open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ራዲዮ ስቱዲዮ 54 ኔትወርክ

280px|thumbnail|የራዲዮ ስቱዲዮ 54 ኔትወርክ ምልክት

**ራዲዮ ስቱዲዮ 54 ኔትወርክ** የግል ራዲዮ ጣቢያ በሎክሪ፣ ካላብሪያ፣ ጣልያን አገር ነው። የጣቢያው ማሠራጨት ዙሪያ እስከ ፱ ደቡባዊ ክፍላገሮች ድረስ ይደርሳል፤ እነርሱም መሢና፣ ረጆ ካላብሪያ፣ ቪቦ ቫሌንቲያ፣ ካታንዛሮ፣ ኮሰንዛ፣ ክሮቶኔ፣ ለቼ፣ ፖተንዛ፣ እና ሳሌርኖ ናቸው። በጣቢያው ላይ ዘመናዊ ሙዚቃ ዘፈኖችና በየቀኑ 28 ጊዜ የዜና መረጃ ይሠጣል። 

ስቱዲዮ 54 ኔትዎርክ የተመሠረተው በ6 June 1985 እ.ኤ.አ. በመሥራቾች ፔትሮ ፓሬታ፣ ፍራንቼስኮ ማሣራ፣ ኤንዞ ጋቶ፣ መሞ ሚኒቲ፣ እና ፔትሮ ሙስሜቺ ሲሆን ስሙ «ራዲዮ ዲጄ ክለብ ስቱዲዮ 54» ተብሎ ነበር። እንደ ሌሎቹ ነፃ ጣልያናዊ ራዲዮ ጣቢያዎች፣ ይህ እንደ ጨዋታ ትርዒት ጀመረ። በ1990 እ.ኤ.አ. በጣልያናዊ ሕግ ሥር ይህም የጨዋታ ትርዒት በይፋ ድርጅት ሆነ፣ በዚህም የጣቢያው ፕሮፌሽናሉ መልክ ተጨመረ።

በ1991 እ.ኤ.አ. ደግሞ ከሁሉ ካላብሪያ መጀመርያው ራዲዮ ዳታ ሲስተም የሚባል ሲስተም የሚጠቅመው ራዲዮ ጣቢያ ሆነች። ይህም ከጣልያን ሁሉ ከፊተኞቹ መካከል ነው። በ1994 እ.ኤ.አ. ማሠራጨቱ በኮምፒውተር በዲጂታል አማካኝነት እንዲሆን በቃ፤ ከበፊቱም ማሠራጨቱ ጥረትና ፍትነት አገኘ። ከ1995 እ.ኤ.አ. ጀምሮ ሌሎች የካላብሪያ ራዲዮ ጣቢያዎች በክፍያ በመግዛቱ፣ ማሰራጨቱ የሚደርስበት ርቀት ተጨመረ።  በ1997 እ.ኤ.አ.  እንደገና ከጣልያን ፊተኞች መካከል ሲሆን፣ የዌብካስቲንግ ችሎታ በሪል ኦዲዮ ሶፍትዌር ጀመረ። 

በ1998 እ.ኤ.አ. ስሙ «ስቱዲዮ 54 ኔትወርክ» ሆነ፤ በተጨማሪ ከ2000 እ.ኤ.አ. ጀምሮ «ስታርጌት» የተባለው ተዛዋሪ ስቱዲዮ በመሥራቱ፣ ማሠራጨት ከአደባባይ ሕዝብ በቀጥታ ተቻለ።

## Presenters

Rossella Laface,  Alex Albano, Enzo DiChiera, Paolo Sia, Demetrio Malgeri, Marika Torcivia, Franco Siciliano,  Mara Rechichi, Luigi Di Dieco

## External links
*  Studio 54 Network Web Site
* Studio 54 Network webcast streaming

መደብ:ጣልያን
መደብ:ራዲዮን
መደብ:ድርጅቶች
የኢትዮጵያ ልጆች በደቡብ አፊሪቃ

የደቡብ አፍሪካ ህይወትና የሰዎቹ ሁኔታ ምን እንደ ምመስል ከዝህ በታች ለማወስ እንሞክራለን።
ኢትቢራ

**ኢትቢራ** ፦ይህ ቃል ሁለት ጥምር ቃላትን በአንድ ላይ የያዘ ስሆን ስነጣጠል ወይም ኢቶ=ቢራ የሚል ነው።

እና ይህ ትርጉሙ ምን ማለት እንደሆነ እና  እንዴት እንደተቀየረ እንመልከት።
 ቦተው የሚገኛው በደቡብ ቤሔር ቤሔረሰቦችና ህዝቦች ክልላዊ መንግስት በሀድያ ዞን በጊቤ ወረዳ ውስጥ ሲሆን  የስሙም ትርጉም [Itto-ፍቅር; biira አደባባይ] ማለት ነው።

እውነትም የፍቅር አደባባይ ለመባል ያበቁ ምክኒያቶች አሉት።
ስፍረው የፍቅር አደባባይ ከመባል በፊት የእሾህ አደባባይ ተብለው ነበር ሲጠራ የነበረው። ስሙ ኢትቢራ እንዲባል ያደረጉ ምክኒያት 
_ቤተክርስቲያን
_ትምህርት ቤት
_ገበያ
 በኢትዮጵያውያን አቆጣጠር በ1987 ዓም ላይ በአቶ ኤርጡሞ ደምሴ ደጅ ቤተ ክርስቲያን ተመሰረተ። በአጠቃላይ ሶስቱ ንኡስ ማለትም የአሁኑ ኢትቢራ፣ ጎዶዶና ዋለሜ በአንድ ላይ ከሚያመልኩበት ለሁለት ተከፍሎ ከጎዶዶ ወደ ኢትቢራ እንዲመጣ ሶስት ምክኒያቶች ነበሩ።

1፦ የቦታው ርቀት
__>> ከላይኛው ኢትቢራ ምእመኑ ለአንልኮ በእግር ተጉዘው ለመሄድ ትራብስፖርት የሚጠይቅ ርቀት አለው ያን ለማድረግ ደግሞ ትራንስፖርት አለመኖሩ!!

2፦የአዳራሹ ጥበት __>> ሶስቱ ንኡስ በኣንድ አዳራሽ ለመቀመጥ ቦታ በቂ አልነበረም አብዛኛው ሰው በውጭ ይቀመጥ ነበት።
በወቅቱም ላይ ብዙ ጌታን የሚቀበሉ አዳዲስ ሰው ቁጥርም በጣም እየጨመረ ስለነበረ ።

3፦ቤተክርስትያኑ የተቋመው በግለሰብ መሬት መሆኑ ሌሎችም ግን በነዝህ በ3 ዋና ጉዳይ ላይ ባተኮሩ የግለሰብ ግፊት ነው ከጎዶዶ ወጥተው ራሱን የቻለ ኢትቢራ ሊመሰረት የቻለው።
የቤተክርስቲያኑ ክልል በምስራቅ በኩል ከነዋሪው ከኤርደዶ ባዴ በምእራብ በዶሬ ሃብቴ በሰሜንና በደቡብ ሁለት ወንዞች አሉት ባጣቃላይ ከአንድ ሺህ በላይ አባላት አሉኣት። በመጀመሪያ ሲቋቋም ግን በጣም ጥቂት ሰዎች እንቅስቃሴ ነበር የተቋቋመው።

በእለቱ ሲንቀሳቀሱ የነበሩ ሰዎች፦
 •ደንታሙ ኃብቴ 
 •ደሳለኝ አበበ
 •በዛብህ ሰዎሬ
 •ኦሰቦ ፍሪሶ
 •ኤርጎጎ ጮጫቶ
 •ኤርጡሞ ደምሴ... ሌሎችም ብዙ ሰዎች በጎናችሁ ነን በማለት የሚያስፈልገውን ወጪ እያወጡ በገንዘብም በጉልበትም ባላቸው አቅም ሁሉ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ያደረጉ ብዙዎች አሉ።
እልፊኝ ያላቸው ሰዎች በየእልፊኞቻቸው ማረፊያ እያዘገጁ የሚያስፈልጉ የቁሳቁስ በማሟላት አያሌ ጊዜያትን አሳልፏልሉ።

♥የኢትቢራ ቤተክርስቲያን የህብረተሰቡን የፍቅር መንገድ አሳይታለች
 ኡትቢራ የነበረው ፦ለትምህርት ቤት መቋቋም፤ ለገበያ መቋቋም ምክኒያት ሆናለች።

በአሁኑ ሰኣት ኢትቢራ ቤተክርስትያን የተለያዩ ቤሔራዊ ወንጌላውያንን በመላክ የመንግስቱን ቃል በማደረስ ላይ ትገኛለች።

በርከት ያሉ "ልጆቿም" በባህር ማዶ በስራ ምክኒያት ተበትነው እየኖሩ ነው።
ለያንዳዱም በየእለቱ በጸሎት እና በጾም እየተማጸነች ትገኛለች።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
እንቆቅልሽ (ፊልም)

**እንቆቅልሽ** የኢትዮጵያ ፊልም ነው። ፊልሙ በሀገሪቱ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
አራራ፣ ብራዚል

**አራራ፣** (ፖርቱጊዝ፦ *Arara*) የብራዚል ከተማ ነው።

## የውጭ መያያዣዎች

* http://www.arara.pb.gov.br 

መደብ:ከተሞች
መደብ:ብራዚል
ቲም ባርነርስ ሊ

**ጋሽ ቲም ባርነርስ ሊ** ወይም **ቲሞሲ ጆን**  (1955 እ.ኤ.አ) ኢንተርኔት የሰራ እንግሊዛዊ ሰው ነው።
መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ኮምፒዩተር
መደብ:ሳይንቲስቶች
ሀድሰን ባህረስላጤ

275px|thumbnail|ሀድሰን ባሕረስላጤ  በካናዳ

**ሀድሰን ባህረስላጤ** በካናዳ የሚገኝ ታላቅ ባህረስላጤ ነው።

መደብ:ካናዳ
መደብ:የውሃ አካል
ቦኾትኒጻ

280px|thumbnail|በቦኾትኒጻ የሚገኝ አምባ ፍርስራሽ

**ቦኾትኒጻ** በፖሎኝ የሚገኝ መንደር ነው። ከ፮ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ እንደ ተገኘ ከሥነ ቅርስ ይታሥባል።  አምባው መጀመርያ በ1332 ዓም አካባቢ ተሠራ። የሕዝቡ ቁጥር 1000 ሰዎች ያሕል ነው።

መደብ:የፖላንድ_ከተሞች
የቱማል ዜና መዋዕል

**የቱማል ዜና መዋዕል** ወይም **የቱማል ጽሑፍ** ለሱመር ጥንታዊ ዘመን ታሪካዊ ምንጭ ነው። በኩኔይፎርም ጽሕፈት በሱመርኛ ተጽፎ መጀመርያው ክፍል ተገኝቶ በ1906 ዓ.ም. በትርጉም ታተመ። የተረፈው ክፍል በ1947 ዓም ተገኘ።

ጽሑፉ በኒፑር ከተማ የተገኘው የሱመር ዋነኛ ቤተ መቅደስ ወይም «ቱማል»  ታሪክ ይናገራል። የቱማል መቅደስ በኪሽ ንጉሥ ኤንመባራገሲ (2384 ዓክልበ. ግ.) እንደ ተመሠረተ ይላል። ከዚያ በልጁ አጋ ዘመን (2383-2375 ዓክልበ. ግ.) መቅደሱ ተለማ፤ ከዚያም ለመጀመርያው ጊዜ መቅደሱ በፍርስራሽ ወደቀ።

ከዚያ የኡር ንጉሥ መስ-አኔ-ፓዳ (2345-2314 ዓክልበ. ግ.) ቱማሉን እንዳሳደሰው ሲለን ቀደም ተከተሉ ከጊልጋመሽ በኋላ ስለ ሆነ ጊልጋመሽን እዚህ ዘልሎ ይመስላል። በመስ-አኔ-ፓዳ ልጅ መስኪአጝ-ኑና ዘመን (2314-2310 ዓክልበ. ግ.) ቱማሉ እንደ ተለማ፣ በኋላም ለ፪ኛ ጊዜ በፍርስራሽ እንደ ወደቀ ይላል።

ከዚያ በኡሩክ ንጉሥ ጊልጋመሽ (2382-2350 ዓክልበ. ግ.) እና በልጁ ኡር-ኑንጋል (2350-2345 ዓክልበ. ግ.) ዘመናት ቱማሉ ታድሶ እንደ ተለማ ይለናል። ይህ ግን ከመስ-አኔፓዳ አስቀድሞ መጠቀስ ይገባ ነበር። (እንዲሁም በአንዱ ቅጂ ቀደም-ተከተሉ ትክክለኛ ነው) ከዚያም መቅደሱ እንደገና በፍርስራሽ እንደ ወደቀ ይለናል። 

ከዚያ በኡር ንጉሥ ናኒ (2187-2182 ዓክልበ. ግ.) እና በልጁ መስኪአጝ-ናና (2182-2152 ዓክልበ. ግ.) ዘመናት ቱማሉ ታድሶ እንደ ተለማ ይላል፤ በኋላ መቅደሱ ለ፬ኛ ጊዘ በፍርስራሽ ወደቀ።

ከዚያ በኡር ንጉሥ ኡር-ናሙ (1984-1966 ዓክልበ. ግ.) እና በልጁ ሹልጊ (1966-1918 ዓክልበ. ግ.) ዘመናት ቱማሉ ታድሶ እንደ ተለማ ሲለን በኋላ መቅደሱ ለ፭ኛ ጊዘ በፍርስራሽ ወደቀ።

ከዚያ ከኡር ንጉሥ ሹ-ሲን (1909-1901 ዓክልበ. ግ.) እስከ ኢሲን ንጉሥ እሽቢ-ኤራ ዘመን (1878-1872 ዓክልበ. ግ.) ድረስ፣ ቱማሉ ታድሶ ተለማ።

ጽሑፉ እራሱ በእሽቢ-ኤራ ዘመን  ስለ ተቀረጸ ከዚያ በኋላ መረጃ የለውም።

## ዋቢ ምንጭ

http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.3#  

መደብ:ሱመር
መደብ:ዜና መዋዕል
ምናኔ

በአፍሪቃ ቀንድ ላይ ባለችው በዚህች ኢትዮጵያችን ውስጥ ምግባር ባህል ሃይማኖት ልዮ ትኩረት ተሰጥቷቸው ረጅም ከሚባል ዘመን በላይ የተሻገሩ የማንነት እሴቶች ናቸው:: 

እነዚህ ከብዙ ሃገራት የሚለዩዋት እሴቶች ናቸው እንግዲህ ከባህሉ ከቋንቋው ከኪነ ጥበቡ ከአስተዳደሩ ከዘመን ቀመሩ ከፍልስፍናው… ወ.ዘ.ተ ጋር ተዳምረው ራሷን የቻለች ነፃ ሃገር እና ጥንታዊት የአለም ቅርስ የሚያሰኛት እነዚህ ከላይ የጠቀስናቸው እሴቶቿ እንዲህ ባለ ረዥም ጊዜ ባስቆጠረ ድህነት እና ውስጣዊ የእርስ በእርስ ጦርነት (ሃይማኖታዊ እና የአስተዳደራዊውን ፍጭት አጠቃሎ) እንዲሁም የውጭ ወረራ እና ዝርፊያ አልፎ በቃልም ይሁን በፅሁፍ ወይም በሌላ በማንኛውም አይነት መንገድ ተጠብቀው ቆይተው ከተሻገሩባቸው እና አሁንም ከተጠለሉባቸው ታዛዎቹ ውስጥ የመሪነቱን ቦታ የሚይዙት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ (ቀደም ሲል ከግብፅ በተሻገረው  መንበረ ማርቆስ እህት ቤተ ክርስቲያን ከጊዜ በሁዋላ ደግሞ ራሱን ችሎ መንበረ ተክለ ሃይማኖት ) ቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ የተጠቃለሉት ገዳማት በዋነኝነት ይመደባሉ::  

ታዲያ በእነዚህ ገዳማት ውስጥ በህርመት የሚኖሩ ባህታዊያን እና ካህን መነኮሳት ረዥም ጊዜ በቆየው እና የቀደመ የግብፃዊያንን አስቸጋሪ እና በእጅጉ ፈታኝ የሆነ የምናኔ ህይወት አሁንም ጠብቀውት እና ከእለት እለት ህይወታቸው በፍቃደኝነት እና  በፍቅር ይኖሩታል:: በመንፈሳዊው አስተሳሰብ የሚታመንበትን የአጋንንት ውጊያ ከሰው ልጅ የህልውና አቅም በላይ የሆነውን የበረሃውን ንዳድ የአራዊትን ፀብ ሁሉ ስጋዊ ህፀፆችን ከራስ ላይ እየጣሉ ወደ ፍፁም መለኮታዊ አኗኗር መለወጥ በሚል መለኮታዊ ፍልስፍና ተጠምደው ይኖራሉ ይህ አለም ሁሉ በቅጡ ያላጤነው እፁብ የሆነውን ይህ የህይወት ፍሰት በአለም ውስጥ የተደበቀ ሌላ አለም ነው::
ጁልስ ቨርን

thumb|left|"በዓለም መጨረሻ ላይ ያለው ብርሃን" የጁልስ ቬርን የስነ-ጽሑፍ መድረክ ምርጥ ልብ ወለዶች አንዱ ነው ተብሎ ይታሰባል.

