open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
አቃቢነት

[thumb|200px| ሙላት እንደ የቮልቴጅ [አስረካቢ|ርክብ ግራፍ - የግራፉ ኩርባ እንደሚያሳየው አቃቢነቱ 200 pikofarad ፒኮፋራድ ነው። ]] [thumb|right|200 px| ሙላቶች በአቃቢው ውስጥ ሲጠራቀሙ። በሁለቱ ሳህኖች መካከል የ[ኤሌክትሪክ መስክ ይፈጠራል። አቃቢ እንግዲህ የኤሌክትሪክ መሳሪያ ሲሆን የሚያጠራቅመው የኤሌክትሪክ ሙላት እላዩ ላይ ከሚፈጠርበት የቮልቴጅ ጫና ጋር ተመጣጣኝ ነው]] 
**አቃቢነት**  ወይንም ካፓሲታንስ የሚለካው  የአንድ ቁስን የኤሌክትሪክ ሙላት (ቻርጅን) የማጠራቀም ችሎታ ነው።  የበለጠ ትክክል ለመናገር አንድ ቁስ ላይ በሚያርፍ የቮልቴጅ ጫና ምክንያት ያ ዕቃ ሊያጠራቅመው የሚችለው የኤሌክትሪክ ሙላት መጠን የዚያ ቁስ አቃቢነት ይባላል። ስለሆነም አቃቢነት በአንድ ቁስ ውስጥ የሚገኝ የኤሌክትሪክ ሙላት እዚያ ዕቃ ላይ በተጫን ቮልቴጅ ሲካፈል ይገኛል፡፡ በሒሳብ ቋንቋ፦

:C = \frac{q}{V} \, .

መለኪያውም ፋራድ  farad ሲሰኝ  1 ፋራድ 1 ኩሎምብ ሙላት በ1 ቮልት ማለት ነው።

አቃቢነት በኤሌክትሪክ ዑደት ስራ ላይ ተፈላጊ እንዲሁ ያልተፈለገ ባህሪ ሊሆን ይችላል፡፡ ተፈላጊ ሆኖ ሲገኝ እራሳቸውን ይቻሉ አቃቢዎች  በተፈለገው መጠን ዑደቱ ውስጥ ይገባሉ። 

## አቃቢዎች
አንድ አቃቢ ለመስራት የሚያገለግሉ ኤሌክትሪክ አስተላላፊዎች፣ ጂዎሜትሪያቸው ከታወቀና በነዚህ አስተላላፊዎች መካከል ያሉ ኤሌክትሪክ አጋጅዎች የ ዳይኤሌክትሪክ ጸባይ ቁጥር ከታወቀ የአቃቢው ዋጋ ምን ሊሆን እንዲችል መተንበይ ይቻላል።  ለምሳሌ  የ"ትይይዩ ሳህን" አቃቢን ብንወስድ፣ ሳህኖቹ ስፋታቸው  *A*  ቢሆን፣ በመካከላቸው ያለው ክፍተት ርዝመት  *d* ቢሆን፣  ከኒህ ሳህኖች የተሰራ አቃቢ ዋጋው እንዲህ ይሰላል
:\ C=\varepsilon_r\varepsilon_0\frac{A}{d}
እዚህ ላይ
:*C* አቃቢነት ሲሆን
:*A* የሁለቱ ሳህኖች ንብብር ስፋት
:*ε*r በሁለቱ ሳህኖች መካከል ያለው ቁስ አንጻራዊ ቋሚ አስተላላቲፍነት ( ወይንም ዳይኤሌክትሪክ ቁጥር)  ነው።  ( ይህ ቁጥር ለኦና *ε*r= 1 ዋጋ አለው)
:*ε*0 የ ኤሌክትሪክ ቋሚ ቁጥር (*ε*0&nbsp;≈ 8.854e^-12uF m–1) ሲሆን 
:*d*  ደግሞ በሁለቱ ሳህኖች መካከል ያለ ክፍተት ነው።

አቃቢነት እንግዲህ ከሳህኖቹ ተነባባሪ ስፋት ጋር እኩል ሲያድግ፣ በሳህኖቹ መካከል ከሚፈጠረው ክፍተት ርዝመት አንጻር የተገላቢጦች ያድጋል ማለት ነው።

በአቃቢ ውስጥ ሙላት ሲጠራቀም፣ አቅም ም ይጠራቀማል። የዚህ የተጠራቀመ አቅም መጠን እንዲህ ይሰላል፦

: W_{stored} = \frac{1}{2} C V^2 = \frac{1}{2} \varepsilon_{r}\varepsilon_{0} \frac{A}{d} V^2 .

*W* የተጠራቀመው አቅም ሲሆን ; *C* አቃቢነት; እና *V* ቮልቴጅ ናቸው።

## የተለያዩ የአስተላላፊ ቅርጾች የተለያዩ አቃቢነት እንዳላቸው

 

## ተጨማሪ ንባብ
*Tipler, Paul (1998). *Physics for Scientists and Engineers: Vol. 2: Electricity and Magnetism, Light* (4th ed.). W. H. Freeman. ISBN 1-57259-492-6
*Serway, Raymond; Jewett, John (2003). *Physics for Scientists and Engineers* (6 ed.). Brooks Cole. ISBN 0-534-40842-7
*Saslow, Wayne M.(2002). *Electricity, Magnetism, and Light*. Thomson Learning. ISBN 0-12-619455-6. See Chapter 8, and especially pp.&nbsp;255–259 for coefficients of potential.

መደብ:ኤሌክትሪክ ዑደት
መደብ:ኤሌክትሪክ
ኦና

200px|thumb|right| አየር ፐምፕ በመምጠጥ ኦና ማበጃ መሳሪያ

**ኦና** ማለት ምንም አይነት ቁስ የሌለበት ኅዋ ነው። ስለሆነም በኦና ውስጥ ድምፅ መጓዝ አይችልም። 

ጠፈር ውስጥ የሚገኘው ኅዋ ሙሉ ለሙሉ ኦና አይደለም ምክንያቱም አልፎ አልፎ ጥቃቅን የቁስ አካላት ይገኝበታልና። እዚህ ምድር ላይ ፓምፕ በመጠቀም ኦና ይሰራል። ይሄውም ከአንድ ነገር ውስጥ አየርን መጥጦ በማስወጣት ነው። ሆኖም ይሄም ቢሆን ሙሉ በሙሉ ኦና መፍጠር አይችልም። እስካሁን በተደረሰበት የቴክኖሎጂ ችሎታ፣ 99.9999% ኦና ለመፍጠር ተችሏል።

መደብ:ቁስ
ጴጥራ

thumb|250px|ኤል ዴይር («ገዳሙ»)

**ጴጥራ** (ከግሪክ πέτρα /ፕትራ/፤ በአረብኛ البتراء /አል-ባትራ/፤ መጽሐፍ ቅዱስ **ሴላ**፤ ሁላቸው ማለት «ድንጋይ») በዮርዳኖስ አገር የሚገኝ ጥንታዊ ፍርስራሽ ነው። የሕንጻ አሠራሩ በሙሉ ከዓለት የተሠራ ነው። ደብረ ሖር ዳገት ነው።

በጥንታዊ ግብጽ መዝገቦች ከተማው «**ፐል**»፣ «**ሴላ**» እና «**[[ሴይር]]**» ይባላል። በኦሪት ዘጸአት ሙሴ ከዕብራውያን ጋር በዚያ ሥፍራ አለፉ። በብሉይ ኪዳን መሠረት የሖር ሰዎች በዚህ አገር ኖሩ፤ በኋላም ኤዶማውያን። በ6ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ጴጥራ የነባትያ ዋና ከተማ ሆኖ ተሠራ። በ98 ዓ.ም. *[[አራቢያ ፐትራያ]]* የሮሜ መንግሥት ክፍላገር ሆነ። በ355 ዓ.ም. የምድር መንቀጥቀጥ ከተማውን አጠፋ። ከበረሃ ኗሪዎች በቀር ለዓለሙ ተረሳ። በ1804 ዓ.ም. የስዊስ ተጓዥ ዮሐን ሉድቪግ ቡርካርት አየው። አሁን ለሥነ ቅርስም ሆነ ለቱሪዝም አይነተኛ ሥፍራ ሆኗል።

thumb|250px|የጴጥራ ካርታ


Petra-Khazne al-Firaun-12-Oberstock-2010-gje.jpg
Petra-Siq-02-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Madbah-20-Auftstieg-Panorama-2010-gje.jpg
Petra-Opferplatz-02-2010-gje.jpg
Petra-Wadi al-Farasa-04-2010-gje.jpg
Petra-Wadi al-Farasa-42-Farbiges Triclinium-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Deir-02-Aufstieg-Kinder auf Esel-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Deir-18-Aufstieg-Felsbuckel-2010-gje.jpg


መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:ሥነ ቅርስ
አረቢያ

thumb|250px 

**አረቢያ** በመልክዓ ምድር የዓለም ትልቁ ልሳነ ምድር ነው።  በእስያ ውስጥ ይገኛል።areiya

በዚህ አቅራቢያ ውስጥ አያሌ መንግሥታት ይገኛሉ፤ እነርሱም፦ 

*ኩወይት (አገር)
*ባህሬን
*ቃታር
*የተባበሩት የዓረብ ግዛቶች
*ኦማን
*የመን
*ሳዑዲ አረቢያ

መደብ:እስያ
ቻርጅ

200px|thumb|right| አንድ አይነት ቻርጆች ሲገፋፉ፣ የተለያዩ ቻርጆች ይሳሳባሉ
የ**ኤሌክትሪክ ቻርጆች** በቁስ አተም ውስጥ ከሚገኙ እኑሶች ውስጥ የአንድ አንዶቹ የተፈጥሮ ጠባይ ናቸው። ቻርጆች እራሳቸውን የሚገልጡት በሌሎች ሙሌት እኑሶች ላይ በሚያሳርፉት የስበት ወይም ግፊት ጉልበት ነው።

የኤሌክትሪክ ቻርጆች እራሳቸውን በሁለት ክፍል ይከፍላሉ፣ የአንዱ ክፍል አባላት የራሱን ክፍል አባላት ሲገፋ፣ የሌላውን ክፍል አባል ግን ይስባል። እኒህ ክፍሎች ስም ወጥቶላቸው አንዱ ክፍል ፖዚቲቭ (+) ሲሰኝ፣ ሌላው ወገን ደግሞ ነጌቲቭ (- ) ይሰኛል።

## የቻርጆች ቁጠባ መርህ
ለብቻ በሚገኝ ስርዓት ውስጥ ያለ የኤሌክትሪክ ፖዚቲቭና ነጌቲቭ ቻርጅ ድምር ውጤት ምንጊዜም አይለወጥም። ወይንም፣ *የተጣራ* የኤሌክትሪክ ቻርጅ አይፈጠርምም አይጠፋምም። ለምሳሌ በአንድ የጨው ክሪስታል ውስጥ 5 ነጌቲቭ እና 5 ፖዚትቭ ቻርጆች ቢኖሩ፣ በአጠቃላይ ያ ክሪስታል 0 ቻርጅ አለው ይባላል። ክሪስታሉ ከማናቸውም የውጭ ቁሶች ጋር እስካልተነካካ ድረስ 0 ቻርጅ እንዳለው ይቀጥላል። ይሄ መርህ በብዙ ሳይንስ ተሞክሮወች እንደተጋገጠ፣ ምንጊዜም ፀንቶ ይሰራል።

## የቻርጆች ጠጣርነት (ኳንተምነት)
ቻርጆች የተሰሩት ከጠጣር እኑስ ቻርጆች እንጂ እንደተፈለገ ከሚከፋፈሉ ፈሳሽ ነገሮች አይደለም። በተፈጥሮ ተለይተው የሚገኙ ቻርጆች ምንጊዜም የኤለመንታሪ ቻርጅ, e = 1.602×10−19 ኩለምብ ኢንቲጀር ብዜቶች ናቸው። ማለት የዚህ ቻርጅ 2 እጥፍ፣ 3 እጥፍ ወዘተ ሊሆኑ ይችላሉ እንጅ ለምሳሌ 2.04 እጥፍ ሊሆኑ አይችሉም። (ለዚህ ህግ አንድ ብቻ ተቃውሞ አለ፣ እርሱም ኳርክ ሲሆን የሙሌቱ ብዛት ⅓e ነው። ሆኖም ኳርኮች ለብቻቸው ተነጥለው አይገኙም፣ ይልቁኑ ምንጊዜ በሃድሮን (ፕሮቶን እና ኒውትሮን) ውስጥ ተጣብቀው ነው ሚገኙት)። ፕሮቶን ሙላቱ e ሲሆን የኤሌክትሮን ቻርጅ −e ነው። አንድ ፕሮቶን 2 ሙላታቸው +2/3e እና አንድ -⅓e ኳርኮች አሉት፣ በተቃራኒ አንድ ኒውትሮን ከ ሁለት -⅓e እና አንድ +2/3e ኳርኮች የተሰራ ነው።

## የቻርጅ ልኬት
የቻርጅ መለኪያ ኩሎምብ ሲባል ምልክቱም C ነው። 1C ከ6.242e^18u*[[ኢለመንታሪ ቻርጅ|e]]*}} ጋር እኩል ነው። በሌላ ጎን አንድ ኩሎምብ ማለት በአንድ አምፔር ጅረት ውስጥ በ1ስኮንድ የሚያልፍ ቻርጅ ብዛት ነው። የኤሌክትሪክ ቻርጅ ብዘት በ *Q* ይወከላል። የኤሌክትርክ ሙሌት መጠንን የሚለካው መሳሪያ ኤሌክትሮሜትር ይባላል።

*
ሣባ (የአረቢያ ግዛት)

thumb|300px|ሳባ በ222 ዓ.ም. ግድም (ቡናም) 
**[[ሣባ]]** በዛሬው የመን የተገኘ ጥንታዊ አገር ነበረ። 

በ33 ዓክልበ. ግድም ጎረቤቱ ሂምያር ያዘው፤ በ100 ዓ.ም. ያህል ግን ሳባ ነጻ ሆኖ ተመለሰ። በ270 ዓ.ም. ያህል ሂምያር በመጨረሻ ያዘው።

 

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የእስያ ታሪክ
ሣባ

ሣባ ወይም ሳባ፦
* ሣባ (የአረቢያ ግዛት)
* ሣባ (የአፍሪካ ግዛት)
* ሳባ የዮቅጣን ልጅ
* ሳባ የኩሽ ልጅ
* ንግሥተ ሳባ
ድልሙን

400px|thumb|ጥንታዊ አገራት
**ድልሙን** ወይም **ተልሙን** በሱመርኛና አካድኛ መዝገቦች የሚጠቀስ አገር ሲሆን በዛሬው ባህሬን አካባቢ እንደ ተገኘ በአብዛኞቹ መምህራን ይታስባል። 

*[[ኤንመርካርና የአራታ ንጉሥ]]* በሚባል ትውፊት «የድልሙን አገር ገና ሳይኖር ኡሩክ በደንብ ተመሰረተ» ይለናል።

በኡሩክ በተገኙ ከሁሉ ጥንታዊ ጽላቶች ላይ (2300 ዓክልበ. ግድም)፣ «የድልሙን መጥረቢያ»፣ «የድልሙን ሹም»፣ እና «የድልሙን ሰዎች ሱፍ ድርሻ» ይጠቀሳሉ። በተጨማሪ በዚያ ጊዜ ያህል የገዛው የላጋሽ መጀመርያ አለቃ ኡር-ናንሼ ባጻፈ ጽሑፍ ዘንድ፣ «የድልሙን መርከቦች እንጨት ከውጭ አገር እንደ ቀረጥ አመጡለት»።

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:ታሪካዊ አገሮች
ኤውላጥ

**ኤውላጥ** ማለት በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ (ብሉይ ኪዳን) የሚጠቀስ አገርና ግለሰቦች ነው። 

በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* 2፡10-12 የዔድን ገነት ሲገልጽ፦

:«ወንዝም ገነትን ያጠጣ ዘንድ ከዔድን ይወጣ ነበር፤ ከዚያም ለአራት ክፍል ይከፈል ነበር። የአንደኛው ወንዝ ስም ፊሶን ነው፤ እርሱም ወርቅ የሚገኝበትን **የኤውላጥ ምድርን** ይከብባል፤ የዚያም ምድር ወርቅ ጥሩ ነው፤ ከዚያም ሉልና የከበረ ድንጋይ ይገኛል።»

ከዚህ በኋላ በምዕራፍ 10 የኖኅ ልጆች ሲዘረዘሩ 2 «ኤውላጥ» የተባሉ ሰዎች ይገኛሉ።  አንዱ  የኩሽ ልጅ ሲሆን ሌላው ደግሞ የዮቅጣን ልጅ ይባላል። አገሩ ኤውላጥ በአረቢያ በረሃ ምዕራብ ስሙን ያገኘው ከዮቅጣን ልጅ ነበር።

እንዲህ ያለ ኤውላጥ አገር በአረቢያ በረሃ ውስጥ በዘፍጥረት 25፡18 እንደገና ይጠቀሳል፤ የእስማኤላውያን ነገዶች መኖሪያ «ከ**ኤውላጥ** በግብፅ ፊት ለፊት እስከምትገኝ እስከ ሱር ድረስ ወደ አሦር በምትወስደው መንገድ ላይ ነበረ»። *[[መጽሐፈ ሳሙኤል ቀዳማዊ]]* 15፡7 ደግሞ እንዲህ ይጠቅሰዋል፦ «ሳኦልም አማሌቃውያንን **ከኤውላጥ ጀምሮ** በግብፅ ፊት እስካለችው እስከ ሱር ድረስ መታቸው»። 

ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ ባለው ሥነ ጽሑፍ፣ በሐሳዊ ፊሎ ታሪክ መሠረት፣ ከኢያሱ ወልደ ነዌ ዘመን በኋላ ቄኔዝ የእስራኤል ዳኛ ሲሆን አሞራውያን ጣኦታታቸውን ለመሥራት ዕንቁ ከኤውላጥ አገር አገኙ ይላል። 

*[[ኪታብ አል-ማጋል]]* እና *[[የመዛግብት ዋሻ]]* የሚባሉት መጽሓፍት እንደሚሉ፣ አሕዛብ ከባቢሎን ግንብ ሲበተኑ የኤውላጥ ዮቅጣን ልጆች ከተማና መንግሥት ከወንድሞቹ ሣባና ኦፊር አጠገብ ሠሩ። 

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:የኖህ ልጆች
ኦፊር

**ኦፊር** በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳን የሚጠቀስ አገር ነው። በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* 10 የኖህ ልጆች ሲዘረዘሩ ከዮቅጣን ልጆች መካከል አንዱ ኦፊር የሚባል አለ። 

በ*[[መጽሐፈ ነገሥታት ቀዳማዊ]]* 9፡26-28 መሠረት፣ የእስራኤል ንጉሥ ሰሎሞን መርከበኞች ከዔጽዮንጋብር ወደብ በኤርትራ ባህር (ቀይ ባህር) በመጓዝ ወደ **ኦፊር** መጥተው ከዚያ 420 *[[መክሊት]]* ወርቅ ወደ ሰሎሞን አመጡ። (በ*[[መጽሐፈ ዜና መዋዕል ካልዕ]]* እንደገና 450 *መክሊት* አመጡ።) በምዕራፍ 10፡11 እነኚህም መርከበኞች ብዙ የሰንደል ዕንጨትና ዕንቁ ከኦፊር አመጡለት። እንዲሁም በምዕራፍ 22፡48 የይሁዳ ንጉሥ ኢዮሣፍጥ «ወደ ኦፊር ሄደው ወርቅ ያመጡ ዘንድ የተርሴስን መርከቦች ሠራ፤ ነገር ግን መርከቦቹ በዔጽዮንጋብር ተሰበሩ እንጂ አልሄዱም» ይለናል።  ከዚህ በላይ «የኦፊር ወርቅ» በ*[[መጽሐፈ ዜና መወዕል ቀዳማዊ]]* 29፡4፣ በ*[[መጽሐፈ ኢዮብ]]* 22፡24፣ 28፡16፣ በ*[[መዝሙረ ዳዊት]]* 45፡9 እና በ*[[ትንቢተ ኢሳይያስ]]* 13፡12 ይጠቀሳል።

ስለ ዮቅጣን 3 ልጆች ስለ ሳባ፣ ኦፊርና ኤውላጥ የሆነ ተጨማሪ መረጃ በአንዳንድ ጥንታዊ የአረብኛ፣ የሱርስጥ ወይም የግዕዝ ጽሑፍ ተገኝቷል። 

**[[ኪታብ አል-ማጋል]]* የሚለው በራግው ቀኖች የሳባ ንጉሥ «ፈርዖን» ኦፊርንና ኤውላጥን ለመንግሥቱ ጨመረ፣ ከዚያ «ኦፊርን ከወርቅ ድንጋይ ሠራ፤ የተራሮቹ ድንጋዮች ጥሩ ወርቅ ናቸውና»።

**[[የመዝገቦች ዋሻ]]* እንዲህ አለው፦ «የኦፊርም ማለት የስንድ ልጆች ንጉሣቸው እንዲሆን *ሎፎሮን* ሾሙ፤ እሱም ኦፊርን ከወርቅ ድንጋይ ሠራ። አሁን በኦፊር ያሉት ድንጋዮች ሁሉ የወርቅ ናቸው።»

**[[የአዳምና የሕይዋን ትግል ከሠይጣን ጋራ]]* እንዲህ ይተርከዋል፦ «*ፋርአን* በሳፊር (ኦፊር) ልጆች ላይ ነገሠ፤ እርሱም የሳፊርን ከተማ ከወርቅ ድንጋዮች ሠራ፤ ያውም የ*ሳራኒያ* አገር ነው፤ ስለነዚህም ወርቅ ድንጋዮች፣ የዚያው አገር ተራሮችና ድንጋዮቹ ሁሉ የወርቅ እንደ ሆኑ ይላሉ።»

የኦፊር ሥፍራ እርግጥኛ አይደለም።  ምክንያቱም ነገደ ኦፊር በያፌት፣ በሴምና በመጨረሻ በካም ልጆች መካከል እንደ ተገኙ የሚሉ መዝገቦች አሉ። መጀመርያ አቬንቲኑስ እንደሚጽፍ፣ ነገደ ኦፊርና አንዳንድ ሌላ የዮቅጣን ሕዝብ በባልካኖች ገብተው ኦፊር በኤፒሩስ የዛሬው አልባኒያ ሠፈሩ። ሌሎች ጽሑፎችም እንደ ሜቶዲዮስ እንደመሰከሩ ከትንሽ ዘመን ቀጥሎ ነገደ ኦፊር በአውሮፓ መቆየት ስላልወደዱ ወደ ኢንዱስ ወንዝ ሸለቆ ተጓዙ። በሌሎች ምንጮች «ፑሩ» እና «ሜሉሓ» የሚባለው አገር ነበር። ሃይሮኒሞስና ሌሎች ደግሞ እንደጻፉ፣ ከጥቂት መቶ ዓመት በኋላ ከኢንዱስ ወንዝ ተነሥተው ወደ የመን አካባቢ ወደ ዘመዶቻቸው ሳባና ኤውላጥ ሸሹ።  በመጨረሻም አለቃ ታዬ፣ ተክለጻድቅ መኩርያና ሌሎች የኢትዮጵያ ጸሐፍት እንደመሠከሩ፣ ነገደ ኦፊር በኋላ በባብ ኤል መንደብ ተሻግረው በኩሽ መንግሥት ውስጥ በውጋዴን ሠፈሩ።  

በልዩ ልዩ ዘመናዊ አስተሳስቦች፣ በአፍሪካ (ዚምባብዌ፣ ሞዛምቢክ ወይም ኤርትራ)፣ ወይም በእስያ (አረቢያ፣ ሕንድ፣ ስሪ ላንካ፣ ፊልፒንስ ወይም አውስትራሊያ) ወይም በደቡብ አሜሪካ (ፔሩ ወይም ብራዚል) እንደ ተገኘ የሚሉ ግመቶች ኖረዋል። የእስፓንያ መርከበኛ አልቫሮ ሜንዳኛ በ1560 ዓ.ም. በፓሲፊክ ውቅያኖስ ውስጥ የሰሎሞን ደሴቶች ባገኛቸው ጊዜ፣ ጥንታዊው ኦፊር እንደ ነበሩ ስላመነ ስማቸውን ሰጣቸው።

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
የኩሎምብ ህግ

**የኩሎምብ ህግ** ወይንም **የኩሎምብ ግልብ ስኩየር ህግ** በጠጣር ቻርጆች መካከከል ያለውን የጉልበት ዝምድና የሚያሳይ የፊዚክስ ህግ ነው። ለመጀመሪያ ጊዜ ተደርሶበት ሃሳቡ የታተመው በ1778 ዓ.ም. በፈረንሳዩ ኦግስቲን ኩሎምብ ነበር።

## መሰረታዊ ቀመር

### የስኬላር ቀመር
የኩሎምብ ህግ በስኬላር ወይንም በጨረር መልኩ ሊቀመጥ ይችላል። በስኬላር ሲጻፍ የጉልበት መጠንን ሲያሰላ፣ በጨረር ሲጻፍ የጉልበትን መጠንና አቅጣጫ ይሰጣል ማለት ነው። ህጉ በተሰጠው መልኩ የሚሰራው ነጥብ ቻርጅ ተደርገው ሊታሰቡ ለሚችሉ ሁለት ቻርጆች ነው። ወይንም በሌላ አነጋገር በሁለቱ ቻርጆች መካከል ያለው ርቀት ከሙላቶቹ ውስጣዊ ራዲየስ በሃይል ከፍ ለሚል ሙላቶች ነው።

በኩሎምብ ህግ ምሰረት፣ በቻርጅ (*q*1) እና (*q*2) ላይ በእያንዳንዳቸው በአንድ ጊዜ የሚያርፉት ጉልበቶች እንዲህ ይሰላሉ

\end{align}|550px}}

thumb|right|250px| የኩሎምብ ህግ መሰረታዊ ፀባይ። አንድ አይነት ሙላቶች ይጋፋሉ፣ የተለያዩ ቻርጆች ይሳሳባሉ።
## ጨረራዊ ቀመር
\mathbf{r}_1 ቦታ ላይ በተቀመጠች ሙላት  q_1 ላይ ሌላው ሙላት  *q*2  በመስኩ  የሚያሳርፍባት ጉልበት መጠን እና አቅጣጫ በጨረር ቀመር ይሰላል። ከላይ የተሰጠው የኩሎምብ ህግ፣ መጠኑን ብቻ ነው ሚያሰላ።

{q_1q_2(\mathbf{r}_1 - \mathbf{r}_2) \over |\mathbf{r}_1 - \mathbf{r}_2|^3} = {k_\mathrm{e}}{q_1q_2 \over r^2}\mathbf{\hat{r}}_{21},| \mathbf{F}_{12} - ከሙላት 2 በሙላት 1 ላይ የሚያርፍ ጉልበት፣ r በሁለቱ ቻርጆች መካከል ያለው ርቀት ነው።   \mathbf{\hat{r}}_{21} የጉልበቱን አቅጣጫ የሚያሳይ አሀድ ጨረር ነው።  ከq_2 ወደ q_1 ለሚሰመር መስመር ትይዩ ነው። |550px}}

## ማጣቀሻ

## ተጨማሪ ንባብ
* ''Coulomb's Law'' on Project PHYSNET.
* Electricity and the Atom  — a chapter from an online textbook
* A maze game for teaching Coulomb's Law—a game created by the Molecular Workbench software
* The inverse cube law  The inverse cube law for dipoles (PDF file) by Eng. Xavier Borg
* Electric Charges, Polarization, Electric Force, Coulomb's Law  Walter Lewin, *8.02 Electricity and Magnetism, Spring 2002: Lecture 1* (video). MIT OpenCourseWare. License: Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike.

መደብ:ቻርጅ
ጊሌርሞ ፍራንኮ

**ጊሌርሞ ሉዊስ ፍራንኮ ፋርኳርሰን** (**Guillermo Luis Franco Farquarson**, ጥቅምት ፳፬ ቀን ፲፱፻፷፱ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ (ቀድሞ አርጀንቲናዊ) እግር ኳስ ተጫዋች ነው። እስከ 2010 እ.ኤ.አ. ድረስ ለሜክሲኮ ተሰልፏል።

መደብ:ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
አንድሬስ ጉዋርዳዶ

**ሆዜ አንድሬስ ጉዋርዳዶ ሄርናንዴዝ** (**José Andrés Guardado Hernández**, መስከረም ፲፰ ቀን ፲፱፻፸፱ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን ለዲፖርቲቮ ላ ኮሩኛ እና የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን ይጫወታል።

መደብ : ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ቀርጤስ

300px|thumb 
**ቀርጤስ** (ግሪክ፦ Κρήτη /ክሬቴ/) የግሪክ ታላቁ ደሴት ነው።

መደብ:ግሪክ
ቲታኖማኪያ

**ቲታኖማኪያ** (ግሪክ፦ Τιτανομαχία) ወይም «የቲታኖች ጦርነት» በጥንታዊ ግሪክ አፈ ታሪክ የ10 ዓመት የአማልክት ጦርነት ነበር። በአንዱ ወገን ክሮኖስና ቲታኖች ነበሩ፤ በሌላውም ዚውስና የኦሊምፑስ ወገን ነበረ። 

ጦርነቱ የመጣበት ጠንቅ እንዲህ ይተረካል። ክሮኖስ አባቱን ኡራኑስ ሰለበውና ገድሎት ከንጉሥነት ገለበጠው። ኡራኑስ እየሞተ፣ ክሮኖስ በፈንታው በራሱ ልጆች እንዲገለበጥ የሚል ትንቢት ተናገረ። ከኡራኑስም ደም ጊጋንቴስ (ታላላቅ ወይም ረጃጅም ሰዎች) ተወለዱ። 

የቲታኖች አለቃ ክሮኖስ አሁን ንጉሥ ሆኖ እኅቱን ሬያን ሚስት አደረጋት፤ ትንቢቱንም ለማምለጥ እያንዳንዱን ልጅ ስትወልዳቸው ክሮኖስ ቀጥታ በላቸው። ዚውስ ሲወለድ ግን እናቱ ሬያ ከክሮኖስ ሠወረችው አልተበላም። ሬያ ሕጻኑን ዚውስን ወደ ቀርጤስ በአማልጤያ አሳዳጊነት ላከችው። በኋላ ዚውስ ተመልሶ አባቱ ወንድሞቹን እንዲያስታውክ ልዩ መድኃኒት ይሠጣል። ከዚያ በኋላ ዚውስና ወንድሞቹ በቲታኖች ላይ በአመጽ ተነሡ። 

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ኡር-ናንሼ

thumb|270px|የኡር-ናንሼ ቅርስ

**ኡር-ናንሼ** ከ2314 እስከ 2284 ዓክልበ. ድረስ ግድም የሱመር ከተማ ላጋሽ መጀመርያ ንጉሥ ነበር። ቀዳሚው ሉጋል-ሻግ-ኤንጉር ንጉሥ ሳይሆን አለቃ ወይም ከንቲባ ነበር፤ ለመሲሊም ተገዥ ነበር። ከመሲሊም ዘመን በኋላ ላጋሽ ነጻ ወጣ። ኡር-ናንሼ የጉኒዱ ልጅ ነበር። ንግሥቱ መንባራ-አብዙ ተባለች። በዘመኑ ግድግዳዎች፣ ቤተ መቅደሶችና መስኖዎች እንደ ተሠሩ ይመዘገባል። ከድልሙን ጋር ንግድ ያካሄድ ነበር። በዚህ ዘመን የላጋሽ ጎረቤቶች ኡማና ኡር ጦርነት በላጋሽ ላይ አደረጉ፤ ኡር-ናንሼ ግን አሸነፋቸውና የኡማ ንጉሥ ፓቢልጋልቱክን ማረከው።  የኡር-ናንሼ ልጅ አኩርጋል ተከተለው።

መደብ:የሱመር ነገሥታት
አኩርጋል

thumb|300px|አኩርጋል

**አኩርጋል** የላጋሽ ንጉሥ ኡር-ናንሼ ልጅና ተከታይ ነበረ። ዘመኑ ከ2284 እስከ 2254 ዓክልበ. ግድም ሲሆን የኡማ ንጉሥ ኡሽ ትንሽ መሬት ከላጋሽ በግፍ ያዘ። የአኩርጋል ልጅ ኤአናቱም ተከተለው። 

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ኤአናቱም

300px|thumb|የአሞራዎች ጽላት ክፍል 

**ኤአናቱም** ከ2254 እስከ 2195 ዓክልበ. ድረስ ግድም የሱመር ከተማ ላጋሽ ንጉሥ ነበረ። አንድ ጽሑፍ እንደሚገልጸው ስሙ በሱመርኛ «ኤአናቱም» ሲሆን የቲድኑ (ሶርያ) ስያሜው «ሉማ» ነበረ። በርሱ መሪነት ላጋሽ ሰፊ ግዛት ይይዝ ነበር።

ኤአናቱም የአኩርጋል ልጅና ተከታይ ሲሆን የላጋሽ ንጉሥ ከሆነ በኋላ ሌሎቹን ከተሞች ለመያዝ ጀመረ። ኪሽን (ምናልባት ከንጉሡ ካልቡም) ጨመረ። በሐማዚ ንጉሥ ሀዳኒሽ ዘመን ደግሞ ትልቅ እንደ ነበር ይቻላል፤ በኋላ ዘመን በኒፑር መቅደስ «ሀዳኒሽና ሉማ» የተባሉ የአናብስት ሀውልቶች ነበሩ። በኡሩክ ንጉሥ ኤንሻኩሻና ዘመን ኤአናቱም በተለይ አሸናፊ ሆነ፤ የአክሻክ ንጉሥ ዙዙን ድል አደረገ፤ ከዚያ በኋላ ላርሳ፣ ኡማና ዑር ከኤንሻኩሻና ያዘ። ከዚህ በላይ ኤአናቱም መንግሥቱን ወደ ስሜን እስከ ሹቡርና እስከ ማሪ ድረስ አስፋፋ፤ ኤላምንም ወረረ። በመጨረሻ በ2195 ዓክልበ. ግድም ኡሩክና ኒፑር ወድቀው ኤንሻኩሻናን ገለበጠው። ትንሽ ከዚህ በኋላ ግን ኤአናቱም ሞቶ ግዛቱ እንደገና በየከተማው ተከፋፈለ። ስለዚህ የኤንሻኩሻና ልጅ ሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ የሱመር ላዐላይነቱን ከኡሩክና ኒፑር ያዘ። የኤአናቱም ወንድም ኤናናቱም የላጋሽ አለቃ ወይም ከንቲባ ሆነ። 

