Partenón

:*Iste articlo ye sobre una edificación d'Atenas ta atros usos, se veiga *'Partenón (desambigación)**''.


O **Partenón** (d'o [[Idioma griego|griego]] Παρθενος ''Parthenos'' –virchen–, uno d'os adchetivos que s'emplegaban como [[epiteto]] ta la diosa [[Atena]]) ye un [[templo]] griego clavato en l'[[Acropoli d'Atenas|Acropoli]] d'[[Atenas]] adedicato a [[Atena]], diosa protectora –y eponima– d'a ciudat d'Atenas. Ye o molimento mas important d'a [[civilización griega]] antiga y ye considerato como una d'as mas politas obras arquitectonicas d'a Humanidat.

O Partenón ye uno d'os principals templos [[Estilo dorico|doricos]] que se conservan, construito entre os anyos [[447 aC|447]] y [[432 aC]]; alto u baixo, as suyas dimensions son: 69,5 [[metro]]s de [[longaria]], por 30,9 d'[[amplaria]]; as suyas [[columna]]s tienen 10,4 metros d'[[altaria]].

Fue declarau per la [[Unesco]] como [[Patrimonio d'a Humanidat]] en l'anyo 1987 de conchunta con a resta d'o complexo museistico que conforma la [[acropoli]].

== Historia ==

O Partenón substituyó a un templo anterior que yera en o mesmo puesto, que ye conoixito como o ''Pre-Partenón'' u ''Hecatompedón'', construito antis d'as [[Guerras Medicas]], y que fue destruito por os [[Imperio Aquemenida|persas]].

A construcción d'o molimento, feito cuasi nomás con [[marbre]] blanco d'o [[monte Pantelico]], la prencipió [[Pericles]] y se desembolicó entre os anyos 447 y 432 aC. Os arquitectos encargatos d'a obra fuoron [[Ictinio]] y [[Calícrates]] y estioron, en a mayoría d'os casos, baixo as órdens de l'[[arquitecto]] y gran [[escultor]] ateniense [[Fidias]], autor d'a decoración [[Escultura|escultorica]] d'o templo y d'a gran [[estatua]] [[criselefantina]] d**Atena Partenos* que yera a pieza central d'o templo (mediba doce metros d'altaria y ta a suya elaboración calió 1.200 [[kilogramo]]s d'[[oro]]).

O Partenón conservó o suyo caracter relichioso en os sieglos siguients y se convertió en una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] [[Arte bizantino|bizantina]], una ilesia [[Imperio Latino de Costantinoble|latina]] y una [[mesquita]] musulmana. Pero en [[1687]], os [[Imperio Otomán|turcos]] la emplegoron como deposito de [[polvora]] mientres o seche [[Republica de Venecia|Veneciano]], baixo o mando de l'almirant [[Francesco Morosini|Morosini]]. Una d'as bombas venecianas cayó en o Partenón y causó una gran explosión que destruyió a mayor parte de l'edificación, que s'heba preservato en buenas condicions dica ixe inte.

Sindembargo, o proceso d'[[erosión]] no remató astí sino que continó dica prencipios d'o [[sieglo XIX]], cuan l'ambaixador [[Reino Uniu|britanico]] en [[Istambul|Costantinoble]], [[Thomas Bruce Elgin|Elgin]], decidió de sacar buena cosa d'a decoración escultorica d'o molimento ([[friso]]s, [[metopa]]s, [[frontón (arquitectura)|frontons]]) y tresladar-la ta o [[Reino Uniu]] ta vender-la a o [[Museu Britanico]], a on encara hue s'amuestra, estando una d'as coleccions mas significativas d'o [[museu]] en l'actualidat.

A frontera occidental d'o Partenón se conserva relativament intacta.

L'edificio en l'actualidat ye la parte central y visitable d'o complexo museístico de l'acropoli d'Atenas.

=== Caracteristicas ===





O disenyo d'o Partenón se fació t'acullir a imachen d'[[oro]] y [[vori]] d'[[Atena Polías]], esculpita por [[Fidias]]. A colosal estatua de doce metros d'altaria aprecisaba d'una inmensa cella de mas de deciueito metros d'amplaria, dividida en tres [[nau]]s por meyo d'una doble columnata conformada por dos órdens superpuestos d'estilo [[dorico]]. A nau central mediba diez metros d'amplaria. Dentro d'a cella d'o canto este, a columnata se dispuso en forma d'"[[U]]", y yera composada por nueu [[Columna (arquitectura)|columnas]] con un [[entrepanyo]] entre cadaguna, en os costatos largos d'a "U". Tres columnas con dos entrepanyos formaban o costato corto.

En a zona ueste, en o fundo de l'interior d'a columnata de cuatro columnas, bi heba lo [[basamento]] d'a estatua, ta o culto a l'Atena Parthenos con un amplo [[estanyo]], no guaire fundo, que produciba un efecto de brilor por meyo de l'[[augua]] que bi heba debant d'a estatua. A dos cellas yeran zarradas por [[puerta]]s de [[bronce]].

A cella de l'este yera adedicada a Atena Polías (protectora d'a [[ciudat]]), y a cella de l'ueste yera adedicada a Atena Párthenos, "a Virchen", asinas que tot l'edificio remató por estar conoixiu como *O Partenón''.

A decoración escultorica d'o Partenón ye una combinación unica d'as metopas (esculpidas en altorrelieve por os cuatro costatos externos d'o templo), los timpanos (replenando os espacios triangulars de cada frontera) y un friso (esculpido en baixorrelieve abracando o perimetro exterior de la cella). Se i representan prous escenas d'a Mitolochía griega. Antimás as diversas partes d'o templo yeran pintadas de colors vivos. O Partenón ye sin duda o maximo exponent de l'orden dorico, como se puet apreciar en o disenyo d'o friso u en as suyas columnas.

As metopas representaban a chigantomaquia en o costato este, la amazonomaquia en l'ueste, a centauromaquia en o sud, y escenas d'a guerra de Troya en o norte. En cada timpano d'o templo bi ha una escena mitolochica: a l'este, dencima de la dentrada principal de l'edificio, a naixencia d'Atena, y a l'ueste, a luita entre Atena y Poseidón por o patrocinio d'a ciudat d'Atenas. O friso constituiba a representación d'a procesión d'as Panateneas, o festival relichioso mas important de l'Atenas antiga. A escena se desenbolica a lo largo d'os cuatro costatos de l'edificio y incluye figuras de dioses, bestias y d'arredol de 360 sers humans.

Ista construcción ye uno d'os eixemplos mas claros d'o saber en cheometría por parte de los matematicos y arquitectos griegos. Ye octastilo y periptero, a cual cosa significa que tien columnas en tot o suyo perimetro, ueito en las dos fronteras mas curtas y 17 en las laterals. Tien una doble cella con pronaus y opistodomo, encara que con prostilo de seis columnas.

Os arquitectos facioron que l'efecto visual que produciba o Partenón no deixase veyer a deformación que se fa en estar baixo grans molimentos: con bella alteración adecuata (columnas no equidistants, una mica arqueyatas enta o centro, frontón arqueyato y estilobato una mica convexo) en a suya construcción logroron un efecto visual perfecto.

## Referencias

## Vinclos externos

* / Información d'o Partenón en a pachina web d'o Ministerio de Cultura de Grecia.
* / Información d'o Partenón.