open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sagàs

**Sagàs** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 138 habitants (2008), en una superficie de 44,94 km² con una densidat de población de 3,07 hab/km².

O municipio ye compuesto por dos parroquias, a de Sant Andreu de Sagàs y a de La Guàrdia. Adintro d'o municipio se troban tamién os lugars de Biure y Valldoriola

A ilesia de Sant Andreu ye d'o sieglo XI. Sant Andreu ye o patrón d'o lugar, y por ixo cada anyo se fan as fiestas de Sagàs o 30 de noviembre. O escudo municipal ye una cruz de Sant Andreu (cruz en forma de 'X') con un palmo de martirio.

## Cheografía
A localidat de Sagàs ye situata a 738 metros d'altaria sobre o ran d'a mar. Consiste, mas que mas, en masías dispersas, con una nuclio chico arredol de la ilesia de Sant Andreu de Sagàs. Ye situato a meyo camín entre os lugars de Gironella i Prats de Lluçanès.

D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de La Guàrdia de Sagàs.

## Historia
Antis que plegasen os romanos, Sagàs estió poblato por a tribu ibera d'os bergistans. En o suyo libro *[[Ab Urbe Condita]]*, l'historiador romano Tito Livio fabla d'una ciudat "important y opulenta" (*"grauem atque opulentam ciuitatem"*) clamada *Segestica*, la cual fácil que corresponda con Sagàs. Seguntes Livio, cuan Catón o Viello ordenó la destrucción d'as murallas de toz as ciudaz iberas entre l'Ebro y os Pireneus pa evitar mas insurreccions, *Segastica* estió la sola que resistió; calió conquistar-la con maquinaria de guerra.

En a Edat Meya, Sagàs ye documentau dende l'anyo 903, cuan o bispe d'Urchell consagró la ilesia de Sant Andreu. Sagás estió parti de la baronía de la Portella, dica que los barons de Pinós mercoron toz os territorios d'os barons de la Portella en 1369.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Andreu de Sagàs, una ilesia d'o sieglo XI adedicada a Sant Andreu apçostol y construyida en estilo romanico.

## Referencias

## Vinclos externos
* achina web oficial municipal.
* Información de Sagàs en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
* Información de Sagàs en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
La Quar

**La Quar** (*La Quar* en catalán y oficialment, *La Quart* en castellano) ye un municipio catalán situau en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 60 habitants (2008), en una superficie de 37,89 km² con una densidat de población d'1,58 hab/km².

## Cheografía
A localidat de La Quar ye situada a 1.061 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Per de la Portella, una ilesia d'o sieglo XI en estilo romanico adedicada a Sant Per apóstol que se troba en o lugar de la Portella.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de La Quar en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de La Quar en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Historiador

Un **historiador** ye una persona que estudeya y explica a Historia, explicando os feitos escayecitos y fendo a suya categorización, amás de fer a propuesta d'una interpretación d'istos feitos chustificata en as fuents historiograficas. Ta fer o suyo treballo, o historiador emplega a metodolochía historica.

Os primers historiadors conoixitos son os historiadors de l'Antiga Grecia y de l'Antiga Roma, como Herodoto u Plinio o Viello, encara que a sobén os suyos criterios historiograficos yeran muit diferents d'os actuals.

Cal parar cuenta que o historiador puet fer una interpretación d'os feitos seguntes a suya ideolochía, estando asinas a o servicio d'a politica. Ye o caso d'o negacionismo y d'o revisionismo historico partidista.

## Vinclos externos
Laco

:*Este articlo ye sobre o *'laco** como una extensión d'augua de mida gran; pa atros significaus d'a parola **laco** vaiga a **laco (desambigación)**.''


Un **laco*' (d'o [[idioma latín|latín]] < *LACUM*) ye una extensión gran d'augua, aplicable sobre tot en sentito macrocheografico, considerando-se tradicionalment "[[lacuna]]s" u "[[laguna]]s" as extensions mes grans d'augua a nivel comarcal en o dominio lingüistico de l'[[idioma aragonés|aragonés]] y a suya redolada.

== Etimolochía y equivalencias ==
A etimolochía de "laco" u "lago" s'explica dende o latín *LACUM*, as dos variants s'explican por a resistencia que presenta l'aragonés a sonorizar as [[oclusivas xordas intervocalicas|xordas intervocalicas]] latinas, resistencia que s'ha feito menor con o tiempo que se mantién en [[aragonés central]]. "Laco"/"lago" no tien a mesma etimolochía que "laco" como concepto vinatero u como [[basa]] en piedra viva, que derivan d'o latín LACCUM ("[[cisterna]]") y ye en o suyo orichen un [[helenismo (lingüistica)|helenismo]].

En aragonés o termin "laco" u "lago" se fa servir poco. esdevién que en Aragón una d'as mayors lacunas ye a [[laguna de Gallocanta]] y a tradición nunca la ha calificada como "laco"/"lago", palabra que tien equivalents etimolochicos en cuasi totas as luengas d'Europa Occidental pa indicar zonas humidas d'escala macrocheografica que no existen en a [[val d'Ebro]].

En os textos medievals se troba cuasi siempre a variant "lago", con a xorda sonorizada, por eixemplo en o *Lago Tiberiades* d'o "*Libro d'el Trasoro*", y en la traducción herediana d'"*Historia contra los Paganos*":


A palabra "laco" con sentiu macrocheografico no la documentamos que en o "*Libro d'as Marabillas d'o Mundo*", referindo-se a una [[albufera]]. 


Tamién con valor macrocheografico s'ha puesto documentar "[[estanyo]]", por eixemplo en "*La Flor de las Ystorias d'Orient*", pero de seguro que ye pa dicir que as suyas caracteristicas naturals no son comparables con garra mar conoixida, que l'augua ye menos salada.


