የሮሜ መንግሥት

[thumb|180px|[ባንዲራ ከንጉሠ ነገሥቱ አኪላ ጋር.]]

thumb|300px|የሮሜ መንግሥት ታሪክ (የሚለወጥ ካርታ)

**የሮሜ መንግሥት** በታሪክ ኃይለኛና ታላቅ መንግሥት ነበር። ከ750 ዓክልበ. እስከ 476 እ.ኤ.አ.  በምዕራብ  ኦዶዋከር እስካሻረው ድረስ ቆየ። በምሥራቅ ግን ተከታዩ ቢዛንታይን መንግሥት እስከ 1453 እ.ኤ.አ. ድረስ ቆየ። 

በአፈ ታሪክ ዘንድ፣ መጀመርያው የሮሜ መንግሥት በሮማ ከተማ በ750 ዓክልበ. በተኩላ ጉዲፈቻ በታደጉት ወንድማማች በሮሙሉስና ሬሙስ ተመሠረተ።  

እስከ 35 ዓክልበ. ድረስ የሮሜ መንግሥት በይፋ ሬፑብሊክ ሲሆን በ35 ዓክልበ. አውግስጦስ ቄሳር መጀመርያ ንጉሠ ነገሥት ሆነ።  

*

## ታሪክ

thumb| የሮም ክልልላዊ ግዛቶች ከሪፐብሊክ እስከ የመጨረሻው ቅሪት እስከ 1453 አምተ ምህረት

### ከሪፐብሊክ ወደ ኢምፓየር ሽግግር
thumb|''አውግስጦስ የፕሪማ ፖርታ''
ሮም ከክርስቶስ ልደት በፊት በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የሮማን ሪፐብሊክ ከተመሰረተች ከአጭር ጊዜ በኋላ ከኢጣሊያ ባሕረ ገብ መሬት ውጭ እስከ 3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሳይወጡ መስፋፋት ጀምረው ነበር። ስለዚህም ንጉሠ ነገሥት ሳይኖረው ከረጅም ጊዜ በፊት "ኢምፓየር" (ታላቅ ኃይል) ነበር።  ሪፐብሊኩ በዘመናዊው አስተሳሰባችን ብሔረ-አገር የምንለው አልነበረም፣ ነገር ግን በራስ የሚተዳደሩ የከተማ መረቦች ( ከሴኔት የተለየ የነፃነት ደረጃ ያላቸው) እና በወታደራዊ አዛዦች የሚተዳደሩ ግዛቶች ነበሩ። ከሴኔት ጋር በመተባበር በየዓመቱ በተመረጡ ዳኞች (ከሁሉም በላይ የሮማ ቆንስላዎች ) ይመራ ነበር። [ 23 ] ከክርስቶስ ልደት በፊት 1ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የፖለቲካ እና የወታደራዊ ውዝግቦች ጊዜ ነበር፣ በዚህም መክኒያት የንጉሠ ነገሥታት ግዢ እንዲከተል አድርጓል። [24]   የቆንስላዎቹ ወታደራዊ ሃይል በሮማውያን ህጋዊ የ*ኢምፔሪየም* ፅንሰ-ሀሳብ፣ ትርጉሙም “ትእዛዝ” (በተለምዶ በወታደራዊ አጠራር) ነው።  አልፎ አልፎ፣ ስኬታማ ቆንስላዎች ወይም ጄኔራሎች የክብር ማዕረግ *ኢምፔሬተር* (አዛዥ) ይሰጣቸዋል፤ ይህ *ንጉሠ ነገሥት* የሚለው ቃል መነሻ ነው, ምክንያቱም ይህ ማዕረግ ሁልጊዜ ለቀደሙት ንጉሠ ነገሥታት ይሰጥ ነበር. [ 28 ] 

