *Actinidia chinensis*, u d'hibridos entre *A. deliciosa* y atras plantas d' *Actinidia''.

O kiwi ye orichinario d'o centro y este de China.  A primera descripción rechistrada d'o kiwi data d'o sieglo XII mientres a dinastía Song. En primerías d'o sieglo XX, o cautivo de kiwi s'extendió dende China dica Nueva Zelanda, an se producioron as primeras plantacions comercials. A fruita se fació popular entre os militars britanicos y estatounitenses estacionaus en Nueva Zelanda mientres a Segunda Guerra Mundial, y dimpués s'exportó comunament, primero ta Gran Bretanya y dimpués ta California en o decenio de 1960.

En 2020 se producioron 4.407.407 toneladas de kiwi (totas as variedaz) en tot o mundo. A Republica Popular de China representó mas d'a metat d'a cullita mundial total. Europa produció 952.890 toneladas en o mesmo periodo. Os mayors productors estioron Italia, Grecia y Francia.

    
## Referencias
Bill Monroe

**William Smith Monroe**, conoixiu artistica y popularment como **Bill Monroe**, (Rosine, 13 de setiembre de 1911 - Springfield (Tennessee), 9 de setiembre de 1966) estió un musico y cantaire estuasunidense de bluegrass conoixiu tamién a sobén como **o pai d'o bluegrass** per estar lo creyador d'ixe estilo musical fendo un mezclayo de musicas tradicionals como lo country y lo hillbilly entre d'atras, que prenió lo suyo nombre d'o suyo grupo os *[[Blue Grass Boys]]*.
Pelecanus onocrotalus

O **pelicano** u **onocrotalo** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Pelecaniformes]]* y familia *[[Pelecanidae]]* que se reproduz dende lo sud-este d'Europa a traviés d'Asia y Africa, en paúls y lacos mica fundos.

Mide de 140 a 180&nbsp;cm de luengo con un enorme pico rosa y amariello de 28,9 a 47,1&nbsp;cm y una bolsa gular de color amariella palida opaca. A envergadura d'as alas mide de 226 a 360&nbsp;cm, estando ista zaguera medida a mas alta entre os animals voladors existents difuera de l'albatros.

Lo pelicano s'alimenta sobretot de peix. Sale d'o suyo niedo pa alimentar-se temprano de maitins y puede volar mas de 100&nbsp;km en busca de birolla. Ameneste de 0,9 a 1,4&nbsp;kg de pescau per día. A bolsa d'o pelicano sirve simplament como una cullara. Cuan o pelicano empenta o suyo pico baixo l'augua, a parti inferior se cercha, creyando una gran bolsa que se plena d'augua y peixes. A medida que devanta lo tozuelo, a bolsa se contrae, forachitando l'augua pero retenendo a lo peix.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Branta canadensis

L' **auqueta de Canadá** ( (Linnaeus, 1758)) ye una au d'a orden d'os *[[Anseriformes]]* y familia *[[Anatidae]]* que tien o tozuelo y o cuello negros, caixos blancos, blanco debaixo d'a barba y cuerpo pardo. Ye nativa d'as rechions arcticas y templadas d'America d'o Norte, y ocasionalment se troba mientres a migración a traviés de l'Atlantico en o norte d'Europa.

Ye sobretot herbivora y per un regular migratoria; tiende a trobar-se en u amán d'augua dolza.

Extremadament habils pa vivir en arias alteradas per humans, as auquetas de Canadá han establiu colonias de reproducción en habitats urbans y cautivaus, que proporcionan birolla y poquez depredadors naturals. L'exito d'ista especie comuna de parque ha levau a que a ormino se la considere una especie plaga a resultas d'o suyo fiemo, a suya depredación de cautivos, o suyo rudio, o suyo agresivo comportamiento territorial enta humans y atros animals, y lo suyo costumbre d'aguaitar y pedir birolla.

## Subspecies
**B. c. canadensis* (Linnaeus, 1758)
**B. c. interior* (Todd, 1938)
**B. c. maxima* (Delacour, 1951)
**B. c. moffitti* (Aldrich, 1946)
**B. c. fulva* (Delacour, 1951)
**B. c. occidentalis* (Baird, 1858)
**B. c. parvipes* (Cassin, 1852)
 
## Referencias

## Vinclos externos
Branta leucopsis

L**'auqueta cariblanca** ( (Bechstein, 1803)) ye una especie d'au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que mide de 55 a 70&nbsp;cm de luengo, con una envergadura de 130 a 145&nbsp;cm y una masa corporal de 1,21 a 2,23&nbsp;kg. Tien a cara blanca y lo tozuelo, o cuello y a parti superior d'o peito negros. A suya tripera ye blanca. As alas y la suya esquena son de color grisa platiada con barras blancas y negras que pareixen brilar cuan a luz se refleixa en ellas. Mientres o vuelo, son visibles una botana blanca en a rabada en forma de V y os revestimientos inferiors d'as alas de color grisa platiada.

Mientres a Edat Meya, se pensaba que naixeban de fusta flotant y suposadament se desembolicaban baixo l'augua. A causa d'ista creyencia, minchar istas aus mientres a Cuaresma se consideraba acceptable pa cualques personas encara que yera carne.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Phoenicopterus ruber

O **flamingo d'o Caribe** u **gorrón** ( (Linnaeus, 1758)) ye una au d'a orden d'os Phoenicopteriformes y familia Phoenicopteridae que se reproduz en America d'o Sud y arias tropicals d'America d'o Norte continental.

