open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ክርስትማስ ደሴት

500px|thumb|የክርስትማስ ደሴት ሥፍራ
**ክርስትማስ ደሴት** (እንግሊዝኛ፦ Christmas Island) በሕንድ ውቅያኖስ የሚገኝ የአውስትራሊያ ደሴት ግዛት ነው። 

መጀመርያ የተገኘው በእንግሊዞች በ1636 ዓም ሲሆን እስከ 1880 ዓም ድረስ ማንም ሰው ያልኖረበት ነበር። አሁን 2000 ሰዎች ይኖሩበታል፣ ከነዚህ 65% ከቻይናዊ ዘር እና 75% የቡዲስም ተከታዮች ናቸው።

መደብ:አውስትራልያ
አል-ሗሪዝሚ

**ሙሃማድ ኢብን-ሙሳ አል-ሗሪዝሚ** (770-840 ዓም አካባቢ) በሥነ ቁጥር፣ በሥነ ፈለክ፣ በመልክዓ ምድር ጥናቶች አንጋፋ የፋርስ ሳይንቲስት ነበር።

መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ፋርስ
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
ፒተር ፓውል ሩበንስ

300px|thumb|ሩበንስ በ1614 ዓም ራሱን እንደ ሳለው።
**ፒተር ፓውል ሩበንስ** (ሆላንድኛ፦ Peter Paul Rubens) 1569-1632 ዓም) የኔዘርላንድ ሰዓሊ ነበር።

መደብ:ሆላንድ
መደብ:ሠዓሊ
ጎቤ መልኬ

የሰው ልጅ በዚች ምድር ላይ ሲኖር ከሐብት፣ ከንብረትና ከምቾች ይልቅ ያለነጻነት መኖር እንደማይችል ታጋይ አርበኛ ጎቤ መልኬ ህያው ምስክር ነው።

ታጋይ አርበኛ ጎቤ መልኬ በታች አርማጭሆ ወረዳ በአካባቢ ህዝብ ዘንድ የተከበረ አራሽ-ነጋዴ፣ ነበር። ታጋይ አርበኛ ጎቤ አራት የጭነት አይሱዚ መኪኖች፣ ከአራት መቶ በላይ የቁም ከብቶች፣ በርካታ ቋሚና ተንቀሳቃሽ ንብረትና ሰፊ የሰሊጥ እርሻ መሬት ባለቤት፣ ከነጻነት በቀር ምንም ያላጣ ታዋቂና የተከበረ ሀገርና ወገን ወዳድ ባለሃብትና ጀግና ነበር። የህዝብ እንግለት ይብቃ በማለት ነፍጥ አንግቦ በመጨረሻ መስዋዕት እስከሆነበት የካቲት 2009 ዓ.ም ድረስ ታግሏል።

መደብ :የኢትዮጵያ ሰዎች
ፋሲካ ደሴት

300px|thumb|የፋሲካ ደሴት ሥፍራ ከቺሌ ምዕራብ
**ፋሲካ ደሴት** (እስፓንኛ፦ Isla de Pascua /ኢስላ ዴ ፓስኩዋ/፤ ኗሪ ስም /ራፓ ኑዊ/) በፓሲፊክ ውቅያኖስ ውስጥ የሚገኝ የቺሌ ደሴት ነው።

መደብ:ቺሌ
ጄምስ ዋት

300px|thumb|ጄምስ ዋት
**ጄምስ ዋት** (እንግሊዝኛ፦ James Watt) 1728-1811 ዓም) በተለይ በምህንድስና ዘርፍና የዋት እንፋሎት ኤንጂን በመፍጠሩ የታወቀ የስኮትላንድ ሰው ነበር።

መደብ:የስኮትላንድ ሰዎች
መደብ:ምህንድስና
ዠንግ ሄ

400px|thumb|የዠንግ ሄ ጉዞዎች
**ዠንግ ሄ** (1363-1427 ዓም) የቻይና ተጓዥ ሲሆን እስከ አፍሪካ ድረስ ተጓዘ።

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:የቻይና ታሪክ
መደብ:የቻይና ሰዎች
ጆን ሌኖን

300px|thumb|ጆን ሌኖን በ1961 ዓም
**ጆን ሌኖን** (1933-1973 ዓም)  የኢንግላንድ ዘፋኝና ከዘ ቢተልስ መሥራቾች አንዱ ነበር።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ዘፋኞች
የኢትዮጵያ መጓጓዣ