**ጁልስ ቨርን** ( 1828-1905 እ.እ.አ.) ፈረንሳዊ ፀሐፊ ነበር። ከሥራዎቹም መሃከል "በዓለም ዙሪያ በሰማኒያ ቀናት"፤ "ወደ ምድር መሀል ጉዞ" እና "አንድ ሺ ሊግ ከባህር በታች" የተባሉት ይጠቀሳሉ። አብዛኞቹ መፅሐፎቹ ከሳይንስ ዕውቀት ይልቅ በዓይነ-ሕሊና ላይ ቢያተኩሩም አንዳንዶቹ ለምሳሌ የህዋ ጉዞ እና የመረጃ  መስኮት (ቴሌቪዥን)  እውን ሆነዋል።

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች
ኢዮአስ

**ኢዮአስ** ትርጉሙ «እግዚአብሔር ሰጥቶአል» የሚል የዕብራይስጥ ስም ነው።

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
አሸንዳ

**አሸንዳ፡** ወይም 'የሴቶች ቀን' የትግራይ ena Amhara ብሄራዊ ባህል ሲሆን በአንዳንድ በትግራይ  ena Amhara አዋሳኝ ክልሎች ይከበራል ከዚህም ውስጥ በላሊበላ አገው አከለ ጉዛይ አካባቢዋች ሚከበር ባህል ነው። 300 ዓ.ዓ በሳባውያን ህዝብ በአክሱም ውስጥ እንደተጀመረ የታሪክ አጥኝዋች ይናገራሉ። በዓሉ በወጣት ልጃገረድ ሴቶች በትግራይ ከሚከበሩ ታላቅ በአል አንዱም ነው፣ የትግራይ ሴቶች ይህን በአል ለማክበር በጉጉት ይጠብቃሉ። አሸንዳ ቃሉ ትግርኛ ሲሆን ትርጉሙም ከሳር ዓይነት የተሰጠ ነው፣  አንድ ነጭ ሽንኩርት ቅጠል እሚመስል ሰፊ እና እረዥም ተክል ነው። ይህ ተክል አሸንዳ ተብሎ ለሚታዎቀው በዓል  መነሻ ሥምም ነው።   

አሸንዳ፣ ከነሐሴ 16 እስከ ነሐሴ 18 ቀን ድረስ በትግራይ ይከበራል በአሉ በቅርብ ጊዜያትም ተወዳጅነቱ በመጨመሩ በኤርትራ፣ ጎጃም፣ ጎንደር፣ ሸዋ፣ ኦሮሚያ እናም ሌሎች አካባቢዎች መከበር ጀምሯል።

መደብ:የኢትዮጵያ በዓላት
ዎበስ

**ዎበስ** (ፖሎንኛ፡ **Łobez**፤ ጀርመንኛ *Labes* /ላበስ/) በፖላንድ የሚገኝ ከተማ ሲሆን የሕዝቡ ቁጥር 10,409 ኗሪዎች ነው። ከተማው ከ1263 ዓም ጀምሮ ይጠቀሳል።. 

## የሕዝብ ቁጥር

ImageSize = width:460 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

## References


መደብ:የፖላንድ ከተሞች
ብርዝበን

300px|thumbnail|የብርዝበን ሥፍራ በአውስትራልያ

**ብርዝበን** (እንግሊዝኛ፦ Brisbane) የአውስትራልያ ከተማ ሲሆን የሕዝቡ ቁጥር 2.3 ሚልዮን ኗሪዎች ነው።

መደብ:የአውስትራልያ ከተሞች
ቀይ ባሕር

350px|thumbnail|ቀይ ባሕር

**ቀይ ባሕር** ባአፍሪቃና በእስያ መኃል የሚገኝ ረጅም ባሕረ ሥላጤ ነው። 

መደብ:የውሃ አካል
መደብ:አፍሪቃ
መደብ:እስያ
ባይካል ሐይቅ

300px|thumbnail|ባይካል ሐይቅና የየኒሰይ ወንዝ ሸለቆ

**ባይካል ሀይቅ** በሳይቤሪያ፣ ሩስያ የሚገኝ ታላቅ ሐይቅ ነው።

መደብ:ሐይቅ
መደብ:ሩስያ
ድራኩንሱሊአሲስ

**ድራኩሊኣሲስ**, እዲሁም **ጊኒ ዋርም በሽታ** የሚባለው (**GWD**), በ guinea wormየሚተላለፍ ነው፡፡  በ water fleas የተበከለ ውሀ የጠጣ ሰው በጊኒዋርም larva ይያዛል፡፡  ሲጀምር ምንም ምልክት የለውም፡፡  ከአንድ አመት በኋላ፣ ሴቷ ትል በቆዳ ላይ በምትፈጥረው ውሀ ያዘለ ቁስል ምክንያት ተጠቂው ሰው የማቃጠል ህመም ይሰማዋል፣ ይህም ብዙ ጊዜ የሚከሰተው በታችኛው የሰውነት ክፍል ላይ ነው፡፡  ከጥቂት ሳምንታት በኋላም ትሉ ከቆዳ ውስጥ ይወጣል፡፡  በዚህ ወቅትም መራመድና መስራት አዳጋች ይሆናል፡፡  በሽታው ለሞት የመዳረጉ ሁኔታ ብዙም የተለመደ አይደለም፡፡ 

ከእንስሳት መካከል በጊኒ ዋርም የሚጠቃው የሰው ልጅ ብቻ ነው፡፡  ትሉ ከአንድ እስከ ሁለት ሚሊ ሜትር ስፋት ሲኖረው አንድ ትልቅ ሴት ትል ከ 60 እስከ 100 ሴንቲሜትር ትረዝማለች (ወንዱ አጭር ነው)፡፡  ከሰው አካል ውጪ እንቁላሉ ለሶስት ሳምንታት ያህል ሊቆይ ይችላል፡፡  ከዚህ በፊት በውሀ ውስጥ ቁንጫዎች መበላት አለባቸው፡፡  በውሀ ቁንጫ ውስጥ ያለው ላርቫ ለአራት ወራት ያህል ሳይሞት ሊቆይ ይችላል፡፡  በቦታው ላይ በሚቆዩ ሰዎች ላይ በሽታው በየአመቱ መከሰቱ አይቀሬ ይሆናል፡፡   አብዛኛውን ጊዜ የበሽታው ምርመራ የሚካሄደው በምልክቶቹ ነው፡፡ 

መከላከሱ በበሽታው ቅድመ ምርመራና ሰውየው ትሎቹን ወደ መጠጥ ውሀ እንዳያሰራች በማድረግ ይሆናል፡፡  ሌሎች ጥረቶች የሚያካትቱት፡- ንፁህ ውሀ አቅርቦት ወይም ንፁህ ላልሆነ ውሀ ማጣሪያ መጠቀምን ነው፡፡  አብዛኛውን ጊዜ በጨርቅ ማጣራት በቂ ነው፡፡  የተመረዘ ውሀ temefos ተብሎ በሚታወቀው ኬሚካል በመጨመር ላርቫውን መግደል ይቻላል፡፡ ለህመሙ ምንም አይነት መድሀኒት ወይም ክትባት የለም፡፡  ከጥቂት ሳምንታት በኋላ በቀስታ አንጨት በማንከባለል ትሉን ማውጣት ይቻላል፡፡   በትሉ አማካኝነት የተፈጠረው ቁስል በባክቴሪያ ሊጠቃ ይችላል፡፡  ትሉ ከወጣ በኋላም ህመሙ ለወራት ያህል ይዘልቃል፡፡ 

በ2013 በሽታውን የተመለከቱ 148 ጉዳዮች ሪፖርት ተደርገው ነበር፡፡ ይህ በ 1986 ከነበረው በ 3.5 ሚሊየን ቀንሷል፡፡  በአፍሪካ በ 1980 ከነበረው 20 ሀገራት ቀንሶ 4 ብቻ ቀርተዋል፡፡   ከዚህም ውስጥ በጣም የተጠቃችው ሀገር [South Sudan]]ናት፡፡  ለመጀመሪያ ጊዜ የመጥፋት እድል ያለው የparasitic disease ነው፡፡ ጊኒ ዋርም ከጥንት ጊዜ ጀምሮ የነበረ በሽታ ነው፡፡  ከክርስቶስ ልደት በፊት በ 1550&nbsp; በግብፃውያን ህክምና Latin ሲሆን "ስቃይ በትንሽ ደራጎኖች " የሚል ትርጉም አለው፡፡   አውሮፓውያን ለመጀመሪያ ጊዜ በ 17ኛው ክፍለ ዘመን በሽታውን ያዩት በ Guinea ባህር ዳርቻ West Africa ስለሆነ ስሙን "ጊኒ ዋርም" በለውታል፡፡  ዝርያው ከጊኒ ዋርም ጋር የሚመሳሰል ሌሎች እንስሳት ላይ በሽታን ያስከትላል፡፡    ይህ በተጠቁ ሰዎች ላይ አልታየም፡፡ የተከፋፈለው በ neglected tropical diseaseነው ፡፡ 

## References


መደብ:ሕክምና
ሄፐታይቲስ ኤ

**ሄፐታይቲስ ኤ** (በመደበኛነት**ተላላፊ ሄፐታይተስ **) በሚል የሚታወቀው አጣዳፊ ተላላፊ በሽታ የሚያጠቃውም ጉበት ሲሆን ሄፐታይተስ ኤ በሚባል ቫይረስ (HAV)አማካይነት ይተላለፋል።   በርከት ባሉ የበሽታው ክስተቶች በተለይም በታዳጊዎች ዘንድ የሚታየው የህመም ምልክት ብዙውን ጊዜ አነስ ያለ ነው ወይም ምንም ምልክት አይታይም።  በበሽታው በተያዙ ሰዎች ላይ ምልክቶቹ የሚታዩ ከሆነ ሊታዩ የሚችሉበት ጊዜ በሁለትና ስድስት ሳምንታት መካከል ነው።  የህመም ምልክቶቹ ሲኖሩ ለስምንት ሳምንታት ያህል የሚቆዩ ሲሆኑ እነዚህም፦ ማቅለሽለሽ፣ ማስመለስ፣ ተቅማጥ፣ የቆዳ ቀለም ብጫ መሆን, ትኩሳት, እና የሆድ ህመምን የሚያካትት ነው።  ከ10 እስከ 15 በመቶ የሚሆኑ ሰዎች በበሽታው ከተያዙበት ጊዜ አንስቶ በስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ተደጋጋሚ የሆነ የህመም ምልክቶቹን ያያሉ።  አጣዳፊ የጉበት ስራ ማቆም ችግር አልፎ አልፎ ሲከሰት በአረጋዊያን ዘንድ ግን ክስተቱ የተለመደ ነው። 

ብዙውን ጊዜ በሽታው የሚሰራጨው ቫይረሱ ባለበት አይነምድር የተበከለ ምግብ ወይም ውሃ በመብላትና በመጠጣት ነው።   [ሼልፊሽ/የባህር ዓሳ]ን በደንብ ሳይበስል ከተመገቡት እሱም አንዱ የበሽታው ምንጭ ነው።  እንዲሁም በበሽታው በተያዘ ሰው ጋር በሚኖር የቅርብ ግንኙነት/ንኪኪ ሊተላለፍ ይችላል።                  ምንም የህመም ምልክት የማይታይባቸው ህፃናትም ቢሆኑ በሽታውን ወደ ሌሎች ማስተላለፍ ይችላሉ።  አንድ ሰው አንዴ በበሽታው ተይዞ ከዳነ ዕድሜ ልኩን ተመልሶ አይያዝም /እንደ ክትባት ያገለግለዋል።  የህመም ምልክቱ ከሌሎች በርካታ በሽታዎች ጋር ተመሳሳይነት ያለው በመሆኑ በሽታውን ለማወቅ በሚደረግ ምርመራ የደም ናሙና ወስዶ ማየት ያስፈልጋል።  ይህ ከሚታወቁት አምስት [ሄፐታይቲስ ቫይረስ: ኤ, ቢ, ሲ, ዲ, and ኢ መካከል አንዱ ነው።

የ ሄፐታይቲስ ኤ ክትባት በሽታውን ለመከላከል ውጤታማ ነው።  አንዳንድ አገሮች ለህፃናት በተከታታይ ሲሰጡ በህፃንነታቸው ላልተከተቡና በበሽታው የመያዝ ዕድላቸው ከፍተኛ ሆኖ ለተገኘ አዋቂዎችም ክትባቱ እንዲሰጣቸው ያደርጋሉ።  ክትባቱ ለዕድሜ ልክ ያገለግላል።  ሌሎች የመከላከያ ዘዴዎች [እጅን መታጠብ]] እና ምግብ በደንብ ማብሰልን ያጠቃልላል።  ምንም የተለየ ህክምናም የለውም፤  ለ ማቅለሽለሽ ወይም ተቅማጥ እረፍትና መድሃኒት እንዳስፈላጊነቱ ሊታዘዝ ይችላል።  በሽታው ብዙውን ጊዜ ያለ ቀጣይ የጉበት ህመም ሙሉ በሙሉ ይድናል።  አጣዳፊ የጉበት ስራ ማቆም ችግር ከተከሰተ፤  ህክምናው ጉበት የመቀየርዘዴን መጠቀም ያስፈልጋል። 

በዓለም አቀፍ ደረጃ በየዓመቱ ከሚታይባቸው ምልክቶች በመነሳት ምርመራ ሲደረግላቸው በሽታው የሚገኝባቸው ሰዎች ቁጥር 1 ነጥብ 5 ሚሊዮን ይሆናል።  ባጠቃላይ አስር ሚሊዮኖች ይያዛሉ ተብሎ ይገመታል።  የበሽታው ክስተት በብዛት የሚታወቀው ዝቅተኛ የግልና የአካባቢ ንጽና ባለበትና በቂ ንፁህ ውሃ በሌለው የዓለም ክፍል ነው።   በበማደግ ላይ ባለው ዓለም 90 በመቶ የሚሆኑት ህፃናት በ10 ዓመት ዕድሜያቸው በበሽታው ስለሚያዙ አዋቂዎች በሚሆኑበት ጊዜ መልሰው አይያዙም።   ህፃናት በልጅነታቸው ጊዜ ለበሽታው ባማይጋለጡባቸው ባደጉት አገሮች ለአዋቂዎች በቂ ክትባት በማይኖርበት ወቅት በሽታው በወረርሽኝ መልክ ይከሰታል።  በ 2010, አጣዳፊ የሄፐታይቲስ ኤ በሽታ  102,000 ሰዎችን ለህልፈት ደርጓል።  የዓለም ሄፐታይቲስ ቀን በየዓመቱ ጁላይ 28 ስለ ቫይራል ሄፐታይቲስግንዛቤ ለመፍጠር ይከበራል። 

## ምንጮች


መደብ:ሕክምና
አልመንድ

**አልመንድ** (Prunus dulcis) የለውዝ አይነት የሚሰጥ ዛፍ አይነት ነው። እንዲያውም ዛፉ በኮክ ወገን ይመደባል፤ ለውዙም (ወይም 'አልመንድ') የተክሉ ዘር ነው። 

«ለውዝ» ብዙ ጊዜ ኦቾሎኒ ማለት ሲሆን፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳን ውስጥ «ለውዝ» ሲጠቀስ አልመንድ ነው።

አልመንድ ደግሞ ለደምና ለጉበት ጤንነት መልካም በመሆን በትንሹ ኮሌስትሮልን ዝቅ እንደሚያደርግ ታውቋል።

መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ሌይሽመናይሲስ

***ጃውሳ(cheaters, vagabonds, gangsters, vandalism, thief, Butchers, cannibalisms and Ambush  '''ማለት ያገኘውን የሚነጥቅ፣ ወንበዴ፣ዘራፊ፣ የሰው ነፍስ ነጣቂ፣ አውሬ ሰው በላ የሚል ትርጉም ይይዛል፡፡ ቃሉ ከአፋርና ከወሎ አከባቢ የተገኘ ሲሆን እጅግ በጣም አሰጠለ '''ጃውሳ ማለት*** ሽፍታ፣ ወንበዴ፣ ነጣቂ፣ ቀማኛ፣ በጎደጎደ ምድር በጨፈቀ ዱር እያደባ መንገድ ዐላፊውን እየደበደበ የሚቀማ ወንበዴ ***ማለት*** ነው ..
**ሌይሽመናይሲስ** ወይም **ሌይመኒዮሲስ**፣ **ቁንጭር** ማለት በሽታ የሚከሰተው በ ፕሮቶዞን  ፓራሳይት  *[[ሌይሽመኒያ]] በሚባል ዝሪያ* እና የሚዛመተውም በተወሰኑ የአሸዋ ዝንብ ዝሪያዎች ንክሻ ነው።  በሽታው በሶስት የተለያዩ መንገዶች ሊታይ ይችላል፦ ኩቴኒየስ፣ ሙኮኩቴኒየስ ወይም የውስጥ አካል ሌይሽመናይሲስ ሊሆን ይችላል።  ኩቴኒየስ የሚባለው በቆዳ ላይ ሽፍታዎችን/ቁስል በመፍጠር የታይ ሲሆን ሙኮኩቴኒየስ ከቆዳ ባሻገር አፍና አፍንጫንም ያቆስላል።  የውስጥ አካል ኩቴኒየስ ደግሞ በቆዳ ላይ ሽፍታ ይጀምርና በመቀጠል ትኩሳት ያስከትላል፣ ቀይ የደም ሴል ቁጥርን ይቀንሳል፣ ጣፊያና ጉበተን ያሳብጣል።  

