Corz d'Aragón

:*Iste articlo ye sobre a *'institución aragonesa**. Ta atros emplegos de **Corz** se veiga **Corz (desambigación)**.''



As **Corz d'Aragón** son una d'as institucions de gubierno d'[[Aragón]] dende a [[Edat Meya]]. As Corz atorgan a [[Medalla d'as Corz d'Aragón]] a la fin de recompensar a personas o entidaz que por actividaz que desenvoliquen u esfensen as valors y a identidat d'Aragón.

== As Corz d'Aragón en a Edat Meya y Moderna ==

* ''Categoría principal:'' [[Corz d'o Reino d'Aragón]].

En a Edat Meya o [[Reino d'Aragón]] desembolicó una serie d'institucions estatals, como a [[Deputación Cheneral d'Aragón]], o [[Chusticia d'Aragón]], y tamién as Corz, l'organismo representativo d'os [[estamiento]]s aragoneses. En Aragón i heba cuatro brazos, y no pas tres como se ocurriba en a resta d'Europa: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudaz.

Os principals obchectivos d'iste organo representativo yeran: acordar os diners que s'heban de pagar a la monarquía, lechislar con nuevos ''fueros'' u leis que s'incorporaban a os [[Fueros d'Aragón]], resolver as queixas u ''greuges'' planteyaus por os aragoneses.

Ye de mal determinar cuán se celebroron as primeras Corz d'Aragón: en primeras yera una [[curia]] de consellers d'o rei, y en os sieglos [[sieglo XII|XII]] y [[sieglo XIII|XIII]] se fuoron incorporando representants d'o clero y d'as ciudaz. Dica la fin d'o [[sieglo XIII]] no se puede charrar d'organos representativos y estables, tampoco en Aragón. A zaguera reunión d'as Corz d'Aragón se fació en 1702, en [[Zaragoza]]; en [[1707]] os [[Decretos de Nueva Planta]] las suprimioron chunto con a resta d'institucions aragonesas, y os aragoneses s'integroron en as [[Corz de Castiella]].

Existiban dos tipos de Corz d'Aragón: **privativas** y **chenerals*'. A las primeras nomás acudiban os aragoneses pa charrar d'os suyos afers, mientres que a las chenerals d'a [[Corona d'Aragón]] veniban también os catalans y valencianos, y se feban a sobén en [[Monzón]].

As Corz yeran presididas por o rei y por o Chusticia d'Aragón. A ellas podeban acudir-ie bellas personas por dreito personal -os bispes, os nobles, os caballers-, y un atras que o rei heba convocau con cartas. S'engueraban con un discurso d'o rei y a respuesta d'o representant d'os aragoneses, por un regular l'arcebispe de Zaragoza. Cada brazo se reuniba en una cambra, y preneba as decisions suyas: por un regular caleba a unanimidat d'os cuatro brazos pa os alcuerdos.

Os debates, queixas y decisions d'as Corz d'Aragón s'escribiban en un *Libro d'Actas'' redactau en aragonés dica la castellanización, y en castellano dimpués; se'n feba tres eixemplars: uno pa l'Archivo d'o Reino d'Aragón, un atro pa o Chusticia d'Aragón, y otro pa l'Archivo d'a Corona d'Aragón. Muitos Libros d'Actas s'han conservau, y en abril de 2007 ha encomenzau a suya publicación.

## As Corz d'Aragón de 1808.
En mayo de 1808, José de Palafox y Melci, Capitán Cheneral d'Aragón, decide de convocar pa chunio as Corz d'o reino, pa mirar d'arroclar a os aragoneses contra Napoleón Bonaparte y de dar lechitimidat a os suyos actos. Se celebroron en Zaragoza o 9 de chunio de 1808, y acceptoron as demandas de Palafox.

O feito de resucitar a institución representativa d'os aragoneses, suprimida en 1707, fue considerau un acto "revolucionario", pero no tenió guaire trascendencia, porque dica la fin d'o sieglo XX no tornarán a chuntar-sen.

## As Corz d'Aragón en l'actualidat.
En l'actualidat, as Corz d'Aragón exercen a función lechislativa d'a Comunidat autonoma d'Aragón, seguntes l'articlo 33 d'o Estatuto d'Autonomía. Tamién apreban os presupuestos, empentan y controlan l'acción de Gubierno d'a Deputación Cheneral d'Aragón y exercen a resta de competencias que lis atorgan a Constitución, o Estatuto y as atras normas churidicas. Amás, designan a os senadors que han de representar a la Comunidat autonoma en o Senau; exercen a iniciativa lechislativa ta que as Corz Chenerals apreben una Lei; pueden exercitar la iniciativa d'alinie d'a Constitución Espanyola; homologan os convenios y alcuerdos de cooperación en os que participe a Comunidat Autonoma d'Aragón; interposan recursos d'inconstitucionalidat; eslichen a lo Chusticia d'Aragón, a l'auditor cheneral d'Aragón y eslichen u proposan o nombramiento de cargos en atros organismos: consellers en o Consello de Radio Televisión Espanyola en Aragón, vocals en a Chunta Electoral d'Aragón u consellers en as Caixas de Estalvio d'a Comunidat.

## Presidents d'as Corz d'Aragón

L'actual presidenta d'as Corz d'Aragón en a XI Lechislatura ye Marta Fernández Martín de Vox.

## Reparto de Diputaus en as Corz d'Aragón en autonomía ([[1983]]-[[2026]])




## Resultaus 10ª lechislatura ([[26 de mayo]] de [[2019]])

## Se veiga tamién
* Medalla d'as Corz d'Aragón. 
* Corz d'o Reino d'Aragón.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 1983.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 1987.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 1991.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 1995.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 1999.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 2003.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 2007.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 2011.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 2015.
* Eleccions a Corz d'Aragón de 2019.

## Vinclos externos
* Pachina web oficial d'as Corz d'Aragón.

## Referencias