ኤአናቱም በተለይ የሚታወቅበት «የአሞራዎች ጽላት» ስለሚባለው ቅርስ ነው። ይህ ትርዒት የኤአናቱም ድል በኡማ ንጉስ ኤናካሌ ላይ ለማስታወስ ተቀረጸ። 

|-

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ

thumb|350px|በዚህ መሠረታዊ ሸክላ ላይ፣ ከላጋሽ ንጉሥ ኤንመተና እና ከኡሩክ ንጉሥ ሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ መካከል የተዋለውን ስምምነንት ይጠቀሳል።

**ሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ** ከ2194 እስከ 2187 ዓክልበ. ድረስ ግድም የኡሩክ ንጉሥና የሱመር አለቃ ነበረ። ከኡሩክ በላይ ኡርን፣ ኪሽንና ኒፑርን ገዛ። ከላጋሽ ንጉሥ ኤንመተና ጋራ የወዳጅነት ስምምነት ተዋዋለ። 

|-

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ቬኔዝዌላ

400px|thumb|left|የቬኔዝዌላ ፕሬዚዳንት ክርክር። ቀይ - ማዱሮ ዕውቀና ተሰጠ። ሰማያዊ፦ ጓይዶ ዕውቀና ተሰጠ
**ቬኔዝዌላ** (እስፓንኛ፦ Venezuela) የደቡብ አሜሪካ አገር ነው። ዋና ከተማው ካራካስ ነው።

## 2011 ዓም የመሪነት ቀውስ

በ2011 ዓም በቬኔዝዌላ የመሪነት ክርክር አለ። ባለፈው ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ አቶ ኒኮላስ ማዱሮ አሸነፈ። የተቀራኒው አቶ ዋን ጓይዶ ወገን ግን በምርጫ ስላልተሳተፈ እሱ አልተመረጠም። ዳሩ ግን አቶ ጓይዶ በዋሺንግተን ዲሲ ድጋፍ አሁን በራሱ አዋጅ ራሱን ለፕሬዚዳንትነቱ ሾመ። 

የዋሺንግተን ቅርብ ጭፍሮ አገራት ሁሉ የአቶ ጓይዶን ፕሬዚዳንትነት ጸድቀው፤ በ«ዲሞክራሲ» ዘመናዊ ትርጉም ዘንድ የአገሩ ሕዝብ ድምጽ ከዋሺንግተን ዲሲ ፈቃድ አይበልጥም ማለታቸው ነው። በተጨማሪ ዋሺንግተን ለዓለም አገራት ሁሉ «ወገናችሁን ምረጡ» ብሎ ያስገድዳል።

 

መደብ:ቬኔዝዌላ
የአሞራዎች ጽላት

thumb|300px|ከጽላቱ ክፍሎች አንዱ 
**የአሞራዎች ጽላት** የሱመር ከተማ ላጋሽ በጎረቤቱ በኡማ ላይ ድል ማድረጉን የሚያሳይ ጥንታዊ ቅርስ ነው። እስካሁን በሙሉ አልተገኘም፤ 7 ክፍሎች ብቻ በደቡብ ኢራቅ በ1880ዎቹ በፈረንሳይ ሥነ ቅርስ ሊቅ ኤርኔ ደ ሳርዘክ ተገኝተዋል። የላጋሽ ንጉሥ ኤአናቱም በኡማ ንጉሥ ኤናካሌ ላይ በውግያ (2200 ዓክልበ. ግድም) እንዳሸነፈው ይላል።

መደብ:ሥነ ቅርስ
መደብ:ሱመር
ኋሥያ

**ኋሥያ** (ቻይንኛ፦ 華夏 (ልማዳዊ አጻጻፍ) ወይም 华夏 (የተቀለለ አጻጻፍ) የቻይና  ብሔር ሥልጣኔ ወይም ቅድማያቶች የሚወክል ስያሜ ነው። በቻይና ልማዳዊ ታሪክ በባንጯን ውግያ (ምናልባት 2265 ዓክልበ.) የኋንግ ዲ («ብጫው ንጉሥ») ወገን ወይም *ዮውሥዮንግ* በያንዲ («የነበልባል ንጉሥ») ወገን ወይም *ሸንኖንግ* ላይ ድል አደረገ። ከዚህ ድል በኋላ ሁለቱ ወገኖች በኋንግ ዲ ሥር ተባብረው አንድላይ «ኋሥያ» የተባለ ብሔር በቢጫው ወንዝ አካባቢ ፈጠሩ። ይህም ኋሥያ ነገድ የዛሬው ቻይናዊ ዘር አባቶች ነበሩ።

*
ጥድፈት

**ጥድፈት** ማለት የፍጥነትን መጨመር ወይም መቀነስ የሚገልፅ ሲሆን መለኪያውም ሜትር በሰከንድ ስኩዌር ነው።
ጥድፈት በሳይንሳዊ ስሌት ፍጥነት በጊዜ ሲካፈል የሚገኝ ነው።

መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
ፍጥንጥነት

**ፍጥንጥነት** (*አክሴሌሬሽን acceleration*) ማለት የአንድ ፍጥነት አማካኝ በጊዜ ሲካፈል የሚያሳየው ውጤት ነው።

መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
ኤሌክትሪክ ፍሰት

250px|thumb|right|ኢምንት የኤሌክትሪክ መስክ ፍሰት በኢምንት ገጽ ውስጥ
**ኤሌክትሪክ ፍሰት**   ማለት በአንድ ስፋት ያለው ገጽታ ውስጥ ያለ የኤሌክትሪክ መስክ ፍሰት መጠን ማለት ነው።   በተወሰነ ምናባዊ ገጽታ ውስጥ የሚያልፉ የመስክ መስመሮች ብዛት ጋር  አብሮ ተወዳዳሪ (ፕሮፖርሽናል) ነው። 

## ሒሳባዊ ቀመር
በአንዲት ኢምንት ስፋት d\mathbf{A} ባላት ገጽታ ውስጥ የሚገኝ  ኢምንት ፍሰት d\Phi_E\, እንዲህ ይቀመራል፦
:d\Phi_E = \mathbf{E} \cdot d\mathbf{A}
**E** በዛች ገጽታ ውስጥ የሚያልፍ የኤሌክትሪክ መስክ ነው።  ዶት ፕሮደክት(  \cdot )  የሚያሳየው የሁለቱ ጨረሮች (ስፋት እና መስክ)  ጥላ ብዜትን ነው። ጥላ ብዜት፣ አንዱ ጨረር ከሌላው ጨረር አኳያ ያለውን መጠን ማስያ ነው።  የስፋቱ ጨረር የተሰራው ከስፋቱ  መጠንና፣ ለስፋቱ ቀጤ ነክ ከሆነ አሀድ ጨረር ነው። 

እንግዲህ፣ ኢምንት የሆኑትን ፍሰቶች በካልኩለስ አሰባስበን ስንጠርዛቸው የአጠቃላይ ገጽታ  *S* ን  ኤሌክትሪክ ፍሰት እናገኛለን ማለት ነው:
 

## የጋውስ ህግ - ለዝግ ገጽታ
በውስጡ የኤሌክትሪክ ቻርጅ Q አፍኖ ለያዘ ዝግ ገጽታ የሚያገለግል ቀመር የጋውስ ህግ ይባላል።  ይህ ቀመር በተሰጠ ዝግ ገጽታ (ለምሳሌ ሉል) ያለን የኤሌክትሪክ ፍሰት ያለካልኩለስ ጥረዛ ያገኛል።

## ደግሞ ይዩ
*መግነጢስ መስክ

## ተጨማሪ ንባብ
* ኤሌክትሪክ ፍለክስ(ፍሰት) 

መደብ:የኤሌክትሪክ መስክ
አጠራቃሚ

**አጠራቃሚ**  የ ካልኩለስን ስሌት ለመፈጸም ከሚያገለግሉት ሁለት ዋና  መተግበሪያዎች አንዱ ነው።  ሌላኛው መተግበሪያ ውድድር ይሰኛል። 

ኣንድ አስረካቢ *ƒ*  ቢሰጥ፣  ግቤቱ ተለዋዋጭ  *x*  ቢሆን፣  በተጨማሪ  በወሰኖች  *a*,&nbsp;*b*  መካከል ያለው ግቤቶቹ ቢወሰዱ ፣ ውስን ማጠራቀምየሚባለው እንግዲህ

: \int_a^b \! f(x)\,dx \,

ሲሆን፣ የሚወክለውም  ኢምንት ስፋቶችን በማጠራቀም የሚገኘውን፣  በተሰጠው ወሰን ውስጥ ያለውን፣  የተጣራ ስፋት ነው። ስፋት ሲባል በአስረካቢው  *ƒ* ግራፍ እና በ *x*-አክሲስ፣ እንዲሁም በቀጥተኛ መስመሮቹ, *x*&nbsp;= *a* እና *x*&nbsp;=&nbsp;*b* መካከል ያለውን ነው።

ከዚህ በተረፈ፣ ማጠራቀም ሌላ ትርጉም አለው፣ እርሱም ኢውድድር ወይንም የውድድር ተገልባጭ ማለት ነው። አስረካቢ *F*  ውድድሩ  *ƒ* በማጠራቀምቀመር እንዲህ ይጻፋል:
:F = \int f(x)\,dx.

በአጠቃላይ መልኩ፣ ማጠራቀምሁለት የተለያዩ ትርጉሞች አሉት ማለት ነው። አንደኛው የግራፍ ስፋት ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የውድድር ግልባጭ መሆኑ ነው።  እኒህ ሁለት ትርጉሞች  አንድ አይነት መሆናቸውን ያሳዩት ሌብኒዝ እና ኢሳቅ ኒውተን  በ17ኛው ክፍለ ዘመን ነበር።  ይህን ተግባር የፈጸሙት የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥን  በመጠቀም ነበር።  በእርጉጡ መሰረት  አስረካቢ  *ƒ* በ[*a*,&nbsp;*b*] መካከል ያልተቋረጠ ቢሆን፣ እና አስረካቢ *F*  የ *ƒ* ኢውድድር ቢሆን፣ *ƒ*  በተሰጠው ክፍተት ውስጥ ሲጠራቀም የሚገኘው ውጤት 

:\int_a^b \! f(x)\,dx = F(b) - F(a)\,

መደብ: ካልኩለስ
ኩዋውቴሞክ ብላንኮ

**ኩዋውቴሞክ ብላንኮ ብራቮ** (ጥር ፱ ቀን ፲፱፻፷፭ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው።

መደብ : ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሀቪየር ሄርናንዴዝ ባልካዛር

**ሀቪየር ሄርናንዴዝ ባልካዛር** (**Javier Hernández Balcázar** ,ግንቦት ፳፬ ቀን ፲፱፻፹ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን ለማንችስተር ዩናይትድ እና የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን በአጥቂነት ይጫወታል።

መደብ:ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሀቪየር አግዊሬ

**ሀቪየር አግዊሬ ኦኔይንዲያ** (ኅዳር ፳፪ ቀን ፲፱፻፶፩ ዓ.ም. ተወለደ) ወይም በቅጽል ስሙ **ኤል ቫስኮ** ሜክሲካዊ እግር ኳስ አሰልጣኝና የቀድሞ ተጫዋች ነው።

መደብ:ሜክሲካዊ እግር ኳስ አሰልጣኞች
መደብ:ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
1929

**1929 ዓመተ ምኅረት**

* ኅዳር ፳፩ - ክቡር ደጃዝማች ኃብተ ሥላሴ በላይነህ በአሌልቱ ሜዳ ላይ ሦስት ቀን ሙሉ ጦርነት አደረጉ፣ ከጠላት በኩል የኢጣሊያ ፋሽስቶች ፺፮ መኮንኖችና ወታደሮች ተግድለዋል።
* ታኅሣሥ ፩ - በብሪታንያ በንጉሡ የፍቅረኛቸውን ምርጫ ምክንያት በተከሰተው ቀውስ፥ ንጉሥ ኤድዋርድ ስምንተኛ ሥልጣናቸውንና ዘውዳቸውን መልቀቅ የሚያስችላቸውን ህግና ስምምነት ፈረሙ።
* ታኅሣሥ ፲፱ - በባሌ ጠቅላይ ግዛት ውስጥ ቡላንቾ (አርበጎና) የሚባል ሥፍራ ላይ ሙሴ ቀስተኛና ራስ ደስታ ዳምጠው ተገናኝተው ለሁለት ሰዓት ያህል ተወያዩ።
* ጥር ፲፪ - የፋሺስት ኢጣልያ የጦር ዓለቃ ማርሻል ግራትዚያኒ በራሡ መሪነት የራስ ደስታ ዳምጠውን ሠራዊት በሲዳሞ እና የደጃዝማች ገብረ ማርያምን ሠራዊት በባሌ ለመውጋት ዘመተ።
* ጥር ፲፫ - ጃንሆይ በእንግሊዝ በስደት ሆነው ወደ ኢየሩሳሌም ወደ እጨጌ ገብረ ጊዮርጊስ (በኋላ አቡነ ባስልዮስ) ጽላቱ ለምስካዬ ኅዙናን መድኅኔ ዓለም ቤተክርስቲያን እንዲልኩላቸው ደብዳቤ ላኩ። 
* ጥር ፳፯ - የኢትዮጵያ መላክተኛ በብሪታኒያ አዛዥ ወርቅነህ የሹመት ማስረጃቸውን ለንጉሡ ኤድዋርድ 8ኛ አቅርበዋል።
* የካቲት ፲፪ - ግራዚያኒን ለመግደል በተደረገው ሙከራ የስንዱ ገብሩ ወንድም መሸሻ ገብሩ አሉበት በመባል ይታሰሱ ስለነበር ሰንዱ ወንድማቸውን ከአደጋ ለማዳን ሲሞክሩ በድጋሚ በፋሺስቶች እጅ ወደቁ። ጸሐፊው ተክለጻድቅ መኩርያ ደግሞ በዚህ ቀን ተማረኩ።
* የካቲት ፲፭ - ራስ ደስታ ቡታጅራ አካባቢ ላይ በትግራይ ተውላጅ ደጃዝማች ተክሉ መሸሻ ተያዙ።
* የካቲት ፲፮ - በግራትዚያኒ የሚመራ የፋሺስት ኢጣልያ ሠራዊት በዝዋይ አካባቢ የጦር አዝማቾቹን የራስ ደስታ ዳምጠውን እና የደጃዝማች በየነ መርዕድን አርበኞች ድል አደረጉ። ሁለቱም ኢትዮጵያውያን አዝማቾች ሕይወታቸውን በዚህ ዕለት ሰዉ። ኢጣሊያውያኑ ራስ ደስታን ከያዟቸው በኋላ በጥይት ደበደቧቸው።
* መጋቢት ፪ - በልሚ ወቼ ሞሹ የኢትዮጵያ አርበኞችና የፋሺስት ኢጣሊያ ወገኖች ጦር ውጊያ
* ሚያዝያ ፳፫ - አርበኛው ደጃዝማች ኪዳኔ ወልደመድኅን ተማም ከሚባለው ሥፍራ ላይ በጠላት እጅ ተማረኩ።
* ሰኔ ፲ - አርበኛው በላይ ዘለቀ በዋሻ ተከበበ። 

ገና ያልተወሰነ ቀን፦
* የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ፍራንክሊን ሮዘቨልት በምርጫ ለሁለተኛ የ4 አመት ዘመን ተመለሱ። 
* ኢንተርሊንጉዋ ሰው ሰራሽ ቋንቋ መጀመርያ ተፈጠረ። 

## ልደት
* መስከረም ፲፮ - የቀድሞው የደቡብ አፍሪቃ ፕሬዚደንት የኔልሰን ማንዴላ የመጀመሪያ ሚስት የነበሩት ዊኒ ማንዴላ ተወለዱ።
* ጥቅምት ፳፩ - ቦናንዛ በሚባለው የአሜሪካ የቴሌቪዥን ትርዒት ላይ ሊትል ጆን ካርትራይትን ሆኖ በመጫወት በዓለም ስመጥሩነትን ያተረፈው ተዋናይ ማይክል ላንደን
* ሚያዝያ ፲፬ - አሜሪካዊው ተዋናይ ጃክ ኒከልሰን በኒው ዮርክ ከተማ ተወለደ።
* ሚያዝያ ፳ - የቀድሞው የኢራቅ ፕሬዚደንት ሳዳም ሁሴን አብደል ማጂድ አል ቲክሪቲ በዚህ ዕለት አል አውጃ በሚባል ሥፍራ ተወለዱ።

## ዕለተ ሞት
* የካቲት ፲፮ ራስ ደስታ ዳምጠው እና ደጃዝማች በየነ መርዕድ
* ነሐሴ ፳፯ - ዘመናዊውን የኦሊምፒክ ውድድር የመሠረቱት የፈረንሳይ ዜጋ ባሮን ፒዬር ደ ኩበርታ በሰባ አራት ዓመታቸው አረፉ።