በሽታው ሰዎችን የሚይዘው ከ20 ዓይነት በሚበልጡ የ *ሌይሽመኒያ* ዝሪያዎች አማካየነት ነው።  አጋላጭ ምክንያቶች፦ ድህነት፣ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት፣ የደን መጨፍጨፍ አና የከተሞች መስፋፋት ናቸው።  ሦስቱንም የዚህ በሽታ ዓይነቶች ፓራሳይቱን አጉልቶ በሚያሳይ መሳሪያ/በማይክሮስኮፕ በማየት ማወቅ ይቻላል።  በተጨማሪም፤ ውስጣዊውን በሽታ በደም ናሙና ምርምራ ማወቅ ይቻላል። 

ሌይሽመኒያሲስን በተወሰነ ደረጃ ፀረ ተባይ ኬሚካልየተነከረ የአልጋ አጎበር አድርጎ በመተኛት መከላከል ይቻላል።   ሌሎች የመከላከያ እርምጃዎች የአሸዋ ዝንቦችን ለመግደል የሚያስችል የኬሚካል ርጭት ማካሄድና በበሽታው የተያዙ ሰዎች በውቅቱ ህክምና እንዲያገኙ በማድረግ ስርጭቱን መግታት ነው።  የሚያስፈልገው የህክምና ዓይነት የሚወሰነው በሽታው ከምን እንደመጣ፣  በ*ሌይሽመኒያ*ዝሪያና በህመሙ ዓይነት  ይወሳናል።  ለውስጣዊ በሽታ ጥቅም ላይ ሊውሉ የሚችሉት የመድኃኒት ዓይነቶች፦ ሊፖሶማል አምፎትሪሲን ቢ, የ ፔንታቫሌንታንቲሞኒያልስ እና ፓሮሞምሲን ውህድ, እና ሚልቴፎሲንናቸው።  ለኩቴኒየስ በሽታ ፓሮሞምሲን፣ ፍሉኮናዞል፣ ወይም ፔንታሚዲን ውጤታማ ሊሆን ይችላል። 

በአሁኑ ወቅት 12 ሚሊዮን የመሆኑ ሰዎች በ98 አገሮች   በበሽታው ተጠቅተው ይገኛሉ።  በየዓመቱ 2 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎእ አዲስ የሚያዙ ሲሆኑ  ከ20 እስከ 50 ሺ የሚሆኑት ደግሞ በየዓመቱ በዚህ ምክንያት ይሞታሉ።  ወደ 200&nbsp;ሚሊዮን የሚሆን ህዝብ በኢሲያ፣ አፍሪካ፣ ደቡብና መካከለኛ አሜሪካ፣ እንዲሁም ደቡብ አውሮፓ ለበሽታው ተጋላጭ በሆኑ አካባቢዎች ይኖራሉ።  የዓለም ጤና ድርጅት በሽታውን ለማከም በአንዳንድ መድኃኒቶች ላይ የዋጋ ቅናሽ አድርጓል።  በሽታው በሌሎች በርካታ እንስሳት ላይ እንደ ውሾች እና አይጠ መጉጦችላይ ይከሰታል። 

## ምንጮች


መደብ:ሕክምና
ኮሌክቲብ ሴክዩሪቲ

**ኮሌክቲብ ሴክዩሪቲ** (እንግሊዝኛ፦ *Collective Security*፣ «የጋራ ጸጥታ»)  በትብብር ያለው እያንዳንዱ መንግሥት የአንዱ ጸጥታ የሁላቸው ጉዳይ መሆኑን የሚቀበልበት እንደዚሁም ዘቻን ወይም የሰላምን ሁከት እንዲከላከል የጋራ መልስ ለማቅረብ ቃሉን የሚሰጥበት እንደ ጸጥታ ማስተዳደር ሊታወቅ ይቻላል። ይህም የጸጥታ አስተዳደር ፖሊቲካዊ፣ ክፍለ-ዓለማዊ ወይንም ዓለም ዓቀፍ ሊሆን ይችላል። 

መደብ:ፖለቲካ
ማርለን ብራንዶ

thumb|right|ማርለን ብራንዶ

**ማርለን ብራንዶ** እጅግ ተወዳጅና ዝነኛ የአሜሪካ ፊልም ተዋናይ ነበረ።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ዘ ሲምፕሶንስ

thumb|200x200px
**ዘ ሲምፕሶንስ** (እንግሊዝኛ: *The Simpsons*) የአሜሪካ አኒሜሽን ቴሌቪዥን ትርዒት ነው። በ2007 እ.ኤ.አ የሲኒማ ፊልም ነበር።

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ውዝዋዜ

የ**ውዝዋዜ** ትርጉሙ መወዝወዝ፡ መናጥ፡ ማሸብሸብ፡ መደነስ ወይም እርግዶሽ መውረድ ሊሆን ይችላል። 
ተወዛወዘች ሲባል እስክስታ ወረደች ማለት ነው። ካህናትና ዘማሪያንም በቅዳሴና በመዝሙር ጊዜ ይወዛወዛሉ።

መደብ:እስክስታ
ጋርፊልድ

:*ይሄ መጣጥፍ ስለ አሜሪካዊ ካርቱን ድመት ነው። ለአሜሪካ ፕሬዝዳንት፣ [[ጄምስ ጋርፊልድ]] ይዩ።

[[ስዕል:Garfield logo.JPG|thumbnail]]
*'ጋርፊልድ*' ([[እንግሊዝኛ]]: *Garfield'') የኮሚክስ ተከታታይ እና የቴሌቪዥን ተከታታዮች ስለ የብርቱካናማ ድመት ነው። ከ2004 እ.ኤ.አ እና ከ2007 እ.ኤ.አ ሁለት ፊልሞች ነበሩ።

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ዘ ስሙርፍስ

thumbnail|የእንግሊዝኛ ሎጎ
thumbnail
thumbnail

**ዘ ስሙርፍስ** (በፈረንሳይኛ: *Les Schtroumpfs*፣ በእንግሊዝኛ: *The Smurfs*)

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ቤልጅግ
ለዘለቄታዊ የልማት ግብ

‘’’ለዘለቄታዊ የልማት ግብ’’’ ‘’(ኤስ.ዲ.ጂ)’’ ለወደፊቱ ለሚኖር የአለም [አቀፍ ብልፅግና] ግብ አስቀምጦ እየተንቀሳቀሰ ነው፡፡ የተጀመረው በዩናይትድ ኔሽን ሲሆን የተዋወቀው በአለማቀፋዊ ግብ ለዘለቄታዊ ልማት በሚል ነው፡፡  በ2015 መጨረሻ የተጠናቀቀውን [የምእት አመቱን ግብ] የሚተካ ነው፡፡ ኤስ.ዲ.ጂ የሚካሄደው ከ2015 እስከ 2030 ነው፡፡ 17 ግቦች ሲኖሩት ከነዚህም ውስጥ 169 ተለይተው የታወቁ አላማዎች አሉት፡፡ 

ግቦች ቁጥር በነሀሴ 2015፣ 193 ሀገራት አስራሰባቱን ግቦች ለመከተል ተስማምተዋል፡፡ 
# ቁጥር ድህነት :ከሁሉም ቦታ ድህነትን ማጥፋት፡፡
# ቁጥር ረሀብ :ረሀብን ማቆም፣ የምግብ ዋስትናና በእኩል ጥራት ማግኘትና ዘለቄታዊ ግርናን መደገፍ::
# ጥሩ ጤና :ጤናማ ህይወትን ማረጋገጥና ለሁሉም ህድሜ ደህንነትን መደገፍ፡፡
# ጥራት ትምህርት :አጠቃላይና ተገቢነት ያለውን የትምህርት ጥራት ማረጋገጥና በህየወት ቀጣይነት ያለው የመማር እድል ለሁሉም መፍጠር፡፡ 
# ፆታ እኩልነት :የፆታ እኩልነትን ማምጣትና፣ ሁሉንም ሴቶችና ልጃገረዶች እድል መስጠት፡፡   
#  ንፁ ውሀና ንፅህና :ለሁሉም ተደራሽና ዘለቄታዊነት ያለው የውሀና የንፅህና አስተዳደርና መኖሩን ማረጋገጥ፡፡ 
# ታዳሽና ተመጣጣኝ ሀይል :ለሁሉም ተመጣጣኝ፣ ተአማኒነት ያለው፣ ዘለቄታዊና ዘመናዊ ሀይል መዳረሱን ማረጋገጥ፡፡ 
# ጥሩ ስራና [ኢኮኖሚ] :የማያቋርጥ፣ የሚያጠቃልልና ዘለቄታዊነት ያለው የኢኮኖሚ እድገት፣ የተሟላና ምርታማ ያለው ስራና ተገቢነት ያለው ስራ ለሁሉም፡፡ 
# ፈጠራና ጥሩ [የመሰረተ ልማት :ታዳሽ መሰረታዊ ልማቶችን መገንባት፣ የሚያጠቃልልና ዘለቄታዊ የሆነ ኢንዱስትሪአዊና የተስፋፋ ፈጠራን መደገፍ፡፡ 
# አለመመጣጠንን መቀነሰ :በሀገር ውስጥና በሀገራት መሀል ያለውን አለመመጣጠን መቀነስ፡፡ 
# ዘለቄታዊ ከተሞችና ማህበሰቦች :ከተሞችና ሰፈራዎችን የሚያጠቃልሉ፣ ደህንነታቸው የተጠበቀ፣ የሚታድስና ዘለቄታዊነት ያለው ማድረግ፡፡ 
# ፍትሀዊ የሆነ የሀብት አጠቃቀም :ዘለቄታዊ ፍጆታና የምርት አካሄድ መኖሩን ማረጋገጥ፡፡ 
# አየርንብረት ድርጊት :የአየር ንብረት ለውጥና ተፅእኖ ላይ ፍጥነት የለው እርምጃ መውሰድ፡፡    
# ዘለቄታዊ ውቅያኖስ :ለዘለቄታዊ ልማት ውቅያኖሶችን፣ ባህርንና የውሀ አካላትን በተገቢው ሁኔታ መያዝ፡፡
# ዘለቄታዊ የመሬት አጠቃቀም :የመሬት ኢኮሲስተም፣ ዘለቄታዊ የደን አጠባባቅ፣ በረሃማነትን መዋጋት፣ የመሬት መሸርሸርን መከላከልና የባዮዳይቨርሲቲ ላይ የሚከሰቱ ጥፋቶችን መቆጣጠር፡፡ 
# ሰላም እና ፍትህ :ሰላማዊና ሁሉንም የህብረተሰብ አቀፍ ለዘለቄታዊ ልማት ማበረታታት፣ ለሁሉም ተደራሽ የሆነ ፍትሕ ማዳረስና ውጤታማ፣ ተጠያቂና ሁሉን አቀፋዊ አደረጃጀት በሁሉም ደረጃ መገንባት፡፡ 
# ለ [ዘለቄታዊ ልማት] ሽርክና :ለዘለቄታዊ ልማት አለማቀፍ ሽርክናን የሚተገበርበትና የሚዳብርበትን መንቀድ ማጠናከር፡፡ 

## 


መደብ:የፖለቲካ ጥናት
አብርሃም በላይነህ

**አብርሃም በላይነህ** የኢትዮጵያ ሙዚቀኛ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
ቤን 10

**ቤን 10** (እንግሊዝኛ: *Ben 10*) የአሜሪካ አኒሜሽን ቴሌቪዥን ትርዒት ነው።

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
2009

2009 አመተ ምኅረት፦

*የካቲት 14 - ዕውቅና ያልተሰጠው ሀገር ናጎርኖ-ካራብቅ ስሙን ወደ «አርጻኽ ሪፐብሊክ» በይፋ ቀየረው።  

መደብ:አመታት
የቅሌምንጦስ ስነ ጽሑፍ

**የቅሌምንጦስ ስነ ጽሑፍ** ስለ ክርስትና አጀማመር ከኢየሱስ ክርስቶስ ስብከት ጀምሮ የሚመሰክሩ ታሪካዊ ጽሑፎች ናቸው።

ጸሓፊው እኔ ቅሌምንጦስ ነኝ ቢለንም በዛሬው አውሮጳውያን መምህሮች በኩል የሚጠራጥሩ ስላሉ አንዳንድ «ሐሣዊ-ቅሌምንጦስ» ይሉታል። ቅሌምንጦስም ከኢየሱስ ደቀ መዝሙር ከስምዖን ጴጥሮስ በኋላ የሮሜ  ከተማ ሊቀ ጳጳስ (ወይም «ፓፓ») ሀነ።

ታሪኩ እንደሚመሰክረው፣ ቅሌምንጦስ የሮሜ ከተሜ ሲሆን፣ በአንዱ ዓመት በቄሣር ጢባርዮስ ዘመን ውስጥ፣ የሚከተለው ወሬ እስከ ዓለም ዳርቻዎች ድረስ በአፍ ቶሎ ተስፋፋ፦

:«በይሁዳ ክፍላገር ውስጥ፣ ከዚሁ ሚያዝያ ወር ጀምሮ፣ ለአይሁዶች ስለ እግዚአብሔር መንግሥት የሚያስተምር ፩ ሰው ይገኛል። የሚቀብሉትም የትዕዛዞቹን ደንቦችና ትምህርቱን መጠብቅ እንዳለባቸው እያለ ነው።  ቃሉም በመለኰት እንደ ተመላና ለመታመን ተገቢ ሆኖ እንዲታመን፣ ብዙ ታላላቅ ሥራዎች፣ አስደናቂ ምልክቶችና ተዓምራት እንደሚሠራ ይባላል፤ ኃይሉም ከእግዚአብሔር እንደሆነው ሁሉ፣  ደንቆሮች እንዲሰሙ፣ ዕውሮችም እንዲያዩ፣ መጻጒእ እንዲቆሙ እያደረገ፣ ከሰው ልጆች ዘንድ እያንዳንዱን ደዌና አጋንንትን ሁሉ ያስወጣል፤ አዎ፣ ስንኳ ያመጡለትን ሙትዓንን አስነሥቷል፤ ደግሞ ለምጻሞችን ከርቀት አይቶ ፈወሳቸው፤ የማይቻለውም ሥራ እንደሌለው ይባላል።» 

በዚያው ዓመት ከይሁዳ ወደ ሮሜ የደረሰው ሰው ሁሉ እንዲህ አይነት ወሬ ስለ ደገመው፣ በተለይም በቅንነት እንጂ በጠማማነት እንዳልተናገሩ ስለ መሠላቸው፣ የሮሜ ኗሪዎች ከነቅሌምንጦስ  እጅግ ሲገርሙ፣ በዓመቱም ውስጥ ባርናባስ የተባለው የኢየሱስ ደቀ መዝሙር በሮሜ ደርሶ በአደባባይ ስለክርስቶስ አዋጀ፣ እንዲህ ብሎ፦

:«ስሙኝ፣ እናንተ የሮሜ ዜጎች ሆይ። የእግዚአብሔር ልጅ አሁንም በይሁዳ ክፍላገር አለ፤ ለሚሰሙትም ሁሉ የዘለዓለማዊ ሕይወት ተስፋ ቃል ይሰጣል፤ ሆኖም ተግባሮቹን እንደ ላከውም፣ እሱም እግዚአብሔር አብ፣ ፈቃድ መሠረት ለማስተዳደር አስፈላጊ ይሆንበታል። ስለዚህ ከክፋት ወደ በጎነት፣ ከኅልፈታዊ ወደ ዘላቂው ዞራችሁ፣ አንድ አምላክ ብቻ፣ የሰማይና የምድር ገዥ መኖሩ፣ በጽድቅ ዓይኖቹ ፊት  እናንተ ኃጥአን በእርሱ ዓለም መኖራችሁን፣ እወቁ። ብትቀይሩ ግን እንደ ፈቃዱም ብትሠሩ እንደ ሆነ፣ እንግዲህ ወደ መጪው ዓለም መጥታችሁ፣  ሕያዋን ሆናችሁ፣ የማይነገር በረከትና ዋጋ ታገኛላችሁ።»