Os suyos habitats preferius son: lacunas salinas, almarchals y lacos costers u interiors mica fundos y salobrencos.

Mete un solo uego de color blanca como lo clarión en o cobalto de un puyalón de bardo, entre mayo y agosto; a cova dica la eclosión prene de 28 a 32 días; toz dos pais crían a las crietas per un periodo de dica 6 anyadas cuan aconsiguen a madurez sexual. A suya esperanza de vida ye de 40 anyadas y ye una d'as mas largas en as aus.

Miden de 120 a 145&nbsp;cm d'alto. Os masclos pesan un promeyo de 2,8&nbsp;kg, mientres que as fembras pesan un promeyo de 2,2&nbsp;kg. A mayor parti d'o suyo plumache ye rosa.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Luis Casimiro

**Luis Casimiro Palomo Cárdenas** (21 de chunio de 1960 de Villamayor de Calatrava, Ciudad Real) ye un entrenador espanyol de basketbol. Actualment ye o entrenador prencipal d'o Real Betis Baloncesto, equipo d'a liga ACB.

## Trachectoria
* **1990-1992:** C.B. Don Benito 
* **1992-1993:** Club Baloncesto Breogán. ACB. Entrenador aduyant.
* **1993-1994:** Gandía Basket Athletic (Primera División).
* **1994-1995:** Club Baloncesto Lucentum Alicante (EBA).
* **1995-1996:** Club Baloncesto Salamanca. ACB. Entrenador aduyant.
* **1996-1997:** Gijón Baloncesto. LEB.
* **1997-1999:** Bàsquet Manresa. ACB.
* **1999-2000:** Cáceres Club Baloncesto. ACB.
* **2000-2002:** Valencia Basket Club. ACB.
* **2002-2003:** Club Baloncesto Valladolid. ACB.
* **2003:** Club Baloncesto Lucentum Alicante. ACB.
* **2004-2005:** Baloncesto Fuenlabrada. LEB.
* **2005-2008:** Baloncesto Fuenlabrada. ACB.
* **2008-2011:** Club Baloncesto Estudiantes. ACB.
* **2011:** Club Baloncesto Valladolid. ACB.
* **2011-2012:** Unicaja de Málaga. ACB.
* **2013-2015:** Baloncesto Fuenlabrada. ACB.
* **2015-2016:** Club Baloncesto Sevilla. ACB.
* **2016-2018:** Club Baloncesto Gran Canaria. ACB.
* **2018-2021:** Unicaja de Málaga. ACB.
* **2021:** Basket Zaragoza. ACB.
* **2021:** Promitheas Patras B.C.. A1 Ethniki.
* **2021-hue:** CooSur Real Betis. ACB.

## Vinclos externos
*  Ficha en o sitio web d'a Liga ACB
Districto d'Étampes

O **districto d'Étampes** (en francés *arrondissement d'Étampes*) ye un districto d'o departamento francés d'Essonne, en a rechión d'a Isla de Francia. Se divide en 4 cantons y 75 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura d'Étampes.

## Lista de cantons
* Cantón d'Arpajon (parti)
* Cantón de Dourdan (parti)
* Cantón d'Étampes
* Cantón de Mennecy (parti)
Pelecanus crispus

O **pelicano griego** ( (Bruch, 1832)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Pelecaniformes]]* y familia *[[Pelecanidae]]* que talment ye l'au d'augua dolza mas gran d'o mundo, encara que rivaliza en peso y longaria con os cisnes mas grans. Mide de 160 a 183&nbsp;cm de luengo y de 245 a 351&nbsp;cm d'envergadura. O suyo peso meyo ye alto u baixo 11,5&nbsp;kg, lo que la converte talment en a especie d'au voladera mas pesada d'o mundo.

Ye una au migrant de curta a meya distancia entre as arias de reproducción y d'hibernación.

Os masclos son mas grans que as fembras.

S'alimentan cuasi exclusivament de peixes. Lo pelicano griego requiere arredol de 1.200 g de peix per día. Per un regular, s'alimenta solo u en bandadas de dos u tres. De normal nada, placida y lentament, dica que subitaneament capuza lo suyo tozuelo baixo l'augua y pilla a lo peix, de conchunta con grans masas d'augua. L'augua se tira per os costaus d'a bolsa y se trusque lo peix.

O suyo numero experimentó una disminución dramatica mientres o sieglo XX, en parti a resultas de l'emplego d'a tierra y as actividaz de caza furtiva. A suya población central pervive en Rusia.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Branta bernicla

L**'auqueta carinegra** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que mide 55 a 66&nbsp;cm de longaria, 106 a 121&nbsp;cm d'amplaria en as alas y pesa de 0,88 a 2,2&nbsp;kg. A parti inferior d'a coda ye de color blanca y la coda ye negra y muito curta.

## Subspecies
**B. b. bernicla* (Linnaeus, 1758).
**B. b. hrota* (Müller, 1776).
**B. b. nigricans* (Lawrence, 1846).
 
## Referencias

## Vinclos externos
Districto d'Évry

O **districto d'Évry** (en francés *arrondissement d'Évry*) ye un districto d'o departamento francés d'Essonne, en a rechión d'a Isla de Francia. Se divide en 10 cantons y 51 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura d'Évry-Courcouronnes.

## Lista de cantons
* Cantón de Corbeil-Essonnes
* Cantón de Draveil
* Cantón d'Épinay-sous-Sénart
* Cantón d'Évry-Courcouronnes
* Cantón de Mennecy (parti)
* Cantón de Ris-Orangis (parti)
* Cantón de Sainte-Geneviève-des-Bois (parti)
* Cantón de Vigneux-sur-Seine
* Cantón de Viry-Châtillon
* Cantón d'Yerres
Cantón d'Arpajon

O **cantón d'Arpajon** (en francés *canton d'Arpajon*) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.