መደብ:አመታት
1991

**1991 አመተ ምኅረት**

* ጥቅምት ፳ - «ሃሪኬን ሚች» የተባለው ታላቅ አውሎ ነፋስ ባስከተለው የጭቃ ጎርፍ ኒካራጓ ላይ በጥቂቱ ሁለት ሺህ ሰዎች ሕይወታቸውን አጡ።
* ኅዳር ፬ - የአሜሪካው ፕሬዚደንት ቢል ክሊንተን በአመንዝረኛነት ፖላ ጆንስ በተባለች ሴት ተከሰው ለአራት ዓመታት ከተከራከሩ በኋላ ጥፋተኛነታቸውን ሳያምኑ ስምንት መቶ ኃምሳ ሺህ [የአሜሪካ ዶላር] በመክፈል ክርክሩን አዘጉ። 
* [ኅዳር ፲ - በአሜሪካ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ የሕግ ሸንጎ በሞኒካ ሌዊንስኪ የአመንዝራ ኃጢአት በፈጸሙት በፕሬዚደንት ክሊንተን ላይ የክሱ ዝርዝር እና ምስክሮች መሰማት ጀመረ።
* ኅዳር ፳፯ - በቬኔዙዌላ አገር ወታደራዊው መኮንን ሁጎ ሻቬዝ ፍሪያስ በፕሬዚደንትነት ተመረጠ።
* የካቲት ፳፩ - የኢትዮጵያ ሠራዊት በኤርትራ ወራሪ ሠራዊት ላይ የባድመ ድል ተቀዳጀ።
* ሚያዝያ ፩ - የኒጄር ፕሬዚደንት ኢብራሂም ባሬ ማይናሳራ በአገሪቱ በተካሄደው ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ተገደሉ።
* ሐምሌ ፱ - የሟቹ የፕሬዚደንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ ልጅ ጆን ኤፍ ኬኔዲ ጁንየር ከሚስቱ እና ከሚስቱ እህት ጋር በበረራ ላይ እንዳሉ በአውሮፕላን አደጋ አትላንቲክ ውቅያኖስ ውስጥ በመስመጥ ሕይወታቸውን አጡ።
* ሐምሌ ፲፮ - የሞሮኮው ንጉሥ ዳግማዊ ሀሰን ሲሞቱ ንጉሥ ሞሐመድ አራተኛ ተብለው የንጉሥነት ዘውድ ጭነው ነገሡ።
* ነሐሴ ፭ - በአውሮፓ እና በእስያ አኅጉራት ያሉት በአውሮፓውያን አቆጣጠር የምዕተ ዓመቱን የመጨረሻ ድፍን የፀሐይ ግርዶሽ ተመልክተዋል።

## ዕለተ ሞት

* ኅዳር ፫ - የኢትዮጵያ ጸሐፊ ከበደ ሚካኤል (82 ዓመት)
* ሐምሌ ፱ - የሟቹ የፕሬዚደንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ ልጅ ጆን ኤፍ ኬኔዲ ጁንየር
* ሐምሌ ፲፮ - የሞሮኮው ንጉሥ ዳግማዊ ሀሰን (70 ዓመት) 

መደብ:አመታት
1940

**1940 አመተ ምኅረት**

* መስከረም ፲፩ - የክቡር ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ አጽም በስደት ዘመን አርፈው ከተቀበሩበት ከእንግሊዝ አገር ወደ ውድ አገራቸው ኢትዮጵያ ተመልሶ በመንበረ ፀባዖት ቅድስት ሥላሴ ቤተ ክርስቲያን ተቀበረ።
* ጥቅምት ፳ - በ1988 ዓ.ም. በዓለም የንግድ ድርጅት (World Trade Organisation WTO) የተተካው «የንግድና የዋጋ ስምምነት» (General Agreement on Tariffs and Trade GATT) ተመሠረተ።
* ኅዳር ፳ - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ፍልስጥኤምን በሐይማኖት መሠረት ለሁለት ከፍሎ አንደኛው የይሁዳዊ መንግሥት፤ ሁለተኛውን ክፍል ደግሞ የአረብ መንግሥት እንዲመሠረት የሚያስችለውን «ውሳኔ ፻፹፩» አጸደቀ። ይሄው ውሳኔ በድምጽ ሠላሣ ሦስት አገሮች ሲደግፉት፤ አሥራ ሦሥት አገሮች ተቃውመው፣ አሥር አገሮች ደግሞ የድጋፍም የቅራኔም ድምጽ ከመስጠት ተቆጥበዋል። ኢትዮጵያ እና ብሪታንያ ከነኝህ ከአሥር አገሮች መሀል ይገኛሉ።
* ኅዳር ፲፩ - የብሪታንያ አልጋ ወራሽ ልዕልት ኤልሳቤጥ (የአሁኗ ዳግማዊት ንግሥት ኤልሳቤጥ) በለንደን ዌስትሚንስተር አቤ ሌፍተናንት (አሁን ልዑል የኤዲንበራ ዱክ) ፊሊፕ ማውንትባተን አገባች።
* ጥር ፳፩ - ሕንዳዊው የሰላማዊ እንቅስቃሴ መሪ ማሀትማ ጋንዲ በነፍሰ ገዳይ እጅ ተገደሉ።
* መጋቢት ፳፱ - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በሥሩ የሚተዳደር ዓለም አቀፍ የሕዝብ ጤንነት ባለ ሥልጣን ድርጅት - ‘የዓለም ጤንነት ድርጅት’ን (World Health Organization WHO) መሠረተ።
* ግንቦት ፮ - እስራኤል ነጻ እና ሉዐላዊ አገር ተብላ ስትታወጅ ጊዜያዊ መንግሥት ተመሠረተ። ወዲያውኑ ጎረቤት የአረብ አገራት አዲሲቱን አገር በጦር ኃይል ሲያጠቋት የ1940ው የአረብ እና እስራኤል ጦርነት ተጀመረ።
* ሐምሌ ፲፭ - በጎሬ፣ ኢሉባቦር መጀመርያው የኢትዮጵያ አየር መንገድ አደጋ
* ሐምሌ ፲፰ - አቡነ ቴዎፍሎስ የሐረርጌ ጳጳስ ሆኑ።
* ሐምሌ ፳፪ - በሁለተኛው ዓለም ጦርነት ምክንያት ለአሥራ ሁለት ዓመታት ተቋርጦ የነብረው የኦሊምፒክ ፲፬ኛው ውድድር በለንደን ተጀመረ።
* ነሐሴ ፱ - ደቡብ እና ሰሜን ኮሪያ በይፋ ተለያዩ።

* ? - እንግሊዞች ኦጋዴንን ለኢትዮጵያ መንግሥት መለሱ።

## ልደት

* ጥቅምት ፲፮ - የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዚደንት ቢል ክሊንተን ሚስትና ስድሳ ሰባተኛዋ የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ሂላሪ ሮዳም ክሊንተን
* ጥር ፲፪ - ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ወጋየሁ ደግነቱ
* ነሐሴ ፳፰ - ሦስተኛው የዛምቢያ ፕሬዚደንት ሌቪ ምዋናዋሳ
* መጋቢት ፳፬ - ዶ/ር ኣበራ ሞላ

መደብ:አመታት
1971

**1971 አመተ ምኅረት**

* መስከረም ፯ - የግብጽ ፕረዚዳንት አንዋር ሳዳት እና የእስራኤል ጠቅላይ ሚኒስትር ሜናኽም ቤጊን በአሜሪካው ፕሬዚዳንት ጂሚ ካርተር ሸምጋይነት፣ ከ፲፪ ቀናት የምሥጢር ድርድር በኋላ፤ በካምፕ ዴቪድ የካምፕ ዴቪድ ስምምነት ተፈራረሙ።
* መስከረም ፲፰ - በሮማ የቅዱስ ጴጥሮስ መንበር በፓፓነት የተመረጡት ቀዳማዊ ዮሐንስ ጳውሎስ በተመረቁ በሰላሳ ሦስት ቀናቸው ሞቱ።
* ጥቅምት ፮ - ቫቲካን የተሰበሰቡ የዓለም ካቶሊካዊ ሊቀ ጳጳሳት፣ በ፬፻ ዓመታት ለመጀመሪያ ጊዜ፣ ጣሊያናዊ ያልሆኑትን በፖላንድ የክራካው ካርዲናል ካሮል ዮሴፍ ቮይትዋን ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት (ፖፕ) በማድረግ መረጡአቸው። የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ጳጳስ ቀዳማዊ ዮሐንስ ጳውሎስን በመተካት ፪፻፷፬ናው ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ሆነዋል።
* ጥቅምት ፲፯ - አንዋር ሳዳት እና ሜናኽም ቤጊን የዓመቱ የኖቤል የሠላም ሽልማት ተሸላሚዎች መሆናቸው ይፋ ሆነ።
* ታኅሣሥ ፩ - ሜናኽም ቤጊን እና አንዋር ሳዳት የኖቤል ሰላማዊ ሽልማት ተካፋዮች ሽልማቱን ተቀበሉ።
* መጋቢት ፲፯ - አንዋር ሳዳት እና ምናኽም ቤጊን በአሜሪካ ርዕሰ ከተማ ዋሺንግተን ዲሲ ላይ የሰላም ውል ተፈራረሙ።
* ሚያዝያ ፫ - በታንዛኒያ መንግሥት ድጋፍ የተንቀሳቀሱ የኡጋንዳ ታጋዮች የአገሪቱን በትረ-ሥልጣን ከአምባ ገነኑ ኢዲ አሚን እጅ ፈልቅቀው ጨበጡ። አሚን ሸሽቶ ወደ ሊቢያ ኮበለለ።
* ሚያዝያ ፮ - ኢዲ አሚን ከተገለበጠ በኋላ ዩሱፍ ሉሌ የዩጋንዳ አዲስ ፕሬዚደንት በመኾን ቃለ መሀላቸውን ፈጸሙ።
* ሚያዝያ ፳፮ - በብሪታንያ ንጉዛት ማርጋሬት ታቸር የመጀመሪያዋ ሴት ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኑ።
* ግንቦት ፳፬ - በቀድሞዋ ሮዴዚያ (አሁን ዚምባብዌ) በ፺ ዓመታት ለመጀመሪያ ጊዜ በጥቁሮች የሚመራ መንግሥት ሥልጣንን ጨበጠ።
* ሐምሌ ፱ - ሳዳም ሁሴን የኢራቅ ፕሬዚደንት ሆኑ።
* ጳጉሜ ፭ - ሆዜ ኤድዋርዶ ዶስ ሳንቶስ 2ኛው የአንጎላ ፕሬዝዳንት ሆኑ።

* ? - አቡነ ቴዎፍሎስ፣ ርዕሰ ሊቃና ጳጳሳት ወፓትርያርክ ዘኢትዮጵያ በደርግ እጅ ተገደሉ።

## ልደቶች

* ኅዳር ፳፱ - ኢትዮጵያዊው የእግር ኳስ ተጫዋች (በአሁኑ ጊዜ በየመን ለአል ሳቅር ቡድን የሚጫወተው) አንዋር ሲራጅ

መደብ:አመታት
ነፋሳዊ ኤሌክትሪክ ማመንጫ

300px|thumb|right| ነፋሳዊ ኤሌክትሪክ ማመንጫ -- ከአበይት 4 ክፍሎቹ ጋር
**ንፋሳዊ ኤሌክትሪክ ማመንጫ**  የንፋስን  አቅም ወደ ኤሌክትሪክ አቅም  የሚቀይር መሳሪያ ነው።  ኤሌክትሪክ ማመንጫው  አብዛኛውን ጊዜ ከ4 አበይት ክፍሎች ይዋቀራል። እኒህም  #ዘዋሪ ላባ፣ #ጄኔሬተር ቆጥ፣ #መቆጣጠሪያ ስርዓት እና #የነፋሳዊ ኤሌክትሪክ ማመንጫ ሰገነት ናቸው ። 
ዘዋሪው ላባ በንፋስ ጉልበት ሲሽከረክረ፣ እርሱ በተራው ዳይናሞውን (የመግነጢስ እና ጥቅልል መዳብ ሽቦ ስርዓት) በመዘወር ኤሌክትሪክ እንዲመነጭ ያደርጋል። የመቆጣጠሪያ ስርዓቱ፣ የሚመነጨው ኤሌክትሪክ እንዳፈለገ እንዳይለዋወጥ፣ በተወሰነ መጠን እንዲረጋ የሚያደርግ የኮምፒዩተር ስርዓት ነው።

## ቀላል የነፋሳዊ ኤሌክትሪክ ማመንጫ  አሰራር

300px|thumb|right| የነፋስ ማመንጫ ላባዎች አሰራር ደረጃዎች

### ዘዋሪ ላባ
የኤሌክትሪክ ማመንጫን ለመስራት መጀመሪያ ከዘዋሪ ላባው ይጀመራል። ዘዋሪ ላባውን ከፒቪሲ ቱቦ መስራት በጣም ቀላልና ርካሽ ነው።  ፒሲቪ ላስቲክ አይነት የቦምቦ ውሃ ቱቦ ነው። 

ደረጃ 1፡
መጀመሪያ ሬዲየሱ  7.5 ሴንቲ ሜትር የሆነ፣ ቁመቱ 60 ሴንቲ ሜትር የሆነ ቱቦ መግዛት። ከዚያ ይሄን ቱቦ፣ በቁመቱ ትይዩ ከአራት መቁረጥ።  ይህንን በቀጥታ ማድረግ ስለማይቻል፣ መጀመሪያ ቱቦውን በሰፊ ወረቀት መጠቅለልና፣ ያንን ወረቀት ከአራት በማጠፍ እንደገና ቱቦውን በመጠቅለል፣ የት ቦታ ላይ ቱቦው ቢቆረጥ አራት እኩል ቦታ እንዲከፈል በቀላሉ ማወቅ ይቻላል። 

ደረጃ 2፡ 
ከስዕሉ ላይ እንደሚታየው  ከእያንዳንዳቸው ቁራጮች ኮርነር ላይ 5 ሳንቲሜትር በ5ሳንቲሜትር አራት ማዕዘን  ማስመር። በዚህች አራት ማዕዘን ውስጠኛ ኮርነር ላይ ቀዳዳ መንደል (መብሳት)። ከዚያ አራት ማዕዘኗን ቆርጦ ማውጣት።  ቀዳዳው የመነደሉ ምክንያት፣ አራት ማዕዘኑ ተቆርጦ ሲወጣ  ሊስፋፋ የሚችል ቁርጠት በኮርነሩ ላይ እንዳይተው ነው።

ደረጃ3፡
በስዕሉ መሰረት አራት ላባዎች ከአራቱ ቁራጮች ተቆርጠው ይወጣሉ። በእያንዳንዱ ላባ እጀታ ላይ ሁለት ሁለት ቀዳዳዎች ይነደላሉ።

ደረጃ 4፡
ከአራቱ፣ ሦስቱ በክብ ብረት ላይ በብሎን ይታሰራሉ። አራተኛው ላባ፣ ግልጋሎት ላይ የዋሉት ላባዎች ጉዳት ሲደርስባቸው ለመቀየሪያነት  ያገልገላል።  አራቱንም ላባ  በአንድ ላይ መጠቀም ዋጋ የለውም።

300px|thumb|right|ጄኔሬተር ቆጥ ውጥን
## ጄኔሬተር ቆጥ
የዘዋሪው ላባ ሲሽከረከር የሚፈጥረውን አቅም ወደ ኤሌክትሪክ አቅም ለመቀየር ጄኔሬተር ወይንም ዳይናሞ ያስፈልጋል። ጄኔረተሮች የሚሰሩት ከጥቅልል ሽቦ እና ከመግነጢስ ሲሆን ለኤሌክትሪክ ማመንጫ የሚያስፈልግን ያክል ጄኔሬተር በ እጅ ለመስራት ከባድ ነው። ስለሆነም  ለነፋስ ኤሌክትሪክ ማመንጫ የሚሆን ጄኔሬተር ወይም ከሱቅ መገዛት አለበት ወይንም ከተጣለ  መሮጫ  ማሽን  ውስጥ በማውጣት፤ ወይንም ደግሞ ከተጣለ መኪና ውስጥ ኦልተርኔተሩን በማውጣት ለዚህ ጥቅም ማዋል ይቻላል።

ጄኔሬተሩ ክተገኘ በኋላ ከግራ በኩል በሚታየው ስዕል መሰረት በጄኔረተር ቆጡ ላይ በሚገባ ማሰር ግድ ይላል። ከጄኔረተሩ በተቃራኒ የቆጡ ጅራት በስዕሉ በሚታየው መልክ ይሰካል። የጅራቱ ተግባር  የጄኔረተሩን ቆጥ በነፋስ ኃይል በማዞር ጄኔረተሩ ላይ የሚሰካው ዘዋሪ ላባ  ምንጊዜም ወደተሻለ  የንፋስ አቅጣጫ እንዲዞር ማድረግ ነው።   ከቆጡ ስር  የሰገነት ዘንጉ ይታያል። ዘንጉ በቆጡ ስር በሚበጅ ቀዳዳ በምግባት  ቆጡን  ሲደግፍ በዚያው መጠን ደግሞ ቆጡ እንደልቡ እንዲሽከረከር ያደርጋል። ውስጡ ክፍት ስለሆነ ከጄኔሬተሩ የሚመጡት ሽቦዎች በውስጡ ያልፋሉ።