ከሮሜ ሕዝብ አንዳንዱ ባርናባስን ቢከራክረው ቅሌምንጦስ ግን ሰምቶት በመከታው ድምጹን አነሣ። ከጊዜ በኋላ ባርናባስ ወደ  ይሁዳ ተመለሰና ቅሌምንጦስ ደግሞ በተረፈ ለመረዳት እራሱ ወደ ይሁዳ ተጓዘ። እዚያ ስምዖን ጴጥሮስን አገኝቶ አሁን ከትንሳኤ በኋላ ስለ ሆነ ጴጥሮስ ስለ ኢየሱስ ስብከት፣ ስቅለትና ዕርግት ለቅሌምንጦስ አስረዳ።  

ከዚያ በኋላ ስምዖን ጴጥሮስ ከሌሎች ሃይማኖታዊ ንቅናቄ መሪዎች በተለይም ከስምዖን ጠንቋዩ ጋር እያከራከረ ቅሌምንጦስ ይሰማል። ይህም ስምዖን በሐዋርያት ሥራ ፰፤፱ የተጠቀሰው ጠንቋይ ሲሆን፣ በነዚህ ጽሑፎች መሠረት ዮሐንስ መጥምቁ ከተገደለ በኋላ (22 ዓ.ም. ግድም) ከሳምራውያን ወገን አንድ ዶሲጤዎስ የተባለ ሐሣዊ መሢህ በፈንታው ተነሥቶ፣ ከዚያ ሳምራዊው ስምዖን ጠንቋዩ በዶሲጤዎስ ፈንታ ተተካ፤ እሱም ሌላ ሐሣዊ  መሢህ ሆነ። ሁለቱ ሳምራውያን እኔ መሢህ ነኝ ባዮች ነበሩ ማለቱ ነው። ከዚህ በላይ ስምዖን ጠንቋዩ መረንነትን ያስተምር ነበር። 

ቅሌምንጦስ በልጅነቱ በሮሜ ከቤተሠቡ ተለይቶ ነበር፤ ክርስቲያን ከሆነ በኋላ ግን ከጴጥሮስ ጋራ በሜዲቴራኔያን ባህር ዙሪያ ወንጌልን እየሰበኩ በእግዜር ፈቃድ እናቱን፣ ወንድሞቹንና በመጨረሻ አባቱን በሕይወታቸው አገኟቸው። 

## የውጭ መያያዣ
*'R' የሚባለው ዕትም በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ክርስትና
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ፖከሞን

thumbnail|የእንግሊዝኛ ሎጎ
**ፖከሞን** (በጃፓንኛ:  ポケモン　በእንግሊዝኛ:  *Pokémon*) የጃፓን የኒንቴንዶ ቪዲዮ ጌም፣ አኒሜ እና ማንጋ ነው።

መደብ:አኒሜ
መደብ:ቪዲዮ ጌም
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ፒነትስ

:*ይሄ መጣጥፍ ስለ አሜሪካዊ ካርቱን ነው። ለአትክልቱ፣ [[ኦቾሎኒ]] ይዩ።



*'ፒነትስ*' (በእንግሊዝኛ:  *Peanuts''፣ "ኦቾሎኒዎች") የአሜሪካ ኮሚክስ እና ካርቱን ነው። በ2015 እ.ኤ.አ ፊልም ነበር።

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ሀሎ ኪቲ

**ሀሎ ኪቲ** (በጃፓንኛ: ハロー・キティ በእንግሊዝኛ: *Hello Kitty*) በጃፓን የተፈጠረች የካርቱን ድመት ነች።

መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ካርቱን
መደብ:ጃፓን
ዓለማየሁ ገላጋይ

ዓለማየሁ ገላጋይ በ1960 ዓ.ም በአራት ኪሎ አካባቢ ተወለደ። በዳግማዊ ምኒልክ ፩ኛ ፪ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተምሯል። በቀድሞው ማስሚዲያ ማሰልጠኛ በአሁኑ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ስኩል ኦፍ ጆርናሊዝም ተምሮ ተመርቋል። 

ዓለማየሁ ገላጋይ "ኔሽን" ፣ "አዲስ አድማስ" ፣ "ፍትሕ" ፣ "አዲስ ታይምስ" ፣ እና "ፋክት"ን ጨምሮ በተለያዩ ጋዜጦችና መጽሔቶች ላይ በሚያቀርባቸው መጣጥፎች ይታወቃል። 

ሥራዎች

"ስብሐት ገብረእግዚአብሔር ሕይወትና ክህሎት"፣
"ቅበላ"፣
"የብርሃን ፈለጎች"፣
"ኢህአዴግን እከሳለሁ"፣
"ኩርቢት"፣
"ወሪሳ"፣
"አጥቢያ"፣
"የፍልስፍና አፅናፍ"፣ 
"በፍቅር ስም"፣
"መለያየት ሞት ነው"፣
"በእውነት ስም (ታለ)"፣
"ውልብታ"፣
"በእምነት ሥም(ሐሰተኛው)"፣
"የተጠላው እንዳልተጠላ"
"ቤባኒያ (ዕውነት ሐሰት)"፣  "ማዕበል ጠሪ ወፍ"፣  የተሰኙ ልቦለድና ኢልቦለድ መፃሕፍት ለአንባቢያን አበርክቷል። ከዚህ በተጨማሪም "መልክዓ–ስብሐት" በተሰኘው መጽሐፍ 27 ጸሐፊያን፣ ደራሲያን፣ ገጣሚያንና ሰዓሊያን አሳትፎ በማሰናዳት ለአንባብያን አድርሷል።

ዓለማየሁ ገላጋይ በሃያሲነትም ስም ያተረፈ የብዕር ሰው ነው። ገና ለሕትመት ያልበቁ በርካታ ሥራዎችም አሉት።

መደብ:ጋዜጠኛ
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:ደራሲ
መደብ:ሃያሲ
ሌፕቶስፓይሮሲስ

**ሌፕቶስፓይሮሲስ** ( **የመስክ ትኩሳት ** በመባል ይታወቃል፤ ምርመራው በአብዛኛው ፀረ አካላትን
የሆኑ ባክቴሪያዎችን በመመልከት ወይም በደም ውስጥ ዲኤንኤን በመፈተሸ ነው፡፡
## መከላከያና ህክምና
በሽታውን ለመከላከል በተለይም በበሽታው ከተለከፉ እንስሳት ጋር ሲሰሩ ከንክኪ የሚከላከሉ መሳሪያዎችን
መጠቀም፣ ከንክኪ በኋላ መታጠብና ሰዎች በሚሰሩበትም ሆነ በሚኖሩበት አካባቢ አይጦችን መቀነስ፡፡ ፀረ ባክቴሪያ ዶክሲላይን, መንገዶኞችን ለመከላከል የምንጠቀምበት ጥቅም ግልፅ አይደለም፡፡
 *የሌፕቶስፓይራ*የእንስሳት ክትባት ወደ ሰዎች የመሸጋገሩን ሁኔታ ይቀንሳል፡፡ በበሽታው ከተያዙ ህክምናው የሚከተሉትን ፀረ ባክቴሪያዎችን መጠቀም ነው፡ ዶክሳይሊይን፣ ፒንሲሊን፣
ወይም ሴፍትራይክሶን፡፡ የዌይልስ በሽታና አሰቃቂ የሳንባ ደም ፍሰት ሁኔታ ውጤቱ
ህክምናው ቢኖር እንኳን የዌይልስ በሽታ 10% እና አሰቃቂ የሳንባ ደም ፍሰት 50% ሞት ያስከትላሉ፡፡ 
## የበሽታ አመጣጥ ጥናት
በአመት ውስጥ በሊፕቶስፓይሮሲስ የሚያዘው ሰው ቁጥር ከ 7 እስከ 10 ሚሊዮን ይደርሳል፡፡ በዚህ መንስኤ የሞቱት ቁጥር ግልጽ አይደለም፡፡ በሽታው በየትኛውም የአለም ክፍል የሚከሰት ቢሆንም ይበልጥ ጎልቶ
የሚታየው በሞቃታማ ክፍሎች ነው፡፡ መከሰት በታዳጊ
ሀገሮች ውስጥ በደሳሳ ቦታዎች፡፡ በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በጀርመን በዊል
አማካኝነት በ1886 ውስጥ ነው፡፡ በበሽታው የተያዙ እንስሳት ምንም ምልክት፣ መጠነኛ ምልክት፣ ወይም
ከፍተኛ ስቃይ ምልክቶች ሊያሳዩ ይችላሉ፡፡ ምልክቶች በእንስሳው አይነት ሊለያዩ ይችላሉ፡፡ በተወሰኑ እንስሳት *ሊፕቶስፓይራ* በመራቢያ አካባቢ ሊገኙ ይችላሉ፣ እናም በተራክቦ ግኑኝነት ጊዜ ሊተላለፍ
ይችላል፡፡
## ማጣቀሻ


መደብ:ሕክምና
መደብ:ትኩሳት
ማሪኦ

thumbnail
**ማሪዮ** (በእንግሊዝኛ: *Mario*፣ በጃፓንኛ: *マリオ*) ወይም “ሱፐር ማሪዮ” (በእንግሊዝኛ: *Super Mario*፣ በጃፓንኛ: *スーパー・マリオ*)　የኒንቴንዶ ልብ ወለድ ባለታሪክ ነው። የርሱ ታናሽ ወንድም ሉዊጂ (በእንግሊዝኛ: *Luigi*፣ በጃፓንኛ: *ルイージ*) ነው።

ማሪዮ

መደብ:ካርቱን
መደብ:ጃፓን
ከይር በይርስ

**ከይር በይርስ** (እንግሊዝኛ: *Care Bears*) የካርቱን ድቦች ናቸው።

መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
ኬንድሪክ ላማር

**ኬንድሪክ ላማር ዳክወርዝ** (; በጁን ፲፯፣ ፲፱፻፹፯ እ.ኤ.አ. ተወለደ) አሜሪካዊ የሂፕ ሆፕ አርቲስት ነው። የትውልድ ቦታው ኮምፕተን፣ ካሊፎርኒያ ይባላል። ኬንድሪክ ወደ ሂፕ ሆፕ አለም ውስጥ የገባው በቅጽል ስሙ **ኬ.ዶት** ሲሆን ፣ በመጀመሪያው የሙዚቃ ስብስብ (Y.H.N.I.C. (Youngest Head Nigga In Charge)) በ፲፮ (አስራ ስድስት) አመቱ  በመልቀቅ የሰዎችንና የሙዚቃ አለምን ሳበ።  

የኬንድሪክ ላማር መጀመሪያ የሙዚቃ አልበም Section.80 በ፳፻፲(2010)፣ ወደ አለም ያስተዋወቀው ሲሆን፣ ከአልበምሙ ውስጥ "HiiiPoWeR" የተባለው ነጠላ ዜማ የአመቱ ምርጥ የሂፕሆፕ ዜማ ተብሎለታል።

መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
ሊምፋቲክ ፍላሪያሲስ

**ሊምፋቲክ ፍላሪያሲስ** እንዲሁም **ዝሆኔ** ተብሎ የሚታወቀው መነሻው በጥገኛ ትልትሎች የ ፍላሪዮአይደያ በሆነው ዝሪያ ነው. በበርካታ ክስተቶች በሽታው የህመም ምልክት የለውም።  በአንዳንዶቹ ግን በእጅ፣ በእግር ወይም በመራቢያ ፍሬላይ ተለቅ ያለ እብጠት ያስከትላል. ቆዳም እየፈወረ መጥቶ ህመም ሊያስከትል ይችላል።  በሽታው እንዲህ ዓይነት የሰውነት ለውጥ በሚያሰከትልበት ወቅት የተጠቃውን ሰው ለማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችም ይዳርጋል። 

## መንስኤውና የምርመራ ዘዴዎች
ትሎቹ (ጀርሞቹ) የሚሰራጩት በተበከሉ ትንኞችንክሻ አማካይነት ነው።   በሽታው ብዙወን ጊዜ ሰዎችን የሚይይዘው በህፃንነታቸው ወቅት ነው።   በሽታውን የሚያስከትሉት ትሎች (ጀርሞች) ሶስት ዓይነት ናቸው፦  *[[ውቸረሪያ ባንክሮፍቲ]]*፣ *[[ብራጊያ ማላዪ]]*፣ እና *[[ብራጊያ ቲሞሪ]]*።  *ውቸረሪያ ባንክሮፍቲ* በብዛት የሚታወቅ ነው።  ትሉ (ጀርሙ) የዕጢ ስርዓትንያወድማል።  በሽታውን በምርመራ ለማወቅ  የሚቻለው በሌሊት ወቅት የተወሰደውን የደም ናሙና በ አጉሊ መነጽር ስር በማየት በማየት ነው።   የደም ናሙናው በሚታይበት ወቅት  The blood should be in the form of a በወፍራሙ/thick smear ሆኖ ከGiemsaጋር መቆየት አለበት።  በሽታውን ለመከላከል ሰውነት የሚያመነጨውን የሰውነት መከላከያ ንጥረ ነገር ማየትም ይጠቅማል። 

## መከላከያና ህክምና
መከላከል የሚቻለው በሽታው የሚገኝበትን ማህበረሰብ በየዓመቱ በሚካሄድ የህክምና ክትትል ሙሉ በሙሉ እንዲጠፋ በማድረግ ነው።  ይህ ስድስት ዓመታት ያህል ይወስዳል።  የሚወሰዱ መድኃኒቶች የሚያጠቃልለው  አልቤንዳዞል ከ ኢንቨርሜክቲን ጋር ወይም አልቤንዳዞል ከ ዳይቲልካርባማዚንጋር ነው።   መድኃኒቶቹ ያደጉ ትሎች (ጀርሞችን) አይገሉም ነገር ግን ትሎቹ በራሳቸው ጊዜ እስኪሞቱ ድረስ በሽታውን እንዳያሰራጩ ይገታሉ።  በትንኝ የሚደርሰውን ንክሻ ለመከላከል የትንኞችን ቁጥር መቀነስና  የአልጋ አጎበር መጠቀምን ጨምሮ ጥረት ማድረግም ይመከራል። 

## የስርጭት አድማስ
ከ120 ሚሊዮን ሰዎች በላይ በዝሆኔ በሽታ ተይዘው ይገኛሉ።   1.4 ቢሊዮን የሚሆኑ ሰዎች ደግሞ በ73 አገሮች ለበሽታ ተጋላጭ በሆነ አካባቢ ይኖራሉ።  በሽታው በብዛት ተሰራጭቶ የሚገኝባቸው አህጉራት ደግሞ አፍሪካና ኢሲያ ናቸው።  በሽታው በየዓመቱ በብዙ ቢሊዮን ዶላር የሚገመት የኢኮኖሚ ጉዳት (እጦት)  እያስከተለ ይገኛል። 

## ዋቢዎች


መደብ:ሕክምና
የቺሌ ሰንደቅ ዓላማ

ብቸኛ ኮከብ በመባል ይታወቃል.(በስፓኒሽ፡ Picopal Julian)

=ይዩ=
* ቺሌ
* የአለም ባንዲራዎች
* ሰንደቅ ዓላማ

መደብ:ሰንደቅዓላማ
መደብ:ቺሌ
ገብረ ማርያም ትምህርት ቤት

thumb|right|ሊሴ ገብረ ማርያም
**ገብረ ማርያም ትምህርት ቤት** (ፈረንሳይኛ፦ Lycée Guebre-Mariam) ወይም **ሊሴ** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የፈረንሳይ ኢንተርናሽናል ትምህርት ቤት ነው። ትምህርት ቤቱ የተከፈተው በ1948 እ.ኤ.አ. ነው።

## ማጣቀሻዎች


## የውጭ መያያዣ
*ገብረ ማርያም ትምህርት ቤት /

መደብ:አዲስ አበባ
መደብ:ትምህርት
ዶራኤሞን

thumbnail
**ዶራእሞን** (*Doraemon*)　(*ドラえもん*) የ ጃፓን የታወቀ ካርቱን ድመት ነው። ኮሚክስ፣ ቴሌቪዥን ትርዒቶች እና ፊልሞች ውስጥ ነው።

መደብ:አኒሜ
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ቶቶሮ

**ቶቶሮ** (በጃፓንኛ: *となりのトトロ* እና በእንግሊዝኛ: *My Neighbor Totoro*) የጃፓን አኒሜ ካርቱን ፊልም ከ1989 እ.ኤ.አ. ነው። 

መደብ:አኒሜ
የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ

**የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ** (ቱርክኛ፦ Güneş Dil Teorisi) በ1920ዎቹ በቱርክ አገር የተደረጀ ሃልዮ ነበር። ይህም ሃልዮ ዛሬው እንደ ሀሣዊ የቱርክ ጎሰኛ አስተያየት ይቆጠራል። በዚህ ሃልዮ ዘንድ፣ በቅድመ-ታሪክ የሰው ልጅ ልሳናት ሁሉ ከአንድ ቅድመ-ቱርክኛ ቋንቋ እንደ ተወለዱ ይታመን ነበር። ይህም ቅድመ-ታሪካዊ ቋንቋ በድምጽ በተለይ ለዘመናዊ ቱርክኛ ተመሳሳይነት ስለነበረው፣ ሌሎቹ ልሳናት ሁሉ ከቱርክኛ ሥሮች እንደ ደረሱ ለማሳየት የሞከረ ግምት ነበር። ከዚህ በላይ፣ በማእከለኛ እስያ የተገኙት ምእመናን የፀሐይን ከሃሊነትና ሕይወት-ሰጪ ጸባይ ለማክበር ፈልገው፣ ይህን በማድረግ ቀድሞ ያሰሙት የነበረው እንቶ ፈንቶ ተለውጦ ያንጊዜ ሥነ ስርዓት ወዳለበት አነጋገር ተቀየረ፣ ቋንቋውም ተወለደ፣ ስለዚህ «የፀሐይ ቋንቋ» ነው የሚሉት።

