open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dongeradiel

**Dongeradiel** (en neerlandés *Dongeradeel*) ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Frisia.

A suya población ye de 24.876 habitants (2009) en una superficie de 266,94 km², con una densidat de población de 149 hab/km².

## Historia
Dongeradiel se creyó en 1984 d'a unión d'os antigos municipios de West-Dongeradiel, East-Dongeradiel y Dokkum. O nuevo municipio encara se conoixe popularment en plural como "de Dongeradelen" (literalment *Os Dongeradiels*).

## Localidaz
Boarnwert, Brantgum, De Lytse Jouwer, Dokkum, Ealsum, Eanjum, Easternijtsjerk, Eastrum, Foudgum, Hantum, Hantumerútbuorren, Hantumhuzen, Holwert, Ie, Ingwierrum, Jouswier, Ljussens, Mitselwier, Moddergat, Moarre, Nes, Nijewier, Peazens, Raard, Ternaard, Waaksens, Wetsens, Wierum.
Mañu

**Mañu** ye un barrio rural de Bermeu, (Bizcaya). Ye constituyito por os caserios que se bastioron meyant concesión d'os monts publicos en o sieglo XIX. Seguntes o censo de l'anyo 2009 teneba una población de 89 habitants.

A ilesia d'o Carmen (*Karmengo eliza* en basco) fue consagrata en l'anyada 1887.
## Caseríos
Os caseríos (*Baserriak* en basco) d'o barrio d'Arronategi son os siguients: Zabale, Biorreta, Kolisune, Mantxurrene, Katalane, Balentiñene, Inpolitxone, Komaistene, Mañugoiko atzekoa, Mañugoiko aurrekoa, Etxezarre, Eskibille, Kortaederrebekoa, Kortaederregoikoa, Kortaederre-erdikoa, Bekoetxe, Etxebarri, Andramintene, Etxetxu, Kasabarriatzekoa, Kasabarriaurrekoa, Bistalegre, Mintegi, Mintegipe, Olalde, Kristobalene, Mungiarrenegoikoa, Mungiarrenebekoa, Elizondo, Bentabarri, Irazabaleta, Olazarreta, Oiangorta, Arrizurieta, Erdikoetxe, Bentazarre, Ereñotzaga, Oiangortako errota, Landagoikoa y Landabekoa.

## Vinclos externos
*  Pachina web d'o concello de Bermeu.

## Referencias
Bonaventura Carles Aribau

**Bonaventura Carles Aribau i Farriols**, naixito de Barcelona (Barcelonés) o 4 de noviembre de 1798 y muerto en ixa mesma capital o 17 de setiembre de 1862, estió un escritor, periodista, poeta, economista y politico catalán, destacata figura d'a *[[Renaixença]]* en Catalunya. Gosa estar conoixito por a suya obra *Oda a la Pàtria*.
Guido Reni

**Guido Reni**, naixiu de Bolonya (Estaus Pontificios) o 4 de noviembre de 1575 y muerto en ixa mesma ciudat o 18 d'agosto de 1642, estió un pintor italiano d'o Barroco.

## Galería

Imachen:Bradamante Fiordispina.jpg|*Trobata de Bradamante y Fiordispina* (1632-1635).
Imachen:Drinking Bacchus WGAREG001.jpg|*Baco bebendo* (c.1623).
Imachen:Enlèvement d'Hélène, Reni (Louvre INV 539) 02.jpg|*O rapto d'Helena* (1631).


Imachen:Guido Reni 072.jpg|*As cuatre estacions* (1618-1620, Kunsthistorisches Museum, Viena).
Imachen:GuidoReni MichaelDefeatsSatan.jpg|*L'arcánchel Sant Miguel redotando a Satán* (1636).
Imachen:The Assumption of Virgin Mary by Guido Reni (1638-9) - Alte Pinakothek - Munich - Germany 2017.jpg|*L'Asumpción de María* (1642, Alte Pinakothek, Múnich).


Imachen:Virgin Child Baptist Louvre INV524.jpg|*A Virchen con o Nin y Sant Chuan Baptista* (c.1606, Museu d'o Louvre, París).
Imachen:Guido Reni - Baptism of Christ (Kunsthistorisches Museum) .jpg|*O baptismo de Chesús* (1622-1623), Kunsthistorisches Museum, Viena).
Imachen:St-Sebastian-xx-Guido-Reni.JPG|*Sant Sabastián*.


## Vinclos externos
Braulio Foz

**Braulio Foz** estió un escritor y periodista aragonés. Ye naixiu en l'anyo 1791 de Fórnols (Matarranya) y morió o 20 d'abril de 1865 en Borcha (Zaragoza). Ye celebre por a suya obra *[[La vida de Pedro Saputo]]*, con un capítol en aragonés.

## Obra
* 1828: *Plan y método para la enseñanza de las letras humanas*.
* 1832: *El verdadero derecho natural*.
* 1834: *Los derechos del hombre deducidos de su naturaleza y explicados por los principios del verdadero derecho natural*.
* 1835: *Palabras de un vizcaíno a los liberales de la reina Cristina, que ha publicado en París M. J. A. Chaho, traducidas y contestadas por don B. Foz*.
* 1840: *El testamento de don Alfonso el Batallador*, drama.
* 1842: *Arte latino sencillo, fácil y seguro*.
* 1842: *Derecho natural Civil, Público, Político y de Gentes*.
* 1844: *[[Vida de Pedro Saputo]]*.
* 1849: *Literatura griega*.
* 1850: *Historia de Aragón* (Revisión y ampliación con un cinqueno tomo titulau *Idea del Gobierno y Fueros de Aragón* d'a *Historia de Aragón* d'Antonio de Sas).
* 1853: *Reflexiones a M. Renán*.
* 1854: *Cuestiones cosmogónico-geológicas*.
* 1857: *Método para enseñar la lengua griega*.
* 1858: *Cartas de un filósofo sobre el hecho fundamental de la religión*.
* 1859: *Novísima Poética*.
* 1864: *Los fraciscanos y el Evangelio*.
Sindrome d'abstinencia

Se conoix con o nombre de **sindrome d'abstinencia** a o conchunto de reaccions fisicas u corporals que s'escayecen cuan una persona con adicción a beluna substancia (como alcol u bebitas con etanol, tabaco u atra traza de drogas) deixa de consumir-ne.

Ista traza de sindrom tamién puet amanixer en bellas patolochías psicolochicas como a dependencia emocional, a on no se depende d'una substancia u doga pero sí d'una dependencia (u relación afectiva desmesurata) con una atra persona. Anque os sintomas de l'adicción pueden estar variables en forma y intensidat seguntes o producto que s'ha feito servir y seguntes o tiempo que fa que se'n ye dependient, mas que mas gosan deber-se a que s'ha producito una alteración d'o funcionamiento normal d'o sistema niervoso. En un castellanismo actual que ha penetrato en as luengas minorizatas d'Espanya, gosa emplegar-se como sinonimo a palabra *mono*.
Demiku

**Mañu** ye un barrio rural de Bermeu, (Bizcaya). Ye situato en a parti mas oriental d'o municipio, fendo muga con Mundaka. Seguntes o censo de l'anyo 2009 teneba una población de 52 habitants.

