open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
U lusid nu Pangcah

U lusid nu Pangcah （阿美族服飾）

U lusid nu Pangcah, i kabana’an nu nimanima i, sabacal teli’sananay, sulinay dadahal ku niyaru’ nu Pangcah, namaka Tatiboracan tangasa i pusung, midungdung aca tu liyal, caay kanca kamelaw tu kira narakatan nu Pangcah, sisa pakayra i saamisan a malingatu ku silsil, tangasa i siwkulan atu waliay nu dungdung tu liyal a Pangcah, tangasa i satimulan nu Balangaw atu Palidaw, caay kasasulecad ku lusid nu niyaniyaru’.

Pakayra i cengel kita a mimelaw, i amisay u lahengangay, muhetingay, bucalah ku tapang, i tilaay i makatimul i, misengi tu buduy nu Piyuma, simisamis, sicacahebayan i abala, u muhetingay, u kaimuay, u atipulingay, langdaway, lahengangay atu kulawlaway a cengel. Anu semuwal tu buduy i, a maka tusaay a patekenan nu mihecaan kiyari a malingatu a pasuwal, u Pangcah nitiyahen, u tubah nu kilang ku sapsakidudung a misanga tu tuper, tu tawpaw, sabuut, hundusi, talip atu satamec, ira ku nisuri naitiyahen. Mahaen ku nipisatapang tu babahi a misaselal, u buduy nu kapah atu timpi kiyari ku mamelawen atu sakabana tu nikasaselal.

Tadaadihay tu ku buduy nu kapah, pakayra i tuper, tawpaw, sicaledungay, hahidaw, buduy payayaw, sakikamay, hundusi, talip, satelec, sateleng, satelep, sacahebay atu nisangaan tu nu balaku nu kararayan a kucu. U limucedan a kayingi, sinanut tu sapatungal tu buduy ku tapang. Ira emin nu caluk a lusid i, pakayra i tawpaw, payayaw, mapusutay a buduy, sukun, satelec atu talakes a masuramud. U tapang nu satungal, ira ku timpi nu babainay, nu babahi i cu’ung, ulet, sabetbet, cangaw, cael, pay’ayaw, sakipatelaw, satamec karing.

U caay kaw mamasiday ku tuper, u mamelawan atu sapasubana’i niyaru’, adihay ku nisanga tu sapamisamis tu tuper, tu sapamelaw tu tarakaw nu tiren i selal, tu sakacaay yaaca kaw mamatudung nu nimanima a macaluk, sisa u sakahemekan ku lingatu nu tuper. U rumasatu u cakaw, ira ku nipasuwal nu matu’asay, anu tatak ku buhang nu cakaw u sakapahay a sining kira, sisa adihay ku sasangaan tu cakaw, matiya u nu lalacan, nu ukak, nu bekeluh, nu awul, nu kilang, nu manaw, nu kangkang, nu banuh adihay caay kaw mamaasip.

Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah
U parik a lutuk

*U parik a lutuk([[kuwaping a sowal]]: 美崙山)* I maka`amis nu kalingku, ira kiya 108 mayta katarakaw, pitu a pulu’ ira ku enem kadadahalay a masapucukay a lutuk. ’’Parik’’ han kuni pangangan. Nay `ayaw adihay ku ni pangangan tira lutukan. Tangasa saan i 1951 a mihca, tamek han tu a pangangan tu ’’maylunsan’’han nu hulam tangasa anini. (tuwa parik han nu Pangcah anini a pangangan). I enar ira ku mahaenay u kulul nu Isu a masapucukay a lutuk. U makamelaway sulinay mapaaw tu. Kay namahaen haw mapatanglal nira lutuk, ta sibangcalay atu kapahay a kungku nu Arikakay atu Kadabuwang. Mahaen kiyari ku saayaway a kungku. U ni Kadabuwang, tataak tarakaw kira tamdaw, makadipas tu i kakarayanay a kutem, malamaan ku tarakaway a lutuk awit han nira. Pasun caay ka riang caay kaedes, dihemay ku balucu. Sisa caay ka cacihi ka letaes atu Pangcah. Sa cacay saan a mawmah a ma`urip. Tuna mahaen araw si babahi cira tu kaying nu Pangcah ta masubuc tu babainay a wawa. Tu cacay a remi`ad mawmah cira i laku, araw pateli han nira ku nitatakan a sera i tepar nu liyal, caay ka tenes araw masalutulutk i tepar nu liyal. Bihbih han nu kamay ku sera nu i tirengay, araw matihtih i kawili nu kuku nira, mala aniniay tu a lutuk’’maylunsan’’…. Tuna mahaen caay mipisamisi cira araw mapacuk nira ku wawa atu babahi nira. Tuna mahaen matukatu, matakawtu , tangasa satu i salikulay araw masaybang nu niyar a patayan Kadabuwang. 

## Pi'arawan to lakaw
* 張美妹. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
U rakarak atu nikasaniyaru’ nu i kalingkuay a Pangcah

U rakarak atu nikasaniyaru’ nu i kalingkuay a Pangcah （花蓮縣阿美族部落的形成與變遷）

I nacudad namakayra i1985 nu miheca, nasuritan ni “Liyaw-su-ceng”. Ta i 1977 nu mihecaan mala kuciw nu Siwlinsiyang, sulinay sibalucu’cira a miherek tu nabalucu’an nira atu sapatudung tu likulay a sabasaba atu wawawawa tu sapabana’tu serangawan nu Tayan atu nikasumad nu rakat a ma’urip, maan naca simainapay i ciraan, araw i 1984 mapulul cira, i papululan caay kasaterep a miherek tu nasuritan nira, milesimet aca tu nu Pangcah a masamaanay a demak tu sikabana’ anini.

Ina saka cacay a liyad i, pasubana’ay tu lingatu nu Pangcah, atu patudungay tu saayaway ku Pangcah i liyal a ma’urip sanay a kungku, atu serangawan nu binacadan tangasa i Talu ku raritin. Tunamahaen misurit aca tu narakatan a ma’urip nu Pangcah i Taywan, sisa cira a cacay ku mabana’ay tu sasuriten nu payniyaru’an, milesimet aca tu nay kahulaman atu karipunan nu Pangcah.

Lalikul tu nu sepat a liyad, saniyaniyaru’han nira a palasepat a patatudung: makayra i amisay a Pangcah,siwkulan a Pangcah,waylay a Pangcah, atu Palidaway a Pangcah.
Mapatudung nira ku ’urip atu narakatan nu Pangch.

Matiya u nilesimet tunu Tayal katesek, sisa ira ku mamelawan nu mikingkiway nu niPangcah a demak. Tuna mahaen alumak ku mitaduay ku misaakuay tu nilesimet tu bana’ nira a macacengang, tangasa salikulay ci Liyawsuceng tu ku sitatudungay tina cudadan, makibana’ nu mikingkiway Tangasa i matini caay katerak ku nikasatapang i matini.

## Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah
Ua-asik

Ua-asik（復興部落）

Itiniay i Taoyuan Cen no Kaohsiung ko Ua-asik a niyaro’, 112  ko sa’osi no parod no loma’, 347 ko sa’osi no tamdaw.

96% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 333  ko tamdaw; o roma sato i, 4% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  14 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Bunun89%, Amis1%, Cou1%, Paiwan4%.

Ira ko picodadan(樟山國小復興分班) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Uganda

Uganda（烏干達）

Itini i 1 00 N, 32 00 E, noAfilika ko Uganda.
Polong no sekalay i 241,038 sq km “saka 81 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 197,100 sq km, no nanom a sekalay i, 43,938 sq km ” 
Polong i 38,319,241 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 71.20%, Malo no kilakilangan a sera 14.50%, malo no roma to a sera 14.30%.

siyoto(首都)
O [Kampala ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakamoetep 9 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Yoweri Museveni, patirengan a romi’ad i 1986 a miheca saka 1 folad saka 29 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Uhuru Kenyatta

Uhuru Kenyatta

I 1961 a miheca saka 10 folad saka 26 a romi’ad masofoc ci Uhuru Kenyatta, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit no Kenya anini i ci Uhuru Kenyatta, patirengan a romi’ad i 2013 a miheca saka 4 folad saka 9 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Ukang

## O ngangan no Ukang（烏槓部落）
Ukang a niyaro’, Malinah ko i ’ayaway a moto’asay a tayni . o no Ukang no pangcah i, o sowal są, Ukang a niyaro’, Mapangangan toni a kamaro'an ko i'ayaway a tamdaw , Caliwen to sowal no holam , fa'inayan a kolong( Ukang=公牛,閩南語借詞 ). itiniay i sakawali a lilis no itiniay i sakawali a lilis no Sasifo’an lotok(中央山脈), O no Ukang a pangcah i, o sowal są a cecay, caay ka lacodad. 

Yo kasakapingan ho i,ira to ko malinahay a finawlan no Amis itira. O Maroro han no maro'ay ko pipangangan tiraan a niyaro’. ikor sato ira to Fata’anay,Poskoay a Malinah itira. I (1946) Manawnaway ko loma’ no niyao’ a ma^min. Tangsa I (1970) mihecan Ukang han no Milinahay a tayni a Finawlan a miliyaw ko ngangan, ta caay to kafalic tangasa anini. 

## O kasiikedan no niyaro’(部落特色)
O Ukang a riyaro’, misi’ayaw mililis to Sasifo’an lotok(中央山脈) ko Siwkolan a Pangcah,  i katimol no koyo ko Ukang a riyaro. itini i ka’oripan no mita o Pangcah itiya ho, ira ko i palaay, ira ko I hadhaday, ira ko i lawacay no riyar ato taliyokay no fanaw. O roma i, ira ko talolongay a rayray no Pangcah i Tafalong, mapakanengneng to ko ’atomo、nito’to’an, mitenoon ato nakamayan to saki’orip a lalosidan i niyaroan. saheto maemin cinaneng ko mato’asay no ’Amis. i polong no lisin no Pangcah i laloma’ no cecay a mihecaan, o satata’akay haw i, ya ilisin no kaloniyaro’ itiniay i faloay a folad. o roma sato ,

## O nikalopisak no Tafugan (人口分佈)
Ukang（烏槓部落）

Itiniay i Ruisui Cen no Hualien ko Ukang a niyaro’, 288  ko sa’osi no parod no loma’, 700 ko sa’osi no tamdaw.

13% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i,  89  ko tamdaw; o roma sato i, 87% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 611 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis35%, Paiwan1%, Truku4%, Tayal1%, Bunun2%, roma1%.

Ira ko kofa(瑞穗鄉公所、瑞穗鄉代會) i niyaro’.

Ira ko imeng(鳳林分局瑞穗分駐所) i niyaro’.

Ira ko paisingan(瑞穗衛生所) i niyaro’.

## O finacadan no Yincomin (所屬阿美族群)
O Siwkolan a ’amis ko Ukang a niyaro’, na itira i tarawadaw no Kalingko talatimol tangasa i Cilamitay, nawhani maemin paniyaro’ i lawac no Siwkolan a tarawadaw sa mapangangan to Siwkolan a ’amis. i tiniay i Ruysuy-syang (瑞穗鄉 sowal no holam ) no Hualien-siyen (花蓮縣 sowal no holam ) ko Olalip a niyaro’.

ira ko ira ko Posko. iraay ko Kiwit a niyaro’, Olaw a niyaro’, Olalip niyaro’, Kalala a niyaro’, Sapat a niyaro’, Atolan a niyaro’, Langas a niyaro’, Lacihakan a niyaro’ , Koyo a niyaro’ ato Morocan a niyaro, falo a niyaro' ko kasaniyaro'aro' i Ruysuy-syang.

## O pitooran no finawlan (族人信仰)
O pitooran ko finawlan no Ukang i, ora ma’araway a kiwkay i, ira ko tosa a kinkay i Ukang, o tingsikiw ato ciwlokiwkay, o ciwlokiwkay a tamdaw ko ka adihay. Kalimelaan ko sowal no Kawas, to sakafana’ to ’orip no tamdaw, ato awaay to ko kaka to nikafana’ to codad how i . itini i ira ko pitooran ngara, pakayni sa’opo no kinkay, malosakarikec sto sakavakat no ’orip no Yincumin, mamaan ca ko deamk no sapitolon ko niyaro’.

## O Pikafitan i Papotal(外部連接)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ulivelivek

Ulivelivek（初鹿部落）

Itiniay i Beinan Cen no Taitung ko Ulivelivek a niyaro’,  97  ko sa’osi no parod no loma’, 302 ko sa’osi no tamdaw.

67% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 202  ko tamdaw; o roma sato i, 33% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 100 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Puyuma62%, Amis2%, Bunun1%, roma1%.

Ira ko picodadan(卑南圖書館) i niyaro’.

Ira ko paisingan(初鹿村衛生室) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
United arab emirates

United arab emirates（阿拉伯聯合大公國）

Itini i 24 00 N, 54 00 E, noAsiya ko United arab emirates.
Polong no sekalay i 83,600 sq km “saka 115 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 83,600 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” 
Polong i 5,927,482 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 4.60%, Malo no kilakilangan a sera 0.038, malo no roma to a sera 91.60%.

siyoto(首都)
O [Abu Dhabi ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakatosa ko safaw 2 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Khalifa bin Zayed Al Nahyan, patirengan a romi’ad i 2004 a miheca saka 11 folad saka 3 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
United Kingdom

United kingdom（英國）

Itini i 54 00 N, 2 00 W, noYoropi ko United Kingdom.
Polong no sekalay i 243,610 sq km “saka 80 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 241,930 sq km, no nanom a sekalay i, 1,680 sq km ” 
Polong i 64,430,428 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 71%, Malo no kilakilangan a sera 11.90%, malo no roma to a sera 17.10%.

siyoto(首都)
O London ko Siyoto.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Charles III, patirengan a romi’ad i 2022 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Kasasiwasiw:Kitakit
Kasasiwasiw:Yoropa
Ulaljuc

Ulaljuc（泰武/吾拉魯滋部落）

Itiniay i Taiwu Cen no Pingtung ko Ulaljuc a niyaro’, 225  ko sa’osi no parod no loma’, 915 ko sa’osi no tamdaw.