## መነሻ
በዚሁ ሃልዮ ተጽእኖዎች ውስጥ፦

* የፈረንሳይ ታሪክ ጸሐፊ ኢሌር ደ ባረንቶን ያቀረበው አስተያየት በመጽሐፉ "L'Origine des Langues, des Religions et des Peuples" («የልሳናት፣ የሃይማኖትና የአሕዛብ መነሻ»)፣ የዓለም ቋንቋዎች ሁሉ ከሱመርኛ ጽሑፍ እንደ ተነሡ ገመተ።

* የቪየና፣ ኦስትሪያ ቋንቋ ሊቅ ዶ/ር ሄርማን ክቬሪች የጻፈው ጽሑፍ፣ "La psychologie de quelques éléments des langues Turques" (የአንዳንድ ቱርካዊ ልሳናት ረገዶች ስነልቡና")

የቱርክ ሪፐብሊክ መሥራችና መጀመርያው ፕሬዚዳንት፣ ሙስታፋ ኬማል አታቱርክ ይህን ግምት ይፋዊ ድገፋና ንብረታዊ ድገፋ ከመስጠቱ በላይ፣ በራሱ በኩል ደግሞ በአደረጃጀቱ ታላቅ አስተዋጽኦ ያቀረበ ሆነ። ከ1928 ዓም ጀምሮ አታቱርክ እስካረፈበት ዘመን እስከ 1930 ዓም ድረስ በቱርክ አገር በይፋ ተቀባይነት ነበረው። ከአታቱርክ ዕረፍት  ጀምሮ ግን ተተወ።

## እምነቶች

በ1928 ዓም በአሜሪካዊው ጋዜጣ ዘ ኒው ዮርክ ታይምዝ አንቀጽ ስለ አንካራ ዩኒቬርሲቴ አዲስ ክፍል፣ «የቋንቋ፣ የታሪክና የመልክዓ ምድር ትምህርት ቤት» በመግለጽ፦
:ሱመርራውያን፣ ቱርኮች ሆነው፣ ከመካከለኛ እስያ ተነሥተው፣ ስለዚህ ልሳናት ሁሉ ደግሞ እዚያ ተጀመሩና መጀመርያ በቱርኮቹ ተጠቀሙ። እንዲያውም መጀመርያው ቋንቋ እንዲህ ተፈጠረ፦ ቅድመ-ታሪካዊ ሰው ልጅ፣ ማለት ቱርኮቹ፣ ከሁሉ ቅድማዊ በሆነ ደረጃ ሲሆኑ፣ የፀሐይ ሥራ ትኩረታቸውን ስቦ፣ በጎውና ክፉው ሁሉ የመነጨበት አምላክ ተቆጠሩት።   ከዚያ ብርሃን፣ ጥላ፣ ሙቀትና እሳት መጣላቸው፣ ከሱ ጋር የጊዜ ሀሣቦች ሁሉ ተሳሰሩ፤- ቁመት፣ ርቀት፣ እንቅስቃሴ፣ ስፋት፣ ስሜታቸውንም ለመግለጽ ፀሐይ እንግዲህ ከነገሮች ሁሉ ይልቅ ተሰየመ። ስሙም «አግ» ነበር፤ ከዚህም ቃል ዛሬው የሚናገሩት ቃላት ሁሉ ተወለዱ። ይህ ባጭሩ «የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ ነው፤ በቱርክ አገር ታሪክ አዲስ አስተሳሰብ ዘንድ፣ በአዲሱ የአንካራ ትምህርት ቤት ይማራል።ባጭሩ፣ የሥልጣኔና የሰው ልጅ ልሳናት ምንጭ በፀሐይ አማካይነት ነበር በማለት የተመሠረተ አስተያየት ሲሆን፣ በሃልዮው ዘንድ የተሠለጠኑት ቋንቋዎች ሁሉ አባት ቱርክኛ ይሆን ነበር።

አንዳንድ ቃላት ሀሣዊ የቱርክኛ ታሪክ ተሰጡ፣ ለምሳሌ ያሕል፦ እንግሊዝኛ *school* /ስኩል/ (ትምህርት ቤት) ከቱርክኛ ቃል *okul* ኦኩል፤ እንግሊዝኛ *God* /ጎድ/ (አምላክ) ከቱርክኛ *kut* /ኩት/  (በረከት)፤ እንግሊዝኛ *Bulletin* /ቡለትን/ (ማስታወቂያ) ከ *belleten* /በለተን/ (በልብ መማር); *Electric* (ኤሌክትሪክ) ከውግርኛ *yaltrık* /ያልትርክ/ (በራ)።

በቋንቋ ሊቅ ጊልዓድ ዙከርማን ዘንድ፣ «አታቱርክ የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ የደገፈው፣ የቱርክኛ ቋንቋ ባለሥልጣኖች ሊወግዱ ያልቻሉ አረብኛና ፋርስኛ ቃላት ለማጽደቅ እንደ ሆነ ይቻልል። በዚህ አድራጎት፣ ከውጭ አገር ልሳናት ለተበደረ ለያንዳንዱ ቃል አዲስ ዘይቤ ማቅረብ አለመቻላቸውን ተተካ።»

## ነጥቦች

## ተጨማሪ ምንጮች

*  
* 
*   
* 
*  
*  
* 
* 
*Vryonis, Speros (1993). *The Turkish State and History: Clio meets the Grey Wolf, 2nd Ed*. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies. 
* 
* Main ideas of Sun Language Theory 
* 1936 Sun Language Commission's Report   

* http://polatkaya.net/Articles.htm

መደብ:ቱርክ
መደብ:ቱርኪክ ቋንቋዎች
ሞንትጎመሪ ካውንቲ የመንግሥት ትምህርት ቤቶች

**ሞንትጎመሪ ካውንቲ የመንግሥት ትምህርት ቤቶች** (እንግሊዝኛ፦ Montgomery County Public Schools በአጭሩ MCPS) ሞንትጎመሪ ካውንቲ፣ ሜሪላንድን የሚያገለግል የመንግሥት ትምሀርት ዲስትሪክት ነው። የትምህርት ዲስትሪክቱ በትልቅነት በሜሪላንድ ውስጥ አንደኛ በአሜሪካ ውስጥ ደግሞ ፲፰ኛ ደረጃ ላይ ነው። በዲስትሪክቱ ውስጥ 141,777 ተማሪዎች እና 200 ትምህርት ቤቶች አሉ።

## የውጭ መያያዣዎች

* ይፋ ድረ ገጽ
መደብ:በአሜሪካ የትምህርት ቤት ክልሎች
ሺስቶሶሚሲስ

** ሺስሰቶሶሚያሲስ** (**ቢልሃርዚያ** እና **ካታያማ ትኩሳት** በመባል ይታወቃል፡፡) በሽታው የሚተላለፈው ጥገኛ ትላትሎች በሆነው የ *[[ሺስቶሶማ]]* የህዋስ አይነት ነው፡፡ የ ሽንት መተላለፊያ ወይም አንጀት ሊያጠቃ ይችላል።  የህመሙ ምልክት የሆድ ህመም፣ ተቅማጥ፣ ደም የተቀላቀለበት ሰገራ ወይም በሽንት ላይ ደም መታየትን ያጠቃልላል።  ለረጅም ጊዜ ህመሙ የቆየበት ሰው የጉበት ህመም፣ የኩላሊት ስራ ማቆም፣ መሃንነት ፣ ወይም የፊኛ ካንሰር ሊያስከትብ ይችላል፡፡  በልጆች ላይ ዝቅተኛ እድገትና የመማር ችግር ሊያስከትል ይችላል። 
ቢልሃርዝያ

በሽታው የሚሰራጨው ትላትሎቹ ያሉበት ውሀ ላይ በሚፈጠር የቆዳ ንክኪ ነው።  እነዚህ ትላትሎች የሚመነጩት ከተበከሉ ቀንድ አውጣዎች ነው፡፡ ይህ በሽታ በታዳጊ ሀገራት በሚነኙ ታዳጊዎች ላይ የተለመደ ሲሆን ምክንያቱም ልጆቹ በተበከለ ውሃ የመጫወታቸው አጋጣሚ ሰፊ በመሆኑ ነው፡፡  ሌላው ደግሞ በእለት ከእለት ስራ አማካኝነት ማለትም ገበሬዎች፣ አሳ አጥማጆችና ሌሎች የተበከለውን ውሀ የሚጠቀሙ ሰዎች የበሽታው ስጋት የሚያጠቃልላቸው ቡድኖች ናቸው።   ሄልመንት በሽታዎች በሚባለው ቡድን ውስጥ ይጠቃለላሉ።  ምርመመራው የሚደረገው የትሉን እንቁላሎች በሽንት ወይም ሰገራ ላይ በመመርመር ነው፡፡  በደም ላይ ፀረ እንግዳ አካል በመፈለግ ማረጋገጥም ይቻላል። 

በሽታውን የመከላከያ መንገድ ንፁህ ውህ አቅርቦትን ማሻሻልና የቀንድኣውጣ ቊጥርን መቀነስ ነው፡፡  --> በሽታው በተስፋፋበት ቦታ በአንድ ጊዜ ሁሉምን ሰዎች ፕራዚኩዋንትል በተባለ መድኃኒት በአየዓመቱ ማከም ያስፈልጋል።  ይህ በበሽታው የሚያዙትን ቊጥር ለመቀነስና የበሽታውን ስርጭት እንዲቀንስ ያደርጋል።  ፕራዚኩዋንትል በበሽታው የተጠቁትን ለማከም በ World Health Organization የሚመከር የህክምና ዘዴ ነው፡፡  በሽታውን ለመከላከል ሕዝቡ ሽንቱንና ሰገራውን የሚጠጣው ውሃ፣ ኩሬ ወይም ወንዝ ውስጥ እንዳያደርግ ማስተማረ ነው። የትሉ እንቁላቆች በሽንትና ሰገራ ከስው ውስጥ ወጥተው ቀንድ ኣውጣ ውስጥ ገብተው እንደሚባዙ መግለጽ ነው። ዶክተር ኣክሊሉ ለማ እንዶድ ቀንድኣውጣን እንደሚገድል ስለደረሱበት በሽታውን ለመከላከል ትልቅ ኣስተዋጽዖ ኣድርገዋል።  

ሲስቶሶሚያሲስ በዓለም ላይ ወደ 210 ሚሊየን የሚጠጋ ሕዝብ ያጠቃል፣  እንዲሁም የሚገመተው ከ 12 000  እስከ 200,000 የሚሆነው ሕዝብ በአመት ውስጥ ይሞታል ተብሎ ይገመታል፡፡  በሽታው በስፋት የሚታየው በ አፍሪካ ፣ እንዲሁም በ እስያ  ና ደቡም አሜሪካ ነው።  ወደ 700 ሚሊዮን የሚሆን ሕዝብ፣ ከ70 በላይ ሃገራት፣ በሽታው በስፋት በተሰራጨበት አካባቢ ይኖራል፡፡  ሲስቶሶሚሲሰ ከወባ ወይም ማላሪያ ቀፅሎ በሁለተኛነት ያለ፣ እንደ ትላትል ትልቅ የኢኮኖሚ ተፅእኖ ያለው በሽታ ነው።  ከጥንት ጀምሮ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ፣ ሲስቶሶሚሲሰ የ በሽንት ውስጥ ያለ ደም ምልክት የሚታየው በስሕተት እንደ የወንድ አይነት ወር አበባ እየተባለ በ ግብፅ እናም ለወንዶች ልጆች እንደ rite of የአምልኮ መተላለፊያ ተደርጎ ይታይ ነበር፡፡  የሚመደበው ችላ ከተባሉት የትሮፒካል በሽታ ስር ነው።  ref>

ቢልሃርዚያ ጣና ሃይቅ ውስጥ ኣለ ይባላል።

## References
ብጉንጅ

**ብጉንጅ** ብጉር መስለ የቆዳ በሽታ ፡ የቆዳ ማበጥ ወይም መደደር ነው።

ብጉንጅ/ boils
ብጉንጅ አንድና ከዚያ በላይ የሆኑ የፀጉር መዉጫ ቀዳዳዎች በባክቴሪያ ምክንያት እንፌክሽን በሚፈጥርበት ወቅት ቆዳ ስር በመቆጣት፣መግል በመያዝና በማበጥ ህመም እንዲከሰት የሚያደርግ ችግር ነዉ፡፡ እብጠቱ በፍጥነት በማደግና በመግል በመሞላት የህመም ስሜቱ እንዲጨምር ያደርጋል፡፡
የህመሙ ምልክቶች
ብጉንጅ በየትኛዉም የሰዉነት ክፍል ሊወጣ ቢችልም በብዛት ግን የሚታየዉ/የሚወጣዉ በፊት ቆዳ፣ አንገት፣ ብብት ስር፣ መቀመጫና ታፋ ላይ ነዉ፡፡
•         ህመም ያለዉና ቀላ ያለ እብጠት መታየት
•         በእብጠቱ ዙሪያ የቀላና ያበጠ ቆዳ መታየት
•         እብጠቱ መግል እየሞላዉ ሲመጣ መጠኑ እየጨመረ መምጣት
•         ነጭ ወይም ቢጫ ነገር በእብጠቱ ጫፍ ላይ መታየት ከዚያን መፈንዳትና መግሉ መዉጣት
የህክምና ባለሙያ ማይት የሚገባዎ መቼ ነዉ?
የብጉንጁ መጠን አነስተኛ ከሆነ እርስዎ እራስዎ እንክብካቤ ማድረግ ይችላሉ፡፡ ነገር ግን የሚከተሉት የህመም ምልክቶች ካለዎት የህክምና ባለሙያዎን ያማክሩ፡፡
•         ብጉንጅ የፊት ቆዳዎ ላይ ከወጣ
•         ከመጠን በላይ ካበጠ ወይም በፍጥንት ከተባባሰ
•         ትኩሳት ካለዎ
•         መጠኑ ከ5 ሳንቲሜትር በላይ ከሆነ
•         በሁለት ሳምንት ዉስጥ የማይድን ከሆነ
•         ከጠፋ በኃላ ተመልሶ ከመጣ ናቸዉ፡፡
 
ተጋላጭነትዎን የሚጨምሩ ነገሮች
ምንም እንኳ ማንኛዉም ጤነኛ የሆነ ሰዉ ብጉንጅ ሊይዘዉ ቢችልም የሚከተሉት ነገሮች ግን ይበልጥ ተጋላጭ ሊያደርጉት ይችላሉ፡፡
•         ስታፍሎኮካል ባክቴሪያ እንፌክሽን  ከያዘዉ ሰዉ ጋር የቅርብ ግንኙነት መኖር
•         የስኳር ህመም
•         የሰዉነት የበሽታ መከላከል መቀነስ ናቸዉ፡፡
 
የህይወት ዘይቤ ለዉጥና የቤት ዉስጥ ህክምና
ትናንሽ ብጉንጆችን የሞቀ ዉሃ እላዩ ላይ በመያዝና በራሱ እንዲፈርጥ በመተዉ እራስዎ ሊያክሙትና እንዲሻሻል ማድረግ ይችላሉ፡፡ ስለሆነም
•         የሞቀ ነገር እላዩ ላይ መያዝ
•         ኮንታሚኔሽንን መከላከል፡- ብጉንጁን ከነኩ በኃላ እጅዎን በደንብ መታጠብ፡፡ ብጉንጅ የነኩ ልብሶች ካለዎና ብጉንጅ በተደጋጋሚየሚያስቸግርዎ ከሆነ ልብሱን በካዉያ መተኮስ
•         ብጉንጁን እራስዎ ያለማፍረጥ፡- ይህን ማድረግ ብጉንጅ ሌላ ቦታ እንዲዛመትያደርጋሉና፡፡