## መግቢያ
በኢትዮጵያ ጅማሮው ከማይታወቅበት ጊዜ አንስቶ እስከ አሁን ለረጅም አመታት የጋማ ከብቶች እንደ ዋና መጓጓዣነት ሲያገለግሉ ቆይተዋል። በአሁኑ ሰዓት በሰለጠኑት የሃገሪቱ ከተሞች የአየር ፣ የየብስ (ባቡር ፣ ቀላልና ከባድ ተሽከርካሪዎች) ብሎም የውሃ ላይ መጓጓዣዎች (አነስተኛ መርከቦች ፣ ጀልባዎች ፣ ታንኳዎች) በጥቅም ላይ ውለው የሚታዩ ቢሆንም አሁንም በሃገሪቱ አብዛኛው ክፍል የጋማ ከብቶች በዋናነት ለመጓጓዣነት ብሎም ለጭነት አገልግሎትነት በመዋል ላይ ይገኛሉ።

መደብ:መጓጓዣ
መደብ:ኢትዮጵያ
ምኻይል ጎርባቾቭ

300px|thumb|ምኻይል ጎርባቾቭ 1980 ዓም
**ምኻይል ጎርባቾቭ** (ሩስኛ፦ Михаил Горбачёв 1923-2022 ) የቀድሞ ሶቭየት ኅብረት ከ1980 እስከ 1984 ዓም ድረስ መጨረሻ ፕሬዚዳንት / ሊቀ መንበር ነበር። እንዲሁም ከ1977 ዓም. ጀምሮ የኰሙኒስት ፓርቲ ሊቀ መንበር በመሆኑ የሀገሩ ላይኛ መሪ ነበር።  

መደብ:የሩሲያ ፖለቲከኞች
ንግሥት ቪክቶሪያ

300px|thumb|ንግሥት ቪክቶሪያ በ1874 ዓም
**ንግሥት ቪክቶሪያ**(1811-1893 ዓም) ከ1829 እስከ 1893 ዓም ድረስ የዩናይትድ ኪንግደም ንግሥት ነበሩ።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም 
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ብለዝ ፓስካል

300px|thumb|ብለዝ ፓስካል
**ብለዝ ፓስካል** (ፈረንሳይኛ፦ Blaise Pascal 1615-1654 ዓም) የፈረንሳይ ፈላስፋ፣ ጸሓፊና ሒሳብ ተመራማሪ ነበር።

መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
ኪም እል-ሱንግ

300px|thumb|ክም ኢል-ሱንግ ይፋዊ ስዕል
**ክም ኢል-ሱንግ** (1904-1986 ዓም) ከ1940 እስከ 1986 ዓም ድረስ የስሜን ኮርያ መጀመርያ ፕሬዚዳንት / ሊቀ መንበር ነበረ።

መደብ:ኮሪያ
መደብ:መሪዎች
ሉዊ አርምስትሮንግ

300px|thumb|ሉዊ አርምስትሮንግ
**ሉዊ አርምስትሮንግ** (1893-1963 ዓም) ዝነኛ የአሜሪካ ዘፋኝና ሙዚቀኛ ነበሩ።

መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
ቭልሄልም ረንትገን

300px|thumb|ረንትገን በ1892 ዓም
**ቭልሄልም ረንትገን**

(ጀርመንኛ፦ Wilhelm Röntgen 1837-1915 ዓም)የጀርመን ፊዚሲስት ነበሩ።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
ላጺዮ

thumb|300px|ላጺዮ በጣልያን

**ላጺዮ** (ጣልኛ፦ Lazio፤ ሮማይስጥ፦ Latium /ላቲዩም/) የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ሮማ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ልቪቭ

230px|thumb
**ኦዴሣ** (**Львів**) የዩክሬን ከተማ ነው። 

መደብ:የዩክሬን ከተሞች
ማደይራ

550px|thumb|ማደይራ ከፖርቱጋል ምሥራቅ
**ማደይራ** (ፖርቱጊዝኛ፦ Madeira) በአትላንቲክ ውቅያኖስ የሚገኙ የፖርቱጋል ደሴቶች ግዛት ነው, ከ250.774 ነዋሪዎች ጋር (2021)። 

መደብ:ፖርቱጋል
ኮፊ አናን

300px|thumb|ኮፊ አናን በ2004 ዓም
**ኮፊ አናን** (1930-2010 ዓም ) የጋና ፖለቲከኛ ሲሆኑ ከ1989 እስከ 1999 ዓም ድረስ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ሊቀ መንበር ነበሩ። 

መደብ:ጋና
መደብ:መሪዎች 
መደብ:የአፍሪካ ሰዎች
ኑፈንላንድና ላብረዶር

300px|thumbnail|የኑፈንላንድና ላብረዶር ሥፍራ በካናዳ

**ኑፈንላንድና ላብረዶር** (እንግሊዝኛ፦ Newfoundland and Labrador­, ፈረንሳይኛ፦ Terre-Neuve-et-Labrador) በካናዳ የሚገኝ ክፍላገር ነው።    ዋና ከተማው ሰይንት ጆንስ፣ ኑፈንላንድ ነው።

መደብ:የካናዳ ክፍላገራት
ኑክ

300px|thumb|ኑክ
**ኑክ** ወይም በዳንኛ **ጎድጣብ** (Godthåb) የግሪንላንድ መቀመጫ ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ ከተሞች
ጆርጅ ኦርወል

