open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
O ilisin no Pangcah

O ilisin no Pangcah（kuwaping a sowal：阿美族豐年祭）, ano pakaynien i nika sasiroma no radiw ato fodoy i, malatolo ko nika sa'etal. O no sa'amisan, o no taterongan, ato no satimolan. I tini i sa'amisan hanany i, marapot ko no'amisan no Kiyko ato Ciwidian, pasa'amis tangasa i Takidis. O taterongan hananay i, marapot ko Holin pasatimol tangasa i Kompo ko satimolan. Itini no pasawali i, marapot ko Fakong, pasatimol tangasa i Tomiyac. O notimolan hananay i , maropot ko no timolan no Fanaw ato Madawdaw a maemin tangasa i palidaw i teloc no Taywan. Nikaorira, ano malecalecad ko pikafitan i, nika sasiromaan no paniyaro'an ato wayway no finawlan saka masasiroma to ko ilisin no niyaroaro’. Pakayni i nika sasiroma no mikowanay i, kinapinapina to a mafalic ko ilisin no Pangcah. I kaRiponan ho i, o pades no mato’asay a misakoli, saka padeteng saan caira a misacecay folad a ilisin. Deng sato, yo mangatato a malowid ko Ripon i, palacecay han to a palalen a misacecay lipay ko kahalafin no ilisin. Anini sato, nika sasiroma no demak a mafalic, ira ko cecayay a romi'ad, ano tosa, roma san ira ko misatoloay to romiad a ilisin.
O ka rawrawan no madawdaw a demak

## O ka rawrawan no madawdaw a demak (成廣澳事件)
Yo mikowan ko Dipong to taywan i, litemohen no Pangcah ko sa’ayaway a tangasa i pasawali. Tadanga'ayay ko tamdaw noya niyaro', masinanotay ko pinangan saan ko pitapal noya Dipong, saka ano ira ko karetengay a tayal tatayalen i ca ka eca mitahidang to finacadan no Pangcah a pakatayal. Patinako han; o pipalalan to lalan no cilamalay ato no tosiya, misanga to kayakay, mipongkang, mikarkar to minato, no sofitay a demak, patireng to loma’, kahirahira no demak, Saka patangic sa'an mitahidang to kapah no niyalo a misakuli, Saka itilasa'an ipapotal no niyaro' ko kapah a matayal, ma'ihiw toku demak no niyaro' Awa'ay toko mimawmahay, Itira a malakuli miming ko lifun, Samisisama'anen lintay sako haling, Ikaka sato ko pikali'ang no dipong to misakuli'ay a kapah, Saka matumes toko langiwngiw no falocu, Masadak toko micu'a'angay a demak. 

1910-2-25 Toya a romi'ad ira'ay ko tata'angay a kayki no dipung, Sama'anen a mifu'ot koya pangcah sa'an ko kayki nangra, Su'elin to papisanga'en nangra ko kapah, to kakahaday a katayalan, Saka pifu'ot nangra to misakuli'ay a yincumin, Tahila pilifunan masa'upo ko tomuk, Itila pisili'an iloma no tomuk, Mikayki ko tomuk, 1911-5 Mahelek toko demak no ilising haw i, Pasuwalen no tomuk ko kalo niyaro' O hafay namo'i akaka patayla'en i suku a minaang, Oya caka pinangan i suko a demak, Mafana toko dipung, Mitahidan to madawdaw, turik, a tomuk malicay to, O hafay namo manaca ko na'angen i suko, Safaw lima a romi'ad kalikien a patayni i suku a mina'ang, Oya dipung taylasa'an i falangaw mitahidang to tomuk ci Kolas-Mahengheng a mikaykic to lawlaw no niyaro'. Mitengil to suwal ko tomuk, 1911-7-24 Toya romi'ad i turik a kingcasaw Fucinyinselang misa'upo to tomuk, Kapu'i hanira ko tomuk macedeng kamu a misanga to lalan, Ya matuka'ay kamu, Pakatengil sako tomuk ketersa'an kilumot hanra a mi'odut, Taylasa'i papotar kilumot a miseti koya dipung, Tahila kapatayan noya kingcas, Saka mapakohac toko "Madawdaw a demak" . 

Pakatengil sako tomuk no madawdaw ci likaro, Tayla sa'an ipitilidan patay hannira ko singsi, Misa'upu to finawlan, O madawdaw, O cirarokohay O kaheciday, O pa'ong ong, O torik a paniyaro'an, Tolo su'ot ko kapah a misasi'ayaw to dipung, Itira i pisili'an kanapuka a alo' misa'upo, Satuemanan sa'an milimek olasaka malitemuh no dipung, Lawlawsa'an ira toko makowangay, Ira ko maduka'ay, Ira ko mapatayay, hatila'ay koya demak, Satapang to amilimek ko fafahiyan wawa ato mato'asay tayla i lotok, Toya lilisan no riyal malikutay tono dipung, Awa'ay to ko pakayla'an no finawlan, 1911-8-10 Miliyaw ho mitahidang ci Kolas-Mahenghengan, Amikaykic tosa pipasela'an, Kolas-Mahengheng matu'asayto ci adada'ay, Olasaka adidi han nira mikaykic, O torik madawdaw a niyaro'. Opulong a kuwan pafeli han toko dipung, Ta nonini'an a demak haw i, Spat polo ira falo aromi'ad ko lawlaw no Madawdaw,
O kakaenen no Pangcah

## O kakaenen no Pangcah (阿美族的食物)
Caay ka ngarod ko Pangcah to kakaenen. Ano i riyarayto, ano i hadhadayto, ano i lotokayto, ano maeferayto, makaen a maemin no Pangcah. O i riyaray i, o futing, o kalang, o rarokoh, o sadipit, o damay, o salol, ato masamaamaanay a dateng. O i hadhaday i, o tatokem, o kopir, o samawo’, o facidol, o fahok, o ingkokoy, o kalitang, o fata’an, o rihom, o tefi’, o naniwac, o roni, o komoh, o tayaling, o kakorot, o kenaw, o ’okoy, o tamorak, o lawoc, o kiseraay, o kimokmokay(lomaing), o tali, o tefo’, o daydam, o sina’osal, o lalopela’, ato masamaamaanay a pinalengalengaw. O i lotokay i, o sokoy, o da’ci, o teroc, o dongec, o pahko, o lokot, o kacomoli, o ciyok, o ’alem , o fokah no lawal, no mangcel, ato masamaamaanay a titi no a’adopen. 

O no maefertiti no ’ayam i, o no ’arorir, no ’alic, no fanol, no polo’, no wakwak, no karenis, no ’atipal, ato no masamaamaanay a ’ayam. O sinafel no Pangcah i,caay kahati:ra aca, adihayho. O maan a sinafelan ko kaolahan no miso.
O kitoh to tilid

O kitoh to tilid (kuwaping a sowal: 文字傳說)

Itiya ho ira koya tatoloay masa’opo. Ya mitilid, miala ko mira to pitilidan, cecay i, tilidan nira ko tilid i kilang no hinoki, cecay i, tilidan nira i kilang no ’araway, cecay i, tilidan nira i fakeloh. Maherek to naira a militild i, panengelan naira i nanom. Oya hinoki a kilang i, mapawpaway, mahapingany ho koya tilid. Oya nitlidan i kilang no ’araway, tatiihay a tiliden toya kilang i, mansa mapawpaw koya kilang cowa kahapinang koya tilid.ya nitilidan i fakeloh i, matekengay awa to a ma’araw. Ya mitiliday to tilid i kilang no hinoki i, miliyasay awaay to a minokay, o malitengay no Dipong ko mira. Ya mitiliday i kilang no ’araway i, o malitengay no Taywan. Ya mitiliday i fakeloh a tamdaw i, o malitengay no ’Amis. Onini ko sakaawa no ’Amis a tilid, hay mahidayay to tilid no mira. 

