Idioma indonesio

L**'idioma indonesio** (*Bahasa Indonesia*) ye la variedat standardizata de l'idioma malayo que ye oficial a Indonesia dende a suya independencia en 1945.

## Filiación lingüistica
L'indonesio, chunto con altras luengas u variedaz d'o diasistema u conchunto malayo, ye clasificato adintro d'o subgrupo malayico d'o grupo d'idiomas malayopolinesios internos (u grupo sundanés-celebesico), una d'os dos brancas occidentals en que s'estalla la gran familia malayopolinesia d'o filo austronesio.

## Estructura d'a luenga
### Fonolochía y grafía
#### Fonemas
Os cuatrons d'astí baixo amuestran os fonemas de l'indonesio moderno.

}
|
|-
!style="text-align:center; background:#dedede" | Meyas trancatas
|
|
|
|-
!style="text-align:center; background:#dedede" | Meyas ubiertas
|
|
|
|-
!style="text-align:center; background:#dedede" | Ubiertas
|
|
|
|}
L'indonesio tamién conta con os diftongos ,  e . Manimenos, en silabas trancatas como a d'o vocable *air* (augua), no se i produz garra diftongo.

*Nota:* As vocals entre parentesis son alofonos mientres que as consonants entre parentesis son *ampranzas fonemicas* y només ocurren en vocables ampratos d'altros idiomas.

#### Alfabeto
L'indonesio ye un d'os idiomas asiaticos que fa servir l'alfabeto latino, en una adaptación propia. A letra *c* representa siempre o fonema  (che). A letra *g* ye siempre /g/ ("dura", como en "garra") y *j* ye siempre , como a *j* anglesa. A *v* sona /f/ y l**h'' sona /h/ (como l'anglesa). Os digrafos ''ny'', ''sy'' y ''kh'', representan os fonemas ,  y , respectivament, pareixitos a los d'as grafías aragonesas ''ñ/ny'', ''(i)x'' e ''j'', mientres que o digrafo ''ng'', , puet emplegar-se a inicio de parola. A letra ''e'' se fa servir ta os fonemas /e/ y .

Pueden trobar-sen diferencias graficas posteriors a la independencia d'Indonesia, sobretot dimpués d'a reforma de [[1972]], encara que bellas grafías antigas (mes pareixitas a las [[Idioma neerlandés|holandesas]]) perviven en cualques nombres propios. Per ixemplo, o nombre de l'antigo president indonesio ye encara escrito a vegatas ''[[Suharto|Soeharto]]'', y ''[[Yogyakarta (ciudat)|Yogyakarta]]'' puet veyer-se en ocasions como ''Jogjakarta''.

=== Lexico ===
O lexico elemental indonesio ye amanato ta o d'altros idiomas malayo-polinesios d'a zona. As influencias d'altros idiomas, manimenos, ye important, sobretot a de l'[[Idioma neerlandés|holandés]], idioma d'on que procede a mayoría de vocables ampratos. O resto provién mes que mes d'o [[Idioma sanscrito|sanscrito]], l'[[Idioma arabe|arabe]], o [[Idioma persa|persa]], o [[Idioma portugués|portugués]] y o [[Idioma chinés|chinés]], amés d'as d'altros idiomas austronesios.

A gran mayoría d'ampranzas lingüisticas modernas, debito a la suya historia recient, provienen de l'holandés. O sanscrito abraca, con tot, muitos aspectos d'a vita cutiana, l'arte y a relichión, en especial d'a [[Hinduismo|hinduísta]] y d'a [[Budismo|budista]], l'herencio cultural d'as cuals se percibe clarament a buena parti de [[Chava]] y [[Bali]]. A influencia d'o sanscrito i plegó per medio d'os contactos con la [[India]] de fa mes de dos mil anyos, ya siga dreitament u a traviés d'a luenga [[Idioma chavanés|chavanesa]] antiga, a on que o numero d'ampranzas sanscritas ye muito mes gran. A relichión [[islam]]ica, a mayoritaria en o Estato, ye a fuent principal d'o vocabulario d'orichen arabe. A influencia d'o portugués recula enta os días en os que arriboron ta as ditas [[Islas Molucas|islas d'as Especias]] es primers ploradors y mercaders [[Europa|europeus]]. Os vocables d'orichen chinés surten d'o contino tracto con chineses en tot lo sud-este asiatico, a ormino referitos a articlos de gastronomía y cultura chinesas. Tot ixe bagache cultural ha feito que de cabo cuan i apareixcan dos u mes sinonimos d'o mesmo [[concepto]]. Asinas, l'indonesio conta con tres oríchens diferens ta a parola "libro": ''pustaka'' (d'o sanscrito), que alquier connotacions de sapiencia antiga u conoiximientos esotericos; ''kitab'' (de l'arabe), asociato a libros relichiosos u de guía moral, mesmo si no son islamicos; y ''buku'' (de l'holandés), a parola mes comuna ta cualsiquier libro. En os zaguers decenios, ibi ha tamién ampranzas d'altros idiomas ([[Idioma anglés|anglés]], [[Idioma chaponés|chaponés]], etcetera.).