## Caseríos
Os caseríos (*Baserriak* en basco) d'o barrio de Demiku son os siguients: Zarrane, Errenta, Beitia, Fradua, Txomekane, Etxebarri, Uriartebekoa, Uriartegoikoa, Justu, Tontorre y Errosape.

## Vinclos externos
*  Pachina web d'o concello de Bermeu.

## Referencias
Ooststellingwerf

**Ooststellingwerf** (en frisón occidental *Eaststellingwerf*) ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Frisia.

A suya población ye de 26.229 habitants (2007) en una superficie de 226,08 km², con una densidat de población de 117 hab/km².

## Localidaz
Aldeberkeap, Appelskea, Donkerbroek, Easterwâlde, Elslo, De Fochtel, De Haule, Haulerwyk, Langedike, Makkingea, Nijeberkeap, Ravenswâld y Waskemar.

## Vinclos externos
* Web oficial
Roy Rogers

**Roy Rogers** (nombre artistico de **Leonard Franklin Slye**), naixiu de Cincinnati (Ohio) o 5 de noviembre de 1911 y muerto en Apple Valley (California) o 6 de chulio de 1998, estió un actor y cantaire estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1930.

D'entre a suya filmografía, se puet destacar cintas como *[[The Arizona Kid]]* (1939, Joseph Kane), *[[Young Buffalo Bill]]* (1940, Joseph Kane), u *[[Under California Stars]]* (1948, William Witney), estando formata ixa filmografía nomás que por *[[western]]s*.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial de Roy Rogers.
*  Roy Rogers en Internet Movie Database.
*  Roy Rogers en Internet Broadway Database.
*  Roy Rogers en Turner Classic Movies.
*  Roy Rogers en Find A Grave.
Joel McCrea

**Joel McCrea** (nombre artistico de **Joel Albert McCrea**), naixiu de South Pasadena (California) o 5 de noviembre de 1905 y muerto en Los Angeles (California) o 20 d'octubre de 1990, estió un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1920 con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre a suya ampla filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en bellas cintas como *[[The Lost Squadron]]* (1932, George Archainbaud), *[[Bird of Paradise (cinta de 1932)|Bird of Paradise]]* (1932, King Vidor), *[[Private Worlds]]* (1935, *[[Barbary Coast (cinta)|Barbary Coast]]* (1935, Howard Hawks), *[[Wells Fargo (cinta)|Wells Fargo]]* (1937, Frank Lloyd), *[[Union Pacific (cinta)|Union Pacific]]* (1939, Cecil B. DeMille), *[[Foreign Correspondent (cinta)|Foreign Correspondent]]* (1940, Alfred Hitchcock), *[[Sullivan's Travels]]* (1941, Preston Sturges), *[[The Great Man's Lady]]* (1942, William A. Wellman), *[[The Virginian (cinta de 1946)|The Virginian]]* (1946, Stuart Gilmore), *[[Colorado Territory (cinta)|Colorado Territory]]* (1949, Raoul Walsh), *[[Wichita (cinta)|Wichita]]* (1955, Jacques Tourneur), u *[[Ride the High Country]]* (1962, Sam Peckinpah).

## Se veiga tamién
* Cintas interpretadas por Joel McCrea.

## Vinclos externos

*  Joel McCrea en Internet Movie Database.
*  Joel McCrea en Allmovie.
*  Joel McCrea en Turner Classic Movies.
*  Joel McCrea en Find A Grave.
Bernard-Henri Lévy

**Bernard-Henri Lévy**, naixito de Béni Saf (Alcheria francesa, hue Alcheria) o 5 de noviembre de 1948 en una familia d'orichen chudieu, ye un escritor, novelista y filosofo francés, que fa parte d'a colla dita d'os *[[Nuevos filosofos]]* dende os anyos 1970.

## Vinclos externos
Art Garfunkel

**Art Garfunkel** (nombre artistico d' **Arthur Ira Garfunkel**), naixito de Nueva York (Nueva York) o 5 de noviembre de 1941, ye un cantaire, compositor, musico y actor estausunidense, activo en o mundo d'a musica dende meyatos d'os anyos 1950. Cantaire y musico de folk rock, soft rock, musica rock y musica pop, ye muit conoixito por a suya participación en o dugo *[[Simon and Garfunkel]]* con Paul Simon, encara que dimpués d'a disolución d'ixe grupo continó a suya carrera en solitario.

## Vinclos externos

* Pachina web oficial d'Art Garfunkel.
*  Art Garfunkel en IMDb.
Dos Hermanas

**Dos Hermanas** ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla. Ye a capital (y o solo municipio que en fa parte) d'o partiu chudicial de Dos Hermanas.

A suya población yera de 131.317 habitants en o 2015, en una superficie de 160,52 km² con una densidat de población de 808,12 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Dos Hermanas ye situata a 42 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca.

### Mugas
O termin municipal de Dos Hermanas muga a o norte con Sevilla; a o nord-este con Alcalá de Guadaíra; a l'este con Alcalá de Guadaíra; a o sud-este con Los Palacios y Villafranca y Utrera; a o sud con Los Palacios y Villafranca; a o sud-ueste con Puebla del Río; a l'ueste con Coria del Río; y a o nord-ueste con Gelves.

## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Vinclos externos

* Pachina web oficial municipal de Dos Hermanas.
* Información de Dos Hermanas en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.

## Referencias
Ikusi mendizaleak

**"Ikusi mendizaleak"**, *Uellaz Montanyers* en aragonés, ye una canción tradicional basca de Sabino López de Guereño.

## Letra

Ikusi mendizaleak
baso eta zelaiak,
mendi tontor gainera
igo behar dugu.

Ez nekeak, ez da bide txarra;
gora, gora, neska-mutilak, a, a, a,
Gu euskaldunak gara,
Euskal Herrikoak.

Hemen mendi tontorrean,
euskal lurren artean,
begiak zabaldurik,
bihotza erretan.

Hain ederra, hain polita da ta,
gora, gora Euskal Herria, a, a, a,
Gu euskaldunak gara,
Euskal Herrikoak.
Gu euskaldunak gara,
Euskal Herrikoak.


Uellaz montanyers
os bosques y os campos
a la tuca d'a montanya
hemos de puyar

No bi ha cansancio, no bi ha camin dolent 
Entalto, Entalto, mocez y mocetas, a, a, a, 
Nusatros semos euskalduns 
d'Euskal Herria

Astí en a tuca d'a montanya, 
entre tierras bascas, 
os uellos ubiertos, 
o corazón ardendo.

Ye tan poliu, si ye tan poliu, 
entalto, entalto Euskal Herria, a, a, a, 
Nusatros semos euskalduns, 
d'Euskal Herria, 
Nusatros semos euskalduns, 
d'Euskal Herria.