Ora kitoh i kafekang i, o nani kaDipongan ho a kitoh. o nikilokan no Dipong i Taywan itiya ho konini a sowal. O pikitoh to to sakaawa no ‘Amis, roma sato o pipakafana’ to kaadihay ato kaidahi no Dipong to sakitilid, ona pipili’ no malitengay naira to pitilidan a kilang no hinoki ko sakaira no tilid naira. O Payrang hanto i, ano cowa katootoor to pikilok no Dipong to tilid i, ka ira ho ko nanoliteng naira a tilid. Pakayni tona kitoh no tilid i, mapahapinang ko kasiroma ato kaidahi no serangawan no Dipong ato Payrang to ’Amis, mahapinang haca ko pipaini no ’Amis to nairaay to ko tilid no ’Amis itiya ho. 
參考文獻一：	臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，2000，《番族慣習調查報告書[第二卷] 阿美族、卑南族》。臺北：中央研究院民族學研究所。
參考文獻二：	臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，2007，《蕃族調查報告書[第一冊] 阿美族南勢蕃、阿美族馬蘭社、卑南族卑南社》。臺北：中央研究院民族學研究所。
O kongko no lalengawan no Tafalong

O kongko no lalengawan no Tafalong （kuwaping a sowal: 太巴塱始祖傳說）

Halafinay to ko aro’ no ’Amis itini i Tafalong, o sowal nano to’as no Tafalong i, o kawas ci Arapanapanayan ko lalengawan naira, itiraay i satimolan no kakarayan ko ’aro itiya ho, tahira i sakasepat a ti’eror ko teloc nira i, sasepatay ko malikakaay. Maimah ci Fafid o maro’ay i riyar a kawas ci Tiyamacanan, paci^ci sa cira a miala ci Tiyamacanan malofafahi nira, saka milaliw a milimek ko paro no loma’ na Tiyamacan, kaorira, makilimay to ni Kafid caira, cowa kafasaw ko keter ni Kafid, pacedasen nira ko ’alo, itiya mapades a manawnaw ko niyaro’ a maala ni Kafid ci Tiyamacanan.

Ya wina noya malikakaay aenem ci Madapidap, tango’ol sa to wawa ci Tiyamacanan, lakilang (o hay-caw hananay a kilang) sa ko tireng nira i tono’; o wama ci Keseng i, mala’ayam ko tireng nira miaefer i kafekang no riyar; o sakakaay a kaka ci Tadi ’Afo tayra i tokotokosan a milimek, o lalengawan sa to no Tayan cira; o sakatosa a kaka ci Dadakiyolo, tayraay i saetipan no Taywan, o to’as no itiraay a Yincomin cira; sakatolo a kaka ci Apotok tayraay i satimolan no Taywan, o to’as to Ponong cira; o sakasepat a kaka ci Lalakan ato sakalima a kaka (o fafahiyan) ci Doci i, mapawpaw koya ni’aroan naira a pitifekan i riyar, tomireng koya pitifekan i hekal no Cilangasan, saikor to i, raramod sanay to kona tatosa malikakaay.

Mararamod ko mira tatosa i, kinapinapina ko hofoc, mikaorira, o ’oner anca o rarokoh, no tokosay a takola’ ko mahofocay naira, rarom sa kona mararamoday a malikakaay. To cecay a romi’d, ira to ko Cidal hananay a kawas tayni mipatado to miranan, nanoya hofoc sa to ko mira to tatolo fafahiyan a wawa ato cecay fa’inayan a wawa, pangangaan hananay kona wawa maemin to Cidal a ngasaw. Ta’angay to kona wawa i, ya sasafaay a fa’inayan ci Tahtah Cidal ato sakakaay a fafahiyan ci Cihcih Cidal ato sakatolo a fafahiyan ci Pahpah Cidal i, mafolaw tayra i Tafalong o Cisaksakay hananay a pala; sakatosa a fafahiyan ci Rarikayan Cidal i, tayraay i Kiwit, o ta’as no Kiwit cira. ’Aloman ’aloman to ko teloc, ya nisaomahan i, cowa kakapah ko liomahan, cowa kaedeng ko kakaenen, saka mafolaw haca ko finawlan noya i Cisaksakay tayni tona Tafalong a niyaro’.

## Pi’arawan to lakaw

*台灣原住民族歷史語言文化大辭典
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。
*林淳毅，2001，《阿美族傳說：邦查的山海故事，後山的美麗傳奇》，臺中：晨星。
*達西烏拉彎畢馬，2003，《阿美族神話與傳說：再創生、彩虹的傳說、人頭祭、鍬與刀、製陶的口傳故事》，臺中：晨星。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
O likakawa tono serangawan a sa’opo i Taypak.

I ka’ayaw no kurisimas caay ka eca ira ko sa’opo no sisifo i
ka’ayaw no finawlan a malalifet.i 2017 a miheca’an, o Bunun a finacadan ko citatodongay a mikerid tona likakawa.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
O pa-pa(/falofalo/falo falo) lenlen

O pa-pa(/falofalo/falo falo) lenlen （八八水災）

Ona pa-pa(/falofalo/falo falo) lenlen ira ko roma nira a ngangan, Mo-la-ke faliyos ato (/falofalo/falo falo) faliyos, mikari’ang ko faliyos to nani tenok tahira i satimolan ato sawalian no Taywan i 2009 a mihecaan 8 folad saka6 tahira i saka10 a romi’ad. Tona katahini no Mo-la-ke faliyos i Taywan i, mihawikid to ’orad cira, ona kaadiay no ’orad i, ta’elif han nira ko nano mihecahecaan a kilok (o sa’osi to nisa’oradan i papina a nirayo’ to tosa a romi’ad i, lecad sa to no cecay a mihecaan). Oya i ciya-siyin-siyang siyaw-lin-con no Takaw o Siyaw-lin hananay a niyaro’ ko satatiihay to nano nikari’angan no faliyos, matekop kora niyaro’ itiya, 474 ko matolemay i kaperar no tokos a tamdaw.

## O sa’osi to na’oradan

2009 a mihecaan(年) 8 a folad 8 a romi’ad tahira i 9 a romi’ad, o ’orad no Mo-la-ke i tokos no Ciya-i, Takaw, ato Pin-tong i, o nisa’osian no misasa’osiay to ’orad i, mata’efay ko molefot to na’oradan toya saka8 a romi’ad.

## O sipon no kicay

O nisa’osian to sipon no pinalengaw ato sipon no mapihiway a nipatirengan a loma’ ato maaman i, polong han 192.17 a ca’or no ca’or ko payso (o safa ho no He-po faliyos), o sipon no nipalomaay i, 129 a ca’or no ca’or, 47 ca’or no ca’or ko nisafotingay, 16 ca’or no ca’or ko no mipahotingay.

## O sa’osi to mapatayay a tamdaw

678 ko mapatayay, 33 ko madoka’ay, ona mapatayaya to madoka’ay saheto o maro’ay i Ciya-i, Tay-nan, Takaw, Pin-tong ato Nan-to. (tahira i 2009 a mihecaan 8 a folad 28 a romi’ad 19 ko tatokian ko o pisa’osi no sitatodongay to pades i con-yan konini.)

## O pifiyor to Cen-ce

Patakos ko sing-cen-yin, 22 a romi’ad tahira i 24 a romi’ad no saka8 a folad i, mipatalaeno to kalitosa no kacakat no hatay no kitakit a mikirarom toya mapatayay ato madoka’ay.