## Se veiga tamién
* Cantons d'Essonne
Fringilla montifringilla

O **mec** u **pinchán roquero** ( (Linnaeus, 1758)) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Fringillidae que ye muit extendida, en epoca de cría, per as selvas d'o norte d'Europa. Ye migratoria, pasa d'hibierno en o sud d'Europa, o norte d'Africa, o norte d'a India, o norte de Pakistán, China y Chapón. A población mundial de mecs ye d'uns 100 a 200 millons, con una tendencia decreixient.

En Europa, forma grans bandadas d'hibierno, a vegadas con mils u mesmo millons d'aus en una solenca bandada.

Os mecs minchan sobretot simients d'hibierno, pero insectos de verano. Construye o suyo niedo en a forqueta d'un árbol y decora l'exterior con molsa u líquens pa que sía menos chocant. Mete de 4 a 9 uegos.
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Apus apus

A **falceta** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Apodiformes y familia Apodidae que mide entre 16 y 17&nbsp;cm de luengo con una envergadura de 38 a 40&nbsp;cm y ye de tot color parda negruta, fueras d'una chicota taca blanca u grisa palida en a barba que no ye visible dende a distancia. Tienen una coda bifurcada curta y alas muit largas que s'asemellan a una meya luna u un boomerang.

As falcetas tienen patas muit curtas que fan servir sobretot pa aferrar-se a superficies verticals. Nunca s'asientan de buen implaz en o solero, an serían vulnerables a accidents y depredación, y os individuos no reproductores pueden pasar dica diez meses en vuelo contino. A suya velocidat maxima de vuelo horizontal ye de 111,6&nbsp;km/h y, a lo largo d'a suya vida, pueden recorrer millons de kilometros.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Aythya ferina

O **cabezudo capirroyo**, **capezuto royo** u simplament **cabezudo** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que lo suyo habitat de reproducción consiste en paúls y lacos con un metro u mas de fondura d'augua. Os cabezudo capirroyo se reproducen en gran parti d'as zonas templadas y d'o norte d'Europa. Son migratorios y pasan l'hibierno en o sud y ueste d'Europa.

Istas aus s'alimentan sobretot capuciando u chapurquiando. Minchan plantas acuaticas con cualques musclos, insectos acuaticos y chicoz peixes. A ormino s'alimentan de nueiz.

En cuantos países, a población de cabezudo capirroyo ye disminuyindo a resultas de sobretot a urbanización d'os habitats naturals y la suya transformación, asinas como la caza excesiva.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Coturnix coturnix

A **cotorniz** u **gualla** (  (Linnaeus, 1758)), tamién dita **palpala**, ye una especie d'au d'a orden d'os Galliformes y familia Phasianidae que ye chicota y compacta, de 16–18&nbsp;cm de luengo con una envergadura de 32–35&nbsp;cm.

Ista ye una especie terrestre, s'alimenta de simients y insectos en o suelo. Ye notoriament dificil de veyer, se mantiene amagada en os cautivos y ye reticent a volar, preferindo esmoscar-se en o suyo puesto.

A cotorniz ye muit cazada en o suyo paso per l'aria mediterrania. Un gran numero se captura en os rez a lo luengo d'a costa mediterrania d'Echipto. S'estima que en 2012, mientres a migración d'agüerro, se capturoron 3,4 millons d'aus en o norte d'o Sinai y talment dica 12,9 millons en tot Echipto.

Si as cotornices han minchau bellas plantas, encara que se debat qué planta, a carne de cotorniz puede estar verenosa, y un de cada cuatro que consumen carne verenosa se malauta de coturnismo, que se caracteriza per dolor muscular y que puede conducir a problemas renals.

## Nombres
A denominación mas estendillada por a parti occidental de Sobrarbe y por Sobrepuerto ye **codorniz**, denominación tamién rechistrada en Tramacastiella de Tena y as Corz y en a suya variant conservadera d'a oclusiva xorda, **cotorniz**, se rechistra en Boltanya, Chistén u a Espunya.

En a parti oriental de Sobrarbe, a Fueva, Ribagorza y o país de l'Isabana a forma mas común ye **gualla**, documentada en lugars de parla aragonesa ribagorzana como as Corz, Graus u Torres, en o dominio lingüstico benasqués, rechistrada en Benás, Castilló de Sos, Chía, Grist, Llire, Saúnc, Veri, Vilanova y común tamién a lugars de parla catalana ribagorzana como Esdolomada, las Pauls, Sant Istevan de Litera u Tamarit de Litera. A variant **guanlla** ye rechistrada en Castanesa, Gabás y la Poblla de Roda y **guailla** se rechistra en a val de Lierp. Existe tamién a denominación **palpala**, documentada en Uesca capital.

## Subspecies
**C. c. coturnix* (Linnaeus, 1758).
**C. c. conturbans* (Hartert, 1917).
**C. c. inopinata* (Hartert, 1917).
**C. c. africana* (Temminck & Schlegel).
**C. c. erlangeri* (Zedlitz, 1912).
 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Son Goku

**Son Goku** ye un personache ficticio creyau por Akira Toriyama pa la suya manga y anime Dragon Ball.

## Referencias
President de Mexico

O **president d'os Estaus Unius Mexicanos** (en castellano: *Presidente de los Estados Unidos Mexicanos*) ye de vez o chefe d'Estau y o chefe d'o gubierno de Mexico y ye amás o comandant en chefe d'as Fuerzas Armatas. Ye asinas o masimo representant d'o poder executivo en o país.

