Ilesia de Sant Domingo y Sant Martín de Uesca

A **ilesia de Sant Domingo y Sant Martín** ye una ilesia parroquial d'a ciudat de Uesca. Procede d'o convento d'a Orden d'os Pedricadors -dominicos- albandonau con a desamortización d'o sieglo XIX y d'a parroquia de sant Martín de Tours espaldada a meyaus d'o mesmo sieglo y, por iste motivo, tresladada ta l'antigo templo d'os dominicos.

## Historia
En primeras, aquí s'ubicó o convento d'os dominicos, que establió l'infant don Alifonso d'Aragón en 1254.
En 1362 por orden de Pero IV d'Aragón fue destruyiu, chuntament con atras edificacions emparadas en a muralla, con a finalidat de reforzar as esfensas d'a ciudat debant d'a menaza d'invasión de Castiella, y reconstruyió a lo poco tiempo. 

En 1687 o convento fue, atra vegada, espaldau pa estar immediatament substituyiu por unatro mayor y mas consonant con a estetica barroca d'o momento. En l'actualidat nomás se'n conserva a ilesia conventual, en haber desapareixiu a resta d'as dependencias d'a comunidat dominica.

O nuevo convento fue rematau en 1695 y lo prochecto estió obra de frai Antonio Falcón. A ilesia sigue o modelo d'as d'os chesuitas, con una nau central ampla y chicotas capiellas laterals entre os contrafuertes, a o mesmo tiempo que en o crucero, que tien a mesma amplaria que as tres naus, se devanta una poderosa cupula, con pinturas murals de gusto netament barroco y de buena factura, en as cualas destaca o estudio d'a perspectiva. A vuelta d'a nau central ye decorada con tondos en os cuals se represientan advocacions d'a Virchen replegadas en as letanías.

En o presbiterio o capitero ye dreito. Truca l'atención a profusa decoración barroca que plena muros y vueltas con pinturas, relieus d'estuco y zocalos de recholas.
En o pulpito se reproducen o escudo d'os dominicos, o d'a Inquisición y l'emblema d'o can, que fa alusión a los dominicos, d'alcuerdo con a expresión latina "Domini canis" -can d'o Sinyor-, que se puet identificar por a suya fonetica con "dominici" -dominicos-. De tal traza que, d'a mesma traza que lo can d'o sinyor cudia as uellas y espanta a os lobos, os frailes dominicos cudiaban as almas y espantaban a os hereches. Sabiu ye que os dominicos tenioron un protagonismo destacau en os tribunals d'a Inquisición y, en consecuencia, en a persecución d'a herechía.

Conta con un coro alto a os piez d'a nau prencipal, asinas como tribunas sobre as capiellas laterals que conservan a fustería primitiva. Sobre ellas son pintadas unas finestras entreubiertas a modo de trampantullo.

A frontera ye construyida integrament con rechola, presienta un cuerpo central a on s'ubican a puerta con arco de meyo punto, una capilleta y un gran finestral, y remata en un frontón triangular con un oculo. Lo flanquian dos carreras laterals mas estreitas que s'unen a la central a traviés d'un muro concavo. A traza y a decoración son barrocas, con predominio de cuadraus y ovalos en relieu como motivos ornamentals. O granizo portalón de metal, construyiu con posterioridat, que ye annexo a la frontera, distorsiona a visión d'o conchunto barroco. 
A torre se devantó en 1868, con motivo d'a encorporación d'a desapareixida parroquia de sant Martín.

O convento dominico fue albandonau con motivo d'a desamortización d'o sieglo XIX y as suyas dependencias s'arruinoron, fueras d'a ilesia que, posteriorment, fue convertida en parroquia a la que s'adhibió la de sant Martín, cuan ista fue espaldada en a segunda metat d'o sieglo XIX.

O templo fue rehabilitau en 1997 y en l'actualidat ofreixe una visión fidel de l'arte d'a Contrarreforma.

## Interior d'a ilesia
Consta de nau central de cuatre trampos vueltas de lunetos que remata en o crucero, no diferenciau en amplaria, que se cubre con una cupula con excelent pintura barroca que remata en una lanterna. L'abside ye dreito y cubierto tamién con un trampo de vuelta de lunetos.
En os muros, entre os contrafuertes se troban chicotas capiellas, cuatre a cada costau.

### Retablo mayor
De primerías d'o sieglo XVIII, d'estilo churrigueresco, ye obra d'o dominico frai Pedro de Nolivos (1666-1713), perteneixient a o convento de Uesca. De fusta dorada y policromada, consta de dos cuerpos con potents columnas salomonicas. En o cuerpo prencipal s'amuestra un lienzo con a representación de l'Asumpción de María, que prene como referencia un grabau de l'holandés Paulus Pontius. O suyo autor ye Vicente Berdusán y ye datau en 1672; asinas pues, ye anterior a la construcción d'o retablo. En os intercolumnios y en tondos s'amuestran esculturas de santos dominicos.

Pedro Nolivos yera naixiu d'Arudi, localidat de Biarn, estió fraire lego en o convento de sant Domingo, y en a suya ilesia fació os retablos mayor, de sant Tomás d'Aquino y de santa Rosa de Lima, asinas como a sillería d'o coro -que deixó sin rematar- y o Cristo d'o Perdón que lo presidiba, que actualment se troba en a segunda capiella lateral d'a ezquierda d'a nau central.

### Retablos de sant Domingo y de sant Tomás
Perteneixen a o barroco churrigueresco d'o sieglo XVIII. Son construyius con fusta policromada, as tallas son de calidat, y, en os dos retablos, aplastaus por os santos, feguran hereches d'aspecto diabolico; destaca o que desesperau mosega un libro que s'entiende que ye de doctrina catolica.

## Galería d'imáchens

Imachen:Huesca - Iglesia de Santo Domingo y San Martin 10.jpg|Vuelta de lunetos d'a nau central
Imachen:Iglesia de santo Domingo y san Martín. Huesca.jpg|Cupula d'a nau central
Imachen:Huesca - Iglesia de Santo Domingo y San Martin 12.jpg|Crucero, d'ezquierda a dreita se veyen os retablos de sant Martín, sant Domingo y o mayor, adedicau a l'Ascensión
Imachen:Huesca - Iglesia de Santo Domingo y San Martin 05.jpg|Coro y organo
Imachen:Santo Domingo y san Martín. Huesca. Domini canis.jpg|Capiella d'o Rosario. Aparición d'a Virgen a sant Domingo
Imachen:Santo Domingo. Huesca. Relieve.jpg|Capiella d'o Rosario. Aparición d'a Virchen a sant Domingo con a batalla de Lepanto como fundo


## Referencias

## Vinclos externos
* 
* Declaración de Bien d'Intrés Cultural publicada en o BOA nº 45 de fecha 13 de abril de 2005 http://benasque.aragob.es:443/cgi-bin/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=37032734646 y s'achusta a l'artíclo 13 LPI
*  Iglesia de santo Domingo y san Martín (Huesca). El viaje de la libélula.
*  Santo Domingo y san Martín de Huesca. Rutas con historia. 
*  Iglesia de santo Domingo y san Martín. Sistema d'Información d'o Patrimonio Cultural Aragonés (SIPCA).