## የነፋሳዊ ኤሌክትሪክ ማመንጫ ሰገነት
ሰገነቱ ከመሬት ውስጥ በሲሚንቶ ይቀበርና ከመሃሉ ደግሞ  በቋሊማ (መወጠሪያ ገመዶች) እንደ ድንኳን በችካል  ይገተራል።  የሰገነቱ ርዝመት ሲጨምር የሚያገኘውም ነፋስ ከፍ እያለ ስለሚሄድ ቁመቱ ከፍ እንዲል ፍላጎት አለ። 

## መቆጣጠሪያ ስርዓት
በዚህ ማሽን የሚገኘው ኤለክትሪክ መጠን እንደ ነፋሱ ጉልበት ይወሰናል። ሆኖም ግን  የኤሌክትሪክ እቃዎች የኤሌክትሪክ መጠን መቀያየርን አይወዱም፣ ስለሆነም የጄኔሬተሩ የሚመነጨው ኤሌክትሪክ ከቁጥጥር ውጭ እንዳይሆን  መጠኑን መቆጣጠር ግድ ይላል። ለዚህ ተግባር ዳዮድ እና መሰል ኤሌክትሪክ አካላትን መጠቀም ይቻላል።  

## ተጨማሪ ንባቦች/ ቪዲዮዎች
*  በጣም ዝርዝር የሆነ ገለጻ - ከ20 በላይ ደረጃዎች
*  አሰራር ቪድዮ
*    በጥልቀት ለማንበብ ለሚፈልጉ 

መደብ: ኤሌክትሪክ
መደብ: እራስህ ስራ
ሥነ ግራፍ

thumb|250px| የግራፍ ምስል

**ሥነ ግራፍ** የሒሳብ ትምህርት አካል ሲሆን የሚያጠናውም ግራፍ የሚሰኙ የሒሳብ መዋቅሮችን ነው። እዚህ ላይ ግራፍ ሲባል የሁለት ጥንድ ነገሮችን ዝምድና የሚወክል ጽንሰ ሐሳብ ነው። ግራፍ እንግዲህ የጉብሮችና ጉብሮችን የሚያገናኙ ጠርዞች ስብስብ ነው። ሁም ግራፎች በሁለት ይከፈላሉ፣ እነርሱም አቅጣጫዊ እና ኢአቅጣጫዊ ናቸው። ኢአቅጣጫዊ እሚባለው በአንድ ጠርዝ ላይ ያሉ ሁለቱ ጉብሮች አንዳቸውን ከሌላው የሚለያቸው ነገር ሳይኖር ሲቀር ነው። ለምሳሌ ሁለት ሰዎች ቢጨባበጡ፤ ሰውየ ሐ ሰውየ መ ን መጨበጡ ሰውየ መ ሰወየ ሐን ከመጨበጡ ጋር ምንም ልዩነት የለውም ።ስለሆነም ሐ ና መን እንደጉብር ብንወስድና መጨባበጣቸውን እንደ ጠርዝ ብንስል፤ የምናገኘው ግራፍ ኢአቅጣጫዊ ይሰኛል ማለት ነው።
በዚህ ተቃራኒ አቅጣጫዊ ግራፍ ሁለቱን ጉብሮች ይለያል። ስለዚህም ግራፉ ከአንዱ ጉብር ወደ ሌላው የተሰነዘረ ነው እንላለን። ለምሳሌ በአንድ ድግስ ውስጥ አበበን መሰረት ብታውቀው፤ የርሷ እርሱን ማወቅ የግዴታ እርሱ እሷን ያውቃታል ማለት አይደለም። ስለሆነም ግራፉ ከመሰረት ወደ አበበ ይተሰነዘረ አቅጣጫዊ ግራፍ ነው እንላለን። 

*
ሉድቪግ ቪትገንስታይን

200px|thumb|right|ሉድቪግ ቪትገንስታይን

**ሉድቪግ ቪትገንስታይን** (ኤፕሪል 26፣ 1889 እ.ኤ.አ. – ኤፕሪል 29፣ 1951 እ.ኤ.አ.) የኦስትሪያ (ንምሳ) ፈላስፋ ነበር። ቪትገንስታይን ትኩረት ሰጥቶ ይተፈስላስፈው ስለ ሥነ አምክንዮ፣ የሒሳብ መሰረት፣ ሥነ አዕምሮ እና ቋንቋ ነበር።
. ስልሆንም ቪትገንስታይን ከ20ኛው ክፍለዘመን ዋና ፈላስፋዎች ተርታ ይመደባል።

ቪትገንስታይን ከመሞቱ በፊት ያሳተመው መጽሀፍ አንድ ብቻ ሲሆን እርሱም  *Tractatus Logico-Philosophicus* የሚሰኘው ነው። ሁለተኛው መጽሐፉ  *Philosophical Investigations*  ከአረፈ በኋላ ነበር ለህትመት የበቅው። ሁለቱም መጽሐፎች የትንታኔ ፍልስፍና ዋና መጽሐፍት ተደርገው ይወሰዳሉ።

## ማጣቀሻ


## መጻሕፍት
### ስራዎች
#### ዋና ህትመቶች
* *Logisch-Philosophische Abhandlung*, Annalen der Naturphilosophie, 14 (1921)
** *[[Tractatus Logico-Philosophicus]]*, translated by C.K. Ogden (1922)
* *Philosophische Untersuchungen* (1953)
** *Philosophical Investigations*, translated by G.E.M. Anscombe (1953)

### ስለ ቪትገንስታይን የሚይታቱ መጻህፍት
* Cambridge ቪትገንስታይን ፋይል 
* የቪትገንስታይን ስራዎች አርትዖ  
* ስለ ቪትገንስታይን ፖርታል
* የቪትገንስታይን ስራዎች  
* ዝርዝር መረጃ
* ቢቢሲ ስለቪትገንስታይን ካቀረበው 
*  ተጨማሪ

መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:የኦስትሪያ ሰዎች
ቺ ዮው

thumb|200px|ቺ ዮው 
**ቺ ዮው** በቻይና፣ በና በህሞንግ አፈ ታሪክ በኩል ጥንታዊ ንጉሥ ነበረ። 

በትውፊቱ መሠረት ቺ ዮው 2365 ዓክልበ. ግድም የሊ ወገን ንጉሥ ሲሆን የያንዲና የኋንግዲ ጠላት ሆነ። ሦስት ውግያዎች ተከተሉ። በመጀመርያው የቺ ዮው ሥራዊት ያንዲውን አሸነፈው። ከዚያ ያንዲው ተሸንፎ ወደ ኋንግ ዲ (ወደ ዥዎሉ) ሸሸ። በሁለተኛው የዥዎሉ ውግያ ኋንግ ዲ እና ቺ ዮው ተጋጠሙ። በዚህ ውግያ ቺ ዮው ጉምን በጥንቆላ ፈጥሮ ኋንግ ዲ እንደገና በተነው፣ ብዙም ሌሎች ጉድ ሥራዎች እንደ ተከሠቱ የሚል ወሬ አለ። 

በቻይና መዝገቦች ዘንድ፣ ቺ ዮው በዚህ ውግያ ድል ሆነ። በኮርያ መጻሕፍት ግን ቺ ዮው («ጃውጂ ኋኑንግ» ተብሎ) በዚህ ውግያ ድል አደረገ፣ ደግሞ የሺንሺ ንጉሥ ይባላል። በቻይና ሃይማኖት ደግሞ ከ200 ዓክልበ. እስከ 65 ዓ.ም. ግድም ድረስ ቺ ዮው እንደ ጦርነት አምላክ ይቆጠር ነበር። 

መደብ:የቻይና አፈ ታሪክ
መደብ:ኮሪያ
ሌዙ

**ሌዙ** በቻይና አፈ ታሪክ የኋንግ ዲ ሚስትና ንግሥት ነበረች። በቻይና ልማድ እርስዋ የሐር ትል ጥቅም ሐርን ለመሥራት መጀመርያ ያገኘች ነች። 

መደብ:ኋሥያ
መደብ:የቻይና አፈ ታሪክ
ጩፉ

**ጩፉ** (ቻይንኛ፦ 曲阜) የቻይና ከተማ ነው። 

ኮንግ-ፉጸ በ551 ዓክልበ. የተወለደበት ከተማ ከመሆኑ ይልቅ የቻይና መጀመርያ ንጉሥ ኋንግ ዲ ደግሞ ሾው ጪው በሚባል ሠፈር እንደ ተወለደ ይታመናል። በተጨማሪ የኋንግ ዲ ልጅና ተከታይ ሻውሃው ዋና ከተማውን ከዥዎሉ ወደ ጩፉ አዛውሮ በዙሪያው እንደ ሞተ ስለሚታመን መቃብሩ ነው የሚባልለት ቦታ እስካሁን ሊታይ ይቻላል።  

መደብ:የቻይና ከተሞች
አውሮፕላን

thumb|right|200px| ቦይንግ 737አውሮፕላን
**አውሮፕላን** አንድ መጓጓዣ አይነት ሲሆን በአየር ላይ የሚደረግ መጓጓዣ ነው። የአየውሮፕላን ጽንሰ ሃሳብ መነሻዎች በ4ኛው ከፍለዘመን ዓክልበ. የተጀመረ ሲሆን ነገር ግን በ15ኛው ክፍለ ዘመን በበለጠ ተንሰራቷል።

መደብ:መጓጓዣ
መደብ:ፈጠራዎች
አቀበት

አቀበት በአንድ የተሰጠ የስኬላር መስክ ውስጥ በሚገኙ ነጥቦች ላይ ያለን ከፍተኛ ውድድር አቅጣጫ እና የዚያ ውድድር መጠን የሚገኝበት የሒሳብ ስሌት ነው። 

## አንድምታ

ለምሳሌ፦  አንድ ሰው ተራራ እየወጣ እያለ፣ ከቆመበት ቦታ ወደ ሚቀጥለው በጣም ዳገት ወደሆነ ስፍራ ለመራመድ፣ የቱን አቅጣጫ ሊከትል እንደሚገባ ለማወቅ ቢፈልግ  በሒሳብ ቋንቋ፣ ያለበትን ነጥብ አቀበት ፈለገ ይባላል።

ሌላ ምሳሌ፦ ከባሕር ወለል በላይ ክፍታው H(x, y) የሆነ ገጽታ ቢሰጥ፣  የዚህ ገጽታ  አቀበት ቬክተር ሲሆን  የቬክተሩ አቅጣጫ በእያንዳንዳቸው ነጥቦች  (x, y) ላይ ያለን የሁሉ ታላቅ ኩርባን አቅጣጫ ይይዛል።  የዚህ ኩርባ መጠን በአቀበቱ መጠን ላይ ይንጸባረቃል።

ተጨማሪ ምሳሌ፦ በአንድ ክፍል ውስጥ ያለ  የትኩሳት መጠን ሁለት ግቤት ባለው አስረካቢ T(x,y,z) ቢሰጥ የዚህ አስረካቢ አቀበት የሚያሳየው 1ኛ- በእያንዳንዱ የክፍሉ ቦታ ላይ በየት አቅጣጫ ትኩሳቱ በሃይል እንደሚያድግና፣ 2ኛ በዚሁ ነጥብ ላይ  ያለውን የውድድር መጠን ነው።

አቀበት፣ በአንድ ነጥብ ላይ የሚገኙትን ሌሎች ውድድሮችንም ለማስላት ያገለግላል። ይህን ለማድረግ የተፈለገውን አቅጣጫ አሃድ ጨረር ወስዶ ከአቀበቱ ጋር በጥላ ማባዛት  ነው።

## ትርጉም

የአንድ ስኬላር አስረካቢ  f(x_1, x_2, x_3, \dots, x_n)  አቀበት እንዲህ  \vec{\nabla} f  ሲጻፍ  \nabla (የናብላ ምልክት)  እሚወክለው የቬክተር ውድድር መተግበሪያ መሆኑን ነው። 

የአስረካቢ  *f*  አቀበት እንግዲህ ፣ የቬክተር መስክ ሲሆን፣ የቬክተሩ መጠን አባላትም በከፊል ውድድር አጻጻፍ እንዲህ  ይቀመጣሉ
:  \nabla f  = \left(\frac{\partial f}{\partial x_1 }, \dots,  \frac{\partial f}{\partial x_n }  \right). 

## ሦስት ቅጥ አቀበት
በካርቴዢያን ሰንጠረዥ ለተቀመጡ አስረካቢዎች፣ አቀበት እንዲህ ይሰላል፦
:\nabla f(x, y, z) = 
\left(\frac{\partial f}{\partial x},
\frac{\partial f}{\partial y},
\frac{\partial f}{\partial z}\right)

ይሄው ቀመር በመደበኛ አሃድ ጨረሮች  \hat{\mathbf{i}}, \hat{\mathbf{j}}, \hat{\mathbf{k}} አማካኝነት በቀላሉ እንድህ ይጻፋል፦

:\frac{\partial f}{\partial x} {\mathbf{\hat i}} +
\frac{\partial f}{\partial y} \hat{\mathbf{j}} +
\frac{\partial f}{\partial z} \hat{\mathbf{k}}

### ምሳሌ
ለምሳሌ የሚከተለው አስረካቢ ቢሰጥ
: f(x,y,z)= \ 2x+3y^2-\sin(z)
አቀበቱ እንዲህ ይሰላል፦
:\nabla f= \left(
\frac{\partial f}{\partial x},
\frac{\partial f}{\partial y},
\frac{\partial f}{\partial z}\right)
 = \left( 2, 6y, -\cos(z)\right).


## ተጨማሪ ንባቦች
*ጉግል መጽሐፍ
*Gradient lesson 1 ካህን አካዳሚ 

መደብ:ውድድር ካልኩለስ
መደብ:ጨረር
ቼኪንግ አካውንት

**ቼኪንግ አካውንት**   ማለት ባንኮች እና መሰል ተቋማት ገንዘብን  ጥሩ ዋስትና ባለው ስፍራ ለማስቀመጥና፣  ያ ገንዘብ በተፈለገ ቁጥር በቀላሉ   ለማውጣት እንዲያስችል ብለው የፈጠሩት የፋይናንሻል አግልግሎት አይነት ነው።

የቼኪንግ አካውንት ግልጋሎትን ለመጠቀም አካውንት ቁጥር ያስፈልጋል።  አካውንት ቁጥሩ   የተለያዩ ሰወችንና ተቋማትን ገንዘብ ለያይቶ ለማስቀመጥ ይረዳል።  አንድ ሰው መታወቂያውን ሌሎች መለያ ፋይሎቹን በመጠቀም የቼኪንግ አካውንት ከከፍተ በኋላ፣ ባንኩ ለግልሰቡ የቼክ ቡክ ይሰጠዋል። ቼክቡክ ከሁለት ነገሮች ይሰራል፣ እነርሱም  ቼክና ዲፖዚት ስሊፕ  ሲሆኑ፣ ቼኮች ከአካውንት ቁጥር ውስጥ ባለ ገንዘብ መሰረት የትም ቦታ ለመክፈል ሲያገለግሉ፣ ዲፖዚት ስሊፕ  ባንክ ቤት ሄዶ ወደ ተከፈተው  ቼኪንግ አካውንት ቁጥር ገንዘብ ለመክፈል (ለማስቀመጥ) ይረዳል።

እያንዳንዱ ቼክ ቡክ እና ዲፖዚት ስሊፕ፣ ራውቲንግ ቁጥር እና አካውንት ቁጥር ይኖረዋል።  ራውቲንግ ቁጥሩ፣  ባንክ ቤቱን ለይቶ ለማወቅ ሲረዳ፣  አካውንት ነምበሩ ደግሞ የደምበኛውን ማንነት ይለያል። 

## ዳይሬክት ( ቀጥተኛ) ዲፖዚት
ዳርይሬክት ዲፖዚት፣ አንድ ሰራተኛ፣ የሳምንት ወይንም የወር ደመዎዙ ፣ ከቀጣሪው ድርጅት ቀጥታ ወደ አካውንት ቁጥሩ ሲተላለፍ ነው።  ይህ እንግዲህ ሰራተኛው የተከፈለውን ደመዎዝ በየሳምንቱ/ወሩ  ከመስሪያ ቤት ወደ ባንክ በማመላለስ ጊዜ እንዳያጠፋ ይረዳዋል። በተጨማሪም፣ በቋሚ ሁኔታ ገንዘቡ ስለሚተላለፍ አንድ አንድ ወጭወችን ያለ ምንም ውጣውረድ ለመክፈል ይጠቅማል።

መደብ:ቼኪንግ አካውንት
ቼክ

:*ለሀገሩ፣ [[የቼክ ሪፑብሊክ]] ይዩ*።

[200px|thumb|right|  የ[ካናዳ ቼክ]]

**ቼክ**  ከቼኪንግ አካውንት ውስጥ  የተቀመጠን ገንዘብ በመጠቀም እቃ ወይንም አገልግሎት ለመግዛት የሚጠቅም  መሳሪያ|ዶሴ ነው። ቼኮች ምንጊዜም ራውቲንግ ቁጥር  እና አካውንት ቁጥር  አላቸው። ራውቲንግ ቁጥሩ የቼክንግ አካውንቱ የት ባንክ ውስጥ እንደሚገኝ ሲያሳይ፣ አካውንት ቁጥሩ ደግሞ በዚያ ባንክ ውስጥ ያ አካንት የማን እንደሆነ ያሳያል።