መደብ:ሕክምና
ድረይክ

left|thumb|ድሬክ
**ኦብሪ ድሬክ ግራኸም** (በኦክቶበር ፳፬፣፲፱፻፹፮ እ.ኤ.አ. ተወለደ) ነው ካናዳዊ ራፐር፣ አቀንቃኝ፣ እና ተዋናይ። የትውልድ ቦታው ቶሮንቶ፣ ኦንታሪዮ ይባላል። *ደግራሲ ፡ ዘ ነክስት ጀነሬሽን* የቴሌቭዢን ተከታታይ (፲፱፻፰-፲፱፻፺፱) ላይ በመተወን እውቅናን እያገኘ ነበር ድሬክ የመጀመሪያ የሙዚቃ ካሴቱን *ሩም ፎር እምፕሮቭመንት*ን ሊለቅ የቻለው በ፲፱፻፺፰ ከዚያ ብዙም ሳይቆይ ተጨማሪ የሙዚቃ ካሴቶችንም ሊለቅ ችሏል፣ *ሶ ፋር ጎን*፣ ረዳው እንዲያተርፍ የመጀመሪያ የደረጃ ሰንጠረዥ ውስጥ የገቡ ዘፈኖቹን፤ "በስት አይ ኧቨር ሀድ" ፭ ውስጥ ከመግባት።

## የስራ ታሪክ
*ቴንክ ሚ ሌተር* የድሬክ የመጀመሪያ አልበም (፳፻፪) ሆነለት ሁለቱም ሀገሩ ላይ ካናዳም ዩኤስም ላይ አንደኝነት። ሁለተኛ አልበሙ *ቴክ ኬር* አተረፈለት ከፍተኛ የቃል ስኬት በ፳፻፫ የገበያ ስኬት ሶስተኛ አልበሙ *ነትን ወዝ ዘ ሴም* በ፳፻፭ እና የመጀመሪያ የገበያ ካሴቱ *እፍ ዩ አር ሪዲንግ ዚስ እትስ ቱ ሌት* በ፳፻፯ እነዚ የተመሰከሩ ድርብ ፕላቲነም በዩናይትድ እስቴትስ። አራተኛ አልበሙ *ቪውስ* (፳፻፰) አንደኝነት ላይ ሲቀመጥለት ያ ላልተከታተሉ ፲፫ ሳምንታት ይህ መፈጠሩም ድሬክን ያደርገዋል የመጀመሪያው ወንድ አርቲስት በ፲ አመታት ውስጥ፤ መሪ ነጠላ ዘፈን "ዋን ዳንስ" የሙዚቃ ደረጃ ሰንጠረዥ ሪከርድን አስተካከለ። ሁለተኛ የገበያ ካሴቱ *ሞር ላይፍ* (፳፻፲) የተለያዩ የማሰራጫ ሪከርዶችን አስተካከለ በቀጣዩ አመት ድርብ አልበሙን *እስኮርፕየን*ን ለቀቀ፤ "ጎድስ ፕላ"፣ "ናይስ ፎር ዋት"፣ እና "እን ማይ ፊሊንግስ" ሆኑለት ቁጥር ፩ ዘፈኖቹ። ለ፱ አመታት አብሮት የቆየውን ያንግ መኒ ቅጂ ድርጅትን በ፳፻፲ እየለቀቀ ለቀቀ ሶስተኛ የገበያ ካሴቱን *ዳርክ ሌን ዲሞ ቴፕ* በ፳፻፲፫። ከካሴቱ ነጠላው "ቱሲ እስላይድ"። በ፳፻፲፫፣ *እስኬሪ አወርስ* ቱ ኢፒው አካቷል ቁጥር አንድ ዘፈኑን "ዋትስ ነክስት" እናም አስተካክሏል የደረጃ ሰንጠረዥ ሪከርድን፤ ስድስተኛ አልበሙ *ሰርትፋይድ ሎቨር ቦይ* (፳፻፲፬) በአሜሪካ ሪከርድን አስተካከለ በይበልጡን ብዙ ምርጥ ፲ ውስጥ የገቡ ዘፈኖችን በመያዝ እና መሪ ነጠላ ዘፈኑ "ዌይ ቱ ሰክሲ" ለድሬክ ሆነለት ዘጠነኛ ቁጥር አንድ ዘፈኑ።

## ሽልማቶች
ድሬክ ከአለም ምርጥ ሻጭ የሙዚቃ አርቲስቶች ነው ሽጦ ከ፻፶ ሚልየን በላይ ቅጂዎችን፤ ድሬክ ከፍተኛ የተመሰከረ የድጅታል ነጠላዎች አርቲስት ደረጃን አጊንቷል በአሜሪካ በአርአይኤኤ። አሸንፏል ፬ ግራሚ ሽልማቶች፣ ፮ የአሜሪከን ሚውዚክ ሽልማቶች፣ ፪ የብርት ሽልማቶች፣ ፮ የጁኖ ሽልማቶች፤ ይዟል የቢልቦርድ ሆት 100 ደረጃ ሰንጠረዥ የተለያዩ ሪከርዶችን እና የ፳፱ የአሜሪከን ሚውዚክ አዋርድስ ሪከርዶችን። ድሬክ አለው ይበልጡን ዘፈኖች እነዛ ፲ ውስጥ የገቡ (፪፻፶፰)፣ ይበልጡን በተመሳሳይ ጊዜ የደረጃ ሰንጠረዥ ውስጥ የገቡ በ፩ ሳምንት ውስጥ (፳፯)፣ ይበልጡን የመጀመሪያ የሆት 100 ምዝገባዎች (፳፪)፣ እና ይበልጡን የቀጠሉ ጊዜአት በሆት 100 (፬፻፴፩ ሳምንታት)። ይበልጡን ቁጥር ፩ ዘፈኖች አሉትም አርኤንድቢ/ሂፕ፡ሆፕ ኤርፕሌይ ላይ፣ ሆት አርኤንድቢ/ሂፕ፡ሆፕ ሶንግስ ላይ፣ እና ሪትምክ ኤርፕሌይ የደረጃ ሰንጠረዥዎች ላይ።  

## References

መደብ:ካናዳ
መደብ:ዘፋኞች
አሰር ማለት ምን ማለት ነው ?

አሰር ማለት የግእዝ ቁንቋ ሲሆን ትርጉሙም የነበረንን ነገር እንደገና ፈልጎ ማግኝት ማለት ነው፤''
ሚኪ ማውዝ

thumbnail

**ሚኪ ማውዝ** (በእንግሊዝኛ: *Mickey Mouse*) የዲዝኒ ባለታሪክ አይጥ ነው። በአንደኛ የ1928 እ.ኤ.አ. በካርቱኑ ስቲምቦውት ዊሊ መጣ።

መደብ:ካርቱን
ጉንጉን (የቻይና)

250px|thumbnail|የቻይና ጉንጉን

**ጉንጉን** የጽጉር አሠራር አይነት ሲሆን ይህ ቄንጥ በቻይና ታሪክ ከ1611 እስከ 1904 ዓ.ም. ድረስ ለቻይናዊ ወንድ ሁሉ ግዴታ ሆነ።

የማንቹ ሕዝብ ወገን አገሩን ወርረው ሲይዙ፣ በቻይና ክፍሎች ውስጥ የማንቹዎቹን ልማዳዊ ጽጉር አሠራር በተገዙት ሕዝቦች ላይ ከ1611 ዓ.ም. ጀምሮ አስገደዱ።  ይህም ማለት ጽጉሩን ከፊት በየአሥሩ ቀኖች መላጭ፤ በኋላም ረጅም የማይቋረጥ የተጐነጐነ ሹሩባ መኖር አስፈላጊ ሆነባቸው።

ከቻይና ሕዝብ መካከል አብዛኞቹ ይህንን ፈላጭ ቁራጭ ድንጋጌ ሳይቀበሉ እምቢ ብለው ማንቹዎቹ በ1637 ዓም በሞት ቅጣት ግዴታዊ አደረጉት።  የቻይና ሕዝብ በኮንግ-ፉጸ እምነት መርኆች እኛ ራሳችንን አንጐዳም አሉ። ስለዚህ ብዙዎቹ በጀግናነት በመታገል ደማቸውን  ፈሰሱ። የቻይና ሕዝብ ቁጥር ከ51 ሚሊዮን በ1612 ዓም እስከ 20 ሚሊዮን በ1643 ዓም ተቀነሰ። የቻይና ሰዎች እንደ ተባሉ ወይም ጽጉሩ ወይም ራሱ ይቋረጥ።

በ1904 ዓም በሢንኃይ አብዮት ዘመን የቻይና ሕዝብ አንድላይ ጉንጉናቸውን ቈረጡ። 

መደብ:የቻይና ታሪክ
የእጅ መድፍ

300px|thumbnail|የሞንጎሎች የነሓስ እጅ መድፍ፣ 1280 ዓም ግድም፣ ቻይና
**የእጅ መድፍ** ከሁሉ ጠብመንጃ አይነቶች አስቀድሞ የተፈጠረው ሲሆን የጠመንጃና የመድፎች ሁሉ አባት ሊባል ይችላል።

መጀመርያው የእጅ መድፍ የተሠራው 1120 ዓ.ም. አካባቢ በቻይና አገር ነበር። ባሩድ በቻይና ተገኝቶ ጥቅሙ እንደ የጦርነት መሣርያ በ1036 ዓም *ዉጂንግ ዞንግያው* በተባለ ጽሑፍ ተጻፈ። ከዚህም በፊት የእሳት ፍላጻ ከ896 ዓ.ም. ጀምሮ፣ የነበልባል ጦር ከ950 ዓ.ም. ግድም ባሩድን ይጠቅሙ ነበር። «የነበልባል ጦር» እንደ ተራ ጦር ሳይሆን ጥቂት ጠጠሮች በባሩድ ተተኩሰው ጭምር ያቀረበ መሣርያ ነበር። 

በ1120 ዓ.ም. የተሳለ በስርቿን የተገኘ የዋሻ ስዕል መጀመርያ የእጅ መድፍ ያሳያል። ለጊዜው ይህ ቴክኒክ የቻይናውያን ምስጢር ብቻ ሆኖ ቆየ። ከ1211 ዓም ጀምሮ ግን ሞንጎሎች በመድፍ እርዳታ ግዛታቸውን ያስፋፉ ጀመር። ሞንጎሎችም በ1233 ዓም በሞሂ ውግያ በሀንጋሪ መድፎች በአውሮጳውያን ሠራዊት ላይ መጀመርያ ተኮሱ። ዓረቦች ከዚያ ቀጥሎ ምስጢሩን እንዳገኙ ይመስላል፤ በ1252 ዓ.ም በአይን ጃሉት ውግያ በዛሬው እስራኤል፣ ማምሉኮች ከግብጽ በሞንጎሎች ላይ መድፎች እንደ ነበሩዋቸው፤ እንዲሁም በእስፓንያ የካስቲል ንጉሥ 10ኛው አልፎንሶ በ1254 ዓም ኒዬብላን ከተማ በሠራዊት ሲከብብ፣ ዓረቦቹ በመድፍ ተከላከሉዋቸው። 

መጀመርያዎቹ እጅ መድፎች የተሠሩ ከቀርቀሃ ሲሆን ከ1280 ዓ.ም. ያህል ጀምሮ ከነሓስ ሊሠሩ ጀመር። ባሩድ በበርሚል ገብቶ ድንጋይ ሲጨመር ከዚያም እሳት ሲነካው በበርሚል አቅጣጫ ይፈነዳል።  በቅርብ ጊዜ ውስጥ መድፍ በሕንድም ሆነ በጣልያን ይሠራ ጀመር፤ በ1300ዎቹ ውስጥ በመላው አውሮጳና እስያ ተስፋፋ። 

መደብ:ጠመንጃ
ዘንዶኳስ

thumb
**ዘንዶኳስ** ወይም **ድራጎን ባል** (በእንግሊዝኛ: *Dragon Ball*፣ በጃፓንኛ: ドラゴンボール) የጃፓን ማንጋ ተከታታይ ነው። አንደኛው ኮሚክ በ 1984 እ.ኤ.አ ተሰራ።

መደብ:አኒሜ
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ዘ ፒንክ ፓንሰር

thumbnail
**ዘ ፒንክ ፓንተር** (እንግሊዝኛ: *The Pink Panther* «ሮዙ ግሥላ»)  የልብ ወለድ ግሥላ ነው። በካርቱን ፊልሞች ከ1964 እ.ኤ.አ. ጀምሮ ታይቷል።

እንዲሁም ዝነኛ አስቂኝ ስለላ «ዘ ፒንክ ፓንሰር» ፊልሞች ከ1963 እ.ኤ.አ. ጀመሮ ታይተዋል። በፊልሞቹ ልብ ወለድ ታሪክ፣ «ዘ ፒንክ ፓንተር» የከበረ አልማዝ ነው፤ ፈረንሳዊው ወንጀል መርማሪ «ክሉዘው» የሰረቁትን ሌቦች በአስቂኝ መንገድ ይፈልጋቸዋል። ካርቱኑ ግስላ ከሙዚቃው ጋር በፊልሙ መጀመርያ አርዕስት ክፍል ይታይ ነበር።

## ዘ ፒንክ ፓንተር ፊልሞች

* *The Pink Panther* - 1963
* *A Shot in the Dark* - 1964
* *Inspector Clouseau* - 1968
* *The Return of the Pink Panther* - 1975
* *The Pink Panther Strikes Again* - 1976
* *Revenge of the Pink Panther* - 1978
* *Trail of the Pink Panther* - 1982
* *Curse of the Pink Panther* - 1983
* *Son of the Pink Panther* - 1993
* *The Pink Panther* - 2006
* *The Pink Panther 2* - 2009

## ዘ ፒንክ ፓንተር ካርቱን ፊልሞች

* **The Pink Panther cartoons** (**1964-1980**) 
* **The Pink Panther Show** (**1969-1980**)
* **Pink Panther and Sons** (**1984-1986**)
* **The Pink Panther** (**1993-1996**)
* **Pink Panther and Pals** (**2010**)

### ልዩ ካርቶን ትርኢቶች
* **The Pink Panther in: A Pink Christmas** (**1978**)
* **The Pink Panther in: Olym-Pinks** (**1980**)
* **The Pink Panther in: Pink at First Sight** (**1981**)
* **A Very Pink Christmas** (**2011**) 

መደብ:ካርቱን
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:አስቂኝ ፊልሞች‎
መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
እስላማዊው መንግሥት

[500px|thumbnail|የአሁኑ ሁኔታ፤- ቀይ፤- የ«እስላማዊ መንግሥት» መሬት በጫፉ (2007 ዓም) በኢራቅ፣ ሶርያ፣ ሊብያና ናይጀሪያ፤ ሰማያዊ፦ በ[አሜሪካ ትብብር ያሉት አገሮች፤ አረንጓዴ፦ ሌሎች በነጻነት «እ.መ»ን የሚቃወሙት አገራት]]

**«እስላማዊው መንግሥት»** ቀድሞም **«የኢራቅና የሶርያ እስላማዊ መንግሥት»** እና **[[አል ቃይዳ]]**፤ ደግሞ «**አይሲስ**» (በምዕራብ) ወይም «'''ደውለተል ኢስላም  (በምሥራቅ) በአንዳንድ ሀገር ውስጥ በማስፋት (በኢስላምን በማገልገል )  መሬትን የያዙ ሙስሊም ህዝብ በማገልገል ላይ ያለ ተወዳጅ ኢስላምን አፍቃሪ ኸሊፋ እያስፋፋ   ነው።

እነዚህም መሬት የያዙባቸው አገራት ኢራቅ፣ ሶርያ፣ ሊባኖስ፣ ሊብያ፣ ናይጄሪያ፣ ግብጽና የመን ነበሩ። ሆኖም በዓለም አገራት ሁሉ ላይ ጦርነት እያደረጉ ነው። በመጋቢት 4 ቀን 2008 ዓ.ም በኮት ዲቯር በባሕር ዳር ላይ ከውቅያኖስ ገብተው አደጋ ጣሉ።

በታህሳስ ወር 2011 ዓም ከነዚህ አገራት ተባርረው ቅሬታቸው ሁለት መንደሮች ብቻ በኤፍራጥስ ወንዝ ይገዛሉ። ከመሸነፋቸው በኋላ አሁን በአቅራቢያው ምንም አሳማኝ አልተረፈላቸውም፤ አብዛኞቻቸውም ተገደሉ።

መደብ:ሸሪዓ
መደብ:ኢስላምን ማገልገል
መደብ:ሶርያ
መደብ:ሊቢያ
መደብ:ናይጄሪያ
መደብ:ኢራቅ
አይስ ኧይጅ: ዳውን ኦፍ ዘ ዳይኖሳርዝ

**አይስ ኧይጅ: ዳውን ኦፍ ዘ ዳይኖሳርዝ** (በእንግሊዝኛ: *Ice Age: Dawn of the Dinosaurs*) ከ2009 እ.ኤ.አ. የሆነ የአሜሪካ አኒሜሽን ፊልም ነው።

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ካርቱን
ሽረክ

**ሽረክ** (በእንግሊዝኛ: *Shrek*) ከ2001 እ.ኤ.አ የአሜሪካ ካርቶን ፊልም ነው። ከጊዜ በኋላ፣ ሶሥት ሌሎች ፊልሞች በሲኒማዎች ነበሩ (ሽረክ 2 (2004 እ.ኤ.አ)፣ ሽሬክ ሶስተኛው (2007 እ.ኤ.አ) እና ሽሬክ ፎሬቨር አፍተር (2010 እ.ኤ.አ)።  