O president ye a capeza de l'Administración Publica Federal y ye auxiliau por un gabinete compuesto por as veinte secretarías d'Estau existens, dependencias federals, organismos descentralizaus y interpresas paraestatals, os cuals tienen a lo suyo cargo diversas carteras d'intrés publico, amás de distintos asesors adscritos a la clamada Usina d'a Presidencia.

Dende l'1 d'otubre de 2024, a presidenta d'os Estaus Unius Mexicanos ye Claudia Sheinbaum Pardo, d'a coalición progresista *[[Sigamos Haciendo Historia]]*.

## Se veiga tamién
* Lista de presidents de Mexico.

## Vinclos externos
*   Sitio web oficial d'a Presidencia de Mexico
Phasianus colchicus

A **fresana** u **faixán** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Galliformes]]* y familia *[[Phasianidae]]* que ye nativa d'Asia y partis d'Europa como lo norte d'o Caucas y os Balcans. S'ha introduciu amplament en atros puestos como au de caza.

As fresanas son aus de grandaria considerable y coda larga. Presentan un marcau dimorfismo sexual tanto en a color d'o suyo plumache como en a grandaria. O suyo peso oscila entre os 0,5 y 3&nbsp;kg, con una meya en os masclos de 1,2&nbsp;kg, y 0,9&nbsp;kg en as fembras.

## Subspecies
* *Phasianus colchicus colchicus*
* *Phasianus colchicus septentrionalis*
* *Phasianus colchicus talischensis*
* *Phasianus colchicus turcestanicus (turcestanicus)*
* *Phasianus colchicus turcestanicus (bergii)*
* *Phasianus colchicus persicus*
* *Phasianus colchicus zerafschanicus*
* *Phasianus colchicus zarudnyi*
* *Phasianus colchicus bianchii*
* *Phasianus colchicus torquatus*
* *Phasianus colchicus formosanus*
* *Phasianus colchicus satscheuensis*
* *Phasianus colchicus vlangalii*
* *Phasianus colchicus alaschanicus*
* *Phasianus colchicus sohokhotensis*
* *Phasianus colchicus pallasi*
* *Phasianus colchicus karpowi*
* *Phasianus colchicus kiangsuensis*
* *Phasianus colchicus strauchi*
* *Phasianus colchicus suehschanensis*
* *Phasianus colchicus elegans*
* *Phasianus colchicus decollatus*
* *Phasianus colchicus rothschildi*
* *Phasianus colchicus takatsukasae*
* *Phasianus colchicus tarimensis*
* *Phasianus colchicus shawii*
* *Phasianus colchicus mongolicus*
* *Phasianus colchicus edzinensis*
* *Phasianus colchicus hagenbecki*
* *Phasianus colchicus principalis*
* *Phasianus colchicus chrysomelas*

## Referencias

## Vinclos externos
Ara chloroptera

O **guacamayo aliverde** u **ara aliverde** ( (Gray, 1859)) ye una especie d'au d'a orden d'os *[[Psittaciformes]]* y familia *[[Psittacidae]]* que ye lo mas gran d'o chenero *[[Ara (chenero)|Ara]]*, muito extendiu en as selvas d'o norte y centro d'America d'o Sud. Manimenos, en as zagueras anyadas i hai habiu una marcada disminución en o suyo numero a resultas d'a perda d'o suyo habitat y la captura ilegal.
 
## Referencias

## Vinclos externos
Arroja la bomba

**"Arroja la bomba"** (en aragonés, *Arrulla la bomba*) estió una d'as cancions anarquistas mes populars en o bando republicano entre la Guerra Civil Espanyola (1936-1939).

Se creye que estió componida en os caixoz d'a Delegación Superior de Policía de Barcelona, en 1932, per un anarquista aragonés clamau Aznar, como respuesta a los brutals interrogatorios y torturas a los cuals estió sozmetiu.

Posteriorment i habió unatra versión d'a letra mes moderada, tamién escrita per anarquistas.
Bombyx mori

O **cuco de seda** u **cuco de gro** ( (Linnaeus, 1758)) ye una especie d'insecto d'a orden d'os Lepidoptera y familia Bombycidae. Ye economicament important, estando un productor primario de seda.

Os cucos de seda dependen de tot d'os humans pa reproducir-se, como resultau de milenios de crianza selectiva. Atras especies d'o chenero *[[Bombyx]]* no son comercialment viables en a producción de seda.

A practica de criar cucos de seda pa la producción de seda ha existiu mientres a lo menos 5000 anyos en China, dende an s'extendió a la India, Corea, Nepal, Chapón y Europa. *Bombyx mori* fue domesticada a partir d'a salvache *[[Bombyx mandarina]]*.

A palometa, a fase adulta d'o ciclo de vida, no ye capable d'un vuelo funcional, en contraste con a *[[Bombyx mandarina|B. mandarina]]* salvache y atras especies de *[[Bombyx]]*, cualos masclos vuelan pa trobar-se con as fembras y pa evadir a los depredadors. Beluns pueden surtir con a capacidat de desapegar y remanir en l'aire, pero no se puede aconseguir un vuelo sosteniu. Isto ye porque os cuerpos son masiau grans y pesaus pa las suyas chicotas alas.