260px|thumbnail|ጆርጅ ኦርወል በ1935 ዓም

**ጆርጅ ኦርወል** (እንግሊዝኛ፦ George Orwell የብዕር ስም፣ ዕውነተኛ ስም **ኤሪክ ብሌር** Eric Blair) (1895-1942 ዓም) ዝነኛ የእንግላንድ ጸሓፊ ነበር።

**አሥራ ዘጠኝ መቶ ሰማንያ አራት*
**እንስሳ እርሻ*

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ኢጎር ስትራቪንስኪ

300px|thumb|ኢጎር ስትራቪንስኪ
**ኢጎር ስትራቪንስኪ** (ሩስኛ፦ И́горь Страви́нский ) ከ1874 እስከ 1963 ዓም የኖረ የሩስያና በኋላ የፈረንሳይ በመጨረሻም የአሜሪካ የክላሢካል ሙዚቃ አቀነባባሪና ደራሲ ነበሩ።

መደብ:የሩስያ ሰዎች
መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ጄምስ ማክስወል

350px|thumb|ጄምስ ማክስወል
**ጄምስ ማክስወል** (እንግሊዝኛ፦ James Maxwell 1823-1872 ዓም) የስኮትላንድ ፊዚሲስትና ሥነ ቁጥር ተመራማሪ ነበሩ።

መደብ:ፊዚሲስቶች
መደብ:የስኮትላንድ ሰዎች
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
ኢትዮጵያ (የቴዲ አፍሮ አልበም)

በሚያዚያ 25 ፣ 2009 ዓ.ም የወጣ ሲሆን በውስጡ 14 ዘፈኖችን ተካተውበታል። አልበሙ በአለም አቀፍ ሙዚቃ ለ አንድ ሳምንት በአንደኝነት መቆየት ችሏል። አልበሙን በመጀመሪያ ዙር ህትመት 500ሺህ ኮፒ ለሽያጭ የቀረበ ሲሆን ለዚህም ቴዎድሮስ ካሳሁን 5ሚሊየን የኢትዮጵያ ብር እንደተከፈለው ገልጿል።

## ሙዚቃዎች
# ኢትዮጵያ 

# ሳምባሬ
# ማር እስከ ጧፍ (ፍቅር እስከ መቃብር)
# አና ኛቱ (ለእኔ ያርድገው)
# መፀኔ
# ታሞልሻል
# ያምራል
# እማ ዘንድ ይደር (አምሳለ ጦቢት ቴዎድሮስ 2ኛ
# ማራኪዬ
# አሜን
# አደይ
# ናት ባሮ
# ኦላን ይዞ

መደብ:አልበሞች
J
ክሌዮፓትራ

300px|thumb|የክሌዮፓትራ መሐለቅ
**ክሌዮፓትራ ፯ኛ ፊሎፓቶር** (77-38 ዓክልበ.) ከ59 እስከ 38 ዓክልበ. ድረስ የግብጽ ዝነኛ ንግሥት ነበረች።

መደብ:ፈርዖን
ባስክ ሀገር

400px|thumbnail|የባስክ ሀገር ሥፍራ በእስፓንያ
**ባስክ ሀገር** (እስፓንኛ፦ País Vasco /ፓይስ ባስኮ/፤ ባስክኛ፦ Euskadi /ኤውስካዲ/) የእስፓንያ ራስ-ገዥ ክፍላገር ነው። መቀመጫው በቪቶሪዮ-ጋስተይዝ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
ፖርትላንድ፣ ኦረጎን

300px|thumbnail
**ፖርትላንድ** (እንግሊዝኛ፦ Portland) የኦረጎን አሜሪካ ከተማ ነው። በ1837 ዓ.ም. አካባቢ ተመሠረተ። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ፖትስዳም

**ፖትስዳም** (ጀርመንኛ፦ Potsdam) የጀርመን ከተማ ነው።

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ኖም ቾምስኪ

300px|thumb|ቾምስኪ በ2007 ዓም
**ኖም ቾምስኪ** (, 1921 ዓም- ) የአሜሪካ አገር ፈላስፋ፣ ጸሓፊ እና የቋንቋ ጥናት ሊቅ ናቸው።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:የቋንቋ ጥናት
ጣይኛ

thumb|ጣይኛ በብዛት የሚነገርበት ሥፍራ
**ጣይኛ** (ภาษาไทย /ጳሳ ጣይ/) የታይላንድ ብሔራዊና ሥራ ቋንቋ ነው።

መደብ:ታይላንድ
መደብ:ቋንቋዎች
ቶሺሮ ሚፉኔ

300px|thumb|ቶሺሮ ሚፉኔ በ1946 ዓም
**ቶሺሮ ሚፉኔ** (ጃፓንኛ፦ 三船 敏郎 1912-1990 ዓም) ዝነኛ የጃፓን ተዋናይ ነበር።