== Aspectos socioculturals ==
=== Situación cheografica ===

L'indonesio ye parlato a [[Indonesia]] y a [[Timor Oriental]] (a iste zaguer estato no ye oficial, pero a suya independencia d'Indonesia ye prou recient y i sigue como luenga de treballo). L'idioma se charra sobretot en as zonas urbanas, mientres que en as rurals o normal ye que as diversas etnias charren en o suyo idioma, l'indonesio estando-ie o segundo.

Ye tamién parlato per muita chent d'a diaspora indonesia, mes que mes a los [[Países Baixos]], [[Malaisia]] y [[Filipinas]].

=== Situación social ===
Encara que a Indonesia se troban idiomas d'importancia historica, literaria y demografica, como lo [[Idioma chavanés|chavanés]], l'indonesio ye o solo que espleita d'o estatus d'oficialidat. Ye l'idioma d'as institucions, d'a educación y d'os [[medios de comunicación]]. A [[Timor Oriental]] ye reconoixita per a Constitución como una d'as luengas de treballo (chunto con l'[[Idioma anglés|anglesa]] y las dos oficials, o [[Idioma portugués|portugués]] y o [[Idioma tetun|tetun]]). En consecuencia, cuasi tota la población indonesia charra l'indonesio, como primer u segundo idioma, o que l'ha enclabato en a lista d'as diez luengas mes parlatas en o mundo en numero total de parladors.

=== Variación diatopica ===
L'idioma ye una variedat standardizata d'o diasistema malayo, y guarda un gran pareixito con a [[Idioma malayo|luenga estándard de Malaisia]]. Adintro de l'indonesio i hai bellas barians rechionals, a la vegada que diferiencias de rechistros entre l'indonesio formal y o coloquial.

=== Literatura ===
''Se veiga os articlos [[Literatura malaya]] y [[Literatura chabanesa]].''

Per literatura indonesia gosa a entender-se a literatura malaya d'autors indonesios, sobretot en o ''bahasa indonesia'' u estándard d'Indonesia, encara que tamién s'entiende a vegatas como a literatura d'autors indonesios en cualsiquier idioma d'Indonesia ([[Idioma chavanés|chavanés]], [[Idioma sundanés|sundanés]], etcetera.) u mesmo a literatura d'autors indonesios en [[Idioma holandés|holandés]].

Nombres destacatos en poesía son, d'entre altros, [[Minangkabau Muhammad Yamin]] ([[1903]]-[[1962]]), un d'os pioners en a poesía moderna a Indonesia e impulsor d'o indonesio como idioma fundacional d'o nuevo Estato indonesio, u [[Anwar Chairil]] ([[1922]]-[[1949]]), principal fegura d'a conoixita como ''Angkatan Empatpuluh Lima'' ("cheneración de 1945") y un d'os grans revolucionarios en a literatura d'o país, con qui l'indonesio moderno cobró gran vigor literaria.

[[Pramoedya Ananta Toer]] ([[1925]]-[[2006]]) ye estato considerato un d'os principals novelistas en indonesio moderno, amés d'asayista, contaire, critico, historiador y traductor. Tradueito ta muitas luengas d'Occident, estió una fegura de fuerte embrecamiento politico.

L'actual territorio indonesio conta igualment con una antiquisma y rica literatura oral.

== Parolas d'orichen malayoindonesio ==
Cualques parolas en luengas occidentals d'orichen malayo-indonesio son:
* **arangután**, primate hominido. (De ''orang (h)utan'', "hombre d'a selva", per medio de l'holandés)
* **cacatúa** u **cacatuga**, au psitaciforme. (De ''kakatua'', probablement onomatopeyico)
* **chunco**, tipo d'embarcación d'os mars d'a China. (De ''jong'', "barca gran", per medio d'o portugués ''junco'')
* **gong*', instrumento de percusión d'orichen asiatico. (Posible orichen onomatopeyico)

Tamién son indonesio-malayos nombres propios como lo de Papúa (de *papuah*, "(pelo) frisato") u lo [[nombre artistico]] de Margaretha G. Zelle, [[Mata Hari]], que significa, literalment, *uello de l'alba*.

== Vinclos externos ==

*  [https://web.archive.org/web/20051212141049/http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=ind Informe de l'indonesio en o *Ethnologue''].
*   Diccionario indonesio-espanyol de foreignword.com.
*   Diccionario indonesio-anglés de kamus.net.
*   Traductor automatico indonesio-anglés.
* Indonesia Dictionary