open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሥርዓተ አፅም

right|thumbnail|150px|የሰው ልጅ አጽም ሥርዓት
**ሥርዓተ አጽም** የተባለው፡ የሠው ልጅ ለተለያዩ ነገሮችን ለማድረግ ማለትም መላው አካላችንን የተለያዩ ነገሮችን እንዲያደርግ የሚረዳ ሥርዓት ነው። የአጽም ሥርዓት ፪፻፮ ዉስጣችን ያሉ አጥንቶችን ያቀፈ ነው። ይህ ደግሞ ሰውነታችን ኣንድ ቁመንና እንዲኖረው ይረዳል።

መደብ:ሥነ አካል
አገውምድር

'የከተማው አቀማመጥ በተራሮች መካከል ሲሆን በተለይ ከአለት የበቀለው የለዊ እና ዚሪሂ ተራራ የከተማው ልዩ መታወቂያ ነው።  
የእንጅባራ ከተማ የምትገኘው በሰሜን ኢትዮጵያ፣ በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት አዊ

ዞን ከአዲስ አበባ በ447 ኪ.ሜ. ከክልሉ መንግሥት መቀመጫ ከኾነችው ባሕር ዳር ከተማ ደግሞ 122 ኪ.ሜ.፣ አስትሮኖሚያዊ መገኛ ቦታዋም በ 10º 53’ ሰሜን ላቲቲውድ እና 36º 56’ ምሥራቅ ሎንግቲውድ ነው፡፡ እንጅባራ ከተማ ከአዲስ አበባ ባሕር ዳር ዋና መንገድ ላይ የምትገኝ ሲኾን ወደ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ የሚወስደው መንገድም በከተማዋ ያልፋል::

አመሰራረት

እንጅባራ ከተማ የተቆረቆረችው በ1884 ዓ.ም. ነው፡፡

## ማጣቀሻ


መደብ:ባንጃ ወረዳ
መደብ :ጎጃም
ሳሙና ጥራት መለኪያ

የልብስ **[[ሳሙና]] ጥራት ምልኪያ** ሙከራዎች ብዙ ናቸው።
ለምሳሌ የስሜን አሜሪካውን (ASTM) ብናይ የሚከተለውን ይመስላሉ
*ISO 684 Analysis of Soap – Determination of total free alkali
*ISO 685 Analysis of Soap – Determination of total alkali content and total fatty matter content
*ISO 1067 Analysis of Soap – Determination of unsaponifiable, unsaponified, and   unsaponified saponifiable matter
*ISO 457 Analysis of Soap – Determination of chloride content
*ISO 673 Analysis of Soap – Determination of ethanol insoluble matter
*ISO 672 Analysis of Soap – Determination of moisture and volatile matter content
*ISO 456 Surface-active agents – Determination of free caustic alkali.

መደብ:መለኪያ
መደብ:ሳሙና
መካነቅርስ እስራኤል

thumb|250px|right
thumb|250px|right

**መካነቅርስ እስራኤል** የእስራኤል ሙዚየም ነው።

መደብ:እስራኤል
መደብ:ሥነ ህንጻ
ኢንዳክተር

200px|thumb|right|የተለያዩ የኢንዳክተሮች ዓይነቶች
**ኢንዳክተር** ብዙ ጊዜ ከኤሌክትሪክ አሳላፊ ቁስ ጥምጥም የሚሰራ የኤሌክትሪክ መሳሪያ ነው። ለምሳሌ በብረት ዘንግ ላይ የተጠመጠመ የመዳብ ሽቦ ኢንዳክተር ይፈጥራል። የተጠመጠመበት ነገር የበለጠ መግኔታዊ እየሆነ በሄደ ቁጥር በኢንዳክተሩ ዙሪያ የሚፈጠረው መግነጢሳዊ መስክ የበለጠው ወደ ዘንጉ ውስጥ ስለሚገባ እልከኝነቱ እያደገ ይሄዳል።

## ኢንደክተሮች እንዴት ነው ሚሰሩ?

ካፓሲተሮች የቮልቴጅ ለውጥን እንደሚጠሉ ሁሉ ኢንደክተሮች በተራቸው የኤሌክትሪክ ጅረትን ለውጥ ይጠላሉ። ባጠቃላይ መልኩ ፣ በጊዜ የሚለዋወጠው የኢንደክተሩ ቮልቴጅ *v*(*t*) እና እልክኝነቱ *L* እና በውስጡ የሚያልፈው ተለዋዋጭ የኤሌክትሪክ ጅረት *i*(*t*) ዝምድና በሚከተለው የለውጥ እኩልዮሽ ይገለጻል:

:v(t) = L \frac{di}{dt}.

በምሳሌ ለመረዳት፣ አንድ በጣም ከባድ የውሃ ተሽከርካሪ ከወንዝ ዳርቻ ቢሰራ፣ ወንዙ በስሩ ሲያልፍ ከክበደቱ አንጻር ለመሽከርከር መጀመሪያ እምቢ ይላል። አንዴ መሽከርከር ከጀመረ በኋላ ደግሞ፣ የወንዙ ፍሰት ሲቋረጥ እርሱ ግን መሽከርከሩን ባለማቋረጥ ውሃው እንዲፈስ ያደርጋል፣ በስብቀት ምክንያት ሃይሉ ተሟጦ እስካቆመ ድረስ። ኢንደክተርም እንዲሁ ነው። መጀመሪያ የኤሌክትሪክ ጅረት ሲገጥመው አላሳልፍም በማለት እልክ ይገባል። ሆኖም ቀስ ብሎ እየተላመደ ይሄድና በኋላ የኤሌክትሪክ ጅረቱ ምንጭ ሲቋረጥ እርሱ እራሱ ጅረቱን በመግፋት የኤሌክትሪክ ጅረቱ እንዲቀጥል ያደርጋል። 

## የኢንደክተሮች ተግባራዊ አጠቃቀም
ኢንደክተሮች ብዙ ጊዜ ጥቅም ላይ የሚውሉት በአናሎግ ዑደቶች ውስጥ ነው። የመግነጢስ ፍሰታቸው የተጣመሩባቸው ኢንደክተሮች በጣም ጠቃሚ የሆነውን ትራንስፎርመር የሚባለውን የኤሌክትሪክ መሳሪያ ይፈጥራሉ። ኢንዳክተሮች በኤሌክትሪክ ስርጭት መስመሮች ላይም እንዲሁ የሚፈጠሩ ቮልቴጆችን ለመቀነስና የተሳሳቱ ጅረቶችን ለማስተካከል ይረዳሉ። 

## ማጣቀሻ

## ተጨማሪ ንባብ
* ኢንደክተሮች እንዴት ይሰራሉ? ጥሩ ገለጻ በእንግሊዝኛ

መደብ:ኤሌክትሪክ ዑደት
ዓፄ ነዓኩቶ ለአብ

**ንጉስ ነአኩቶ ለአብ**  የቅዱስ ላሊበላ የወንድም ልጅ ነው አባቱ ሐርበይ እናቱ መርኬዛ ይባሉ ነበር። ይህ ጻድቅ፤ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ ክህነትን ከንግስና ይዘው ኢትዮጰያን ከመሩ አራቱ የዛጌ ነገስታት አንዱ ነው። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ለነዚህ አራት ነገስታት ጽላት ቀርጻ እና ቤተክርስቲያን አሳንጻ እንዲሁም የቅድስና ስም ሰጥታቸው ታከብራቸዋለች። እኒሁም ይምርሃነ ክርስቶስ፤ላሊበላ፣ ነዓኩቶ ለአብ እና ገብረ ማርያም ናቸው። እንደ ንጉሱ ገድል ታሪክ፣
  ነአኩቶ ለአብ በነገሰበት 40 ዓመት ሙሉ አርብ አርብ ቀን የክርስቶስን ህማም እያሰበ በዘውዱ ፋንታ የእሾህ አክሊል ደፍቶ፤5 ጦር ዙሪያውን ተክሎ እየደማ እያለቀሰ ሲጸልይ ሲሰግድ ይውል ነበር። ከእለታት በአንዱ ቀን ጌታችን ተገለጸለት እንዲህም አለው  ወዳጄ ነአኩቶ ለአብ እኔ ለዓለም ደሜን ያፈሰስኩት አንድ ቀን ነው፤ አንተ ግን 40 ዓመት ሙሉ ደምህንንና እንባህን ስታፈስ ኖርክ ይበቃሃል አሁን ወደ እኔ ልወስድህ ነው ይለዋል፤ነአኩቶ ለአብም ጌታችንን “ጌታዬ ሆይ እዚህ ቦታ እኔን ብለው የሚመጡ ወገኖቼን ማርልኝ ይለዋል” ጌታም እውነት እልሃለው ቦታህን ባይረግጥ ዝክርህን ባያዘክር እንኳን ዝናህን ሰምቶ ያሰበህን ኃጢያቱ ምን ቢበዛ እምርልሃለው፤ ዳግመኛም እልሃለው 40 ዓመት ሙሉ እንባህን ያፈሰስክባት ይህች ድንጋይ እስከ እለተ ምጽአት እያነባች ትኖራለች ከዚህ ለሚጠጡ ለሚጠመቁ ድህነት ይሁናቸው ብሎታል።

ዛሬም ድረስ የነአኩቶ ለአብ ቤተክርስቲያኑ ባለበት ከጣራው ስር ጻበሉ እየቆየ ጠብ ጠብ ይላል፤ክረምት ከበጋ እይለይም እንዲያውም በበጋ መጠኑ ይጨምራል።  እንደገድሉ ታሪክ፣ ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ አሸተን ማርያምን አንጾ ከጨረሰ በኃላ ማዕጠንት ይዞ ቤተክርስቲያኑን ሲያጥን ብዙ ቅዱሳን እጣኑን አሽትተው ቤተክርስቲያን ውስጥ ጥቅጥቅ ብለው ቆሙ፤ እናንተ ደግሞ እንዴት መጣችሁ አላቸው እነርሱም እጣኑን አሽትተን መጣን አሉት በዚህም የተነሳ “አሸተን ማርያም ” ተብላለች።

ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ በ70 ዓመቱ ህዳር 3 ቀን አረፈ።  እንደርሱ ገድል፣ ነዓኩቶ ለአብ እንደ ሄኖክ በዚህ ቀን አረገ። 

## ዋቢ መጻሕፍት
*የይምርሃነ ክርስቶስና የነአኩቶ ለአብ ገድል

መደብ: ነዓኩቶ ለአብ
መደብ: የኢትዮጵያ ነገሥታት
ጠጣር ጂዎሜትሪ

**ጠጣር ጂዎሜትሪ**  የሶስት ቅጥ ኅዋ ጂዎሜትሪ የሚጠናበት የሒሳብ ክፍል ነው። ሶስት ቅጥ ማለቱ እኛ የምንኖርበትን ኅዋ ቅጥ ማለት ነው።  ይሄ አይነት ጂዎሜትር በጥንታውያኑ ግብጾችና ግሪኮች ዳብሮና ተመዝግቦ ይገኛል። 

ከጠጣር ጅዎሜትሪ ፈጠራዎች ምሳሌ፦

መደብ: ጂዎሜትሪ
*
የኢትዮጵያ ሕገ መንግስት

*የኢትዮጵያ ሕገ መንግስት*' የሚለው የኢትዮጵያ "ሕገ ሕዝብ" ተብሎ ቢጠራ መንግስት እሚለውን በሕዝብ በመተካት አመሰራረቱ አሁን ባለው ተኮርጆ የተጻፈ ከምእራባውያን የተቀዳ በተግባር የማይፈጸም በመሆኑ፡ ለወደፊቱ የሀገሪቱ መመርያ ከሕዝቡ የወጣ ከያንዳንዱ ግዛት ከምክትል ወረዳ ጀምሮ እስከ ክፍለ ሀገር፡ ያለባቸውን ችግርና መፍትሔ የሚመሩበት ሕግ በማውጣት፡ ባጠቃላይ ሁሉንም ጎሳዎች ሊያስተናግድ የሚችል ሕግ በመቅረጽ፡ በሁሉም ሕዝቦች ድምጽ የጸደቀ፡ የማይሻር ከስልጣን የሚቀመጡት የማይቀየር የማሻሻያና፡ በሕዝብ ሸንጎ የሚፈጸም እንዲሆን ቢደረግ አስፈላጊ ብዮ አምንበታለሁኝ። የኢትዮጵያ ህገ መንግስት አማራ ጠል  እና ህዝቦችን በቋንቋ ከፍሎ ደም የሚያቅባ የእልቂት ሰነድ  ከመሆኑ በላይ ህዝቦች የስነ ልቦና ውቅር አፍርሶ በዝረኝነት ያውቅረና የሃገርን  ህልውና አድጋ ላይ የጣለ ሰነድ ነው። 

ምክንያቱም ሕግ የሁሉም በላይ ሆኖ ሁሉንም እንዲያስተናግድ ተፈጻሚነትም እንዲያገኝ የሕግ አውጮችና መሪና ተመሪዎችን ቤኩል ማስተናገድ ሁሉም ተገዥዎች መሆን ገባቸዋል፡
የሰው ልጅ መብት በፍጹም መደፈርና በሕግ ስም መደርመስ አይገባውም ይህ ከተፈጥሮ የተሰጠው በመሆኑ መጠበቅ ይኖርበታል።
ሰብዓዊ መብት 
ማንኛውም ዜጋ መብቱና ነፃነቱን የማይነጠቅ አሳልፎም የማይሰጥ በመሆንኑ፡ በማንኛውም መንገድ በሰውነቱ በሕይወቱ ጉዳት ቁስልና ጠባሳ የሚያደርስ ጥሰት እንዳይገኘው፡ በስልጣን ያለው የስራዓቱ አገልጋዮች እንዳይደርስበት ደሕንነቱ ነፃነትና መብቱ መጠበቅ ግዴታ አለባቸው። 

ለዚህም ሁሉም ዜጎች ግዴታቸውን ለመፈጸምና መብታቸውን ለማስጠበቅ በዚህ ጉዳይ በመግባት ይጠቅማል ብለን የምናስበውን የየበኩላችን አስተዋጻኦ በማድረግ 
በሀገራችን እያንዣበበ ያለውን የማፍረስ የሕዝቦች መነጣተል ጉዳይ ለመታደግ ያስችላል።'''
ሰላማችን ያብዛው

## ታሪክ
1) የ1931 የሀይለስላሴ ህገ-መንግስት

-የመጀመሪያ የኢትዮጵያ ዘመናዊ ህገ-መንግስት ነው፡፡

-ፍትሀ ነገስትን ለመተካት የመጣ ህገ-መንግስት ነው፡፡

-ህገ-መንግስቱ መምጣቱ ለመጀመሪያ የታወጀው በሀይለስላሴ ጊዜ በሀምሌ 16 1931 ዓ.ም የተካሄደ ታላቅ ድግስ ላይ ነው፡፡

-7 ምዕራፍና 55 ንዑስ ምዕራፍ አሉት፡፡

1ኛ ምዕራፍ- ስለ ስልጣን ርክክብ ሁኔታዎች ስለ አልጋ ወራሾች

2ኛ ምዕራፍ- የሀይለስላሴ ስልጣን

3ኛ ምዕራፍ- ስለግዴታዎች እና በሀይለስላሴ እውቅና ስለተሰጣቸው መብቶች

4ኛ ምዕራፍ- ስለ ኢትዮጵያ ፓርላማ

5ኛ ምዕራፍ- ስለ ሚኒስቴሮች

7ኛ ምዕራፍ- ስራ በጀት አወጣጥ

-ይህ ሕገ-መንግስት ለ26 አመታት አገልግሏል፡፡

2) የ1955 የሀይለስላሴ ህገ-መንግስት

-እ.ኤ.አ በህዳር 1955 አፄ ሀይለስላሴ አዲስ የተሻሻለ ህገ-መንግስት አወጀ፡፡

-የ1931 ህገ-መንግስት የተሻሻለበት ምክንያት፦

1ኛ ከአለም አቀፍ ማህበረሰብ ጋር ያለውን ግንኙነት ለማሻሻል 

2ኛ ኤርትራን በተመለከተ አዲስ ህግ በማስፈለጉ ምክንያት ነው

-ህገ-መንግሰቱ 8 ምዕራፍና 131 ንዑስ ምዕራፎች አሉት፡፡

-ይህ ህገ-መንግስት በ1974 ደርግ ሲገባ ተሽሯል፡፡

-በ1974 የሀይለስላሴ መንግስት ከተሻረ እና ደርግ ከገባ በኃላ ደርግ ለ11 ዓመት ያህል ያለ ህገ-መንግስት በስልጣን ላይ ነበር፡፡