## Vinclos externos
* Versión rock d'o grupo Lehiotikan de l'"Ikusi mendizaleak".
Clima mediterranio

O **clima mediterranio** ye un clima de transición entre o clima templato y o clima subtropical y tropical. Estas dos arias tienen una vechetación netament diferenciata que s'estendilla entre os paralelos 35° N y S d'a Tierra. L'aria templata se caracteriza por tener una pluviosidat abundant y regular mientres tot l'anyo (mas de 800&nbsp;mm), con temperaturas suaus en verano y un periodo mas u menos luengo de chelatas d'hibierno. Isto da una vechetación cerenya, de caracter caducifolio, con un estrato herbacio nemoral, un estrato de matarrals esferenciato y un estrato arborio alto y bien desarrollato. Gosan estar suelos fundos y ricos en nutrients y augua.

O clima mediterranio se caracteriza mas que mas por un rechimen con un deficit hidrico mientres a parti calida de l'anyo. O clima mediterranio ye un clima con plevias estacionals, pero a suya distribución ye inversa a la d'o clima tropical. No pleve en o verano. D'atra man, en os meses d'hibierno (o verano austral) puet gosar chelar. As precipitacions anyals son intermeyas entre as d'os climas templato y tropical y as d'o clima subtropical (oscilan entre os 250 y 800&nbsp;mm por un regular).

## Vechetación mediterrania

Asinas pues, o clima mediterranio ye una mezcla de clima templato con caracteristicas tropicals, cosa que lo fa enriquir-se d'elementos d'a flora d'as dos latituz. Tien un estrato arbustivo y lianoide muit desarrollato, d'herencia tropical, que enriqueixe a selva y la fa preta y a vegatas encluso impenetrable. A follarasca d'os árbols y matarrals se mantiene viva tot l'anyo, estalviando asinas una excesiva producción de material vechetal, muit costosa de fer ta estar plena d'esfensas. Istas esfensas pueden estar de tipo fisico (fuellas esclerofilas, ye a decir, duras y resistents a la deshidratación, agullons, pilosidat...), quimica (fuellas aromaticas, pudients u verenosas) u biolochica (secretando substancias ta alimentar a chicoz insectos depredadors que mantienen libre de plagas a la planta). Son estratechias desconoixitas en o mundo templato y que mezclan as d'o mundo tropical humido (fuellas perennes) y seco (fuellas xeromorfas, espiniscents, aromaticas, atractors de formigas).

## Se veiga tamién
*Clima templato.
*Clima subtropical.
*Clima submediterranio.
*Clima subtropical humedo.
*Clasificación climatica de Köppen.

## Referencias
Espartinas

**Espartinas** ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla.

A suya población ye de 12.648 habitants (2009), en una superficie de 22,74 km² con una densidat de población de 556,20 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Espartinas se troba situata a 132 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 13 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca.

### Mugas
O termin municipal d'Espartinas a o norte con Bormujos; a l'este con Umbrete; a o sud con Villanueva del Ariscal; y a l'ueste con Gines.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal d'Espartinas.
* Información d'Espartinas en a pachina web d'a Chunta d'Andalucía.
San Migel (Bermeu)

**San Migel** u **Mikel Deuna** ye un barrio rural de Bermeu, (Bizcaya). O barrio s'estendilla dende *Dibio* dica *Goiko gana*. A carretera enta Bilbau puya dende a ripa norte d'iste barrio dica o puerto de Sollube. Seguntes o censo de l'anyo 2009 teneba una población de 83 habitants.

## Caseríos
Os caseríos (*Baserriak* en basco) d'o barrio de San Migel son os siguients: Kurtzieta, Irukurtzieta, San Migel, Intxausti, Etxetxubarri, Torre, Ermetxiobekoa, Ermetxioerdikoa, Ermetxioetxebarri, Ermetxiogoikoa, Jeronimone, Errotabarri, Beazkoa, Azeretxo, Egi, Ibiñaga, Josune, Itubizkartxikerre, Itubizkarnagosi, Itubizkarnagosibarri, Itubizkarbarri, Etxebarrierrekagoikoa, Etxebarrierrekabekoa, Arkotxa, Baltzane, Goikogorta, Errematzane y Kantarape.

## Caserios disapareixitos
Mundakatxu

## Vinclos externos
*  Pachina web d'o concello de Bermeu.

## Referencias
Aimable Pélissier

**Aimable Pélissier** (**Aimable Jean Jacques Pélissier**), naixito de Maromme (Alta Normandía, Primera Republica Francesa, hue Francia) o 6 de noviembre de 1794 y muerto en Alcher (Alcheria francesa, hue Alcheria) o 22 de mayo de 1864, estió un militar, politico y diplomatico francés que plegó en l'Exercito francés dica o ran de mariscal de Francia, servindo dende 1815 dica a suya muerte baixo o Reino de Francia, a Segunda Republica Francesa y o Segundo Imperio Francés. Mientres a suya carrera militar, partecipó en a invasión absolutista d'Espanya por os Cient Mil Fillos de Sant Loís, en a Conquiesta francesa d'Alcheria y en a Guerra de Crimea.

A suya actuación mas controvertita estió en Alcheria mientres a invasión francesa t'adibir ixe país a las colonias de Francia, cuan o 18 de chunio de 1845 fació una mortalera de toda una tribu en a redolada de Mostaganem. Encara que istos feitos fuoron obchecto de protestas en toda Europa, os franceses no nomás no censuroron as suyas actividaz sino que amás lo promovioron a un ran superior, cheneral de división, ta convertir-se poquez meses dimpués en Gubernador cheneral d'Alcheria. Mientres a Guerra de Crimea lo nombroron mariscal de Francia, y tamién li concedioron o ducau de Malakoff y lo nombroron Gran Canciller d'a Lechión d'Honor.

## Vinclos externos
Sierra de Muro de Roda

:*Iste articlo tracta sobre a *'sierra de Muro de Roda**. Ta altros usos d'o [[toponimia|toponimo]] «**Muro de Roda**» se veiga **Muro de Roda (desambigación)**.''

A **sierra de Muro de Roda''' ye un sarrato d'Aragón, en a comarca de Sobrarbe, que desparte a val natural de o río Cinca y a Fueva, en delimitando parcialment a ista zaguera como subcomarca.

Fa bels 9 kilometros de lonchitut, en sentido cuasi de tot norte-sud, y tiene o cabo norte en o congosto d'as Natas, a man de poblacions como Griébal y Arro (en a parte mas oriental d'o termin municipal de L'Aínsa-Sobrarbe, en a ripa dreita d'a Cinca) y o cabo sud en o congosto de o barranco d'a Usía, a man de Mediano y o Lumo de Muro. Se tracta d'un sarrato menor, sin guaire mas importancia que por a  delimitación clara que ofreix de dos d'as tres principals cuencas en que gosa subdividir-se o Sobrarbe meridional.

