Cuello Otal

:*Iste articlo tracta sobre o cuello Otal. Ta atros usos d'o [[toponimia|toponimo]] «Otal» se veiga *'Otal (desambigación)**.''
 
O **cuello Otal** u **cuello d'Otal''' ye un puerto de montanya d'o Pireneu aragonés, en as sierras interiors,  que comunica a valle d'Otal (en a comarca tradicional de Sobrepuerto) con a valle d'o río Sorrosal, tributaria de a de l'Ara, en a comarca de Sobrarbe. O cuello se troba entre as alturas d'o Pelopín (2007 m) y a Penya Ronata (1934 m), a 1894 msnm y ye o punto d'unión d'as sierras d'a Manchoya y Erata.

Iste puerto ye un d'os camins que tradicionalment comunicaban o Sobrepuerto con as atras valles d'a redolada, por a part d'Otal, antiga cabecera d'a valle d'Otal y una d'as poblacions principals en a dita subcomarca. Se troba a menos de cinco-cientos metros d'unatro cuello que tamién comunicaba a valle d'Otal, en iste caso con a de Broto; o cuello Pelopín u puerto de Yosa.

## Pista forestal
Entre 2014 y 2015 s'ubrió una pista forestal sobre o cuello Otal con l'obchectivo de fer posible l'arribada de vehiclos terrestres ta o lugar d'Otal (deshabitau dende 1970). A pista heba estau una reivindicación d'os antigos vecins d'Otal dende que a población quedó deshabitada en o zaguer tercio d'o sieglo XX, a causa principalment d'as dificultaz en as comunicacions, como tamién atros nuclios de Sobrepuerto.

Os antigos vecins y amigos d'Otal celebran a Fiesta Mayor d'a localidat (en honor de Sant Ramón Nonato) cada zaguero d'agosto en reunindo-se-ie. Ta fer isto, una colla de voluntarios (d'entre ellos) cal que se dedique o cabo de semana d'enantes a desbrozar o sendero tradicional que i puya dende Oliván, por a part d'o municipio de Biescas, por a Cruz de Basarán y a traviés d'o cuello d'Ainielle. A reivindicación d'una pista que i arribase s'ha ito fendo mas fuerte mientres muitos d'os antigos habitants s'han feito grans, pus muitos ya teneban complicacions de salut que les ne privaban, de puyar-ie.

O municipio de Broto, a qui pertenece Otal, heba esgrimiu como argumento pa oposar-se a la pista que as arcas municipals no podeban adubir a construcción d'una infraestructura d'istas caracteristicas, con tantos kilometros de trazau minimo, pa un lugar despoblau. O trazau proposau por os defensors d'a pista, o que menos inversión heba d'amenistar, partiba d'o parache d'a Cruz de Basarán, ta a on que s'arriba dende Yebra de Basa u dende Oliván (en o termin municipal de Biescas), razons por as cuals l'achuntamiento de Broto consideraba inoportuno fer a pista y que ista no conectase con garra atro nuclio d'o suyo propio termin municipal.

Finalment, s'aprebó un trazau alternativo en pasando por o cuello Otal, que se troba incluido en o Puesto d'Intrés Comunitario Cotefablo-Montanya d'Otal., integrament adintro d'as mugas d'o termin municipal de Broto, y que conecta con a N-260 en os arredols d'o Cotefablo. As obras comenzón en l'agüerro de 2014. L'Asociación Amigos de Sobrepuerto y Ecologistas en Acción han denunciau que a obra no contaba con os prescriptivos informes d'Impacto Ambiental, pus s'ha feito en una zona natural protechida, y l'achuntamiento de Broto defensa que contaban con toz os permisos.

## Puertos de Sobrepuerto

O mesmo nombre de Sobrepuerto ye un toponimo derivau de l'abundanza de puertos en a redolada. En o pasau, cuasi todas as comunicacions d'ista comarca con l'exterior s'heban de fer a traviés d'iste tipo de pasos naturals, pus o cauce d'os cursos d'augua que l'abandonan no gosa estar practicable a piet.

### Puertos interiors

*Cuello d'Ainielle.
*Cuello Basarán.
*Cuello Cortiellas.
*Cuello de Sant Cocobat.

### Puertos exteriors

Contra la valle de l'Ara:
*Cuello Otal.
*Cuello Pelopín.
*Collada de Fuendes Blancas.
*Collada de Feners.
Contra la valle de Basa:
*Collau de Petralba.
*Collada de la Cruz.
*Collada d'o Cuezo.
*Cuello de las Tres Cruces.
*Puerto de Sant Cocobat.
Contra la valle d'o Galligo:
*Portiello de lo Reguero (en o puerto de Santa Orosia).
*Portiello de Leramaza (por a part d'Ainielle).
*Puerto d'o Boalar (Ainielle).

## Referencias

## Se veiga tamién

*Puerto de Cotefablo.
*Sierra d'Erata.
*Sierra d'a Monchoya.
*Cruz de Basarán.
*Puerto de Santa Orosia.