98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 896  ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  19 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan95%, Bunun1%, roma2%.

Ira ko picodadan(泰武國小) i niyaro’.

Ira ko imeng(內埔分局忠孝派出所) i niyaro’.

Ira ko paisingan(泰武村衛生室) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ulay

Ulay（烏來部落）

Itiniay i Wulai Cen no New Taipei City ko Ulay a niyaro’, 871  ko sa’osi no parod no loma’, 2,734 ko sa’osi no tamdaw.

41% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 1,130  ko tamdaw; o roma sato i, 59% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 1,604 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal37%, Amis2%, Bunun1%, Paiwan1%.

Ira ko picodadan(烏來國小、烏來國中、新北市圖書館烏來分館) i niyaro’.

Ira ko imeng(新店分局忠治派出所) i niyaro’.

Ira ko Kiwkay(烏來天主堂) i niyaro’.

Ulay（烏來部落）

Itiniay i Jianshi Cen no Hsinchu ko Ulay a niyaro’,  45  ko sa’osi no parod no loma’, 210 ko sa’osi no tamdaw.

97% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 204  ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   6 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal95%, Bunun1%, Saysiyat0.5%, roma0.5%.

Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會馬里光教會) i niyaro’.

Ulay（清泉部落）

Itiniay i Wufeng Cen no Hsinchu ko Ulay a niyaro’, 189  ko sa’osi no parod no loma’, 511 ko sa’osi no tamdaw.

92% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 468  ko tamdaw; o roma sato i, 8% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  43 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal86%, Saysiyat3%, roma2%.

Ira ko picodadan(桃山國小、桃山國小附幼) i niyaro’.

Ira ko imeng(竹東分局清泉派出所) i niyaro’.

Ira ko Kiwkay(真耶穌教會清泉教會、清泉天主堂) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Vahu

Vahu（下馬部落）

Itiniay i Haiduan Cen no Taitung ko Vahu a niyaro’,  38  ko sa’osi no parod no loma’, 102 ko sa’osi no tamdaw.

99% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 101  ko tamdaw; o roma sato i, 1% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   1 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Bunun83%, Amis7%, Paiwan2%, roma7%.

Ira ko picodadan(霧鹿國小利稻分校) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Vakangan

Vakangan（瓦岡岸部落）

Itiniay i Yanping Cen no Taitung ko Vakangan a niyaro’, 140  ko sa’osi no parod no loma’, 516 ko sa’osi no tamdaw.

96% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 493  ko tamdaw; o roma sato i, 4% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  23 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Bunun85%, Amis4%, Paiwan2%, Cou1%, roma2%.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Uruw

Uruw（中高義部落）

Itiniay i Fuxing Cen no Taoyuan ko Uruw a niyaro’,  51  ko sa’osi no parod no loma’, 182 ko sa’osi no tamdaw.

95% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 172  ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  10 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal91%, Amis2%, roma2%.

Ira ko picodadan(高義國小附幼) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Venezuela

Venezuela（委內瑞拉）

Itini i 8 00 N, 66 00 W, noNotimolan Amilika ko Venezuela.
Polong no sekalay i 912,050 sq km “saka 33 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 882,050 sq km, no nanom a sekalay i, 30,000 sq km ” 
Polong i 30,912,302 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 24.50%, Malo no kilakilangan a sera 52.10%, malo no roma to a sera 23.40%.

siyoto(首都)
O [Caracas ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakapito 5 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Nicolás Maduro, patirengan a romi’ad i 2013 a miheca saka 4 folad saka 19 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Vietnam

Vietnam（越南）

]

YI-NAN-SE-HOY-CO-I-KONG-HE-KWO, YI-NAN sa to a mapangangan, I kakaay to no 9,600 a ca'or ko ka’aloman no polong a tamdaw, i saka15 ko sa’alomanay a tamdaw itini i hekal. O HE-NEY-SE ko syoto, HO-CE-MIN-SE ko sata’angayay a maci. O edengan i rikecay a Seyci-Tantay no seyfo ko Yi-Nan-Kong-Can-Tang. I ’ayaway to, aniniay to i, o no Holam a tilid ato pongka ko tapinangan no YI-NAN, o no Tong-Nan-Ya a kitakit a cefang, Se-Ciy-Maw-I a cefang, Ya-Co-Tay-Ping-Yang-Cin-Ci-He-Cow a cefang, O mamalasaka11 a Forans a sowal a kitakit a cefang.

Itini i 16 10 N, 107 50 E, noAsiya ko Vietnam.
Polong no sekalay i 331,210 sq km “saka 66 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 310,070 sq km, no nanom a sekalay i, 21,140 sq km ” 
Polong i 95,261,021 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 34.80%, Malo no kilakilangan a sera 45%, malo no roma to a sera 20.20%.

siyoto(首都)
O Hanoi ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasiwa 2 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Trần Đại Quang, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 4 folad saka 2 a romi’ad. 

**Finacadan/Tamdaw**

Adihayay ko finawlan no YI-NAN, makomod i 54 ko finawlan, Cin-Co(Yey-Co) ko masakakaay a finawlan, 86.2% ko ka’aloman i komod no finawlan, maedeng 1% ko teloc no Holam a tamdaw.

**Kei-Cay**

I 1986 a miheca mipalasawad to to adihayay a pipatokas a misatapang a misafeloh mifalic to ko YI-NAN, 2001 a miheca mapatiteng to ko mikeriday a SE-HOY-CO-I to Maci- Kei-Cay i, sanarikay sato a mapalowad ko Kei-Cay no polong no finawlan, malasanarikayay a lomahad a malalad ko Kei-Cay i Asia, i hekal to, nai sapakoyocay a kitakit a matongal to ko lifon no kitakit, i kafiyor no **Covid-19** a lifong ko kalokitakit i, lomahad matongal haca ko Kei-Cay no YI-NAN[51]

O kanga’ayan a pala no liomahan i YI-NAN, makadofahay ko panay, makadofahay ko kafaedetan a pinaloma ato i ’aloay i riyaray a pina’orip, o sata’angayay a mipa’acaay to liomahan a kitakit, o sata’angayay a pa’acaay to kaso i hekal, maedeng 80% ko ka’adihay no kaso i hekal, o saka2ay a pa’acaay to panay i hekal, o saka2ay a pa’acaay to kohi, o sa’adihayay a Ropasta kohi no pa’acaan a kitakit. [53]

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Kasasiwasiw:Vietnam
Kasasiwasiw:Kitakit
Kasasiwasiw:Asiya
Vladimir Putin

Vladimir Putin

I 1952 a miheca saka 10 folad saka 7 a romi’ad masofoc ci Vladimir Putin, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit no Russia anini i ci Vladimir Putin, patirengan a romi’ad i 2012 a miheca saka 5 folad saka 7 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Waco

## Takaray a sowal  (概要)
Tadawidang no tamdaw ko waco, itini i niyaro, ano malingad caay ka'eca ka pitoor ko waco, mangalef ano mami'adop, i'ayaw no kalingadan sa taliyoliyok sato ko waco i 'ayaw no kalingadan no mi'adopay tamdaw, ano citama' i, cowa ka komaen to tama' simaw han ningra a mitala ko mi'adopay.