## O nipatirengan i kaikor no Falofalo a lenlen

1.O siyaw-lin-con kining koying, 1.7 kofo(公頃) ko kakahad no sera, 80% a sera i, o pipalomaan to pinalengaw, o papalecaden to paniyaro’an no siyaw-lin-con a makakilang. 181 ko mapalomaay a sapal no sakola hana i koying, o patatodongan toya mapatayay, cecay ko nipalomaan a sapal cecayay koya mapadesay a loma’. Yo malengaw kona sakola hana ato macelak koya kahengangay a hana i, hay diheko ato hinatala ko faloco’ no minengnengay i koying a lafang ato niyaro’ay.

2. Hatala’oyan a ’otoc: oya picohongan a hatala’oyan a ’otoc, 9 kong-ce ko ka’akawang nira, o nani sin-to a tokos a ma’alolay a fakeloh konini, o sapatatodong to pifaeloh no niyaro’ay to ’orip ato miliyaw patireng to loma’ a ’icel kona tala’oyan a ’otoc.

## Pi’arawan to lakaw

中文維基百科

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
O pifoting no Pangcah

## O pifoting no Pangcah (阿美族的漁撈)
Ano maherek ko rohef, ano caay ka saan, ano maherek ko kalipahakan a romi’ad, caay kaeca mifoting ko Pangcah. Inian a pifoting ’i, PAKELANG han no Pangcah. Deng o Fata’an ato Tafalong ko Mali’alac sanay to i rarikoray no kalipahakan a romi'ad, pakelang saan to i rarikoray no kararoman a romi'ad a pifoting. Ano pakelang to ano mali’alac to i, malecaday to a palosiyang to nika o maherekay to ko paysin. Orasaka, o miliyasayto to kapaysinan a demak, o micomodayto to kalo’orip no tamdaw, sanay ko heci nonini demak. Caay ko futing a cecay ko mamaala i nanom, o toko, o fidac , o takora’ay, manga’ay to a maala. Dengan o fa’inayan a cecay ko lalomowad a mifutig. I loma' ko fafahiyan a mitifek, ano caay ka saan, midemak to no fafahiyan a tayal i loma'. 
No saki tini no finawlan a pifuting i, miladis han ko no ’Amis. Misacepo’ han ko no pasawali. Komoris han ko no i lawacay no tarawadaw. Orasaka, itiniay i tarawadaw a lomowad ko komoris hananay a rayray no demak a mifuting.
Kayki no niyaro

O kayki no niyaro （部落會議）

O tatyalen, malorikec no  ’Amis kasa’etal i, saheto o tomok ato citodong no ciwlo ko mamireko. O ata’akay to a demak patayraen to i finawlan a masasowal. Lima polo’ to ko mihecaan no tamdaw no niyaro’ o mato’asay to ko sa’osi, o tayal to sakiomah pafelien to ko tamdaw no laloma’an, toladay sato itira sato i taloan mikapot to malotatayalen no sakifinawlan a demak. O tomok ato citodongay no ciwlo ko mamisa’icel mitayal to tayal no kapolongan(團體性的).

O cacitodong to ciwlo i , itira i selal no ciwlo mipili’ to malokakeridan, o citodongay to ciwlo i o mamitomadaw to tayal no tomok, mikapot to sakowan no niyaro’, oni a tayal tangasa i tolas no ’orip, ci safaw ko malotamdaw to laday, ano adihay to ko awaay ta miceroh to tamdaw, sa’osi caay pipatodong mitongal to tamdaw.

Tatosa anca tatolo lalima ano caciyaw masasowal han no Pangcah; deng no tamdaw aca ka saopo maco han; no malinaay kasaopo i masaopo han; no ’alomanay masaopo a malalicalicay i mitengil han, onini i malecad o kayki no niyaro’ koni tatodong nira.

Sakacecay potipot, Kayki no niyaro’ o tomok, citodongay no ciwlo ato fafaed to no kapah a tamdaw ko kasakapot, tatiih mikapot ko fafahiyan.

Sakatosa kalisaotan, Itini i taloan ko kasaopan ko kayki no niyaro, roma i pakatar sa i loma’ no tomok anca itira i loma’ no citodongay no ciwlo.

Sakatolo milesafon, Doedo sa to pinangan no finacadan, ’ayaw no dadaya kalic sa i fadahoc no sefi milekal pakafana to tamdaw no finawlan. Ano lalinike a demak, o papeloay, tarokos anca paratohay a selal tayra i loma’ pakafana’, nika no niyaro a kayki saheto tayra i tongroh no fadahong a milekal pakafana’.

Sakasepat faco no kayki, Awaay ko patosokan to faco no kayji, o pikaykian ko kacipinangan. No ’Amis a ’etal o Pokpok, Nataoran a niyaro’, pasitimol ko aro’ no tomok, pangkiw no taliyok ko aro’ no finawlan misi’ayaw. “ Pakaso’elin pasitimol ko pisin no tomok, nawhan nai timolay ko kawas no Pangcah Cimatitian, itiraay ko sofoc nira, orasaka mapatay to cingra pasayra i timol ko rakat no salo’afang”, ano misatapang to ko kayki pasayra i timol ko pising misi’ayaw to salo’afang “Tato’asan, o widang ” ko tomok, mitolon misalongoc paini to sakacitaneng ato fangcalay a lekakawa, mahrek to pakafana’ to malosasowasowalen no ’alomanay a demak, maherek to milongoc to paini no ’alomanay ta pakafana’ to no tireng a nisafaloco’an, mapaini to no cifenekay to masamaanay fangcalay painian, matongal ho no citodongay no ciwlo a maainini o fangcal to.

Sakalima paini to naherekan a mikayki a demak, o tata;akay a demak caayay to kafilo no tomok ato ciwlo patalahekalen maainini, caayay pali’ayaw mitelek to masamanay a demak.

Sakaenem kaciepoc no niketonan a mikayki, O miketonan to nikayki a demak tati’ih a maliyan midoedo to tatayalen, matoyol, mico’a’ang to rikec doedo sa tata’akay mimingay anca lahoday karetengay ko pi’arawan patefoc to mipa’oripan a pinanowan.

O nika ira ko lekakawa a kayki no niyaro’, orasaka, ano adihadihay ko dademaken no niyaro’ no Pangcah paemin patatodong to kahantala no tamdaw a mireko, sa ira ko sowal o noniyah to sakowan to niyaro’ koni.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
O pipaisingan

## O pipaisingan (醫院)

Iti:yaho, awaayho ko pipaisingan, oni’edawan amisalising ko adadaay a tamedaw, matanento, mikilim to lamit no kilang ato tarod, opapah no kilang ato tarod, nanomen ko mi te’elan a lamit. ilato ko isingi, tahidangen ko ising talaloma’a panenen to adadaay, ancai, micakay ta cemel(sapaiyo) to hakaka’enen no adadaay a tamdaw.
 
Aninisatoi, ilatokotadamaanay a kasa silomaloma no ising, ilakono kanpo-yak atono siy-yak. ilakono kemod ato papotal no tilen ato nipahofucay to wawa a ising, ano silsilen ko kasasilomaloma no ising i,ila ko mihapinangay to tilen, ila kono mata, tangila, ngoso’, takolaw, falocu’, tinai’fowa’,’atay, fongoh, misakapahay topising, sapedek, ngaloy, firfir, fi’ik. ilay ko pawawaay to ca’ayay kacipuyapuy a fafahiyan. ilako mihinomay ami fasaw to lawlaw no falocu’ a ising. ano iniyalo’ay ila ko isiy-siw. 

ano paisingi, mihawikid to kingpo(ciyi-paw), malaayaw a mipafangko pangangan, hanga’nipakingsa, malalicay to ising, miciw-siy, miyara to cemel(sapaiyo’). 