-ከዚያ በኃላ የወጣው የደርግ ህገ-መንግስት ለአራት አመታት ያህል አገልግሏል፡፡

3) የ1987 ህገ-መንግስት

-ይህ የኢትዮጵያ ሶስተኛ ህገመንግስት ነው፡፡

-ጥቅም ላይ መዋል የጀመረው የካቲት 22 1987 ዓ.ም ሲሆን የተፃፋው በየካቲት 1 በተደረገ ህዝበ-ውሳኔ የተነሳ ነው፡፡

-የሰራተኛ ፓርቲ በ1984 ከተመሰረተ በኃላ አንደኛ ቀዳሚ ስራ ተግባሩ አዲሱን ብሔራዊ እና የኢትዮጵያን ህዝባዊ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሊመራ የሚችል ህገ-መንግስት መመስረት ነበር፡፡

-የ1987 ህገ-መንግስት 17 ምዕራፍ እና 119 ንዑስ ምዕራፎች ነበሩት.                                    4) የ1995 ህገ-መንግስት

-ኢትዮጵያ በአሁን ጊዜ እየተገለገለባቸው ያለው ህገ-መንግስት ነው፡፡

-ይህ ህገ-መንግስት የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የበላይ ህገ-መንግስት ነው፡፡

-ህገ-መንግስት የተራቀቀው በ1994 በተመረጠው አርቃቂ ኮሚቴ ነው፡፡

-በስራ ላይ የዋለው በኢትዮጵያ የሽግግር መንግስት በታህሳስ 1994 ነው፡፡

-የፀደቀው ከግንቦት-ሰኔ 1995 ባለው ጊዜ በተካሄደው ከአጠቃለይ የመንግስት ምርጫ ተከትሎ ነው፡፡

-ህገ-መንግስቱ 11 ምዕራፍና 106 አንቀፆች አሉት፡፡

### ጥንታዊ የኢትዮጵያ ህገ መንግስት
*ፍትሐ ነገሥት ይዩ

ጥንታዊው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በማን ተመሠረተ? አመተ ምህረቱስ? እንደሚታወቀው ከሆነ 4 የመጀመሪያ  ህገ መንግስቶች አሉ። የመጀመሪያው ህገ መንግስት የወጣው በሀይለ ስላሴ ዘመነ መንግስት ሲሆን ዓ.ምቱ ደግሞ

### ዘመናዊ ሕገ መንግስት
ኢትዮጵያ መጀመርያ ዘመናዊ ሕገ መንግሥት የተቀበለችው በ፲፱፻፳፫ ዓመተ ምኅረት በቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ የታወጀ ሲሆን የሕግ አማካሪ ቤቶች በሁለት ያስከፈለ ነው። ይህ የመንግሥታቸው ዋና መሠረት ሆኖ እስከ ፲፱፻፵፰ ዓ.ም. ካገለገለ በኋላ በዚያ ዓመት የንጉሠ ነገሥቱ ኢዮቤልዩ የዘውድ በዓል በሚከበረበት ዕለት ተሻሽሎ በወጣ ሕገ መንግሥት ሕዝቦች በመንግሥት ሥራ የሚጫወቱት ሚና እንደገና ተስፋፋ። ይህ የአገሪቱ ሕገ መንግሥት አብዮት እስከፈነዳበት ፲፱፻፷፯ ዓ.ም. ድረስ በአገልግሎት ላይ ከዋለ በኋላ በደርግ ውሳኔ፣ ሕገ መንግሥታዊ ባልሆነ ሂደት ተሰረዘ።

*
ዔቦር

250px|thumb|ኤቦር በ1545 ዓ.ም. ለሳለው ለጊዮም ሩዊ እንደ መሰለው
**ዔቦር** (ዕብራይስጥ፦ עֵבֶר /ዔበር/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* መሠረት የሳላ ልጅና የፋሌቅና የዮቅጣን አባት ነበረ። 

ዘፍጥረት 11፡16-17 ስለ ዔቦር እንደሚለው፣ የዔቦር ዕድሜ 134 ዓመት ሲሆን ፋሌቅን ወለደ፣ ከዚያም ዔቦር 430 ዓመት ኖረ። 134 የሚለው ቁጥር ከግሪክና ሳምራዊው ትርጉሞች ጋር ሲስማማ፣ 430 የሚለው ቁጥር ግን ከዕብራይስጡ ተወስዷል።  በዕብራይስጥ የወለደበት ዕድሜ 34 ዓመት ነው፤ በሳምራዊውም ትርጉም ከዚያ ለ270 ዓመታት ኖረ፣ በግሪኩም ከዚያ ለ370 ዓመታት ኖረ።

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* 8፡39 ኤቦር ከአባቱ ሳላና ከእናቱ ሙአክ በ1503 አመተ አለም ተወለደ። በ1564 አ.አ. ሚስቱን አዙራድ አገባ፤ እርሷም የአብሮድ ወይም የነብሮድ (ናምሩድ) ልጅ ትባላለች። በ1567 አ.አ. አዙራድ ልጁን ፋሌቅን ወለደችለት ይላል። 

ከቅዱሳን መጻሕፍት ውጭ ባሉት አይሁዳዊ ልማዶች ዘንድ፣ ዔቦር የባቢሎን ግንብ በትሰራበት ወቅት ለመሳተፍ ፈቃደኛ አልነበረም። ስለዚህ በኋላ ልሳናቱ ሁሉ ተደበልቀው ዔቦር ብቻ መጀመርያውን (የአዳም) ቋንቋ ጠበቀ። አንዳንድ ጸሐፊ እንደሚያምን ዕብራውያን ስማቸውን ከዔቦር ተቀበሉ። (በሌላ አስተሳስብ ግን ስማቸው ከኤቦር ሳይሆን በኋላ ኤፍራጥስ ወንዝን ከአብራም ጋር ስለተሻገሩ 'ተሻጋሪዎች' ማለት እንደሆነ ይባላል።) 

የጀርመን ታሪክ ጸሐፊ ዮሐንስ አቬንቲኑስ 1513 ዓ.ም. ባሳተመው መዝገቦች ዘንድ፣ አሕዛብ ከሰናዖር ከተበተኑ በኋላ ሳላ ከአባቱ ሳላና ከልጁ ኢስተር (ዮቅጣን) ጋራ በአሁኑ ኦስትሪያ ዙሪያ ሠፈረ። ዔቦር ከሠራቸው ከተሞች መካከል ኤበርስበርግና ኤበርስሃውዘን እንዲሁም ስቶከራው ይጠቅሳሉ። የዔቦር ዕድሜ 464 አመት ሲሆን እንዳረፈ ይጨምራል።

መደብ:የኖህ ልጆች
ሺንዠንግ

**ሺንዠንግ** (ቻይንኛ፦ 新郑) የቻይና ከተማ ነው። 

የኋንግ ዲ ዋና ከተማ ዮሾንግ በጥንት እዚህ እንደ ነበር ይታመናል። ፐይሊጋንግ የተባለው የጥንታዊ ሥነ ቅርስ ዙሪያ ውስጥ አለ።

መደብ:የቻይና ከተሞች
ፋሌቅ

250px|thumb|ፋሌቅ በ1545 ዓ.ም. ለሳለው ለጊዮም ሩዊ እንደ መሰለው
**ፋሌቅ** (ዕብራይስጥ፦ פֶּלֶג  /ፔሌግ/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* መሠረት የዔቦር ልጅና የራግው አባት ነበረ። 

ዘፍጥረት 11፡18-19 ስለ ፋሌቅ እንደሚለው፣ የፋሌቅ ዕድሜ 130 ዓመት ሲሆን ራግውን ወለደ፣ ከዚያም ፋሌቅ 209 ዓመት ኖረ። እነዚህ ቁጥሮች ከግሪኩ ትርጉም ሲገኙ የዕብራይስጥና ሳምራዊው ትርጉም ቁጥሮች ግን ይለያያሉ። በእብራይስጥ ትርጉም በ30 ዓመት ራግውን ወለደ፣ ከዚያም 209 ዓመት ኖረ፤ በሳምራዊውም በ130 ዓመት ራግውን ወለደ፣ ከዚያም 109 ዓመት ኖረ። በተጨማሪ በዘፍጥረት 10፡25 ዘንድ በፋሌቅ ዘመን ምድሪቱ ተከፍላለች። ይህ የሴም፣ ካምና ያፌት ልጆች ኩፋሌ እንደ ሆነ ይታመናል።

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* 8፡40 ፋሌቅ ከአባቱ ኤቦርና ከእናቱ አዙራድ በ1567 አመተ አለም ተወለደ። የምድር አከፋፈል በ1569 አ.አ. ሆነ (9፡1)።  በ1577 አ.አ. ፋሌቅ ሚስቱን ሎምና አገባ፤ እርሷም የሰናዖር ልጅ ትባላለች። በ1580 አ.አ. አዙራድ ልጁን ራግውን ወለደችለት; የባቢሎን ግንብ በ1596 አ.አ. ተጀመረ ይላል (10፡10-11)። 

መደብ:የኖህ ልጆች
አራስ ወንዝ

**አራስ ወንዝ** ወይም **አራክስ** (አርሜንኛ)፣ በጥንት **አራክሴስ** (ግሪክና ሮማይስጥ) በካውካሶስ ተራሮች የሚፈስ ወንዝ ነው። በደብረ አራራት አጠገብ ይፈስሳል። 

መደብ:ወንዞች
መደብ:አርመኒያ
መደብ:ቱርክ
የከለዳውያን ዑር

**የከለዳውያን ዑር** ወይም **ዑር ከላውዴዎን** (ዕብራይስጥ፦ אוּר כַּשְׂדִים  /ኡር ከሥዲም/) በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት አብርሃም የተወለደበት ከተማ ነበረ። 

በኦሪት ዘፍጥረት 11:28 ዘንድ ታራ የአብርሃምን ወንድም ሐራንን የወለደበት አገር የከለዳውያን ዑር ነበር፣ በ11:32 ታራ ከአብራም፣ ሎጥና ሦራ ጋር ከከለዳውያን ዑር ወጥተው በካራን ተቀመጡ። 

በኩፋሌ 10፡24 መሠረት «የከለዳውያን ዑር» በአርፋክስድ ወገን በኬሴድ ልጅ በዑር በ1687 አመተ አለም ተሠርቶ ነበር። ሴሮሕ፣ ናኮርና ታራ ሁላቸው በዛ ይኖሩ ነበር።

በቀድሞው አይሁድና አረብ ልማድ ግን «የከላውዴዎን ኡር» በስሜን መስጴጦምያ በ«ኡርፋ» (ኤደሣ) እንደ ተገኘ ይባላል። ሆኖም ይህ ቦታ «ኡርፋ» የሚለውን ስም ያገኘው በኋለኛ ዘመን (ከ300 ዓክልበ. በኋላ) መሆኑ ይታወቃል።

የሥነ ቅርስ ሊቅ ሌዮናርድ ዉሊ «የከላውዴዎን ኡር»ና በኤፍራጥስ ላይ በሱመር የነበረው ዑር አንድላይ እንደ ነበሩ አሳመነ። 

መደብ:የሱመር ከተሞች
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
እስከዳር መላኩ

**እስከዳር መላኩ** በይፋዊው ታሪክ ዘንድ የዓለም ንግድ ማዕከል በኒው ዮርክ በፈረሰበት ጊዜ በሕንጻው የሠራችና በአደጋው የሞተች ሴት ሠራተኛ ነበረች።

በአማርኛ የወጣ ዜና ማሠራጫ ደግሞ ይህንን ዝርዝር አሳትሟል።  «እስከዳር መላኩ የተወለደችው በ1961 በአዲስ አበባ ከተማ ሲሆን አባቷ ዶክተር መላኩ አስፋው በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በሌክቸረርነት ሲያገለግሉ ወላጅ እናቷ ወ/ሮ ሮማን ደምሴ ደግሞ በዋሽንግተን የኢትዮጵያ ኤምባሲ በመስራት ላይ መሆኗቸው ታውቋል።» -- *በአሜሪካው አደጋ የሞቱት 3 ሲሆኑ ሁለት ኢትዮጵያውያን አረብ ናችሁ ተብለው በጩቤ ተወጉ* ኢትዮዜና

አሁን ግን በዚያው ቀን ስለ ዐረፉት 3 ሺህ ያሕል ሰዎች መታወቂያዎች ሌሎች ጥያቄዎች ገብተዋል። አንድ ድረገጽ «ሴፕቴምበር ክሉዝ» እንደሚገልጸውልን የሁላቸው ፎቶዎች እና ስሞች በኮምፒውተር ሶፍትዌር የተሠሩ ናቸው። እንዲያውም በመላው በዚያው ቀን የታየው ዜና በሶፍትዌር እንደ ተሠራ አስረድቷል። ይህ ለጦርነት ጠንቅ እንዲሆን ብቻ ነው በማሰብ ነው። 

በአውሮፕላኖቹ ላይ ከጠፉት ሰዎች ስሞች መካከል ሌላ ኢትዮጵያዊ ዶ/ር የኔነህ በትሩ ተብሏል። እንኳን በኢትዮጵያ ውስጥ አንድ የሆስፒታል ክፍል እሱን በማክበር እንደ ተሰየመ እንነገራለን። ነገር ግን የትኛው ሆስፒታል መሆኑ አልተገለጸም።  የኢትዮጵያም ኤምባሲ እስካሁን ድረስ መታወቂያዎቻቸውን ለማረጋገጥ አልተቻለውም።

## ምንጮች


መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
ቤሊዝ

**ቤሊዝ** የማዕከል አሜሪካ አገር ነው። ዋና ከተማው ቤልሞፓን ነው። መደበኛው ቋንቋ እንግሊዝኛ ሲሆን ከዚህ በላይ እስፓንኛ እና ጋሪፉና ይናገራሉ።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ሃይቲ

**ሃይቲ** በካሪቢያን ባሕር ውስጥ ሂስፓንዮላ በተባለ ደሴት ላይ የሚገኝ አገር ነው። ዋን ከተማው ፖርቶፕሪንስ ሲሆን መደበኛ ቋንቋዎች ፈረንሳይኛ እና የሃይቲ ክሬዮል ናቸው። 

ሃይቲ በግብርና ፍሬያማ አገር ሆናለች፣ ለአለም የምታቀርባቸው ዋና ምርቶች በተለይ ቡና፣ ማንጎ፣ ካካው፣ ሙዝ ናቸው። የልብስ ፋብሪካ ኢንዱስትሪ ሰፊ ስለ ሆነ ካናቲራ፣ ሹራብ ወዘተ. ወደ ውጭ አገር ይላካል። እንዲሁም የማዕድን ኢንዱስትሪ በተለይ መዳብና ወርቅ ትልቅ ነው። ሌሎችም ታናናሽ ኢንዱስትሪዎች አሉ።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
መደብ:ሃይቲ
ግዕዝኤዲት

**ግዕዝኤዲት** (*GeezEdit*) የኢትዮጵያ ኮምፕዩተሮችና ሶፍትዌር ከኣቀረባቸው የተለያዩ ፕሮግራሞች ኣንዱ ነው። ግዕዝኤዲት ለመጀመሪያ ጊዜ ለገበያ የቀረበው እ.ኤ.ኣ. በ1994 ነው። 
## ግዕዝኤዲት ነፃ መክተቢያ
ነፃ የአማርኛ መክተቢያ የማንንም ፈቃድና ዕርዳታ ሳይጠየቅ ግዕዝን በዊንዶውስ እና ማክ ኮምፕዩተሮች መክተብ ያስችላል። ለምሳሌ ያህል http://freetyping.geezedit.com  ድረ ገጽ ሄዶ «ግዕዝኤዲት» የሚለውን ቃል ከትቦና ቀድቶ (ኮፒ) ቃሉን የውክፔዲያ መፈለጊያ ውስጥ በመለጠፍ (Paste) በዓማርኛ መፈለግ (Search) ይቻላል። 