## Kasasiromaroma  (種類)
Adihay ko kasasiromaroma no waco, pakayni to tireng nangra, roma i o ngoyos ko tahapinangan, macidem makompi makofet, kahahirahira ko kasaroma no waco.adihay ok waco

## Tahapinangan  (特徵)
Itini i tamdawan a pinengneng, o waco malecaday toya mafokilay a misasiroma to cengel, o waco hananay edeng o kangdaway ato kaliyalaway aca ko manengnengay nangra, tongal sa o mata no waco i, caay kahecad to mata no tamdaw, cakangangay a minengneng to sasiromaromaay a nanengnengen. roma i matalaway to matediay a ’edil ko mata no waco.

## kakarayan ( 氣候)
## Kakaenen  (食物)
Mangaay no waco a komaen to manmaan, ira ko dateng ato holo, ano sahetohan to titi a sapakaen cango’otay to sapatalingting to no okakan, saka caay ka tatodong to hatiniay a sapakaen to waco. 

Itini i ci-in(基因) no waco a mahapinang, iraay ko sasiroma sakaci’icel no ’otong (澱粉酶活性) hananay, itini i ci-in(基因) no waco, ira aca ko sakangaay sakaci’icel a komaen to no ’otong a kakaenen, latek i ayaw oninian ko sapikonglin nangra. O rama a waco i, iraay kono ngalayan ’otong (唾液澱粉酶) hananay.

O kakaenen no waco i safaay no tamdaw ko kaadihay, mato o 可可鹼no巧克力 maosoyay a matoled no waco.Ano ma’asi ko kakomaen no waco to ciyaw-ke-li(巧克力) mawarak anca mapatay, o roma sa o tananiki ato o fadisoso’, makaen ko fadisoso’ kaliangay to fowa’ no waco. O ing-taw(櫻桃)、low-li(酪梨) iraay ho ko ci wanengay (木糖醇) a kakaenen ato ’epang, o kiyaping, o cikodasingay ato kakaenan no tamdaw a sapaiyo itini i waco mahecaday to. Saka ano pariri’ to waco kita, aka pakaenen tono tamdawan a kakaenen ato  sapaiyo no tamdaw, kafana’ kita o pariri’ay to waco a tamdaw, aka pakaenen to ’epang ato waneng ko waco tati’ihaw ko fowa’ no waco, ano tati’ih ko fowa’ no waco malaslasay/mafonol ko fanoh no waco.

## O kongko no Pangcah  (阿美的故事)
O Pakararomay a waco, I 'a:yaw ira koya maramamoday, ci Calaw Mata ko fa'inayan, ci Falahan ko fafahiyan, lipahakay rihadayay awaay ko kararimaan no 'orip nangra tatosa. 

Ira ko cecay a romi'ad, keriden ni Calaw ko sepat a waco talalotok a mi'adop, talapala omaomahan a maomah ci Falahan, Awaay ko tamatama' ni Calaw Mata toya a romi'ad, sowal sa koya cecay a waco,  

## Tahapinangan a Tilid  (參考文獻)
O Ni Isop a Sapatinako 阿美語譯伊索寓言 Sing 'OLAM 星歐拉姆

## Pikafitan i Papotal  (外部連接)

Ono 哺乳類 konini. o widang no mita ko waco mi aocilay to malitengay talaomah patadominengneng to taloan

Pararid ko tamdaw ato waco a malakapot misalama,
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Willem-Alexander

I 1967 a miheca saka 4 folad saka 27 a romi’ad masofoc ci **Willem-Alexander**, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit no Netherlands anini i ci Willem-Alexander, patirengan a romi’ad i 2013 a miheca saka 4 folad saka 30 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Wufeng

Wufeng（五峰鄉）

Itini i Hsinchu ko Wufeng Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko  210.04 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 139.96 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 139.96 km²), 5,114 ko tamdaw i Wufeng Siyang, 1,895 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 4,517 a tamdaw, pakaala to 88%(Tayal, Saysiyat) no polong no tamdaw. o Tayal, Saysiyat ko sa’alomanay i Hsinchu.

## O kasaniyarona
4 ko cun, 31 ko niyaro’ i Wufeng Siyang.
Maybalay（和平部落）, Kyu’ang（下比來部落）, Oro’raw:（上比來部落）, Mayl’ux（大冬田部落）, Mayhuman（花園部落）, R’ra’（天湖部落）, Sipazi’（十八兒部落）, Tatoba’（五峰部落）, （上大隘部落）, Sayie（下大隘部落）, Ip’ipa’an bato（朱家莊部落）, Yohae’（高峰部落）, Sansaru（三叉路部落）, Ulay（清泉部落）, Takunan（羅山部落）, Trayan（松本部落）, Lwax khu’（雲山部落）, Minse（民生部落）, R’uyan（白蘭部落）, Ruba’（土場部落）, Kawabata（河頭部落）, Kahaehaeoan（泰平部落）, Ngangihaw（鵝公髻部落）, Singaw（茅圃部落）, Blangaw（桃山部落）, Heku’（黑崮部落）, Kukung（出河部落）, Mintuyu（民都有部落）, Skaru（石鹿部落）, T’apan（忠興部落）, Si’ung（喜翁部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Wulai

Wulai（烏來區）

Itini i New Taipei City ko Wulai. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 333.51 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 299.28 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 19.98 km²), 5,931 ko tamdaw i Wulai, 1,793 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 2,793 a tamdaw, pakaala to 47%(Tayal) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay. 

## O kasaniyarona
5 ko cun, 4 ko niyaro’ i Wulai.
Tampya（忠治(桶壁)部落）, Ulay（烏來部落）, Lahaw（信賢部落）, Tranan（福山部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Wutai

Wutai（霧臺鄉）

Itini i Pingtung ko Wutai Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 304.67 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 244.47 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 58.03 km²), 3,314 ko tamdaw i Wutai Siyang, 1,058 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 3,247 a tamdaw, pakaala to 98%(Rukai) no polong no tamdaw. o Rukai ko sa’alomanay i Pingtung.