Tamedaw no paisinga i, ilaay ko tapang , kakelidan ato kasasilomaloma no tayal a ising, ilako kasasilomaloma no kangkofu ato misimaway to adadaay a tamedaw, papotal i, ilako mihamhamay tolafang, ilako palakatay to kiwkiwsiya,
O ratoh a sowal no liteng ko niyaro’ no Kiwat

O ratoh a sowal no liteng ko niyaro’ no Kiwat （奇美社阿美族祖先之傳說）

Itiya no to’asan ho, ira ci Sera “fa’inay”, ci Nakaw “fafahi” kawas a tamdaw malokelon tayni i Tawrayan hananay a pala “Itini i Posko ceroh a niyaro’ anini” saciwawa sa ci Tapang Masera “fa’inayan”, ci Nakaw “fafahiyan” tatosa ko wawa, awaay ko kihar a ma’orip. nika ira ko cecay a romi’ad kafahalan malenlen tata’ak ko nanom, toya pikilim nangra tatosa to salikaka i kalingadan, mingata to ko nanom, mahaop to ko paloma’an, awaen to ko fafanaen cakat sato talakakarayan cangra a tatosa. oya malingaday a malekakaay manengneng ko lenlen o ’alol to, o patay to saan ko faloco’, papasayra to koya nanom cangraan, makera nangra mahecaday o toptop no sapakaen to fafoy mapawpaw pasayra cangraan, taroh tengtewng han nangra kalic han to, pakonira han to nangra ko nika pawpaw. paherekan mapawpaw tahira i sasinang no Cilangasan no lotok, ikor to itira sato cangra patireng to loma’, itira to pamatang mimawmah to sota, o palomaan nangra i o mikafitay toya dodan a hafay, onini to ko kakaenen nangra.  

Ikor to mararamod to kona malekakaay tatosa ’aro sato itira, nika ’adihay ko ’oner itini, caay kangaay matenes itini a maro’, orasaka na i lotokay mafolaw to tayra paloma’ i Kalala, nika itini sa awaay ko kamawmahan, maroray itini maro’, saikoray to mafolaw to tayni toni aniniay a Kiwit a niyaro’. Kafafaed a lotok no Kalala, o Sapat a niyaro’, toni a niyaro’ anini no Sapat i laloma, tatihi no lalan sakatayra i Posong ato Kalingko, kawali a lotok ira ko masahecekay a sapad no fokeloh, doedoen ko sowal no itiniay a finacadan a tamdaw, na iraay ko toptop no pafafoyan mana’ang itini ato talalikan, nika ira ko pamatangay i kaDipongan ho makari’ang. saka iora kosowal no lihaf, oya tadamaanay a lalosidan pinana’ang no i Kiwitay a tenod, ora i’ayaway maro’ i Cilangasan a Kiwit tamdaw, na icowaay kahofocan a pala kafokilan a tamdaw tayra i Makotaay, o na ihawikidan ya tayni, o fana’ no finacadan a tamdaw itiya i o pisamaradan, mitenooy, ato pitolon alikakawa, saheto naitiraay mapawpaw mapatayni, o ’idoc, po’ot, silingsiling naitiraan kafokilan a niyaro’, sacingangan sa ci Alin mihawikidan, ikor to o itiniay to a tamdaw ci Do’ic ko micakayay sa.

Kasasiwasiw:Palidaw 'Amis
O sakero no ’Amis

O sakero no ’Amis （阿美族舞蹈）

Sakero hananay no ’Amis ko kero, ira ko malikoda ato misalokiyaw hananay a kero. O malikoda hananay a kero i, o kero i kiloma’an anca o kero no fa’inayan. O misakoliyaw hananay a kero i, o kero to anohacowa sapikeroaw, kaacangan, pipakay’ifan, o piingkayan to malasofitay a fa’inayan; o kero no fafahiyan sanay ko roma a ngangan nira. Nga’ayay minanam a makero ko fafahiyan to kero no likoda, kaorira, cowa pinanam ko fa’inayan to kero no misakoliyway.

O kero no ’Amis, ira ko kero cowa kaeca awa ko radiw. O matengilay a radiw to “mihamhamay to lafang”, “kadofah” hananay a kero i, o niharatengan ato nipangangan no aniniay a tamdaw kora. O kalalecad ato cowa kalecad no kero i, o radiw kora sakaeca a lalecad naira, o radiw i, iraay to ko sakakero nira a kero.

## Pi’arawan to lakaw

*台灣原住民族歷史語言文化大辭典
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
O sowal no misatimolay a finacadan i Taywan

## Sowal no Satimolay-kanatanatal('''南島語言)'''

**O Sowal noSatimolay-kanatanatal  a finacadan i [[Taywan]](台灣南島語言)**  

O sowal no Yincumincu han no mita o 'Amis, Tolo polo ira ko tolo ko nika sasiromaroma no sowal, ano songila’en haca a misapinang ko kakakonis no polong nonini a sowal i, edeng malatolo ko tapangan no rayray —ono Tayal, ono Pariwan, ato no Cuwik. Safaw pito a ’ofadan no tamdaw ko cisowalay tonini a sowal. O roma sato, o sowal no Fotod a tamdaw haw i, o masapapotalay no Sowal no Misatimolay a finacadan i Taywan, o teloc no Patanik hananay a finacadan i Filiping cangra. O sowal no Misatimolay i Taywan i, o tadakakalimelaan no mikingkiway to sowal, enawhani, o ma'araway a kalo’a’adopen ato kalopinalomaloma no ’aya’ayaw a ’orip, ira a ma'araw i finacadan no Taywan. Itini a mahapinang a mafana’ kita to o tatapangan nonini a Misatimolay kita o i Taywanay. Pakayni tonini a sowal ato ma’araway a kalomaamaan, paso’lin ko ’alomanay a hakasi^ no mikingkiway to sowal, o tatapangan no Misatimolay a finacadan ko Taywan saan. 

O micidekay a kasasiroma no Sowal no Misatimolay a finacadan itiniay i Taywan haw i, materek ko i ’aya’ayaway a katelangay a sowal ato rayray no 'orip no itiya:ay ho a tamdaw. O ngiha’ no sowal, sepat ko tatapangan a ngiha’,o padamaay a ngiha’ haw i, ira ko masapinangay ato makalengay, nikaorira caay kasadak ko fali, caay ka matiya o ngarngar no holam ko sowal no Misatimoaly, o makakafitay ko tilid, ira ko lamit ira ko ciping,makakafit kora haw i, masapokopokoh ko tilid. Pakayniay i cefang no sowal i, o damac(語助詞) ko pakakafitay ta masapinang masongila’ay a tengilen ko sowal.
Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Kasasiwasiw:Taywan
O tarawadaw no Singkulan