ኣንድ ሌላ ቦታ የተጻፈ የዓማርኛ ጽሑፍ ኮፒ ኣድርጎ የግዕዝኤዲት መክተቢያ ገጽ ላይ በመለጠፍ ጽሑፉን ማረምና ማሻሻል ይቻላል። ይህ ፕሮግራም በነፃ በተሰጠበት ኣራት ዓመታት ውስጥ ከ፩ ሚሊዮን ጊዜ በላይ በተጠቃሚዎች ተከፍቷል። ጽሑፉንም በኢ-ሜይል ለእራስ በመላክ በእጅ ስልክ ማንበብ ስለሚቻል ዓማርኛውን በላቲን ፊደል ከመጻፍ ይገላግላል። እንዲህም ሆኖ ብዙ ኢትዮጵያውያን ገጹን ለማያውቁት ስለማያስተዋውቁ ድርሻዎቻቸውን እንዲወጡ ግንዛቤ ማስጨበጥ ኣንዳስቸገረ ቆይቷል። ግዕዝ ኮምፕዩተራይዝድ ሲደረግ የተከተበው በሁለት መርገጫዎች ነበር። ስለዚህ ማንኛውንም የግዕዝ ቀለም በሦስት መርገጫዎች መክተብ ነውር ነው። ምክንያቱም ሁሉንም የግዕዝ ቀለሞች እንደ ላቲኑ መክተቢያ በኣንድና ሁለት መርገጫዎች መክተብ ስለተቻለ ልንደሰትና ፊደላችንን ለዓለም የምናስተዋውቅበት ጊዜው ኣሁን ስለሆነ ነው። 

የነፃው ድረገጽ ኣንዱ ትልቅ ጥቅም በቤተ መጽሓፍት ኮምፕዩተሮች ዓማርኛ ጽሑፎችን ለመፈለግና ለማተም ነው።  https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8A%A3%E1%89%A0%E1%88%AB_%E1%88%9E%E1%88%8B

ግዕዝኤዲት ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ በኣደረጉት በዶ/ር አበራ ሞላ የተፈጠረ ኣዲስ የግዕዝ መክተቢያ ነው። በእዚህ አዲስ ዘዴ እያንዳንዱ የግዕዝ ቀለም የሚከተበው በአንድ ወይም ሁለት መርገጫዎች ብቻ ነው። http://www.google.com/patents/US20090179778 ግዕዝኤዲት ቪድዮም እዚህ አለ። http://www.youtube.com/watch?v=YQZzwWuQS5Y የግዕዝኤዲት ኣከታተብ የመጀመሪያውን የባለቤትነት መብት ቍጥሩ 9,000,957 የዩናይትድ እስቴትስ ፓተንት ኣግኝቷል። https://www.google.com/patents/US9000957

## ግዕዝኤዲት ለዊንዶውስ
ለማይክሮሶት ዊንዶውስ ለእክስፒ እስከ ዊንዶውስ 10 ጋር የሚሠራ እዚህ ኣለ። http://www.geezedit.com

## ግዕዝኤዲት ለእጅ ስልኮች
ለኣፕል ኣይፎን የእክ ስልክና ኣይፓድ ከዊንዶውስ ጋር ኣንድ ዓይነት በሆነው ኣከታተብ የሚሠራ ኣለ።

## ግዕዝኤዲት ለኣንድሮይድ የእጅ ስልክ

thumb|ግዕዝኤዲት ለኣይፎን ፳፻፯ ዓ.ም.
  
## የውጭ መያያዣዎች
*http://s158249154.onlinehome.us/mobile/  የድሮይድ የእጅ ስልክ ገጽ  
*ዓለምኣቀፍ የኢትዮጵያውያን ባለሙያዎች እውቀት መለዋወጫ መረብ 
*ኣበራ ሞላ
*GeezEdit  
*http://www.google.com/patents/US20090179778 Ethiopic Character Entry, Dr. Aberra Molla ዶ/ር ኣበራ ሞላ]
*https://www.google.com/patents/US9000957 Ethiopic Character Entry U.S.A. Patent 9,000,957
*https://itunes.apple.com/us/app/geezedit/id935624754?mt=8 ግዕዝኤዲት ለኣይፎንና ኣይፓድ
*http://www.facebook.com/geezedit ግዕዝኤዲት ፈስቡክ 

መደብ:ኮምፒዩተር
መና

200px|thumb|የመና ምርት፣ 1460 ዓ.ም. ግድም ተሳለ።

**መና** (ዕብራይስጥ፦ מָ‏ן «ይህ ምንድን ነው») በ*[[ኦሪት ዘጸአት]]* 16 ዘንድ የእስራኤል ልጆችዕብራውያን ከግብጽ ባርነት በእግዚአብሔር ትእዛዝ ነፃ ከወጡ በሗላ በሲና በረሃ ለ40 ዓመታት በተጓዙበት ወቅት እግዚአብሔር ከሰማይ እያወረደ የመገባቸው ምግብ ነው።

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
ሽግግር መንግሥት

**ሽግግር መንግሥት** ማለት መንግሥት ከአንድ ወደ ሌላ አይነት መንግሥት እስከሚቀየር ድረስ የሚደረግ የመንግሥት አይነት ነው።  ይህ በየጥቂቱ ሁከት እንዳይነሣ አዲሱ መንግሥት ተሠውሮ እስከሚወሰን ድረስ ለውጥ ሲያስፈልግ ነው። ለዚሁ ፈለክ ቀስ በቀስ መሔዱ ሰብአዊ መብቶች በመጠብቅ አስፈላጊነት ሆኗል።  ይህንን የሚያረጋግጥ የዓለም ተባባሪ መንግሥታት ድርጅት «የሰብዓዊ መብት አቀፋዊ መግለጽ» ተሰጥቷል። እንዲህ ካልሆነ ለማንም ሰው ደስ የማያሰኝ ሁኔታ ሊወጣ ይችላል። 

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
የኢትዮጵያ ሲቪል ኤቪዬሽን ባለሥልጣን

**የኢትዮጵያ ሲቪል ኤቪዬሽን ባለሥልጣን** በትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር ስር የሚገኝ የመንግሥት ተቋም ነው።

## ድር ጣቢያ
* የኢትዮጵያ ሲቪል ኤቪዬሽን ባለሥልጣን  
* የኢትዮጵያ ሲቪል ኤቪዬሽን ባለሥልጣን (Archive) 

መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መደብ:የኢትዮጵያ መንግሥት
መደብ:በረራ
ሚኪ ሌላንድ

**ጆርጅ ቶማስ ሚኪ ሌላንድ** (**George Thomas "Mickey" Leland**) አሜሪካዊ ፖለቲከኛ ነበሩ።

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
የተስፋ ቁልፍ

**የተስፋ ቁልፍ** በ1924 ዓ.ም. ግድም በጃማይካዊው ሰባኪ ሌናርድ ፒ ሃወል የተጻፈ የራስታፋራይ እንቅስቃሴ ጽሑፍ ነው። 

ይሄ ጽሁፍ መጀመርያው «ራስታፋራይ» ሊባል የሚችለው ሰነድ ነው፤ ሃወልም ከቅድመኞቹ የራስታፋራይ ሰባኪዎች መካከል አንዱ ነበር። የጻፈው በብዕር ስም «ጎንግ ጉሩ ማራግ» ሥር ነበር። የጃማይካ ቅኝ አገር ባለሥልጣናት እንደ ረባሽ አሠሩት፣ ምናልባት ታስሮ ሳለ ጽሑፉን ያዘጋጀው ይሆናል።  

ብዙዎች ዐረፍተ ነገሮች አስቀድሞ (1918 ዓ.ም) በፊፅ ባልንታይን ፐተርስቡርግ በተጻፈው «*[[የጥቁር ላዕላይነት ንጉሣዊ ጥቅል ብራና]]*» (*ሮያል ፓርችሜንት ስክሮል ኦቭ ብላክ ሱፕሬማሲ*) ተወስደዋል፤ ለምሳሌ፣ በሁለቱ ሥራዎች ውስጥ «አስቀያሚ ውበት በገሐነም ንግሥት ነች!» የሚለው መፈክር የምዕራባውያንን ሥነ ውበት ሲሳድብ ይገኛል። በ«ንጉሣዊ ጥቅል ብራና» ዘንድ ግን የ«ንጉሥ አልፋ» እና የ«ንግሥት ኦሜጋ» መታወቂያዎች ፊፅ ባልንታይን ፐተርቡርግ እራሱ እና ሚስቱ ሲሆኑ፣ በሃወል ድርሰት ግን የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ እና የእቴጌ መነን መታወቂያዎች መሆናቸውን መጀመርያ ገለጸ።  

ስለ ኢትዮጵያ ጥንታዊነትና ክርስትና እና ስለ ጃንሆይ ሥራተ ነግሥም ይገልጻል። ጃንሆይ በራሳቸው እግዚአብሔር ወልድ ተመልሰው ስለ ሆኑ አዲስ ሃይማኖት መመሥረት እንደሚያስፈልግ የሚል ጽሑፍ ነው። እነዚህ እምነቶች እስካሁንም ድረስ በራስታፋራይ (ራስተፈሪያውያን) እንቅስቃሴ አማኞች በኩል ተቀብለዋል። 

በጽሑፉ ደግሞ ጥቁሮች ከሌሎች ዘሮች ብልጫ አንዳላቸው ይላልና ስለ ነጮች በተለይም ስለ እንግሊዝ ዘር ብዙ ስድቦች ሲኖሩበት፣ ዛሬው ግን ስለ ጃንሆይ እራሳቸው ቃላት እጅግ በማጥናት፡ አብዛኛው ራስታዎች በዘሮች እኩልነት የሚያምኑ ናቸው። 

*ጥቅስ፦ «በንጉሥ አልፋ መዝገበ እውቀት፣ ዓለሞች እንዴት እየተሠሩና በምን ቃታ ላይ መንግሥታት እንደሚቀመጡ ለሁላችን ይገልጻሉ። የትውልዳትን ችሎታዎች ደግሞ ይገልጹልናል።» 

*ጽሑፉ በእንግሊዝኛ

መደብ:ጃማይካ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ሃይማኖት
ማሩን

**ማሩን** በጃማይካ የተገኘ ብሔር ነው። 

መደብ:ጃማይካ
መደብ:ብሔሮች
ጆን ግሪንሊፍ ዊቲየር

**ጆን ግሪንሊፍ ዊቲየር** አሜሪካዊ ጸሓፊ ነበረ።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
የእናቶች ቀን

**የእናቶች ቀን** እናቶችን፣ እናትነትን እና እናቶች በህብረተሰቡ ላይ ያላቸውን ተጽዕኖ የምናስብበት ቀን ነው። በተለያዩ የአለም ክፍሎች በተለያየ ቀን ታስቦ የሚውለው ይህ በአል በሰኔ ወር ከሚከበረው የአባቶች ቀን ጋር ወላጅነትን የምናወድስበት ቀን ነው። በአሉ በዘመናዊነት በአሜሪካ መከበር ከመጀመሩ በፊት በግሪክ እና በሮም ተመሳሳይ ፌስቲቫሎች ይካሄዱ ነበር።

## አጀማመር
ዘመናዊው የእናቶች ቀን የተከበረው በ1908 እ.ኤ.አ. አና ጃርቪስ የተባለች ሴት እናቷን ለመዘከር ባዘጋጀቸው ዝግጅት ነው። ከዛም የእናቶች ቀን በአሜሪካ እንዲታውቅ እና እንዲከበር የተለያዩ ቅስቀሳዎችን ማድረግ ጀመረች። ከ6 አመት በኋላ ውጤቱ ሰምሮላት በዓሉ መከበር ቢጀምርም በ1920 ዓ.ም በዓሉ ለንግድ ጥቅም በመዋሉ ተከፍታ ነበር።  
## ሁሌም የሚከበረው የፈረንጆጅ
ግንቦት ወር በገባ ሁለተኛው እሁድ ነው==
ባሕር ዳር ግንቦት ሃያ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ

**የባሕር-ዳር ግንቦት ሃያ ዓለም አቀፍ ጥያራ ጣቢያ** ከባህር ዳር ከተማ በስተ ምዕራብ ስምንት ኪሎ ሜትር ርቀት፣ በ፩ሺ፰መቶ፳፩ ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኝ የአየር ጣቢያ ነው።

ጥያራ ጣቢያው አንድ አስፋልት የለበሰ የሦስት ሺ ሜትር ርዝመት በአርባ አምስት ሜትር ስፋት ያለው የኮንክሪት ማኮብኮቢያ ያለው ሲሆን በአሁኑ ጊዜ እንደ ቦይንግ 757 የመሳሰሉ ሦስት የጭነትና አራት ቦምባርዲዬር የመንገደኛ ጥያራዎችን ለማቆም የሚያስችል ሥፍራ አለው። ጥያራ ጣቢያው ዓለም አቀፍ በረራዎችን ለማከናወን የሚያስችሉት እንደ ጉምሩክ፣ ኢሚግሬሽን፣ የደህንነት ተቋማትና ኳራንቲን የመሳሰሉ መሰረተ ልማቶችን ያሟላ ነው።

የባሕር-ዳር ግንቦት ሃያ ዓለም አቀፍ ጥያራ ጣቢያ በሳምንት በአማካይ ሃያ አንድ በረራዎችን በማስተናገድ ላይ የሚገኝ ሲሆን በአካባቢው እያደገ ለመጣው የአበባ፣ ፍራፍሬና አትክልት ምርቶች ማቆያ የሚሆንና 150 ቶን የማከማቸት አቅም ያለው የቀዝቃዛ መጋዘንም ከ50 ሚሊዮን ብር በሚበልጥ ወጪ ገንብቶ አጠናቋል። 

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ባሕር-ዳርን እና መቀሌን ከካርቱም ጋር ለማገናኘት የተጀመረው አዲሱ ዓለም አቀፍ በረራ የሁለቱን አገራት የንግድ፣ የቱሪዝምና የዲፕሎማሲ ግንኙነት ወደ ከፍተኛ ምዕራፍ ለማሸጋገር የላቀ ሚና እንደሚኖረው ሲገመት፤ የበረራ መስመሩ በሳምንት ለሦሰት ቀናት የሚከናወን ሲሆን ሰሜን ሱዳንን ከሰሜን የአገራችን ክፍል በቀጥታ የሚያገናኝ ነው።

=ምንጮች=
* http://www.ethiopianairports.com/BahirDarAirPort.aspx 

መደብ:ባሕር ዳር
መደብ:የኢትዮጵያ አየር ማረፊያዎች
ድሬ ዳዋ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ

**ድሬ ዳዋ ደጃች ይልማ አባ ጤና ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ** ከድሬ ዳዋ ከተማ በስተሰሜን-ምዕራብ አቅጣጫ አምስት ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ አየር ጣቢያ ነው። 

ይህ የአየር ማረፊያ የድሬ ዳዋን አካባቢ ኢንዱስትሪዎች ምርት ለማስተናገድና፣ የውጭም የአገርም አልሚ ባለ-ሀብቶችን እንዲሁም የአካባቢውን (በተለይም ታሪካዊቷን የሐረር ከተማ) የቱሪስት መስህቦች ለሚጎበኙ መንገደኞች አገልግሎት የሚሰጥ ከመሆኑም ባሻገር ለወታደራዊ በረራዎችም የሚያገለግል አየር ማረፊያ ነው።

አየር ጣቢያው አንድ አስፋልት የለበሰ፣ ሁለት ሺ ሰባት መቶ ሜትር ርዝመት በ አርባ አምሥት ሜትር ስፋት ያለው የኮንክሪት ማኮብኮቢያ አለው።

=ምንጮች=

* http://www.ethiopianairports.com/BahirDarAirPort.aspx 
* http://www.skyscanner.net/airports/dir/dire-dawa-airport.html

መደብ:የኢትዮጵያ አየር ማረፊያዎች
መቀሌ አሉላ አባ ነጋ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ

**መቀሌ አሉላ አባ ነጋ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ** በትግራይ ክልል ርዕሰ ከተማ ከመቀሌ በአሥር ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ ዘመናዊ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ ነው።