Wutai（霧臺部落）

Itiniay i Wutai Cen no Pingtung ko Wutai a niyaro’, 224  ko sa’osi no parod no loma’, 758 ko sa’osi no tamdaw.

99% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 747  ko tamdaw; o roma sato i, 1% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  11 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Rukai92%, Paiwan4%, Bunun1%, Amis1%, roma1%.

Ira ko picodadan(霧台國小、霧台國小附幼) i niyaro’.

## O kasaniyarona
6 ko cun, 8 ko niyaro’ i Wutai Siyang.
Kabalelradhane（神山部落）, Kinulane（吉露部落）, Adiri（阿禮部落）, Wutai（霧臺部落）, Karamemedesane（佳暮部落）, Kudrengere（谷川部落）, Kucapungane（好茶部落）, Labuwan（大武部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Wanrong

Wanrong（萬榮鄉）

Itini i Hualien ko Wanrong Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 687.39 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 627 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 49.32 km²), 5,610 ko tamdaw i Wanrong Siyang, 1,807 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 5,400 a tamdaw, pakaala to 96%(Truku, Bunun) no polong no tamdaw. o Truku, Bunun ko sa’alomanay i Hualien.

## O kasaniyarona
6 ko cun, 10 ko niyaro’ i Wanrong Siyang.
Ihownang（紅葉部落）, Murisaka（摩里莎卡部落）, Maribasi（馬里巴西部落）, Matanki（馬太鞍部落）, Donkuan（東光部落）, Kunuan（固努安部落）, Damayan（大馬遠部落）, Thgahan（大加汗部落）, Ciyakang（支亞干部落）, Gbayang（新白楊部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
West sahara

West sahara（西撒哈拉）

Itini i 24 30 N, 13 00 W, noAfilika ko West sahara.
Polong no sekalay i 266,000 sq km “saka 78 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 266,000 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” 
Polong i 587,020 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 18.80%, Malo no kilakilangan a sera 2.70%, malo no roma to a sera 78.50%.

siyoto(首都)
O [Laayoune ko Siyoto.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Brahim Ghali, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 7 folad saka 9 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Xincheng

Xincheng（新城鄉）

Itini i Hualien ko Xincheng Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 28.83 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 0 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 0.22 km²), 16,246 ko tamdaw i Xincheng Siyang, 6,110 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 5,380 a tamdaw, pakaala to 33%(Amis) no polong no tamdaw.  Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay. 

## O kasaniyarona
8 ko cun, 12 ko niyaro’ i Xincheng Siyang.
Pacidal（華陽部落）, Paudadan（大德﹙巴烏拉藍﹚部落）, Lalumaang（東方羅馬部落）, Palamitan（康樂部落）, Kaliyawan（嘉里部落）, Cilapuk（嘉新部落）, Sudadatan（新城部落）, Pibutingan（順安部落）, Hupu（北埔部落）, Katanka（佳林部落）, Pabuisan（北星部落）, Palinkaan（復興部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Xinyi

Xinyi（信義鄉）

Itini i Nantou ko Xinyi Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 1,423.52 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 1,067.28 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 113.33 km²), 12,373 ko tamdaw i Xinyi Siyang, 3,695 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 9,393 a tamdaw, pakaala to 76%(Bunun) no polong no tamdaw. o Bunun ko sa’alomanay i Nantou.

## O kasaniyarona
14 ko cun, 17 ko niyaro’ i Xinyi Siyang.
Lanngdun（人倫部落）, Qapuciu（洽波石部落）, Tamazuan（達瑪巒部落）, Isingan（雙龍部落）, Laidazuan(malavi)（潭南部落）, Naihunpu（明德部落）, Salitung（豐丘部落）, Sinapalan（希哪巴瀾部落）, Halusipun（筆石部落）, Luluna（羅娜部落）, Qalipusungan（阿里不動部落）, Mahavun （Mamahavunna）（久美部落）, Kalibuan（望鄉部落）, Tungpu daigaz（東埔部落）, Ilausan（依勞善部落）, Valana（法蘭娜部落）, Hanbizan（涵碧蘭部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Xiulin

Xiulin（秀林鄉）

Itini i Hualien ko Xiulin Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 1,623.87 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 1,489.3 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko   88.31 km²), 14,830 ko tamdaw i Xiulin Siyang, 4,504 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 13,244 a tamdaw, pakaala to 89%(Truku) no polong no tamdaw. o Truku ko sa’alomanay i Hualien.

## O kasaniyarona
9 ko cun, 18 ko niyaro’ i Xiulin Siyang.
Knlibu（克尼布部落）, Gukut（吾谷子部落）, Tkijig（得吉利部落）, Bsngan（玻士岸部落）, Pratan（布拉旦部落）, Kdusan（格督尚部落）, Kulu（固祿部落）, Tpuqu（陶樸閣部落）, Dowras（道拉斯部落）, Bsuring（秀林部落）, Kulu（水源部落）, Dowmung（都門部落）, Ibuh（依柏合部落）, Tmunan（文蘭部落）, Myawan（米亞丸部落）, Branaw（重光部落）, Qowgan（克奧灣部落）, Qnragan（卡那岸部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Yang di-Pertuan Agong

I 1969 a miheca saka 10 folad saka 6 a romi’ad masofoc ci **Yang di-Pertuan Agong**, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit no Malaysia anini i ci Yang di-Pertuan Agong, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 12 folad saka 31 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Malaysia
Yayo

Yayo（椰油部落）

Itiniay i Lanyu Cen no Taitung ko Yayo a niyaro’, 408  ko sa’osi no parod no loma’, 1,150 ko sa’osi no tamdaw.

79% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 906  ko tamdaw; o roma sato i, 21% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 244 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Yami(Tao)73%, Amis3%, Paiwan1%, Puyuma1%, roma1%.

Ira ko picodadan(椰油國小、蘭嶼高中、蘭嶼圖書館、椰油部落圖書資訊站) i niyaro’.

Ira ko kofa(蘭嶼戶政所) i niyaro’.

Ira ko imeng(台東縣東清派出所) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Yemen

Yemen（葉門）

Itini i 15 00 N, 48 00 E, noAsiya ko Yemen.
Polong no sekalay i 527,968 sq km “saka 50 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 527,968 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” 
Polong i 27,392,779 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 44.50%, Malo no kilakilangan a sera 1%, malo no roma to a sera 54.50%.

siyoto(首都)
O [Sanaa ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakalima 22 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Abdrabbuh Mansur Hadi, patirengan a romi’ad i 2012 a miheca saka 2 folad saka 27 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Yin-cu-mincu-way-yin-huwey

Yin-cu-mincu-way-yin-huwey （原住民族委員會）

Yin-cu-mincu-weyin-huwey (sapuru han a panganga –Yin-min-huwey)
u miebaway, u mipadamaay tu demak nu masaniyaniyaru’ay a tarakaway a Seyhu nu mita i Taywan.