ቼክ ለመጻፍ (በቼክ ለመክፍል)  ፣ ቀኑን፣ የከፋዩን ስም፣ የተከፋዩን ስም፣  የሚከፈለውን ገንዘብ ብዛት፣ በአሃዝ እና በፊደል መጻፍ ይገባል። በመጨረሻም ከፋዩ ሰው ቼኩን መፈረም ይኖርበታል።

የቼክ ጥቅም፡ ጥሬ ገንዘብ ይዞ ከመዞር ያድናል። በፖስታ ቤት ክፍያን ለመላክ ይረዳል። 

የቼክ መጥፎነት፡ ክፍያው ቅጽበታዊ አይደለም። ትናንሽ ክፍያወችን ለመክፈል አያስችልም።  ካለ ገንዘብ በላይ ለማውጣት ያስችላል።

መደብ: ቼኪንግ አካውንት
ኤቲኤም

200px|thumb|right| ኤቲኤም ማሽን
ኤ.ቲ.ኤም ማሽን እንደ ቼክ ሁሉ ባንክ ውስጥ ከተፈጠረ አካውንት ቁጥር ገንዘብ ለማውጣት የሚረዳ መሳሪያ ነው። ከቼክ የሚለየው፣ ማናቸውም ክፍያ ፈጣን ወይንም ቅጽበታዊ መሆኑ ነው። 

መደብ:ቼኪንግ አካውንት
ዴቢት ካርድ

200px|thumb|right| ዴቢት ካርድ
**ዴቢት ካርድ** ደምበኞች የባንክ አካውንታቸን ሂሳብ ቀጥታ እንዲያገኙ የሚረዳ የፕላስቲክ ካርድ ነው። በዚህ ካርድ ከኤቲኤም ገንዘብ ማውጣት ሲቻል፣ እቃዎችንም በቀጥታ ለመግዛት ይረዳል። ሆኖም በዴቢት ካርድ እና በተመሳሳዩ የክሬዲት ካርድ መካከል ብዙ ልዩነት አለ።

ዴቢት ካርድን ደንበኞች ሲጠቀሙ፣ በ አካውንት ቁጥራቸው ውስጥ ካለው ገንዘብ በላይ እንዳይጠቀሙ ጥንቃቄ ማድርገ ያሻል። አለበለዚያ ደንበኞች ካላቸው ገንዘብ በላይ በዴቢት ካርዳቸው ሲከፍሉ፣ ባንኩ በጣም ከፍተኛ ቅጣት ሊቀጣቸው ይችላል። ብዙ ሱቆች ደንበኞቻቸው ዴቢት ካርድ ሲጠቀሙ፣ ተጨማሪ ክፍያ ያስከፍላሉ። ይህን ሲያደርጉ፣ በስውር እንጂ በግልጽ ላይሆን ይችላል።

መደብ:ቼኪንግ አካውንት
ዳይሬክት ዴቢት

**ዳይሬክት ዴቢት**  እንደ ዳይሬክት ዲፖዚት ሲሆን፣ ይህ ግን ጊዜን ጠብቀው የሚደጋገሙ ክፍያወችን  ያለምንም ጣልቃ ገብነት ከቼኪንግ አካውንት ቀጥታ ለመክፈል የሚያስችል ዘዴ ነው።

መደብ :ቼኪንግ አካውንት
ሴቪንግ አካውንት

**ሴቪንግ አካውንት** ገንዘብን ለአጭር ጊዜ(ከ1-5 ዓመት) ለመቆጠብ ከሚያስችሉት ሁለት የባንክ ቤት ግልጋሎቶች አንዱ ነው። ሌላኛው የአጭር ጊዜ ቁጠባ መንገድ ሲዲ ወይንም ሰርቲፊኬት ኦፍ ዲፖዚት ይሰኛል።

ሴቪንግ አካውንት ገንዘብን በቀላሉ ለማጠራቀምና እንዲሁም ለማውጣት ይረዳል። የማስቀመጥና የማውጣት ሂደትን ለመከታተል የሚረዳ ፓስ ቡክ ወይንም ባንክ ቡክ የሚባል ዶሴ ባንኮች ለደንበኞቻቸው ይሰጣሉ።

የሴቪንግ አካውንት ጥቅም የተጠራቀመን ገንዘብ በቀላሉ ማውጣትና ማስገባት ማስቻሉ፣ እንዲሁም ለተቀመጠ ገንዘብ ወለድ መስጤቱ ነው። የዚህ ወለድ መንስዔ ደንበኛ ያስቀመጠውን ገንዘብ ባንኮች ለሌላ ደንበኛ በማበደር ወለድ ስለሚያገኙበት ነው። ስለሆነም በሴቪንግ አካውንት ውስጥ የትቀመጠ ገንዘብ ከቼኪንግ አካውንት ገንዘብ በተለየ መልኩ እንዳይንቀሳቀስ ባንኮች ይፈልጋሉ። ከሌሎች የቁጠባ ግልጋሎቶች በተሻለ ፍጥነት ገንዘብን ከሴቪንግ አካውንት ማውጣት ቢቻልም፣ ነገር ግን እንደ ቼኪንግ አካውንት አይፈጥንም፡ ባንኮችም ከሴቪንግ አካውንት ያለን ገንዘብ ለደንበኞቻቸው በመቅጽበትና በተፈለገ ቁጥር የመስጠት ግዴታ የለባቸውም።

## የሴቪንግ አካውንት ወለድ ምሳሌ

አንድ ሰው በየወሩ 50 ብር እቤቱ ቢያጠራቅም፣ በአንድ አመት ውስጥ 600 ብር ያኖራል ማለት ነው።

ነገር ግን ይሄው ሰው በየወሩ 50 ብር ባንክ ሴቪንግ አካውንት ውስጥ ቢያኖርና ባንኩ 5% ወለድ ቢከፍለው፣ በአንድ አመት ውስጥ 614 ብር ይኖረዋል ማለት ነው። የሚሰላውም በጂዎሜትሪክ ድርድር ቀመር ነው።

እርግጥ ነው፣ የሴቪንግ አካውንት ወለድ በጣም አንስተኛ ነው፣ ዋናው ጥቅሙ ገንዘብን ከሌሎች የቁጠባ አይንቶች በተለይ መልኩ በፍጥነት ማዘዋወር ማስቻሉ ነው።

መደብ:ሴቪንግ አካውንት
አሃድ ጨረር

** አሃድ ጨረር** ማለት ርዝምቱ 1 መስፈርት የሆነ ጨረር ማለት ነው።  አሃድ ጨረር ብዙውን ጊዜ ኮፊያ በደፉ አንስተኛ የእንግሊዝኛ ፊደላት  ይወከላል፣ ለምሳሌ {\hat{\imath}} 

የአንድ ጨረር \boldsymbol{\hat{u}} አሃድ ጨረር  እንዲህ ሲጻፍ \boldsymbol{u} ፣ በሒሳብ የሚሰላውም እንዲህ ነው፦

:\boldsymbol{\hat{u}} = \frac{\boldsymbol{u}}{\|\boldsymbol{u}\|}

እዚህ ላይ  \|\boldsymbol{u}\| የሚወክለው የተሰጠውን ጨረር \boldsymbol{u}ርዝመት ነው።   እዚህ ላይ ጨረሩና የርሱ አሃድ ጨረር አንድ አይነት አቅጣጫ አላቸው። 

የሁለት አሃድ ጨረሮች ጥላ ብዜት በሁለቱ ጨረሮች መካከል ያለው ማዕዘንን ኮሳይን ይሰጣ።

## የካርቴዥያን ሰንጠረዥ

በባለ ሦስት ቅጥ የካርቴዥያን ሰንጠረዥ ስርዓት. የ *x*, *y*, እና  *z*  አክሲስ አሃድ ጨረሮች  \mathbf{\hat{\boldsymbol{\imath}}}, \,\, \mathbf{\hat{\boldsymbol{\jmath}}} ,  \mathbf{\hat{\boldsymbol{k}}}  ሲሆኑ ዋጋቸውም እንዲህ ይሰላል፦
:\mathbf{\hat{\boldsymbol{\imath}}} = \begin{bmatrix}1\\0\\0\end{bmatrix}, \,\, \mathbf{\hat{\boldsymbol{\jmath}}} = \begin{bmatrix}0\\1\\0\end{bmatrix}, \,\,  \mathbf{\hat{\boldsymbol{k}}} = \begin{bmatrix}0\\0\\1\end{bmatrix}

መደብ:ሊኒያር አልጀብራ
መደብ:ጨረር
ክሬዲት ካርድ

thumbnail|right|ክሬዲት ካርዶች

**ክሬዲት ካርድ** ሸቀጦችንና አገልግሎትን ለመግዛት የሚያስችል የፕላስቲክ ካርድ ነው። ክሬዲት ካርድ ከሌሎች የመክፈያ ስርዓቶች ይለያል። ለምሳሌ ዴቢት ካርድ አሁን-ግዛ አሁን-ክፈል ስርዓት ሲሆን፣ ክሬዲት ካርድ በአንጻሩ አሁን-ግዛ፣ ቆይተህ-ከፍል ስርዓት ነው። ሌላው ልዩነት፣ ቼኪንግ አካውንት እና ሴቪንግ አካውንት የራስ የተጠራቀመ ገንዘብን ሲጠቀሙ፣ ክሬዲት ካርድ በአንጻሩ የአራጣ አይነት ነው። ክሬዲት ካርድ ከቻርጅ ካርድ እንዲሁ ይለያል። የቻርጅ ካርድ ዕዳ በየወሩ በሙሉ መከፈል ሲኖርበት የክሬዲት ካርድ ዕዳ ግን የግዴታ  በሙሉ መከፈል የለበትም፤ ነገር ግን በሙሉ ካልተከፈለ በዕዳው ላይ ወለድ ይጨመርበታል።

## የክሬዲት ካርድ አሰጣጥ
ክሬዲት ካርድ የሚሰጡ ባንኮችና ሌሎች ተቋማት ክሬዲት ከመስጠታቸው በፊት የደንበኞችን የክሬዲት ታሪክ ይመረምራሉ። በተጨማሪይ የደንበኛቸውን የአሁን አቅም፣ ገቢና ወጭ ይመረምራሉ። ቋሚ ገቢና ብዙ ወጭ የሌለባት ደንበኛ በክሬዲት ተቋማት ዘንድ ብዙ ተቀባይነት ይኖራታል ማለት ነው። በዚህ መልክ ለክሬዲት የተፈቀደች ደንበኛ፣ ውሱን የወጪ መጠን በካርዷ ላይ ተደርጎ ክሬዲት ይፈቀድላታል።

## በክሬዲት እቃ መግዛት
ክሬዲት ካርድን በአቅም ልክ መጠቀም ጥሩ ነው። ለማናቸውም አይነት ክፍያዎች በክሬዲት መክፈል ይቻላል። በተለይ ለድንገተኛ ወጪ፣ ክሬዲት ጥሩ ነው። ሆኖም ወጪን በየወሩ መክፈል ግድ ይላል። ለዚህ ተግባር የዳይሬክት ዴቢት አካውንት ማቋቋም ጥሩ ነው። 

በአጠቃላይ መልኩ፣ በክሬዲት የተከፈለን ወጪ በየወሩ በሚላክ የክሬዲት ቢል አማካይነት መክፈል ደንበኞች ዕዳ ውስጥ እንዳይገቡ ይረዳል። ክሬዲት ሰጪ ተቋማት በየወሩ በሚልኩት ቢል ላይ የሚያስቀምጡት አንስተኛ ክፍያ አለ። ይህ ክፍያ ለወጭ ከተከፈለው ገንዘብ ያንሳል። ይህን አንስተኛ ክፍያ መክፍል ይቻላል፣ ሆኖም አበዳሪ ተቋማት ባልተከፈለው እዳ ላይ ከፍተኛ ወለድ ይጭናሉ። የወለዱ መጠን በአበዳሪው ተቋም ፍላጎት ሊቀየር ይችላል፤ ስለሆነም በተቻለ መጠን የየወሩን ዕዳ መክፈል በጣም ጠቃሚ ነው።

ምሳሌ፡
አንድ ሰው 200 ብር በክሬዲት ቢከፍል። የክሬዲት ካርዱ ወለድ 21% ቢሆንና በየወሩ የተፈቀደውን አንስተኛ ክፍያ 10 ብር ቢከፍል፣ የሚደርስበት ጥቅምና ጉዳት ምንድን ነው?

ከጥቅም አንጻር፣ 200 ብሩን ወዲያው መክፈል የለበትም፣ ስለሆነም በጊዜው 200 ብር ባይኖረውም ዕቃውን ለመግዛት ክሬዲቱ አስችሎታል።
ከጉዳት አንጻር፣ በየወሩ የሚጠራቀመውን ወለድ እና የመጀመሪያ ብድሩን ከፍሎ ለመጨረስ 25 ወራት ይወስድበታል። በኒህ ወራት፣ ከተበደረው ውጭ 48 ብር ተጨማሪ እዳ ይከፍላል። 

አንድ ሰው ካለው የመግዛት አቅም እኩል በክሬዲት ከከፈለ፣ ያ ሰው ምንጊዜም የክሬዲቱን ወለድ በመክፈል የመጀመሪያው ዕዳ እንዳለ ይኖራል።

መደብ:ክሬዲት
የዮሐንስ ራዕይ

**የዮሐንስ ራዕይ** በመጽሐፍ ቅዱስ አዲስ ኪዳን መጨረሻ ይገኛል። ይህ የመፅሃፉ ክፍል በክርስቲያኖች የአለም ፍፃሜ ጥናት ውስጥ ዋና ሚና አለው። የተፃፈው በኮይኔ ግሪክ ሲሆን አርዕስቱ *አፖካሊፕሲስ* ነው። ትርጉሙም *መግለጽ* ወይም *ማሳየት* ማለት ነው። ፀሃፊው ራሱን በፅሁፉ ውስት *ዮሃንስ* ብሎ ያሳወቀ ሲሆን ፍጥሞ የምትባል በኤጊያን ባህር የምትገኝ ደሴት ላይ እንደነበር *ታላቅ ድምፅ እንደሰማና* ፅሁፉንም እንዲፅፍ እንደታዘዘ ይገልፃል። ይህኛው ዮሃንስ በውርስ መሆን ያለበት ሐዋርያው ዮሃንስን ቢሆንም አዳዲስ ጥናቶች የተለያዩ ምልከታዎችን ይሰነዝራሉ ከነኝህ ውስጥም ሌላ የፍጥሞ ዮሃንስ የሚባል ሰው እንደነበር ይገልጻሉ። ብዙ አዳዲስ አጥኝዎች ፅሁፉ የተፃፈው በ95 አ.ም ነው ሲሉ አንዳንዶች ግን በ70 አ.ም ነበር ብለው ይገምታሉ። በዚህ ራዕይ ወይም ትርዒት ስለዚሁ አለም መጨረሻው ቀን ትንቢት በሕልሙ ያቀርባል።

መፅሀፉ በሦስት ክፍል ይዋቀራል። የመጀመሪያው የማስታወሻዎች ሲሆን ሁለተኛው የፍፃሜውና ሦስተኛው የትንቢት መልእክቶች ናቸው።

መደብ:ትንቢት
ሰርቲፊኬት ኦፍ ዲፖዚት

thumbnail|right|ሰርቲፌኬት ኦፍ ዲፖዚት (ሲዲ)
**ሰርቲፊኬት ኦፍ ዲፖዚት**  ወይንም **ሲዲ** እንደ ሴቪንግ አካውንት  የቁጠባ አገልግሎት መስጫ መሳሪያ ነው። ሆኖም  ከሴቪንግ አካውንት በተሻለ መልኩ ወለድ ሲያስገኝ፣ ሆኖም ግን የተቆጠበን ገንዘብ በቀላሉ ለማውጣት አያስችልም። 

በሰርቲፊኬት ኦፍ ዲፖዚት የተቀመጠ  ገንዘብ ለተውሰነ ጊዜ (3 ወር፣ ወይንም 6ወር...)  ከባንክ እንዳይወጣ ይታገዳል። በዚህ ወቅት ገንዘቡ ቋሚ ወለድ ይወልዳል። ጊዜው ሲያበቃ ገንዘቡን ማውጣት ይፈቀዳል።  አለበለዚያ ለቀጣዩ ጊዜ እንደገና ይቀመጣል። በነዚህ በተወሰኑ ጊዜያ ውጭ ደንበኞች ገንዘባቸውን ለማውጣት ቢሞክሩ፣ ከፍተኛ ቅጣት ተደርጎ ገንዘባቸው ይንቀሳቀሳል።

መደብ: ሴቪንግ አካውንት
ዥዎሉ

**ዥዎሉ** (ቻይንኛ፦ 涿鹿) የቻይና ከተማ ነው።

በቻይና ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ፣ ዥዎሉ በቻይና ጥንታዊው ንጉሥና ቅድማያት ኋንግ ዲ («ቢጫው ንጉሥ») ተመሠርቶ እንደ ዋና ከተማው አገለገለው። በተጨማሪ በዚህ አካባቢ በዥዎሉ ውግያ (2331 ዓክልበ. ግድም) ኋንግ ዲ ጠላቱን ቺ ዮውን ድል አደረገው።  