መደብ:የጃፓን ሰዎች
መደብ:ተዋናዮች
አሾካ

300px|thumb|የአሾካ ግዛት በሕንድ አገር
**አሾካ** ከ277 ስከ 240 ዓክልበ. ድረስ የሕንድ አገር ማውርያ መንግሥት ንጉሥ ነበር።  

በ271 ዓክልበ. ግድም የቡዲስም ተከታይ ሆነና በ264 ዓክልበ. በተለይ የሚታወቅባቸው የአሾካ አዋጆች አወጣ። 

መደብ:ሕንድ
መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:መሪዎች
መደብ:ቡዲስም
ሴሊን ዲዮን

thumb|ሴሊን ዲዮን 2004 ዓም
**ሴሊን ዲዮን** (*Céline Dion*; 1960- ዓም)  ካናዳዊት ዘፋኝ ነች።

መደብ:ዘፋኞች
መደብ:ካናዳ
ክርስቲያኖ ሮናልዶ

300px|thumb|ክርስቲያኖ ሮናልዶ 2022 ዓም 

መደብ:ፖርቱጋል
መደብ:የእግር ኳስ ተጫዋቾች
የክርስቲያኖ ሮናልዶ ዶሳንቶስ አቪየሮ «1985-» ሰፊ የህይወት ታሪክ (ክፍል አንድ)
 20/11/2017  ብርሃን ስፖርት
በፕላኔታችን ኳስን በላቀ ደረጃ ከሚጫወቱ ሁለት ተጨዋቾች አንዱ ፤እንደ አጥቂም እንደ ክንፍ ተጨዋችም ቢጫወት ጎል እንዳሻው የሚያገባ፤ኳስ ከፍጥነቱ ሳይደናቀፍ የሚያንከባልል ጨራሽ የፍፁም ቅጣት ምት ስፔሻሊስት፤አንድ ለአንድ ማንኛውንም ተከላካይ የሚያሸብር …….​

ይህ የዛሬ ኮከብ የሴት ቅድመ አያቱ ኤልዛቤል ዳፒዳድ በአፍሪካዊቷ ሃገር ኬፕ ቨርዴ የተወለዱ ናቸው፤ከአንድ ወንድሙ እና ከሁለት እህቶቹ ጋር በአንዲት ክፍል ውስጥ ኑሮን ለማሸነፍ እንደተጋ የልጅነት ታሪኩ ያስረዳል፤ታዲያ በአንድ ወቅት ይህንን ህይወታቸውን በእግር ኳስ ብቻ ለመቀየር ከእናቱ ጋር ይስማማል፤ለዚህም የሃገሩን ክለብ ስፖርቲንግ ሊዝበን ይቀላቀላል፡፡ በ15 አመቱ ግን እግርኳስን እንዲያቆም የሚያስገድድ የልብ ህመም እንዳለበት ይታወቃል፤በእናቱ ስምምነት መሰረት ቀዶ ጥገና ተደርጎለት ወደ እግር ኳስ ይመለሳል፡፡​

ስፖርቲንግ ሊዝበን እያለ በ2002 ከአርሰን ቬንገር ጋር ተገናኝቷል ወደ ሊቨርፑል የመሄድ እድልም ነበረው፡፡ በመሃል ግን ሰር አሌክስ ፈርጉሰን እና ዩናይትድ ትኩረት ውስጥ ገባ፤በ2003 ስፖርቲንግ ሊዝበን ማንቸስተር ዩናይትድን በወዳጅነት ጨዋታ 3ለ1 አሸነፈ፤ያኔ የማንችስተር ተጨዋቾች ወሬ ሁሉ ስለ ሮናልዶ ሆነ ወዲያውኑ ይሄ ልጅ ወደ ማንቸስተር ዩናይትድ እንዲመጣ ሰር አሌክስ ፈርጉሰንን መወትወት ጀመሩ፡፡​

በ2003-04 የውድድር ዘመን በ£12.4m ሮናልዶ ቀያይ ሰይጣኖቹን ተቀላቀለ ፤እነ ጆርጅ ቤስት፣ብሪያን ሮብሰን፣ኤሪክ ካንቶና ዴቪድ ቤካም የለበሱትን 7ቁጥር መለያ ለበሰ፤ባለተሰጥኦው ተጨዋች የማንቸስተርን ውድ ቁጥር ፈርጉሰን መረጡለት፤የክርስቲያኖ ሮናልዶ ተአምር ገና በመጀመሪያው ጨዋታ ከቦልተን ወንደረርስ ጋር ታየ፤አዲስ የእግር ኳስ ሰው መወለዱ እውን ሆነ፤ከሁለት የውድድር አመታት በኃላ ደግሞ ክርስቲያኖ ሮናልድ የኦልድትራፎርድ ቁንጮ ተጨዋች ሆነ፡፡