Na i 1996 a miheca tu sabaw tusa a bulad a nipatireng.

U miebaway, u padamaay tu masama:anay a demakan nu yin-cu-min i Sey-hu.

## Pi’arawan to lakaw

原住民族委員會

Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah
Yohae’

Yohae’（高峰部落）

Itiniay i Wufeng Cen no Hsinchu ko Yohae’ a niyaro’,  61  ko sa’osi no parod no loma’, 187 ko sa’osi no tamdaw.

97% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 182  ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   5 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Saysiyat55%, Tayal39%, Paiwan1%, Seediq1%, roma3%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Yangmingsan a pisalama'an

Yangmingsan a pisalama'an (陽明山國家公園) Masako 01-22-2011 I kaliponan ho i. “Cawsan”hananay ko ngangan no Yangmingsan a pisalama’an 山”. Kalichan ko pasu tatayla I Yangminsan nani tata’akay a lalan no Yangminsan mamacukacuk ko pasu. I pasayla’ay I Selin a niyar’o Mitafeshow ho to Yangtetataw tiya tahilato I lotok Tahilato I Yangminsan ira’ay ho ko pasayra’ay I Cinsan ato Wanli a pafesotay I riyal a kinigtolo. awa’ay ko sasuwaren to kapah ato fangcal no Yangmingsan a pisalama’an Marawod to ko kamok no hana I sakatolo a fulad O kacifalo’an to no hana、 o kacicuongan no kilang anini Adihay ko masamasamanay a tilid no hana 、irako masasiloma’ay a sakora、lopas、toc’in. Sakora hananay a hana o sacinganganay no Yangminsan.Na sakatolo a fulad I aloman ko pasayniay misalama a tamdaw . Misa’osian ko cikang a mamacukacuk na lotok Padeteng ko matayalay I kosi a tamtamdaw mihifan Palimaw tara I lotok minengneng to hana. O tatenokan no kasa’opo’an no misarama’ay ko Yangminsan Ira’ay ho ko citatodongay a pasifan’ay to defang ato koko nona Yangminsan a pisalama’an. Yangmingsan a pisalama’an I sa’amis no TayPak’, O kongnan ninra ko Selin、P’ito a lalotokan、ato pasayla’ay laliyalan a niyar’o. o lotok no itiniay I 200~1120 meta ko takaraw. Masasiloma ko romi’ad i lotok no Yangmigsan .Na sakatolo a fulad namiheca’an o kacangrahan aloman ko pasayniay misalama a icuwacuwa’ay kanatar a tabdaw.satosil sa ko sakora a mafetelak fiw~han no fail I sataontaon sa matawa .na malorayay a mata、 sienaway a faloc’o . masinanot itini a lotok Palimaw to tara I lotok minengneng to makapahay a hana . Kaciharangan to no Yanmingsan tadafaeded ko Taypak.O pikisaemelan kona lotok. Oloma siy’a sako ‘odad Ikol to no ‘odad, nohoni ira o to ko cidal amingada, I ra’ay a lotok ira ko talakal ni idek a masadak sakapahsan ko tilid miedir tona lotok. Marawod to ko pipanayan I sakamoetep a fulad Malakahengan to ko lotolotokan mafalic to ko tilid no pahpah I kilangkilangan ,sakahengan ko adingol a kilang , fiw~han no pasa’amisay a kietecay a fail Maeminmatefad to ko papah no kilang .　　Marawod ko kasienawan I ; O romi’ad no lotok macep’a to nano raliday a ‘odad ,tata’anay ko sienaw itini ,madipadip tono calofacud ko lalang ato lotok ,loma ira ko malasuda”ay to ko semo ato papah no kilang satemel’i san to kona lotok 

## Pi'arawan to lakaw
* 林春妹. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
Yanping

Yanping（延平鄉）

Itini i Taitung ko Yanping Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 480.64 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 419.42 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko   48.33 km²), 3,828 ko tamdaw i Yanping Siyang, 1,131 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 3,523 a tamdaw, pakaala to 92%(Bunun) no polong no tamdaw. o Bunun ko sa’alomanay i Taitung Siyang.

## O kasaniyarona
5 ko cun, 11 ko niyaro’ i Yanping Siyang.
Kainisungan（卡努舒岸部落）, Kamisatu（卡米莎度部落）, Kaminu（卡米努部落）, Nakanu（拿卡努部落）, Su nun sung（蘇儂頌部落）, Buklavu（布谷拉夫部落）, Kalisahan（卡里沙汗部落）, Minami（米娜咪部落）, Vakangan（瓦岡岸部落）, Pasikau（巴喜告部落）, Talunas（達魯那斯部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Yuchi

Yuchi（魚池鄉）

Itini i Nantou ko Yuchi Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 124.35 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 52.93 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 1.66 km²),  970 ko tamdaw i Yuchi Siyang, 348 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko  296 a tamdaw, pakaala to 31%(Thau) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay. 

## O kasaniyarona
13 ko cun, 1 ko niyaro’ i Yuchi Siyang.
Ita thao（伊達邵部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Yuli

Yuli（玉里鎮）

Itini i Hualien ko Yuli. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 210.89 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 62.21 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 14.21 km²), 12,299 ko tamdaw i Yuli, 4,458 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 6,346 a tamdaw, pakaala to 52%(Amis) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay.

## O kasaniyarona
15 ko cun, 20 ko niyaro’ i Yuli Cen/ Siyang.
Angcoh（安通部落）, Afih（阿飛赫部落）, Harawan（哈拉灣部落）, Lingacay（苓雅仔部落）, Ceroh（春日部落）, Patawlinan（巴島力安部落）, Makotaay（瑪谷達璦部落）, Sedeng（瑟冷部落）, Tokar（都旮薾部落）, Lohok（洛合谷部落）, Posko（璞石閣部落）, Silangkong（喜瑯宮部落）, Cihakay（吉哈蓋部落）, Cilakesay（吉拉格賽部落）, Cinemnemay（吉能能麥部落）, Takay（達蓋部落）, Satefo（下德武部落）, Namisan（拿彌散部落）, Matadim（馬太林部落）, Mangcelan（滿自然部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Yuluw

Yuluw（養老部落）

Itiniay i Jianshi Cen no Hsinchu ko Yuluw a niyaro’,  44  ko sa’osi no parod no loma’, 163 ko sa’osi no tamdaw.

98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 159  ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   4 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal91%, Paiwan2%, Bunun1%, Truku1%, roma10%.

Ira ko Kiwkay(真耶穌教會養老祈禱所、養老天主堂) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Yungkilu

Yungkilu（新路部落）

Itiniay i Shizi Cen no Pingtung ko Yungkilu a niyaro’, 123  ko sa’osi no parod no loma’, 363 ko sa’osi no tamdaw.

95% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 345  ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  18 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan88%, Tayal1%, Rukai1%, roma3%.