O capullo ye feito d'un filo de seda de 300 a 900 m de luengo. As fibras son muit finas y brilants, a la raya de 10&nbsp;µm de diametro. Se requieren arredol de 2.000 a 3.000 capullos pa fer 0,4&nbsp;kg de seda. Cada anyada se producen a lo menos 32 millons de kg de seda, lo que requiere cuasi 10.000 millons de capullos.

## Galería d'imáchens

 Imachen:Bombyx_morio_life_cycle.png| Ciclo de vida.
 Imachen:Silkworm_Emerging_Larva_cropped.png|Una tenya surtindo de un uego.
 Imachen:Silkworm_China.jpg|Un cuco de seda minchando.
 Imachen:Bombyx_mori_pulpa_001.JPG|Capullos.
 Imachen:Silk_worm_adult01.JPG|Palometa adulta.
 Imachen:Turkeye.Urgüp02.jpg|Extrayendo los filos d'os capullos.
 Imachen:SilkCarpetWeathing1.jpg| Treballando a seda.

 
## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Dragon Ball

***Dragon Ball*** ye una serie de manga creyada, escrita y debuixada por Akira Toriyama. Tracta sobre a historia de Son Goku, un *[[saiyan]]*.

## Vinclos externos
Jaume Ponsarnau

**Jaume Ponsarnau Goenaga** (28 d'abril de 1971 de Tàrrega, Leida) ye un entrenador espanyol de basketbol. Actualment ye sin equipo.

## Trachectoria
* **1993-2003:** Club Natació Tàrrega 
* **2003-2005:** CB i UM. Junior A.
* **2003-2006:** Bàsquet Manresa. Liga de Verano. Entrenador aduyant.
* **2006-2013:** Bàsquet Manresa. LEB y ACB.
* **2014-2015:** San Sebastián Gipuzkoa Basket Club. ACB.
* **2016:** Selección masculina de basketbol d'Espanya. Chuegos Olimpicos. Entrenador aduyant.
* **2016-2018:** Valencia Basket Club. ACB. Entrenador aduyant.
* **2018-2021:** Valencia Basket Club. ACB.
* **2021-2022:** Basket Zaragoza. ACB.

## Vinclos externos
*  Ficha en o sitio web d'a Liga ACB
Economía de mercau orientada a lo socialismo

La **economía de mercau orientada a lo socialismo** (vietnamita: *Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa*) ye lo títol oficial atorgau a lo sistema economico actual en a Republica Socialista de Vietnam. Se describe como una economía de mercau multisectorial an lo sector estatal chuga un papel decisivo en l'adreza d'o desarrollo economico, con l'obchectivo final a largo plazo de desenvolver lo socialismo.

La economía de mercau d'orientación socialista ye un producto de las reformas economicas de Đổi Mới que levoron a lo reemplazo d'a economía de planificación centralizada per una economía mixta de mercau basada en o predominio d'a industria estatal. Estas reformas se levoron a cabo pa permitir que Vietnam s'integrase en a economía de mercau global. Lo termin "d'orientación socialista" s'utiliza pa resaltar lo feito que Vietnam encara no ha aconseguiu lo socialismo y ye en o proceso de construyir las bases pa un futuro sistema socialista. Lo modelo economico ye semellant a la economía de mercau socialista emplegada en a Republica Popular China.

## Veyer tamién

* Socialismo de mercau
* Economía de mercau socialista
* Economía de Vietnam

## Referencias
Corz de Uesca-Calatayú-Exeya d'os Caballers (1265)

As **Corz de Uesca-Calatayú-Exeya d'os Caballers** de 1265 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Chaime I d'Aragón.

En istas corz se formaliza o papel d'o Chusticia d'Aragón como arbitro entre o rei y a nobleza y s'apreban nuevos fueros.

## Vinclos externos
*  Actas d'as Corz de Uesca-Calatayú-Exeya d'os Caballers de 1265
Ambulancia

Una **ambulancia** ye un vehíclo destinau a o transporte adecuau, de personas malautas u feridas, que se troban luent d'un centro d'asistencia sanitaria (Centro de Salut u Centro d'Atención Primaria, hespital), u bien pa transportar-las entre ixos centros.

Dispone d'uns tecnicos y, a vegadas, pendendo d'a naturaleza d'o treslau, de personal sanitario (diplomau en enfermería u medico).

En Aragón son integradas adintro d'o *Sistema d'Emerchencias Medicas* (SEM) y pa solicitar os suyos servicios s'ha de trucar a lo numero telefonico 061.

As ambulancias son vehíclos prioritarios a efectos d'a circulación cuan van en servicio d'urchencia y lo sinyalizan.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Vehíclo prioritario.
* Vehíclo comercial lichero.
Motocicleta

Una **motocicleta**, comúnment conoixida en aragonés con l'abreviadura **moto**, ye un vehíclo de dos ruedas, impulsau por un motor de combustión interna de benzina que acciona a rueda zaguera, fueras de raras excepcions en as que o impulso se daría en a rueda debantera u en as dos, superior a 50 cm³ si ye de combustión interna y con una velocidat maxima por construcción superior a 45 km/h. O cuadro u chasis y as ruedas constituyen a estructura fundamental d'o vehíclo. A rueda directriz ye a debantera. Pueden transportar dica dos personas, y tres si son dotadas de sidecar.

A emplegada esportiva d'istos vehiclos ye dita motociclismo y as reglas d'iste esporte son establitas y modificatas por a Federación Internacional de Motociclismo (FIM).