በ2006-07 የውድድር ዘመን ከ20 በላይ ጎሎችን አስቆጠረ ፤በሊጉም በ2008 ከዩናይትድ ጋር ፕሪሚየር ሊጉን እና የአውሮፓ ሻምፒዮንስ ሊግን አነሳ፤በዚህ የውድድር ዘመን በሁሉም ውድድሮች 42 ጎሎችን በማስቆጠር ምርጥ ተጨዋችነቱን አስመሰከረ ፤በ2008 በዩናይትድ ባሳየው ምርጥ እንቅስቃሴ የተነሳ ክርስቲያኖ ሮናልዶ ለመጀመሪያ ጊዜ የባሎንዶር ሽልማትን አገኘ፡፡

ያኔ ኮከብ የሚያሳድዱት ማድሪዶች የኦልድ ትራፎርድን በር ማንኳኳት ጀመሩ፤ሮናልዶ ከኦልድትራፎርድ ይለቃል እየተባለም ግን ማን ዩናይትድ በዚህ ጥበበኛ ፖርቹጋላዊ ጎል አምራችነት ለተከታታይ 3አመታት የፕሪሚየር ሊጉን ዋንጫ አነሳ(ከ2007-09)፡፡በ2009 ዩናይትድ እንደገና ከባርሴሎና ጋር ለሻምፒዮንስ ሊግ ፍፃሜ ደረሰ፤ባርሰሎና በዚህ ጨዋታ 2ለ0 አሸነፈ፤ያ ጨዋታ ሮናልዶ የዩናይትድን ማሊያ የለበሰበት የመጨረሻው ትልቅ ጨዋታ ሆነ፡፡​

ከሳምንታት በኃላ የዝውውር ሪከርድ በጥበበኛው ኮከብ ተሰበረ፡፡ማድሪድ £80m ከፈለ፤ሮናልዶ የልጅነት ህልሜ ወዳለው ሳንቲያጎ ቤርናቦ ተዘዋወረ፤አዲሱ ተፅዕኖ ፈጣሪ ታታሪው ጋላክቲኮን ተቀላቀለ፡፡በሳንቲያጎ ቤርናቦ በመጀመሪያው አመት ብቻ በ35 ጨዋታዎች 32ግቦችን አስቆጠረ ፤በ2010-11 የውድድር ዘመን ደግሞ የላሊጋው ኮከብ ግብ አስቆጣሪ ሆኖ የፒቺቺው አሸናፊ ሆነ፤በ34 ጨዋታዎች 40ግቦችን በማስቆጠር፤ሪያል ማድሪድ ባርሰሎና በኮፓ ዴል ሬይ በዚህ ዘመን ሲያሸንፍ የማሸነፊያ ጎሏ የክርስቲያኖ ሮናልዶ ሆነች፡፡

በሪያል ማድሪድ ሮናልዶ መነሳቱን አላቆመም በየጊዜው የሚጨምር የማይታመን ብቃት የሚያሳይ የጎል ማሽን ሆነ፤በ2012 ላሊጋውን ከማድሪድ ጋር ወሰደ፤በ38 ጨዋታዎች 46 ጎል በማስቆጠር ኮከብ ሆነ በዚህ ወቅት የፊፋ ባሎንዶርን ሌላ ልዩ ብቃት ባሳየው አርጀንቲናዊው ሊዮኔል ሜሲ ተነጠቀ እንጂ ሮናልዶ መሸለም ነበረበት ብለው የሚከራከሩት በርካታ ናቸው።
ሮናልዶ እስከ አሥር አመቱ ሀልጋ ላይ በመሽናቱ እናቱን ያስቸግር ነበር እናቱ ደይፐር መቀየሪያ እንኳን አልነበራትም አሁን ጎብዞ የአለም ሪከርድ እየሠራ ይገኛል ስለሱ ታሪክ ተፅፎ አያልቅም።
Z

thumbnail|220px

**Z** / **z** በላቲን አልፋቤት 26ኛ እና መጨረሻው ፊደል ነው። 

የ«Z» መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «ዛይን» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የመኮትኮቻ ስዕል መሰለ። ለዚህ ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። ቅርጹ ከዚያ በፊንቄ (ከነዓን) ሰዎች ተለማ፣ ከዚህም በግሪክ አልፋቤት "ዜታ" (Ζ ζ)  ደረሰ። 

በነዚህ አልፋቤቶች ሁሉ እንዲሁም በጥንታዊ ኢታሊክ አልፋቤት፣ ይህ ፊደል **𐌆** (Z ወኡም /ዝ/) ሰባተኛው ነበር። በሮማይስጥ ግን፣ በአንዳንድ መዝገቦች ዘንድ፣ የሮሜ ኬንሶርና አምባገነን አፒዩስ ክላውዲዩስ ካይኩስ በ320 ዓክልበ. «Z»ን ስላልወደደ ከላቲን ፊደል እንደ ጣለው ይባላል።