I tini i sawaliay a ’apilis no Yu - Shan hananay, oya satakaraway a lotok no Taywan i, adihay ko sa’owac. I tini i saetipay a tafiling no pasawali a lotok i, matira to a adihay ko sa’owac. Saka ma- sopsop ko nanom no nani waliay ato nani etipay a kalosa’owa’owac i, mala- sawa’eran no Siwkulan hananay a tara- wadaw. I tini i la’ed no Posko ato Kohkoh i, masadafdaf ko sera i tira, saka masaca- pacapa’ ko sonol no nanom i tira. O ka- olahan no kapah no i lilisay no Tarawa- daw a niyaroaro’ a mikomoris a mifuting i tira tora kasacapacapa’ no tarawadaw i tiyaho. Roma i, satatad san ko cecay na- niyaro’an a cilowad to komoris. Roma i, malaladof ko pina- pina:ay a niyaro’ a ci- lowad to komoris. Caay ko pifuting aca a cecay ko pato- sokan a mikomoris, o sa- pipalatamdawaw to kapah ko sakakaay a patosokan no i tiraay a Pangcah. I tini i cepo’ no fadangaw hananay a sa’owac i sawalian no Kohkoh i, pasa- wali a mapiko ko likid no nanom. I tira a miteka mifalat a miketon to lotok no pa- sawali tangasa i cepo’ no nini a Tarawa- daw i pariyar. Adihay ko kahirahira no futing i nanom no tarawadaw, saka ka- olahan no pangcah a mifuting i tira. I tira saca i cepo’ no nini a tarawadaw misa- cepo’ a mifuting ko niyaro’ no Maku- taay. Anini sato, onini a Siwkulan ha- nanay a tarawadaw i, caayto ko pifu- tingan no Pangcah a cecay. O ka- olahan to no i cowacowaay a lafang a mikihadoy to tata’akay a dadangoyan nani tini i Kohkoh tangasa i cepo’. 
## Pi'arawan to lakaw
* 吳明義. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011  作品集. 教育部.
O tarawadaw no siwkulan

## O tarawadaw no siwkulan (秀姑巒阿美)
I kongpo ko pitekaan no siwkulan , i kiwit ko cepo’ nira ta pasayra i riyar. nano kasopsopan no nanom no sa’owac, ta malasawa'eran no siwkulan hananay a tarawadaw o ka'edaw nira i 81 kilo masapikopiko ko karomakat no nanom. Nani timol ta pasa'amis ko 'alol nira, roma a nanom, kalidkid ko rakat. roma a nanom i masadafdaf ko lakelal ta malasasifo'ang ko sonol no likid no nanom. O malasasifo'ang no Yusan ato Taytung hananay a lotoklotokan ko siwkulan. I laloma’ no tarawadaw i adihay ko kahirahira no futing i nanom. Orasaka, kaolahan no masapangcahay a mifuting i tira. Malosaka'orip no pangcah ko kinaira no tarawadaw a futing. 

Nai 79 miheca misatapang to pikihadoyan a tamina, 'aloman ko nanicowacowaay a tamdamdaw tayra misalama. I tini Taywan, o satata'angay pisalamaan to tamina i tira kayakay no kohkoh ko pisatapangan tangasa i Canghong a kayakay ko pitolasan. Sa'osi han ko raay Maedeng 4 ko widi tedong i Kiwi ta pahanhann,caay ka nikaw to nanom, manga'ay to a samihecaan saan a misalama. 

## Pi'arawan to lakaw
* 林金輝. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
O taykako no Yincominco i Taypak

I 2009 miheca’an, mo’tep a folad mapatireng to i Taypak ko taykako Yincominco.
O pipasifana’an to sowal ato kimad kasafinacadan.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
O teloc no riyar ato lotok—Pangcah

## O teloc no riyar ato lotok&mdash;Pangcah (山海子民&mdash;阿美族)
O riyar ato lotok, o ka’oripan no Pangcah. O malalokay a tamdaw ko Pangcah. I lawacay no riyar ko ’orip a tamdaw i, mafana’ko fa’inayan a micelem, mifoting, mipacing, mi’afar, ato misalol i laloma’no nanom. O fafahian sato i, micekiw, misadipit, midamay i lawalawacan no riyar. Caay ka talaw cangra to ’orad ato fali. 

I lotokay ko ’orip a tamdaw i, mafana’ ko fa’inayan a mi’adop. Adihay ko ’a’adopen itira, ira ko fafoy, o mangcel, o fohet, o malonem, o ’alem, ato miteker to masamaamaanay a ma^feray a ’ayam. O fafahian sato i, mafana’ a midateng. Ira ko masamaamaanay a dating i lotolotokan. Ira ko dongec, o da’ci, o sokoy, o pahko, o lokot ato tatokem. 

Itini i niyaro’, o safangcalay a kapah no Pangcah i, mafana’ay a mifoting, ato misaloma’. O limecedan a kaying i, malalok a matayal, mafana’a misacacak, ato inaneng a milosimet to laloma’ no loma’. O matiniay a malalokay a wawa no Pangcah ko kakahemekan no finawlan. 

## Pi'arawan to lakaw
* 吳明義. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Olaw

## O ngangan no Olaw (梧繞部落由來)
O ngangan no O-law梧繞 ( sowal no Holam ), o Olaw han no mato’asay a mipangangan tonini a niyaro’, o naitiya:ayho a ngangan koni. awaay to ko fana’ no aniniay a tamdaw to piala tora Olaw hananay a ngangan. o matelangay a niyaro’ i laloma’ no Ruysuy-syang (瑞穗鄉 sowal no holam ),  nawhan nengneng han tora lo:tok a cengel o kohetingay, orasaka ora Olaw hananay a sowal, todong han no ’Aims to ngangan to olaw. 

## O kasiikedan no niyaro’(部落特色)
O kasiikedan no niyaro’, o O-law 梧繞 han ko sowal no holam. pakayni i saka’orip o pala ko pinengnengan no niyaro ’, i ilaloma'ay no Ruysuy-syang (瑞穗鄉 sowal no holam ) no Hualien-siyen (花蓮縣 sowal no holam ), misi’ayaway a mililis to An-ye-si  ’alo(安夜溪) ato Fu-yen 富源 ’alo , i tatihi no Fu-yen a cinamalay a syataw ko Olaw a riyaro’. **o** Ruysuy syataw ko mangataay to midakaw to cinamalay.

### Talo’an no niyaro’(梧繞部落聚會所)
paytemek ira ko cecay a talo'an no niyaro’, o kasa’opoan no finawlan ano ira ko cara no niyaro’.o kakalimelaan a kasa'opoan to finawlan no niyaro' to milipahak a sera ko Talo’an, o roma sato, i polong no masamaanay no Pangcah i laloma’ no cecay a mihecaan, o satata’akay haw i, ya ilisin no kaloniyaro’ itiniay i faloay a folad, onini a piilisinan a romi’ad, o kaolahan no mihololay a tayra mikapot to acang no kaloniyaro’. mipalosiyan to nitayalan ato sakafangcal no kamaro’an, mala kasa’opoan no citanengay to nakamayan, o folis no rayray a losid ato misafaelohan to nikawitan a tatayalen, no serangawan a radiw ato kero i matini.

## O nikalopisak no Olaw (人口分佈)
Itiniay i Ruisui(瑞穗) Cen no Hualien(花蓮) ko Olaw a niyaro’, 125  ko sa’osi no parod no loma’, 397 ko sa’osi no tamdaw.

85% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 339  ko tamdaw; o roma sato i, 15% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  58 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)83%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)1%.

Ira ko picodadan(鶴岡國小) i niyaro’.

## O finacadan no Yincomin (所屬阿美族群)
O Siwkolan a ’amis han ko Olaw a niyaro' , na itira i tarawadaw no Kalingko talatimol tangasa i Cilamitay, nawhani maemin paniyaro’ i lawac no Siwkolan a tarawadaw sa mapangangan to Siwkolan a ‘amis. iraay to Kiwit a niyaro’, Olaw a niyaro’, Olalip niyaro’, Kalala a niyaro’, Sapat a niyaro’, Atolan a niyaro’, Langas a niyaro’, Lacihakan a niyaro’ , Koyo a niyaro’ ato Morocan a niyaro, falo a niyaro’ ko kasaniyaro’aro’ i Ruysuy-syang. i tiniay i sa’amisan ira ko Fo-yen, i satimolan ira ko Atolan a niyaro’. 