O sarrato prene nombre de o lugar fortificau de Muro de Roda, historico enclau documentable dende o sieglo XI, que se troba virtualment en l'altura (1008 metros d'os 1036 maximos que se i aduben). En l'actualidat, Muro de Roda ye despoblau, pero va estar a capital de un municipio dito Muro de Roda dica la segunda mitat d'o sieglo XX. Derrepartidos por as garras d'a sierra se troba os lugars de Ministirio, o Lumo de Muro, Fumanal, a Corona, Arasanz, a Plana, Susiaz, a Lecina y Griébal

## Se veiga tamién
Belaltros accidents topograficos que delimitan o perimetro d'a Fueva:
*Tozal de Charo
*Tozal de Trillo
*Sierra de l'Entremont
*Sierra d'Arro
*Sierra de Campanué
*Sierra Ferrera
Tozal de Charo

:*Iste articlo tracta sobre o *'tozal de Charo**. Ta altros usos d'a parola «Charo» se veiga **Charo (desambigación)**.''

O **tozal de Charo*' ye un [[tozal]] en o centro-norte d'[[a Fueva]], aproximadament a 3 [[kilometro]]s en nort-este de a cabecera d'a subcomarca, que ye [[Tierrantona]]. Prene o suyo nombre de o [[lugar]] de [[Charo]], que se troba en as suyas [[garra (orografía)|garras]] en a baixant este. Fa 994 [[metro]]s d'altaria, con una prominencia fisica de 228 metros sobre os terrenos que l'arrodeyan.

En chunto con o sarratón que o une con a [[sierra de Muro de Roda]], forma una divisoria relativa d'entre A Fueva d'o sud, con Tierrantona de cabecera, que ixo ye a compleguera u cuenca d'o [[barranco d'a Usía]], y a compleguera d'o [[río d'A Nata]] en norte, con territorios que en a redolada encara reciben a denominación popular colectiva basada en os dos antigos [[municipio]]s que os aglutinón; [[Fosau]] y [[Toledo d'a Nata]].

Por l'este d'o tozal, menos altero y sin as [[selva]]s que tiene o costau ueste, no existe una divisoria evident d'entre a cuenca d'a Usía y d'a Nata, anque o terreno se trobe mas elevau que no en as fondonadas a costau y costau (como si un discreto portichón fese). Isto ye o que fa que tanto la una como l'altra complegueras reciban o nombre popular conchunto de «a Fueva», sin que se'n suelga fer garra mas distinción.

Arredol de o tozal u directament en as suyas garras, nombraus en sentido horario dende as 12h, se troban os siguients nuclios de población y despoblaus: [[o Pocino de Charo]], [[Charo]], [[Aluchán]], [[o Plano (Muro de Roda)|o Plano]] y [[o Pamporciello]] (cuasi chuntos), [[Susiaz]], [[A Plana (Muro de Roda)|a Plana]] y [[O Sotero (Charo)|o Sotero]]. En l'altura d'o tozal se troba a [[ermita de Sant Salvador (Charo)|ermita de Sant Salvador]], por o que bellas vegadas en a redolada tamién se o mienta como «tozal de Sant Salvador».

==Se veiga tamién==
Belaltros accidents topograficos en [[A Fueva]]:
*[[Sierra de Muro de Roda]]
*[[Tozal de Trillo]]
*[[Sierra de l'Entremont]]
*[[Sierra d'Arro]]
*[[Sierra de Campanué]]
*[[Sierra Ferrera]]

==Referencias==


==Vinclos externos==
* [https://web.archive.org/web/20150327071222/http://mendikat.net/monteDoc.php?numero=1201es&datum=WGS84&doc=kmz Imachen tridimensional d'o tozal de Charo, executable con l'aplicación *Google Earth*]. Ye preciso tener instalau o software *Google Earth''.
Imperio Aquemenida

L**'Imperio Aquemenida** estió un d'os mes extensos imperios de l'antiguedat, con territorios en Orient Meyo, Asia Central, India, Balcans y nord-este d'Africa. Encomenzó enta l'anyo 550 aC cuan Ciro II lo Gran ocupó Media y remató en l'anyo 330 aC en o reinato de Dario II con as campanyas de conquiesta d'Aleixandre lo Gran. Yera dividito en satrapías.

A denominación que se fa servir provién d'a dinastía Aquemenida, que gubernó en l'imperio mientres dos sieglos. En a historia d'Occident l'Imperio Aquemenida ye conoixiu sobre tot en relación a los conflictos que bi habió entre griegos y persas, especialment en dos periodos, as Guerras Medicas y as campanyas d'Aleixandre lo Gran.

## Mencions en fuents aragonesas
En fuents aragonesas no parlan d'aquemenidas, y, prenendo fuents que se remontan a fuents griegas, parlan de "persas", "medians" y "Persia".

En o "Libro d'el Trasoro" dicen:

En o "Liber Regum" describen a chenealochía d'os reis aquemenidas:
Armand Fallières

**Clément Armand Fallières**, naixito de Mézin (Òlt y Garona, Occitania) o 6 de noviembre de 1841 y muerto en Villeneuve-de-Mézin (hue Lannes, Òlt y Garona, Occitania) o 22 de chunio de 1931, estió un destacato avogato y politico francés, activo mientres a Tercera Republica Francesa. militant de l' *[[Alliance Démocratique]]*, estió cuantas vegatas ministro, a mas de President d'o Senau de Francia, Primer ministro de Francia y President d'a Tercera Republica Francesa.

## Vinclos externos
Antigos macedonyos

:*Este articlo ye sobre os *'macedonyos**, antigos habitants d'o [[Reino de Macedonya]]. Pa l'actual pueblo [[pueblos eslaus|eslau]] de [[Macedonya (rechión)|Macedonya]] veiga [[macedonyos]]''

Os **macedonyos*' yeran os antigos habitants d'as riberas d'o [[Haliacmon]] y o baixo [[Axius]], en o nord-este d'a [[Peninsula Griega]]. Creyoron o [[Reino de Macedonya]], que con [[Filipo II]] prenió importancia por a suya politica expansiva. A filicación lingüistica d'os antigos macedonyos ye polemica y no ye seguro si yeran un pueblo [[pueblos indoeuropeus|indoeuropeu]] [[luengas paleobalcanicas|paleobalcanico]] u un pueblo [[griegos|griego]] arcaico de situación marguinal. En tot caso dende o sieglo IV s'[[helenización|helenizoron]] y facioron part d'os [[griegos]]. Muitos macedonyos emigroron territorios de l'antigo [[Imperio Persa Aquemenida]] con as campanyas militars d'[[Aleixandre lo Gran]] y bi permaneixioron a la suya muerte como colonos u como clase dirichent d'os [[estaus helenisticos]].