አየር ማረፊያው በዘመናዊ መልክ የተገነባ እና የተደራጀ ሲሆን ከባሕር ወለል በ ፪ሺ ፪መቶ ፶፯ ሜትር ከፍታ ላይ ይገኛል። ባሁኑ ጊዜ አየር ማረፊያው አንድ ባለ ፫ሺ ፮፻ ሜትር ርዝመት በ፵፫ ሜትር ስፋት ያለው አስፋልት የለበሰ ማኮብኮቢያ ያለው ሲሆን እንደ ቦይንግ ፯መቶ ፶፯ አይነት አየር ዠበቦችን ማስተናገድ ይችላል። ዓለም አቀፍ በረራዎችን ለማከናወን የሚያስችሉት እንደ ጉምሩክ፣ ኢሚግሬሽን፣ የደህንነት ተቋማትና ኳራንቲን የመሳሰሉ መሰረተ ልማቶችን ያሟላ ነው።

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ባሕር-ዳርን እና መቀሌን ከካርቱም ጋር በማገናኘት ጥቅምት ፪ ቀን ፳፻፬ ዓ/ም ዓለም አቀፍ በረራ የጀመረ ሲሆን፣ የሁለቱን አገራት የንግድ፤ የቱሪዝምና የዲፕሎማሲ ግንኙነት ወደ ከፍተኛ ምዕራፍ ለማሸጋገር የላቀ ሚና እንደሚኖረው ይገመታል። የበረራ መስመሩ በሳምንት ለአራት ቀናት የሚከናወን ሲሆን፣ ሰሜን ሱዳንን ከሰሜን የአገራችን ክፍል በቀጥታ የሚያገናኝ ነው። አየር መንገዱ ከሱዳን ለሚመጡ ጎብኝዎች የአባይ ወንዝን ምንጭ፤ የጢስ እሳት ፏፏቴን፤ በ፯ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተገነባውን እና በአፍሪቃ የመጀመሪያው መስጊድ እንደሆነ የሚነገርለትን አል ነጃሺ መስጊድ እና ሌሎችንም የሰሜን ኢትዮጵያ መስህቦዎችን ለመጎብኘት እንደሚያመቻች ይታመናል።

ከዚህ በተጨማሪም መቀሌ አሉላ አባ ነጋ ዓለም አቀፍ አየር ማረፊያ በቅርቡ ያስገባውን፣ ፻፶ ቶን ማስተናገድ የሚችል ቀዝቃዛ መጋዘን በመጠቀም የአበባ፤ ፍራፍሬና አታክልት፤ ዓሣ እና የሥጋ ምርቶችን በቀጥታ ወደዓለም ገበያዎች ማጓጓዝ በቅርቡ እንደሚጀምር የኢትዮጵያ አየር መንገድ ይፋ አድርጓል።

=ምንጮች=

* http://www.ethiopianairlines.com/en/news/prarchive.aspx?id=271
*  http://www.capitalethiopia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=880:abergale-plans-to-restart-meat-export-from-mekele-&catid=54:news&Itemid=27

መደብ:የኢትዮጵያ አየር ማረፊያዎች
መደብ:መቀሌ
ጎንደር ዓፄ ቴዎድሮስ አየር ማረፊያ

**ጎንደር አፄ ቴዎድሮስ ጥያራ ጣቢያ** በታሪካዊቷ የጎንደር ከተማ በስተደቡብ አሥራ ስምንት ኪሎሜትር ርቀት፣  ከባሕር ወለል ፩ሺ ፱መቶ ፺፬ ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኝ አየር ጣቢያ ነው። በየቀኑ በአማካይ ፭ በረራዎች ከጎንደር ወደ ተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች ይደረጋሉ።

ይህ ጥያራ ጣቢያ ለአገር ውስጥ በረራ ብቻ በማገልገል ላይ ሲሆን ማኮብኮቢያው አስፋልት የለበሰ ባለ ፪ሺ ፯መቶ ፹ ሜትር ርዝመት በ ፵፭ ሜትር ስፋት ያለው ነው።  የኢትዮጵያ አየር መንገድ በቦይንግ ፯መቶ፴፯ እና ቦምባርዲዬ ጥያሮች በየዕለቱ ከዚህና ወደዚህ ጣቢያ ይበርራል።

ጎንደር ዓፄ ቴዎድሮስ ጥያራ ጣቢያ ታሪካዊቷን የጎንደር ከተማ እና በአካባቢው የሚገኙትን የጎብኚ ተስህቦዎችን፣ እንዲሁም ጣና ሐይቅ፤ የሰሜን ተራራን እና የመሳሰሉትን ለመጎብኘት አማካይ የሆነ ጣቢያ ነው።

=ምንጮች=

* http://www.ethiopianairports.com/GonderAirport.aspx

መደብ:ጎንደር መደብ:የኢትዮጵያ አየር ማረፊያዎች
የዥዎሉ ውግያ

600px|thumb|ብሔሮች በዥዎሉ ውግያ ዘመን ያህል
**የዥዎሉ ውግያ** በቻይና ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ በ2331 ዓክልበ. ግድም በዥዎሉ አካባቢ የተደረገ ታልቅ ውግያ ነበረ። ይህ ከባንጯን ውጊያ (2350 ዓክልበ. ግድም) በኋላ ትቂት ዓመታት በኋላ ይሆናል። 

በዚሁ ውግያ የኋንግ ዲ ኃያላት (የኋሥያ ወገን) በቺ ዮው ሠራዊት ላይ ድል አደረጉ። ይህ ቺ ዮው የ81 ጎሣዎች አለቃ ነበር ይባላል።  በውግያው ቺ ዮው ጉምን በጥንቆላ ፈጥሮ ኋንግ ዲ «ደቡብ አመልካች ሠረገላ» የተባለውን ጠድከል ፈጠረ፣ በእርሱም እርዳታ ደብዛቸውን አገኙ። ብዙም ሌሎች ጉድ ሥራዎች እንደ ተከሠቱ የሚል ወሬ አለ። በመጨረሻ ቺ ዮው ተገድሎ ወገኑ እንደ ተከፋፈለ ይታመናል።  አንዱ ወገን በያንግ-ጸ ወንዝ ደቡብ ቀርቶ የህሞንግ (ምያው) ብሔር ወላጆች ሆኑ። 

ነገር ግን የኮርያን ልማዳዊ አፈታሪክ የሚገልጸው መጽሐፍ *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ከዚህ ሌላ ታሪክ አለው። ቺ ዮው «ጃውጂ ኋኑንግ» ተብሎ «ሺንሺ» ወይም «ፔዳል» የተባለ መንግሥት በአሁኑ ስሜን ኮርያ መሠረተ፣ የኋንግ ዲም ግዛት ከዥዎሉ ምዕራብ ነበር። በዥዎሉ (ኮሪይኛ *ታክሮክ*) ውግያ ድል ያደረገው ወገን የቺ ዮው ሠራዊት ነበር፣ ኋንግ ዲንም ማረኩት ለቺ ዮውም ተገዥ አደረጉት። የሺንሺ ሰዎች የኮርያ ብሔር ወላጆች እንደ ሆኑ ይላል። 

መደብ:ኋሥያ
መደብ:ጦርነት
የኢትዮጵያ እርስ በርስ ጦርነት

**የኢትዮጵያ እርስ በርስ ጦርነት** ከኅዳር ፲፱ ቀን ፲፱፻፷፯ እስከ ግንቦት ፲፫ ቀን ፲፱፻፹፫ ዓ.ም. ተካሄዷል።
ሙአለ ንዋይ

**ሙአለ ንዋይ** ትርፍ ለማግኘት ሲባል ካፒታልን ከሞላ ጎደል ረዘም ላለ ጊዜ በኢንዱስትሪ፣ በትራንስፖርት፣ በግንባታና በመሳሰሉት የኢኮኖሚ መስኮች የማዋል ክንዋኔ ነው።

ሙአለ ንዋይ በሁለት ይከፈላል። እነሱም የገንዘብ ሙአለ ንዋይ እና እውን ሙአለ ንዋይ ናቸው። የገንዘብ ሙአለ ንዋይ የሚባለው ለአክሲዮኖችና ለሌሎች የዋስትና ሰነዶች ግዥ የሚውል ካፒታል ሲሆን እውን ሙአለ ንዋይ ደግሞ ለሕንፃዎች፣ ለልዩ ልዩ ማሽኖችና ለመሳሰሉት ቋሚ ንብረቶች ግዥ የሚውለው ካፒታል ነው።

## ምንጭ
*የማርክሲዝም ሌኒኒዝም መዝገበ ቃላት ፤ ፲፱፻፸፰፤ ገጽ 73

መደብ:ምጣኔ ሀብት
ማዕቀብ

**ማዕቀብ** የፖለቲካና የኢኮኖሚ እገዳ ሲሆን ሕጋዊ በሆነ ውሳኔ ኃይል ተጠቅሞ አንድን ሰው፣ ሀገር ወይም ተቋም ከያዘው አፈንጋጭ አስተሳሰብ ወይም ድርጊት እንዲመለስ፣ የሚጠበቅበትን መስመር እንዲከተል ወይም ለትክክለኛው ሕግ ተገዥ እንዲሆን ለማድረግ በፖለቲካና በኢኮኖሚ እገዳ አማካይነት የሚወሰን ቅጣት ነው። ይህ ዓይነቱ ቅጣት በተለይ የሚጣለው ዓለም አቀፋዊ ውሳኔዎችን በማያከብር ወገን ላይ ሲሆን በሙሉ ተፈጻሚነት ሊያገኝ የሚችለው የውሳኔው ደጋፊዎች ቅጣቱ ከተጣለበት ወገን ጋር ያላቸውን የኢኮኖሚና የፖለቲካ ግንኙነት ሲያቋርጡና እንዲሁም ሕገወጥ ድርጊቱን በማንኛውም ቦታና ጊዜ በማጋለጥና በማውገዝ ነው።
## ምንጭ
* የማርክሲዝም ሌኒኒዝም መዝገበ ቃላት ፤ ፲፱፻፸፰፤ ገጽ 89

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ሺንሺ

**ሺንሺ** ወይም **ፔዳል** በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ መጽሐፍ *[[ኋንዳንጎጊ]]* ዘንድ በኮርያ ቅድመ-ታሪክ የነበረ መንግሥት ነበረ (2331-2108 ዓክልበ. ግድም)። ቺ ዮው በሺንሺ ነገሥታት ዝርዝር 14ኛው ሲሆን ስሙ «ጃውጂ ኋኑንግ» ይባላል። ከዚያስ፦

*ቺዬክትውክ (ለ89 ዓመት)
*ቹክዳሪ (56 ዓመት)
*ህየውክዳሴ (72 ዓመት)
*ገውቡልዳን  (48 ዓመት)

እንደ ነገሡ ይባላል። በኋላ ንጉሡ ዳንጉን አዲስ «ጎጆሰን» የተባለ መንግሥት ጀመረ (2108 ዓክልበ.)። ሆኖም በይፋዊ አቆጣጠር ይህ በ2341 ዓክልበ. ሆነ (ደቡብ ኮርያ)፤ ወይም በ 2900 ዓክልበ. ግድም (ስሜኑ)።

መደብ:ኮሪያ
መደብ:የእስያ ታሪክ
ምያው ብሔር

**ምያው ብሔር** ወይም **ህሞንግ** በደቡብ ቻይና ጎረቤት (ከነ ቬትናም፣ ላውስ፣ ጣይላንድና ምየንማ) የሚገኝ ብሔር ነው። 


ስዕል:Miao musicians.jpg|Caption1
ስዕል:Lang De Girls.jpg|Caption2
ስዕል:Yuanyang miao women.jpg|Caption2


መደብ:ቻይና
መደብ:ቬትናም
መደብ:ብሔሮች
መደብ:ታይላንድ
ሴሮሕ

250px|thumb|ሴሮሕ በ1545 ዓ.ም. ለሳለው ለጊዮም ሩዊ እንደ መሰለው
**ሴሮሕ** (ዕብራይስጥ፦ שְׂרוּג /ሢሩግ/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* መሠረት የራግው ልጅና የናኮር አባት ነበረ። 

ዘፍጥረት 11፡22-23 ስለ ሴሮሕ እንደሚለው፣ የሴሮሕ ዕድሜ 130 ዓመት ሲሆን ናኮርን ወለደ፣ ከዚያም ሴሮሕ 200 ዓመት ኖረ። እነዚህ ቁጥሮች ከግሪኩ ትርጉም ሲገኙ የዕብራይስጥና ሳምራዊው ትርጉም ቁጥሮች ግን ይለያያሉ። በእብራይስጥ ትርጉም በ30 ዓመት ናኮርን ወለደ፣ ከዚያም 200 ዓመት ኖረ፤ በሳምራዊውም በ130 ዓመት ናኮርን ወለደ፣ ከዚያም 100 ዓመት ኖረ።

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* 10፡22-26 ዘንድ፣ ሴሮሕ ከአባቱ ራግውና ከእናቱ ዑራ በ1687 አመተ አለም ተወለደ። በዚያውም አመት ጦርነትና ባርነት በምድር ላይ እንደገና ጀመረ፤ ደግሞ የሴሮሕ አያት ዑር ያንጊዜ የከላውዴዎን ዑር የተባለውን አምባ ሠራ። ጣኦታትም ይሠሩ ጀመር። የኖኅ ልጆችም ባሕል በፍጹም ስለ ተዛባ የሴሮሕ ስም «ሴሮክ» ሆነ ይላል። በ1744 አ.አ. ሴሮሕ ሚስቱን ሚልካ አገባ፤ እርሷም የካቤር ልጅና የፋሌቅ ልጅ-ልጅ ትባላለች። በዚያም አመት ሚልካ ልጁን ናኮርን ወለደችለት፤ ስለዚህ እድሜው 57 ዓመታት ነበረ። ሴሮሕም ልጁም ናኮርን በዑር ከተማ አሳደገው፤ የጨረቃ ሟርት አስተማረውም።

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ናኮር

250px|thumb|ናኮር ሴሮሕ በ1545 ዓ.ም. ለሳለው ለጊዮም ሩዊ እንደ መሰለው
**1 ናኮር** (ዕብራይስጥ፦ נָחֹור  /ናሖር/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* መሠረት የሴሮሕ ልጅና የታራ አባት ነበረ። (ሌላ 2 ናኮር ደግሞ የታራ ልጅና የአብርሃም ወንድም ነበር።)

ዘፍጥረት 11፡24-25 ስለ 1 ናኮር በአማርኛ እንደሚለው፣ የናኮር ዕድሜ 109 ዓመት ሲሆን ታራን ወለደ፣ ከዚያም ሴሮሕ 129 ዓመት ኖረ። በሌሎቹ ጥንታዊ ትርጉሞች ግን ቁጥሮቹ ይለያያሉ። በእብራይስጥ ትርጉም በ29 ዓመት ታራን ወለደ፣ ከዚያም 119 ዓመት ኖረ፤ በሳምራዊውም በ79 ዓመት ታራን ወለደ፣ ከዚያም 69 ዓመት ኖረ። በግሪክም በ79 ዓመት ታራን ወለደ፣ ከዚያም 129 ዓመት ኖረ።

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* 10፡26-28 ዘንድ፣ ናኮር ከአባቱ ሴሮሕና ከእናቱ ሜልካ በ1744 አመተ አለም ተወለደ። የከላውዴዎን ዑር በተባለ ከተማ አድጎ አባቱ ሟርትን አስተማረው። በ1800 አ.አ. ናኮር ሚስቱን ኢዮስካን አገባት፤ እርሷም የከለዳዊው ኔስቴግ ልጅ ትባላለች። በ1806 አ.አ. ኢዮስካ ልጁን ታራን ወለደችለት፤ ስለዚህ እድሜው 62 ዓመታት ነበረ።