## Referencias
Moto

**Moto** puet fer referencia a:

* una **[[motocicleta|moto]]**, abreviadura de motocicleta.
* un **[[Muixo|moto]]**, parte terminal d'a cara d'un animal.
President d'a Republica d'o Perú

O **president d'a Republica d'o Perú** (en castellano: *Presidente de la República del Perú*) ye o chefe d'estau d'o Perú y ye amás o comandant en chefe d'as Fuerzas Armadas y d'a Policía Nacional. Ye asinas o masimo representant d'o poder executivo en o país, en estar Perú una republica presidencialista.

Li correspon, como mandato chenerico, dirichir a politica cheneral d'o gubierno y l'administración de l'estau.

Dende o 18 de febrero de 2026, a president d'a Republica d'o Perú ye José María Balcázar, d'o partiu politico *[[Perú Libre]]*.

## Se veiga tamién
* Lista de presidents de Perú.

## Vinclos externos
*   Sitio web oficial d'a Presidencia d'a Republica d'o Perú.
Chorche V d'o Reino Uniu

**Chorche V d'o Reino Uniu**, naixito d'o Marlborough House (Londres, Reino Uniu) o 3 de chunio de 1865 y muerto en Sandringham House (Norfolk, Reino Uniu) o 20 de chinero de 1936, estió un Rei d'o Reino Uniu de Gran Bretanya y Irlanda dende o 6 de mayo de 1910, cuan succedió a o suyo pai Eduardo VII, dica a suya muerte. Yera fillo d'o rei Eduardo VII y de Aleixandra de Dinamarca, y estió o segundo rei d'a Casa de Saxonia-Coburgo-Gotha.

## Vinclos externos
The Last Kingdom

***The Last Kingdom*** (en aragonés *O Zaguer Reino*) ye una serie de televisión britanica estrenada en octubre de 2015 gracias a la BBC America. Ye un drama historico, basau en as novelas de *[[The Saxon Stories]]* de Bernard Cornwell, que narra a invasión nordica de Gran Bretanya.
L'Inquisidor

O **Gran Inquisidor** u simplament **L'Inquisidor** ye un personache de ficción d'a franquicia Star Wars. Ye un Pau'an y un usuario d'a fuerza, creyau por Simon Kinberg y Henry Gilroy, y ta o suyo disenyo un d'os guardians d'o templo jedi estió ideya de Dave Filoni y Charles Murray (ta a su primera aparición historicament) Ye o mas fuerte d'os enquisors y o suyo líder. Estió un guardian d'o templo y dimpués estió un d'os mas fiels miembros de l'Imperio, chunto a lo Gran Moff W. Tarkin y Darth Vader (dica a suya traición ta esfensar o suyo fillo d'as mans de l'emperador). Ta a suya voz estió Jason Isaacs en Rebels y Ashley Eckstein (nomás en o audiolibro de Ashoka) y en cuan as suyas versions live-actions son Rupert Friend (ta a serie de Obi-Wan Kenobi)y Max Von Sydow (como un fotograma ta Star Wars Sourcebook).

Estió chefe y mayestro d'os inquisidors. Tamién estió parti important d'a execucion d'a orden 66 chunto a toz os enquisidors y o suyo exercito enquisidor personal (feito por beluns clons).

Dimpués d'a suya muerte aparece ta luitar contra Luke en un antigo templo onde él vence. Sindembargo, dimpués aparece Vader y acaba con él por tresbatir en lo pasau.

## Vinclos externos
*O Gran Inquisidor
## Veyer tamién
*Star Wars
*Guardian d'o templo Jedi
*Enquisición Emperial
Socialismo con caracteristicas chinesas

Lo sistema teorico d'o **socialismo con caracteristicas chinesas** (en chinés, 中国特色社会主义; pinyin, *Zhōngguó tèsè shèhuìzhǔyì*, literalment *zhōngguó tèsè*, que significa "caracteristicas chinesas"; y *shèhuì zhǔyì* que significa "socialismo") ye un termin amplio pa las teorías y politicas que son vistas per os suyos proposants como representativas d'o marxismo-leninismo adaptau a las circumstancias chinesas y a periodos de tiempo especificos. Per eixemplo, en este punto de vista se considera que lo pensamiento de Xi Jinping representa las politicas marxistas-leninistas adecuadas pa la situación actual de China, mientres que la teoría de Deng Xiaoping se consideró relevant pa lo periodo en que se formuló.

Lo termin dentró en uso común entre la yera de Deng Xiaoping y s'asoció en gran medida con o programa cheneral de Deng d'adoptar elements d'a economía de mercau como meyo pa escaticiar lo creiximiento utilizando la inversión estranchera y augmentar la productividat (especialment en o campo, an viviba lo 80% d'a población de China), mientres que lo Partiu Comunista de China mantenió lo suyo compromiso formal d'aconseguir lo comunismo y lo suyo monopolio sobre lo poder politico. En a narrativa oficial d'o partiu, lo socialismo con caracteristicas chinesas ye lo marxismo-leninismo adaptau a las condicions d'a población chinesa y ye un producto d'o socialismo cientifico. La teoría achustaba que China se trobaba en a etapa primaria d'o socialismo a causa d'o suyo livel relativament baixo de riqueza material y amenesteba participar en o creiximiento economico antes d'acazar una forma mes igualitaria de socialismo, lo que a la suya vegada conduciría a una sociedat comunista descrita en a ortodoxia marxista.

## Referencias
American Song Contest

**American Song Contest** (en aragonés: *Festival Americano d'a Canción*) ye un concurso televisivo de caracter anyal, en o cual participan interpretes de diferents partis d'os Estaus Unius. O festival ha estau transmitito cada anyo dende 2022, estando l'adaptación d'Eurovisió, o programa de televisión con mas anyos en a pantalla, ta os Estaus Unius. Ta o festival s'han presentau varios cheneros musicals y artistas (con a excepción d'as bandas tributo).

