Islam

L**'islam**, que en arabe (إسلام) significa "sosmesa", ye una d'as tres grans relichions monoteístas, chunto con o chudaísmo y lo cristianismo, estando-ne la tercera por orden cronolochico. A la persona que practica l'islam li se clama musulmán, u tradicionalment "moro" (d'o latín *< maurus* "habitant de Mauritania).

Ta los suyos creyents, l'orichen de l'islam se troba en a revelación feita a lo profeta Mahoma (u mas correctament en arabe "Muhammad") por Dios en a ciudat d'a Meca en o sieglo VII y que recibió a traviés de l'arcánchel Sant Gabriel, y no consideran que sía una nueva relichión, so que la mesma verdat que Dios ha revelau a traviés de toz os suyos profetas a cada pueblo, revelación que se troba recullida en l**[[Alcorán]]'', que ye lo libro sagrau de l'islam. Os devotos consideran que l'islam ye a la vegada una relichión y tamién una forma plena de vida, amenistando-se que lo creyent se sosmeta a la voluntat de [[Dios]] ta trobar asinas a suya [[salvación]]. Consideran que  Mahoma ye un profeta que contina con a linia de profetas anteriors, como [[Abrahán]] (''Ibrahim'', en arabe), [[Moisen]] (''Mussa'' en arabe) y [[Chesús de Nazaret]] (''Issa'' en arabe), encara que la linia mayoritaria islamica considera tamién que lo mensache transmitiu por os profetas anteriors ha estau alterau y que Mahoma ye lo profeta que recupera lo mensache orichinal y autentico en a suya perfección, zarrando asinas o ciclo que s'heba iniciau con Abraham. En consecuencia, afirman que las palabras pronuciadas por o profeta Mahoma y los suyos actos constituyen un modelo que cualsiquier musulmán ha de seguir, estando las palabras d'o profeta Mahoma recullidas en los ''[[hadit]]s'', que son cuasi tan sagraus como en ye l**Alcorán*, constituindo lo conchunto d*'Alcorán* y *hadits* la clamada *sunna* u tradición islamica.

As practicas basicas de l'islam consisten en respectar os clamaus "[[pilars de l'islam]]", que son cinco actos de devoción obligatorios ta los musulmans ta obtener a salvación y la creyencia en l'[[Aqida]] (os seis articlos d'a fe). D'atra man, una d'as caracteristicas d'a relichión islamica ye de no tener [[liturchia]] ni garra [[clero]] u clase sacerdotal (encara que bellas variants de l'islam minoritarias sí que en poseyen), en considerar que no ha d'haber garra intermediario entre [[Dios]] y cadagún d'os creyents. En no existir una clase sacerdotal encargada d'a interpretación y aplicación d'as normas relichiosas y en dabant d'a posibilidat de multiples interpretacions, a practica consuetudinaria ha fixau poquet a poquet un conchunto de normas, que coonforman a clamada *lei islamica* (*Sharia*), que ha de dirichir por completo la vida d'os creyents, mesmo en a suya versant publica que privada, tenendo mesmo consecuencias tamién ta la vida politica, economica u social.

Actualment l'islam se troba dividiu en dos grans brancas principals, a branca [[Sunnismo|sunnita]] y la branca [[Chiismo|chiita]], estando actualment con muita diferencia predominant la primera, a la que perteneixen alto u baixo lo 90% d'os musulmans y que ye amás a mas estendillada arredol d'o mundo, estando d'atra man a mayor parte d'os chiitas concentraus en una aria cheografica restrinchida cuasi que nomás a [[Irán]], [[Iraq]] y [[Libano]]. Tanimientres, tamién bi ha atras brancas muito mas minoritarias, amás de diferencias d'interpretación plasmadas en corrients adintro de cadaguna d'as brancas principals.