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ሰለሞን ደሴቶች

**ሰለሞን ደሴቶች** ከፓፑዋ ኒው ጊኒ በስተምሥራቅ የሚገኝ ሀገር ነው። ሀገሩ ወደ አንድ ሺህ የሚጠጉ ደሴቶችን ያጠቃልላል። ዋና ከታማው ሆኒያራ ነው።

መደብ:አገራት
ፓፑዋ ኒው ጊኒ

**ፓፑዋ ኒው ጊኒ** በኦሺኒያ በኒው ጊኒ ደሴት ላይ የምትገኝ ሀገር ናት።

መደብ:አገራት
ጃቫ ቨርቹአል ማሽን

**የጃቫ ቨርቹአል ማሽን** የጃቫን ባይት ኮድ ለመተግበር የሚረዳውን ከባቢ የሚፈጥር የቨርቹአል ማሽን አይነት ነው። ይህንንም ከሰው ውጪ የሚሰራ የፕሮግራም ችግሮችን ማጥለያ (ሶርስ ኮዱ ምንም ይሁን ምን) በተግባር ላይ በማዋል ይፈጽማል። ይህው አንድ ጊዜ ብቻ ፕሮግራምን በመጻፍ በተለያዩ ፕላትፎርሞች ላይ (ዊንዶውስ ሊነክስ ውዘተ) እንድንጠቀመው ማስቻሉ የዋናው የጃቫ ፕላትፎርም ኮድን የማሮጫው ዋና አካል ያደርገዋል።  በአሁኑ ጊዜ እንደ ሰን ማይክሮሲስተምስ ገለጻ ከሆነ በአለማችን ላይ ከ 5.5 ቢሊዮን በላይ የቨርቹአል ማሽንን የሚጠቀሙ ቁሶች ይገኛሉ።

መደብ:ኮምፒዩተር
የሠገራ ትቦ ንጣፍ መድማት ወይመ መቁስል (ሄሞሮይድ)

## መግቢያ
right|300px|alt=alt text|የሠገራ ትቦ ንጣፍ (ፊንጢጣ) መቁሰል
የሠገራ ትቦ ንጣፍ / ፊንጢጣ (**ሄሞሮይድ**) በሠገራ ትቦ ዙሪያ የተነጠፈ ከደም ቅዳና ከደም መልስ ትቦዎችና ከአገናኝ ጅማቶች የተፈጠረ ሲሆን ሠገራን ለመቆጣጠር ይረዳል። የሠገራ ትቦ ንጣፍ መድማት፣ መቁሰል ወይም ማበጥ ለህመም ስሜትን መንስኤ ይሆናል። የሄሞሮይድ የበሽታ ምልክት እንደበሽታው አይነት ይለያያል። ውስጣዊ ሄሞሮይድ በአብዛኛው ከሠገራ ትቦ መድማት ጋር ሲያያዝ ፡ ውጫዊ ሄሞሮይድ በፊንጢጣ አካባቢ ከሚመጣ የህመም ሥሜት (መቁሰል) ጋር ይያያዛል።

ሄሞሮይድን ለመከላላከል ስራስር (ክር) የያዙ ምግቦችን በብዛት መመገብ፣ ውሃ በብዛት መጠጣት፣ ፊንጢጣን በንፁህ ውሃ ማጠብ (መዘፍዘፍ)፣ እረፍት ማድረግ፣ ቁስለትን (ጥዝጣዜን) ለመከላከል የሚረዱ (ነን ስቴሮይዳል አንቲ ኢንፍላማቶሪ) መድሃኒቶችን መጠቀም ይመከራል። በእነኚህ መንገዶች በሽታውን መቀነስ ላልቻሉ ህመምተኞች የቀዶ ጥገና ሌላው አማራጭ ነው።

መደብ:ሕክምና
ሰኔ ፳፩

**ሰኔ ፳፩**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፺፩ኛው ዕለት ሲሆን፤ የፀደይ/(በልግ)ወቅት ፹፮ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፸፭ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፬ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]
*፲፱፻፮ ዓ/ም - የ አውስትሪያ እና ሁንጋሪያው ዘውድ አልጋወራሽ፣ አውስትሪያዊው አርች ዱክ ፍራንዝ ፈርዲናንድ በዩጎዝላቪያዊ ነፍሰ ገዳይ እጅ ሰኔ ፲፱ ቀን ፲፱፻፮ ዓ/ም መገደል ነው።የአውስትሪያው ልዑል ‘ፍራንዝ ፈርዲናንድ’ እና ባለቤታቸው የሳራዬቮን ከተማ በመጎብኘት ላይ ሳሉ በነፍሰ ገዳይ እጅ ሕይወታቸውን አጡ። ይኼ ድርጊት የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት መንስዔ እንደነበር በታሪክ ተዘግቧል።

*፲፱፻፲፩ ዓ/ም - የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ተቀናቃኞች፤ በአንድ በኩል አለማኝያ እና በሌላው ወገን የቃል ኪዳን አገራት የጦርነቱን ፍጻሜ ስምምነት የቨርሳይ ውል በዚህ ዕለት ተፈራረሙ።

*፲፱፻፶፩ ዓ/ም - የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ፓትርያርክ አቡነ ባስልዮስ ካይሮ ላይ በተካሄደ ሥርዓተ-ሢመት በቅብጡ ፓትርያርክ አቡነ ቄርሎስ ፮ኛ ተቅብተው የፓትርያርክነቱን ዘውድ ደፉ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በአብዮቱ ማግስት፣ በአዲስ አበባ ከተማ የጦር ኃይሎች፤ የፖሊስ ሠራዊትና የብሔራዊ ጦር አስተባባሪ ኮሚቴ ተቋቋመ። 

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም -አዲስ አበባ የሚገኙት ሁለቱ የራዲዮ ጣቢያዎች እና ሌሎችም ቁልፍ ሥፍራዎች በወታደራዊ ቁጥጥር ሥር ዋሉ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

መደብ:ዕለታት
አበበ ገላው

**አበበ ገላው** የ*ኢሳት* (የኢትዮጵያ ሳታላይት ቴሌቭዥን) ጋዜጠኛ ሲሆን በአሜሪካን በሮናልድ ሬገን ሕንጻ የምግብ ዋስትናን አስምልክቶ ግንቦት ፰ ቀን ፳፻፬ ዓ.ም. በተካሄደው የቡድን ፰ (Group 8) ስብስባ ላይ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ንግግር ለማድርግ በጀመሩ ጊዜ በከፍተኛ ድምጽ በመጮህ ጠቅላይ ሚኒስተሩ አምባገነን እንደሆኑና፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ የመብት ረገጣ ወንጀል እንዳካሄዱ፣ የታሰሩ የፖለቲካ እስረኞች እንዲፈቱ እና «ምግብ ያለ ነፃነት ዋጋ ቢስ ነው... ነፃነት.. ነፃነት... ነፃነት...» በማለት (በእንግሊዝኛ) ድምፁን አሰማ። ብዙ ኢትዮጵያውያን ሲያደንቁት ጥቂት የመንግሥት ደጋፊዎች ደግሞ ዝተውበታል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፖለቲካ
መደብ:ጋዜጠኛ።
ወልቂጤ

**ወልቂጤ** በደቡብ ኢትዮጵያ የምትገኝ የንግድ ከተማ ሰትሆን የጉራጌ ዞን ዋና ከተማም ነች። ከተማዋም በአበሽጌ ወረዳ የምትገኝ ሲሆን የከተማዉ አቀማመጥ በ8°17′ ሰሜን ኬክሮስ እና 37°47′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ይገኛል። በኦሮሚያ ክል በሰሜን በኩል ሲዋሰን፣ የደቡብ ክልል መጀመሪያም ነው። ብዙ ብሔረሰቦች በዉስጡ ሲኖሩ፣  በሃይማኖትም እጅግ የተለያዩ ሰዎች አሉበት።

በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው ከሆነ የ 27,775 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 13,691 ወንዶችና 14,084 ሴቶች ይገኙበታል።ወልቂጤ ከአዲስ አበባ በደቡብ ምእራብ በኩልና ከጂማ በደቡብ በኩል ትገኛለች። በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ41,652 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል።

**ታሪክ**

ከመቶ ሀምሳ በላይ አመቶች ቀድሞ በደብረጽዮን ቅድስት ድንግል ማሪያም ቤተክርስትያን እና ቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስትያን መተከል የተነሳ፣ ከተማው እየሰፋ ሄደ። የፊትአውራሪ ዲነግዴ ጉልት ሆኖም የነበረ ነው። በጉራጌ ዞን ዉስጥ ከቡታጅራ ከተማ ጋር ብቸኛው የከተማ አስተዳደር ሆኖ እስከቅርቡ የቆየ ነበር።

**ዋናዋና ገጽታዎች**

￼ወልቂጤ በሃይማኖት መመዘኛ፣ የኦርቶዶክስ ክርስትያን፣ እስልምና፣ ፕሮቴስታንት፣ አምልኮ ማእከሎች አሏት። ብዙ ምግብቤቶች፣ ሲኖሩ ከብዙ ከተማዎች የተሻለ መስተንግዶ እንዳለ ብዙዎች ይናገራሉ። የአየርላንድ መንግስት ድጋፍ ደግሞ፣ የዞን መቀመጫ እና የህዝብ ቤተመጽሐፍት በዘጠናዎቹ መጨረሻ ገንብቶ የነበረ ቢሆንም፣ መጽሐፍቤቱን የከተማው ሁለተኛ ደረጃ ትምህርትቤት በቅርቡ ጠቅልሎት ህዝቡ ቤተመጽሐፍ የሌለው ነው። ከተማው ላይ ከአዲስአበባ ሲገባ፣ የቤተመንግስት ሲገኝ፣ ትላልቅ መሪዎች ከተማዋን ሲጎበኙ ያርፉበት ነበር። አሁን ደ፣ ወታደር እንደሰፈረበት ወይም ከተማው ጸጥታ ላይ ጉዳዮች ሲጭር፣ ወታደር መጥቶ ያርፍበታል እሚባል ነው። የመጠነኛ ትእይንተሜዳ (ስታዲየም) ሲኖር፣ የወልቂጤ ከተማ እግርኳስ ክለብ (ክትፎዎቹ) የቤት ሜዳውም ነው። ክለቡ፣ በ2012 አም. በኢትዮጵያ ዋና ማህበር (ሊግ) ለመጀመሪያ ጊዜ ተሳታፊ ለመሆን በቅቷል።

￼**አየርንብረት**

ወደ ቆላማነት ያመዘነ ነው። ከተማው መግቢያ አካበቢ የሬቡ ወንዝ፣ ወጣ ብሎ ደግሞ የሬቡ ወንዝ አለ። የከተማው ቅርጽ በአንዱ አውራጎዳና እሚጓዝ የመንገድ ዳር ከተማ ሲሆን የጥፍሪት (ክሬሰንት) ቅርጽ አለው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መዝገበ፡ቃላት፡በአምኅርኛ።

**መዝገበ ቃላት በአምኅርኛ።** በጀርመናዊው ጸሐፊ እዮብ ሉዶልፍ እና ኢትዮጵያዊው አባ ጎርጎርዮስ ትብብር የተደረሰ የአማርኛ መዝገበ ቃላት ነው። በላቲን ቋንቋ ግምገማ የተካሄደበት ይህ መጽሐፍ በ1690 ዓ.ም. ሊታተም በቅቷል።

400px|thumb|left|የመጽሐፉን ገጾች ለማንበብ ምስሉ ላይ ይጫኑ|page=4

## ደግሞ ይዩ
*መጽሐፈ፡ትምህርት፡ዘልሳን፡አምኅራ።

## የውጭ ማያያዣ
* እውነተኛ የቀለም ቅጅውን ለመመልከት ጉግል

መደብ: 17ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
መደብ:ሰዋስው
መደብ: ላቲን
መደብ: አባ ጎርጎሪዮስ
መደብ: ኢዮብ ሉዶልፍ
የስዊዘርላንድ እግር ኳስ ማህበር

**የስዊዘርላንድ እግር ኳስ ማህበር** የስዊዘርላንድ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የስዊዘርላንድ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንን እና የአገሩን እግር ኳስ ሊግ ያዘጋጃል። ማህበሩ የተመሠረተው በ1895 እ.ኤ.አ. ሲሆን በ1904 እ.ኤ.አ. የፊፋ አባል ሆኖአል።

## የውጭ መያያዣ
* ይፋ ድረ-ገጽ

ስ
መደብ:ስዊዘርላንድ
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ቢ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ቢ** ከሰኔ ፭ እስከ ሰኔ ፲፭ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የአርጀንቲና፣ ግሪክ፣ ደቡብ ኮሪያ እና ናይጄሪያ ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## ደቡብ ኮሪያ እና ግሪክ

## አርጀንቲና እና ናይጄሪያ

## አርጀንቲና እና ደቡብ ኮሪያ

## ግሪክ እና ናይጄሪያ

## ናይጄሪያ እና ደቡብ ኮሪያ

## ግሪክ እና አርጀንቲና

## ማመዛገቢያ


መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ቶንጋ

**ቶንጋ** በደቡብ ፓሲፊክ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ኑኩአሎፋ ነው።

መደብ:አገራት
የጀርመን እግር ኳስ ማህበር

**የጀርመን እግር ኳስ ማህበር** (ጀርመንኛ፦ Deutscher Fußball-Bund; DFB) የጀርመን እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የፊፋ እና ዩኤፋ መሥራች አባል ነው። በዓለም ትልቁ የስፖርት ፌዴሬሽን ሲሆን የጀርመን ወንዶች እና ሴቶች ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድኖች እና ቡንደስሊጋን ያዘጋጃል።

ጀ
መደብ:ጀርመን
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ሲ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ሲ** ከሰኔ ፭ እስከ ሰኔ ፲፯ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የአሜሪካ፣ አልጄሪያ፣ እንግሊዝ እና ስሎቬኒያ ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## እንግሊዝ እና አሜሪካ

## አልጄሪያ እና ስሎቬኒያ

## ስሎቬኒያ እና አሜሪካ

## እንግሊዝ እና አልጄሪያ

## ስሎቬኒያ እና እንግሊዝ

## አሜሪካ እና አልጄሪያ

## ማመዛገቢያ


መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ታራ

250px|thumb|ታራ በ1545 ዓ.ም. ለሳለው ለጊዮም ሩዊ እንደ መሰለው
**ታራ** (ዕብራይስጥ፦ תָּרַח /ታረሕ/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* መሠረት የናኮር ልጅና የአብራም (አብርሐም) አባት ነበረ። 

*ዘፍጥረት* 11፡26-32 ስለ ታራ በአማርኛ እንደሚለው፣ የታራ ዕድሜ 100 ዓመት ሲሆን አብራም፣ 2 ናኮርና ሐራን የተባሉትን ወንድ ልጆች ወለደ። ከዚያ በኋላ ሐራን የሎጥ አባት ሆነ፣ ዳሩ ግን ታራና ቤተሠቡ በከለዳውያን ዑር ገና እየኖሩ ልጁ ሐራን ሞተ። አብራም ሚስቱን ሦራን (ሣራን) አግብቶ እስዋ ግን መካን ነበረች። ከግዜ በኋላ ታራ ልጁን አብራምን፣ የአብራምንም ሚስት ሦራንና የልጁን ልጅ ሎጥን ወሰዳቸው፣ ከከለዳውያን ዑር ወደ ከነዓን አገር ለመዛወር ተጓዙ። ሆኖም ካራን የሚባለውን ከተማ በደረሱ ጊዜ መንገዳቸውን ተዉና በዚያ ተቀመጡ። በጠቅላላ የታራ ዕድሜ 205 ዓመታት ነበረ። (በዕብራይስጥ፣ ግሪክና በሳምራዊው ትርጉሞች ዘንድ፣ ታራ ልጆቹን ሲወልድ እድሜው 70 አመት ብቻ ነበረ። በተጨማሪ፣ በሳምራዊው ትርጉም ዘንድ የታራ እድሜ በጠቅላላ 145 ዓመታት ብቻ ደረሰ።)