ሆኖም የ/ዝ/ ድምጽ በግሪክኛ ስለተገኘ፣ በጊዜ ላይ የግሪክ ወይም የሌሎችም ቋንቋዎች ቃላት በሮማይስጥ ለመጻፍ የ/ዝ/ ምልክት አስፈላጊነት እንደገና ታየ።  ስለዚህ ከ85 ዓም ግድም በኋላ የግሪኩ ቅርጽ **Z** እንደገና ለዚህ ድምጽ ወደ ሮማይስጥ ተበደረ። በቀድሞው ሰባተኛው ሥፍራ አዲሱ ፊደል G ተሳክቶ ስለ ሆነ፣ Z አሁን መጨረሻውን ቦታ ወሰደ።

በግዕዝ አቡጊዳ ደግሞ «ዘ» («ዘይ») የሚለው ፊደል ከቅድመ-ሴማዊው «ዛይን» ስለ መጣ፣ የላቲን 'Z' ዘመድ ሊባል ይችላል።

መደብ:የላቲን አልፋቤት
ታለሃሢ

300px|thumbnail
**ታላሃሢ** (እንግሊዝኛ፦ Tallahassee) የፍሎሪዳ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1816 ዓ.ም. ተመሠረተ። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
መደብ:ፍሎሪዳ
ሆንሹ

300px|thumb|ሆንሹ በጃፓን
**ሆንሹ** (ጃፓንኛ፦ 本州) ከጃፓን ፬ ዋና ደሴቶች ትልቁ ነው።

መደብ:ጃፓን
እርነስት ራዘርፎርድ

300px|thumb|እርነስት ራዘርፎርድ
**እርነስት ራዘርፎርድ** (እንግሊዝኛ፦ Ernest Rutherford 1863-1930 ዓም) የኒው ዚላንድ ፊዚሲስት ነበር።

መደብ:ኒው ዚላንድ
መደብ:ፊዚሲስቶች
ጀፍሪ ቾሰር

500px|thumb|ጀፍሪ ቾሰር (ከሕይወቱ ዘመን ያህል ተሳለ።)
**ጀፍሪ ቾሰር** (እንግሊዝኛ፦ Geoffrey Chaucer 1335-1393 ዓም) ዝነኛ የመካከለኛ እንግሊዝኛ ጸሐፊ ነበር።

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
አስቱርያስ

400px|thumbnail|የአስቱርያስ ሥፍራ በእስፓንያ
**አስቱርያስ** (እስፓንኛ፦ Asturias) የእስፓንያ ራስ-ገዥ ክፍላገር ነው። መቀመጫው በኦቪዬዶ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
ባሪ፣ ጣልያን

**ባሪ** (ጣልያንኛ፦ Bari) የጣልያን ከተማ ነው።


File:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg
File:Izlošci zbirke u Bariju.jpg
File:Bari u rujnu.jpg
File:Palazzo del Governo (Bari).jpg
File:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg
File:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg
File:Katedrala sv. Sabina.jpg
File:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg
File:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg
File:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg
File:U Bariju u crkvi 2017.jpg
File:Crkva, Bari 2017.jpg
File:Muzej sv. Nikole.jpg
File:U Bariju gradu.jpg


መደብ:የጣልያን ከተሞች
ቦይዚ

350px|thumb
**ቦይዚ** (እንግሊዝኛ፦ Boise) የአይዳሆ ክፍላገር አሜሪካ ከተማ ነው።

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ጆርጅ ፍሪድሪክ ሃንደል

300px|thumb|ጆርግ ፍሪድሪክ ሃንደል
**ጆርጅ ፍሪድሪክ ሃንደል** (ጀርመንኛ፦ Georg Friedrich Händel፣ እንግሊዝኛ፦ George Frideric Handel 1678-1751) የጀርመን በኋላም የኢንግላንድ ኦፔራ አቀነባባሪ ነበር።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች 
መደብ:ሙዚቀኞች
ሾን ካነሪ

300px|thumb|ሾን ካነሪ በ2000 ዓም
**ሾን ካነሪ** የስኮትላንድ ፊልም ተዋናይ ነው።

መደብ:ተዋናዮች
መደብ:የስኮትላንድ ሰዎች
ቦርኒዮ

450px|thumb|ቦርኒዮ
**ቦርኒዮ** የዓለም ሦስተኛ ትልቅ ደሴት ነው። አሁን በሦስት አገራት መካከል ይካፈላል፣ እነሱም ኢንዶኔዥያ፣ ማሌዥያ እና ብሩነይ ናቸው።

መደብ:ኢንዶኔዥያ
ስቲቨን ሲጋል

300px|thumb|ስቲቨን ሲጋል በ2009 ዓም
**ስቲቨን ሲጋል** (እንግሊዝኛ፦ Steven Frederic Seagal 1944 ዓም - ) የአሜሪካ ፊልም ተዋናይ ነው።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ኢንግማር በርግማን

