A Fueva

:*Iste articlo tracta sobre *'a Fueva** como subcomarca que fa parte d'a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]]. Ta altros emplegos d'o termín, se veiga **fueva (desambigación)**.


**A Fueva** (d'o [[idioma latín|latín]] ''fovĕa'', "depresión en o terreno"), ocasionalment nombrada **val d'a Fueva** (anque a suya condición de [[val]] ''senso stricto'' ye descutible), u tamién **Fueva de Tierrantona*' (sobre tot, en textos historicos), ye una subcomarca u rechión cheografica natural que fa parte d'a [[comarcas d'Aragón|comarca aragonesa]] de [[Sobrarbe]], en a [[provincia de Uesca]]. Corresponde con o sector sud-oriental d'a comarca, con mugas con a [[Ribagorza]] a l'este, sud y sud-este, y con a resta de Sobrarbe en norte y en ueste.

Se tracta d'una plana de dimensions considerables si se'n considera la posición tan a man d'o [[Pireneu]] mas abrupto; con grans extensions [[agricultura|agricolas]], constituida por una cuenca [[sedimentación|sedimentaria]] delimitada en norte y con una disposición muit transversal por o macizo d'as [[sierras interiors pirenencas]], representadas astí por a [[sierra Ferrera]], y en sud por as [[sierras exteriors pirenencas]] que se representan con a [[Sierra de Paniello|sierra de Panillo]]. Por lo sud-este y l'este a [[sierra de Santa Liestra]] y as suyas estribacions septentrionals que gosan unir-se con a sierra Ferrera y reciben o nombre popular de [[monts de Foradada]] (en alusión a [[Foradada d'o Toscar]]) la cierran y deseparan d'a [[val de l'Esera|val d'o río Esera]], y con él, d'a comarca de [[Ribagorza]], mientres que por l'ueste, una serie de monts menos extensos y de paso de millor transitar, conoixius como [[sierra de l'Entremont]] (en sud-ueste), a [[sierra de Muro de Roda]] (este) y [[sierra d'Arro]] (nord-ueste) la deseparan, anque con menor hermetismo, d'a [[val d'a Cinca|val d'o río Cinca y de l'Aínsa]].

==Cheografía==

A Fueva se comunica con a val de l'Esera por tres pasos transmontans. En o tercio norte, o [[collau d'a Foradada]] fa de paso natural y tradicional d'entre o sector mas nortenco d'a Fueva (dito [[Baixo Penyas]]) y a val de l'Esera, comunicando as [[aldeya]]s y lugarichons que enantes s'heba conoixius como [[Toledo d'a Nata]] con a ribagorzana [[Tierra de Campo]] a traviés d'os monts de Foradada. Por a baixant sud d'o tozal de Fuent de Campo tamién enfila un caminet, anque de pior transitar, que esnaviesa o sarrato cara ta Foradada tamién, dimpués de pasar por [[Ranyín]] y por [[o Lumo de Ranyín]], en dindo-se-ne no guaire luent d'a on que remata lo paso d'o collau de Foradada, a tamas d'a diferencia en kilometros d'os puestos a on que se pillan os camins en a versant fovana. O tercer paso y lo solo que existe en a metat meridional que pase directament ta la Ribagorza sin pasar por a val d'a Cinca ye lo camín de [[Formigals]] y de [[Troncedo]], posiblement o motivo ta existir-ie lo formidable castiello (en Troncedo), pus a localidat el domina dende un promontorio. Iste zaguer camín conduce ta la [[villa]] de [[Graus]] que, mal que a orografía fese a traviesa bien dura dica que i existioron carreteras, se troba a menos de 10&nbsp;km d'iste extremo meridional d'a Fueva.

====Hidrografía====
Hidrograficament parlando, a Fueva dista de poder-se considerar una [[val]] propriament dita; aproximadament un tercio d'a suya superficie en o norte la drena o [[río d'a Nata]], afluent directo d'a [[río Cinca|Cinca]] que marcha rapedo por l'ueste a traviés d'o [[congosto d'as Natas]] ta morir en [[Cherbe]], y que por recullir l'augua d'os [[barranco]]s y [[fuent]]s d'a [[sierra Ferrera]] ye de toz os ríos fovanos el que [[cabal]]s mas cuantiosos rechistra. Os dos tercios meridionals, manimenos, es drena la [[río Usía|Usía]], con una cuenca de tot independient, que, anque de total recorre mas kilometros y tiene un numer mas gran d'afluents que a Nata, por no contar con as filtracions [[augua freatica|freaticas]] y con as precipitacions [[nieu|nivosas]] que percolan d'as alturas en a sierra Ferrera, no adube lo mesmo nivel de cabals cuan muere en a Cinca en [[Mediano]]. O [[río Formigals]] ye lo prencipal afluent d'a Usía a man de [[Moriello de Monclús]], aportando-le-ie toda l'augua replegada dende [[Caneto]], [[Trillo (Clamosa)|Trillo]] y [[Salinas de Trillo|Salinas]] dica [[Troncedo]], *grosso modo'' a metat d'a suya compleguera dica lo punto de l'aportación.

As dos cuencas hidrograficas se troban en o cuello a on que a depresión d'a Fueva s'estreteix con o tozal de Fuent de Campo por l'este y o tozal de Muro (el de Muro de Roda) por l'ueste, fendo-le una cintura, en o centro d'a cual se troba Tierrantona, o nuclio mas poblau d'a subcomarca. En pus, en norte de Tierrantona s'extiende a cuenca d'a Nata, con poblacions como Fuent de Campo, Fosau, Sant Chuan y a Cabezonada; y en sud, a cuenca d'a Usía, con Tierrantona en cabeza y tamién lo mas ta o norte (o barranco que trescruza Tierrantona afluye dimpués en a Usía) con poblacions como Ranyín, Monclús, Formigals, Troncedo y Palo.

## Imáchens

Imachen:136.A Fueva.jpg|Paisache en o centro d'a Fueva, a man de Tierrantona
Imachen:012.Río d'A Nata.jpg|Río d'a Nata
Imachen:026.A Fueva Bruis.jpg
Imachen:017.Sta. María de Bruís.jpg|O santuario de Santa María de Bruís, en o termín municipal de Palo
Imachen:112.Palo iglesia.jpg|Ilesia parroquial de Sant Martín, en Palo.
Imachen:117.Palo ermita.jpg|Indicador d'un sender que respecta os toponimos en aragonés.
Imachen:122.Formigales.jpg|Una carrera en Formigals
Imachen:133.A Fueva desde Troncedo.jpg|Paisache dende Troncedo


## Vinclos externos

## Referencias

## Se veiga tamién

*Hombre cerrudo.