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* 10፡28-11፡16 ዘንድ፣ ታራ ከአባቱ ናኮርና ከእናቱ ኢዮስካ በ1806 አመተ አለም ተወለደ። በዚያን ጊዜ ክፉ አዕዋፍና በተለይ ቁራዎች የሰው ልጅ የዘራውን የአትክልት ዘር ከከላውዴዎን እርሻዎች ይበሉ ነበር። በ1870 አ.አ. ታራ ሚስቱን ኤድናን አገባት፤ እርሷም የሴሮሕ ልጅ አብራም ልጅ ነበረች። በ1876 አ.አ. ኤድና ልጁን አብራምን ወለደችለት፤ ስለዚህ የታራ እድሜ 70 ዓመታት ነበረ። የታራ ቤተሠብ እንደ ሰው ልጅ ሁሉ ጣኦታትን ያመለኩ አረመኔዎች ነበሩ፤ ታራም እራሱ የጣኦታት መቅደስ ቄስ ነበረ። አብራም ግን በወጣትነቱ ከአባቱ ታራ እምነት መለየት ጀመረ፣ የአብራምም እድሜ 15 አመታት ሲሆን አዕዋፍን ለመከላከል ማረሻን ፈጠረ፤ ስመ ጥሩ ሆነ። በ1903 አ.አ. ግን አብራም አባቱን ስለ ጣኦታት እንዳያመልካቸው፤ ሕያው እግዚአብሔርን ብቻ እንዲያመልክ ለመነው። ታራም እውነትህ ነው፣ ግን የጣኦታት መቅደስ ቄስ ሆኔ እውነቱን ብነግራቸው ሕዝቡ ይገድሉናል እንዳይገድሉህ አንተም ዝም በል ብሎ መለሰው። በ1936 አ.አ. ግን አብራም መቅደሱን ጣኦታቱንም በሙሉ አቃጠላቸው። ወንድሙም ሐራን ጣኦታቱን ለመጠብቅ ሲያስብ በዚሁ እሳት ሞተ። ስለዚሁ ድርጊት ታራና ቤተሠቡ ወደ ከነዓን አገር ለመሸሽ ተጓዙ፤ ሆኖም በካራን ከተማ ደርሰው ተቀመጡ። በ1953 አ.አ. በካራን ሲቀመጡ ታራ ልጁን አብራም፣ የአብራምም ሚስት ሦራንና የልጁን ልጅ ሎጥን ወደ ከነዓን አገር አሰናበታቸው። 

ለዚህ ተመሳሳይ ታሪክ በአይሁድ ረቢዎች መጻሕፍት እንዲሁም በእስልምና *[[ቁርአን]]* ይገኛል። በቁርአን የአብርሐም አባት ስም «አዛር» ቢባልም መታወቂያው ከታራ (ታረሕ) ጋር አንድላይ መሆኑ አይጠራጠርም።

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
አብርሐም

**አብርሃም** በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት በዑር ከላውዴዎን **አብራም** ተብሎ  ተወልዶ በኋላ ወደ ካራንና ወደ ከነዓን ግብፅም የሄደው የዕብራውያንና፣ የእስማኤላውያን የብዙ ሕዝቦች አባት ነበረ። 

የአብርሃም ታሪክ በተለይ የሚታወቀው ከብሉይ ኪዳን ኦሪት ዘፍጥረት መጽሐፍ ውስጥ ነው። በተጨማሪ መጽሐፈ ኩፋሌ ስለ አብርሃም ሕይወት ብዙ ምዕራፍ ይሰጣል።

### የአብርሃም ዕድሜ በመጽሐፈ ኩፋሌ

* 1876 ዓመተ ዓለም (ዓ.ዓ.) - አብራም ለአባቱ ታራ እና ለእናቱ ኤድና በዑር ከላውዴዎን ተወለደ።
* 1886 ዓ.ዓ. - ሦራ (በኋላ ሣራ) ተወለደች (?)።
* 1891 ዓ.ዓ. - አብራም ወጣት ሆኖ በከብት የሚስብ ማረሻ ፈጠረ።
* 1903 ዓ.ዓ. - አብራም አባቱን ታራን በጣኦታት ለምን ታምናለህ ብሎ ጠየቀው።
* 1925 ዓ.ዓ. - አብራም ሦራንን አገባት።
* 1932 ዓ.ዓ. - ሎጥ ተወለደ።
* 1936 ዓ.ዓ. - አብራም የዑርን አረመኔ መቅደስ አቃጠለና ወደ ካራን ሸሸ።
* 1950 ዓ.ዓ. - የሰናዖር ንጉሥ አምራፌልና የኤላም ንጉሥ ኮሎዶጎምር የሰዶምን አካባቢ በከነዓን ያዙ።
* 1951 ዓ.ዓ. - እግዚአብሔር አብርሃምን ባረከው፣ አብርሃምም ሰማያዊ ቋንቋ ለመማር ጀመረ። 
* 1953 ዓ.ዓ. - አብርሃም ከካራን ወደ ከነዓን ተጓዛ።
* 1954 ዓ.ዓ. - ኬብሮን በከነዓን ተሠራ።
* 1956 ዓ.ዓ. - አብርሃም ወደ ግብፅ ሄደ። 
* 1961 ዓ.ዓ. - ጣይናስ በግብጽ ተሠራ።
* 1963 ዓ.ዓ. - አብርሃም ወደ ከነዓን ወደ ቤቴል ተመለሰ። ሰዶም በኤላም ላይ አመጸ።
* 1964 ዓ.ዓ. - የነገስታት ጦርነት፦ የአብርሃም ሠራዊት አምራፌልን ወዘተ. አሸነፉ። አብርሃምም በምላሽ ስንኳ አንዳችም ሲባጎ ከሰዶም ንጉሥ እንዳይወስድ አሻፈረኝ ነገረለት ። መልከ ሴዴቅ አብርሃምን ባረከው።
* 1965 ዓ.ዓ. - እስማኤል ተወለደ።
* 1979 ዓ.ዓ. - እሳት ከሰማይ ወርዶ ሰዶምንና ገሞራን አጠፋ። አብርሃም ወደ ቤርሳቤ ሄደ፣ ይስሐቅ ተወለደ።
* 1982 ዓ.ዓ. - እስማኤልና እናቱ ሀጋር ወደ ፋራን ምድረ በዳ ተሰደዱ።
* 2003 ዓ.ዓ. - አብርሃምና ይስሐቅ ወደ ደብረ ጽዮን ተጓዙ፤ ወደ ቤርሳቤ ተመለሱ።
* 2010 ዓ.ዓ. - አብርሃም ከቤርሳቤ ወደ ኬብሮን ተመለሰ።
* 2024 ዓ.ዓ. - ሣራ ዐረፈች፤ ለመቃበርዋም አብርሃም ዋሻ ከኬጢያውያን ሰው ከኤፍሮን ገዛ።
* 2027 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ርብቃን አገባት፣ አብርሃምም ከጡራን አገባት።
* 2046 ዓ.ዓ. - ያዕቆብና ኤሳው ለይስሐቅ ተወለዱ።
* 2060 ዓ.ዓ. - አብርሃም አረፈ። 

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ማውሪሺዮ ቪክቶሪኖ

**ማውሪሺዮ በርናርዶ ቪክቶሪኖ ዳንሲሎ** (እስፓንኛ፦ Mauricio Bernardo Victorino Dansilo፣ ጥቅምት ፩ ቀን ፲፱፻፸፭ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ከክሩዜሮ ብድር ላይ ሆኖ ለፓውሜራስ ክለብ ይጫወታል። የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባልም ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
አባ ሐና ጅማ

አባ ሐና ጅማ በቀዳማዊ ኃይለስላሴ ጊዜ የነበሩ ካህን እንደነበሩና በንጉሱ ተመርጠው የግል አባታቸው (የነብስ አባት)  እንደነበሩ በአፈታሪክ ይነገራል፤ እኝህም ካህን በጣም የሚታወቁት በሕብረተሰቡ ዘንድ ከንጉሱ የማይለዩና ታማኝ ብለው ስለሚያምኗቸው ንጉሱ ወደከተማ በሚወጡበት በማንኛውም ጊዜ ተከትለው እንደሚወጡና በንጉሱ ትእዛዝ በመንገድ የቆሙትን ልጆች ወይንም አዛውንቶች ገንዘብ ይሰጡ ስላነበር፡ አባሐና ግምጃቤት (የገንዘብ ያዥ)በመሆን ስጡየታባሉትን ሳይሆን ከተነገራቸው በመቀነስ ማለት 10ብር ከተባሉ ግማሹን ወደኪሳቸው እንድሚያደርጉ ነገራል፡   
በታሕሳስ ግርግር ማለት ጀረናል መንግስቱ ነዋይ የመንግስት ግልበጣ ባካሄደበት ጊዜ በወቅቱ የነበሩትን ሚኒስትሮችና መኳንንቶችን ሰብስቦ ሲገላቸው አባ ሐናም በዛው ወቅት ገንዘብ አጉርሶ ገደላቸው እየተባለ ይነገራል፡
በወቅቱ ከግርግሩ የተረፉት የሰራዊት አባሎች የተሰናበቱና እንኢሁም በጊዜው የተከሰተባቸው የአይምሮ ቀውስ በተመለከት በየአነስተኛ ከተሞች ተበትነው ይኖሩ ከነበሩት ከሚሰጡት ያላቸውን በስራአቱ ተጫኝነት የነበረውን ዘውዳዊ አገዛዝ እንዳሁኑ ሳይሆን በግልጽ የመናገር የማጋለጥ ሁኔታዎች ይታዩ ነበር ይህም እንድማስታውሰው ወደ ደርግ የመምጫ አካባቢ ነበር፡ 
ይኽም በአሁኑ ያለኛ አስተሠብና ብስለት ደረጃ ሳይሆን በወቅቱ የማላዋውጣቸው እማልረዳቸው ነበሩ ከማስታውሰው ስሙን እናት አለም እያለ የሚጠራ አንድ አውቆ አበድ በናዝሬ ከተማ የሚኖር በየመጠጥ ቤቶች ደጃፍ በመቆም የበላይ የጦር አዛዦች በሚገቡበት ጊዜ የሚገጥማቸው ፖለቲካዊ (ተቃውማዊ) መልክቶች ነበሩት፡ 
እነዚህም ይህን ይመስሉ ነበር..
ጀነራ ገዳይ የጦሩን መሪ
ኮለኔል ገዳ ኒሻን አሳሪ
መነክሴ ገዳይ ድሃን ቀባሪ
አሽከር ተናጋሪ ጌታ ነገር ሰሚ
እኔስ መሄዴነው ይብላኝ ለቀዋሚ ይል ነበር
ዲዬጎ ሉጋኖ

**ዲዬጎ አልፍሬዶ ሉጋኖ ሞሬኖ** (**Diego Alfredo Lugano Morena**, ጥቅምት ፳፫ ቀን ፲፱፻፸፫ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለፓሪስ ሴንት-ጀርሜይን ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

## ማመዛገቢያ


መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ዲዬጎ ጎዲን

**ዲዬጎ ሮቤርቶ ጎዲን ሊል** (**Diego Roberto Godín Leal**, የካቲት ፱ ቀን ፲፱፻፸፰ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለአትሌቲኮ ማድሪድ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
አልቫሮ ፔሬራ

**አልቫሮ ዳንኤል ፔሬራ ባራጋን** (**Álvaro Daniel Pereira Barragán**, ኅዳር ፲፱ ቀን ፲፱፻፸፰ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለሳው ፓውሉ ከኢንተር ሚላን በብድር የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ካይኮስ ወንዝ

**ካይኮስ ወንዝ** (ጥንታዊ ግሪክኛ፦ Καϊκός፤ ዘመናዊ ቱርክኛ፦ Bakırçay /ባክርጻይ/) በቱርክ አገር የተገኘ ወንዝ ነው።

መደብ:ቱርክ
መደብ:ወንዞች
ትሬቤታ

thumb|250px|በ1550 ዓ.ም. የተሳለ የትሬቤታ ስዕል፤ ይህ ስዕል በ2ኛው የአለም ጦርነት ጠፋ።
**ትሬቤታ** በ*[[ጌስታ ትሬቬሮሩም]]* ዘንድ የትሪር ከተማ (በአሁኑ ጀርመን) አፈታሪዊ መስራች ነበር። የአሦር ንጉሥ ኒኑስ ልጅ እንደ ነበር ኒኑስ ንግሥቱን ሴሚራሚስን ሳያግባ በሆነችው ሚሥት እንደ ተወለደ ተጻፈ። የአባቱ ንግሥት ሴሚራሚስ ጠላችውና በኋላ መንግሥቱን በያዘች ጊዜ ትሬቤታ ከአሦር ወጥቶ ወደ አውሮጳ ሔደ። ከጊዜ በኋላ ከሠፈረኞች ጋር በትሪር ተቀመጠ። 

ዮሐንስ አቬንቲኑስ እንደ ጻፈው ግን ትሬቤታ (ትራይበር ወይም ትሬቬር) የኒኑስ ልጅ ሳይሆን በእውነት የጀርመን 2ኛው ንጉሥ የማኑስ ልጅ ነበረ። አቬንቲኑስ እንዳለው ይህ ትሬቤታ ደግሞ ከተሞች በመትዝና ስትራዝቡርግ (አሁን በፈረንሳይ)፣ ማይንጽ፣ ስፓየርና ቩርምዝ (በጀርመን) እና ባዝል (በስዊስ) መሠረተ። ይህ ምናልባት 2213 ዓክልበ. ግድም ይሆን ነበር። 

መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ
ሸንኖንግ በንጻው ጂንግ

***ሸንኖንግ በንጻው ጂንግ*** (神農本草經) ስለ አትክልትና እርሻ በቻይንኛ የተጻፈ ጥንታዊ መጽሐፍ ነው። ከ2000 ዓክልበ. በፊት በኖረው አፈታሪካዊ ንጉሥ ሸንኖንግ እንደ ተጻፈ ይላል። የዛሬው ተመርማሪዎች ግን እንደሚያስቡ መጽሐፉ ከ300 ዓክልበ. እና ከ200 ዓ.ም. መካከል ባሉት ዘመናት ተቀነባበረ። ጽሑፉ አሁን ጠፍቷልና ይዘቱ በፍጹም አይታወቅም፤ የ365 አትክልት ጥቅም በሦስት ክፍሎች እንደ ገለጸ ይታወቃል።

መጀመርያው ክፍል 120 የማይጎዱ ጠቃሚ የሆኑ ዕጽዋት ይዘርዝራል።  ከነዚህም ''ረይሽዕ'' ዕንጉዳይ፣ *[[ጂንሠንግ]]* (የሥር አይነት)፣ ኩርኩራ፣ ብርቱካን፣ ቀረፋ እና የቻይና እንስላል (Glycyrrhiza uralensis) ይጠቀሳሉ።

2ኛው ክፍል 120 ሊጎዱ የሚችሉ በጥንቃቄ የሚወሰዱ መድኃኒት አትክልት ይዘረዝራል። በዚሁ መደብ ዝንጅብል፣ *Paeonia* እና ኪያር ይገኛሉ።

በመጨረሻው ክፍል 125 ጉዳት የሚያምጡ አትክልት ይዘረዝራል። ለምሳሌ ሩባርብና ኮክ እንደዚህ ይመደባሉ። 

## ዋቢ መጻሕፍት

*
* Yang, Shou-zhong. The Divine Farmer's Materia Medica: A Translation of the Shen Nong Ben Cao Jing. USA, Blue Poppy Press, 2007 Google Books May. 2011

መደብ:የቻይና ታሪክ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ዲዬጎ ፔሬዝ

**ዲዬጎ ፈርናንዶ ፔሬዝ አጉዋዶ** (**Diego Fernando Pérez Aguado**, ግንቦት ፲ ቀን ፲፱፻፸፪ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለቦሎኛ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ኤጊዲዮ አሪቫሎ

**ኤጊዲዮ አሪቫሎ ሪዮስ** (**Egidio Arévalo Ríos**, መስከረም ፲፯ ቀን ፲፱፻፸፭ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለዩ.ኤ.ኤን.ኤል. ቲግሬስ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ፎሞራውያን

**ፎሞራውያን** (አይርላንድኛ፦ Fomoire) በአየርላንድ አፈ ታሪክ በጥንታዊ አይርላንድ ከማየ አይኅ በኋላ የተገኘ ወገን ነበሩ። መጀመርያው ሠፋሪ ፓርጦሎን 10 አመት ከደረሰ በኋላ ሥራዊቱ በማግ ኢጠ ውግያ (2274 ዓክልበ. ግድም) እንዳሸነፉቸው በ*[[ሌቦር ገባላ ኤረን]]* («የአይርላንድ ወረራዎች መጽሐፍ» 1100 ዓ.ም. ግድም) ይተረካል። እነዚህ ፎሞራውያን በመሪያቸው ኪቆል ግሪከንቆስ ተመርተው ከውጭ አገር የወረሩ መርከበኞች ነበሩ። የፎሞራውያን ቁጥር 800 እንደ ነበር ይጨምራል። የኪቆል ትውልድ ወልደ ጎል ወልደ ጋርብ ወልደ ቱዋጣሕ ወልደ ጉሞር ሲሆን «ስሊቭ ጉሞር» (ወይም ኡሞር ወይም ኤሞር) ከተባለ ሀገር እንደ መጡ ይባላል። 