L'islam ye practicau por mas de 1.500 millons de personas, bien amán d'o 25% d'a población mundial, estando asinas a segunda relichión mas practicada d'o planeta dimpués d'o [[cristianismo]]. O país d'o mundo con mayor numero de practicants de l'islam ye [[Indonesia]], representando alto u baixo lo 13% d'os musulmans; en o [[subcontinent indio]] viven arredol d'o 31% d'os musulmans, en [[Orient Proximo]] un 20& y finalment un 15% en l'[[Africa subsahariana]]. Tanimientres, tamién existen nuclios importants de practicants de l'islam en [[China]] y [[Rusia]], y en [[Europa]] destaca la presencia musulmana mas que mas en [[Bosnia y Herzegovina]] y [[Albania]], herencio de cuan ixos países feban parte de l'[[Imperio otomano]]. Finalment, en a segunda metat d'o [[sieglo XX]] se produció una important corrient migratoria dende los países debanditos enta los países d'[[Europa occidental]] y [[Estaus Unius]] y, como consecuencia, han apareixiu nuclios de practicants de l'islam en ixos países. D'atra man, en [[Estaus Unius]] bels [[afroamericanos]] 'han convertiu a l'islam como parte d'un proceso d'autoafirmación d'a suya personalidat propia.

== Etimolochía ==
A voz "islam" ye en [[idioma arabe]] y [[alfabeto arabe]] الإسلام, y lo suyo significau ye la "submisión y subchección a las órdens de Dios", en alusión a lo sosmetimiento voluntario d'o creyent a ixos deseyos divinos. Historicament en cuantas luengas a los creyents en l'islam se lis ha clamau "musulmans" (de l'arabe مُسْلِم, "muslim", orichinalment significando "qui se fa chicot" y, en arabe moderno, "qui se sosmete"), u tamnién "mahometans" (derivando-se ista palabra d'o nombre de [[Mahoma]], o profeta de l'islam), reservando-se actualment un derivau d'islam, "[[islamismo]]", ta designar a una visión de traza politica de l'islam, que lo fa convertir-se en una [[ideolochía]] politica.

Cal parar cuenta tamién que gosa emplegar-se la palabra "islam", a sobén en mayuscla, ta designar o conchunto d'o [[mundo islamico]], de vegadas dito tamién "[[Civilización islamica]]", y las suyas realizacions culturals dende los oríchens d'ista relichión dica l'actualidat.

== Historia de l'islam ==

 
Se conoix poca cosa d'os oríchens de l'islam, en estar a mayor parte d'a suya historia inicial una reconstrucción posterior mientres o [[sieglo X]] y lo [[sieglo XI]] con un obchectivo politico de lechitimación d'un poder musulmán que se trobaba immerso en un periodo de fragmentacions, divisions internas y que pretendeba asolar-se sobre un pasau d'esplendor y expansión territorial fulgurant dende los suyos oríchens en a [[peninsula arabica]]. Asinas por eixemplo l'amuestra la evolución de l*'alquibla* (a orientación cheografica que cal seguir a lo creyent en os suyos [[rezo]]s, que encara que actualment s'adrezan en dirección a [[A Meca]] d'antes mas s'adrezaban enta [[Cherusalem]] y mesmo anteriorment enta l'antiga ciudat de [[Petra (ciudat)|Petra]], que ye lo puesto a on [[Mahoma]] recibió la suya revelación y a on de feito s'establió lo primer islam.

L'islam apareixió en a [[peninsula arabica]] mientres o [[sieglo VII]] fundau por [[Mahoma]], tenendo una expansión fulgurant. Nomás que un sieglo dimpués d'a muerte de Mahoma en [[632]], un imperio islamico s'estendillaba dende l'[[oceano Atlantico]] a l'ueste dica [[Asia Central]] a l'este. Ixo se connectaba con una visión d'o mundo caracterizada por guerras constants, estando iste periodo bien marcau por una constant secuencia de [[batalla]]s, que yeran lo que permeteba ixa rapeda expansión. Antiparte, [[Abu-Bakr as-Siddiq]], o primer [[califa]] de l'islam, s'enfrentó a muitos d'os habitants d'a propia peninsula arabica que encara continaban con as suyas creyencias preislamicas, y en morir o tercer califa, [[Uthman ibn Affan]], esclató una autentica [[guerra civil]] entre los musulmans.