መደብ:የቻይና ከተሞች
በጀት

**በጀት** ማለት ለወደፊቱ የሚመጣን ገቢና ወጪ የሚተነብይ የንዋይ/ገንዘብ እቅድ ነው። በዚህ እቅድ ውስጥ ቁጠባ፣ ብድር እና ወጪ ይካተታሉ ። ግለሰቦች ወይንም ቢዝነሶች ገቢና ወጪያቸው ሲመረመር ከሞላ ጎደል ቋሚ ሆኖ ስለሚገኝ የበጀት ጥቅም ከዚህ ይመነጫል። ማለት፣ ቋሚ ገቢ ወጪ፣ ለወደፊት ይሚሆነን ለመተንበይ አመቺ ነው። ተንብዮ በበጀት መመራት ግለሰቦብ በገንዘባቸው/ንዋያቸው ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖራቸው ያደርጋል። አላስፈላጊ ወጭወችን ለመለየት እና በአቅም መኖርን ለማወቅ ይረዳል።

## የበጀት አሰራር
### ቅድሚያ መሰረት

 
በመጀመሪያ ደረጃ ላለፉት ሁለት ወራት የነበረን የወጪ ዓይነቶች ማወቅ ያስፈልጋል። እማይታወቅ ከሆነ ከአሁኑ በመጀመር ለሁለት ወራት መመዝገብ መልካም ልማድ ነው።

ለአንድ ወር እያንዳንዷን ወጪ ከላይ በተቀመጠው የበጀት ዓይነት መሰርት መመዝገብ ጥሩ ምክር ነው። 

የወር ደሞዝን ወይንም ሌላ አይነት ገቢን ለብቻው ማስላት፣ ሁለተኛው የበጀት አሰራር ደረጃ ነው።

ከዚያ በኋላ፣ ወጪን ከገበሚ መቀነስና ውጤቱ ነጌቲቭ ከሆነ ያለ አቅም መኖርን ስለሚያመላክት ለወደፊት ይህ እንዳይሆን የወጪ ልማድን እንዴት ማስተካከል እንዳለብን ዘዴ መዘየድ። 

ውጤቱ ፖዚቲቭ ሆኖ ከተገኘ ግን ያለ ገቢ ከወጪ ስለሚበልጥ ተራፊውን ገንዘብ በየወሩ ወደ ሴቪንግ አካውንት ማስተላለፍ ጥሩ ተግባር ነው።

### ድህረ በጀት

በየወሩ በጀቱ መጻፍና መመርመር ይኖርበታል ማለት ነው። ለየጊዜው እንዲስማማ ተደርጎ መሻሻልና መታደስም ይኖርበታል። ወጭና ገቢ በሂደት በሚገባ ከታወቀ በኋላ የወደፊቱን ማቀድ ቀላል ይሆናል። ወጪን ለመቀነስ ወጭን በዝርዝር ጽፎ በዚያ ዝርዝር መሰረት መመራት ከአላስፈላጊ ወጪ ያድናል። 

### ዕዳና በጀት
የበጀት ዋናው ጥቅም አንድ ግለሰብ በራሱ ገቢና ወጪ ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖረው ማስቻሉ ነው። ስለሆነም ግለሰቦች ዕዳ ውስጥ መግባት ሲጀምሩ በቶሎ እንዲያውቁ ይሆናሉ። ስለሆነም ችግሩ ከመባባሱ በፊት አስቀድመው እርምጃ ለመውሰድ ይችላሉ።

አንድ ግለሰብ ዕዳ ውስጥ እየገባ መሆኑን መረዳት ሲጀመር መጀመሪያውኑ የዕዳውን አይነት መለየት አስፈላጊ ነው። ቅድሚያ ትኩረት አግኝተው መከፈል ያለባቸው እማይለወጡ ዕዳወች (ምሳሌ ሞርጌጅ፣ የቤት ኪራይ ..) እና ቀስ ብለው ሊከፍሉ የሚችሉ ተለዋዋጭ ዕዳዎች (ምግብ፣ የኤሌክትሪክ፣ ውሃ ና ሌሎች በጥንቃቄ ሊቀነሱ የሚችሉ ቢሎች) ተለየተው ሊታወቁ ይገባል። 

ዕዳዎቹ ከተለዩ በሗላ፣ ዕዳዎቹን ለማስወገድ መንገድ ማበጀት ተገቢ ነው። ለዚህ ተግባር እንዲረዳ «በደህና ጊዜ» በትንሽ በትንሹ ማጠራቀም ጥሩ ነው። ነገር ግን ይህ ተደርጎ ካልሆነ፣ ቀሪ እዳን ቀስ በቀስ ለመክፍል የሚያስችል ስምምነት ከዕዳ-ሰጪው ጋር መግባት ጥሩ ነው። ባንኮች የአንድ ግለሰብ ዕዳ ባለቤት ከሆኑ፣ ግለሰቡን ለመርዳት ፍላጎት ይኖራቸዋል፣ ምክንያቱም ከርሱ ነውና ገንዘብ የሚያገኙት። ለዚህ ተግባር እንዲረዳ ኮንሶሊዴሽን (ሁሉን ዕዳን በአንድ ላይ መሰብሰብ) እና ሪፋይናንሲንግ (ብድርን፣ በተራዘመ ጊዜ እንዲከፍሉ ማስቻል) የሚባሉ ሁለት መሳሪያወችን ባንኮች ይጠቀማሉ። እኒህን ማግኘት እዳ ከቁጥጥር ውጭ እንዳይወጣ ይረዳሉ። ሆኖም እኒህ እድሎች ካልተገኙ ዴቢት ስፔሻሊስት የተሰኙ መካሪዎችን ማነጋገር ይቻላል።

## ማጣቀሻ

## ተጨማሪ ንባብ
* በጀት የሚለው ቃል ከይት መጣ
* የአሜሪካ መንግስት የሸማች ህብረተሰብ ተከላካይ ተቋም 
* በጀት አሰራር ትምህርት
* ኢንተርኔት ላይ በጀት መስሪያ ሶፍትዌር 

መደብ:በጀት
መደብ:የአሜሪካ ኑሮ ዘዴ
ልብ

[thumbnail|250px| የሰው ልጅ ልብ፡ ቀስቶቹ የ[ደምን ጉዞ አቅጣጫ ያመላክታሉ። *1 ከፍተኛ ቬና ካቫ *2 የሳምባ አርተሪ  *3 የሳምባ ቬን *4 ሚትራል ቫልቭ 5 አኦርታ ቫልቭ *6 ግራ ቬንትሪክል 7 ቀኝ ቬንትሪክል *8 ግራ አትሪየም - 9 ቀኝ አትሪየም *10 አኦርታ *11 ፕሉሞናሪ ቫልቭ - 12 ትራይከስፒድ ቫልቭ*13 ዝቅተኛ ቬና ካቫ ]]
**ልብ** ማናቸውም የጀርባ አጥንት ባላቸው እንስሳት የሚገኝ ብልት ነው። የሰው ልጅ ልብ እጅግ ጠንካራ ከሆነ ጡንቻ የተሰራ ሲሆን መጠኑም ጭብጥ እጅን ያክላል። ልብ ደምን በደም ቦምቧ በመርጨት የሚያሰራጭ ፐምፕ ነው። ይህንም ሲያደርግ፣ በቋሚ ድግግሞሽ በመጨማተር እና በመላላት ነው።

## መዋቅር
የሰው ልጅ ልብ 4 እልፍኞች/ክፍሎች አሉት። የአንድ አንድ እንስሳት ልብ 2 ወይንም 3 ብቻ እልፍኞች ይኖሯቸዋል።

በሰው ልጅ ልብ ውስጥ አራቱ እልፍኞች፣ በሁለት ይመደባሉ፣ እነርሱም ሁለቱ አትርየሞች እና ሁለቱ ቬንትሪክሎች ናቸው። የቀኝ አትሪየም እና የግራ ቬንትሪክል፣ ከሰውነት ወደ ልብ የሚመጣውን ደም ይቀበሉና፣ ወደ ሳምባ ደሙን ይልካሉ፤ እንዲጣራ ወይንም በሌላ አነጋገር አየር እንዲያገኝ። የተላከው ደም ሳምባ ውስጥ የተቃጠለ አየሩን ካራገፈ በኋላ በምትኩ ኦክሲጅን ይጭንና ተመልሶ ወደ ልብ ይመጣል። ይህ ከሳንባ የመጣ ደም ወደ ግራ አትሪየም እና ቬንትሪክል እልፍኞች ይጓዛል። እኒህ ሁለት እልፍኞች ልብ ሲኮማተር (ሲመታ) የተጣራውን ደም ወደ መላው የሰውነት ክፍል ያስራጫሉ። 

መደብ:ሥነ አካል
ሃርሌም ሼክ

**ሃርሌም ሼክ** ወይንም **አልቢ** በ1973ዓም በሃርሌም፣ ኒው ዮርክ የተጀመረ የዳንስ ወይንም ውዝዋዜ አይነት ነው።  አመጣጡም ከእስክስታ ሲሆን፣  ለ20 ዓመት በአሜሪካ መንደሮች ሲዘወተር ቆይቶ በመጨረሻ በ1993 ዓ.ም. ጎልቶ የወጣና በቴሌቪዥን የቀረበ የእንቅስቃሴ አይነት ነው።    

## References

*ተጨማሪ ጽሑፍ 

መደብ:እስክስታ
ቢ.ቢ.ሲ.

200px|thumb|right| የቢቢሲ ምልክት

**ቢ.ቢ.ሲ.** (**ብሪቲሽ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን**) (እንግሊዝኛ፦ *BBC (British Broadcasting Corporation)*) በብሪታኒያ ንግስት በሚሰየሙ 12 ገዥዎች የሚተዳደር የብሪታኒያ መንግስት ራዲዮ፣ ቴሌቭዥን እና ኢንተርኔት ዜናና መሰል መረጃዎች ማስረጫ ተቋም ነው። ገቢውን የሚያገኘው ከብሪታኒያ ዜጎች ከሚሰበሰብ የላይሰንስ ገንዘብ ስለሆነ፣ ማስታወቂያ እና ከኮርፖሬሽኖች የሚሰበሰብ ገንዘብ አያገኝም።

## የውጭ ማያያዣ
* የቢቢሲ ዋና ድረ ገጽ

መደብ:እንግሊዝ
መደብ:ራዲዮን
መደብ:ቴሌቪዥን
መደብ:ድርጅቶች
የኖርማኖች ቀንበር

**«የኖርማኖች ቀንበር»** በተለይ በ17ኛው ክፍለ ዘመን በእንግሊዝ አገር ፖለቲካ አንዳንዴ የሚሰማ ዘይቤ ነው።  

በፑሪታን ዘመን በአንዳንድ ወገን (ለምሳሌ የቆፋሪዎቹ መስራች ጄራርድ ዊንስታንሊ)  አስተሳሰብ፣ ከኖርማኖች ወረራ (1058 ዓ.ም.) አስቀድሞ እንግሊዞች (አንግሎ-ሳክሶኖች) ቀና፣ ጻድቅ፣ እና በእኩልነት የኖረ ነገድ ሆነው ነበር። ኖርማኖች ከፈረንሳይ ከወረሩ በኋላ ግን መንግሥቱን በመያዛቸው የአገሩ መኳንንት ሆኑ፣ ኗሪ እንግሊዞች ግን ተራ ሕዝቦች ሆነው በኖርማኖች ሥር («የኖርማኖች ቀንበር») ተጨቆኑ። በዚሁ ሃሣብ የእንግሊዝ ንጉሥና የእንግሊዝ መንግሥት የኖርማኖች ተከታዮች እንደ ሆኑ ይታዩ ነበር።

 

መደብ:እንግሊዝ
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:ፖለቲካ
እንቁራሪት

**እንቁራሪት**  የአምፊቢያን አይነት ስትሆን መልኳ እንደ ሌላ ጓጉንቸር ነው። ሆኖም፣ ከሌላ ጓጉንቸር በተለየ መልኩ፣ ከውሃ ዳር ይልቅ በደረቅ ቦታ መኖርን ታዘወትራለች፣  ቆዳዋም እየቆረበጠ የሚሻክር ነው። የኋላ እግሮቿ አጭር ስለሆኑ፣ ከመዝለል ይልቅ መራመድን ታዘወትራለች።  ከጓጉንቸር ክፍለመደብ ብዙ አስተኔዎች «እንቊራሪት» ተብለዋል። ጉርጥ አንዱ የእንቁራሪት አስተኔ ሲሆን የብዙ ጉርጦች ቀለም ወደ ቡኒ የተጠጋ ነው። 

*
እንቁራሪት በውሃ ና በየብስ ትኖራለች። ወደ በየብስ ስትወጣ በሳምባዋ ትተነፍሳለች። በውሃ ውስጥ ደግሞ በስንጥብ(ጊል)ነው።ለሊት ለሊት ትጮኻለች።
ጓጉንቸር

**ጓጉንቸር** የአምፊቢያን ዓይነት እንስሳ ስትሆን በውሃ አካባቢ ኑሮዋን ትመራለች። ከእንቁራሪት እና ጉርጥ ይልቅ ሰውነቷ የለሰለሰ ነው። የኋላ እግሮቿም ረዣዥም ስለሆኑ ከመራመድ ይልቅ መዝለል ማለት ይቀናታል። 

ጓጉንቸር፣ እንደማንኛውም አምፊቢያን፣ በውሃ ውስጥና እና በደረቅ ምድር ላይ መኖር ትችላለች። የሆኖ ሆኖ ጓጉንቸር ጨው ባለበት ውሃ፣ ለምሳሌ በውቅያኖስ ውስጥ መኖር አትችልም፤ ትሞታለች። 

ጓጉንቸርን መግድል ጠንቅ አለው፤ ምክንያቱም ጓጉንቸር በሽታ አስተላላፊ ትንኞችን ስለምትመገብ፣ እርሷ ስትሞት፣ እንደ ወባ አስተላላፊ ያሉ ትንኞች በብዛት መራባት ይችላሉና። ስለሆነም፣ የጓጉንቸር መኖር ጥቅሙ ከፍተኛ ነው።

በዘመናዊ ሥነ ሕይወት ረገድ፣ ክፍለመደቡ ሁሉ «ጓጉንቸር» ተብሏል፤ ከዚህም ውስጥ ብዙ አስተኔዎች በተለመደ «እንቁራሪት» እና ከነርሱም አንዱ አስተኔ «ጉርጥ» ይባላል። 

## ተረትና ምሳሌ
* የባህር ዳር ሲታረስ ጓጉንቸር ሆድ ይብሳታል

መደብ:አምፊቢያን
መደብ:ወባ
ጉርጥ

**ጉርጥ** የእንቁራሪት አይነት ናት።  ጉርጥ ከአውስትራሊያ እና አንታርቲካ በስተቀር በሁሉ ክፍለ አህጉር ትገኛለች። 

ጉርጦች፣ እንደማንኛውም እንቊራሪት፣ ቆዳቸው ሲሻክር፣ አፋቸው ውስጥ ደግሞ ጥርስ የላቸውም። እንቁራሪቶች፣ ጭንቀት ሲገጥማቸው፣ መርዝ ማመንጨት ይችላሉ። 

## የውጭ ንባብ

*[አምፊቢያንስ](http://www.amphibia.my/page.php?pageid=Browse%20Species%20Guide&family=Bufonidae%20(Toads))
*FED.us
* ድምጾች 
*ቶልዌብ 
*ቡፎንዴ 

መደብ:አምፊቢያን
መደብ:እንቁራሪት
እንሽላሊት

**እንሽላሊት** የተሳቢ እንስሳት አይነት ናት።  ከእባብ ክፍለመደብ ጋር ትገኛለች።

በአለም ላይ 3፣800 አይነት የእንሽላሊቶች ዝርዮች ይገኛሉ። ከቀዝቃዛ አየር ንብረት ውጭ ባለው ማኛውም የአለማችን ክፍሎች ይገኛሉ።  ቁመታቸውና መጠናቸውም በዚያው ልክ ብዙ አይነት ነው። ከጥንጧ፣ 10 ሳንቲ ሜትር ከምትለካው ጀምሮ እስከ 3 ሜትር የሚረዝመው ኮሞዶ ድራገን፣ በእንሽላሊት ስም ይታወቃሉ።  እንሽላሊቶች ለማጥቃትም ሆነ እራሳቸውን ለመከላከል መርዝ ማመንጨትና መጠቀም ያውቃሉ።

## ከእንሽላሊት ፎቶዎች

Image:Coachella Valley Fringe-toed Lizard.JPG|
Image:plumed.basilisk.750pix.jpg|
Image:gila.monster.arp.jpg|
Image:green.tree.monitor.lizard.arp.jpg|


## ማጣቀሻ

*
እስስት

**እስስት** የእንሽላሊት አይነት ተሳቢ እንስሳ ናት። አንዳንድ የእስስት አይነቶች የቆዳ ቀለማቸውን በመቀያየር ይታወቃሉ። እስስቶች ቀለማቸውን የሚቀይሩበት ምክንያት ሶስት አይነት ሲሆን አንደኛው በአሉበት ስሜት ምክንያት፣ ሁለተኛው በከባቢ ብርሃን፣ እና ሶስተኛው በሙቀት ምክንያት ናቸው። በተለይ የሚገርም ከከባቢ ቀለማት ጋር በመምሰል ለመደብቅ ያለው ችሎታ ነው፤ ከዚህም የተነሣ «እስስታይ» የተባለው አለባበስ በሥራዊቶች ዛሬ ይጠቀማል። 