=Talo’an no niyaro’=
paytemek ira ko cecay a talo'an no niyaro’, o kasa’opoan no finawlan ano ira ko cara no niyaro’.o kakalimelaan

## O pitooran no finawlan (族人信仰)
O pitooran no finawlan i Olaw, o tatapangan a pitooran, ira ko tingsikiw ato ciwlokiwkay. ano iraay ko adada, o pades ato ira ko tatiihay a manmaan a demakan, maemin mitahidang to kiwkay mipadang. pakayni sa’opo no kinkay，malosakarikec sto sakarakat no ’orip no Yincomin, kalimelaan ko sowal no Kawas, to sakafana’ to ’orip no tamdaw. 

## O kasadakan Tilid(參考文獻)
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pa'anifong

Pa'anifong（巴阿尼豐部落）

Itiniay i Donghe(東河) Cen no Taitung(台東) ko Pa'anifong a niyaro’, 511  ko sa’osi no parod no loma’, 1,057 ko sa’osi no tamdaw.

42% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 446  ko tamdaw; o roma sato i, 58% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 611 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)40%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)1%.

Ira ko picodadan(興隆國小、興隆國小附幼) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pabuisan

Pabuisan（北星部落）

Itiniay i Xincheng(新城) Cen no Hualien(花蓮) ko Pabuisan a niyaro’, 140  ko sa’osi no parod no loma’, 377 ko sa’osi no tamdaw.

46% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 175  ko tamdaw; o roma sato i, 54% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 202 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)17%, 撒奇拉雅族1%, Bunun(布農族)2%, Tayal(泰雅族)1%, Truku(太魯閣族)8%, Paiwan1%, roma1%.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Omar al-Bashir

I 1944 a miheca(年) saka 1 folad(月) saka 1 a romi’ad masofoc(出生) ci **Omar al-Bashir**(奧馬爾·巴席爾), malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit(國家) no Sudan(蘇丹) anini i ci Omar al-Bashir, patirengan(擔任) a romi’ad i 1993 a miheca saka 10 folad saka 16 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Oman

Oman（阿曼）

Itini i 21 00 N, 57 00 E, noAsiya ko Oman.
Polong no sekalay i 309,500 sq km “saka 71 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 309,500 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” 
Polong i 3,355,262 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 4.70%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 0%, malo no roma to a sera 95.30%.

siyoto(首都)
O [Muscat(馬斯喀特) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakacecay ko safaw 18 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Qaboos bin Said al Said(卡布斯·本·賽義德·阿勒賽義德), patirengan(擔任) a romi’ad i 1970 a miheca(年) saka 7 folad(月) saka 23 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Pakara'ac

## Pangangan  南竹湖名稱由來
O kara'ac han ko pangangan toya kalang, itiya o kakitaan no *南竹湖*，o sa'ayaway mala kakitaan, sa ci ngangan sa , ci Kalitang alac ko ngangan nira, o no kalang ato no tamdaw a ngangan,patateko han micamol ko tilid, malo ngangan to no niyaro, sa tahnini, pakara'ac han to ko nganganｐno *南竹湖*。

## Tahapinangan 特色
Pakara'ac hananay a niyaro' i katimol no Kakacawan a niyaro'.o 'Amis a finacadan. I tiya ho, o kimad no mato'as a no misalisin pacakat, anca mitahidang to adingo no to'as, cakanca mipaka'en talalotok midateng,sa tala'alo mikesi',  mikalangay to kohecalay a kalang, i lawac no 'alo ato senasena'an, ira ko kohecalay a kalang o kara'acay ko ngangan ona kalang, sa pangangan han no 'Amis to pakara'ac han koya niyaro' itini.

## Tamdaw  人口
Itiniay i Changbin(長濱) Cen no Taitung(台東) ko Pakara'ac a niyaro’, 156  ko sa’osi no parod no loma’, 444 ko sa’osi no tamdaw.

91% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 403  ko tamdaw; o roma sato i, 9% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  41 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)87%, roma(其他)3%.

## Pitooran 信仰

## O finacadan no Yincomi 所屬阿美族群

## O kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pakasaw

Pakasaw (kuwaping a sowal: **成年禮前集訓**)

O pakasaw hananay i sa’amisana kasa’etal no ‘Amis i, oya mamiselal a pakarongay(年齡階級最低的少年組成員), pakonglinen no kafafaw a selal ko mira i papotal no niyaro’, maedeng cecay a lipay(一週時間) anca mo^tep a romi’ad. O nikonglinan i, ira ko ipapotalay a miki’orip, mi’adop, ;odot, radiw, lisin, kero, mikasoy(砍木柴), misaloma’(建房子), misanga’ to lalan(舖路), paamekang......o maamaaan a saki’orip a tayalan. Tona pikonglinan a romi’ad i, sapoeneren ko faloco’ a minanam, milicay to kafokilan. Cowa kanga’ay a miala to kakaenen nai loma’ a tayra tora pikonglinan, o nikaenan naira i, saheto o nialaan i omaomahan, ngosngos hananay anca tangtangan to hasapaterep to cahiw no tiyad. Ira ko paysin to nikaenan toya pikonglinan a romi’ad, o dateng i, o dengan o lapot no konga, awakay no tali ato kacipa’ay ko nga’ayay a kaenen. Ya papah no dateng ato foting i, cowa kanga’ay a kaenen. O sapipa’icel to faloco’ no tamdaw kona pilalang to kakaenen, roma sato tona pilalang to dateng no palapalaan i, hay misa’icel ko kapah a mi’adop sanay ko patosokan nona demak. Ona pikonglin deng o pipalatamdaw to pakarongay to saki’orip i palapalaan.

參考文獻一：	吳明義、李來旺、黃東秋，2002，《牽源─阿美族民俗風情》。臺東：交通部觀光局東部海岸國家風景區管理處。
參考文獻二：	吳明義，1998，〈臺灣原住民的傳統教育─以阿美族為範例〉，《臺灣本土文化國際學術研討會論文集》。臺北：臺灣師範大學人文教育研究中心。
Pakelang

**Pakelang** （Kuwaping a sowal : 漁撈祭(慶功/除邪)）

Ira ko ci ramoday, cipadesay ato kaacangan a romi’ad, mimingay a demak mato pararamod to kapah ato kaying ato mipafahfah to adaday a pisalisin no cikawasay a demak, o tata’akay a demak i, mato paherek patireng to loma’, caay kaeca ira ko pakelang sanay a demak no Pangcah, deng itini i Fata’an a sa’etal ato Tafalong, onini kalipahakan a mifotingay a demak i , mili’alac han nangra, ci mapatayay ato cipadesay a demak, malepon ko demak, o pakelang han nangra, onini tosaay a demak todongay malepon to demak awaay to ko lisin sanay, o no laday to ko ’orip.

Orasaka, o pakelang mifoting hananay a demak i, o pipafahfah to tati’ihay i tatirengan a lisin koni, onian koya masaromaay a pinangan no Pangcah. No mifoting sato, deng o foting ko aalaen caay ka saan, i nanomay makaenay ho mangaay to maala, to laday anca o roma ko lisin no mawmahay, maaherek to ko pisalisin to masofoc, pararamod, mitadem, mangaay to pakelang a mifoting, oninian a demak i, deng o fa’inayan ko mamikapot, o fafahiyan itira to i loma’ mihalaka to kakaenen. Ono niyaro’ to a pisalisin, misakapoloongan to ko pifoting, mato miladis ko Sa’amisan a ’etal a finacadan, no pasawali i misacepo’, no Falangaw i mikesi’, no Siwkolan i mikomoris, onini a demak i, o pidoedo tona Siwkolang a taholican a mapatalahekal koni mifotingay a lisin no serangawan a demak.

## Pi’arawan to lakaw

*台灣原住民族歷史語言文化大辭典
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*巴奈‧母路，2010，《阿美族祭儀中的聲影》，花蓮：東華大學原住民民族學院。

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Pakistan

Pakistan（巴基斯坦）

Itini i 30 00 N, 70 00 E, noAsiya ko Pakistan.
Polong no sekalay i 796,095 sq km “saka 36 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 770,875 sq km, no nanom a sekalay i, 25,220 sq km ” 
Polong i 201,995,540 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 35.20%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 2.10%, malo no roma to a sera 62.70%.

siyoto(首都)
O Islamabad(伊斯蘭瑪巴德) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakafalo 14 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Mamnoon Hussain(馬姆努恩·海珊), patirengan(擔任) a romi’ad i 2013 a miheca(年) saka 9 folad(月) saka 9 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Kasasiwasiw:Asiya
Kasasiwasiw:Kitakit
Kasasiwasiw:Pakistan
Pakurung

Pakurung（巴古崙部落）

Itiniay i Taitung(台東) Cen no Taitung(台東巿) ko Pakurung a niyaro’, 106  ko sa’osi no parod no loma’, 227 ko sa’osi no tamdaw.

59% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 133  ko tamdaw; o roma sato i, 41% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  94 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)33%, Paiwan(排灣族)3%, Bunun(布農族)3%, Rukai(魯凱族)12%, Puyuma(卑南族)7%, roma(其他)2%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pakwari

Pakwari（八卦力部落）

Itiniay i Tai’an(泰安) Cen no Miaoli(苗栗) ko Pakwari a niyaro’, 109  ko sa’osi no parod no loma’, 341 ko sa’osi no tamdaw.

57% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 193  ko tamdaw; o roma sato i, 43% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 148 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)51%, Amis(阿美族)2%, Saysiyat(賽夏族)2%, Bunun(布農族)1%, Cou(鄒族)1%.

Ira ko picodadan(汶水國小八卦分班) i niyaro’.

Ira ko imeng(八卦派出所) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Palamitan

Palamitan（康樂部落）

Itiniay i Xincheng(新城) Cen no Hualien(花蓮) ko Palamitan a niyaro’, 1,016  ko sa’osi no parod no loma’, 2,787 ko sa’osi no tamdaw.

30% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 826  ko tamdaw; o roma sato i, 70% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 1,961 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)17%, Bunun(布農族)1%, Truku(太魯閣族)8%, Tayal(泰雅族)1%, roma(其他)1%.

Ira ko picodadan(康樂國小、康樂國小附幼) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Paljur

Paljur（白露部落）

Itiniay i Majia(瑪家) Cen no Pingtung(屏東) ko Paljur a niyaro’,  50  ko sa’osi no parod no loma’, 148 ko sa’osi no tamdaw.

95% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 141  ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   7 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)86%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)2%.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Panama

Panama（巴拿馬）

Itini i 9 00 N, 80 00 W, noNotimolan Amilika ko Panama.
Polong no sekalay i 75,420 sq km “saka 118 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 74,340 sq km, no nanom a sekalay i, 1,080 sq km ” 
Polong i 3,705,246 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 30.50%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 43.60%, malo no roma to a sera 25.90%.

siyoto(首都)
O [Panama City(巴拿馬城) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakacecay ko safaw 3 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Juan Carlos Varela(胡安·卡洛斯·瓦雷拉), patirengan(擔任) a romi’ad i 2014 a miheca(年) saka 7 folad(月) saka 1 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Pangangan

## Pipangangan(命名)
O ngangan no ’Amis, o makaketingay ko ngangan no wama atu wawa.

O lekakaw no 'Amis/Pangcah i pipangangan i, ira ko kalalecadan mingangan to nano to'as a rayray ko pangangan, o matiniay pipanganganan i padotocay to ngangan sanay,

o tatodong nonini midotocay to ngangan no to'as, papinang o cecayay ko lilengawan, malo saka fana' no cimacima a tamdaw o wawa niira kako sanay.

## Mikakafitay ko ngangan(氏族與親子連名制)

## Mialaay to ngangan no liteng (取長輩之名)

## Minanayay a ngangan(期望之名)
O pinanay no faloco' no ina ato ama a pangangan to wawa, hay hatiya o ngangan nira ko nikanga'ay no 'orip saan, saka pangangan to Nikar, Hana, Panay, Dongi, Fotol, Ta'il...sanay a ngangan.

## Mido^doay to romi'ad(依時辰命名)

## Mico'isay(顛倒是非)

## Mifalicay(更名)

## Talihafan

* 族語E樂園 文化篇 

Kasasiwasiw:Palidaw 'Amis
Palidaw a Pangcah

Palidaw a Pangcah （恆春阿美）

Makalalima kasa’etal ko Pangcah, ira ’Amis kasa’etal, Sikolang kasa’etal, Pasawali kasa’etal, Falangaw kasa’etal, Palidaw kasa’etal, onini kasakilac i midoedo to kasa’etal ato kafolaw no niyaro’ ko pi’arawan,caayay ko serangawan, o sowal ato tatirengan ko pisakilac, mato o cifenekay no Dipong ci 伊能嘉矩 nisowalan nira, “O sakamatini pisakilac o sakafangcal aca papinang a somowal, caayay pakinotamdawan ko pinengneng, o nikalaklak no kasa’etal a militapang a mihalaka a matayal.”

O sakamatini ko pisilsil, sarakat nai codad kitatosaan ni 伊能嘉矩 ato ci 粟野傳之丞 i 1899 a miheca ni sangaan a codad “O demak no Taywan a Pangcay” sanay, ira i codad masowaol, “O sakalahoday pahapinang a somowal, kilalima han misakilac, (1) Palidaw ’Amis, (2) Falangaw ’Amis, (3) Pasawali ’Amis, (4) Siwkilang ’Amis, (5)Cilay ’Amis han.”

Tahira to i1914 a mihecaan, ci fenekay a Dipong ci 佐山融吉 ato kapotningra “To pikadkad nangra to Pangcah a patalahekal a codad” pakayraen nangra to pinangan no ’orip misakilac Saetip, sasifoan ato satimolan makilatolo, nika pakayni to no Palidaw caay ka hapinang masowal, ano nengnengen ko nika laklak i maemin to o satimolan. Itira to ni codadan na 移川子之藏, 馬淵東一, 宮本延人 i 1935 a miheca a codad “Pinasilsil to mikingkiw to Kawsaco no Taywan” a codad, o kina pinapina pikadkad to kinaira a tilid ko litapangan, miliyaw misolinga’ to kasa’etal no Pangcah ko kasakilac, ’Amisan Pangcah, Siwkolang Pangcah, Pasawali Pangcah, Falangaw Pangcah, Palidaw Pangcah makilalima kasa’etal.

Tongod to i 1941 to mihecaan, ira ho ko ci fenekay no Dipong ci 鹿野忠雄 misilsil, palacecayen nira ko i’ayaway pisilsil no cifenekay, silsil ho nira ko Pangcah, sa’amisan a finacadan han ko Cilay amis; sifoay a finacadan ira ko Sikolang ’amis, Pasawali ’amis; timolan finacadan o Falangaw ’amis ato Palidaw ’amis.

Ano doedoen ko kasa’etal ko pisilsil, o kamaro’an to kalaklak a ’etel no Palidaw itira i Fanaw, Palayapay, Kancang, Taymali ato i Palidaw, na itira maro i Palidaw sa, o Palidaw Pangcah han. O kalaklak itira i Pin-tong ato Posong kassaniyaro’ i Pakoko, Terafoyafan, Palidaw, Macar, Takidis, Dikidiki, Palayapay, Ka’ada’adaan, Fafaed, Cikoay, Palokapok, Malataya, Cihongawan, Cicala’ay, Cihak, Cirakayan, Ciponaan, ato Somodalo.

Nika matinitini ko pisilsil pakayni kasa’etal, o Pangcah ko ngangan nona lalimaay a finacadan, nika ’arawen ko serangawan no laloma’ i ira ko kasaroma, nanorayray no likisi, o rakat no kafolaw no finacadan, ato cicamol to roma a finacadan, saki’orip, o ’icel no kanatal ato kamaro’an to kasasidenga’ no ka’orip, malasaka hapinang ko kasasiroma no kasa’etal ko pinangan.

## Pi’arawan to lakaw

*台灣原住民族歷史語言文化大辭典
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Palimo

Palimo （獻酒）

O manmaan a demakan nano rayray no to’as ko pifetir hananay, misaali sapalemed ato pi’howid to to’as ko “palimo” hananay, talolong o tadamaanay ko lisin ko tatodong nira. Toni itira i Fata’an niyaro’ no Tafalong ko “piilisin”, nano rayray no to’as ko tatinakoen ko sasowalen i laeno.

Pakaynien i radiw sakero ko papinang to to’as-- ko pi’ahowid ato pingodo to cidal ko ilisin no Tafalong a niyaro’ no Pangcah, o rakat no demak matomes to ngodo to to’as ato kalimela to tala’ayaway ho a kapah to saka’orip. Tada makadofah ko radiw no Tafalong a niyaro’, itini i pisalisin a demak o radiw ko sapato’aya, malolalan sakatayra i kanatal no salo’afang. O radiw no finacadan mirekoay to nasaripa’an no tato’asan, o radiw ko sapakafana’ to rotoh a sowalato sakarayray no niyaro’. I kailisinan, ira ko misa’edes ato misalahoday, roma i mangaay pakiradiwen sapa’icel to kasaselal to fana’ to sakiilisin a demak. O kasaselal ira ko kananaman nangra a radiw, orasaka masamaanay ko radiw makafana’ to no maan a selalan ko romadiway. Polong no sakiilisin a demak no Tafalong, ora koya sapalemed ato sapi’ahowiday a demak “mifetir ” Oni ko nika tadamaan.

“Kailisinan ” a romi’ad, o fafahiyan no Tafalong a niyaro’, o winawina mikerid to fafahiyan a wawa nira tayra i kailisinan, no tireng misaepahan a kani’, hacecacecay sa palimo to tomok palemed, matiniay a “ palimo” a demak o karaheker no finacadan a mapalemed sakalihaday no nilongocan, roma i pihinom pakaolah no fafahiyan toni cecay a mihecan to paini a maroray to saki niyaro’ ato sakalihaday lipahak ko ‘orip no parod. O sapalimo no rarem to mato’asay, palimo a mingodo ko fafahiyan to fa’inayan, onini a cecay a takid to ni sakani’an a “ Salang no epah” sapaini patalahekal to nano faloco’an a pi’ahowid no faloco’, onini koya nisowalan to “kailisinan ” a romi’ad to pinangan no demak, o sakadiheko matomesay to sapinanay ko tatodong noni ilisin.

## Pi’arawan to lakaw

黃心宜，1998，〈阿道談太巴塱樂舞〉，《山海文化雙月刊》19：27-32。

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Pangcah lilengawan

## Pangcah lilengawan (阿美族來源)
O sakapitilid tonini a kimad(講述) i, mangalay kami a mipatalahekal to licay(詢問) no mita o Pangcah to nika nanicowaay(何處) kita hakiya(語助詞:呢)! Masamaan ko ’orip no tato’asan no mita hakiya! ta anini sato i, mafana’ to kita to so’elinay a Kawas, yasanay a licay no faloco’ ko sakapitilid niyam. Tona mafana’ kita to Kawas anini, saka o mamafana’ kita to nafaloco’an no Kawas a palacidek to laleko(faco) nira, saka mangalay ko Kawas to sapikapotaw to kasafinacadan itini i polong nonini a hekal. 

Hadidi han nira ko fokil no tamdamdaw i cingraan tangasa i piocoran to dengan a wawa nira ci Yis Keristo. O satapang no ’orip no mita o tamdaw i, malecaday to ma’emin a kasini’adaan. Onini ko sapipatado(幫助) no Kawas a paca’edong ci Ataman aci Ifaan itiya ho. Talacowa matiya o no a’adopen ko ’orip ita itiya ho, nikaorira, o no Kawas a nipafaloco’an a pakacitaneng i titaanan o tamdaw, saka mafalic a mafalic a macakat ko ’orip ita itini i kasarekarekad no mihecaan. Ano caay pafaloco’en no Kawas kita o tamdaw i, matiyaay o a’adopen kita a caay ka fana’ to sakafalicaw no ’orip. 

Ano mafokifokil(不懂) ko tato’asan ita to so’elinay a Kawas hananay i, ira a mararid ko Kawas a midipot(照顧) I titanan to ha:tiniay. Mikansiya kako I Kawas to nika ano mafokifokil kita o Pangcah to nika o so’elinay a Kaws cingra, saka caay tekopen no Kawas ko tato’asan ita a matiya o Sotom ato Komola. Papitalaen nira cangra tangasa I picomodan no nga’ayay a ratoh. Okakansiyaen ita ko Kawas to pisanga’ nira to tiring ita ato nika matini no pikerid nira titaanan tahanini. Nanay o sakapalal no faloco’ ita a mafana’ a pahemek I cingraan ko piasip ita tonini a cudad. Ano mafana’ to kita tonini i, o papasifana’en ita ko Kawas ita tonini to sakafohat no faloco’ nangra a mafana’ to nano to’as no ’orip tahanini. Masamaan(什麼樣的) ko pikilim(尋找) no Kawas titaanan a mifohat(揭開) to faloco’ ita? O patosokan(目標) niyam konini a misanga’ tonini a cudad. 

O roma sato, kita o mafana’ay to Kawas i, itini i piasip tonini a cudad a mahapinang(清楚顯示) ita ko matiniay, o pidokdok ni Satang a micomod to Itin a pala ko pidokdok no palafoay a sapi’afasan to faloco’ ita to sakiso’elinay a Kawas. Orasaka malalood i faloco’ ita nani tiya a tahanini ko sifana’ no Kawas ato pisiwala no palafoay to harateng ita. Saka tayra sato cangra a tatosa a malikaka. Itira sato i ra:ay to caay ka tangasa no tamdaw cangra a mifuting. Itiya to i, satatosa sato cangra a malikaka. Itiya i, fahal sato ko pileno no riyar ato ira haca ko tata’angay a tapelik i, ma’alol a mataroh a talasifo’ no riyar. Tona awaay ko nitatoyan a sa’iwas. Caay ka filo nangra.Nawhani, tata’ang to ko fali a micekeroh a mi’alol i cangraan. Saka, pawpaw sato cangra a ma’alol. Itiya i, malonen, mafaliyos ko kitakit ato riyar a maemin.

## Pi'arawan to lakaw
* 陳金龍. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.