Patikolen ko sowal no ina ako pirakat a onto

## Patikolen ko sowal no ina ako pirakat a onto (還我母語運動大遊行)
Taywan, roma a sowal Formosa, oya mataelifay to ko 400 mihecaan no likisi a cecay fangcalay kanatal, ’aloman ko papotalay misamawmaway sapicalapan mikowan sapipalekapotan to sowal manga’ay ko pikowan to Taywan o sanay. Anini sa “Patikolen ko sowal no ina ako pirakat a onto” 37 to ko mihecaan, tikoen no mita misahiraterateng to no Ngayngay piliyang to misatekeday mikowan a to’ek a cisawarakay demak, o sapidamaaw to sowal no niyah macodahay tireng a sasowalen kimad.

### Sarakatay sowal no kitakit a onto (第一次國語運動)
​I 1895 miheca, satapangan no Dipong micalap, o kararimaan nipicalap a mikowan itini sapisalofaw to sakasasowal, o Sotoku no kyuden no Dipong mipatireng i kasaniyaro’ to “sowal no kitakit a pitilidan”, “sowal no kitakit a pinanaman” sanay pipasifana’an, mangalay minanam ko tamdaw no Taywan to sowal no kitakit (Dipong a sowal) saan.

​​Tangasa i 1937 miheca, o sapihakitiyaan to no Dipong kitakit “kapolongan harateng no finawlan” macelak to ko “Nihon-ka onto”, o halafinay to ko citodongay pasi tosaay sowal satao’, misa’icel micikeroh to kitakit a sowal onto, orasaka caay ka halafin ko picikeroh, maleko to ko pahecian no todong. Dotocen misa’osi, pikowanan no Dipong salongan ira ko 57% a taywan tamdaw ko mafana’ay somowal to no Dipong a sowal, polong no Taywan ira ko rafas no 9000 laloma’an ko “misano Dipongay to sowal a loma’”, ’alomanay finawlan minokay tayni loma’, ono niyah to a sowal ko nisowalan.

### Malisema ko sowal no ina (割下母語的舌頭)
​I 1949 miheca, mapidah to ko komintang i Congko itiya i, ikor milaliw tayni i Taywan, mala o nicalapay mikowan to Taywan, sa’ayaw mafiyol ko pipasowal pisano Dipong a sowal ko finawlan no Taywan, kalokesan i, o picikeroh no komintang a sifo pamatiyaen to no Dipong picalap mikowan a satao’ ko “pasowal to no kitakit sowal onto” (kowaping), padoedo palasawad to sowal no ina a sowal no kitakit a satao’.

​​Congko komintang mipalowad to piepec to Taywan, itini i no komintang a picalap a mikowan, milongoc to pitilidan to pihamon micowat to no kitakit a sowal onto, macalap awid to 30% ko pinanam, pasifana’ to kaemangay to sowal, tilid, saminco’is, likisi no congko a kamok.

​​​O sakaranikayaw minanam no kaemangay pasowal to no kowaping, saka pakinali sato ko pitilidan mifo’ot pipasowal no kaemangay to sowal no ina a misano kowaping sowal to sapitefoc, tinako: seti’en, fakingen, pakatomirengen, pacalay to paya no Waco (palawacoen) a paya to “misano kowaping kako” sanay calay a tilid.

​​​​Saki malasingsiay ato finawlan toya haw i, mipatireng k sifo to pinanaman to kowaping a sowal, patangic to finawlan papisano kowaping, saan palacecay to sowal, sakanga’ay kasasowalen sato, ano itira i ikakong, paratohay ato ’oripan to romi’ai’ad mifa’ot misano Payrang, Ngangay, Yincuminco a sowal.

### Malasawad to ko piepecan kacelakan no hana (解嚴後的百花齊放)
​I 1987 miheca 7 folad 15 romi’ad palasawadan to piepec, adihayay kasaonto no syakay matiya sa o naikoran no ’orad masadan to ko tefo’ a madadoedo, nanoyaan sato mipangiha to sifo palowad to sowal no Ngayngay ato romaroma finacadan ngiha a sowal.

​​I 1987 miheca 10 folad 25 romi’ad, o hakasi no Taywan daykako ci Qiu Rongju ato sinpunkisya ato romaroma hakasi kapolongan patireng a cassi “kasenangan Ngayngay” sanay. Sarakatay a cassi pa’ayawan “Atekakay a’ilocan no wawa, fa’elohay felih a likisi” sanay ko patosokan, oya kakeridan o citodongay no Ngayngay, Wenhuapo o kakeridan ci Li Yongde ko patodongan tamdaw no cassi.  

​​​Laloma’an ira ko piparatoh, painiay sowal, kasasowalan kahira no nicikerohan to foladan no cassi, nanay pakayni tonini a cassi, mapalal ko misa’osiay ko salo’afang no Ngayngay tamdaw, mapadama pakatama to maholacay 50 miheca no Ngayngay.  