O festival estió creyau en o 2020 como ideya de estar un futuro festival. A suya primera edicion habría estau ta finals de l'anyo 2021. A pandemia d'o COVID 19 en os Estaus Unius retrasou o suyo prencipio. Dimpués de retrasar o evento se establiu una nueva calendata ta o prencipios d'o anyo 2022.

Os presentadors d'a primera edición son: Snoop Dogg, un conoixito musico y cantaire de rap, y Kelly Clarkson, una conoixita actriz, cantautora, compositora y presentadora.

## Atros festivals
*Festival d'a Canción d'Eurovisión
*Festival d'a Canción d'Eurovisión Junior
*Festival d'Eurovisión de Chóvens Musicos
*Festival d'a Canción d'Eurovisión d'Asia
*Coro de l'Anyo d'Eurovisión (u simplament **Coro d'Eurovisión**)

## Vinclos externos
*Pachina oficial
*Pachina d'o Casting
Ixeta

Una **ixeta** u **xeta** (d'o latín *exacta*) ye una valvula que s'acciona manualment y que adaptada a l'orificio d'un recipient u a l'extremo d'una conducción, regula a salida d'un fluyiu.

I hai cuantos tipos de mecanismos que fan a función d'una ixeta, en cheneral consisten en un cuerpo fixo que disposa d'una pieza interior accionada dende l'exterior, la cual por o suyo movimiento ya siga de rotación u de translación, permite u impide o paso de l'augua u d'unatro fluyiu. A ixeta tamién tiene un tubo que diriche enta difuera o churro que sale.

Un eixemplo d'ixeta pa l'augua d'o fogar con a valvula de posiento correspondient, consta d'hastillón con rosca y a la fin una rollana gran y gruesa de caucho, cuero u de goma que como amuestra la imachen, en chirar o mando, cierra o conducto d'arribada y d'ista manera interrumpe o paso de l'augua.

Tamién se fabrican ixetas con atros tipos de valvula. En puestos representativos (chardins, cocheras) s'utilizan ixetas con valvula de bola. En as ixetas d'os escusaus, s'utilizan con valvula de discos ceramicos.

## Tipos d'ixetas
;Individuals: Iste tipo d'ixetas s'utiliza muito poco en l'actualidat, y yeran as unicas que existiban antes d'os monobloque u monomando. Se tracta d'ixetas "d'una sola augua", ye decir, si queremos tener augua freda y calient s'han d'instalar dos ixetas diferents con as respectivas tuberías, permitindo lo paso de l'augua nomás freda u nomás calient y, si se quiere mesclada, ha de fer-se en a cubeta d'o lavabo.

;En batería: S'utilizan dos claus de paso deseparadas y, por meyo de canyerías, cheneralment ocultas, as salidas s'unen en una sola tubería, a on se mesclan calda y freda. Iste tipo d'ixetas se fican en banyeras y duchas.

;Monomando: Istas ixetas son d'un solo mando, lo que da paso tanto a l'augua calient como l'augua freda. O sistema d'obertura ye de palanca, que se devanta ta alto par ubrir l'augua. Se triga l'augua movendo a palanca enta la ezquierda u enta la dreita, si queremos augua templada la deixaremos en o centro. Iste tipo d'ixeta ye lo que mas s'instala en l'actualidat en lavabos, bidets, fregaderas, banyeras y duchas.

;Termostaticas: Iste tipo d'ixeta ye lo mas comodo, ya que nos permite regular o cabal de l'augua seguntes convienga, unatro mando auxiliar permite seleccionar a temperatura, u ubrir nomás l'augua freda u l'augua calient. Asinas s'escusa augua y tiempo, ya que se gosa tardar pa aconseguir que a temperatura siga a l'agrau de l'usuario. S'instalan en banyeras y duchas.

## Referencias
Khárkiv

**Khárkiv** (en ucrainés *Ха́рків*) u **Khárkov** (en ruso *Ха́рькoв*) ye una ciudat d'Ucraína, que ye a capital d'a provincia de Khа́rkiv.

Ye a segunda mayor ciudat d'Ucraína, estando un d'os prencipales centros industrials, culturals y educativos d'o país. A suya industria s'especializa mas que mas en a producción d'armas y maquinaria.

Mientres os primers anyos d'a Unión Sovietica, a ciudat estió a capital d'a Republica Socialista Sovietica d'Ucraína (1917-1934) y en 2014 de l'autoproclamada y efimera Republica Popular de Khárkiv.

En contradicción con a constitución d'Ucraína, a Rada (consello) d'a ciudat declaró o ruso como cooficial con l'ucrainés o 6 de marzo de 2005.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Khа́rkiv.
Javier Imbroda

**Francisco Javier Imbroda Ortiz** naixiu de Melilla o 8 de chinero de 1961 y muerto en Malaga o 2 d'abril de 2022, estió un entrenador de basketbol que entrenó mientres decisiet temporadas en a liga ACB. Estió amás, entre 2001 y 2002, seleccionador nacional espanyol y asistent d'a selección lituana. Con 605 partius en l'ACB ye lo seiseno entrenador con mas partius en esta competición, nomás superau per Aíto García Reneses (1077), Pedro Martínez (+900 encara en activo), Manel Comas (745), Luis Casimiro (+700 encara en activo) y Salva Maldonado (616 encara en activo pero sin de equipo en 2022).

En 2018 estió triau deputau en o Parlamento d'Andalucía y, posteriorment, nombrau Consellero d'Educación y Esportes d'a Chunta d'Andalucía, cargo que exerció dica la suya muerte por cáncer. Yera chirmán de Juan José Imbroda, president de Melilla en o periodo 2000-2019.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Sitio web oficial de Javier Imbroda.
* Ficha en ACB.com
Lugansk

**Lugansk** (en ucrainés *Луга́нськ, Luhansk*, en ruso *Луганск, Lugansk*) ye una ciudat d'Ucraína, que ye *[[de iure]]* a capital d'a provincia de Lugansk. Dende abril de 2014, a ciudat ye administrada *[[de facto]]* por a Republica Popular de Lugansk que dende setiembre de 2022 ye un subchecto federal d'a Federación Rusa no reconoixiu internacionalment.

Ye un d'os centros industrials d'a cuenca menera d'o Donets, a on se fabrican productos como equipamiento pa menería y ferrocarrils, alimentos procesaus y ferramientas. A ciudad tien una escuela de medecina y un instituto d'agricultura.

En a Unión Sovietica entre os anyos 1935-1958 y 1970–1990 a ciudat yera oficialment conoixida como **Voroshilovgrad** (en ruso y ucrainés *Ворошиловград*)

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Lugansk.
Mariúpol

**Mariúpol** (en ucrainés *Маріýполь*) ye una ciudat portuaria d'Ucraína, en a provincia de Donetsk. Se troba situada a cantos d'a mar d'Azov en o forcallo entre os ríos Kalmius y Kalchyk. Dende mayo de 2022, a ciudat ye administrada *[[de facto]]* por a Republica Popular de Donetsk que dende setiembre de 2022 ye un subchecto federal d'a Federación Rusa no reconoixiu internacionalment.

Dica hue, ye un puerto important y un d'os centros mas importants d'a metalurchia y a construcción de maquinaria, por lo que tamién se conoixe como «a capital de l'acero» d'Ucraína. Amás, ye un important centro industrial y economico d'Ucraína y una d'as diez ciudaz mas grans d'o país.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Mariúpol.
Botella

Una **botella** (d'o francés *bouteille* y iste d'o latín *butticŭla*) ye un recipient ideyau pa contener liquidos y transportar-los, fabricau en materiales richidos, en o suyo orichen d'archila y dimpués de vidre u metal, y a partir d'o sieglo XX en diferentes tipos de plasticos.

As primeras botellas de vidre fabricadas por sofladura datan d'o sieglo II y fuoron trobadas en China y Echipto. Yera un producto de luxo dica que a producción semiautomatica se desembolicó en l'anyo 1894 en Francia por Claude Boucher (1842-1913) y en 1903 por Michael Joseph Owens (1859-1923) en os Estaus Unius. Ista automatización contribuyió a popularizar a botella como embalache de muitos liquidos (vin, biera...) que antis nomás se vendeban en botellons.

A producción en masa de botellas de vidre y mas que mas de botellas de plastico d'un solo uso ha creyau un problema ecolochico con o tiempo y ha contribuyiu a un esperdicio no sustenible de recursos. A millor solución ye a reutilización pero se mantiene o problema entre o intrés particular d'a industria a o intrés cheneral.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Bidón
* Cantimplora
* Cantro
* Porrón
Caixa

Una **caixa** (d'o latín *capsa*) ye un contenedor de diferents materials (fusta, cartón, vidre, fierro,...) d'un formato gran, destinau a guardar-ie obchectos o embalar-los. Se gosa cubrir con una tapa, que puet u no estar unida a la parti prencipal y, por un regular, ye de forma rectangular o cuadrada.

Cuan ye una caixa chicota (com la d'uns lamins u bien d'un regalo) le'n diz **capsa**.

## Materials
O material de fabricación d'a caixa puet determinar a forma d'a suya utilización asinas como os articlos a contener:

* una *caixa de fusta* gosa reservar-se pa productos con connotacions de calidat como puros u botellas de vin d'alta gama. Tamién s'utiliza pa productos hortofruticolas u como protección de mercaderías frachils y pesadas: motors, chicoz vehíclos, maquinaria, etc.
* a *caixa de plastico* troba lo suyo prencipal consumidor en o mercau agricola.
* as *caixas con film* son unas caixas de plastico que son feitas d'un material altament resistent en resina K, poliesterol u polopropileno entre atros, con un film elastico d'alta calidat. A elasticidat d'iste film, le permite adoptar distintas formas, por lo que cada disenyo puet estar reutilizable con o mesmo u con diferents productos.
* a *caixa de plastico* serie “odette” ye una caixa normalizada y d'uso cheneralizau en a industria de l'automobil.
* a *caixa de cartón undulau* ye l'embalache mas habitual pa o transporte de mercaderías.
* o *[[cartón]]* s'utiliza como envase primario en forma d'estuch u caixa de chicotas dimensions pa diferents sectors: perfumería, alimentación, tabaco, chuguetz, deterchents, etc.
* a *caixa metalica* prochecta caracteristicas de calidat y protección a los obchectos que contiene destinando-se a mercaus elitistas y exclusivos: delicatesen, dietetica, choyería, etc.
* en a industria pesada s'utilizan cheneralment caixas metalicas de gran volumen.

## Referencias

## Se veiga tamién
* Caixeta
* Capseta
Kherson

**Kherson** (en ucrainés *Херсон*) es una ciudat d'Ucraína, capital d'a provincia de Kherson. Ye situada en o sud d'Ucraína, a cantos d'a mar Negra y chunto a o río Dniéper.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Kherson.