ከ300 ዓመት በኋላ ግን የፓርጦሎን ሕዝብ በሙሉ በቸነፈር ጠፉ። በ1954 ዓክልበ. ግድም የፓርጦሎን ዘመድ የነበረው ነመድ በአይርላንድ ደርሶ ፎሞራውያንን አሸነፋቸው። ነመድ የፎሞራውያንን ነገሥታት (ጋንና ሴጋን) ገደላቸው። ከነርሱ በኋላ 2 አዲስ መሪዎች (ኮናንድና ሞርክ) ተነሡ፤ የፎሞራውያን አምባ የኮናንድ ግንብ በቶሪ ደሴት ላይ ነበር። በ1945 ዓክልበ. ነመድ እራሱ ከቸነፈር ሞተ። በ1738 ዓክልበ የነመድ ተወላጅ ፈርጉስ ሌስደርግ ከ60 ሺህ ሰው ሥራዊት ጋር የኮናንድን ግንብ አጠፋ፣ ሞርክ ግን ተመልሶ አሸነፋቸው። ከዚያ ፎሞራውያን የቀሩትን ነመዳውያንን ለ200 ዓመታት በከባድ አስገበራቸው።  ከከብታቸው፣ ከምርታቸውና ከልጆቻቸውም 2 ሢሶ ለፎሞራውያን ማቅረብ ነበረባቸው ማለት ነው። በመጨረሻ በ1538 ዓክልበ. ግድም ፊር ቦልግ የተባለው ወገን አይርላንድን ከፎሞራውያን ያዘ።

በ1625 ዓ.ም. አካባቢ የታተመው የሴጥሩን ኬቲን ታሪክ መጽሐፍ *የአይርላንድ ታሪክ* እንደሚለው ፎሞራውያን ከካም ዘር የወጡ መርከበኞች ነበሩ። በእንግሊዝ ታሪክ ጸሐፊ ራፋኤል ሆሊንስሄድ ዜና መዋዕል (1569 ዓ.ም.) ደግሞ የ'ረጃጅሙ ሰዎች ወገን' መሪ አልቢዮን ታላቅ ብሪታንያ ከኬልቶች ንጉሥ ባርዱስ በ2083 ዓክልበ. ግድም ያዛ፤ ወንድሙም በርጊዮን በአይርላንድና በኦርክኒ ደሴቶች ገዛ። በ1992 ዓክልበ. ግድም ሄርኩሌስ በሮን ወንዝ (ፈረንሳይ) በሆነ ውግያ አልቢዮንን በርጊዮንን ገደላቸው፤ ረጃጅሞችም ለጊዜው ያለ መሪ ኖሩ።

መደብ:አፈ ታሪክ
መደብ:አየርላንድ
ቀነኒሳ በቀለ

* በኦሎምፒክ የ 3ወርቅ የ 1ብር
* በወርልድ ሻምፕዮን የ 5ወርቅ የ 1ነሃስ
* በወርልድ የቤት ውስጥ ሻምፕዮን የ 1ወርቅ
* በአፍሪካ ሻምፕዮና የ 2ወርቅ
* በኦል አፍሪካንስ ጌም የ 1ወርቅ
* በወርልድ ክሮስ ካንትሪ የ 11ወርቅ የ 1ብር
ሜዳሊያዎች ባለ ክብር

የተወለደው ሰኔ 6 ቀን በ1974 አ.ም በአርሲ ተወለደ.

በሀገር አቋራጭ፣ በጎዳና እና በሜዳ ላይ ያከናወናቸው ውድድሮች እና አንፀባራቂ ድሎቹ በታሪክ ከታዩት ታላላቅ አትሌቶች መካከል እንዲመደብ አድርገውታል።

በረጅም ርቀተ ሩጫ የመጨረሻውን ዙር እንደ አጭር ርቀት ሯጭ ሲሮጥ ያዩት ብዙዎች ፍጥነቱን ሲገልጹ “አቦ ሸማኔ” ይሉታል።

ከርሱ ጋር የሮጠው የኬኒያ አትሌት ክፕሮፕ ደግሞ የቀነኒሳን ፍጥነት ሲገልጽ “ከኃይሌ ጋር ስትሮጥ እስከ መጨረሻው እንደምታሸንፍ ተስፋ አድርገህ ትሮጣለህ፤ ተወዳዳሪህ ቀነኒሳ ሲሆን ግን ገና ከመነሻው ያሸንፍሃል” በማለት ነው።

ከ1 ሺህ 500 ሜትር እስከ ማራቶን በተሳተፈባቸው ውድድሮች ከ17 በላይ ክብረ-ወሰኖችን ሰባብሯል።

በአንድ የኦሊምፒክ ውድድር ሁለት ክብረ-ወሰኖችን የሰበረ ድንቅ ሯጭ ነው።

ሀገር አቋራጭ እና የወጣቶች ሻምፒዮናን ጨምሮ ሀገራችንን ወክሎ በዓለም አቀፍ ደረጃ በተወዳደረባቸው ርቀቶች 26 የወርቅ፣ 3 የብር እና 2 የነሐስ አጠቃላይ 31 ሜዳሊያዎችን ለኢትዮጵያ አስገኝቷል።

ከረጅም ጉዳት በኋላ በዘንድሮው ዓመት በተካፈለበት የቫሌንሺያ ማራቶን በ4ኛነት ቢያጠናቅቅም የጨረሰበት 2:04:19 ሰዓት ከ40 ዓመት በላይ ዕድሜ ከ2፡05 ሰዓት በታች የጨረሰ የመጀመሪያው አትሌት አድርጎታል።

ይህንኑ ተከትሎ የኬንያ ጋዜጦች ለቀነኒሳ “ዕድሜ የማይገድበው” የሚል ቅፅል ስም ሰጥተውታል።

የተወለደው ሰኔ 6 ቀን 1974 ዓ.ም በአርሲ ዞን ቦቆጂ ከተማ ነው። በትምህርት ቤት እያለ በስፖርት ክፍለ ጊዜ የሚያደርገውን እንቅስቃሴ የተመለከቱት አርቆ አሳቢ መምህሩ ወደ አትሌትክሱ ቢገባ ውጤታማ እንደሚሆን በነገሩት መሠረት ነው ሩጫ የጀመረው።

እንደተባለውም ወደ አትሌትክሱ በገባ በአጭር ጊዜ ውስጥ እጅግ አስደናቂ ውጤቶችን አስመዝግቦ ዓለምን አስደምሟል።

ዓለም አቀፍ ውድድር የጀመረው እ.አ.አ በ2001 ሲሆን፣ በመጀመሪያ ሩጫውም የወጣቶች ሀገር አቋራጭ ሻምፒዮን የወርቅ ሜዳሊያ በማሸነፍ አጠናቅቋል። በተመሳሳይ ዓመት 3 ሺህ ሜትር ክብረ-ወሰን የሰበረ ሲሆን፣ ይህ ክብረ-ወሰን ለሦስት ዓመት ተኩል ቆይቷል።

እ.አ.አ 2000 እና 2001 በኔዘርላንድ የተደረጉትን የ15 ኪሎ ሜትር የጎዳና ሩጫ በአንደኝነት አጠናቅቋል። በ19 ዓመቱ የጀመረውን ሀገር አቋራጭ ውድድር ለተከታታይ አምስት ዓመታት በአሸናፊነት በማጠናቀቅ 11 የወርቅ ሜዳሊያዎችን አግኝቷል።

የ5 ሺህ እና የ10 ሺህ ሜትር የዓለም ክብረ-ወሰኖችን እ.አ.አ ከ2004 እስከ 2020 ባሉት ተከታታይ 16 ዓመታት ማንም ሳይሰብራቸው የግሉ አድርጓቸው ቆይቷል።

በ2004 የአቴንስ ኦሊምፒክ ላይ በ10 ሺህ ሜትር የወርቅ ሜዳሊያ እንዲሁም በ5 ሺህ ሜትር የብር ሜዳሊያ አሸናፊ ሆኗል።

በ2008 የቤጂንግ ኦሊምፒክ ደግሞ በ5 ሺህ እና በ10 ሺህ ሜትር ውድድሮች በሁለቱም ውድድሮች ክብረ-ወሰን በመስበር ጭምር የወርቅ ሜዳሊያ በማሸነፍ ደማቅ ታሪክ ጽፏል። 

በዓለም ሀገር አቋራጭ ሻምፒዮና ታሪክ በ12 ኪሎ ሜትር ስድስት እና በ4 ኪሎ ሜትር ደግሞ አምስት የወርቅ ሜዳሊያዎችን፣ በአጠቃላይ 11 የወርቅ ሜዳሊያዎችን ያሸነፈ እጅግ ስኬታማ አትሌት ነው።

እ.አ.አ በ2003፣ 2005፣ 2007 እና 2009 በተካሄዱ አራት ተከታታይ የዓለም ሻምፒዮናዎች በመሳተፍ በ10 ሺህ ሜትር 4 የወርቅ፣ በ5 አንድ የወርቅ እና አንድ የነሐስ ሜዳሊያዎችን አሸንፏል።

ቀነኒሳ በ2003 በ10 ሺህ ሜትር ዓለም አቀፍ ሩጫ ማድረግ ከጀመረበት እስከ 2011 ድረስ ያልተሸነፈ ብቸኛ አትሌት ነው።

በ2006 በተካሄደው የዓለም የቤት ውስጥ ሻምፒዮናም በ3 ሺህ ሜትር የወርቅ ሜዳሊያ አሸናፊ ነበረ።

በ2014 የውድድር ዘመን በፓሪስ ማራቶን ድል የተቀዳጀ ሲሆን፣ ያስመዘገበው ሰዓት በታሪክ ስድስተኛውን ፈጣን የማራቶን ውድድር ሰዓት ሆኖ ተመዝገቧል።

እ.አ.አ መስከረም 25 ቀን 2016 የበርሊን ማራቶንን 2:03.03 በሆነ ሰዓት አሸንፏል። በውድድሩ አዲስ የግል ምርጥ ሰዓቱን ያስመዘገበ ሲሆን፣ ይህም በውድድሩ ታሪክ ሦስተኛው ፈጣን የማራቶን ሰዓት ነበረ።

ቀነኒሳ ኢንተርናሽናል ውድድሮችን መሳተፍ ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ ላለፉት 22 ዓመታት ከ168 በላይ ኢንተርናሽናል ውድድሮችን አድርጓል። ይህም በአማካይ ከ7 በላይ ኢንተርናሽናል ውድድሮችን በየዓመቱ አድርጓል ማለት ነው።

5 ሺህ ሜትርን ስድስት ጊዜ ከ12 ደቂቃ ከ48 ሰኮንድ በታች ገብቷል፤ አራት ጊዜ ደግሞ ከ12 ደቂቃ ከ49 ሰኮንድ እስከ 12 ደቂቃ ከ53 ሰኮንድ ውስጥ ገብቶታል።

10 ሺህ ሜትርን ሰባት ጊዜ ከ26 ደቂቃ ከ46 ሰኮንድ በታች፤ ሦስት ጊዜ ደግሞ ከ26 ደቂቃ ከ48 ሰኮንድ እስከ 26 ደቂቃ ከ53 ሰኮንድ ውስጥ አጠናቋል።

የእንግሊዙ ሞ ፋራ የቀነኒሳን አይቶ እሱ የሮጠውን ያህል እሮጠዋለሁ ብሎ አስቦ የነበረ ቢሆንም፣ ሞክሮ ሲያየው ሊቀርብ ቀርቶ ለመጠጋት ሲያቅተው “ወላሂ እሱ ጨካኝ ነው” ሲል ገልጾታል።

አትሌት ቀነኒሳ በአትሌቲክሱ መድረክ የኢትዮጵያን ስም በማስጠራቱ ከአርሲ ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክተሬት ተሰጥቶታል።

ቀነኒሳ ጉዳት ተደጋግሞበት ለረጅም ጊዜ ከውድድር ባያርቀው በአትሌቲክሱ ዘርፍ ማንም ሊደርስበት የማይችለውን ታሪክ ሊያስመዘግብ ይችል እንደነበረ ብዙዎች ይናገራሉ።
ኢግናሲዮ ማሪያ ጎንዛሌዝ

**ኢግናሲዮ «ናቾ» ማሪያ ጎንዛሌዝ ጋቲ** (**Ignacio "Nacho" María González Gatti**, ግንቦት ፮ ቀን ፲፱፻፸፬ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለናስዮናል ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ዲዬጎ ፎርላን

**ዲዬጎ ፎርላን ኮራዞ** (**Diego Forlán Corazzo**, ግንቦት ፲፩ ቀን ፲፱፻፸፩ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለሴሬሶ ኦሳካ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

## ማመዛገቢያ


መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሰባስቲያን አብሪዉ

**ዋሽንግተን ሰባስቲያን አብሪዉ ጋሎ** (**Washington Sebastián Abreu Gallo** ፣ ጥቅምት ፯ ቀን ፲፱፻፷፱ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ከ ናስዮናል በብድር ለሮዛሪዮ ሴንትራል ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነበር።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ኤዲንሰን ካቫኒ

**ኤዲንሰን ሮቤርቶ ካቫኒ ጎሜዝ** (**Edinson Roberto Cavani Gómez** ,የካቲት ፯ ቀን ፲፱፻፸፱ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለፓሪስ ሴንት-ጀርሜይን ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
አሚር ኑር ሙጃሂድ

ሙሉ ስማቸው፤ ዓሊ ዕብን አብዱላህ ዓል-ዱሂ ሱሃ (በሱማልኛ፡- ኑር ዒብን-ሙጃሂድ. በአረብኛ፦نور بن مجاهد‎) ፤ የሞቱት እ.አ.አ. 1567፣ ትርጉሙም በአጭሩ፦ ብርሃን ማለት ነው። ከ ሱማሌ ዳሮድ ጎሳ ቅርንጫፍ ከሆነው የማረሃን ክፍል፣ ንዑስ ክፍል አህል-ሱሃውያን የተወለዱ ሲሆን በ16ኛው ክፍለ ዘመን የሐረር ዓሚር ነበሩ። የአህመድ ዒብን-አልጋዚ (ግራኝ አህመድ፣ አህመድ ጉሬይ) ሚሽት የነበረችውን ባቲ ዲል-ወንብራ አግብተውና ወራሽ ሆነው የሙስሊሙን ሕብረተሰብ በመምራት ከክርስትያኑ የኢትዮጵያ ተቀናቃኝ ኃይል ጋር የነበረውን ጦርነት መርተዋል።

ታሪካቸው

በኃይማኖት መሪነታቸው ሚና የተነሳ፣ ዓሚር ኑር "ሳሂብ አል-ፋትህ አት-ታኒ" ወይም "የሁለተኛው ወረራ መሪ" የሚል ስም ተሰጥቷቸዋል። የ እስላሙን ጦር ይመሩ የነበሩት ኢማም አህመድ በ1943 በጦርነት ሲገደሉ፡ የሙስሊሙ ኃይል ውስጥ መደናገጥ ፈጥሮ ወደ ሐረር እንዲያፈገፍግ ተገደደ። ኑር የኢማሙን ምሽት ባቲ ድል-ውንብራን በማግባት የከተማዋን የመሪነት ሚና ተረክበው በ1550 ቱ ወረራ የተጎዳችዉን የሐረር ከተማ መልሰው አፀኑ። ከ1550-51 ባለው ጊዘ ውስጥ የዓሚርነትን ማዕረግ ከተቀዳጁ በኋላም ትኩረታቸውን የተበታተነውን ሠራዊት መልሶ ስር ዓት በማስያዝና በከተማዋም ዙርያ የግንብ አጥር በማሰራቱ ላይ አደረጉ።
በ 1554-55 ዓሚር ኑር በጅሃድ ወደ ባሌ ቆላማ አካባቢዎችና ወደ ሃድያ አገሮች ዘመቱ። በ 1559 ፈጠጋርን ወረሩ፤ እዚያም ከ ኢትዮጵያው ንጉስ ዓጼ ገላውዴዎስ ጋር ጦርነት ገጥመው በውጊያዉም ዓጼዉን ገደሉ። በመቀጠልም ለሚቀጥሉት 12 ዓመታት ወደ ም ዕራቡ ክፍል እስከ ጊቤ ድረስ ከዘለቁ በኋላ እንደ አፈ-ታሪኩ ዘገባ "ከፋ"! ወይም "በቃ"! ብለው ወደ ሐረር ተመለሱ። አንዳንዶች "ከፋ" የሚለው ቃል ከዚህ ታሪካዊ ኩነት የመነጨ ነው ይላሉ።