​​​​“kasenangan Ngayngay” cassi mitahidang to nai katedalan piepec sarakat midemak to lisin no “Imin” sanay lisin i Taypisien itiya, ira ko 4 romi’ad 3 ko dadaya masolot ko 10 ’ofad tamdaw to mikihatiyaay; padoedo toya mihecaan 11 folad, midemak ko Sincu Imin pipaypayan to 200 mihecaan no Ngayngay a lisin. O kadadoedo tadamaanay lisin no Ngayngay, ira ko rafas 30 a sakapot malacecayay faloco’ to sapipatirengaw to “Ngayngay salongoc yofayof”, palowad to “Patikoen ko sowal no ina ako pirakat a onto”, mitahidang to polong no kitakitay finawlan no Ngayngay mirakat i lalan itiya.

### Macodahay ko katomireng pasadak to letoh a ngiha (勇敢站出來政府向表達怒吼)
​I 1988 miheca 12 folad 28 romi’ad, polong no kasaniyaro’ no kitakit a Ngayngay masa’opo itira i Kuofo piharatengan, misa’osi to “Pita’ong ci Sun Yat-senan a tilid” toya romi’ad, ikor o ’alomanay tamdaw cifaloco’ to haratengan patelien ko fodawan marar ni Sun Yat-sen pateli i paliding, ta misitapang a mirakat itiya.

​​Oya mikihatiyaay alacitamokis sa a romakat, mi’ang’ang: “Ano ma’orip iho ci Sun Yat-sen i, caay ka nga’ay ira pasowal to no Ngayngay a sowal.” Mikapot k kacodah no laha no ’alomanay, nanoyaan sa pasayra i Lifayin ato Sincenyin ko rakat, pafeli to piliyang a tilid i citodongay no sifo.

​​​Ira ko toloay salongoc no mirakatay, nanay o palasawad no sifo to misatekeday sakowan a piepecan i, patireng to no Ngayngay a sowak ato roma a sowal no finacadan i salaloma’an no kitakit a malalen ko fa’elohay sowal no palengawan:

​​​​1.Ranikayen kao sowal no Ngayngay a tilifi ato pakafana’ to maomahay ratoh to romi’ami’ad

2.Salofen ko “sarikec patoh i tilifi” saka 20 liyad to patolas telek a kasadama to sowal a pakayraan.

3.Patireng to kasairaira no fa’elohay a sowal satao’.  

​Maherek koni a demak, talifahalan sa, o adihayay palowadan a demak, mikihatiyaay padadoedo sato “makihar” no sifo, talacowan malasawaday to ko piepecan no Taywan, ono komintang ho kitakit a salo’afang misiyop ho i kakarayan no sera no Taywan, kikay no komintang ira ho padoedo a dademak.

​​Harateng sa pasowal ci Qiu Rongju hakasi, “polong no kitakit a ngayngay rafasay to 200 ko mirakatay faso, pasi’amis mikihatiya mirarakat, i’ayaw no romi’ad ira to ko imeng milalang to sakaeca mikihatiya, patayraen aca i pinengnengan to pinanowan, pali’ayaw pasowal to o rarepeteng saan. saka o mamikinapatay ko faloco’ ako itiya, patala to saliyaw no 228 piliyangan madoka’ a cimapatay.

### Pilongoc to salongoc no sowal, o kapolongan nisafaloco’an to sakalalenaw (爭取語言權益_共同追求語言平等)
​O sakalaheci i patikolen ko sowal no ina onto pirarakat o nai Ngayngay tamdaw ko pipa’orip to sakatadamaan no Ngayngay a ponka, milongoc to sakacitari’ang ato sakatadamaan sa mikihatiya, patikolen ko sowal no ina onto pirarakat i o Ngayngay ko sa’ayaw to patosokan onto nai o Ngayngay.

​​Onini a onto caay ka dengan o Ngayngay tamdaw a sowal ko makari’angay maepec no misatekeday mikowan, toya to’ek midayhiway tonini a sera no Taywan to malecaday maepecay finawlan no Taywan ato yincumin a finacadan. Itiya toyaan, misarocod to ko yincuminco pasi sifo a milongoc to sakadama no niyah a sowal.

​​​Nai 2000 mihecaan itiya, macakat ko Mincintang sifo micikeroh to saki kasafinacadan palowad to sowal a onto, pacomoden ko sowal no ina nanamen itini i pitilidan. I 2018 miheca 12 folad 25 romi’ad, mikowan ci Tsai Ing-wen i, mahayda ko “O rikec to sakacemahad no sowal no kitakit” pakayni i sarikec mapadama ko ponka ato sowal no Taywan, malaheci palalen to so’elinay tadasowal.

#### Mikawitay: ci Wu Shengxian (Sin Taywan hepin kikingkay matayalay)

#### Mifalicay: ci Masao Nikar