Manimenos en o "*Libro d'as Marabillas d'o Mundo''" bi ha un parrafo pareixiu en a mesma pachina que charran d'a Mar Caspia:

## Notas


## Referencias

## Vinclos externos
Poliomielitis

A **poliomielitis**, tamién dita **pólio**, **paralís infantil** y **malautía de Heine-Medin**, ye una malautía infecciosa virica aguda que se transmite d'una persona a atra prencipalment por via fecal-oral. O termin deriva d'as parolas griegas *poliós* (πολιός), "gris"; y *myelós* (µυελός), en referencia a lo "miollo osio", y o sufixo *-itis*, que denota inflamación. Tot y que alto u baixo o 90% d'as infeccions por pólio no causan garra mena de sintomas, os individuos afectatos pueden presentar una variedat de sintomas si o virus dentra en o fluxo sanguinio. En alto u baixo l'1% d'os casos, o virus dentra en o sistema niervoso central, infectando y destruindo preferentment neuronas motrices, prevocando debilidat muscular y paralís flacido. Pueden producir-se diferents tipos de paralises, pendendo de que niervos sían afectatos. A polio espinal ye a forma mas común, y se caracteriza por un paralís asimetrico que en a mayoría de casos afecta a las garras. A pólio bulbar causa una debilitat d'os musclos inervatos por os niervos cranials. A pólio bulboespinal ye una combinación de paralís bulbar y espinal.

## Referencias
Korado Korlević

**Korado Korlević**, naixito de Poreč (Yugoslavia, hue condau d'Istria, Croacia) en 1958, ye un astronomo y fisico croata, conoixito por estar o descubridor de cuantos asteroides, bellas estrelas y dos cometas, y por estar uno d'os principals astronomos croatas.

## Vinclos externos
*  Pachina web de Korado Korlević.
Angrivarios

Os **angrivarios** (*angrivarii* en latín, d'o *Angriouarroi* emplegato por Ptolomeu en o suyo griego escrito con caracters de l'alfabeto latino) estioron uno d'os pueblos chermanicos mientres l'Antiga Roma. Con os *[[westfalos]]* y os *[[ostfalos]]* estioron una d'as tres brancas d'o pueblo saxón.

O suyo territorio se trobaba en a rechión d'a muga de l'actual Alemanya y Países Baixos, a o canto d'o río Weser y amán d'a mar d'o Norte, a o norte d'o territorio d'os *[[queruscos]]* y a o sud-ueste d'o territorio d'os *[[longobardos]]*, en una rechión que recibió o nombre d'Angria y que s'estendillaba por os territorios d'a redolata, como Bremen, Verden, Oldenburg, Frisia Oriental, Osnabrück, Lippe, Paderborn, Minden u Waldeck.

O suyo nombre tien a mesma radiz (*ang-*) d'o nombre d'os anglos, o nombre d'os cuals ye l'orichen d'o nombre de l'actual Anglaterra u *tierra d'os anglos*, cuan istos pueblos invadioron en o sieglo V a provincia de Britania, que feba parte de l'Imperio Romano. Ista mesma radiz amanix en o nombre d'una peninsula en o estuario d'o río Elba, a man d'a peninsula de Chutlandia, que conserva o nombre d'os *[[chutos]]*, una atra d'as tribus que invadioron Britania con os *anglos*.

A sobén estioron un pueblo con buenas relacions con l'Imperio Romano, encara que en o 9 s'unioron a los *queruscos* en a gran rebelión que istos facioron contra César Augusto liderata por Arminio y a on i habió a batalla de Teutoburgo. En o 16, a reacción de l'Exercito romano mandato por Chulio César Chermanico devastó o suyo territorio. Dende o 19 tornoron a la suya alianza con os romanos, y dende finals d'o sieglo I u prencipios d'o sieglo II dentran a fer parte d'o pueblo saxón, luego d'apoderar-se'n d'os territorios de bellos pueblos vecins como os *[[bructeros]]*.
Ġayn

A **ġayn** (en arabe ) ye a decinovena letra de l'alfabeto arabe (vintisetena y vintiueitena, con valor numerico de 1000, en l'orden abchadín). Ye una letra lunar.
 
Representa o sonito consonantico velar fricativo .

## Escritura

A ġayn se liga a letra vinient d'a palabra. Tamién se liga con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Lām

A **lām** (en arabe ) ye a vintitresena letra de l'alfabeto arabe (docena, con valura numerica de 30 en l'orden abchadín). Ye una letra solar.

Representa o sonito consonantico lateral .

## Escritura

A lām se liga a la letra vinient d'a parola. Tamién se liga con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.

Cuan a lām se liga con una alif posterior, forma l'unico digrafo obligatorio de l'alfabeto arabe: lām-àlif:

A l'igual que l'alif, o digrafo no se liga con a letra vinient.
Vals d'a Gaita

O **vals d'a Gaita** (u ***vals de la Gaita*** en as variants dialectals que usan l'articlo completo) ye una melodía y danza popular d'a comarca de Sobrarbe, en o Pireneu de Uesca, que se conoix per muitos puestos d'a comarca como danza secular sin garra vinclo con festividaz relichiosas, pero que seguntes que cualques estudios podría tener a suya orichen en o Chinchecle, que sí que ye una baile relichiosa, perque comparte con ixe la estructura d'o suyo segundo tema. Anque s'el conoix como "vals", no ye garra danza d'este tipo pos en os valses a estrutura tematica i ye ternaria, estando binaria en o vals d'A Gaita.

A denominación de vals d'a Gaita demana de l'emplego d'este instrumento que se feba enantes, muit popular anque en l'actualidat se seiga dito de fumo baixo, pos yera prencipal d'antes no s'escomenzás o baile de prebar l'afinación d'a gaita de boto que se perdeba con gran facilidat. En ixa tentona, que en deciban "entrada", os gaiters gosaban fer exhibición d'a suya traza, prolargando cualques porcions d'o tema con bella demostración de virtuosismo, estando per a estructura simple d'esta melodía una d'as millors ta fer-lo-ie. Os danzants alavez aguardaban que os musicos rematasen con a "entrada" ta marcar-se l'inte d'emprencipiar a baile. Este ritual, en altros tiempos muit enradigato, gosaba marcar d'una forma tan prencipal ixa organización d'a danza que le gosa dar nombre a esta baile per estar d'as favoritas ta fer-lo. O costumbre de fer una "entrada" d'antes no comience lo baile encara tiene valura y muitos grupos folcloricos que interpretan danzas tradicionals la practican ta fer convenencia con os danzants en o momento d'escomenzar o baile, y que éstes s'apresten ta bailar.

## Se veiga tamién
* Chinchecle.
* Tin-Tan.
* O Cascabillo.
* Gaita de boto.

## Referencias
Petr Pravec

**Petr Pravec**, naixito de Třinec (Checoslovaquia, hue Republica Checa) en 1967, ye un astronomo checo, destacato por estar o descubridor de muitos asteroides.