ኑር ከከተማቸው ርቀው በነበሩበት ወቅት፡ በከተማዋ ውስጥ የውስጥ ስልጣን ሽሚያ ተከስቶ ነበር። በዚሁም ወቅት ሐረር በኦሮሞዎች ተስፋፊ ኃይል የመደምሰስ አደጋ አንዣቦባት ነበር። በዚህ ወቅት ነው የከተማዋ ግንብ የተሰራው። ሆኖም በዘልማዳዊው ታሪክ ዓሚሩ ከ ሁለት የአካባቢ ባላባቶች፡አሁ-አባዲር እና አሁ-ዓሊ ጋር በመሆን ግንቡን አሰሩት ይላሉ። በ 1567፣ በተደጋጋሚ የተፈጸመው የኦሮሞ ኃይል ወረራ ምክንያት በከተማው አሰቃቂ የሆነ ረሃብ ገባ። ዓሚሩም ከተማዋን ለቀው በመውጣት ለ3 ወራት ጠንካራ የመከላከልና የቅጣት ዘመቻ በወራሪው የኦሮሞ ኃይል ላይ ከፈቱ። ከጦርነቱም የከተማው ሕዝብ በቸነፈር በሽታ ተወሮ ደረሱ። ዓሚሩም እራሳቸዉም በዚሁ የ ታይፈስ ወረርሽኝ በሽታ ተይዘው በዚያው ዓመት ሞቱ።

ዝናቸው

ጸሐፊዎች ዓሚሩ የጠንካራ ስብ ዕና ባለቤት እንደሆኑና፣ ኃቀኛ፣ ጠንካራ፣ እና ፍርድ-አዋቂ መሆናቸውን ይናገራሉ። ከሐረር ግንብ በተጨማሪም በከተማው ውስጥ በርካታ ሕንጻዎችን አሰርተዋል። የመቃብራቸው ቦታም ከደብሩ ላይ ሆኖ በበርካታ መኖርያ ቤቶችና የፍርድ ሸንጎዎች ተከቧል። እስከ አሁንም ድረስ የቀብር ቦታቸው በአክባሪዎቻቸው ይዘየራል (ይጎበኛል)።

^ Encyclopaedia Africana: Dictionary of African Biography, Volume 1: Ethiopia and Ghana, p. 118
^ R.Basset (editor), Histoire de la conquete de l’Abyssinie (History of the Conquest of Abyssinia), Paris, 1897–1901
^ Dr. E. Cerulli, Documenti arabi per la storia dell’Ethiopia, Memoria della Accademia Nazionale dei Lincei, Vol. 4, No. 2, Rome, 1931
^ Richard Pankhurst, The Ethiopian Borderlands (Trenton: Red Sea Press, 1997), p. 373
አልቫሮ ፈርናንዴዝ

**አልቫሮ ፈርናንዴዝ** (**Álvaro Fernández**, ጥቅምት ፩ ቀን ፲፱፻፸፰ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለሲያትል ሳውንደርስ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ኒኮላስ ሎዴሮ

**ማርሴሎ ኒኮላስ ሎዴሮ ቤኒቴዝ** (**Marcelo Nicolás Lodeiro Benítez**, መጋቢት ፲፪ ቀን ፲፱፻፹፩ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለኮሪንቺያንስ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሰባስቲያን ፈርናንዴዝ

**ሰባስቲያን ብሩኖ ፈርናንዴዝ ሚግሊየሪና** (**Sebastián Bruno Fernández Miglierina**, ግንቦት ፲፭ ቀን ፲፱፻፸፯ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለራዮ ቫዬካኖ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ፖላንድ ኳስ

thumb|200px|ፖላንድ ኳስ.
[thumb|right|upright|[ኢትዮጵያን የሚወክል ፖላንድቦል]]
**Polandball** (*ፖላንድቦል*፣ **ፖላንድ ኳስ**) ወይም **countryball** (*ካንትሪቦል*፣ **አገር ኳስ**) በኢንተርኔት ላይ የሚገኝ ሚም /meme/ ወይም ባህሪይ ነው። ሚሙ በጀርመን ቋንቋው Krautchan.net ድረ ገጽ በ/int/ የስዕል ሰሌዳ ላይ በሁለተኛው የ2009 እ.ኤ.አ. ዓመት ክፍል ነው የተጀመረው። ሚሙ በብዙ የኢንተርኔት ኮሚኮች /online comics/ ላይ የሚታይ ሲሆን በእነዚህ ኮሚኮች ውስጥ የዓለም አገራት ኳስ በሚመስሉ ድቡልቡል ገፀ-ባህሪዎች ተወክለው እርስ በርሳቸው በተሰባበረ እንግሊዝኛ (በአብዛኛው ጊዜ) ያወራሉ፤ በአገራት ግንኙነቶች ላይ በባላንጣነት ይቀልዳሉም።

## ማመዛገቢያ


## የውጭ መያያዣዎች

* Polandball at Reddit
* Polandball at Knowyourmeme.com
* Polandball at militaryphotos.net

መደብ:ኢንተርኔት
የማግ ኢጠ ውግያ

**ማግ ኢጠ** በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ የአይርላንድ መጀመርያው ውግያ ነበረ። 

ለዚሁ ውግያ ታሪክ ዋና ምንጮች 3 ናቸው፦

* *[[ሌቦር ገባላ ኤረን]]* (1100 ዓ.ም. ግድም የተጻፈ፤ «የአይርላንድ ወረራዎች መጽሐፍ»)
* *[[የአራቱ ሊቃውንት ዜና መዋዕሎች]]* (በ1620 ዓ.ም. ግድም የተቀነባበረው)
* የሴጥሩን ኬቲን ታሪክ መጽሐፍ *የአይርላንድ ታሪክ* (1625 ዓ.ም. ተጻፈ)

ፓርጦሎን በአይርላንድ 10 ዓመት ከደረሰ በኋላ (2274 ዓክልበ. ገደማ)፣ «ስለምና ማግ ኢጠ» በተባለ ሜዳ በፎሞራውያን አለቃ በኪቆል ግሪከንቆስ («ኪቆል ሽባ-እግር») ላይ ድል አደረገው። የኪቆል ወገን 200 ወንዶችና 600 ሴቶች ከነእናቱ ሎት ሉዋምናሕ ጠቀለለ። እነዚህ በስላይጎ ወሽመጥ በ4 መርከቦች ላይ መጡ። (በሴጥሩን ኬቲን ዘንድ 300 ወንዶችና 300 ሴቶች በ6 መርከቦች ነበሩ።) አንዳችም ሰው ሳይሞት ውግያው አንድ ሳምንት ሙሉ እንደ ፈጀ፣ በፎሞራውያንም ሥራዊት በኩል አንድ እጅ ወይም እግር ያጣ ሰው እንደ ነበር ይጨመራል። 

መደብ:አየርላንድ
መደብ:አፈ ታሪክ
መደብ:ጦርነት
የሲንጋፖር እግር ኳስ ማህበር

**የሲንጋፖር እግር ኳስ ማህበር** የሲንጋፖር እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የሲንጋፖር ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል። በ1952 እ.ኤ.አ. የተመሠረተ ሲሆን ከዚያ በፊት የሲንጋፖር አማተር እግር ኳስ ማህበር የአገሩ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነበር።

ሲ
እነሞር

**እነሞር** ጉራጌ ዞን ውስጥ ከሚገኙት ወረዳዎች አንዱና ዋነኛው ሢሆን በውስጡም 66 ቀበሌዎች አሉ። በወረዳው የተለያዩ የግብርና ምርቶች የሚመረቱ ሲሆን ከእነዚህም መካከል እንሰት፣ ቡና፣ ጫት ጤፍ እንዲሁም ፍራፍሬዎችም ይመረታሉ። ወረዳዋ ሦስት አይነት የአየር ፀባይ ያላት ሲሆን እነርሱም ቆላ፣ ደጋ፣ ወይናደጋ ናቸው። የወረዳው ዋና ከተማ ጉንችሬ ናት።

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
የሜክሲኮ እግር ኳስ ፌዴሬሽን

**የሜክሲኮ እግር ኳስ ፌዴሬሽን** (እስፓንኛ፦ Federación Mexicana de Fútbol Asociación, FMF, Femexfut) የሜክሲኮ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል።

ሜ
መደብ:ሜክሲኮ
የስዊድን እግር ኳስ ማህበር

**የስዊድን እግር ኳስ ማህበር** (ስዊድንኛ፦ Svenska Fotbollförbundet, SvFF) የስዊድን እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የስዊድን ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል። ማህበሩ የፊፋ እና ዩኤፋ መሥራች አባል ነው።

ስ
መደብ:ስዊድን
የእስፓንያ የዘውድ እግር ኳስ ፌዴሬሽን

**የእስፓንያ የዘውድ እግር ኳስ ፌዴሬሽን** (እስፓንኛ፦ Real Federación Española de Fútbol, RFEF) የእስፓንያ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የእስፓንያ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል።

እ
መደብ:ስፔን
የኡራጓይ እግር ኳስ ማህበር

**የኡራጓይ እግር ኳስ ማህበር** (እስፓንኛ፦ Asociación Uruguaya de Fútbol, AUF) የኡራጓይ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል።

ኡ
መደብ:ኡሩጓይ
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ዲ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ዲ** ከሰኔ ፮ እስከ ሰኔ ፲፮ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የጀርመን፣ ጋና፣ አውስትራልያ እና ሰርቢያ ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## ሰርቢያ እና ጋና
 

thumb|ሰርቢያ እና ጋና

## ጀርመን እና አውስትራልያ

## ጀርመን እና ሰርቢያ

## ጋና እና አውስትራልያ

## ጋና እና ጀርመን

## አውስትራልያ እና ሰርቢያ

## ማመዛገቢያ


መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የአርጀንቲና እግር ኳስ ማህበር

**የአርጀንቲና እግር ኳስ ማህበር** (እስፓንኛ፦ Asociación del Fútbol Argentino, AFA) የአርጀንቲና እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የአርጀንቲና ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል።

አ
መደብ:አርጀንቲና
የጣልያን እግር ኳስ ፌዴሬሽን

**የጣልያን እግር ኳስ ፌዴሬሽን** (ጣልያንኛ፦ Federazione Italiana Giuoco Calcio, F.I.G.C., Federcalcio) የጣልያን እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የጣልያን ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል። ማህበሩ የዩኤፋ መሥራች አባል ነው።

ጣ
መደብ:ጣልያን
የብራዚል እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን

**የብራዚል እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን** (ፖርቱጊዝ፦ Confederação Brasileira de Futebol, CBF) የብራዚል እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የብራዚል ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል።

ብ
መደብ:ብራዚል
ደርባን

thumb|ደርባን

**ደርባን** የደቡብ አፍሪካ ሦስተኛው ትልቅ ከተማ ናት።

መደብ:የደቡብ አፍሪካ ከተሞች
ኤሊስ ፓርክ ስታዲየም

**ኤሊስ ፓርክ ስታዲየም** ወይም **ኮካ ኮላ ፖርክ** በጆሃንስበርግ፣ ደቡብ አፍሪካ የሚገኝ ስታዲየም ነው።

መደብ:ደቡብ አፍሪካ
መደብ:ስታዲየም
ሎፍተስ ቨርስፌልድ ስታዲየም

**ሎፍተስ ቨርስፌልድ ስታዲየም** በፕሪቶሪያ፣ ደቡብ አፍሪካ የሚገኝ ስታዲየም ነው።

thumb|right

መደብ:ደቡብ አፍሪካ
መደብ:ስታዲየም
ፖርት ኤልሳቤጥ

thumb|ፖርት ኤልሳቤጥ

**ፖርት ኤልሳቤጥ** (ኾሳ፦ *Ebhayi* ፤አፍሪካንስ፦ *Die Baai*) በደቡብ አፍሪካ የምትገኝ ከተማ ናት። እ.ኤ.አ. ከየካቲት 2021 (እ.ኤ.አ.) ጀምሮ የዋለመር ከተማነት ከሚገኘው የሖሳ ስም የጋቀበርሃ ስም የደቡብ አፍሪካ መንግስት ፖርት ኤሊዛቤት ከተማን ለመሰየም በይፋ ታወቀ ፡፡

መደብ:የደቡብ አፍሪካ ከተሞች
ብሉምፎንቴይን

**ብሉምፎንቴይን** (**Bloemfontein**) በደቡብ አፍሪካ የምትገኝ ከተማ ስትሆን ከሀገሪቷ ሦስት ዋና ከተማዎች አንዷ ናት።

መደብ:የደቡብ አፍሪካ ከተሞች
ፖሎክዋኔ

thumb|ፖሎክዋኔ

**ፖሎክዋኔ** (**Polokwane/Pietersburg**) በደቡብ አፍሪካ የምትገኝ ከተማ ስትሆን የቀድሞ ስሟ **ፒተርስበርግ** ነበር።

መደብ:የደቡብ አፍሪካ ከተሞች
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ኢ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ኢ** ከሰኔ ፯ እስከ ሰኔ ፲፯ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የኔዘርላንድስ፣ ጃፓን፣ ዴንማርክ እና ካሜሩን ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## ኔዘርላንድስ እና ዴንማርክ

## ጃፓን እና ካሜሩን
 

## ኔዘርላንድስ እና ጃፓን

## ካሜሩን እና ዴንማርክ
 

## ዴንማርክ እና ጃፓን

## ካሜሩን እና ኔዘርላንድስ

## ማመዛገቢያ


መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ሞዝስ ማቢዳ ስታዲየም

**ሞዝስ ማቢዳ ስታዲየም** በደርባን፣ ደቡብ አፍሪካ የሚገኝ ስታዲየም ሲሆን ለሞዝስ ማቢዳ ነው የተሰየመው።

መደብ:ደቡብ አፍሪካ
መደብ:ስታዲየም
ሩስተንበርግ

thumb|ሩስተንበርግ

**ሩስተንበርግ** (**Rustenburg**) በደቡብ አፍሪካ የምትገኝ ከተማ ናት።

መደብ:የደቡብ አፍሪካ ከተሞች
ኔልሰን ማንዴላ ቤይ ስታዲየም

**ኔልሰን ማንዴላ ቤይ ስታዲየም** በፖርት ኤልሳቤጥ፣ ደቡብ አፍሪካ የሚገኝ ስታዲየም ሲሆን 48,459 ተመልካቾችን ይይዛል።

መደብ:ደቡብ አፍሪካ
መደብ:ስታዲየም
ፒተር ሞካባ ስታዲየም

**ፒተር ሞካባ ስታዲየም** በፖሎክዋኔ፣ ደቡብ አፍሪካ የሚገኝ ስታዲየም ሲሆን 41,733 ተመልካቾችን ይይዛል።

መደብ:ደቡብ አፍሪካ
መደብ:ስታዲየም
ምቦምቤላ ስታዲየም

**ምቦምቤላ ስታዲየም»** በኔልስፕሩዊት፣ ደቡብ አፍሪካ አቅራቢያ የሚገኝ ስታዲየም ሲሆን 40,929 ተመልካቾችን ይይዛል።

መደብ:ደቡብ አፍሪካ
መደብ:ስታዲየም
የፈረንሳይ እግር ኳስ ፌዴሬሽን

**የፈረንሳይ እግር ኳስ ፌዴሬሽን** (ፈረንሳይኛ፦ Fédération Française de Football, FFF) የፈረንሳይ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። ማህበሩ የፈረንሳይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንንና የተለያዩ ብሔራዊ ውድድሮችን ያዘጋጃል። ማህበሩ የዩኤፋ መሥራች አባል ነው።

ፈ
መደብ:ፈረንሣይ