== Mencions en fuents aragonesas ==
En a traducción aragonesa de "[[Breviarum ab urbe condita]]" los mencionan como *macedonios* pero dos vegatas califican a [[Aleixandre lo Gran]] de *macedón*:






En o "[[Libro d'as Marabillas d'o Mundo]]" los mencionan como *machedones*:


En o "[[Libro de los Emperadors]]" *macedones'' ye aplicato con o sentito de "griegos de Macedonya".
Boulogne-sur-Mer

**Boulogne-sur-Mer** (en picardo *Boulonne-su-Mér*, en flamenco *Bonen*) ye una comuna francesa en o departamento d'o Paso de Calais, districto de Boulogne-sur-Mer y rechión d'Altos de Francia. Ye a capital de 2 cantons (Boulogne-sur-Mer-1 y Boulogne-sur-Mer-2) y d'o suyo districto.

A suya población ye de 44.273 habitants (2006) en una superficie de 8,42 km², con una densidat de población de 5.258,08 hab/km².

## Demografía
						

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Boulogne-sur-Mer.
*  Información de Boulogne-sur-Mer en a pachina web de l'INSEE.

## Referencias
Productor cinematografico

Un **productor cinematografico** u simplament **productor** ye, en o mundo d'o Cine, qui financia u coordina a financiación antes d'a filmación d'una cinta y/u qui, mientres a suya filmación, fa o control d'os gastos feitos t'achustar-los a o presupuesto que teneba la cinta en prencipiar o rodache. Tamién fa bellas labors d'aduya a o director cinematografico, como a contractación d'os actors, y gosa estar l'interlocutor entre os actors y o director si amanixen problemas mientres o rodache, tenendo-ie asinas tamién un papel artistico y no nomás que financiero.

Inicialment o productor gosaba estar qui financiaba dreitament a cinta, pero dende que facioron a suya aparición as grans empresas ditas productoras, son mas que mas treballadors en as productoras, estando lo suyo treballo a coordinación d'a producción d'a cinta.
Carlos II d'Aragón

:*Iste articlo ye sobre o rei Carlos II d'Aragón; ta atros usos, se veiga *'Carlos II**''.

**Carlos II d'Aragón y de Castiella, y III de Borgonya''', naixito de Madrit (Castiella) o 6 de noviembre de 1661 y muerto en ixa mesma ciudat l'1 de noviembre de 1700, estió un rei d'Aragón, rei de Castiella, rei de Sicilia, rei de Nápols, rei de Cerdenya, duque de Borgonya y conte de Barcelona, dende o 17 de setiembre de 1675, cuan succedió a su pai Felipe III d'Aragón, dica a suya muerte. Yera fillo de Felipe III y d'a suya muller Mariana d'Austria, y perteneixeba a la Casa d'Austria.

## Vinclos externos
Muro de Roda (desambigación)

**Muro de Roda** ye o nombre que adquirió a población fortificada de Sobrarbe que enantes se deciba «Muro Mayor» cuan se cedió a o bispau de Roda d'Isabana en o sieglo XII. Como toponimo, «Muro de Roda» tamién gosa fer referencia a:
*O lugar d'antes mentau, que actualment se troba despoblau. Se veiga **[[Muro de Roda]]**.
*Un municipio desapareixido que aglutinaba o lugrar d'antes dito con belaltros d'a suya redolada. Se veiga **[[Muro de Roda (municipio)]]**.
*Un sarrato menor que desepara a val d'a Cinca d'a Fueva, en Sobrarbe. Se veiga **[[Sierra de Muro de Roda]]**.
Euskaldun

***Euskaldun*** u ***euskalduna*** ye una palabra que en basco quier decir «bascofablant». Etimolochicament conchuga a palabra "euskara" (luenga basca) con u sufixo *-dun* ('que lo tien'). Asinas, qui "tien" a luenga basca ye o bascofablant. En o País Basco francés y en Navarra se fa servir tamién a variant *eskualdun*. En Sola (*Zuberoa*) amás emplegan o termin *manex* ta designar a la resta d'habitants d'Iparralde o simplament ta a chent que no charra o dialecto sulentino, deixando o termin *eskualdun* nomás ta éls.

A las personas que tienen o basco como luenga mai se lis diz ***euskaldun zaharrak*** («bascofablants viellos», ye decir, nativos), mientres que as personas que l'han aprendito de grans son os ***euskaldun berriak*** («bascofablants nuevos»).

En sentito amplo, en basco s'ha feito servir o termino *euskaldun* ta referir-se a personas que son bascas, independientement de si dominan u no o basco. En iste caso puet emplegar-se tamién o termino *euskal herritar* (literalment, *ciudadán basco*) u *euskal herritarra*.

Por contra, en basco tamién existe o vocable *erdaldun* u *erdeldun*, que fa referencia a o fablant de cualsiquier atra luenga que no siga a basca (*erdara* u *erdera*), a ormino y por motivos de proximidat, o castellano u o francés. Etimolochicament sería bella cosa parexita a «meya luenga» (d'erdi,  «meyo»). O fablant d*erdara* seria l*erdaldun*. Iste termin, a diferencia d'o *"barbaro"* romano, no tien sentito despectivo.

## Referencias
Aketx

A isla d' **Aketx**, **Aketxe**, **Akatx** u **Aketze** (*Aketx uhartea* en basco) ye una chicota isla d'una superficie de tres hectarias alto u baixo situata en a costa de Bizcaya, en o lugar de Bermeu, amán d'a peninsula de Gaztelugatxe (*Gaztelugatxe penintsula* en basco). Tien forma de penyón y muita poca vechetación, amás d'estar un santuario de cría d'aus marinas.
Ñ

A **Ñ** (**eñe**) ye a quincena letra de l'alfabeto aragonés y a docena consonant. Tamién se fa servir en os alfabetos astur-leyonés, basco, bretón, chamorro, espanyol, extremenyo, filipino, gallego, guaraní, mapudungún, quichua, tartaro de Crimea, tetun y wólof.

## En aragonés
As normas oficials de l'Academia Aragonesa d'a Luenga consideran normativa a escritura con ⟨ñ⟩ en idioma aragonés: *si*'ñ**al'' ([siˈɲal]), ''caba**ñ**era'' ([kaβaˈɲeɾa]), ***ñ*'apir* ([ɲaˈpiɾ]), *bo**ñ**'' ([boɲ]); encara que a grafía referencial pa representar iste fonema nasal palatal sonoro ye o digrafo ⟨ny⟩.

### Atras grafías
A grafía de Uesca de 1987 fa servir exclusivament o grafema ⟨ñ⟩ pa representar o soniu /ɲ/, mientres que en as grafías d'o EFA y d'a SLA se representa, como en aragonés medieval, con o digrafo ⟨ny⟩.

## Notas


## Referencias
Oskorri

***Oskorri*** (*vesprada roya* en basco) ye un grupo de musica folk basco, activo dende primerías d'os anyos 1970, que prencipió fendo una traza particular de *[[fusion jazz]]* con a musica tradicional basca. S'ha convertito en l'actualidat en uno d'os grupos de musica folk mas conoixitos d'o País Basco con una ampla prochección internacional.

## Discografia
* 1976: *Gabriel Arestiren Omenez*.
* 1977: *Mosen Bernat Etxepare*.
* 1979: *Oskorri*.
* 1980: *Plazarik plaza*.
* 1981: *Natxo de Felipe eta Oskorri sortu zen*.
* 1982: *Adio Kattalina*.
* 1984: *Alemanian euskaraz*.
* 1984: *Hau hermosurie*.
* 1986: *In fraganti*.
* 1987: *Hamabost urte eta gero hau*.
* 1989: *Datorrena datorrela*.
* 1991: *Hi ere dantzari*.
* 1992: *13*.
* 1992: *Landalan*.
* 1996: *25 kantu-urte*.
* 2000: *Ura*.
* 2001: *Vizcayatik... Bizkaiara*.
* 2003: *Desertore*.
* 2006: *Banda Band*.

## Se veiga tamién
* Cancions d'Oskorri.

## Vinclos externos
*     Pachina web oficial d'Oskorri.
*  Letras d'as cancions d'Oskorri.
Tractau d'os Pireneus

Se conoix con o nombre de **Tractau d'os Pireneus** u **Paz d'os Pireneus** a un tractau internacional sinyau o 7 de noviembre de 1659 en a isla d'os Faisans, una chicota isla fluvial en o río Bidasoa (muga entre as dos monarquías intervenients) entre Luis de Haro, representant d'o rei Felipe III d'Aragón, y o cardenal Mazzarino, representant d'o rei Loís XIV de Francia, en o marco d'os tractaus de paz que rematoron a Guerra d'as Trenta Anyadas.

Por iste tractau, que gosa considerar-se que fa parte d'o conchunto de tractaus d'a dita *[[Paz de Westfalia]]*, entre atras importants perduas territorials d'a Monarquía Hispanica en favor d'o Reino de Francia, a Corona d'Aragón perdió o condau d'o Rosellón y parte d'o condau d'a Cerdanya, que actualment conforman a dita Catalunya Norte en o estau francés, con capital en Perpinyán. Istas cesions se facioron sin as previas consultas a las Corz d'a Corona d'Aragón, que no se trobaba representada en as negociacions, crebando-se asinas o Privilechio d'Unión d'Aragón y Mallorca de Pero IV d'Aragón seguntes o cual os territorios que heban feito parte de l'antigo Reino de Mallorca no podrían nunca deseparar-se d'a Corona d'Aragón.

## Vinclos externos
Ander Deuna

**Ander Deuna**, *Sant Andreu* en aragonés, ye un barrio rural de Bermeu, (Bizcaya), que s'estendilla dende Aranondo dica Truboimendi. Seguntes o censo de l'anyo 2009 teneba una población de 31 habitants.

## Caseríos
Os caseríos (*Baserriak* en basco) d'o barrio d'Ander Deuna son os siguients: Aranondo, Udaetxe, Urdaiaga, Bidetxe, Etxebarrilanda, Lopategi, San Andres, Nardiztxikerra, Nardiz y Goienetxe.

## Vinclos externos
*  Pachina web d'o concello de Bermeu.

## Referencias
Leon Trotsky

**Leon Trotsky** u **Leon Trotski** (en ruso y alfabeto cirilico Лев Давидович Троцкий; en ucrainés Лев Давидович Троцький) ye o pseudonimo u nombre de clandestinidat afoptato por **Lev Davidovich Bronstein**, un politico revolucionario ruso, teorico d'o marxismo y establidor d'a suya escuela dita trotskismo (u trotskysmo). Yera naixito de l'oblast de Khersón (Imperio Ruso, hue Ucraína) o 7 de noviembre de 1879 y morió asasinato por o stalinista Ramón Mercader o 21 d'agosto de 1940 en o suyo exilio en Coyoacán (Ciudat de Mexico, Mexico).

Destacato partecipant en a Revolución rusa, Trotsky ocupó cuantos cargos politicos mientres os Gubiernos de Lenin, estando l'organizador de l'Exercito Royo sovietico que redotó a los contrarrevolucionarios en a Guerra Civil rusa en os anyos 1920. Sindembargo, cuan morió Lenin y Stalin prenió o poder, Trotsky se li enfrontó, establindo a dita Oposición d'ezquierdas y habendo-se d'exiliar. En os anyos 1930 estió un activo opositor d'a figura de Stalin, destacando por as suyas criticas a los alcuerdos sinyatos por Stalin con o Tercer Reich d'Adolf Hitler y convertindo-se en enemigo mortal d'o dictador ruso, qui fació que l'asasinasen. En os anyos 1930 estió establidor d'a dita IV Internacional, formata por partius d'ezquierda radical como alternativa a la III Internacional controlata por os partidarios de Stalin.

## Referencias

## Vinclos externos
José Ángel Biel Rivera

**José Ángel Biel Rivera**, naixiu de Teruel, (Comunidat de Teruel) l'1 de mayo de 1946, ye un avogau y politico aragonés, militant d'o *[[Partido Aragonés]]*. Estió president d'o suyo partiu dende 2000 dica 2015 y deputau en as Corz d'Aragón dende a primera lechislatura democratica, ha ocupau cuantas consellerías en Gubiernos de coalición d'o suyo partiu, en primeras con o *[[Partido Popular]]* y dimpués con o *[[Partido Socialista Obrero Español]]*. Asinas, estió Consellero de Presidencia en o periodo 1987-1993 en os Gubiernos d'Hipólito Gómez de las Roces y Emilio Eiroa García; y tamién en 1999-2007 con o Gubierno de Marcelino Iglesias Ricou. Dende o 5 d'agosto de 1999 dica o 2011 estió Vicepresident d'o Gubierno d'Aragón en o Gubierno de Marcelino Iglesias, posteriorment estió President d'as Corz d'Aragón dende o 20 de chunio de 2011 dica chunio de 2015.

## Se veiga tamién
* Tercer Gubierno Bolea
Ll

**Ll** (**elle**, en minusclas **ll**) ye un digrafo emplegau en l'aragonés entre atros idiomas.

## En aragonés
Seguntes a grafía de l'Academia Aragonesa d'a Luenga, en aragonés representa o fonema palatal lateral sonoro /ʎ/ en todas as suyas realizacions: *[[llebre|*'ll**ebre]]'' (['ʎeβɾe]), ''mi**ll**or'' ([mi'ʎoɾ]), ''[[palla|pa**ll**a]]'' (['paʎa]), ''[[tellau|te**ll**au]]'' (['teʎaw]), ''vie**ll**o'' (['bjeʎo]), ''[[Bodiello|budie**ll**s]]'' ([bu'ðjeʎs]).