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
ሁልክ

thumbnail
**ሁልክ** (በእንግሊዝኛ: *Hulk*) ከማርቨል ባለታሪክ ነው።

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ካርቱን
ባንገርስ ኧንድ ማሽ

thumbnail
**ባንገርስ ኧንድ ማሽ** (እንግሊዝኛ፦ *Bangers and Mash*) የCITV 1989 እ.ኤ.አ. ቴሌቪዥን ትርዒት ነው።

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ሻርክ ተይል

**ሻርክ ተይል** (በእንግሊዝኛ: *Shark Tale*) የአሜሪካ ካርቱን ፊልም ከ2004 እ.ኤ.አ ነው።

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
አይስ ኧይጅ: ዘ መልትዳውን

**አይስ ኧይጅ: ዘ መልትዳውን** (በእንግሊዝኛ: *Ice Age: The Meltdown*) ከ2006 እ.ኤ.አ. የሆነ የአሜሪካ አኒሜሽን ፊልም ነው።

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ካርቱን
ስኖው ዋይት (ዲዝኒ)

thumbnail
**ስኖው ዋይት** (በእንግሊዝኛ *Snow White* ወይም **Princess Snow White**) የዲዝኒ ባለታሪክ ነች። 

መደብ:ካርቱን
ሚስተር ቢን

thumb|ሚስተር ቢን
**ሚስተር ቢን** (*Mr. Bean*) የዩናይትድ ኪንግደም ቴሌቪዥን ተከታታይ ነው።

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ዘንዶኳስ ዝ

thumbnail
**ዘንዶኳስ ዝ** ወይም **ድራጎን ባል ዚ** (በእንግሊዝኛ: *Dragon Ball Z* በጃፓንኛ: ドラゴンボールＺ) የጃፓን  አኒሜ ተከታታይ ነው። 

መደብ:አኒሜ
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ዘንዶኳስ ግት

thumbnail
**ዘንዶኳስ ግት** ወይም **ድራጎን ባል ጂቲ** (በጃፓንኛ: *ドラゴンボールジーティー* በእንግሊዝኛ: *Dragon Ball GT*) የጃፓን አኒሜ ቴሌቪዥን ተከታታይ ነው።

መደብ:አኒሜ
መደብ:ጃፓን
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት‎
ራፊ

thumbnail
**ራፊ** (በአንግሊዝኛ: **Raffi**, አርሜንኛ: **Րաֆֆի**) (**1948** እ.ኤ.አ) ካናዳዊ ሙዚቀኛ ነው። ብዙ ጊዜ የልጆች ዘፈኖች ይሰራሉ።

መደብ:ካናዳ
መደብ:ሙዚቀኞች
ፋይናንስ

**ፋይናንስ** ጠቅላላ የገንዘብ አመጣጠንን፣ አጠቃቀምን፣ አመዳደብንና አስተዳደር ነው። ይህን የገንዘብ አስተዳደርና አመጣጠን የአኀዝ የሚያጠናው ሥነትምህርትም ፋይናንስ ይባላል።

መደብ:ገንዘብ
መሺካ

300px|thumbnail

**መሺካ** በዛሬው ሜክሲኮ የኖረ የአዝቴክ መንግሥት ኗሪ ገዢዎች ብሔር ነበሩ። 

መሺካ ናዋ ብሔሮች ሲሆኑ ሁለት ከተሞቻቸውን ቴኖሕቲትላንና ትላተሎልኮ በተክስኮኮ ሐይቅ ደሴቶች ላይ በ1200 ዓም ያህል መሠረቱ።  «የአዝቴኮች ሦስትዮሽ ጓደኝነት» ከተዋዋሉ በኋላ የቴኖሕቲትላን መሺካ ኗሪዎች በሌሎቹ ፪ ከተሞች በተክስኮኮና በትላኮፓን ላይ ልዑላን ሆኑ። 

የዛሬ ሜክሲኮ አገር ስያሜ የደረሰ ከ«መሺካ» ነው። የእስፓንያ ሃያላት አገሩን በ15ኛው ክፍለ ዘመን ከያዙ በኋላ ስሙን «አዲስ እስፓንያ» አሉት።  

የመሺካ ቋንቋ ናዋትል ሲሆን እስካሁን ድረስ 1.5 ሚሊዮን ተናጋሪዎች አሉት።

## ደግሞ ይዩ
*አፅትላን

## ዋቢ ምንጭ
*

መደብ:ሜክሲኮ
መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
ሩፐርት በይር

thumbnail
**ሩፐርት በይር** (በእንግሊዝኛ: *Rupert Bear*፣ “ድብ ሩፐርት” ) የእንግሊዝኛ ካርቱን ባለታሪክ ነው። 
----
**የሩፐርት በይር ፊልሞች እና ቴሌቪዥን ተከታታዮች**
* **The Adventures of Rupert** (1967-1977)
* **Rupert** (1985-1988)
* **Rupert** (1991-1997)
* **Rupert Bear, Follow The Magic...** (2006)
* **Rupert and the Toymaker's Party**
* **Rupert and The Ice Castle**
* **Rupert Bear Library**

መደብ:ካርቱን
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ፊልሞች
የሰራተኞች ሕግ

**የሰራተኞች ሕግ** የአሰሪ እና የሰራተኛ ህግ በአሰሪዎች (ቀጣሪዎች)፣ በሰራተኞች (በተቀጣሪዎች)፣ በሰራተኞች ማህበራት እንዲሁም በመንግስት መካከል ያለውን ግንኙነት የሚገዛው የህግ ክፍል ነው፡፡

## ታሪክ

## Further reading
* Stephen F. Befort and John W. Budd, *Invisible Hands, Invisible Objectives: Bringing Workplace Law and Public Policy Into Focus* (2009) Stanford University Press
* 
* E McGaughey, 'Behavioural Economics and Labour Law' (2014) SSRN 
* Keith Ewing, Aileen McColgan and Hugh Collins, *Labour Law, Cases, Texts and Materials* (2005) Hart Publishing
* Simon Deakin and Gillian Morris, *Labour Law* (2005) Hart Publishing ISBN 978-1-84113-560-1
* Keshawn Walker and Arn Morell, "*Labor and Employment: Workplace Warzone*", Georgetown University Thesis (2005)
* 
* 

መደብ:ሕግ
ማርቲን ሽክረሊ

**ማርትን ሽክረሊ** የመድኃኒት ነጋዴ ነው።

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ዚካ ትኩሳት

**ዚካ ትኩሳት**፣ እንዲሁም  **የዚካ ቫይረስ በሽታ**ተብሎ የሚጠራው፣ በዚካ ቫይረስ የሚተላለፍ በሽታ ነው፡፡  ምልክቶቹ ከ ከቆላ ንዳድ ጋር ይመሳሰላሉ፡፡   ከ (60–80%) የሚሆነው ታማሚ ምልክት የለውም፡፡  ምልክቶቹ በሚከሰቱ ጊዜ በአብዛኛው በትኩሳት፣  የአይን መቅላት, የመገጣጠሚያ ህመም፣ ራስምታትና በቆዳ ሽፍታስር ይጠቃለላሉ፡፡  በአጠቃላይ ምልክቶቹ ቀለል ያሉና ቆይታቸውም ከአምስት ቀናት ያነሰ ነው፡፡  በሽታው በ2015 በጀመረ ጊዜ የደረሰ ሞት አልነበረም፡፡ በሽታው ከ ከጡንቻ መዛል ህመም ጋር ግንኙነት አለው፡፡ 

## መንስኤና ምርመራ
የዚካ ትኩሳት በዋነኛነት የሚሰራጨው በ ቢንቢ  ንክሻ ሲሆን እሱም ከ *[[ኤደስ]]*  ስር ይመደባል፡፡  በግብረስጋ ግንኙነትና በደም ንክኪም የመተላለፍ አቅሙ ከፍተኛ ነው፡፡  በሽታው ከ በፅንስ ወቅት ከእናት-ወደ-ልጅ የሚተላለፍ ተሰራጭቶ በሚወለደው ልጅ ላይ ከመደበኛው ያነሰ የራስ ቅል እንዲሀኖረው ሊያደርግ ይችላል፡፡  አንድ ሰው ሲታመም በምርመራ የቫይረሱን አር.ኤን.ኤለማወቅ የደም፣ ሽንት ወይም ምራቅ ናሙና ተወስዶ ይመረመራል፡፡ 

## መከላከያና ህክምና
በሽታው በተከሰተበት አካባቢ የቢንቢ ንክሻውን ለመቀነስ የቅድመ መከላል መደረግ ይኖርበታል፡፡  ጥረቶቹም ነፍሳት ማባረሪያ፣ አብዛኛውን የሰውነት ክፍል በልብስ መሸፈን፣ አጎበር፣ የረጋ ውሃ ለቢንቢ መራቢያ ምቹ ስለሚሆን እሱን ማድረቅ፡፡  ውጤታማ የሆነ ክትባት አልተገኘለትም፡፡  በ2015 የብራዚል የጤና ተጠሪዎች እንሚመክሩት ለማርገዝ እቅድ ላላቸው ወላጆችና እርጉዝ የሆነች ሴት በሽታው ስርጭት በስፋት ወደታየበት ቦታ እንዳትሄድ ይመክራሉ፡፡  ለህመሙ የተለየ የሕክምና አይነት ባይኖርም የትኩሳት ማስታገሻ መድሐኒት  ህመሙ በሚኖር ጊዜ ለመርት ያስችላል፡፡   ሆስፒታል መመዝገብ የሚያስፈልገው አልፎ አልፎ ነው፡፡ 

## የበሽታ አመጣጥ ጥናት
ለበሽታው መነሻ  የሚሆነው ቫይረስ ለመጀመሪያ ጊዜ የተለየው በ 1947 ነው፡፡  በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ የተነሳው በ በማክሮኔዢያ ፌደራል ስቴት በሚገኙ ህዝቦች መሀል በ2007 ላይ ነው፡፡  በ2016 በ አሜሪካ ክልል ባሉ ሀያ ሀገራት ላይ ተከስቷል፡፡   እንዲሁም በአፍሪካ፣ እስያና ፓስፊክ አካባቢ መከሰቱ ታውቋል፡፡  በ2015 በብራዚል በጀመረው ስርጭት፣ የ አለም ጤና ድርጅት የ አለማቀፋዊ የአስቸኳይ ጊዜ የማህበረሰብ ጤና ትኩረት አውጇል፡፡ 

## ማጣቀሻ


መደብ:ሕክምና
አመድ

**አመድ** ማለት ማናቸውም ነገር በእሳት ከተቃጠለ በኋላ የሚቆየው ቅሬታ ነው።

በጥንተ ንጥር ጥናት ሥር፣ አመድ አልካሊ በመሆኑ፣ የተለያዩ አትክልት አመዶች ከልዩ ልዩ ቁሶች በመቀላቀል፣ ብዙ ጠቃሚ ነገሮች በታሪክ ተገኝተዋል። በተለይም፦

*ሳሙና - አመድና ሞራ
*ብርጭቆ - አመድና አሸዋ
*ባሩድ - ጨው ባሩድ (አመድና ፍግ)፣ ከሰልና ድኝ

ለአንዳንድ ጥቅም፣ ብዙ ሶዲየም ያላቸው አትክልት እንደ ሸምበቆ የተሻለውን አመድ ይሰጣል፣ ይህም ነጥሮን (ሶዲየም ከሰላ ወይም «አምቦ አመድ») ይባላል።  ለሌላ ጥቅም፣ ብዙ ፖታሺየም ያለው እንጨት የተሻለውን አመድ (ፖታሽ ወይም «ድስት አመድ») ይሰጣል። 

መደብ:ውሑዶች
ሞራ

300px|thumbnail|ሞራ - የበሬ ስብ ከቀለጠ በኋላ

**ሞራ** የቀለጠ የበሬ ወይም የበግ ስብ ነው።  ብዙ ጠቃሚ ነገሮች ከሞራ ተሠርተዋል፤ በተለይም ሳሙናና ሻማ ለመሥራት ጠቅሟል።

መደብ:ሥነ አካል
ርእስ ኣልባ

ርእስ ማለት የኣንድ ነገር የበላይ የሆነ ፣ መሰረት ፣ መጀመሪያ ፣ ልክ እስትንፋስ ማለት ነው። ብዙ ጊዜ ርእስ ያለው ነገር ቁም ነገር ኣለበት። ለምሳሌ ሰው ትንፋሽ ኣለበት፣ ሕይወት ያላቸው ነገሮች ሁሉ እስትፋስ ኣለባቸው። ሰው ሁሉ ፈጣሪ ያለበት (ያመነ) ዶሞ የተረጋጋ መንፈስ ኣለበት። ርእስ ያለው ነገር ሁሉ መጀመሪያዊ ኣለበት ይሆናል። ዳኝነት ቅንነት ሃቀኝነት የእኩሉነት በሕይወቱ ይታያሉ። በማን በርእስ (በራስ) ያለበት። የሌለበት ደሞ ያው እንደ ጅረት ውሃ ሰው እየጎዳ ራሱን እየጎዳ ይሄዳል። ኣያቋርጥም መግፋት እያተላተመ ከዚያም ከዚህም። **ርእስ ኣልባ** ባዶ ቁጥር ቁጭ እያተረፈ ከማንም እየቀነሰ ከሰው ራስንም እየደከመ።
ሳሙና

መንፅህ ማለት አንድ የቆሸሸን ነገር ንፁህ ማድረጊያ ውህድ ማለት ነው።300px|thumbnail|ከፍተኛ ጥራት ያላቸው ሳሙናዎች

**ሳሙና** በጥንተ ንጥር ጥናት ረገድ ከስብ አሲድና ከአልካሊ የተገኘ ጨው ነው።  ለማጽዳት እጅግ ጠቀሜታ ያለበት ውኁድ ነው።

በልማዱ ዘንድ፣ ሳሙና መጀመርያ በጥንት የተገኘው እንስሳን በመሠዋት ጊዜ ሞራ ከዕንጨቱ አመድ ጋር በድንገት ሲቀላቀል ነበር።  እንዲሁም ነጥሮን (ሶዲየም ከሰላ ወይም አምቦ አመድ) ከዘይት (ለምሳሌ የብርጕድ፣ የሰሊጥ፣ የሰኖባር ወይም የወይራ ዘይት) ጋር በማቀላቀል የልብስ መንፅህ ሥራ ተገኘ።

እነዚህ ጥንታዊ ሳሙናዎች በተለይ ጨርቅን ለማጽዳት ሲሆኑ፣ በ70 ዓ.ም. ግድም ፕሊኒ እንደ ጻፉ የጋሊያ (አሁን ፈረንሳይ) ሕዝብ ሳሙናን ወደ ፀጉራቸው ይጨምሩ ነበር። ከዚያም በቅርብ ጊዜ ውስጥ ለሰውነት ተስማሚ የሆነው ሳሙና ጥቅም ደግሞ ይስፋፋ ጀመር።  

መደብ:ሳሙና
ብርጭቆ

300px|thumbnail|የፊንቄ ብርጭቆ ጋን፣ 1000 ዓክልበ. ግድም

**ብርጭቆ** ለመቅረጽ የሚችል፣ ብዙ ጊዜ ግልጽ የሆነ ውኁድ ሲሆን ብዙ ጥቅሞች አገኝቶዋል፤ ለምሳሌ መስኮት በመሥራት ይጠቀማል።

ብርጭቆ መጀመርያው በጥንት የተገኘው የሸምበቆ አመድ (አልካሊ) ከቀለጠ አሸዋ (ሲሊካ) ጋራ ሲቀላቀል ነበር። የብርጭቆ ኢንዱስትሪ የጀመረው ምናልባት 1900 ዓክልበ. በፊንቄ ሲሆን፣ ከዚያ አስቀድሞ በተመሳሳይ ዘዴ ሴራሚክ ወይም ሸካክላ በመሥራት በድንገት የተፈጠረ የብርጭቆ ዶቃ አለ። 

:«ልማዱ፣ ነጥሮንን [እንደ ልብስ ሳሙና የጠቀመ ሶዲየም ከሰላ ወይም አምቦ አመድ] የሸከመ አንድ የንግድ መርከብ በዚህ ቦታ (በቤሎስ ወንዝ አፍ ፊንቄ) እየቆመ፣ ነጋዴዎቹም በዳር ላይ መብላቸውን እያዘጋጁ፣ ድስታቸውንም ለማቆም ድንጊያ ባለመኖራቸው፣ ከመርከቡ የነጥሮን አሞሌ ተጠቀሙ፤ ይህም ከዳሩ አሸዋ ጋር ተባብሮ ሲቀላቀል፣ አዲስ ግልጽ የሆነ ፈሳሽ ፈሰሰ፤ የብርጭቆም መነሻ እንዲህ ነበረ።»  


14th_century_bottle_from_Egypt_or_Syria,_glass_and_enamel,_HAA.JPG|ብርሌ፣ ሶርያ፣ 1350 ዓክልበ.
Axumite Glass Jar (2828442704).jpg|ጋን፣ አክሱም፣ 300 ዓ.ም ግ.
Glass goblet Syria CdM.jpg|ጸዋ፣ ሶርያ፣ 100 ዓ.ም ግ.