እስስቶች ረጅም፣ እሚያታብቅ ምላስ አላቸው። እኒህ ምላሶቻቸው ከሰውነታቸው ሁለት እጥፍ መለጠጥ ይችላሉ። አይኖቻቸው ለየብቻቸው መንቀሳቀስ ይችላሉ። እስስቶች ብዙ ጊዜ ሚመገቡት ትንኞችን ሲሆን አልፎ አልፎ ትናንሽ እንሽላሊቶችን ይበላሉ። 

እስስቶች በአውሮጳ፣ አሜሪካና አፍሪካ፣ በተለይም በማዳጋስካር ይገኛሉ።

Chameleon in Berenty Madagascar 0002.JPG| እስስት ማዳጋስካር 
Chameleon - Tanzania - Usambara Mountains.jpg|
Calumma Parsonii Ste Marie Madagascar.jpg|
Cameleon Tunisie.jpg|
Chamäleon2.jpg|የእስስት ዐይን
Chameleon, Mysore.jpg|
Chamaeleo namaquensis (Namib-Naukluft, 2011).jpg|እስስት ሲፈራ ይጠቆራል



መደብ:እንሽላሊት
የወባ ትንኝ

**የወባ ትንኝ** ወይንም **ቢንቢ** የዝንብ አይነት እንስሳ ናት። የትንኝ ሴቶች ተዋህስያን ስለሆኑ በደመ ሙቅ እንስሳት ላይ አርፈው፣ የእንስሳውን ቆዳ  በሹል አፋቸው ከበሱ በኋላ፣ ምራቃቸውን ይረጩበታል። ይህን እሚያደርጉት የበሱት እንስሳ ደም እንዳይረጋ ነው።  በእዚህ ሁኔታ ነገሮችን ካመቻቹ በኋላ፣ የአረፉበትን እንስሳ ደም ይመገባሉ ማለት ነው።  

በሽታ የሚያጋቡት፣ ቆዳ ሲበሱ ወይንም ደም ሲመጡ ሳይሆን፣ ምራቃቸውን ሲረጩ ነው። ለእዚህ ምክንያቱ በምራቃቸው ውስጥ አደገኛ ተውሳኮች ጎጆአቸውን ቀልሰው ስለሚኖሩ ነው ። በመገቡበት ቦታ ላይ እከክ የተነሣበት ምክንያት ምራቃቸው ቆዳውን ስለሚያሳውከው ነው። 

ወንዶች ትንኞች የአበባ ጣዝማ ነው ምግባቸው። ሴቶቹም እንዲሁ የአበባ ጣዝማ ይመገባሉ፣ ሆኖም እንቁላል ሊጥሉ ሲሉ ብዙ ፕሮቲን ስለሚያስፈልጋቸው፣ የግዴታ ደም መምጠጥ አለባቸው።  አለበለዚያ እንቁላል መጣል አይችሉም።

## ማጣቀሻ

 
መደብ:ሦስት አጽቄ
መደብ:ዝምብ
መደብ:ተውሳክ
መደብ:ወባ
ታላቅ ክብ

**ታላቅ ክብ** በጂዎሜትሪ ማለት በማንኛውም ሉል ላይ ከሁሉ ትልቅ የሆነው ክብ ማለት ነው። እንዲያውም በሉሉ ላይ የሆኑት የታላቅ ክቦች ቁጥር ያልተወሰነ ነው። ክቡም ሉሉን በግማሽ ይለየዋል።  በሉሉም ገጽ ላይ በማናቸውም 2 ነጥቦች በኩል የሚሄድ  አጭሩ መስመር ሁሉ ታላቅ ክብ ላይ ይሆናል።  ስለሆነም ታላቅ ክብ የሉል ጂዎዴሲክ ይሰኛል።

መደብ :ሉል
መደብ:ጂዎሜትሪ
ጥግ

በካልኩለስ ጥናት የአንድ አስረካቢ ወይንም ድርድር ግቤት የተወሰነ ዋጋ *እየቀረበ* ሲሄድ የዚያ አስረካቢ ወይንም ድርድር ውጤት እየተጠጋ የሚሄደው ዋጋ **ጥግ** ይባላል። ጥግ መሰረታዊ ጽንሰ ሐሳብ እንደመሆኑ ሪጋነት፣ ውድድር እና አጠራቃሚ የተሰኙት የካልኩለስ ዋና ዋና ሃሳቦች የሚተረጎሙት በጥግ ነው፡፡

## የአስረካቢ ጥግ

አስረካቢ  እና ነጥብ  ቢሰጡ፣ አስረካቢው በተሰጠው ነጥብ ላይ ሊኖረው የሚችለው ጥግ እንዲህ ይጻፋል

: \lim_{x \to c}f(x) = L 

ትርጉሙም ን ወደ ነጥብ  በማስጠጋት የ አስረካቢ  ዋጋን **በተፈለገ መጠን** ወደ  ማስጠጋት ይቻላል። እንግዲህ " የ ዋጋው ወደ  ሲጠጋ, የ ጥግ " ነው ይባላል። በጥንቃቄ መታየተ ያለበት፣ በአንድ ነጥብ ላይ አንድ አስረካቢ ያለው ጥግ እና ውጤት አንድ ላይሆኑ ይችላሉ፣ ማለት ። እንዲያውም አስረካቢ  በነጥብ  ላይ ትርጉም ላይኖረውም ይችላል። ጥግ፣ አስረካቢው የሚቀርበውን ዋጋ እንጂ የአስረካቢውን ዋጋ አያሰላም። 

### ምሳሌ

: f(x) = \frac{x^2 - 1}{x - 1} 

እዚህ ላይ *f*(1) በዜሮ ማካልፈል ስለሚሆን አስረካቢው 1ን ማስረከብ አይችልም። በሌላ አነጋገር አስረካቢው 1 ላይ ትርጉም የለውም። ሆኖም ግን  ወደ 1 እየተጠጋ ሲሄድ,  ወደ 2 እየተጠጋ ይሄዳል። 
ከላይ የተሰጠውን በስራ ለማሳየት መጀመሪያ x^2-1 መተንተን ያስፈልጋል. [(x-1)(x+1)]/(x-1). ከዛ መጣፋት የሚችሉትን ካጣፋን በሓላ x+1 ይቀራል. በመጨረሻም 1ን በx ቦታ መተካት. ስለዚህ መልሳችን 2 ነው ማለት ነው.
f(x)=(2x-1)/x, x-->∞ ከላዪም ከታችም ∞ን ስለሚተጋ -1 ለውጥ አያመታም. ስለዚህ xን በx አጣፍተን መልሳችን 2 ይሆናል ማለት ነው. 

ከሰንጠረዡ መረዳት እንደሚቻለው ን ወደ 1 በማስጠጋት አስረካቢ ን ወደ 2 በፈለግነው መጠን ማስጠጋት ይቻላል። ስለሆነም አስረካቢው በ1 ላይ ያለው ጥግ 2 ነው ይባላል።

### ሂሳባዊ የቀኖና ትርጉም

### የጥግ ባህሪዎች

* እኩልዮሽ
*: \left( \lim_{x \to c} f \left( x \right) = L_1 \right) \land \left( \lim_{x \to c} f \left( x \right) = L_2 \right) \Rightarrow (L_1 = L_2)

* ቆንጣጭ እርግጥ

* መደመር
*: \left( \lim\limits_{x \to a} f(x) = L \right) \wedge \left( \lim\limits_{x \to a} g(x) = B \right) \Rightarrow \left( \lim\limits_{x \to a} \bigl[f(x)+g(x)\bigr] = L+B \right);

* መቀነስ
*: \left( \lim\limits_{x \to a} f(x) = L \right) \wedge \left( \lim\limits_{x \to a} g(x) = B \right) \Rightarrow \left( \lim\limits_{x \to a} \bigl[f(x)-g(x)\bigr] = L-B \right);

* ማባዛት
*: \left( \lim\limits_{x \to a} f(x) = L \right) \wedge \left( \lim\limits_{x \to a} g(x) = B \right) \Rightarrow \left( \lim\limits_{x \to a} \bigl[f(x)\cdot g(x)\bigr] = L\cdot B \right);

* ማካፈል
*: \left( \lim\limits_{x \to a} f(x) = L \right) \wedge \left( \lim\limits_{x \to a} g(x) = B \neq 0 \right) \Rightarrow \left( \lim\limits_{x \to a} \left[\frac{f(x)}{g(x)}\right] = \frac{L}{B}\right).

ጥግ
መደብ:ካልኩለስ
የሒሳብ ምልክቶች

የመደመር ምልክት፡ ደምሮ መቀንስ አሪትሜት።
የመቀነስ ምልክት፡ ቀንሶ መደምር ፡ ወይም መደመርና መቀነስ
የማባዛት ምልክት፤
የማካፈል ምልክት።
የእኩሌታ ምልክት፡
የቅንፍ ምልክት፡
የእኩሌታ ምልክት.. ሲሜትራዊ ዝምድና፤ ሲሜትራዊ ሪሊሸን።  እኩል ነው.. እኩል ያልሆነ... ያንሳል.....እኩልነትን የሚያፈርስ ፡ እኩሌታ አፍራሽ.. ኢ-እኩሌታ  ....እኩሌታው ይጸናል--- ከ ያነሰ.. ከ ..የበለጠ
የስነስርአት ቲዮሪ  ጽንሰሃሳብ ፡ የትክክልነት ታህታዊ ግሩፕ፡ በግምት እኩል ይሆናል .... በግምት እኩል ያልሆነ፡ ዞሮ ገጠም፡ ከ-እጂግ ያንሳል ። ከዚህ እጂግ ይበልጣል። የስነስርአት ቲዮሪ። ይቀጥላል...

መደብ:ሒሳብ
የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥ

[500px|thumb|right| በቀይ የተቀባው ክፍል [ስፋት በ *h* times *ƒ*(*x*) ሊገመት ይችላል። ወይንም ደግሞ, የስፋት አስረካቢው *A*(*x*) ቢታዎቅ ኖሮ፣ እንዲህ ሊሰላ ይችላል *A*(*x*&nbsp;+&nbsp;*h*)&nbsp;−&nbsp;*A*(*x*). እኒህ ሁለቱ ብዘቶች ከሞላ ጎደል እኩል ናቸው፣ በተለይ *h* በጣም ትንሽ ከሆነ]]
**የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥ** በሁለቱ ታላላቅ የካልኩለስ ክፍሎች፣ ማለትም በውድድር እና ጥርቅም (ጥረዛ) መካከል ያለውን ዝምድና የሚወስን የሒሳብ መሰረታዊ እርግጥ ነው። 

መሰረታዊ እርግጡ በሁለት ይከፈላል።

የመጀመሪያው ክፍል፣ በአንድ አስረካቢ ላይ የሚካሄድ ውስን ያልሆነ መጠራቀምን በ ውድድር ሊመለስ እንደሚችል ያሳያል። 

ሁለተኛው ክፍል የአንድን አስረካቢ ውስን ጥርቅም፣ በመደመር ሳይሆን፣ ኢውድድሩን በማስላት ለማግኘት ያስችላል።

የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥን መጀመሪያ ያገኘው የስኮትላንድ ተወላጁ ጄምስ ግሪጎሪ ሲሆን፣ በኋላም ኢሳቅ ባሮው፣ ተማሪው ኢሳቅ ኒውተን እና ጎትፍሪድ ሌብኒዝ እርጉጡን በማስፋፋትና በማብራራት ስማቸው ይጠራል።

መሰረታዊው እርጉጥ ሁለት ክፍሎች አሉት። የመጀመሪያው ክፍል፣ የኢውድድርን ውድድር በማግኘት ላይ ሲያተኩር፣ ሁለተኛው ክፍል፣ በኢውድድርና በጥረዛ ላይ ያተኩራል

## የመጀመሪያው ክፍል
ይህ ክፍል ብዙ ጊዜ የመጀመሪያው የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥ ተብሎ ይታወቃል.

### ማረጋገጫ
:::\begin{align}F^\prime(x)&= \lim_{h\rightarrow 0}\frac{F(x+h)-F(x)}{h}=\lim_{h\rightarrow 0}\frac{1}{h}\biggl(\int_{a}^{x+h} f(t)\,dt -  \int_{a}^{x} f(t)\,dt\biggr)\\ &=\lim_{h\rightarrow 0}\frac{1}{h}\int_{x}^{x+h} f(t)\,dt = \lim_{h\rightarrow 0}f(c) = \lim_{c\rightarrow x}f(c)= f(x).\end{align}
:::የመጀመሪያው ደረጃ፣ የውድድርን ትርጓሜ ይጠቀማል፣ ሁለተኛው ደረጃ የ F ን ትርጉም ይጠቀማል።  ሶስተኛው ደረጃ  የአጠራቃሚን የመደመር ባህሪ ይጠቀማል።  . አራተኛው ደረጃ የማዕከላዊ ዋጋ እርግጥን ይጠቀማል፡፡ አምስተኛው ደረጃ  c በ x እና x + h  መካከል መገኘቷን ሲጠቀም፣ የመጨረሻው ደረጃ፣  f ሪጋ አስረካቢ መሆኑን ይጠቀማል።

#### ምሳሌዎች
:::F(x) = \int_{0}^{x} t^2 dt \Rightarrow F'(x) = x^2
:::H(x) = \int_{10}^{e^{3x}} t^2  dt \Rightarrow H'(x) = F'({e^{3x}})*{e^{3x}}'  \Rightarrow H'(x) = {e^{3x * 2}} e^{3x} 3  = 3 e^{9x}
:::G(x) = \int_{0}^{x^2} \arcsin(t) dt \Rightarrow G'(x) = \arcsin(x^2) 2x  

## ሁለተኛው ክፍል
ይሄ ክፍል **ሁለተኛው የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥ** ተብሎ ሲታዎቅ   በአንዳንዶች ዘንድ የ**ኒውተን-ሌብኒዝ** እርግጥ ተብሎ ይታዎቃል። 

#### ምሳሌዎች
:::\int_0^{\pi} \cos(x)dx = \sin(\pi)-\sin(0)=0
:::\int_1^e \frac{dx}{x} = \ln(e)-\ln(1)=1

## እርግጡ ምን ማለት ነው?
የካልኩለስ መሰረታዊ እርግጥ በቀላሉ ሲቀመጥ  እንዲህ ይላል፡  በአንድ ብዜት ውስጥ የሚታዩ ኢምንት ለውጦች ሲደመሩ ውጤታቸው በዚያ ብዜት ውስጥ ከሚታየው አጠቃላይ ለውጥ ጋር እኩል ነው። 
 
ለምሳሌ፡ አንድ እኑስ በቀጥታ መስመር ቢጓዝና ከጊዜ አንጻር ያለው አቀማመጥ  *x*,  በአስረካቢ  *x*(*t*)  ቢገኝ፣  *t* ጊዜ ቢሆን፣  የዚህ አስረካቢ ከጊዜ አንጻር ያለው ውድድር  የአቀማመጡ ኢምንት ለውጥ  d*x*,  ለኢምንት ጊዜ  d*t*  ሲካፈል ነው ማለት ነው።  ይሄ እንግዲህ በሥነ እንቅስቃሴ ፍጥነት የሚባለው ነው
:\frac{dx}{dt} = v(t). 

ስለሆነም

:dx = v(t)\,dt. 

እንግዲህ በካልኩለስ እርግጥ መሰረት  ማንኛውም የአቀማመጥ ለውጥ  *x* (or Δ*x*)   ኢምንት ለውጦቹን d*x* በመደመር ይገኛል ማለት ነው። ኢምንቶችን ለመደመር አዕላፍ ጊዜ መደመር ስለሚያስፈልግ፣ ይህ ተግባር ጥረዛ ይሰኛል ማለት ነው። በጥረዛው ወቅት፣ የአቀማመጥ ውድድር በኢምንት ጊዜ ተባዝቶ እንደሚደመር ልብ ማለት አስፈላጊ ነው። 

ስለሆነም፣ ጥረዛው ከውድድሩ ተነስቶ የመጀመሪያውን አስረካቢ ያስገኛል ማለት ነው።  በዚህ ተገላቢጦሽ፣ ከጥረዛ ውጤት ተነስተን በማወዳደር የመጀመሪያውን አስረካቢ ማግኘት እንቻላለን። 

## ማጣቀሻ


## ተጨማሪ ንባብ
*ጄምስ ግሪጎሪ 
*ኢሳቅ ባሮው እርግጡን ስለማረጋገጡ

መደብ:ካልኩለስ
መደብ:የትንታኔ እርግጦች
ሪጋ አስረካቢ

**ሪጋ አስረካቢ** የአስረካቢ ዓይነት ሲሆን፣ ከሌሎች አይነት አስረካቢዎች የሚለየው የማይቆራረጥ ወይንም የማይዘል በመሆኑ ነው። ማለትም፣ ግቤቱ በትንሹ ሲለወጥ፣ውጤቱም እንዲሁ በትንሹ ይለወጣል እንጂ አይዘለምም፣ ወይንም በብዙ አይለወጥም።

### የአስረካቢ ሪጋነት፣ በነጥብ ላይ
 

#### ሪጋነት፣ ከጥግ አንጻር

መደብ:አስረካቢ
መደብ:ካልኩለስ