ሮም ከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና የእርስ በርስ ጦርነቶች አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊትከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና ￼￼የእርስ በርስ ጦርነቶች￼￼ አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ ￼￼የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን￼￼ ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊት ጁሊየስ ቄሳር የስልጣን ማሰባሰብን በሚቃወሙ አንጃዎች ከመገደሉ በፊት ለአጭር ጊዜ ዘላለማዊ አምባገነን ነበር። ይህ አንጃ ከሮም ተባረረ በ42 ዓ.ዓ. በፊልጵስዩስ ጦርነት በማርቆስ አንቶኒ እና በቄሳር የማደጎ ልጅ ኦክታቪያን ተሸንፏል። አንቶኒ እና ኦክታቪያን የሮማውያንን ዓለም በመካከላቸው ተከፋፍለዋል, ነገር ግን ይህ ለረጅም ጊዜ አልዘለቀም። የኦክታቪያን ኃይሎች በ31ኛው ዓ.ዓ. በአክቲየም ጦርነት የማርክ አንቶኒ እና የክሊዮፓትራን ሃይሎች አሸንፈዋል። በ27ኛው ዓ.ዓ. ሴኔቱ *አውግስጦስ* ("የተከበረ") በሚል ማዕረግ በተጨማሪም *ልዑል* ("ቀዳሚ") ብለውበፕሮኮንሱላር *ኢምፔሪየም*  ሰየሙት፤ ከዚህም ፕሪንሲፓት የጀመረው የሮማ ንጉሠ ነገሥት ታሪክ ተጀመረ። ምንም እንኳን ሪፐብሊኩ በስም የቆመ ቢሆንም አውግስጦስ ብቻ ነው ዋና ከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና ￼￼የእርስ በርስ ጦርነቶች￼￼ አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ ￼￼የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን￼￼ ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊትከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና ￼￼የእርስ በርስ ጦርነቶች￼￼ አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ ￼￼የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን￼￼ ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊት ￼￼ጁሊየስ ቄሳር￼￼ የስልጣን ማሰባሰብን በሚቃወሙ አንጃዎች ￼￼ከመገደሉ￼￼ በፊት ለአጭር ጊዜ ￼￼ዘላለማዊ አምባገነን￼￼ ነበር። ይህ አንጃ ከሮም ተባረረ በ42 ዓ.ዓ. ￼￼በፊልጵስዩስ ጦርነት￼￼ ￼￼በማርቆስ አንቶኒ￼￼ እና በቄሳር የማደጎ ልጅ ￼￼ኦክታቪያን￼￼ ተሸንፏል። አንቶኒ እና ኦክታቪያን ￼￼የሮማውያንን ዓለም በመካከላቸው ተከፋፍለዋል￼￼, ነገር ግን ይህ ለረጅም ጊዜ አልዘለቀም። የኦክታቪያን ኃይሎች በ31ኛው ዓ.ዓ. ￼￼በአክቲየም ጦርነት￼￼ የማርክ አንቶኒ እና ￼￼የክሊዮፓትራን￼￼ ሃይሎች አሸንፈዋል። በ27ኛው ዓ.ዓ. ￼￼ሴኔቱ￼￼ ￼￼አውግስጦስ￼￼ ("የተከበረ") በሚል ማዕረግ በተጨማሪም ￼￼ልዑል￼￼ ("ቀዳሚ") ብለው￼￼በፕሮኮንሱላር￼￼ ￼￼ኢምፔሪየም￼￼  ሰየሙት፤ ከዚህም ￼￼ፕሪንሲፓት￼￼ የጀመረው የሮማ ንጉሠ ነገሥት ታሪክ ተጀመረ። ምንም እንኳን ሪፐብሊኩ በስም የቆመ ቢሆንም አውግስጦስ ብቻ ነው ዋና ሥልጣን የነበረው።  በ40 ዓመቱ የግዛት ዘመን፣ ሲሞት፣ ጢባርዮስ በእርሱ ምትክ አዲሱ *የንጉሠ* ነገሥት ንጉሥ እንዲሆን አዲስ ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ተፈጠረ። 

በአውግስጦስ አገዛዝ የጀመሩት 200 ዓመታት እንደ *ፓክስ ሮማና* ("ሮማን ሰላም") ተደርገው ይወሰዳሉ። የግዛቱ አንድነት ሮም ከዚህ በፊት አጋጥሟት በማያውቅ የማህበራዊ መረጋጋት እና ኢኮኖሚያዊ ብልጽግና ገፋ። በክፍለ ሀገሩ የሚነሱ ህዝባዊ አመፆች ብዙ ጊዜ አልነበሩም እናም "በምህረት እና በፍጥነት" ወድቀዋል።  አውግስጦስ የስርወ መንግስት ተተኪ መርሆችን በማቋቋም የተገኘው ስኬት የተገደበው በርካታ ችሎታ ያላቸው ወራሾችን በማለፉ ነው። የጁሊዮ-ክላውዲያን ሥርወ መንግሥት ለአራት ተጨማሪ ንጉሠ ነገሥት - ጢባርዮስ ፣ ካሊጉላ ፣ ቀላውዴዎስ እና ኔሮ - በ 69 ዓ.ም. ወደ ግጭት ወዳደቀቀው የአራቱ ንጉሠ ነገሥት ዓመት ከመግዛቱ በፊት ቆየ። ቬስፓሲያን አሸናፊ ሆኖ ወጥቷል። ቬስፓሲያን የአጭር የፍላቪያን ሥርወ መንግሥት መስራች ሆነ፣ በመቀጠልም የኔርቫ–አንቶኒን ሥርወ መንግሥት “ አምስት ጥሩ አፄዎችን ” ኔርቫ ፣ ትራጃን ፣ ሃድሪያን ፣ አንቶኒነስ ፒየስ እና ማርከስ ኦሬሊየስን አፈራ። 
## በተጨማሪም ተመልከት
* የአሜሪካ ሊበራሪያን ፓርቲ
* የፖለቲካ ጭቆና
* ፑቲኒዝም
## አገናኞች