መደብ:ውሑዶች
አትክልት

thumb|180x180px|ቢጫ አበባ
ዕፅዋት ከሕያዋን ነገሮች አምስቱ ዋና ዘርፎች አንዱ ናቸው። ምግበለፊ ውኑክለስ ናቸው፣ ይህም ማለት የራሳቸውን ምግብ ይሰራሉ እና ውስብስብ ወይም ባለኑክለስ ህዋስ (ሴሎች) ያላቸው ናቸው። አብዛኞቹ ዕፅዋት ከስፍራ ወደ ስፍራ መዛወር እንደ እንስሶች አይችሉም። ሲበቅሉ ግን እጅግ ቀስ ብለው ይዞራሉ።

በዕፅዋት ዘርፍ ውስጥ ታዋቂ አይነቶች ዛፍ፣ ዕፅ፣ ቊጥቋጥ፣ ሣር፣ ሐረግ፣ ፈርን፣ ሽበትና አረንጓዴ ዋቅላሚ ይገኛሉ። በዕፅዋት ጥናት ዘንድ፣ አሁን 350,000 ያሕል የዕፅዋት ዝርያዎች ይኖራሉ። ፈንገስ እና አረንጓዴ ያልሆነ ዋቅላሚ ግን እንደ ዕፅዋት አይቆጠሩም። 

አብዛኛዎቹ ዕፅዋት በመሬት ውስጥ ይበቅላሉ፣ አገዳቸው ከላይና ሥራቸው በታች አላቸው። አንዳንድ በውኃ ላይ ሰፋፊዎች ናቸው። ውኃና ምግብ የሚያገኙ በሥሮቻቸው በኩል ነው፤ ከዚያ በአገዳ ወጥተው እስከ ቅጠሎች ድረስ ሲጓዙ ነው። በቅጠሎች ውስጥ በሚገኙት ትንንሽ ቀዳዳዎች ውኃ በፀሐይ ዋዕይ በመትነን፣ ውኃው በአገዳው መንገድ ምግብን ከታቹ ወደ ላይ ይስባል። ይህም ስበተ ቅጠላበት ይባላል።

ዕፅዋት ምግብን እንዲሠሩ፣ የሚያስፈልጉዋቸው የፀሐይ ብርሃን፣ ካርቦን ክልቶኦክሳይድ፣ የመሬት ማዕድንና ውኃ ነው። አረንጓዴው ሃመልሚል (ክሎሮፊል) የፀሐይቱን አቅም ይወስዳል።

እንደ እንሥሣት፣ ዕፅዋትም የእንስትና የተባእት የዘር ህዋስ (gamete) ያመነጫሉ። በተጨማሪ፣ ብዙ የዕፅዋት አይነቶች ወሲባዊ በማይሆን ዘዴ መስፋፋትና መባዛት ይችላሉ። ይህ እፃዊ ተዋልዶ ይባላል።

## ሥነ ሕይወታዊ ክፍፍሎች

በሥነ ሕይወት ጥናት ዘንድ፣ ዕፅዋት አንድ የሕይወት ስፍን ሲሆን የሚከተሉ ክፍለስፍኖች ብውስጡ ይመደባሉ፦

*
ዶናልድ ጆን ትራምፕ

**ዶናልድ ጆን ትራምፕ **(ጁን 14 ቀን 1946 እ.ኤ.አ. ተወለደ) አሜሪካዊ ነጋዴ ፣ ፖለቲከኛ ፣ በቴሌቪዥን ፕሮግራሞቹ ታዋቂ እና 45ኛው የዩናይትድ ስቴትስ ኦፍ አሜሪካ ፕሬዚደንት ነው። ሥልጣኑንም እ.ኤ.አ. በጃኑዌሪ 20 ቀን 2017 ተረክቧል። 

በክዊንስ ኒው ዮርክ ከተማ የተወለደው አቶ ትራምፕ በሪል እስቴት ሥራ ላይ ተሰማርቶ የነበረው የፍሬድ ትራምፕ ልጅ ነው። በኮሌጅ እያለም ኤሊዛቤት ትራምፕ ኤንድ ሰንስ በተባለው ድርጅት ይሠራ ነበር። በእ.ኤ.አ. 1968 ከኮሌጅ ከተመረቀ በኋላ ያንን ድርጅት ተቀላቀለ። በእ.ኤ.አ. 1971 ደግሞ ሙሉ ሥልጣን ከተሠጠው በኋላ የድርጅቱን ስም ወደ "ዘ ትራምፕ ኦርጋናይዜሽን" ለወጠው። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ካሲኖዎችን ፣ የጎልፍ ሜዳዎችን ፣ ሆቴሎችን እና ሌሎች በእርሱ ስም የሚጠሩ ንብረቶችን አፍርቷል። እ.ኤ.አ. ከ2005 እስከ 2015 ድረስ ዘ አፕሬንቲስ የተባለ ፕሮግራምን በኤን ቢ ሲ ላይ ያቀርብ ነበር።

እ.ኤ.አ. በ2000 ላይ፣ ትራምፕ ለመጀመሪያ ጊዜ ለዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚደንትነት ተወዳድሮ ሁለት የሪፎርም ፓርቲ እጩነትን አሸንፎ ነበር። በእ.ኤ.አ. ጁን 16 2015 ላይ ደግሞ ለፕሬዚደንትነት እንደሚወዳደር አሳወቀ። ይህን ጊዜ ግን የሪፐብሊካን ፓርቲን በመወከል ነው። በስደት፣ በነፃ ገበያ እና በጦር ጣልቃ ገብነት ላይ ባለው ተቃውሞ ምክንያት ታዋቂ ሆኗል።  በእነኚህ አነጋጋሪ አስተያየቶቹ በመላው ዩናይትድ ስቴትስ የተቃውሞ እና የድጋፍ ሰልፎች እንዲካሄዱ ምክንያት ሆኗል። በእ.ኤ.አ. ሜይ 2016 ከሪፐብሊካን የፕሬዚደንታዊ እጩነት ውድድሮች ውስጥ 28ቱን ውድድሮች ካሸነፈ በኋላ እና የተቀሩት ተቀናቃኞቹ እነ ቴድ ክሩዝ እና ጆን ካሲች ከውድድሩ ራሳቸውን ስላገለሉ፥ ትራምፕ ለሪፐብሊካን ፓርቲ እጩ መሆኑ የተረጋገጠ ሆኗል። በእ.ኤ.አ. ከጁላይ 18 እስከ 21 በተካሄደው የ2016ቱ የሪፐብሊካኖች አገር አቀፍ ስብሰባ ላይ እጩ መሆኑ በይፋ ታወጀ። በእ.ኤ.አ. ኖቬምበር 8 ቀን 2016 ላይ የፕሬዚደንትነት ምርጫውን አሸነፈ። ማሸነፉንም ተከትሎ ብዙ የተቃውሞ ሠልፎች በተለያዩ የአሜሪካ ከተሞች ውስጥ ተካሂዶ ነበር። በ70 ዓመቱም ሥልጣን ላይ በመውጣቱ ከእርሱ በፊት ከነበሩት ፕሬዚደንቶች ሁሉ በዕድሜ ትልቁ ያደርገዋል።

በፖሊሲው «የጉዞ ማገጃ» በተመለከተ የ፰ቱ አገራት ብቻ እነርሱም እስላማዊው መንግሥት መሬት የያዙባቸው ወይም አክራሪነት የበዛባቸው ስምንት አገራት ዜጎች ላይ ተጣለ። 

ነገር ግን በጥር 2010 ዓም (18 January፣ 2018 እ.ኤ.አ.) ሃይቲ (የእስላማዊ መንግሥት አገር ባትሆንም) ዜጎችዋ ቪዛ ለማይቀበሉት አገራት ተጨመረች።

## ቀደምት የሕይወት ታሪክ
ዶናልድ ትራምፕ ከኒው ዮርክ ከአምስቱ ቀጠናዎች አንዱ በሆነው በክዊንስ በእ.ኤ.አ. ጁን 14 1946 ተወለደ። ለእናቱ ሜሪ አን እና ለአባቱ ፍሬድ ትራምፕ ከአምስት ልጆች መሃል አራተኛው ልጃቸው ነበር። እናቱ የተወለደችው በስኮትላንድ ሉዊስ ኤንድ ሃሪስ ደሴት ላይ ቶንግ በተባለው ስፍራ ነው። በእ.ኤ.አ. 1930 በ18 ዓመቷ ዩናይትድ ስቴትስን ጎበኘች እናም ከፍሬድ ትራምፕ ጋር ተገናኘች። በእ.ኤ.አ. 1936 ትዳር ይዘው በጃማይካ ኢስቴትስ ክዊንስ መኖር ጀመሩ። በዚህም ስፍራ ፍሬድ ትራምፕ ታላቅ የሪል ኢስቴት ገንቢ ሆኖ ነበር። ዶናልድ ትራምፕ፥ ሮበርት የተባለ አንድ ወንድም፣ ሜሪአን እና ኤሊዛቤት የተባሉ ሁለት እህቶች አሉት። ፍሬድ ጁኒየር የተባለ ወንድሙ ደግሞ ከአልኮል ሱስ ጋር በተያያዘ ምክንያት ሕይወቱ አልፏል ፤ ይህም ከአልኮሆል መጠጥ እና ከትምባሆ እንዲታቀብ እንዳደረገውም ዶናልድ ትራምፕ ይናገራል።

የዶናልድ ትራምፕ አባት ከካልሽታት ጀርመን በስደት ከመጡት ከፍሬድሪክ እና ከኤሊዛቤት ትራምፕ በዉድሄቨን ክዊንስ ተወለደ። ዶናልድ ትራምፕ በእ.ኤ.አ. 1976ቱ የኒው ዮርክ ታይምስ የሕይወት ታሪክ መዛግብት ላይ እንዲሁም በእ.ኤ.አ. 1987 በታተመው ዘ አርት ኦፍ ዲል በተሠኘው መጽሐፉ ውስጥ በተሳሳተ መልኩ ፍሬድሪክ የስዊድን ዝርያ እንዳለው ገልጿል። ዘ ኒው ዮርክ ታይምስ የቤተሰብ ታሪክ ጸሐፊ ነው ብሎ የጠራው የወንድም ልጅ እንዳለው ከሆነ ፍሬድሪክ ትራምፕ ይህንን አቋም ለረጅም ጊዜያት የያዘው "ብዙ አይሁዳዊያን ጓደኛሞች ስለነበሩት እና ጀርመናዊ መሆን ጥሩ ስላልሆነ ነበር" ነው ብሏል።  ኋላ ግን ዶናልድ ትራምፕ በቅድመ አያቶቹ ጀርመን መሆኑን አምኖ በእ.ኤ.አ. 1999 በኒው ዮርክ ከተማ በተካሄደው በጀርመን - አሜሪካን ስቱበን ሰልፍ ላይ በግራንድ ማርሻልነት አገልግሏል።



## References

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ቤላ

**ቤላ**፤ የሰፈር (ቪሌጅ) ስም በአዲስ አበባ  ዉስጥ በየካ ክ/ከተማ የሚገኝ ሲሆን ከስድስት ኪሎ አልፈዉ ወደ ፈረንሳይ ለጋሲዮን የሚሄደዎን መንገድ ትተዉ የሚገኝ ሲሆን አብዛኛዉ አካባቢም የመኖሪያ ቤቶች ያሉበት ነው። ቀበና ፤ ፈረንሳይ ለጋሲዮን፤ ሚኒሊክ የተባሉት መዳረሻዎች የሚያዋስኖት ሲሆን በወረዳ እና በቀበሌዎች(06፣11፣128፣19፣21) ተከፋፍሎም እንዲሁም በአጠቃላይ ዳገታማ እና ተራራማ አካባቢ ነዉ፡፡ መጠሪያ ስሙን ከጣሊያን ቋንቋ ቆንጆ የሚልም ትርጎሜ ይመሳሰላ፡፡ እንደ ጣልያን ኤምባሲ፣የጀርመን ኤምባሲ፤ ፣ ህብረት ፍሬ ት/ቤት፤ የመከላከያ ሆስፒታል፡ የሚገኙ ሲሆን ወጣ ብሎም፤ ደብረ ዕንቁ ልደታ ለማሪያም ፤ የአንድ ክፍለ ዘመን እድሜ ያለው የአቡነ ገብረመንፈስ ቅዱስ(አቦ) ቤ/ክርስቲያኖች፤ እንዲሁም መስኪድ እና የሌሎች እምነቶችም የሃይማኖት ቦታዎች በአቅራቢያው ይገኛሉ።https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ABella_sefer_photo.jpgቤላ የቀበና ድልድይ 1937/….እንዲሁም ከጦርነቱ በኋላ በ1942 እ.ኤ.አ. በኢትዮጵያ እና በጥሊያን መንግስት መካከል የነበረው የረጅም ዘመን ወዳጅነት ሲቀጥል፣ ጥሊያኖች ከምንሊክ ዘመን ጀምሮ አንኮብር ላይ የነበረውን የኤምባሲ ጽህፈት ቤታቸውን ወደ ቤላ አዘዋውረው ዘመናዊ ህንጻ ገንብተው አዲስ የዲፕሎማቲክግንኙነት ጀመሩ::

መደብ:አዲስ አበባ
ፖርቱጊዝ

*ፖርቱጊዝኛ ቋንቋ
*ከፖርቱጋል የሆኑት ማናቸውም ሰዎች ወይም ነገሮች (ቅጽል)
ሄድሪየን

**ሄድሪየን **(ላቲን፦ *ፐብሊየስ ኤሊየስ ሄድሪየነስ አውግስጦስ  *፤ እ.ኤ.አ ጃንዋሪ 24 ቀን 76 ዓ.ም - ጁላይ 10 ቀን 138 ዓ.ም) ከእ.ኤ.አ 117 እስከ 138 ድረስ  የሮማ ንጉሠ ነገሥት ነበር። ሄድሪየን የሮማ ብሪታንያንን የሰሜን ድንበር  የነበረውን የሄድሪየንን ግንብ  በመገንባቱ ይታወቃል። ፓንቲዮንን እንደገና ገንብቷል ፤ እንዲሁም የቬኑስ እና የሮማን መቅደስ ገንብቷል።

መደብ:የሮሜ ሰዎች
አዲስ ከተማ

**አዲስ ከተማ** በኢትዮጵያ መዲና አዲስ አበባ ካሉት ዐሥሩ ክፍለ ከተሞች ውስጥ አንዱ ነው። እስከ እ.ኤ.አ 2011 ባለው መረጃ መሠረት የሕዝብ ብዛቱ 271, 664 ነው።

## መልከዓ-ምድራዊ አቀማመጥ
አዲስ ከተማ በአዲስ አበባ ሰሜን ምዕራብ አቅጣጫ ላይ የሚገኝ ሲሆን በሰሜን ጉለሌ ፣ በምስራቅ አራዳ ፣ በደቡብ ልደታ እና ደግሞ በምዕራብ ኮልፌ ቀራንዮ ያዋስኑታል። የአፍሪካ ታላቁ ክፍት ገበያ የሆነው መርካቶም በዚሁ ክፍለ ከተማ ውስጥ ነው የሚገኘው።

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:አዲስ አበባ
ፈይዝ አል ሰራጅ

**ፈይዝ አል ሰራጅ** የሊቢያ ፕሬዝዳንትና ጠቅላይ ሚኒስትር ነው።

መደብ:ሊቢያ
መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
አብደል ፋታህ አል ሲሲ

alt=|thumb|280x280px|ክቡር ፕረዚደንት ዓብደልፈታሕ ኤል-ሲሲ፣ ፕረዚደንት ዓረብ ሪፐብሊክ ግብጺ
**አብደል ፋታህ አል ሲሲ** የግብጽ ፕሬዚዳንት ነው።

መደብ:ግብፅ
መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
የህክምና ላብራቶሪ

**ላብራቶሪ** ማለት የተለያዩ ሙከራወችን እና ጥናታዊ ምርምሮችን በተግባር የምናከናውንበት ቦታ ማለት ነው። ታዲያ ላብራቶሪ የሜዲካል ባዮሎጅካል ኬሚካል እና ሌሎችን አይነቶች ክፍሎችን ያካተተ ነው። በዚህ ውስጥም እኛ ስለ ሜዲካል ላብራቶሪ እንገልፃለን።

መደብ:ሕክምና
ኢሜልዳ ማርኮስ

**ኢሜልዳ ማርኮስ** (2 July 1929 እ.ኤ.አ. የተወለደች) የቀድሞው ፊሊፒንስ ፕሬዚዳንት የፈርዲናንድ ማርኮስ መበለት ናት። እሷም የሀገሩ መጀመሪያዋ እመቤት (የመሪው ባለቤት) ሆና ከ1965 እስከ 1986 እ.ኤ.አ. ድረስ አገልግላለች።

መደብ:ፊሊፒንስ
መደብ:መሪዎች