Encara que o grafema <l> s'emplega A letra <l> s'emplega en posición inicial, d'as secuencias <bl>, <gl>, <cl>, <fl>, <pl> y <rl> y, ocasionalment, entre vocals, pa representar a realización fonetica palatalizada [ʎ] que apareixe en bellas variedaz de l'[[aragonés oriental]], puet emplegar-se o digrafo <ll> cuan se deseya marcar ixa pronuncia diferencial u en a toponimia local: ''[[lana|**ll**ana]]'' (['ʎana]), ''[[luna|**ll**una]]'' (['ʎuna]), ***ll*'uego* (['ʎweɣo]), ***ll**oza* (['ʎoθa] u ['ʎosa]), *f**ll**ama* (['fʎama]), *b**ll**anco* (['bʎaŋko]), *cing'''ll'''o* (['θiŋgʎo] u ['siŋgʎo]), *g'''ll'''arima* ([gʎa'ɾima]), *c**ll**au* ([kʎaw]), *par**ll**ar* ([paɾ'ʎa]), *'''ll'''u'''ll'''o* (['ʎuʎo]), ***ll**o**ll**o* (['ʎoʎo]); *Llire* (['ʎiɾe]), *Esplluga* ([es'pʎuɣa]), *C'''ll'''arabida* ([kʎaɾa'βiða]), *Gorgs B'''ll'''ancs* ([goɾ'gz βʎanks]), *Ang'''ll'''ós* ([aŋ'gʎos]).

===Atras grafías===
En a grafía d'o [[Academia de l'Aragonés|EFA]] representa tamién en bels casos o soniu /l/: *be**ll*** ([bel]), *ell* ([el]), *aquell'' ([a'kel]).

## Referencias
Maritxu (nora zoaz)

**"Maritxu (nora zoaz)"**, *Maritxu (an vas)* en aragonés, ye una chicota copla tradicional basca muito conoixita, d'estructura 7, 6A, 7, 6A, que narra o dialogo entre un hombre y una muller.

## Letra

*Maritxu nora zoaz* 
*eder galant hori?*  
*iturrira Bartolo* 
*nahi badezu etorri.*
*Iturrian zer dago?*
*Ardotxo txuria,*
*biok edango degu* 
*nahi degun guztia.*


*Maritxu an vas*
*tan polida y elegant?*
*a la fuent Bartolo*
*bi quiers venir.*
*En a fuent que bi ha?*
*Vinet blanco,*
*toz dos en beberemos*
*tot o que queramos*
\relative d' 
{\time 2/4 \key g \major  
 d8 g8 g4 fis8 g8 a8 b8 
 g8 a8 b8 c8 b4 a4
 d,8 g8 g4 fis8 g8 a8 b8 
 c8 d8 b8 c8 a4 g4
 b8 c8 d4 e8 d8 c8 b8
 g8 a8 b8 c8 b4 a4
 d,8 g8 g4 fis8 g8 a8 b8 
 c8 d8 b8 c8 a4 g8 r8
}
\addlyrics 
{  
—Ma -- ri -- txu, no -- ra zo -- az 
e -- der ga -- lant ho -- ri?
—I -- tu -- rri -- ra, Bar -- to -- lo, 
nahi ba -- de -- zu_e -- to -- rri.
—I -- tu -- rri -- an zer da -- go?
—Ar -- do -- txo txu -- ri -- a.
—Bi -- ok e -- dan -- go du -- gu
nahi du -- gun guz -- ti -- a.
}


## Vinclos externos
*  Versión rock d'o grupo Des-Kontrol de "Maritxu nora zoaz"

## Referencias
Batalla d'a Montanya Blanca

A **batalla d'a Montanya Blanca** ye o nombre d'una batalla escaicita o 8 de noviembre de 1620 en Bílá Hora (Bohemia), hue un barrio de Praga en a Republica Checa, en o marco d'a Guerra d'as Trenta Anyatas y en a cual luitoron d'una man protestants nominalment d'o Reino de Bohemia (encara que yeran mercenarios bohemios, alemans, hungaros y austriacos) mandatos por Cristián I d'Anhalt-Bernburg y Jindrich Matyas Thurn; y d'atra man catolicos nominalment d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, d'a Liga Catolica y d'a Monarquía Hispanica (encara que bi heba imperials, castellanos, flamencos d'os Países Baixos espanyols y polacos *[[lisowczycy]]*, con cuantos mercenarios) mandatos por Carlos Buenaventura de Longueval y Chuan t'Serclaes de Tilly. Gábor Bethlen, prencipe de Transilvania, heba ninviato tropas de caballería en aduya d'os protestants, pero plegoron tarde en a batalla. Uno d'os puntos claus ta o densenvolique d'a batalla se trobó en o feito que os mercenarios a o servicio d'os bohemios no heban cobrau o suyo salario.

A batalla remató con a redota de raso d'os bohemios, y estió o momento clau ta permitir o dominio imperial en os territorios bohemios, que perdioron parte d'as suyas libertaz, y ta marcar un cambio en os escenarios d'a guerra dende Bohemia enta o Palatinato, a on facioron fuyir a Frederico V d'o Palatinato. A batalla y a ocupación de Praga tamién implicoron una funda represión, con 27 liders d'a *[[Defenestración de Praga]]* executatos publicament.

## Vinclos externos
Partia e Punës e Shqipërisë

O **Partia e Punës e Shqipërisë** (con as siglas **PPSh**, en aragonés *Partiu d'o Treballo d'Albania*) estió un partiu politico albanés d'ideolochía comunista stalinista establiu o 8 de noviembre de 1941 mientres a ocupación italiana d'Albania en a Segunda Guerra Mundial por Enver Hoxha, qui estió o suyo maximo dirichent dica a suya muerte en 1985, estando succedito por Ramiz Alia dica o 5 de chunio de 1991, cuan se disolvió o partiu mientres o proceso democratizador d'o país.
Imperio Safavida

L**'Imperio Safavida** u **Imperio Sefevida** fue creyau en l'anyo 1501 por o Ismail, mayestre mayor d'a orden safavida, qui dirichindo a los kizil bax turcos prenió Tabriz. Se proclamó xah, encomenzando a dinastía safavida y establió o chiismo duodecimán como relichión oficial y obligatoria. O poder teneba tres bases: o poder militar representau por os kizil bax, a burocracia y os chiitas. O rechimen safavida persiguió o cristianismo, en especial o nestorianismo d'os asirianos. O estau safavida estió enemigo natural de l'Imperio Otomán y d'os khanatos uzbekos. Dimpués d'a derrota en a Batalla de Caldirán en l'anyo 1514 contra os otomans os *kizil bax* deixoron de creyer en Ismail y representoron un factor d'inestabilidat. O xah Abbas encara podió defender o estau d'as amenazas externas, pero os suyos succesors fuoron perdendo poder dica que una revuelta afgana remató con a hechemonía politica d'os safavidas en a batalla de Gulnadabad en l'anyo 1722. En o periodo safavida s'aceleró o proceso de turquización de l'actual Azerbaichán contribuindo a la etnochenesi d'os azerins. Os safavidas y os otomans facioron servir a los kurdos como "etnia-tampón" entre los suyos respectivos imperios y d'esta traza os armenios y os asirianos perdioron importancia numerica en as suyas tierras d'orichen.