## Vinclos externos
* ''Relación alfabetica de descubridors d'asteriodes, publicata por o Minor Planet Center''.
Saldes

**Saldes** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 344 habitants (2008), en una superficie de 66,40 km² con una densidat de población de 5,17 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Saldes ye situata a 1.215 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 150 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de L'Espà y Maçaners.

## Demografía

## Administración

### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Martín de Saldes, una ilesia en estilo romanico adedicada a Sant Martín de Tours.

## Referencias

## Vinclos externos

*/ Pachina web oficial municipal.
* Información de Saldes en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
* Información de Saldes en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Sant Jaume de Frontanyà

**Sant Jaume de Frontanyà** (*Sant Jaume de Frontanyà* en catalán y oficialment, *San Jaime Frontanyá* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 19 habitants (2011), en una superficie de 21,26 km² con una densidat de población de 0,89 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Sant Jaume de Frontanyà ye situata a 1.072 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia de Sant Chaime de Sant Jaume de Frontanyà, una ilesia d'o sieglo XI en estilo romanico adedicada a Sant Chaime o Mayor, protechida legalment con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*. Ye un repui de l'antigo monesterio que se i trobaba.
* Ermita de Sant Esteban de Tubau, en estilo pre-romanico, protechida legalment con a suya declaración como *[[Bien d'Intrés Cultural]]*.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Información de Sant Jaume de Frontanyà en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información de Sant Jaume de Frontanyà en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Puerta d'o Carmen

A **Puerta d'o Carmen** yera una entrata d'a ciudat de Zaragoza en o sieglo XVIII y se fació famosa en os Seches de Zaragoza. Ye d'estilo neoclasico y yera una d'as doce dentratas d'a ciudat (bi'n heba cuatre de romanas y ueito de medievals). Huei se troba aislata en o Paseyo María Agostín y son muito visibles os sinyals d'a batalla.

## Historia
En 1656 a puerta d'o Carmen substituyó a la puerta de Baltax. Estió reedificada y se deciba *d'el Carmen* por estar cerca d'o Convento d'o Carmen. Yera de rechola con o escudo d'a ciudat. 
En 1787 a puerta yera muita maltreita a causa d'as filtracions d'as conduccions de l'augua de riego d'os hortals cercanos asinas que se procedió a fer un espaldo parcial d'a mesma.

A puerta actual estió construyida entre 1792 y 1795 seguntes o disenyo d'un alumno desconoixiu d'a Real Academia de Bellas Artes de San Luis.

Mientres que los Seches de Zaragoza (1808-1809) os franceses topetoron con una fura resistencia local y estió escenario de cruentos combates que deixoron os suyos sinyals encara visibles.

0 5 de marzo de 1838 o cheneral carlista Cabañero intentó prener a ciudat a traviés d'ista puerta pero estió refusau per o pueblo zaragozano. Ista calendata ye remerada toz os anyos en a popular fiesta d'a "Cincomarzada".

En 1908 estió declarada Molimento Nacional.

O 23 de febrero de 1997 un autobús colisionó causando grieus esperfeutos y menazando con espaldar a puerta.

## Referencias

## Vinclos externos
El Aliagar (Zuera)

**El Aliagar** ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zuera, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Ontinar de Salz

**Ontinar de Salz** ye un lugar aragonés definiu como entidat local menor de lo municipio de Zuera, en la comarca de Zaragoza y provincia de Zaragoza.

A suya población ye de 789 habitants (2017).

Ye un pueblo de colonización establito en 1953, con devantadera oficial por o dictador Francisco Franco o 21 de chunio de 1953, encara que o pueblo yera rematato d'antis, en 1951-1952, y as suyas obras escomenzoron en os anyos 1940.

## Cheografía
O lugar d'Ontinar de Salz se troba situato a 279 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en a marguin ezquierda d'o río Galligo, a una distancia de 32 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.

## Demografía

## Fiestas
* 15 de mayo: Sant Isidro Labrador.
* Virchen de Salz, o primer domingo de setiembre.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d'o lugar d'Ontinar de Salz.

## Referencias
Puilatos

**Puilatos** yera un lugar aragonés de lo municipio de Zuera, en la comarca de Zaragoza y provincia de Zaragoza. Actualment se troba despoblau y nomás quedan que bellas ruinas a o canto de l'autovía Mudéchar.

## Etimolochía
Iste toponimo proviene d'o nombre de l'amanau mont Pilatos, derivau de *Pui Alto* u *mont Alto*.

## Historia
Construyiu por l'Instituto Nacional de Colonización (INC) en 1955, os primers colonos i arriboron en l'anyo 1956, rematando-se o lugar en l'anyo 1958. I heba un total de 45 viviendas en as que viviban 35 colonos con as suyas familias y bels obrers. Os colonos veniban de Zuera, fueras d'una familia provenient de Chuslivol y contaban toz éls con un lote de tierra, vivienda y dependencias anexas pa la cría d'animals domesticos

A ilesia parroquial, adedicada a Sant Chusé Treballador, se trobaba en o centro d'a localidat y a fiesta patronal se celebraba l'1 de mayo.

A historia d'o lugar duró manimenos tasament vente anyadas. O motivo ye que os terrenos trigaus pa construyir as viviendas se trobaban sobre rocas sedimentarias solubles, chesos que sufren una disolución progresiva con as corrients d'augua, creyando foraus soterranios que van creixindo a moniquet y que en zagueras afectan a la estabilidat d'a superficie d'o terreno. Os cautivos de regano no facioron so que accelerar o proceso, formando-se-ie dolinas y simas.

Con os anyos fuoron apareixindo crepazas en as parez d'os edificios que, sin afectar a la seguridat d'os suyos habitadors, yeran prou preocupants, por o que en zaguerías se decidió albandonar o lugar. Os vecins se tresladoron ta nuevas viviendas construyidas por l'Instituto Nacional de Reforma y Desarrollo Agrario (IRYDA) en Zuera y Ontinar de Salz en l'anyo 1975. Os zaguers colonos se'n fuoron en l'anyo 1981, esboldregando-se dimpués toz os edificios pa evitar o periglo de posible espaldadura.

Encara i hai una carrera en Zuera que remera o nombre d'iste lugar. En o puesto a on se i trobaba nomás quedan bellas restas d'as carreras y de l'alchub que serviba d'augua a os suyos habitadors.

## Vinclos externos
*  Puilatos, un pueblo de colonización efímero. "El Cado de Chorche". 16 de febrero de 2021.
Pneumonía

A **pneumonía** ye un trestuque inflamatorio d'o polmón. A sobén se la describe como una inflamación pulmonar parenquima-alveolar y una repleción alveolar anormal con consolidación y exudación de fluyitos.

Os alveolos son bolsas microscopicas plenas d'aire d'os polmons, encargatas d'asorber l'oxicheno. A pneumonía puet deber-se a una variedat de causas, incluindo-ie infección por bacterias, virus, fongos u parasitos, u una lesión quimica u fisica d'os polmons. A suya causa tamién puet describir-se oficialment como "idiopatica" (ye decir, desconoixita) cuan s'han excluito as causas infecciosas.

Os sintomas tipicos asociatos con a pneumonia incluindo tos, dolor toracico, fiebre y dificultaz ta respirar. As ainas de diagnostico incluyen as radiografías y una examinación d'o esputo. O tractamiento pende d'a causa d'a pneumonía; a pneumonía bacteriana se tracta con antibioticos.

A pneumonía ye una malautía común que se produce en toz os segmentos d'edat, estando una d'as primeras causas de muerte entre a chent gran y os malautos cronicos y terminals. Existen vacunas ta prevenir determinatos tipos de pneumonía. A prognosi pende d'o tipo de pneumonia, o tractamiento apropiato, cualsiquier complicación, y o estato de salut d'a persona.

## Bibliografía
* John F. Murray (2010). *Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine (5th ed.)*. Philadelphia, PA: Saunders/Elsevier. ISBN 1416047107.
* Burke A. Cunha, ed. (2010). *Pneumonia essentials (3rd ed.)*. Sudbury, MA: Physicians' Press. ISBN 0763772208.

## Referencias

## Vinclos externos

*  Grafico interactivo sobre a pneumonía.
Moscopolitans

Os **Moscopolitans** u **bascopolitans** son unas comunidaz vlacas ditas asinas por o suyo centro economico y cultural gran y poderoso en Moscopoli (Albania), (ye *Moscopole* en arrumano, *Voskopojë*, *Voskopoja* en albanés).

Representan o estrato culto u elite cultural d'o pueblo macedo-rumano. Los moscopolitans destacaban como comerciants, arquitectos, industrials y profesors.

Esta branca d'os arrumanos ha viviu y vive en tota a peninsula balcanica y en diaspora. A part d'en Moscopole, bi ha moscopolitans en Scorpia, Karita, Gopes, Molovistea, Monastir, Crusova, Terova, Magarova, Velasa y Agrida.

## Se veiga tamién
*Vlacos.
Olimpians

Os **olimpians** son vlacos que viven en as mesetas d'os monts Olimpo y la suya redolada, en Grecia. A ciudat mes important ye Tesalonica. Atras ciudaz importants son Vlaho-livadan (Livadia), Fieri, Veria, Pretari, Ciuricani, etc.

As ocupacions son o comercio, a industria casera, textil, fustería, silvicultura, fer carbón vechetal, as salinas, etcetera...
Las Galias

**Las Galias** ye un lugar aragonés de lo municipio de Zuera, en la comarca de Zaragoza y provincia de Zaragoza.

Se tracta d'una urbanización con un conchunto de viviendas situadas a 32 kilometros de Zaragoza, entre El Portazgo y a localidat de Zuera.

## Vinclos externos
*  Las Galias
Gramostans

Os **gramostans** son os habitants arrumans d'a redolata de Gramosta.

Ye un pueblo de pastors, artesans, buenos comerciants y portiadors, en tota a peninsula balcanica, aseguraban os trasportes civils y militars. Os suyoa lugars, comunas y ciudaz yeran estables, bien consolidatas, con totas as casas de piedra. As suyas ciudaz son: Niausta, Servia, Hrupistea, Nijopole, Negovan, Sealistea, etc as suyas comunas Gramosta, Nicolita, Comanic, Vlaha, Fetita, Marcoveni, yeran baixo o mando d'uns mantenedors d'as leis d'os antipasaus.
Farseriotas

Os **farseriotas** u **frasariotas** son vlacos d'os monts, vals y campos de Tesalia, d'o Pindo y d'o Epiro, yeran consideratos intelichents y con sentimientos relichiosos, pensadors libres, y mantenedors d'unas tradicions ancestrals. Yeran os buenos pastors y artisans en a fabricación de productos relacionatos con o uellamen: produtos lactios, de lana, de cuero, etcetera...
Comunas, lugars y poblatos on viven son Furca, Ternova, Plasa, Magarova, Gheorcea, Veria, Sehia, etc
Practican a transhumancia con o uellamen, y deixan os monts en hibierno y s'ixemenan por os campos de Tesalia, Epiro, Albania y costa Mar Hadriana.
Santa Maria de Merlès

**Santa Maria de Merlès** ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Berguedá, partiu chudicial de Berga y provincia de Barcelona.

A suya población ye de 156 habitants (2008), en una superficie de 51,36 km² con una densidat de población de 3,04 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Santa Maria de Merlès ye situata a 532 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Molina, Sant Martí de Merlès, Sant Miquel de Terradelles y Sant Pau de Pinós.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachinawb oficial municipal.
* Información de Santa Maria de Merlès en a pachina web d'a *[[Cheneralidat de Catalunya]]*.
* Información de Santa Maria de Merlès en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Albanovlacos

Os **albanovlacos** u **vlacos d'Albania** (*arnaucheni* en rumano, *arvanto vlahi* en griego) viviban en una ampla zona d'Albania. Yeran agricultors, ganaders, artesans, comerciants, artistas d'a filigrana d'archent y d'oro, fabricants d'armas, ezt.
En a costa adriana os albano-vlacos se trobaban en numero grant, chunto con os albaneses, en ciudaz y puertos: Scutari, Pristena, Alessia, Durazo, Tirana, Kavaia, Valana, Berat. Os arnauquenios han vivito y viven en harmonía total con os albaneses.
Epirotas

Os **epirotas** u macedorrumanos d'o Epiro y d'os monts d'o Pindo (ditos *Epiraţi* en rumano) viviban en as suyas rechions históricas, en ciudaz, poblatos, comunas y lugars como Ianina, Metzova, Crania, Seracu, Margariti, Perga, Floru, Cernesti, Samarina, Vavusa (Baleasa), Cuci, Rizu, Perivoli y muitos atros lugars y poblatos.
En toz bi heba empresarios macedorrumanos, tamién treballaban en a industria y en a producción de productos relacionatos con o pastoreyo.
Aiguaviva

**Aiguaviva** (*Aiguaviva* en catalán y oficialment, *Aiguaviva* en castellano) ye un municipio catalán situau en a comarca d'o Chironés, partiu chudicial de Chirona y provincia de Chirona.

A suya población ye de 727 habitants (2010), en una superficie de 13,91 km² con una densidat de población de 52,26 hab/km².

## Cheografía
A localidat d'Aiguaviva ye situada a 169 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Can Jordi, Güell, El Mas Aliu, Masrocs, Migdia, Puigtorrat y Les Rajoleries.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal d'Aiguaviva.
*  Información d'Aiguaviva en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
*  Información d'Aiguaviva en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Istrorrumanos

Os **istrorrumanos** (en istrorrumano *rumeri* u *rumâri*) son un pueblo de luenga neolatina en camín d'asimilación or part d'os croatas que viven en Istria en a redolata de Monte Maggiore. O suyo lenguache propio o istrorrumano ye una d'as cuatre brancas principals d'o rumano. Son cristianos catolicos.

## Luenga

D'alcuerdo con bels autors ye mes parexita a lo dacorrumano que a l'arromán. Como o dacorrumano ye parlato encara en bels puestos de Bulgaria y de Serbia a lo sud d'o Danubio, (Val de Timoc), ye posible que plegasen de zonas huei eslavizatas d'o norte de l'actual Serbia amán d'o Danubio. Actualment ellos s'autodenominan *rumâri* y *rumêri*, pero os eslaus lis dicen *ciribiri* u *cići cici*.
Güell (desambigación)

**Güell** puet estar:

***[[Güell]]**, un conchunto de lugarons en Graus, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca (Aragón).
***[[Güell (Aiguaviva)]]**, un lugar catalán en o municipio d'Aiguaviva, comarca d'o Chironés y provincia de Chirona.
***[[Río Güell]]**, un río catalán afluent d'o río Ter.
***[[Güell (apellito)]]**, un apellito d'orichen toponimico orichinato en os toponimos Güell anteriors de Catalunya y d'Aragón.
* **[[Parque Güell]]**, un parque de Barcelona con elementos arquitectonicos mudernistas disenyato por Antonio Gaudí.
Bescanó

**Bescanó** (*Bescanó* en catalán y oficialment, *Bescanó* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Chironés, partiu chudicial de Chirona y provincia de Chirona.

A suya población ye de 4.242 habitants (2008), en una superficie de 36,73 km² con una densidat de población de 115,49 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Bescanó ye situata a 102 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 7 km d'a ciudat de Chirona, a capital d'os suyos partiu chudicial, comarca y provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Estanyol, Montfullà y Vilanna.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
* Pachina web oficial municipal.
* Información de Bescanó en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
* Información de Bescanó en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Celrà

**Celrà** (*Celrà* en catalán y oficialment, *Celrá* en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Chironés, partiu chudicial de Chirona y provincia de Chirona.

A suya población ye de 4.329 habitants (2008), en una superficie de 25,90 km² con una densidat de población de 167,14 hab/km².

## Cheografía
A localidat de Celrà ye situata a 71 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Balmès, Cal Tinent, Congost, Indústria, Mas Blanc, Mas Castell, Mas Padró, Mas Serra, Mas Valls, Mas Verai y Palagret.

## Demografía

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web municipal de Celrà.
*  Información de Celrà en a pachin web da Cheneralidat de Catalunya]].
*  Información de Celrà en a pachina web d'o *[[Institut d'Estadística de Catalunya]]*.
Bogomilismo

O **bogomilismo** estió un movimiento relichioso que amaneixió en Bulgaria en o sieglo X arribó en Costantinoble y talment tamién en Bosnia (on i heba una ilesia heretica dende o sieglo XII), dende a on s'estendilló ta Occident plegando ta Italia y Occitania a prencipios d'o sieglo XII. Os bogomils occitans fuoron conoixitos como cataros chunto con suyos succesors os albichenses u cataros radicals.

A doctrina bogomila no ye dualista de tot pus consideran que o diaple no ye o creyador y no ye que un organizador d'o mundo (un “arquitecto”). En as amostranzas bogomilas amaneixen de nuevo antigas doctrinas cristianas que estioron ortodoxas antigament como o traducianismo, a concepción y a naixencia auriculars de Cristo. Atras creyencias d'os bogomils encara que no yeran ortodoxas, teneban muita antigüidat, como o fantasianismo doceta. O bogomilismo fue concebito por relichiosos bizantins ultraconservadors, encratitas y vechetarians.

En o "Libro de los Emperadors" parlan sobre l'orichen d'o bogomilismo:

O bogomilismo occitán desapareixió en 1167 cuan un ninviato de Costantinoble convenció a los bispes bogomils occitans pa que se pasasen ta atra herechía que yera dualista radical, os albichenses.

En o norte d'Italia i habrá bogomils dica o sieglo XV, teneban o suyo centro en Concorezzo (Lombardía) y los albichenses lis deciban "bulgaros".

Dimpués d'a persecución y as mortaleras d'as comunidaz albichenses en o sieglo XIII bels albichenses occitans se convertirán a lo bogomilismo en o sieglo XIV.

A Ilesia de Bosnia, heretica encara existiba en o sieglo XV y defendeba un dualismo radical.

## Bibliografía
* Juan Zonaras. *[[Libro de los Emperadors|LIBRO DE LOS EMPERADORES]]* (Versión aragonesa del compendio de historia universal patrocinada por Juan Fernández de Heredia). Edición de Adelino Álvarez Rodríguez. Larumbre Clásicos aragoneses.
* Mircea Eliade Ioan P.Couliano. DICCIONARIO DE LAS RELIGIONES. Editorial Paidós. 1991
Albichenses

Os **albichenses** estioron una comunidat relichiosa que tenió una gran florata en os sieglos XII y XIII en Occitania y que duró dica o sieglo XV en o norte d'Italia. Yeran conoixitos como **cataros** chunto con os suyos predecesors os bogomils.

