Tamarit de Litera

**Tamarit de Litera** (*Tamarit de Llitera* en catalán y *Tamarite de Litera* en castellano) ye una ciudat historica y municipio aragonés d'a provincia de Uesca, capital historico-cultural d'a comarca de Litera.

A suya población ye de  habitants, en una superficie de 110,60 km², con una densidat de población de  hab/km².

## Cheografía
Tamarit de Litera ye situato a 360 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 92 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.

### Mugas
O suyo termin municipal muga con Alcampell, Altorricón, con Vencillón, Esplús, Binéfar y Sant Istevan de Litera.

## Clima
A suya temperatura anyal ye 14.24&nbsp;°C, con una temperatura meya en chinero de 5.35&nbsp;°C y en chulio de 24.59&nbsp;°C.

## Toponimia
Dende 1646 se diz *Tamarit de Litera*, d'antis mas nomás *Tamarit*.

## Economía
Tamarit de Litera cambió una economía agraria de secano por una de regano con l'arribada d'a Canal d'Aragón y Catalunya. L'aproveitamento industrial de l'augua ha permitiu a naixencia d'un important rete agroindustrial y siredurchico. Antimás Tamarit de Litera ye o centro de servicios (colechio, medico, administración, comercios, entre atros) d'a suya redolada.

## Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1094, recullita en a obra de Cheronimo Zurita *[[Anals d'a Corona d'Aragón]])* y documenta as variants *Tamarite*, *Tamarit*, *Tamariht*, *Tamareto*, *Tamaretro*, *Tamarete*, *Tamaret* y *Tamarito*.

Sindembargo, a primera reconquiesta d'a ciudat estió en 1064, por o rei Sancho Remíriz d'Aragón, ta perder-la dos anyadas dimpués. La reconquerió en 1107 Alifonso I ''O Batallero'', qui la perdió en 1134.

En 1107, recibió o títol de *[[ciudat]]*, encara que a suya conquiesta definitiva estió entre 1143 y 1149; dende 1169 recibió o Fuero de Zaragoza.

En Tamarit se celebroron Corz d'Aragón en 1375 y 1383, cuan a localidat yera una d'as prencipals ciudaz d'Aragón.

## Demografía

ImageSize  = width:650 height:300
PlotArea   = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars  = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:4030
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:806 start:0

BarData=
  bar:1998 text:"1998" 
  bar:2000 text:"2000"
  bar:2002 text:"2002"
  bar:2004 text:"2004"
  bar:2006 text:"2006"
  bar:2008 text:"2008"
  bar:2010 text:"2010"
  bar:2012 text:"2012"
  bar:2014 text:"2014"
  bar:2016 text:"2016"
  bar:2018 text:"2018"
  bar:2020 text:"2020"

PlotData=
  width:15
  color:brightblue
  bar:1998 from:0 till:3838
  bar:2000 from:0 till:3751
  bar:2002 from:0 till:3697
  bar:2004 from:0 till:3673
  bar:2006 from:0 till:3678
  bar:2008 from:0 till:3715
  bar:2010 from:0 till:3730
  bar:2012 from:0 till:3656
  bar:2014 from:0 till:3604
  bar:2016 from:0 till:3507
  bar:2018 from:0 till:3528
  bar:2020 from:0 till:3487
 


## Administración
### Reparto de concellers




### Alcaldes

## Molimentos

*Ilesia de Santa María la Mayor, d'estilo romanico, d'o sieglo XIII, construita dencima d'a mesquita mayor d'a ciudat dende 1149. A ilesia actual ye muit modificata, encara que mantiene a suya estructura orichinal d'un edificio de tres naus de planta basilical con vuelta de canyón y un abside por nau, y tamién a suya frontera sud (encara que con elements en estilo renaixentista). O suyo timpano tien como modelo o timpan d'a ilesia d'o Monesterio de Sant Pero lo Viello de Uesca.
*Ermita de Santa Ana de Tamarit de Litera, una ermita d'estilo gotico, d'o sieglo XIV.
*Ilesia d'o Patrocinio de Tamarit de Litera, una ilesia d'estilo renaixentista.
*Palacio Casa Cariello, un palacio renaixentista aragonés, con cupula barroca.
*Castiello de Santa Barbara, conoixiu popularment como lo Castiello d'os Moros, a on o Cit Campiador estió bel tiempo fortificau.
*As alfombras feitas de sarradizos tintaus, que se fan ta o Corpus Christi

## Personalidaz naixitas de Tamarit de Litera
*Fernando Aranda Grúas, piloto de motos y primer aragonés ganador d'a preba mundial de motociclismo.
*José Florences Gili, mago establidor d'a Sociedat Espanyola d'Ilusionismo. Anyalment se celebra una trobada nacional de magos que tien o suyo nombre.
*Víctor Manuel Nogueras, medico d'o rei Alifonso XIII d'Espanya.
*Ana Gracia, actriz.
*Julián Miranda y Bistuer, deán d'a Seu de Segovia.
*Chuan I de Castiella. 
*Sant Vicent de Paúl. No se sabe con seguranza si naixió de Tamarit, lugar de procedencia de sus pais u bien de Puoy (hue Sent Vincenç de Pau).

## Esportes
*O fútbol ye representato por o Club Deportivo Tamarite.

## Fiesta Mayor
*A primer semana de setiembre, en honor a Nuestra Sinyora d'o Patrocinio.

## Vinclos externos

*  Pachina web oficial municipal.
*  Tamarit de Litera en ''RomanicoAragones.com''.
*  Tabla de Sant Miguel en o Museu d'Arte de Filadelfia

## Notas


## Referencias