300px|thumb|ኢንግማር በርግማን በ1949 ዓም
**ኢንግማር በርግማን** (ስዊድኛ፦ Ernst Ingmar Bergman 1910-1999 ዓም - ) የስዊድን ፊልም ዳይረክተር ነው። 

መደብ:የስዊድን ሰዎች
መደብ:ፊልሞች
ዮሐንስ ብራምስ

thumb|250px|ብራምስ ፎቶ 1877 ዓም አካባቢ
**ዮሐንስ ብራምስ** (ጀርመንኛ: Johannes Brahms) (1825-1889 ዓ.ም. ስመ ጥሩ የጀርመን ሙዚቃ አቀናባሪ ነበሩ።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ተሙር

350px|thumb|ተሙር
400px|thumb|left|የተሙር መግሥት ስፋት በመሞቱ
**ተሙር** (1328-1397 ዓም) የቱርካዊ ጉርካኒ መንግሥት መሥራች ነበር።

መደብ:የፋርስ ታሪክ
መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:መሪዎች
ብረታኝ

400px|thumb
**ብረታኝ** (ፈረንሳይኛ፦ Bretagne) የፈረንሳይ ክፍላገር ነው። መቀመጫው ረን ነው።

መደብ:የፈረንሣይ ክፍላገራት
አልቤር ካሚው

300px|thumb|አልቤር ካሚው 1949 ዓም. ግድም
**አልቤር ካሚው** (ፈረንሳይኛ፦ Albert Camus 1906-1952 ዓም) የፈረንሳይ ፈላስፋ ነበር።

መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
ቆስጠንጢኖስ

350px|thumb|የቆስጠንጢኖስ ምስል
**ቆስጠንጢኖስ** (ሮማይስጥ፦ Constantinus /ኮንስታንቲኑስ/ 264-329 ዓም) ከ298 እስከ 329 ዓም ድረስ የሮሜ መንግሥት ቄሣር ነበር። 

በ313 ዓም በአዋጅ እሑድ ለሮማ ዜጎች ሁሉ ስለ ጣኦቱ አፖሎ የእረፍት ቀን እንዲሆንላቸው አዘዘ።
በ317 ዓም ለክርስትና የንቅያ ጉባኤ የጠራው ነበር።
በ329 ዓም ትንሽ ሊሞት ሲል በክርስትና ተጠመቀ። 

መደብ:የሮሜ ሰዎች
ጆን መይነርድ ከይንዝ

300px|thumb|ከይንዝ በ1925 ዓም
**ጆን መይነርድ ከይንዝ** (እንግሊዝኛ፦ John Maynard Keynes 1875-1938 ዓም) የእንግሊዝ ምጣኔ ሀብት ሊቅ ነበር።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ምጣኔ ሀብት
ጆሽ ደመል

300px|thumb|ጆሽ ደመል በ2009 ዓም
**ጆሽ ደመል** (እንግሊዝኛ፦ Josh Duhamel 1964 ዓም - ) የአሜሪካ ፊልም ተዋናይ ነው።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ኤሚልያ-ሮማኛ

thumb|300px|ኤሚልያ-ሮማኛ በጣልያን

**ኤሚልያ-ሮማኛ** (ጣልኛ፦ Emilia-Romagna) የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ቦሎኛ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ግረኖብል

**ግረኖብል** (ፈረንሳይኛ፦ Grenoble) የፈረንሳይ ከተማ ነው።

መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ኤርቪን ሽሮዲንገር

300px|thumb|ሽሮዲንገር በ1925 ዓም
**ኤርቪን ሽሮዲንገር** (ጀርመንኛ፦ Erwin Schrödinger 1879-1953 ዓም) የኦስትሪያ ፊዚሲስት ነበር። በ1940 ዓም የአይርላንድ ዜጋ ሆነ። 

መደብ:የኦስትሪያ ሰዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
ፍራንጽ ሹበርት

300px|thumb|ሹበርት በ1819 ዓም
**ፍራንጽ ሹበርት** (ጀርመንኛ፦ Franz Schubert 1789-1821 ዓም) የኦስትሪያ ኦፔራ አቀነባሪ ነበር። 

መደብ:የኦስትሪያ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
አንቶኒን ድቮርዣክ

300px|thumb|ድቮርዣክ በ1874 ዓም
**አንቶኒን ድቮርዣክ** (ቼክኛ፦ Antonín Dvořák 1833-1896 ዓም) ቼካዊ ክላሲካል ሙዚቃ አቀነባሪ ነበር። በዚያ ጊዜ የቼኮች አገር የኦስትሪያ-ሀንጋሪ መንግሥት ክፍል ነበር።

መደብ:ቼክ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ኩርድኛ

upright=1.25|thumb|ኩርድኛ የሚነገርባቸው ሥፍራዎች
**ኩርድኛ**  በተለይ በቱርክ፣ ሶርያ፣ ኢራቅ እና ኢራን በኩርዶች ሕዝብ የሚነገር የህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች አባል ነው።

The dialect of Mukriani is spoken in the cities of Piranshahr and Mahabad, the two cities are known as Mukrian.