## Se veiga tamién
* Dinastía Safavida.
* Orden Safavida.
Gualba

**Gualba** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 1.192 habitants (2009), en una superficie de 23,30 km² con una densidat de población de 51,16 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Gualba se troba situata a 177 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Vicient de Gualba, una ilesia en estilo romanico construyida en o sieglo XI y consagrada a Sant Vicient.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de Gualba.
*  Información de Gualba en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de Gualba en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Frjentsjerteradiel

**Frjentsjerteradiel** (en neerlandés *Franekeradeel*) ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Frisia.

A suya población ye de 20.581 habitants (2007) en una superficie de 109,16 km², con una densidat de población de 200 hab/km².

## Localidaz
Achlum, Boer, Doanjum, Furdgum, Frjentsjer, Hjerbeam, Hitsum, Kleaster-Lidlum, Easterbierrum, Peins, Pitersbierrum, Rie, Skalsum, Seisbierrum, Sweins, Tsjom, Tsjummearum.
Masachetas

Os **masachetas** estioron un pueblo iranico d'Asia Central de l'antiguedat que ocupaba tierras a lo norte d'o río Oxus. Afins a los escitas, saces y sarmatas, yeran baixo a influencia cultural d'a Persia Aquemenida. En ixas envueltas d'Aleixandre lo Gran yeran un pueblo independient, pero en o sieglo II A.C fuoron derrotatos por os hunnos y s'unioron a ellos.

## Mencions en fuents aragonesas
As mencions en fuents aragonesas son producto de confusions difícils d'interpretar:

Son mencionatos en o capítol deditaco a Atila d'a "Cronica de los Conquiridors", pero talment se refieran a los godos establitos en Mesia ("mesogodos") por confusión entre os "godos" chermanicos y os "chetas" dacos:

Y tamién en a "Grant Cronica de Espanya" on bi ha un embolico entre "amazonas", "masachetas", "chetas" y "godos":

## Bibliografía
* Tadeusz Sulimirski. (1975): XII Los nómadas sármatas. (Civilizaciones extinguidas). Editorial Labor, S. A., Barcelona
Orden safavida

A **Orden Safavida** estió una orden sufí creyata a fins d'o sieglo XIII y principios d'o sieglo XIV por Safí al-Din como succesor espiritual d'o xaic Zahid de Gilan, que dirichiba una orden local. Safí al-Din creyó una orden de mayor difusión, con disciplos en Anatolia Oriental, Caucas, Siria y Irán. En o sieglo XV prenió caracters revolucionarios, se fació mes chiita y prenió importancia politica y militar. Os soldatos safavidas yeran conoixitos como *[[Kizil Bax]]* por os turcos. Entre los anyos 1459 y 1494 tres mayestres d'a orden morioron con violencia, pero en l'anyo 1501 Ismail estió capable ta derrotar a los enemigos d'a orden con a edat de 14 anyatas, proclamando-se xah y encomenzando a dinastía Safavida de Persia.

## Se veiga tamién
*Sufismo.
*Imperio Safavida.
*Chiismo.
*Imperio Aquemenida.
*Imperio Sasanida.
Nueit d'os vidres crebaus

A **nueit d'os vidres crebaus** (en alemán *Kristallnacht*) estió un *[[pogrom]]* organizau por as autoridaz nazis d'o Tercer Reich en a nueit d'o 9 a o 10 de noviembre de 1938 contra a población chudieva que i viviba. Se considera como uno d'os trangos que conducioron dreitament enta l'Holocausto.

Mientres dita nueit, miembros d'as *[[Sturmabteilung]]* y d'as *[[Schutzstaffel]]* d'o *[[Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei]]* d'Adolf Hitler, con aduya d'atras organizacions nazis, como a Chovenalla Hitleriana, a *[[Sicherheitsdienst]]* u a *[[Gestapo]]*, y tamién d'as propias fuerzas regulars d'a policía, engarcholoron a milers de chudieus por toda Alemanya, destruyindo a mas as suyas propiedaz personals u colectivas: botigas, sinogas, centros de reunión... Tamién facioron una mortalera de cuasi 100 personas, en o que estió una prebatina ta comprobar a capacidat d'a población alemana t'asimilar un posterior ataque mes gran contra os chudieus. Alto u baixo 30.000 chudieus fuoron engarcholaus en os campos de concentración.

A excusa ta istos feitos estioron os disparos que Herschel Grynszpan, un chudieu aleman refuchiau en Francia, fació en París contra Ernst vom Rath, un diplomatico d'a embaixada alemana, qui morió o 9 de noviembre de resultas d'as suyas feridas. As primeras afirmacions d'os dirichents nazis yeran que os ataques yeran una "reacción espontania d'o pueblo alemán dimpués de l'atentau chudieu".

Antiparte, os chudieus fuoron condenaus a pagar una multa colectiva de 3.000 millons de marcos, ta indemnizar a o estau alemán por os danyos que heba padeixiu. Garra chudieu fue indemnizau por os danyos en as suyas propiedaz u en as suyas personas. Internacionalment, a mayor parte d'os países facioron condenas (a Espanya de Francisco Franco, encara en guerra con a Segunda Republica Espanyola, aplaudió istos feitos; a Republica los condenó).

## Vinclos externos

## Referencias
Ivan Turgenev

**Ivan Sergeyevich Turgenev** (Иван Сергеевич Тургенев en ruso y alfabeto cirilico) estió un destacato escritor, novelista y dramaturgo ruso, naixito d'Oryol (Imperio Ruso, hue Rusia) o 9 de noviembre de 1818 y muerto en Bougival (Yvelines, Tercera Republica Francesa, hue Francia) o 3 de setiembre de 1883. Ye considerato como l'escritor mas europeísta de toz os escritors rusos d'o sieglo XIX.

## Vinclos externos
La Llagosta

**La Llagosta** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental, provincia de Barcelona y partiu chudicial de Granollers.

A suya población ye de 13.820 habitants (2009), en una superficie de 3,03 km² con una densidat de población de 4.591,36 hab/km².

## Cheografía
A localidat de La Llagosta se troba situata a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 16 km d'a ciudat de Granollers, a capital d'o suyo partiu chudicial y d'a suya comarca, y tamién de 16&nbsp;km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Barcelona.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal de La Llagosta.
*  Información de La Llagosta en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de La Llagosta en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Ferwerderadiel

**Ferwerderadiel** (en neerlandés *Ferwerderadeel*) ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Frisia.

A suya población ye de 8.898 habitants (2007) en una superficie de 133,18 km², con una densidat de población de 91 hab/km².

## Localidaz
Bartlehiem, Blije, Burdaard, Ferwert, Ginnum, Hallum, Hegebeintum, Jannum, Jislum, Lichtaard, Marrum, Reitsum, Wânswert.