Ira ko picodadan(麻里巴部落圖書資訊站) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Yuwhbun raka

Yuwhbun raka（優霞雲部落）

Itiniay i Fuxing Cen no Taoyuan ko Yuwhbun raka a niyaro’,  43  ko sa’osi no parod no loma’, 117 ko sa’osi no tamdaw.

90% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 105  ko tamdaw; o roma sato i, 10% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  12 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal86%, Amis2%, roma2%.

Ira ko picodadan(霞雲國小) i niyaro’.

Ira ko imeng(霞雲派出所) i niyaro’.

Ira ko kofa(霞雲里辦公處) i niyaro’.

Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會可愛教會) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Zambia

Zambia（尚比亞）

Itini i 15 00 S, 30 00 E, noAfilika ko Zambia.
Polong no sekalay i 752,618 sq km “saka 39 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 743,398 sq km, no nanom a sekalay i, 9,220 sq km ” 
Polong i 15,510,711 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 31.70%, Malo no kilakilangan a sera 66.30%, malo no roma to a sera 2%.

siyoto(首都)
O [Lusaka ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakamoetep 24 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Edgar Lungu, patirengan a romi’ad i 2015 a miheca saka 1 folad saka 25 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Zayazayan

Zayazayan（玉泉部落）

Itiniay i Majia Cen no Pingtung ko Zayazayan a niyaro’, 233  ko sa’osi no parod no loma’, 793 ko sa’osi no tamdaw.

97% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 768  ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  25 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan89%, Rukai3%, Tayal1%, Amis1%, Bunun1%, roma2%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Zhuoxi

Zhuoxi（卓溪鄉）

Itini i Hualien ko Zhuoxi Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 1,011.71 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 921.78 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 65.08 km²), 6,040 ko tamdaw i Zhuoxi Siyang, 1,512 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 5,768 a tamdaw, pakaala to 95%(Bunun, Seediq, Truku) no polong no tamdaw. o Bunun, Seediq, Truku ko sa’alomanay i Hualien.

## O kasaniyarona
6 ko cun, 17 ko niyaro’ i Zhuoxi Siyang.
Hunhungaz（古楓部落）, Silupatun（白端部落）, Sikihiki（石平部落）, Siulang（秀巒部落）, Izukan（崙天部落）, Nakahila（中平部落）, Valau（中興部落）, Dauqpusan（崙山部落）, Tavila（太平部落）, Taluk（卓樂部落）, Lamuan（南安部落）, Saiku（清水部落）, Tausa（山里部落）, Swasal（古村部落）, Bgurah branaw（三笠山部落）, Sinkam（中正部落）, Panital（卓溪部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Adawan

Itini i niyaro’ no Pangcah, caykanca^ ira ko takara:way a loma’ a nipatirengan, iraan haw i, o pikacawan han no Pangcah.

## tatodong
Ira ko toloay a kakalimelaan tonini a adawan.

* O sapikacaw to ’ada^. Iti:ya ho, o cecay a niyaro’ mato cecayay a kitakit ko kakawaw. Ira ko tomok, o kakeridan no niyaro’. Ira ko selal, o todong no sofitay no niyaro’. Ira ko sikawasay, o todong o ising ato mi’ekakay to caayay pitengil a tamdaw ato micicihay to rikec no niyaro’ ato pa’iloay a tamdaw. Matira saka ma’adipel ko niyaro’ no Pangcah, ira ko ’adawang caay pacefa^ ko mikacaway a papicomod i niyaro’ no Pangcah. Ano cidemak ko niyaro’ i, malala’is ko kasaniyaro’ iti:ya ho. Militafad han no mita ko nikalala’is itiya. I ka’amis no Pangcah haw i, ira ko Taloko, i kaetip haw i, ira ko Iwatan; i katimol haw i, ira ko Piwma^, o masasi’adaay konini a kasakitakit. Hanihani ira ko milidadayaay a kokong, orasaka patireng ko niyaro’ to pikacawan haw i, o sapikacaw to ’ada^, ta caay ka rawraw ko nika’orip no niyaro’ay no Pangcah.

* O piang^angan. Iti:ya ho, awaay ho ko dingki, awaay ho ko sapahoso a paini to finawlan. Ano ira ko kapolongan a demak no finawlan i, tinako ano ira ko misaloma’ay, roma ano ira ko sa’opo no kalas no niyaro’, macakat ko tomok i pikacawan a miang^ang a paratoh to finawlan. Matira ko demak no niyaro’ iti:yay ho.

* O kasa’opoan no finawlan, o soraratan han no kapolongan. Ano katangasaan to ko romi’ad to piilisinan no niyaro’ haw i, itini i soraratan ko polong no i niyaro’ay a masa’opo. Itira caay kanca^ ira ko pikacawan a mapatireng, o todong to hata^ no niyaro’ no Pangcah konini.

Orasaka, ano ira ko sa’opo no Pangcah i cowaco:wa haw i, caykanca^ ira ko pipatireng to pikacawan, o todong pipahapinangan to ’icel ato nikarikec no cecayay a niyaro’.
Adiyam

Adiyam （薑）

Asiyan “Sasifo’an a Pangcah o kiseraay/ adiyan han, no satimolan a Pangcah kacipa’ay han”. Pangangan sa ko Pangcah, “Ina no pala”, nawhani kalamkam paci’im. Koengel malahad, todongay caay pitolas marayray matenak ko wawawawa saan. Orasaka itira i pisalisinan mitatoy ko cikawasay to cipapahay a adiyam misalisin, mato tatiihay ano awa koni a mitato’aya. Saka, o finacadan sato no mita sowal sa nano ira koni a hakal o adiyam ko sarakat a pinaloma toni hekal saan.

Ano tooren koni a sowal, adihay toni a pala ko mangaayay makaen a pinaloma, mato maemin ira ko sapiadah a iyo ato saki’icel no pitooran a lisin. Pakaynien i lisin no Pangcah, tono hekalan a sapiadah a sapaiyo, manengneng no mita ko finacadan itini i pala mikilim to maloiyo a pinaloma. Itiya ho, awaay ko ising hananay tadamaanay a tamdaw, onini ciiyoay a pinaloma ko tadakalimelaan. Mato matolo’, maliwih, patongal han ko epah sipasip han to adiyam tora kaadadaan, tangsol cato kaadada, ato malowan to ko kalifawa. Onini lahoday sapiadah a pinaloma, ano awaa:wa matilid i kinanaang a codad, pakayni pirakat a milicay makafana’ to, itiya ho itini i finawlan no Pangcah, maparayray to makafana’ o sapiadah to adadaay konini.

“Adiyam”, o kaolahan no finacadan komaen koni kakaenen, caay kaawa to pisalisinan. O pisanga’ i, sakohepic han a micikcik, paemod han i ’icep, pacafay a mipaepa’, ira ko cilah hanaca a komaen.

