Iraq

A **Republica d'Iraq**, u **Iraq**, tamién **Irak** (en arabe جمهورية العراق), ye un país situato en Orient Meyo, a lo sud-ueste d'Asia. Muga a lo norte con Turquía, a lo sud con Arabia Saudita y Kuwait, a lo nord-ueste con Siria, a l'ueste con Chordania y a l'este con Irán. A capital d'o país ye a ciudat de Bagdad.

A suya población ye de 37.056.169 habitants (2015) en una superficie de 437.072 km², con una densidat de población de 82,7 hab/km². A mayor parte d'a población d'o país son arabes, charrando a luenga arabe, encara que en o nord-este d'o país bi ha presencia predominant d'os kurdos, que charran idioma kurdo. Tamién bi ha atras minorías, como turcomans y asirianos. A relichión d'a mayor parte d'a población ye o Islam, dividito entre chiitas y sunnitas, con presencia de chicotas minorías de cristianos, como os mesmos asirianos.

Conoixito entantes como Mesopotamia, en o territorio entre os ríos Eufrates y Tigris, Iraq ye o lugar a on que as civilizacions antigas prosperoron, entre as que s'incluyen as culturas sumeria, acadia, babilonica, asiria, persa, seleucida, parta y sasanida. Os musulmans conquirioron Iraq en o sieglo VII dimpués de Cristo. En o sieglo VIII, o califato abasida establió a suya capital en Bagdad, ciudat que dimpués esdevenirba un puesto mugant con l'Imperio Otomán.

Dende a invasión d'Iraq en 2003 por una coalición liderata por os Estaus Unius con participación britanica y d'atros países, ista coalición prenió lo control d'o país, en derrocando a l'anterior president, Saddam Husein, que fue aforcato dimpués d'un chudicio. Dende ixas envueltas, a situación d'o país ye d'una gran inestabilidat politica y economica, con muita violencia politica y muitas victimas civils, en un clima de guerra. L'actual president d'Iraq ye Chalal Talabani, y l'actual primer ministro ye Nouri al-Maliki.

## Cheografía d'Iraq

O territorio d'Iraq se situa en l'extremo septentrional d'o disierto d'Arabia, dica os piez meridionals d'os Monts Zagros, a lo norte. Ye trescruzato por dos ríos prencipals de trazato nord-ueste-sud-este, o Tigris y l'Éufrates, que por meyo una serie de planas aluvials de gran fertilidat rematan desembocando en o golfo Persico formando un delta.

Iraq tien una superficie de 437.073&nbsp;km² con nomás 58&nbsp;km de costas. As prencipals ciudaz son Bagdad que ye a suya capital, Basora, Mosul, Karkuk, As Sulaymaniyah y Irbil.

## Historia d'Iraq

### Prehistoria y Sumer

L'actual territorio d'Iraq ye considerato como una d'as cunas d'a civilización, en permitir a sedentarización d'os grupos nomadas en un sector en o cual as auguas d'os ríos Eufrates y Tigris permeteban l'agricultura intensiva de regano. Ye asinas en o periodo de Sumer, en o sieglo XXX aC, cuan se conoixen os primers entibos feitos por l'hombre ta profitar d'as auguas d'os ríos ta uso agricola. Isto fació tamién que apareixiese a escritura, en iste mesmo lugar.

### As ciudaz-estato
En a comarca apareixioron tamién as primeras ciudaz-estato, en un periodo d'alternancia d'o dominio entre istas ciudaz, encara que destacando belunas d'istas ciudaz, como Susa u Babilonia.

### Os indoeuropeus
Dimpués plegoron a la rechión os primers grupos d'os pueblos indoeuropeus, como hititas y medos, establindo cada uno d'istos pueblos o suyo imperio en a rechión, dica rematar en l'Imperio Persa Aquemenida. O periodo aquemenida duró a conquiesta d'o territorio por Aleixandre lo Gran en 330 aC, t'adhibir-lo a o suyo Imperio efimero, que s'esminglanó y continó en Mesopotamia como o Reino Seleucida.

### Os Sasanidas

Dende o sieglo III o territorio feba parte de l'Imperio Sasanida, estando un periodo de gran desarrollo cultural en a rechión.

### Conquiesta islamica
En o sieglo VIII, dentroron en o país os arabes, en un proceso de conquiesta islamica, creyando-se a capital d'o Califato abasí en a ciudat de Bagdad, luego de redotar a lo Califato omeya. Bagdad se converte en una d'as ciudaz mas grans d'o mundo.

### Monarquía e republica
O país actual se creyó dimpués d'a desaparición de l'Imperio Otomán, unindo-se-ie os vilayatos u provincias (que corresponderba a l'Iraq historico) y Mosul, a los que amás s'adhibió una francha de disierto dica la muga con Transchordania. Metioron como rei a lo prencipe hachemí Faysal Ibn Husayn, líder d'a Rebelión Arabe. Iraq fue administrato por Gran Bretanya baixo a forma d'o Mandato Britanico de Mesopotamia.

En 1932, o Reino d'Iraq fue reconoixito por a Sociedat de Nacions, encara que os nacionalistas arabes dandaliaban sobre a suya autonomía. A l'anyo siguient, Faysal fue substituyiu por o suyo fillo Gazi y a iste lo substituyó Faysal II, zaguer rei d'Iraq que fue derrocado en 1958. Mientres a Segunda Guerra Mundial, Iraq fue invadito por o Reino Uniu, dimpués d'a presa de poder por parte d'os nacionalistas gracias a lo refirme alemán.

En 1958 un golpe d'Estato militar populista proclamó a republica, que sería dirichita dende allora por o partiu nacionalista Baath. Baixo iste manto no deixoron de desarrollar-se luitas por o poder y se succedioron os presidents, estando lo zaguer d'istos Saddam Husein.

### Guerra de Iraq

En l'anyo 2002 o gubierno estausunidense acusó a Iraq de mantener vinclos con o rete Al-Qaeda y de poseyer armas de destrucción masiva. Encara que istas afirmacions nunca no pudioron probar-se debidament, se fació un ataque seguito d'a invasión d'Iraq en 2003. O conflicto augmentó a violencia en o país y levó a lo derrocamiento d'o president Saddam Husein, qui dimpués d'estar feito preso y chuzgato, fue aforcato por crimens de guerra en aviento de 2006.

## Organización territorial

Iraq ye dividito en 18 gubernacions (*muhafazat*, singular: *muhafaza*, en arabe):

## Economía

A economía d'Iraq se basa en a exportación de petrolio. O teixito productivo local se troba muit malmeso por os anyos de guerra y os esfuerzos se centran en a reconstrucción d'a industria basica y o comercio de primera necesidat, con l'aduya internacional.

Antis d'esclatar a guerra cuentra Irán en setiembre de 1980, o futuro d'a economia iraquí yera brillant. A producción de petrolio heba conseguito lo nivel de 3,5 millons de barrils por día y os ingresos de petrolio sumaban 21.000 millons de dolars en 1979 y 27.000 millons de dolars en 1980. En prencipiar a guerra, Iraq heba acumulato alto u baixo 35.000 millons de dolars en reservas de divisas.

## Demografía

Un 75% d'os habitants d'o país son arabes, con una important minoría kurda (mas d'o 15% d'o censo total) y atros pueblos en as zonas de montanya d'o norte. Arredol d'o 95% d'a población ye musulmana, con fuertes divisions entre chiitas y sunnitas. Mas d'un millón y meyo d'iraquís han habito de fuyir d'o suyo país por a guerra y una cifra parellana ye desplazata de casa suya (refuchiatos internos).

*Evolución demografica :*
* 1867 : 1,3 millons.
* 1895 : 1,9 millons.
* 1914 : 2,6 millons.
* 1919 : 2,9 millons.
* 1933 : 3,5 millons.
* 1945 : 4.611.400 (censo)
* 1958 : 6.488.000
* 1979 : 12.650.000
* 1987 : 16.335.200 (censo)
* 1997 : 22.018.000 (censo)

## Referencias

## Vinclos externos

*  /  Pachina web oficial d'o Gubierno d'Iraq.