Tanimientres, iste periodo marcau por a violencia belica coexistió con a fixación d'a propia relichión islamica, con os suyos dogmas, as suyas normativas y los suyos ritos propios, estando tamién iste periodo lo momento de fixación d'a redacción d'o propio *Alcorán* y la fixación d'a ortodoxia [[Sunnismo|sunnita]]. Asinas, en os primers tiempos d'o [[califato abasida]] quedó fixada la tradición ortodoxa islamica, que arredol d'o [[sieglo IX]] u lo [[sieglo X]] quedó definitivament asentada con a redacción d'a *sira* (vida d'o profeta Mahoma) y los *hadiz* (palabras d'o profeta, que dica alavez yeran transmitidas nomás que oralment), en un proceso de codificación que marcaba la fixación d'una ortodoxia que pretendeba que lo creyent l'emplegase en a suya vida cutiana.

En esvoldregar-se lo califato abasida en primerías d'o [[sieglo XIII]], s'escaició un periodo de turbulencias en o cual estioron cuantas as dinastías que reclamoron o [[califato]] u mando u dominio politico d'o mundo islamico, amaneixendo asinas a fragmentación d'un poder politico que dica l'inte heba estau unitario. Atamas d'ista fragmentación (que obviament comportaba una mayor debilidat politica, militar y economica) o mundo islamico conoixió grans entidaz politicas autoproclamadas "califatos", como l'[[Imperio Mogol]] en l'actual [[India]], l'[[Imperio Selchucida]] centrau en os actuals [[Iraq]] y [[Irán]] u l'[[Imperio Otomán]], centrau en l'actual [[Turquía]] y que dominó as costas d'a [[mar Negra]], a [[peninsula arabica]], [[Echipto]] y l'[[Africa d'o Norte]] dica [[Marruecos]] y estió una detacada potencia militar en os [[Balcans]] dica mesmo los primers anyos d'o [[sieglo XX]].

Tanimientres, dende los sieglos [[Sieglo XVII|XVII]] y [[Sieglo XVIII|XVIII]] l'[[Imperio Otomán]], o zaguer califato islamico d'importancia, prencipió un proceso de decadencia debant d'os países d'[[Europa]] que se completaba con l'asunción por part d'os otomans de bellas partes d'o prensamiento occidental, producindo-se en l'interior de l'imperio bellas reformas ta adaptarse a las ideyas occidentals. Ixo d'atra man fació que apareixese o "[[wahabismo]]", un movimiento reformista de tipo conservador que propugna lo retorno a la pureza d'os principios de l'islam primitivo, considerando-se que lo suyo principal impulsor estió lo teologo [[Mohammed ben Abdelwahhab]] y que hue ye estreitament vinclau a la familia reyal de l'[[Arabia Saudita]], a [[dinastía saudita]].

Encara que bellas brancas de l'islam recibioron l'afectación de bellas [[ideolochía]]s mientres o [[sieglo XX]], dende la segunda metat d'ixe sieglo y primerías d'o [[sieglo XXI]] as ideas propias de l'islam adquirioron preponderancia front de cuestions de tipo politico, amaneixendo mesmo la concepción de l'[[islamismo]] como [[fundamentalismo]] en a suya versant d'o [[fundamentalismo islamico]], vinclau mesmo a movimientos de tipo [[Terrorismo|terrorista]] como los grupos [[Chihadismo|chihadistas]] vinclaus a lo [[salafismo]], como *Al-Qaeda''.

## Presencia en o mundo
En l'anyo 2015 s'estimaba que alto u baixo lo 24% d'a población mundial (ye decir, 1.800 millons de personas) profesaba la relichión islamica, con una presencia practicament monolitica en o mundo arabe y una presencia mas limitada fuera d'ixe ambito, explicando-se la suya presencia a traviés d'as migracions pero también d'o proselitismo de l'islam, un fenomeno creixent en bellas rechions mas que mas d'o continent africano. En cualsiquier caso, se tracta d'una relichión que en primerías d'o sieglo XXI ye en un claro proceso expansivo, aduyau tamién por as altas tasas de creiximiento vechetativo d'os países a on a suya presencia ye mas important como consecuencia d'as altas tasas de fecundidat.

D'atra man, ye la sola relichión d'o planeta que amaneixe en o mesmo nombre oficial de bellos estaus que se claman oficialment "republica islamica", como la Republica Islamica d'Irán, a Republica Islamica de Mauritania, a Republica Islamica de Pakistán u l'Emirato Islamico d'Afganistán (en iste zaguer caso adoptando lo nombre d'emirato en cuentas de republica).

## Referencias

## Vinclos externos