Valls

**Valls** ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, capital d'a comarca d'Alto Campo y d'o partiu chudicial de Valls.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 55,28 km² con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Valls ye situato a 215 metros d'altaria sobre o ran d'o mar, a una distancia de 19 km de Tarragona, a capital d'a suya provincia.

D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Picamoixons, Fontscaldes y Masmolets y a urbanización d'El Bosc de Valls, amás d'os despoblatos de L'Espinavesa, El Palau de Reig y Olivet.

## Historia

En estar situato en un puesto de paso, en a plana, a man d'o río Francolí, o termin municipal de Valls ya fue ocupato en a Prehistoria, como muestra, entre atros, un chacimiento arqueolochico en Picamoixons.

Ista ocupación d'o territorio s'intensificó con os ibers, y mes encara mientres l'Imperio Romano, cuan a ocupación espacial estió muit intensa.

Sindembargo, no se puet charrar propiament d'a existencia de Valls dica o sieglo XII, cuan a Corona d'Aragón ya heba conquerito a comarca.

## Economía
Tradicionalment, a economía de Valls yera basata en l'agricultura, con vinya, olivera, cerials, almendrera y abellanera. Actualment, destaca tamién a ganadería, en especial l'avicultura.

## Demografía

## Cultura
### ''Castellers''

Os *[[castellers]]*, agrupatos en as ditas *[[collas castelleras|colles castelleres]]*, son uno d'os sinyals d'identidat de Valls y d'as comarcas amanatas (Penedés y Campo de Tarragona), y bi naixioron en o sieglo XVIII; a *colla castellera* mas antiga conoixita ye a *Colla dels Pagesos*, establita en 1801 en Valls. Os *castellers* construyen *castells* (*castiellos*, en aragonés) humans, feitos sin aduya mecanica de dengún tipo, que gosan plegar ta os nueu u diez pisos d'altaria.

### ''Calçots'' y ''calçotades''
Os *calçots* son uns brunos (d'a variedat *Blanca Tardana de Lérida*) que se puet trobar en zonas d'as comarcas de l'Alto Campo, Baixo Campo, Tarragonés y Baixo Penedés, y que se *calzan* (d'aquí o suyo nombre) con tierra sobre os suyos brotz ta que creixcan en altaria, quedando un tallo blanco d'arredol de 20–25&nbsp;cm de largaria.

A suya temporada de cautivo ye en zaguerías d'hibierno y primerías de primavera, y se fan a la brasa, sobre un fuego y brasa de ixarmientos de vinya, fendo cremar a parte exterior d'o bruno y dexando o suyo interior tierno y cremoso. Ta minchar-los, s'elimina con as mans a parte cremada, s'alzan y se minchan enteros, mullatos en una salsa especial. Ye menester fer servir uns babers ta no ensuciar-se. En zagueras, ye una actividat turistica en a comarca, con as ditas *[[calçotades]]*.

O suyo orichen ye en Valls, que tien una *[[Denominación d'Orichen]]* ta a protección d'os suyos *calçots*. Se diz que estió un labrador u *pagès* de Valls, dito o *Xat de Benaiges* quien descubrió o procedimiento a finals d'o sieglo XIX.

## Administración
### Reparto de concellers


Fuent: ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''.


### Alcaldes

## Molimentos
* Ilesia arciprestal de Sant Chuan, d'estilo gotico, d'o sieglo XVI, con portalada renaixentista. A suya capiella d'o Roser tien un mosaico sobre a batalla de Lepanto

## Fiestas
* 2 de febrero, a Candelera.
* 24 de chunio, Sant Chuan Baptista.

## Comunicacions

*N-240.
*Linia 200 d'Adif.
**Estación de Valls.

## Localidaz achirmanatas
*  Andorra la Vella (Andorra).
*  Chahal (Guatemala).
*  Saint-Cyr-sur-Loire (Centro, Francia).
*  Settimo Torinese (Piemont, Italia).
*  Utrera (Andalucía).

## Se veiga tamién

*Estación de Plana-Picamoixons

## Vinclos externos

* Pachina web municipal.
* Información de Valls en a web d'Alto Campo.
* Información en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
* Información en a pachina web d'o Institut d'Estatistica de Catalunya.

## Referencias