A doctrina albichense ye una mezcla d'orichenismo con maniqueísmo y se coció entre os ambients intelectuals asceticos bizantins. L'orichenismo, platero en os documentos albichenses, fue profesato por os ascetas d'o disierto echipcio d'os sieglos IV y V y fue condenato en o sieglo VI y ye l'orichen d'atras creyencias como a metempsomatosi, a corporeidat d'os ánchels, a doble creyación, a existencia de mundos paralelos, a ideya de multiplicidat de chudicios d'almas, a existencia de cuerpos resucitatos que no s'identifican con os cuerpos fisicos, y a negación d'a omnipotencia y d'o libre albitriu de Dios.

En Occitania amanixió en 1167 cuan un ninviato de l'Imperio Bizantín convenció a unos bispes bogomils occitans pa que se convertisen. I habió una cruzata organizata contra os albichenses (a dita Cruzata d'os albichenses) en a que participoron normandos y atros franceses d'o norte. As mortaleras y persecucions facioron que os albichenses encomenzasen a desapareixer en o sieglo XIII d'Occitania (1244, caita d'o castiello de Monsegur).

En Italia os albichenses teneban o suyo centro en Desenzano, a cantos d'o Laco de Garda. Yeran conoixitos como "albaneses" y teneban polemicas doctrinals con os bogomilos de Concorezzo (Lombardía).

Toz os documentos que bi ha sobre a doctrina d'os albichenses provienen d'o catarismo italiano. I destacan os siet tractatos orichinals en latín achuntatos con o títol de *Liber de duobus principiis*.

## Referencias

## Bibliografía
* Mircea Eliade y Ioan P.Couliano: *Diccionario de las religiones*. Editorial Paidós. 1991.
Arrienh

**Arrienh** (*Arrienh* en occitán, *Arrien-en-Bethmale* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Arièja, districto de Sent Gironç, cantón de Coserans Ueste y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 110 habitants (1999) en una superficie de 14,59 km², con una densidat de población de 7,54 hab/km².

## Cheografía
Arrienh ye situato a una altaria meya de 620 metros sobre o livel d'a mar, con una altura minima de 598 m y maxima de 2.085 m.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Arrienh en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.

## Referencias
Cantón de Castilhon de Coserans

O **cantón de Castilhon de Coserans** (en occitán *canton de Castilhon de Coserans*, en francés *canton de Castillon-en-Couserans*) yera una división administrativa francesa situada en o departamento de l'Arièja, en a rechión d'Occitania.

A suya población yera de 36.956 habitants (1999) en una superficie de 369,56 km², con una densidat de población de 7,56 hab/km².

D'o cantón, con capital en a localidat de Castilhon de Coserans, feban parte 26 comunas.

## Administración
### Conselleros chenerals

## Se veiga tamién
* Cantons de l'Arièja
Paulicianismo

O **paulicianismo** estió un movimiento relichioso de naturaleza dualista que consiguió creyar un estato en Anatolia Oriental por a ribera d'o Eufrates. Fue considerato en o suyo tiempo como una herechía cristiana, y ye una evolución d'o marcionismo, tamién considerato heretico. Ye poco conoixito y no lo conoixemos que por o relato tardano d'o escritor bizantín d'o sieglo IX Pero de Sicilia, ninviato t'Anatolia Oriental por Basilio I en l'anyo 869 pa parlar con a clase dirichent pauliciana. Son a sobén confunditos por os adopcionistas paulins armenios.

Os paulicians refusaban os sacramentos.

O paulicianismo amaneixió y se desembolicó sin tradición escrita en un ambient popular que no cautivaba o intelecto. Seguntes Pero de Sicilia a secta fue fundata en o sieglo VII por un tal Costantín, un naixito d'a ciudat de Mananali. Os paulicians d'o Eufrates fuoron deportatos ta Tracia en o sieglo IX.

Seguntes bellas interpretacions os paulicians de Tracia dimpués se bulgarizoron y contribuyoron a la formación d'o bogomilismo (cosa que Mircea Eliade cuestiona). Tamién s'ha quiesto veyer en a presencia d'os paulicians una causa de que o catolicismo u atras variants d'o cristianismo s'estendillasen entre os bulgaros ortodoxos.

En o "Libro de los Emperadors" los denominan "Maniqueos".

A deportación ta Bulgaria tamién la comentan:

E curiosament en as zagueras pachinas encara en parlan, en un capítol dedicato a Alexo I Comneno:

## Referencias

## Bibliografía
*  Mircea Eliade, Ioan P.Couliano: *Diccionario de las religiones*. Editorial Paidós. 1991
Districto de Sent Gironç

O **districto de Sent Gironç** (en occitán *Arrondiment de Sent Guironç*, en francés *Arrondissement de Saint-Girons*) ye un districto d'o departamento francés de l'Arièja (en francés *Ariège*), en a rechión d'Occitania.

A suya población ye de 26.033 habitants en una superficie de 1.497 km², con una densidat de población de 17,39 hab/km².

En fan parte 4 cantons y 121 municipios (u *[[Comunas de Francia|comunas]]*). A capital d'o districto ye a subprefectura de Sent Gironç.

## Lista de cantons de Sent Gironç
* Cantón d'Arisa-Lèsa.
* Cantón de Coserans Este.
* Cantón de Coserans Ueste.
* Cantón de las Pòrtas de Coserans.
Voivodina

**Voivodina** ye una rechión actualment situada en Serbia a lo norte d'o Danubio creyada como rechión autonoma por Tito y que perdió l'autonomía en o proceso de descomposición de Yugoslavia y formación d'un estau serbio independient. A mayor part d'a suya población ye serbia y hongara, con presencia de muitas atras minorías etnicas.

## Historia

A lo norte d'o Save de d'o Danubio i heba serbios refuchiaus dimpués d'a contraofensiva turca de 1689.

En 1848 i habió una revolución en Hongría. En mayo o metropolitano de Karlovci fació aplegar un parlamento serbio *sabor* que decidió a creyación d'una voivodina que incluiba Sirmia, Batchka y Banato y puyó a lo metropolitano a lo grau de patriarca.

L'emperador Francisco Chusé reconoixió esta promoción pa proclamar-se voivot en marzo de 1849. En 1860 a Voivodina fue suprimida, Sirmia fue unida a Croacia-Eslavonia y Batchka y lo Banato a Hongría. Dimpués d'a supresión d'os Confins militars en 1872-1878) os serbios de l'imperio perdioron os suyos privilechios por no tener garra estatuto especifico y muitos d'ellos emigroron ta Estaus Unius.

En 1946 se creyó a rechión autonoma d'a Voivodina pa reconoixer a presencia d'as suyas minorías.
Anyos 1010

Os **anyos 1010** ye o periodo de tiempo formau por os anyos entre l'anyo 1010 y l'anyo 1019, istos dos tamién incluyius.

## Escaicimientos
## Naixencias
## Muertes
Gato

:*Iste articlo tracta sobre os gatos de forma chenerica. Pa o gato domestico, se veiga [[Felis silvestris catus]].*

**Gato** (d'o latín <*cattus*) ye un zoonimo común que designa u puede designar a tot un conchunto d'especies de mamiferos carnivoros de mida chicorrona, mas a sobén que perteneixen a la familia d'os felidos y a subfamilia d'os felins. A especie que mas a sobén recibe ista denominación ye *[[Felis silvestris catus]]*, o gato domestico, que en realidat no ye si que una subspecie de *[[Felis silvestris]]*.

Cualque numero d'atras especies y subspecies de felidos felins pueden trobar-se nombradas como gatos por a chent sin estar estreitament emparentadas con o *Felis silvestris*. Son eixemplos de gatos que no fan parte sisquiera d'o chenero *[[Felis]]* o gato d'os manglars asiatico (*[[Prionailurus viverrinus]]*), o gato manul (*[[Otocolobus manul]]*), o gato margay (*[[Leopardus wiedii]]*) u lo gato de Bengala (*[[Prionailurus bengalensis]]*).

## Referencias

## Se veiga tamién

*Gato montesino.
*Mauliu.
Sent Orenç de Gamevila

:*Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de l'Alta Garona; ta atros usos, se veiga *'Saint-Orens**''.


**Sent Orenç de Gamevila** u simplament **Sent Orenç*' (*Sent Orenç de Gamevila* u *Sent Orenç* en [[Idioma occitán|occitán]], *Saint-Orens-de-Gameville* en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] d'[[Alta Garona]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Tolosa|Tolosa]], [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Castanet Tolosan|Castanet Tolosan]] y [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]].

A suya [[Población humana|población]] ye de 10.991 habitants ([[1999]]) en una [[superficie]] de 13,06 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 853,14 hab/km².

== Demografía ==


== Administración ==
=== Alcaldes ===


== Vinclos externos ==
*  [https://web.archive.org/web/20110209095541/http://www.ville-saint-orens.fr/ Pachina web oficial municipal de Sent Orenç de Gamevila].
*  [http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=33066 Sent Orenç de Gamevila] en a pachina web d'o *Institut Géographique National''.
*  Sent Orenç de Gamevila en a pachina web d'o INSEE.

## Referencias
Labeja

**Labeja** (*Labeja* en occitán, *Labège* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Castanet Tolosan y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 3.152 habitants(1999) en una superficie de 7,65 km², con una densidat de población de 412,03 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes


Labège - La mairie.jpg|
Labège - La place Saint-Barthélemy - maison de maître.jpg| 
Labège - La place Saint-Barthélemy - maison de maître - Cadran solaire 1906.jpg|
Labège - Ancien presbytère actuellement école de musique Claude Nougaro.jpg‎
 Labège - Le pigeonnier du Bouysset.jpg|
Labège - Le monument aux Morts.jpg|


## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Labeja.
*  Información de Labeja en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.

## Referencias
Musa (chenero)

:*Este articlo fa referencia a lo [[chenero (biolochía)|chenero]] de plantas *'Musa**, os bananers. Ta altros emplegos d'a parola se veiga **Musa***.

***Musa**' ye o chenero tipo d'a familia d'as musacias, que incluye bellas cincuanta especies de megaforbas de confusa taxonomía, asinas como decenas d'hibridos, entre os cuals se troban *[[Musa acuminata]]*, *[[Musa balbisiana]]* y *[[Musa × paradisiaca]]*, as tres especies compresas baixo lo nombre común de "bananera". Son gran plantas herbacias d'orichen asiatico con un pseudotallo constituito a partir d'as vainas foliars.

## Taxonomía
O suyo nombre deriva d'o nombre arabe ta la fruta. Se divide en tres seccions d'alcuerdo con o numero cromosomico: *Callimusa* (2n = 20), *Musa* (2n = 22) y *Ingentimusa* (2n = 14).

## Banana

### Sección ''Ingentimusa''
:*[[Musa ingens]]*.

### Sección ''Callimusa'' ( ''Australimusa'')
:*[[Musa alinsanaya]]*.
:*[[Musa bauensis]]*.
:*[[Musa beccarii]]*.
:*[[Musa boman]]*.
:*[[Musa borneënsis]]*.
:*[[Musa bukensis]]*.
:*[[Musa campestris]]*.
:*[[Musa coccinea]]*.
:*[[Musa exotica]]*.
:*[[Musa fitzalanii]]* - extinto.
:*[[Musa flavida]]*.
:*[[Musa gracilis]]*.
:*[[Musa hirta]]*.
:*[[Musa insularimontana]]*.

:*[[Musa jackeyi]]*.
:*[[Musa johnsii]]*.
:*[[Musa lawitiensis]]*.
:*[[Musa lolodensis]]*.
:*[[Musa maclayi]]*.
:*[[Musa monticola]]*.
:*[[Musa muluensis]]*.
:*[[Musa paracoccinea]]*.
:*[[Musa peekelii]]*.
:*[[Musa pigmaea]]*.
:*[[Musa salaccensis]]*.
:*[[Musa splendida]]*.
:*[[Musa suratii]]*.
:*[[Musa textilis]]*.
:*[[Musa tuberculata]]*.
:*[[Musa violascens]]*.

### Sección ''Musa''

:*[[Musa acuminata]]*.
:*[[Musa angcorensis]]*.
:*[[Musa aurantiaca]]*.
:*[[Musa balbisiana]]*.
:*[[Musa banksii]]*.
:*[[Musa basjoo]]*.
:*[[Musa cheesmanii]]*.
:*[[Musa flaviflora]]*.
:*[[Musa griersonii]]*.
:*[[Musa itinerans]]*.
:*[[Musa laterita]]*.
:*[[Musa mannii]]*.

:*[[Musa nagensium]]*.
:*[[Musa ochracea]]*.
:*[[Musa ornata]]*.
:*[[Musa rubra]]*.
:*[[Musa sanguinea]]*.
:*[[Musa schizocarpa]]*.
:*[[Musa siamea]]*.
:*[[Musa sikkimensis]]*.
:*[[Musa thomsonii]]*.
:*[[Musa velutina]]*.
Arroz

L**'arroz** u **roz** (de l'arabe, الروز *ar-rūz*; a la vegata d'o griego, ὄρυζα *oryza*) ye a simient d'a *[[Oryza sativa]]* u d'a Oryza glaberrima conoixita como "arroz africano", que como o suyo nombre dice ye a variedat africana. Se tracta d'un cerial considerato como alimento basico en muitas culturas culinarias (en especial a cocina asiatica), asinas como en bellas partis d'America Latina. O suyo grano corresponde a o segundo cerial mas producito d'o mundo, dimpués d'o panizo. Debito a que o panizo ye producito ta atros muitos propositos que o consumo humán, se puet decir que l'arroz ye o cerial mas important ta l'alimentación humana, y que contribuye de traza muit efectiva a l'aporte calorico d'a dieta. L'arroz ye responsable de l'aporte calorico d'una cinquena parti d'as calorías consumitas en o mundo por os sers humans. Dende l'anyo 2008 s'ha feito un racionamiento en bels países debito a la carestía de l'arroz. En países como Bangladesh y Campuchia puet plegar a estar cuasi as tres cuatrenas partis de l'alimentación d'a población.

A l'igual que o trigo por o suyo tipo de fotosintesi ye una planta C3, con una fotosintesi eficient en medios humidos. S'adedica muitas hectarias de cautivo ta l'arroz en o mundo. Se sabe que o 95% d'o cautivo d'iste cerial s'estendilla entre os paralelos 53º de latitut norte dica 35º sud. Manimenos os campos d'arroz contribuyen a lo calentamiento global por o metano que dimana d'o metabolismo d'os microorganismos d'o suelo embadinau y reductor d'a mes gran part d'éls.

L'orichen d'o cautivo ye disputato entre os investigadors, se discute l'orichen entre o sud de China y o nord-este d'A India.

## Producción
Os grans productors mundials d'arroz son os paises asiaticos destacando-se-ie historicament China y India como os dos países mas productors d'arroz en o mundo. En Espanya o suyo cautivo ye concentrau en siet comunidaz autonomas (Andalucía, Aragón, Catalunya, Extremadura, Navarra, País Valenciano y Murcia-Albacet). En Aragón dica primerias d'os anyos 2.010 bi heba mas de 10.000 hectarias dedicadas a o cautivo d'arroz con una producción superior a 60.000 Tm. y con un pico en l'anyo 2004 de 15.411 hectarias y 93.307 Tm. de producción. Dende ixa calendata a producción desciende dica as 4.961 hectarias de cautivo y 34.727 Tm. de producción en l'anyo 2018.

## Referencias

## Vinclos externos
*  Pachina web d'a denominación d'orichen de Arroz de Valencia.
*  ''The International Rice Research Institute'' (IRRI).
*
Ausevila Tolosana

**Ausevila Tolosana** (*Ausevila Tolosana* en occitán, *Auzeville-Tolosane* en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Castanet Tolosan y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 3.259 habitants (2009) en una superficie de 6,66 km², con una densidat de población de 489 hab/km².

## Cheografía
Ausevila Tolosana se troba situata a una altaria meyana de 167 metros sobre o livel d'a mar, con altarias menima de 142 y maxima de 272 metros, a una distancia de bels 15 km d'a ciudat de Tolosa, a capital d'o suyo districto, d'o suyo departamento y d'a suya rechión.

### Mugas
O termin municipal d'Ausevila Tolosana muga a o norte con Ramonvila e Sant Anha; a o nord-este con Tolosa; a l'este con Labeja; a o sud-este con Labeja y Castanet Tolosan; a o sud con Castanet Tolosan; a o sud-ueste con Mervilar; a l'ueste con Puèg-Busca; y a o nord-ueste con Puèg-Busca y Ramonvila e Sant Anha.

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Localidaz achirmanatas
*  Brychdyn (Galas).
*  Călugăreni (Provincia de Prahova, Rumanía).

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal d'Ausevila Tolosana.
*  Información d'Ausevila Tolosana en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.
*  Información d'Ausevila Tolosana en a pachina web d'o INSEE.
Vigolen e Ausil

**Vigolen e Ausil** (en francés *Vigoulet-Auzil*) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Castanet Tolosan y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 990 habitants (1999) en una superficie de 3,46 km², con una densidat de población de 286,13 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Vinclos externos
*  Pachina web oficial municipal de Vigoulet-Auzil.
*  Le site officiel du SICOVAL
*  Información de Vigoulet-Auzil en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.
*  Información de Vigoulet-Auzil en a pachina web d'o Quid.
*  Localización de Vigoulet-Auzil en un mapa de Francia, con as suyas comunas mugants.
*  Mapa de Vigoulet-Auzil en Mapquest.

## Referencias
Vièlha Tolosa

**Vièlha Tolosa** (en francés *Vieille-Toulouse*) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Castanet Tolosan y rechión d'Occitania.

A suya población ye de 1 151 habitants (2008) en una superficie de 5,53 km², con una densidat de población de 208,14 hab/km².

## Demografía

## Administración
### Alcaldes

## Molimentos
*Ilesia d'estilo romanico, adedicata a Sant Chuan Batista.

## Vinclos externos
*  Información de Vieille-Toulouse en a pachina web d'o INSEE.
*  Localización de Vieille-Toulouse en un mapa de Francia, con as suas comunas mugants.
*  Mapa de Vieille-Toulouse en Mapquest.
*  Información de Vieille-Toulouse en a pachina web d'o *[[Institut Géographique National]]*.
*  Vieille-Toulouse en a pachina web d'o Quid.