Itini i Dipong, Into, Tongnanya ato i Ocoo, maemin pasikaen to adiyam, maparo i iyo anca i nananomen. Itini i Taywan a paloma, matenes to ko likisi, doedoen itini telang a codad matilid, na tayni mafolaw ko Yincomin toni Taywan ira to koni pinaloma, o sato’asay to a pinaloma toni a Taywan. Ikor to tayni to ko Holam nai Talu, adihay to ko kasasiroma no adiyam, ira to ko no ’aol adiyam, Nanyan adiyam, kaliyalaway adiyam, maemin ira ko kanga’ayan katatiihan nira. O adiyam i ira ko kaedah, manga’ay sapimanmaan, caay pihengel a kaenen. Ano itini piliwlian, caay ko tadamaanay cingra, nika o safangcalay a tahadaoc, malo safangcalay sapacamol to manma:an.

## Pi’arawan to lakaw

*台灣原住民族歷史語言文化大辭典
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Bubun

bubun（翠巒部落）

Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko bubun a niyaro’, 191  ko sa’osi no parod no loma’, 499 ko sa’osi no tamdaw.

81% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 403  ko tamdaw; o roma sato i, 19% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  96 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal76%, Seediq1%, Bunun1%, Amis2%, Hla’alua1%.

Ira ko picodadan(翠巒國小) i niyaro’.

Ira ko imeng(仁愛分局翠巒派出所) i niyaro’.

Ira ko paisingan(翠巒醫療中心) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Busi

busi（卜溪部落）

Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko busi a niyaro’,  69  ko sa’osi no parod no loma’, 249 ko sa’osi no tamdaw.

93% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 232  ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  17 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Seediq85%, Tayal4%, Bunun2%, Amis1%, Truku2%.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Bwarung

bwarung（廬山部落）

Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko bwarung a niyaro’, 272  ko sa’osi no parod no loma’, 870 ko sa’osi no tamdaw.

84% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 735  ko tamdaw; o roma sato i, 16% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 135 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Seediq75%, Tayal6%, Bunun3%, Truku1%.

Ira ko picodadan(盧山國小、廬山國小附幼) i niyaro’.

Ira ko imeng(仁愛分局中正檢查所) i niyaro’.

Ira ko paisingan(精英村衛生室) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Cengel

## Takaray a sowal
Eca ka hakowa ko sowal no 'Amis to cengel.

Hatiniay ko ka'adihay no cengel a ngangan:

Kohecal: 白色。
Tomili': 白晳，潔白。(常用在形容膚色上)
Masa'afoay a cengel：灰色。
Koheting: 黑色。
To'em：暗色，陰暗。
Kahengang：紅色。
Manowad/Minowad：粉紅色。
Koleto：橙色。(Masamami'ay a cengel：橘子一樣的顏色。)
Kaliyalaw/[Kaliyawliyaw]：黃色。<br>
[Korah：褐色。
Lo'tim：棕色。
Kangdaw：綠色。
Langdaw：藍色。
Lolo：紫色。
Tarangitang：粉紅色。
Cinaw

cinaw（智腦部落）

Itiniay i Datong Cen no Yilan ko cinaw a niyaro’,  21  ko sa’osi no parod no loma’,  55 ko sa’osi no tamdaw.

95% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i,  52  ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   3 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal87%, roma6%.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ekong

## Takaray a sowal  (概要)
Itini i niyaro' no 'Amis ano masoni ko 'ekong to dadaya i, nipasifana'ay to niyaro' o aira to ko cipoyapoyay itni tona niyaro' sanay. itini i Dipon o midipotay to kalotamdaw ko 'ekong sanay ko sowal.

## Kasasiromaroma  (種類)
## Tahapinangan  (特徵)
O kilang ato fakeloh ko kamaro'an no ekong, halisadak cangra i dadaya. Komaingay ko opih no ekong, saka hacikay a awaay ko soni ko piefer nangra.

## kakarayan ( 氣候)
## Kakaenen  (食物)

## Serangawan (文化)

## Tahapinangan a Tilid  (參考文獻)
## Pikafitan i Papotal  (外部連接)

ekong(貓頭鷹)

Mapako kaswas no dipot ko ekong。
Faki

faki

男性長輩（伯；叔；舅）

例句：I cowa ci faki no miso?

（你的阿伯在哪裡？）

O tadaso^linay a rihadayay ko niyaro' no 'Amis, mafana' a mapapadang to demak no masamaamaanay a demak no niyaro'. Pakayni to raramod i, maolah ko kaying to pipaini no faki,

pasifana'en no faki to cacicfayaw a demak, Ano maraod to ko pipararamodan i, o inato noya kaying ko mamipalimo'ot to wawa ningra.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Falo

Tosa ko kasasiroma no imy no falo hananay a sowal, o cecay i, o sa'osi to falo, o roma i, o cora no losay, o hana hananay ho a pangangan.

Falo (8, 數字八), o sapisa'osi a ngangan, ikor no pito, i ’ayaw no siwa ko kaitiraan nona 'osi.

O kaolahan no Holam a pisa’osian konini, iharateng i o falo (8)hananay i, malecad to ngiha' no 發 sanay a  sa’osien , ta adihay to ko pida, fangcal to ko katayalan saan.

Falo (花的總稱)

O kapolongan a  pangangan to rarengawan no falo.

Romasato, ano mamisacepa’en to ko hana, o cacifalo to han no ’alomanay a somowal.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Foting

## Takaray a sowal (概要)

O komaenay to rengos no riyar ko foting, roma komaen to fao, ano ira ko mapatayay a ’afar, anca maponiay a titi’, anca o matefaday no mipacemotay a sapariri’, o mifalahan no tamdaw a lakaw, la’afas’afas sa kona foting a komaen. Matengilay to no mita, "ano ira ho ko nanom i, ira haca ko 'Amis itira". o so^elinay ko ni a demak. 

## Kasasiromaroma (種類)

## Tahapinangan (特徵)

## kakarayan ( 氣候)

## Mafolaw (遷移)

## Kakaenen (食物)
foting(魚)

Komaen kiso to foting haw?

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Gluban

gluban（清流部落）

Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko gluban a niyaro’, 146  ko sa’osi no parod no loma’, 501 ko sa’osi no tamdaw.

94% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 469  ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  32 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Seediq82%, Tayal8%, Bunun1%, Paiwan1%, roma1%.

Ira ko picodadan(仁愛鄉幼兒園) i niyaro’.

Ira ko imeng(仁愛分局清六派出所) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Gnaalu

gnaalu（博愛新村部落）

Itiniay i Ji’an Cen no Hualien ko gnaalu a niyaro’, 304  ko sa’osi no parod no loma’, 801 ko sa’osi no tamdaw.

30% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 243  ko tamdaw; o roma sato i, 70% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 558 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis20%, Truku4%, Tayal3%, Bunun3%, roma1%.

Ira ko picodadan(南華國小、南華國小附幼) i niyaro’.

Ira ko imeng(吉安分局南華派出所) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis