open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Militafad

## Militafad (獵首)
**Militafad:**”Ya mipatayay to tamdaw,ala han ningra kiya tangal sapisalisin.” Naiti:ya na’ayaway a fafainay mafana’ militafad to roma a finacadan.Deng o Tao hananay a finacadan o caay pilitafad to roma a finacadan.Nikasacacaycacay no misapangcahay a finacadan no itiniay i Taywan silisin to Militafad hananay.Na’a:yaw midakaw to lonan ko Taywan tayni tini tita’anan,nika caay ka olah ko Pangcah a taynian no Taywan,sisa caay ka sasokapah ko Pangcah ato Taywan,mahaen ili,marafafitafadan no Pangcah ko Taywan. O romasato, na’a:yaw ano marara’is ko kasafinafinacadan i ,o i tapi’ingan a finacadan ko marafafitafadan.I sa’amisay a Pangcah,o Taroko ato Fakoway hananay a tamdaw ko marafafitafadan no heny. Ira ko talolongay a tatodong no lisin ko Militafad hananay .O sakasaan haw ili,paso’lin ko Taroko to cacay a demak,ano mangalay micomod to loma’ no tato’asan itiya i likor no patay i ,yo maoriphen kana caay pilitafad to ‘ada ,wa caay papicomoden no to’as kiso tini i loma’ no tato’asan. Nika ano makayni i no Pangcahan a rayray,o marasapidipot ato marasapakalemed to niyaro’ ko adingo niya tafad.Orasisa ano saadihayen ko tafad no niyaro’,o mamadipot , o mamapalemed no kawas ko niyaro’.
Micista

Micista（那羅六部落）

Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Micista a niyaro’,  19  ko sa’osi no parod no loma’,  51 ko sa’osi no tamdaw.

90% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i,  46  ko tamdaw; o roma sato i, 10% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   5 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)80%, Bunun(布農族)2%, Saysiyat(賽夏族)2%, roma(其他)6%.

Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會石磊教會、石磊天主堂) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Minami

Minami（米娜咪部落）

Itiniay i Yanping(延平) Cen no Taitung(台東) ko Minami a niyaro’,  47  ko sa’osi no parod no loma’, 148 ko sa’osi no tamdaw.

96% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 142  ko tamdaw; o roma sato i, 4% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   6 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Bunun(布農族)91%, Amis(阿美族)1%, Rukai(魯凱族)1%, roma(其他)3%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Miloš Zeman

I 1944 a miheca(年) saka 9 folad(月) saka 28 a romi’ad masofoc(出生) ci **Miloš Zeman** (米洛什·齊曼), malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit(國家) no Czechia(捷克) anini i ci Miloš Zeman, patirengan(擔任) a romi’ad i 2013 a miheca saka 3 folad saka 8 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Minse

Minse（民生部落）

Itiniay i Wufeng(五峰) Cen no Hsinchu(新竹) ko Minse a niyaro’,  13  ko sa’osi no parod no loma’,  69 ko sa’osi no tamdaw.

39% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong(全部) han i,  27  ko tamdaw; o roma sato i, 61% ko ka’aloman no roma a finacadan(族群), polong han i,  42 ko tamdaw.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Misacepo’

Misacepo’ （海祭）

“Misacepo’ ”hananay no Pangcah, no Saetip a Pangcah miladis han, no Pasawali i misacepo’ han, no Falangaw i mikesi’ han.

O sowal to “ misacepo’” sanay itiniay i Fakong no Kalingko niyaro’ no Makotaay sowal sa tonian,  “ Nano ratoh a sowal, na itiraay i Nang-yan ko Pangcah, icowaay a pala awaay to ko mafanaay, nawhani na mico’a’ang to misangaay a kawas, matefoc no kawas sa palenlen han nira a mihadefek. Deng to ya tatosaay malekakaay madipot no riyar a kawas sa mapawpaw tahira toni kanatal no Taywan, saka manga’ay to nangra itini parayray to teloc. Oni na mapawpaway milakecay a tato’asan no Pangcah, o piaray no faloco’ to pidipot no riyar a kawas, saka maraod to koya paherekan talahekal a romi’ad, misalisin to toya kawas no riyar ”.

O roma i,.mingataay to riyar ko niyaro’ no Makotaay, mikiriyaray ko ’orip no niyaro’ a .tamdaw. O lalowadan to pisacepo’ a demak, o pinanay ato palemed to pacefongay a mifoting ko makadofah ko pifoting a tamdaw no niyaro’, ta fangcal to ko pinokay a paherek, onini i o patalahekal to ’icel no mikilotokay mikiriyaray a ma’orip a pinangan no serangawan koni, roma i o papinang to kalacecay no karikec ato kalacecay a ma’orip. I’ayaw no pacefong, polong a kapah no niyaro’ masa’opo i taloan, o mato’asay no finacadan, o citanengay a tamdaw pakafana’ to saiasalil a mifoting, ato pakafana’ to ano tata’ak ko tapelik no riyal samanen a mifoting sanay a tanmeng. Mikapotay to pisacepo’ saheto o kasaselal a tamdaw, marapot ko mato’asay, sasifo’an ato kapah, tati’ih mingata ko fafahiyan ato mikapot, i’ayaw no pisacepo’an a dadaya pacefong to a mifoting, malo sapato’aya to kawas no riyar, pakilacen ko finawlan mapolong a komaen.
Misaponis

## Misaponis (豐年節野宴)
saponis（豐年節野宴）.O no sakizaya a lisin,Tangasa i 2010 a mihecaan,ca’ay kasawad no Copo,Ciwidiyan,Karoroan ato Cirakayan ko saponis hananay a lisin. 

No Ciwidiyan a pisaponis i herek no pilisinan,I ayaw no pilisinan cacay a lipay miteker ko fainay no loma’,nikala to koyay,tengaan ato tikolac iri,id’id’ han a patala to lisin,sakalahok ato sapalafan i pilisinan. 

Na milisin to cila（dafak）,misatonor ko loma’ay.Ta ;miala to nafi ato misalidong i saowac（alo） to kakalahokan a patala’ to fafainay.O fafainay sato iri,maratar a talalotok a milido hanipihodoc hato to taker（talakal）.O nikala’ tiya remi’ad ‘emin han a sikalahok,solsol han ko titi ato ayam a misafel（tangtang）, pasisi sato to ayam ato titi,sipakamato’asay a pasisi,pasolotongay a masisi,corok han tangasa i nipaemin no solsol a titi.Yo pasisi to titi,pakongko ko matoa’say a pakafana’ to demak lisin ato lolon no to’as. 

Pisaponisan a remi’ad,Ira ko mita’lifay no cimacima,katien a palafang.Pisaponisan madengayto a remadiw to radiw no sakalalikid,hanipinanam hato kelo no sakalalikid,mahaen ko saponis hananay. No copo a niyaro’ o foting ko sapisaponis.
Mitapi’

Mitapi’(婚姻制度)

Itiya ika 50, 60 ayaw mihcaan, ofafahiyan ku malo’ay tuluma’ kono ’Amis, o pakaylaan no lamud i, o fa’inayan ku mikadafuay, i winaay kupi palucukan to ngangan no wawa. anu o dafung umah ato ^can, fafahiyan kumi dutucay, tahaani:ni mafalicay tukulintad, omahaennay a laylay i, lahedaw satu, itini iniyaro’ ya 70, 80 ku mihcaan a fa’inayan a malitengay, itiyaho sahetu o mikadafuay ku lamud.

Ofafahiyan ku malo’ay tuluma’ alintad, malawdtu ku kacifa’inayan no limecedan no ’Amis, nuilatu 
kumihalatengan a kapah, hanaca i falucu’ay nu wina atu wama, uculentu no malitengay tayla iluma’ nuya kapah mitapi’, o mitapi’ ademak i okaying ko tayla i luma’nuya kapah dademak, tudung tu masasiulahay a pakaylaan, nomitapi’i, cica^dungay tu lusid atu liliten kufukes, tudungay tu nguduen kuluma’ no fa’inayan.

## 外部連結
*原住民族語中級教材-閱讀書寫篇

Kasasiwasiw:Palidaw 'Amis
Miyamaya niyaro’

Miyamaya niyaro’ （太昌部落）

Roma ngangan no Miyamay Lidaw han ko pangangan, sakasadak noni a ngangan i no ka Dipongan ho a ngangan, i sa’amisan i lawac to, na niyaro’an no Cikasoan, itiya ho Pararic han ko ngangan, palafacan han. Nawhan aloman ko finacadan, sa’amisan a otok no Natawran masadafdafay a pala, saka salaenoan han ko pangangan.

Ikor to no kalala’isan a demak no Cikaso’an, macefis to no Dipong ko paniyaro’an no Cikasoan “Ciyifangcalay a niyaro’ han.” itiya i oni a Lidaw i, o sa’amisan no Ciyi a niyaro’, malo ka kawmahan to no mafolaway a Dipong. itiya i awaay to ko cecacecay no Pangcah itira a maro’. Itiniay a tamdaw i maemin to mafolaw tayra i palayapay no Posong patireng to falohay a niyaro’ Cikasoan han roma i tayra i roma a pala paniyaro’. Nengnengen i na’angay a tilid, onini a pala tahira to i 1922 a mihcaan ta ira ko a enem lalomaan nano Takofan a Sakizaya a finacadan mikilim to kamawmahan, doedo sa i sap otan a ’alo pasatimol a mafolaw, ikor to i, itini to i laeno to no lotok no Cikasoan, missatapang to pamatang to omah saenger sato paloma’ a maro’.

Sa’osi han ko patikoan no Cikasoan a tamdaw tayni a ma’orip, itini to i 1930 a mihcaan, ira ko tamdaw no Natawran ci Falah Fafoy patadoay to Dipong mikilim to mamisakoli tayra i Loki a pala matahidang ci Siri, Potal Pohngoy, Dawa Kacaw, ci Fedi’ Poces, ci Hino Lo’oh, ci Mayaw Soleda’ a enem ko tamdaw no Cikasoan tayra a mafolaw.

Mahayda ko paro no loma’ tayni maro’ ko mafolaway a Dipong, malepon to ko tosa miheca, cikilac to sota’ cangra to ko mawmahay, o kinayra lalikel sa makilatosa. Nanoya ya a enem a tamdaw no Cikasoan saenger sato paloma’ mala falohay to a niyaro’ no Cikasoan.

## Pi’arawan to lakaw

*台灣原住民族歷史語言文化大辭典
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Mizuhu

Mizuhu（勤和部落）

Itiniay i Taoyuan(桃源) Cen no Kaohsiung(高雄) ko Mizuhu a niyaro’,  99  ko sa’osi no parod no loma’, 286 ko sa’osi no tamdaw.

95% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 271  ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  15 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Bunun(布農族)90%, Tayal(泰雅族)1%, Amis(阿美族)1%, Hla’alua(拉阿魯哇語族)1%, Paiwan(排灣族)1%.

Ira ko picodadan(勤和部落圖書資訊站) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Mklapay

Mklapay（加拉排部落）

Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Mklapay a niyaro’,  69  ko sa’osi no parod no loma’, 179 ko sa’osi no tamdaw.

63% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 113  ko tamdaw; o roma sato i, 37% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  66 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal59%, Bunun(布農族)1%, Saysiyat(賽夏族)1%, roma(其他)3%.

Ira ko picodadan(尖石國中、嘉興國小) i niyaro’.

Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會嘉樂教會、嘉樂天主堂) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Wp/szy
Mkzihing

Mkzihing（義興部落）

Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko /Mkzihing a niyaro’,  51  ko sa’osi no parod no loma’, 147 ko sa’osi no tamdaw.

76% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 111  ko tamdaw; o roma sato i, 24% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  36 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)71%, Paiwan(排灣族)2%, Bunun(布農族)1%, Truku(太魯閣族)1%, roma(其他)1%.

Ira ko picodadan(石磊國民小學) i niyaro’.

Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會義興教會) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
 

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Mohamed Ould Abdel Aziz

I 1956 a miheca(年) saka 12 folad(月) saka 20 a romi’ad masofoc(出生) ci **Mohamed Ould Abdel Aziz** (穆罕默德·烏爾德·阿卜杜勒-阿齊茲), malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit(國家) no Mauritania(茅利塔尼亞) anini i ci Mohamed Ould Abdel Aziz, patirengan(擔任) a romi’ad i 2009 a miheca saka 8 folad saka 5 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Mohammed VI of Morocco

Mohammed VI of Morocco(穆罕默德六世)

I 1963 a miheca(年) saka 8 folad(月) saka 21 a romi’ad masofoc(出生) ci Mohammed VI of Morocco, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit(國家) no Morocco(摩洛哥) anini i ci Mohammed VI of Morocco, patirengan(擔任) a romi’ad i 1999 a miheca saka 6 folad saka 23 a romi’ad. 

## Itiyaay ho a 'orip  早期生活

## Hongti no Morocco 摩洛哥的國王

### misafangcal ato mipakonira to 'orip 社會改革及自由化

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Moldova

Moldova（摩爾多瓦）

Itini i 47 00 N, 29 00 E, noYoropi ko Moldova.
Polong no sekalay i 33,851 sq km “saka 140 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 32,891 sq km, no nanom a sekalay i, 960 sq km ” 
Polong i 3,510,485 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 74.90%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 11.90%, malo no roma to a sera 13.20%.

siyoto(首都)
O [Chisinau(基希涅夫) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakafalo 27 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Igor Dodon(伊戈爾·杜登), patirengan(擔任) a romi’ad i 2016 a miheca(年) saka 12 folad(月) saka 23 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Mongolia

Mongolia（蒙古）

Itini i 46 00 N, 105 00 E, noAsiya ko Mongolia.
Polong no sekalay i 1,564,116 sq km “saka 19 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 1,553,556 sq km, no nanom a sekalay i, 10,560 sq km ” 
Polong i 3,031,330 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen (農業) a sera 73%, Malo no kilakilangan (林業) a sera 7%, malo no roma to a sera 20%.

siyoto(首都)
O Ulaanbaatar (烏蘭巴托市) ko Siyoto.

Pihiratengan no kitakit a romi’ad (國家紀念日) i sakapito 11 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Tsakhiagiin Elbegdorj(查希亞·額勒貝格道爾吉), patirengan(擔任) a romi’ad i 2009 a miheca(年) saka 6 folad(月) saka 18 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Kasasiwasiw:Asiya
Kasasiwasiw:Sawaliay Asiya
Kasasiwasiw:Kitakit
Kasasiwasiw:Mongolia
Montenegro

Montenegro（蒙特內哥羅）

]

Itini i 42 30 N, 19 18 E, noYoropi ko Montenegro.
Polong no sekalay i 13,812 sq km “saka 162 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 13,452 sq km, no nanom a sekalay i, 360 sq km ” 
Polong i 644,578 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 38.20%, Malo no kilakilangan a sera 40.40%, malo no roma to a sera 21.40%.

siyoto(首都)
O Podgorica(波德里查) ko Siyoto.

Pihiratengan no kitakit a romi’ad (國家紀念日) i sakapito 13 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit anini i ci Filip Vujanović, patirengan a romi’ad i 2003 a miheca saka 5 folad saka 22 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Mornos

Mornos（永福部落）

Itiniay i Changbin(長濱) Cen no Taitung(台東) ko Mornos a niyaro’,  94  ko sa’osi no parod no loma’, 240 ko sa’osi no tamdaw.

92% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 221  ko tamdaw; o roma sato i, 8% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  19 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)87%, Puyuma(卑南族)1%, roma(其他)4%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Morocan

Morocan（牧魯棧部落）

Itiniay i Ruisui(瑞穗) Cen no Hualien(花蓮) ko Morocan a niyaro’, 161  ko sa’osi no parod no loma’, 389 ko sa’osi no tamdaw.

66% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 256  ko tamdaw; o roma sato i, 34% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 133 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)58%, Tayal(泰雅族)1%, Bunun(布農族)5%, roma(其他)2%.

Morocan hanaay a niyaro i itira i Kalingko(花蓮),katimol no Kalingko o Kohkoh ko mikowanay,o saka fafaw no Siw Ko rawsi （秀姑巒溪)a fadangaw,pasa'amis  han i noya niyaniyaroan no ngayngay ato  no Pangcah,o Pa'ilasen( 拔啦庄)han no miyam.ya Pa'ilasen a niyaro' tolo ko saniyaro' nira,o Cikidian(富源村) Lacihakan(富興村 )ato

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Monating

Monating（姆拉丁部落）

Itiniay i Fuli(富里) Cen no Hualien(花蓮) ko Monating a niyaro’,  68  ko sa’osi no parod no loma’, 276 ko sa’osi no tamdaw.
|
59% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 164  ko tamdaw; o roma sato i, 41% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 112 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)58%, roma(其他)1%.

Ira ko picodadan(萬寧國小) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Mudan

Mudan（牡丹鄉）

Itini i Pingtung(屏東) ko Mudan Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko  173.85 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 78.01 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 67.38 km²), 4,619 ko tamdaw i Mudan Siyang, 1,806 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin(原住民) sa’osi han ira ko 4,318 a tamdaw, pakaala to 93%(Paiwan排灣族, Amis阿美族) no polong no tamdaw. o Paiwan, Amis ko sa’alomanay i Pingtung.

## O kasaniyarona
6 ko cun, 8 ko niyaro’ i Mudan Siyang.
Maljipa（東源部落）, Sinevaudjan（牡丹部落）, Macaran（旭海（馬查蘭）部落）, Kus kus（高士部落）, Pungudan（大梅部落）, Kapanan（石門部落）, Anteng（安藤部落）, Draki（四林部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Mozambique

Mozambique（莫三比克）

Itini i 18 15 S, 35 00 E, noAfilika ko Mozambique.
Polong no sekalay i 799,380 sq km “saka 35 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 786,380 sq km, no nanom a sekalay i, 13,000 sq km ” 
Polong i 25,930,150 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 56.30%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 43.70%, malo no roma to a sera 0%.

siyoto(首都)
O [Maputo(馬布多) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakaenem 25 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Filipe Nyusi, patirengan(擔任) a romi’ad i 2015 a miheca(年) saka 1 folad(月) saka 15 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Mrmurak

Mrmurak（梅拉姆拉克部落）

Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Mrmurak a niyaro’,  43  ko sa’osi no parod no loma’, 124 ko sa’osi no tamdaw.

94% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 117  ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   7 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)92%, Amis(阿美族)2%, roma(其他)1%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
M’ihu

M’ihu（雙崎部落）

Itiniay i Heping(和平) Cen no Taichung(台中) ko M’ihu a niyaro’, 208  ko sa’osi no parod no loma’, 526 ko sa’osi no tamdaw.

79% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 413  ko tamdaw; o roma sato i, 21% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 113 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)69%, Amis(阿美族)2%, Bunun(布農族)1%, Paiwan(排灣族)2%, Saysiyat(賽夏族)1%, Seediq(賽德克族)1%, roma(其他)3%.

Ira ko picodadan(自由國小) i niyaro’.

Ira ko imeng(和平分局雙崎派出所) i niyaro’.

Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會米以互教會、真耶穌教會雙崎教會、基督復臨安息日會雙崎教會) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Naihunpu

Naihunpu（明德部落）

Itiniay i Xinyi(信義) Cen no Nantou(南投) ko Naihunpu a niyaro’, 656  ko sa’osi no parod no loma’, 1,803 ko sa’osi no tamdaw.

32% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 575  ko tamdaw; o roma sato i, 68% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 1,228 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Bunun(布農族)30%, Paiwan(排灣族)1%, Tayal(泰雅族)0.5%, Amis(阿美族)0.5%.

Ira ko picodadan(信義國小、信義國小附幼、信義國中、信義圖書館) i niyaro’.

Ira ko kofa(信義戶政所、信義鄉公所、信義郵局) i niyaro’.

Ira ko imeng(南投縣警察局信義分局、信義分局派出所) i niyaro’.

Ira ko paisingan(信義衛生所、信義鄉IDS醫療站) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Nana Akufo-Addo

Nana Akufo-Addo(納納·阿庫福-阿多)

I 1944 a miheca(年) saka 3 folad(月) saka 29 a romi’ad masofoc(出生) ci Nana Akufo-Addo, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit(國家) no Ghana(迦納) anini i ci Nana Akufo-Addo, patirengan(擔任) a romi’ad i 2017 a miheca saka 1 folad saka 7 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Nangnisalu

Nangnisalu（南沙魯部落）

Itiniay i Namasia(那瑪夏) Cen no Kaohsiung(高雄) ko Nangnisalu a niyaro’, 205  ko sa’osi no parod no loma’, 649 ko sa’osi no tamdaw.

63% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 407  ko tamdaw; o roma sato i, 37% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 242 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Rukai(魯凱族)52%, Paiwan(排灣族)6%, Cou(鄒族)1%, Amis(阿美族)2%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Nansiku

Nansiku（南世部落）

Itiniay i Shizi(獅子) Cen no Pingtung(屏東) ko Nansiku a niyaro’, 123  ko sa’osi no parod no loma’, 401 ko sa’osi no tamdaw.

97% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 390  ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  11 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)94%, roma(其他)2%.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Namasia

Namasia（那瑪夏區）

Itini i Kaohsiung(高雄) ko Namasia. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 172.33 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 117.75 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 38.04 km²), 3,027 ko tamdaw i Namasia, 813 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin(原住民) sa’osi han ira ko 2,691 a tamdaw, pakaala to 89%(Bunun布農族, Hla’alua拉阿魯哇族, Kanakanavu卡那卡那富族) no polong no tamdaw. o Bunun, Hla’alua, Kanakanavu ko sa’alomanay i Kaohsiung.

## O kasaniyarona
3 ko cun, 4 ko niyaro’ i Namasia.
Nangnisalu（南沙魯部落）, Maia/Mangacun/Mangacun（瑪雅部落）, Takanua /Takanua（達卡努瓦部落）, Masinghalan（瑪星哈蘭部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Nanzhuang

Nanzhuang（南庄鄉）

Itini i Miaoli(苗栗) ko Nanzhuang Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko  162.03 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko   95.59 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko   26.55 km²), 2,462 ko tamdaw i Nanzhuang Siyang,  917 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin(原住民) sa’osi han ira ko 1,655 a tamdaw, pakaala to 67%(Saysiyat賽夏族, Tayal泰雅族) no polong(全部) no tamdaw. o Saysiyat, Tayal ko sa’alomanay i Miaoli.

## O kasaniyarona
9 ko cun, 15 ko niyaro’ i Nanzhuang Siyang.
（大屋坑部落）, （馬果坪部落）, Sasasezeman（東江新邨部落）, tamayo’an（大湳部落）, batbato’an（二坪部落）, kahkahoe’an（八卦力部落）, ray’in（蓬萊部落）, haboeh（大窩山部落）, Ciupus（鹿山部落）, Sinpitu（鹿湖部落）, P’anoh（鹿場部落）, （向天湖部落）, hororok（鵝公髻部落）, walo’（瓦祿部落）, Raysinay（石壁部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Nan’ao

Nan’ao（南澳鄉）

Itini i Yilan(宜蘭) ko Nan’ao Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 716.07 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 637.26 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 65.15 km²), 4,807 ko tamdaw i Nan’ao Siyang, 1,498 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin(原住民) sa’osi han ira ko 4,487 a tamdaw, pakaala to 93%(Tayal泰雅族) no polong no tamdaw. o Tayal ko sa’alomanay(最多) i Yilan Siyang.

## O kasaniyarona
7 ko cun, 13 ko niyaro’ i Nan’ao Siyang.
Tpihan（塔壁罕部落）, K’babaw（庫巴博部落）, Pyahaw（比亞豪部落）, Ryohen（流興社部落）, Buta（武塔部落）, K`yang（金洋部落）, Kmuyaw（莫瑤部落）, Guguc（哥各滋部落）, Kngungu（各姆姆部落）, Hagaparis（哈卡巴里斯部落）, Kinus（基諾斯部落）, B’bukeykay（巴博凱凱部落）, Kb’bu（庫巴博部落）.

## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Narowan

## O ngangan no Narowan (娜魯灣部落由來)
O ngangan no Narowan, i tiyaho i 1970 a mihecaan, paniyaro' ko kitakit to niyaro' no finawlan. O kalaradiway a finacadan ko 'Amis, orasaka ora narowan iya narowan hananay a radiw, todong han no ’Aims to ngangan to Narowan. O lekakaw no Pangcah i pipangangan i, milingangan to radiwan, mato ya ngangan no Narowan, na ititini i a dadiwan  Narowan ira Narowan~~Narowan ira Narowan~,  o matiniay pipangangaan i padotocay to ngangan sanay. o tatodong nonini midotocay to ngangan no to’as,, malo saka fana’ no cowcow a tamdaw kiso sanay.

## O kasiikedan no niyaro' (部落特色)
O Narowan a riyaro’, o mamangay a niyaro’i ilaloma'ay no Ruysuy-syang (瑞穗鄉 sowal no holam ) no Hualien-siyen (花蓮縣 sowal no holam ) ko Narowan , itiniay i sa’amisan ira ko 瑞美, i satimolan ira ko 瑞穗 a niyaro’. ira ko cecay a patirengan a talo’an ilaloma’, onini a talo’an o kasa’opoan no kasaselal, pilikakawaan to dademaken ato kalacecayan a mitayal no finawlan, oni ni a talo’an tatiih a awa itini i niyaro’. O lekakaw no Pangcah i pipangangan i, ira ko kalalecadan mingangan to nano to’as a rayray ko pangangan, malo saka fana’ no cowacowa a tamdaw o niyaro no kako sanay. mato Narowan a niyaro’, o dado'edo a radiw no loma' konini .

## O finacadan no Yincomi (所屬阿美族群)
O Siwkolan a ’amis han ko Narowan a niyaro' , na itira i tarawadaw no Kalingko talatimol tangasa i Cilamitay, nawhani maemin paniyaro’ i lawac no Siwkolan a tarawadaw sa mapangangan to Siwkolan a ’amis. i tiniay i Ruysuy-syang (瑞穗鄉 sowal no holam ) no Hualien-siyen (花蓮縣 sowal no holam ) ko Atolan a niyaro’,  Itiniay i sa’amisan ira ko Fata’an, i satimolan ira ko Posko. iraay to Kiwit a niyaro’, Olaw a niyaro’, Olalip niyaro’, Kalala a niyaro’, Sapat a niyaro’, Atolan a niyaro’, Langas a niyaro’, Lacihakan a niyaro’ , Ukang a niyaro’ , Narowan a niyaro’ , Morocan a niyaro’ ato Koyo a niyaro, tosa ko safaw a niyaro’ ko kasaniyaro’aro’ i Ruysuy-syang.

## O pitooran no finawlan (族人信仰)
O pitooran ko finawlan no Atolan i, ora ma’araway a kiwkay i, ira ko tosa a kinkay i Narowan , o tingsikiw ato ciwlokiwkay, o ciwlokiwkay a tamdaw ko ka adihay. Mingodoay ko ‘Amis a tamdaw to to'as a kawas, kalimelaan ko sowal no Kawas to sakafana’ to ’orip no tamdaw, ato awaay to ko kaka to nikafana’to codad how i, itini i ira ko pitooran ngara, pakayni sa’opo no kinkay, malosakarikec sto sakarakat no ’orip no Yincumin.

Narowan（娜魯灣部落）

Itiniay i Ruisui(瑞穗) Cen no Hualien(花蓮) ko Narowan a niyaro’, 814  ko sa’osi no parod no loma’, 2,080 ko sa’osi no tamdaw.

22% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 457  ko tamdaw; o roma sato i, 78% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 1,623 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)17%, 撒奇拉雅族1%, Truku(太魯閣族)1%, Tayal(泰雅族)1%, Bunun(布農族)1%.

Ira ko picodadan(瑞美國小) i niyaro’.

Ira ko kofa(花蓮消防局瑞穗分隊、瑞穗郵局) i niyaro’.
## o kasadakan no lihaf
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Natauran

Natauran (那豆蘭部落)

U niyaru` nu maku, u niyaru` nu maku i tira i Natauran saetip u pisakeruan nu binauran, sawalisa u pidatengan nu niyam.

Bangcal ku niyaru` nu maku ,sakaulahan nu tamtamdaw anu  cacay ku radiw maemin tu a makeru  

kami salipahak saan amaemin.  

I ayaw hen u Natauran hanana a  niyaru` adihay ku taur`hananay a kilang tarakaw kira kilang u kawas nu i    

tiniay u midiputay tina niyaru`an .   

Anini hantu awaay tu kira sasakeru`an nu binaula mala pangiruantu masumad tu amin.   

U pidatengan nu niyam u icibatu awaay a mamelaw ku ayawway a saka hululan nu niyam.   

Suwalsa ku matuasay yu karipunan henay adihay kira tau`r, u papah nira adi;di` malubic ku baru`.                    

Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah
Natawran

Natawran（那荳蘭部落）

Itiniay i Ji’an(吉安) Cen no Hualien(花蓮) ko Natawran a niyaro’, 1,761  ko sa’osi no parod no loma’, 4,923 ko sa’osi no tamdaw.

30% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 1,491  ko tamdaw; o roma sato i, 70% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 3,432 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)27%, Truku(太魯閣族)1%, Bunun(布農族)0.5%, Paiwan(排灣族)0.5%.

Ira ko picodadan(那荳蘭部落圖書資訊站) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
New zealand

New zealand（紐西蘭）

Itini i 41 00 S, 174 00 E, noOsiniya ko New zealand.
Polong no sekalay i 268,838 sq km “saka 76 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 264,537 sq km, no nanom a sekalay i, 4,301 sq km ” 
Polong i 4,474,549 ko tamdaw.

## sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 43.20%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 31.40%, malo no roma to a sera 25.40%.

## siyoto(首都)
O [Wellington(威靈頓) ko Siyoto.

## katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakatosa 6 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Elizabeth II(伊莉莎白二世), patirengan(擔任) a romi’ad i 1952 a miheca(年) saka 2 folad(月) saka 6 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Ngangihaw

Ngangihaw（鵝公髻部落）

Itiniay i Wufeng(五峰) Cen no Hsinchu(新竹) ko Ngangihaw a niyaro’,  52  ko sa’osi no parod no loma’, 175 ko sa’osi no tamdaw.

91% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 159  ko tamdaw; o roma sato i, 9% ko ka’aloman no roma a finacadan(族群), polong(全部) han i,  16 ko tamdaw.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ngayngay

U Ngayngay atu Kerang ku nipangangan nu ningra i titaan tu. U aru’ nu Payrang, itini i Taywan, Pikowapingan ato adihay a kasakitakit.

## nikakilakilac
Anu pakaynin i aru’ atu suwal atu lisin. Lima ku nikakilakilac:
*Siyen（四縣）
*hoylio（海陸）
*Tapu（大埔）
*Ngawpin（饒平）
*Zeoan（詔安）
Netherlands

Netherlands（荷蘭）

Itini i 52 30 N, 5 45 E, noYoropi ko Netherlands.
Polong no sekalay i 41,543 sq km “saka 135 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 33,893 sq km, no nanom a sekalay i, 7,650 sq km ” 
Polong i 17,016,967 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 55.10%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 10.80%, malo no roma to a sera 34.10%.

siyoto(首都)
O Amsterdam(阿姆斯特丹) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasepat 27 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Willem-Alexander(威廉-亞歷山大), patirengan(擔任) a romi’ad i 2013 a miheca(年) saka 4 folad(月) saka 30 a romi’ad. 

## Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Ngayngay a sowal

O **Sowal no Ngayngay** (*客家人的語言*, *客家語*) hananay i, o Ngayngay a sowal.
Ira ko ’alomanay to tamdaw a Ngayngay i Taywan. O sowal ko Ngayngay a sowal to Ngayngay. 
Tangasa to i 2007 a mihcaan i, ira to ko 4400 emang a tamdaw somowalay to Ngayngay a sowal i hkal ma^min.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Nicaragua

Nicaragua（尼加拉瓜）

Itini i 13 00 N, 85 00 W, noNotimolan Amilika ko Nicaragua.
Polong no sekalay i 130,370 sq km “saka 98 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 119,990 sq km, no nanom a sekalay i, 10,380 sq km ” 
Polong i 5,966,798 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 42.20%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 25.30%, malo no roma to a sera 32.50%.

siyoto(首都)
O [Managua(馬拿瓜) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasiwa 15 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Daniel Ortega(丹尼爾·奧蒂嘉), patirengan(擔任) a romi’ad i 2007 a miheca(年) saka 1 folad(月) saka 10 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Nicolás Maduro

Nicolás Maduro(尼古拉斯·馬杜洛)

I 1962 a miheca(年) saka 11 folad(月) saka 23 a romi’ad masofoc(出生) ci Nicolás Maduro, malamikomoday a tamdaw.

O Sawara’an no kitakit(國家) no Venezuela(委內瑞拉) anini i ci Nicolás Maduro, patirengan(擔任) a romi’ad i 2013 a miheca saka 4 folad saka 19 a romi’ad. 

## No papotalay a kakafit
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Niger

Niger（尼日）

Itini i 16 00 N, 8 00 E, noAfilika ko Niger.
Polong no sekalay i 1.267 million sq km “saka 22 ko rayray no ngangan. ”
“O sekalay no sera i, 1,266,700 sq km, no nanom a sekalay i, 300 sq km ” 
Polong i 18,638,600 ko tamdaw.

sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 35.10%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 1%, malo no roma to a sera 63.90%.

siyoto(首都)
O [Niamey(尼阿美) ko Siyoto.

katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakatosa ko safaw 18 a romi’ad.

O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Mahamadou Issoufou(馬哈馬杜·伊素福), patirengan(擔任) a romi’ad i 2011 a miheca(年) saka 4 folad(月) saka 7 a romi’ad. 

Pi’arawan to lakaw
* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
 

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Niiyaro’ no Ciwkangan

Niiyaro’ no Ciwkangan （長光部落）

Aloman ko mafokilay a tamdaw itini i pasawali mililisay to riyar ira ko sakakahad sanay masa’apilisay a omah, mangalef caay kafana’ itira tora katatongodan masadafdafay ato ’apilis a omah, makadofa ira ko tadamaanay nasidayan no to’as ho a lalosidan, orasaka, ano paka’araw kiso to niyaro’ no ciwkangan, o malemeday ko maro’ay toni a niyaro’ sa ko faloco’ iso, nawhani, o lalan nai pangcah sa moecel sa talawali tangasa i riyar, o loma’ maemin ira ko potal, o laloma’ mapateli to masamaanay telangan a lalosidan no to’as ho sapa’eres to laloma’.

Minokay malingad malacecay malafai, matiniay a ’orip edeng itini i Kakacawan niyaro’ no Ciwkangan, onini koya tadakalimelaan no widang tayni a misalama. itini i niyaro’ ira ko pisalamaan i papotal a komaen, onini ko sakacifaloco’ ko tamdaw sapitilidan tona malemeday a romi’ad, roma i tayra saetip no niyaro’ omaomahan misasing, minengneng to na rorayan no mato’asay a milingad toni a omah to mihecahecaan.

Itira i lalan a romakat tadamahapinang ko ka’apilis no facal, makafana to mamakadofah ko kinaira tona miheca, nawhani kakahad ira ko lotok, nengneng han ko loma’ no niyaro’ mato tatoediedip sa, seriwseriw sa ko fali nairiyaray sataota’ong sa ko widawidan no panay, masa awa ko fao mikari’ang safangcal sa ko panay.

Ira ko somowalay, o salawacan no ciwkangan pasietip han mitapal ira ko lotok, kalotongan han ko ngangan nira, pasiwali han sakangdaw sa masa’apilis ko omah sangaay sa ko fali haphapen...., soelin to pakacecayay to a ofad ko mihecaan ira to ko mafana’ay toni a niyaro’, nawhani na ira ko tamdaw no ni a Taywan, itini no misimsiman nangra a paniyaro itini.

Ano faede’edet katalawan ko romi’ad itini, nika o fali saheto nai waliay no riyar saka sasa’emel sa, tapal han ko kakarayang no Tay-pin-yang, mato kasaengeran no fali a pahanhan. Ira ko cecay kaolahan no tamdaw a romadiw, nisanga’an no fafakian ci Angay o itiniay i Ciwkangan a tamdaw, o makapahay paniyaro’an ko Ciwkangan, sepatay a rowis kasaserep nonini a niyaro’, ira ko sawali, pa’enoan, pangcah ato no’etipan ko lalan, toladay o tayal mikangkang i facafacalan, o roma talalotok a midongec, tala’alo a mikalang, minokay to hakakerem enemay ko toki, maherek a malafi misafaloco’ to sapitafokod. roma i misafaloco’ to sapicekiw, itini tona radiw tadamahapinang ko nika fangcal noni a niyaro’.

Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Nitakayama

Nitakayama(玉山)

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis

Makatukusay ko Taywan. O sa’akawangay a tukus ko Nitakayama.
Ngurus

Ngurus（後光華部落）

Itiniay i Fuxing(復興) Cen no Taoyuan(桃園) ko Ngurus a niyaro’(部落),  23  ko sa’osi no parod no loma’,  59 ko sa’osi no tamdaw.

92% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i,  54  ko tamdaw; o roma sato i, 8% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   5 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)90%, Cou(鄒族)2%.

Ira ko picodadan(光華國小、光華國小附幼) i niyaro’.

Ira ko imeng(大溪分局光華派出所) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
No ratoh a sowal to tato'asan no Siwkolan a Pangcah

No ratoh a sowal to tato'asan no Siwkolan a Pangcah （秀姑巒阿美族祖先之傳說）

Itiyatiyaay ho, ira ko maaraa:yay a niyaro’, makera ko ngernger no pala, mato tata’ak ko soni, maperar to ko lotok macedas to ko ’alo, nengneng han ko kakarayan awaay to ma’araw ko cidal ato folad satoeman sato, nawhan mangela’ to ko sota nanilalinik mifowak masadak ko lali’, kalomanmaan i fafaeday no sota’ maemin to mahadefek nona tata’akay a lonen, itiya hatira ko kari’ang o tangic to ko iraay no tamdamdaw, icowacowaay a pala saheto to o lali’ ko sakapades to no tamdaw.

Ngalengalef sa mangernger ko sota, mafowak miteroc to ko lali’ malamangotaay to a nanom mahadefek to ko loma’ ato pina’rip. Nengneng han ko hekal maasariyar to ko lali’, ira ko citanengy a malekakaay safaloco’ sa a milaliw comikay talalotok milimek, misanga’ cangra to cecay a cifar, kalic toya cifar, toor sa to kasonol a mapawpaw, halapicahok hanira ko mapawpaway a felac, hafay malosakafecol. Ikor to maemin to i lalinik no nanom ko lotok, cacay aca ko cifar nangra mapawpaw tona riyar, o ka pawpaw to no tamdaw, pina’orip awa to ko cecacecay a ma’araw.

Matenes to mapawpaw iriyar, mipodpodan nangra malakaka a hafay awaay to, ngaay aca cakapina masahakakerem ko romi’ad, mapawpaw talacecay a kanatal cangra “Icowaay awa ko mafana’ay ” itiya talahekal cangra malakaka mafoti’ to cecay a daday, dafak caay to pitolas a misolap mikilim, ano ira ko tamdaw itini saan, nikaoriwa toni a kanatal awa ko cecacecay a tamdaw, mapatayni cangra to awaay ko tamdaw a kanatal. Wata ko semer nangra tatosa, nika maanen ko fana’, orasaka patireng sato cangra to loma’, paloma to hafay malosaka’orip.

Yo fangcal macidal ko romi’ad, I saetipan ma’araw nangra ko tata’akay a kanatal, sapilaliwan cangra toni awaay ko tamdaw a pala, lakec sa to riyar pasayra tora saetipan, nika matalaw ano milakec ano masamaan, lasawad sato koya faloco’ tosa katayraan tora kanatal. Cangra tatosa matalaw to ano mato’as sato to saka’orip, orasaka raramod sato, cirafas to moetep ko wawa nangra. Ikor to matocikay sanay ko mihecaan, adihay to ko teloc, malatato’asan to no Siwkolan a Pangcah konini.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
No rawang a harateng

No rawang a harateng （空間觀）

Pakayni to fana’ no Pangcah to ngala’ no dawang a harateng, miriting to kasasiroma no fa’inayan fafahiyan ato harateng no finacadan to pitooran. Doedoen ko pikadkad no cifenekay a tamdaw, ira ko tosa a lekakawa ko kalacecayan no fafahiyan fa’inayan ato no rawang ko harateng no Pangcah.

Sakacecay a likakawa i, “ Minengneng to saselican misakilac, nika o saselic marariting to fa’inayan fafahiyan ko pi’araw”. O taliyok no laloma’ sepat ko moco’, ira ko patelian to salisinan, ka’amis ato katimol no fafahiyan kaselican, katimol kaetip no fa’inayan kaselican. Kiemel ko no fafahiyan to ka’amis ato kawali, no fa’inayan i o katimol ato kaetip ko kiemelay. Papotal no loma’ ira to ko matiniay ko sa’osi matateko to fa’inayan fafahiyan.

Sakatasa a likakawa i, “Midoedo to raay ato ngata to laed a matatapal ato rawang ko pisakilac, o maraay ko laed a rawang ato fa’inayan mararingi, mangataay ko laed a rawang matateko to fafahiyan ”. orasaka, o lotok, oriyar ato ’alo no fa’inayan a rawang, o loma’ i, no fafahiyan a miringi. Itini i laloma’ no niyaro’, malecad ira matatapal ko laed ato karariting to fa’inayan fafahiyan, no loma’ i no fafahiyan a rawang, potal i no fa’inayan a rawang. fa’inayan ato fafahiyan a rawang ira ko matatoedipay, ano caeca kalecad ko katadamaan.

Ano mirangi to harateng no pitooran i, hapinangen a minengneng ko matayalay no pitooran a tamdaw, mangaay to mahapinang no mita ko kawas no mitooray a salo’afang tona hekal, ira ko malecaday to no hekal a rawangan a harateng. 

Nengnengen  ko pinangan no cikawasay, citodongay to i ngatay ko laed no rawang, ira ko no ngasawan citodongay a fa’inayan to lisin, citodong to maraayay ko laed no rawang. Oni tatosa to sakacipinang, o pakafana’ to fa’inayan fafahiyan ato rawang to kararitiriting masamaanay ko kacipinang itini i ’orip no pitooran. O matiniay no rawang a harateng ato no pitooran a harateng pacamol han a mikadkad, ira ko hahratengen kalimelaan a mifana’ to serangawan no Pangcah.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Niae’ ucna

Niae’ ucna（里佳部落）

Itiniay i Alishan(阿里山) Cen no Chiayi(嘉義) ko Niae’ ucna a niyaro’,  90  ko sa’osi no parod no loma’, 284 ko sa’osi no tamdaw.

94% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 266  ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  18 ko tamdaw.

O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Cou(鄒族)90%, Tayal(泰雅族)1%, Paiwan(排灣族)0.5%, Saysiyat(賽夏族)0.5%, Truku(太魯閣族)0.5%, roma(其他)0.7%.

Ira ko picodadan(達邦國小里佳分校、達邦國小附幼里佳分校) i niyaro’.

Ira ko imeng(竹崎分局里佳派出所) i niyaro’.

Ira ko paisingan(里佳村衛生室) i niyaro’.

## o kasadakan no lihaf

* 內政部戶政司全球資訊網

* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
O 'orip no i tokayay a 'Amis

## O ’orip no i tokayay a ’Amis(都會阿美族)

O ’Amis hananay a tamdaw , o ’Amis hananay a tamdaw , o matayalay to romi’ami’ad caayay kataraw to cidal ato ’orad , hi yo ho hay yan , micekiw sa i riyar , mikalang i ’alo , lipahak to romi’ami’ad . o kafana’an no nimanima konini a radiw , malamaan ko ’Amis i pisitapangan no pi’ilisinan , caayay katawal no misa’Amisay a romadiw , tadafangcalay a radiw koninian , pakayni i imi nonini a tilid no radiw i , mahapinang to no mita o mafana’ay ko ’Amis a milipahak to ’orip , o misawidangay to piserayan a finacadan , o misa’icelay o malalokay i tayal a tamdaw cangra , tadamahapinang to no mita tonini a tilid no radiw , mansa miliyas i pinaloma’an a niyaro’ ko ’Amis i , tayni i pisiyakayan i mahaen aca ko ’orip ato demak no misa’Amisay . 

I ’enem a polo’ ira ko pito a mihecaan ko ’Amis a misitapang a miliyas to pinaloma’an a niyaro’ , tayni i ’etip ato i timol a kitakit a misiyakay . o mingataay to adihayay a katayalan a kitakit ko kasa’opuan no ’Amis , o kasa’opuan no ’Amis a kitakit i , mapulong itini i Taypak、i Kilong、i Tawyin、i Tayciw ato i Takaway a kitakit , o misakiliay、o mifutingay、o misamukongay、o misatikingay、o misatinkiay、o patirengay to loma’ ato parakatay to ta’angayay a tosiya , taheto o kalihanawan ato kuli kalacemceman ko tayal no ’Amis , o mafana’ay a masa’opu’opu a maro’ a ma’orip , o makaciselalselalay ko kasakaput no ’Amis hananay , mansa mapakangangan no finacadan a tamdaw ko ’Amis『o tokay Yincumin』han nangra . 

Ano hatini i , o ’orip no ’Amis i tokay i , taheto o miesuyay to loma’ , o roma i micakayayto to loma’ ko aro’ nangra , ano mahaen o tudong to o sakatosa a niyaro’ nangra ko kamaro’an nangra imatini , nawhan ’awaay to ko ’omah ato loma’ ato sera ato mato’asay i niyaro’ , kamahaen sa’osi han ko mihecaan i , tolo a polo’ ira ko tolo a mihecaan ko piliyasto napaloma’an a niyaro’ a tayni i ’etip , toloayto ko rayray no silsil no laloma’an no teloc i tokay , icuwaho ko pakayraan hakiya , pakayni i sici、i sifo、i kicay、i siyakay、i serangawan、i kioyiko、i yosang、i salongoc、i niyahpikowanan , taheto o tasalamaan no pisingkiwan no sici apiw ko ’Amis ato finacadan , sasakaniw han no sifo ko kita , ’araw han ko Linpuying no Yincumincu masafa no Tan ko faloco’ nangra , ’awaay to a pasitini i Yincumincu ko paifaloco’an a miliclic a milicay to sakairaaw no Yincumincu . 

Mahaenay ko kacango’ot no kakelidan no Yincumin , masafa a masafa no Payrang kita , nawhani o rarongocen ko faloco’ ato haraten no pulong no misa’Amsay , talipaerawayto ko faloco’no mita saw ？ macengawayto ko mata no mita saw？kalamkamento no mita a palowad ko nano tato’asan a fana’a patenak i Taywan.
O Demo no yin-cu-ming

Pakayniay toya **O Demo no yin-cu-ming ([[kuwaping a sowal]]: 原住民民主運動)** hananay a sasowalen haw i, ma’emin nima ko kakidaten a somowal. O kapolongan no tahaf no kakarayan konini a tosok toya ‘Democracy movement’ hananay no Padaka a sowal to「民主運動」. Awaay ko no Pangcah a madahcongay a sowal toya Democracy movement. Nikawrira, manga’ayto a caliw han ko sowal no Padaka a Dimokrasi, ano ^ca i, Dimo han haw i fangcalto, o cecay no pisanga’ to faelohay a sowal. 

O sasowalen a mikidat to Democracy / Dimo haw i, O maan ko Dimo hananay? O maan ko lalengatan aira ko demak to Dimo? Pakayi i likisi haw i, maedeng kita a mafana’ tonini a Dimo hananay. Tinako saan, nawiro mapalit no Katimolay a Afolika ci Nelson Mandela to 26 a mihaca i pirofoan, nawiro kowangen no mari’angay ci Luther Martin King foksi, nawiro paliten no Syi-fu no Miyamar(緬甸) ci Aung San Suu Kyi, o kakeridan no micoliay to tatiihay a cisakowanay a fafahiyan ciira. O romasato, o maan ko sakaci’icel no Indian no Kanada a o ‘First Nation’ (o tatodong nonini a sowal i, o tadatamdaw nonini a sofal no Kanada saanay) kami a saan a patikowal i tahaf no hekal?! O maan haca, onini a Democracy movement, o caayaya ko mamafilo a ’icel no malacecayaya a finawlan. 

O patinakoay a sowal ko pikidat to likisi a somowal to pakayniay i demak ni Mandela, ni King hakasi, ni Aung ato Indian no Kanada. O sakasaan a somowal i cairan haw i, o nai Dimo a demak ko sakacingangan naira i kasakitakit. Nawiro macodah canira a midemak to Dimo asa kita a milicay, mipacoliay canira to tatiih no cisakowanay no kitakit, nawhani, caay ka rayas, caay pilalen, caay ka mu^cel ko demak no malatapangay no niyaro’, ato misakakinih to pakoyoc ato mipaekel to awaayay ko pitadi’ecan a finawlan. Orasaka, patikowal canira to naifaloco’ay naira to nipafaloco’an no caayay ka’araw a ’icel, mato pali’ayaway to sowal no Israil(prophet) a niyaro ko midemakan naira. O cecay no kinafalah to ’orip to pidemak to Dimo. 

Itini i Taywan haw i, nairato ko tatinakoan to piDimo to patikowal, pakaynien to patikowal a mitoro’ to tatiih no syi-fu, ato pasadak to milongocan no finawlan i syi-fu. Hatiniayto a tood haw i, miDimo ko Pangcah no Taywan to patikolen ko sera niyam, patikolen ko ngangan no nano to’as niyam, ato kalo ngangan no kalo pala, ato lotok ato ’alo haca. Patikolen ko sowal no niyam, kangodoen ko sa’ayaway a tamdaw no Taywan a Pangcah saanay a tikowal haw i, o cecay no lalan a pasowal to cisakowanay to nika fukil ato nika fula naira. 

O piDimo no Pangcah i, o micaliw to fana’ no citanengay to rikec, ci fenekay to sakowan, ciharatengay to sapisaniyaro’, ato iraay ko singko a mu^cealay ko faloco’ a tamdaw. Mikapot ko foksi no kyokay, singsi no daykak, ato mapadang haca no paka mediaay a pasinfon ato pakatilifi, ato kakalimelaan haca haw i, o pilonok a kalacecay no Pangcah ao ci’edilay a kahemekan kami o Pangcah saanay a faloco’. O Dimo haw i, o cecay no pipasadak to longoc no finawlan to caayay pimelang, awaay ko epoc a kakeridan no kitakit. O sapacekil to nikafula no sakakaay no niyaro’ ko piDimo. 

## Pi'arawan to lakaw
* 星歐拉姆. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
Cohcoh

O cohcoh （腰鈴）

Patodongan to no pakarongay a selal ko tangfor / cohcoh a ’eres kono misaPosongay a ’etar, o citodongay to taocoran sanay sa pakafiten to tangfor ko pakarongay, saka ira ko demak patakecen i tatelecan caay pitolas a masoni, malasakangaay no mato’asay makilim, saka lahoday matahidang a pakatayal.

Itini a mahapinang koni a tangfor, masamatini caay kasawad a malosapi manmaan, mato sasonien, malosa’eres. 1942/1988 i codad“ Ni kingkiwan to no to’as pasenengan a nafenekan ho no Pangcah i Taywan” ni 佐藤文一 o Dipon a tamdaw, pakayni to nafenekan no Yincomin masilsil ningra “’eres no tatirengan ”, “’eres no lalosidan ”, “ palecad to nafenekan”, “o kero ”, “o sasonien ”, “o radiw ”, “o kimad ” makalapito masilsil. Nika tadamasaroma ko ’eres no tatirengan no Pangcah, ’eres no lalosidan, kero, o radiw ira ko kasaroma ko patalahekal.

Doedoen ko pisatapang mikowan ko Dipon “ Pacalcalan mi kadkad to pinangan no Taywan” “ Pipakafana’ to pinakadkad tono Yincomin” ato “1961”pikadkad ni 凌曼立, o sasonien no Yincomin maedeng masilsil o tiftif, epip, kakeng, tingting makalisepat. Nika o tangfor “no kakengan”, no matiniay a sasonien i ira ko no ’aol takongkongan, no kilang takongkongan, o lolen, kokang, sakotoy, cohcoh, silisiling, tayko hatiniay.

Tangasa anini, to laday hatiniay to ka adihay ko sasonien ato sa’eres no Pangcah o “silisiling ” ko malosakatayal. nika adihay ko kasasiroma no silisiling, o kasafinacadan no Yincomin maemin a maolah malosakatayal, mangalef o Pangcah ato piwma ko saadihayay, ona tosa a finacadan maolah miala to silisiling sapipatihi to kero, ano misalisin ko cikawasay no Piwma caayay ka awa ko silisiling. O roma i ona silisiling ato sa’eres malosapatakec i riko’ anca i tafolod, o roma i ca’it sa i tatirengan. roma a tamdaw miala to cohcoh, nawhani tata’ang ko soni.

Makera ko pisalisin, o fafahiyan no Pangcah ci dadinas, cicaedong to kiping, citalip, anini sato ira to ko saysay ato ’odo.No fa’inayan sa ci ’opih ko fongoh, cicaedong to kipin anca cikolah, laeno cikayap ato tapad, kaikor mahapinang ko nika tanestes ko ’aftoy.

Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
O finacadan no Pangcah

### Na masolinga’ mawasil ko Pangcah, itiya ho makomod no Dipong ko Taywan, pakayni han nangra i ngarngar no sowal mikalalima a misasieked ko Pangcah.Ira ko no’amisan a Pangcah, Siwkolan a Pangcah, No walian a Pangcah, Falangaw a Pangcah ato Palidaw a Pangcah, nano to’as itini i Kalingko ato i Posong a malaklak, O Pangcah kako anca O ’Amis kako saan ko pangangan.Itini i laeno a misilsil pakafana’ tona lima a finacadan.Sakacecay, No’amisan a Pangcah, Itini i masadahtalay a pala mingataay to riyar a pala paloma’, na itira i Cingaroan tala’amis tangasa i taliyok no Nafakowan ko pala.Sakatosa, o Siwkolan a Pangcah, na itira i tarawadaw no Kalingko talatimol tangasa i Cilamitay, nawhani maemin paniyaro’ i lawac no Siwkolan a tarawadaw sa mapangangan to Siwkolan a Pangcah.akatolo pasawalian a Pangcah, itini i nowalian a lotok, mililis to riyar, mifater to Kalingko na itira i Fakong talatimol tangasa i Madawdaw, saka pasawali a Pangcah han,Sakasepat o Falangaw a Pangcah, na itira i Madawdaw talatimol tangasa i Tamali, nawhani, maemin maro’ i Posong taliyok no Falangaw a niyaro’ sa o Falangaw a Pangcah han.Sakalima, o Palidaw a Pangcah, mararaay ko paniyaro’an nangra,satimolan to no kasafinacadan,malaklak paniyaro’ i Fanaw, Palayapay ato i Kangcang, nawhan itira i Palidaw ko lilengawan sa Palidaw a Pangcah han.Na misatapang i saka enem polo’ a miheca, mafalic to ko kicay no siyakay no Taywan, ’aloman to ko kapah miliyas to niyaro’ tayni i Tokay mikilim to saka’orip, saka ira to anini ko i Tokayay a Pangcah hananay.