ሦስቱ የተለያዩ ክፍሎች፦

*ስሜን ኩርድኛ ወይም ኩርማንጅኛ
*መካከል ኩርድኛ ወይም ሶራኒኛ
*ደቡብ ኩርድኛ ወይም ፐለዋኒኛ

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ቱርክ
መደብ:ሶርያ
መደብ:ኢራቅ
መደብ:ፋርስ
ማቹ ፒቹ

550px|thumb
**ማቹ ፒቹ** በፔሩ አንዴስ ተራሮች መካከል የሚገኝ የቀድሞ ከተማ እና የአሁን ፍርስራሽ ነው።

ይህ ከተማ የኢንካ መንግሥት በ1450 ዓም ግድም የሠራው ሲሆን በስፓኒሽ ወረራ በ1564 ዓም ተተወ።

መደብ:ፔሩ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ማሃራሽትራ

400px|thumb|ማሃራሽትራ በሕንድ

**ማሃራሽትራ** በምዕራብ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ካሊዳሳ

400px|thumb|የካሊዳሳ ሐውልት
**ካሊዳሳ** በ400 ዓም አካባቢ የኖረ በሳንስክሪት የጻፈ ዝነኛ የሕንድ ጸሐፊና ባለቅኔ ነበር።

መደብ:ሕንድ
መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የህንዱ እምነት
ክሪስ ፕራት

300px|thumb|ክሪስ ፕራት በ2008 ዓም
**ክሪስ ፕራት** (እንግሊዝኛ፦ Chris Pratt 1971 ዓም - ) የአሜሪካ ፊልም ተዋናይ ነው።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ስቲቨን ስፒልበርግ

thumb|ስቲቨን ስፒልበርግ በ2017
**ስቲቨን ስፒልበርግ** (እንግሊዝኛ፦ Steven Spielberg 1939 ዓም - ) የአሜሪካ ፊልም ዳይረክተር ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ፊልሞች
ሞንፐልዬ

**ሞንፐልዬ** (ፈረንሳይኛ፦ Montpellier) የፈረንሳይ ከተማ ነው።

መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ናንት

**ናንት** (ፈረንሳይኛ፦ Nantes) የፈረንሳይ ከተማ ነው።

መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ኑ ሳውስ ዌልስ

350px|thumb|የኑ ሳውስ ዌልስ ሥፍራ በአውስትራሊያ

**ኑ ሳውስ ዌልስ** (እንግሊዝኛ፦ New South Wales «አዲስ ደቡብ ዌልስ»)  የአውስትራሊያ ክፍላገር ነው።

መደብ:አውስትራልያ
ሲልቭዮ ቤርሉስኮኒ

300px|thumb|ሲልቭዮ ቤርሉስኮኒ 2003 ዓም
**ሲልቭዮ ቤርሉስኮኒ** (ጣልኛ፦ Silvio Berlusconi 1929 ዓም -  ) 
ጣሊያናዊ ፖለቲከኛ እና ሻጭ ነው

ሦስት ጊዜያት ከ1985-1986 ዓም፣ ከ1993-1998 ዓም፣ እና ከ2000-2004 ዓም. የጣልያን ጠቅላይ ሚኒስትር ነበር። 

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ስሜን ማሪያና ደሴቶች

ማሪያና ደሴቶች  (እንግሊዝኛ፦ Northern Mariana islands)  በፓሲፊክ ውቅያኖስ የሚገኝ የአሜሪካ ደሴቶች ግዛት ነው።

መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
መምፊስ፣ ቴነሲ

300px|thumbnail
**መምፊስ** (እንግሊዝኛ፦ Memphis) የቴነሲ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1811 ዓ.ም. ተመሠረተ። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ኖቫ ስኮሻ

450px|thumbnail|የኖቫ ስኮሻ ሥፍራ በካናዳ
thumb|ሰንደቅ

**ኖቫ ስኮሻ** በካናዳ የሚገኝ ክፍላገር ነው።    ዋና ከተማው ሃሊፋክስ ነው።

መደብ:የካናዳ ክፍላገራት
ኦዲሣ

:*(ለዩክራይን ከተማ፣ *ኦዴሣ*ን ይዩ።)*

400px|thumb|ኦዲሣ በሕንድ

**ኦዲሣ** በምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት።

በ2003 ዓም ስሙ በይፋ ከ«ኦሪሣ» ወደ «ኦዲሣ» ተቀየረ።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ኡማር

200px|thumb|የኡማር ሰይፍ
**ኡማር** (575-637 ዓም) የነቢዩ ሙሐማድ ተከታይና በኋላ ከ626 እስከ 637 ዓም ድረስ የራሺዱን ኻሊፋት መንግሥት ሁለተኛ ኻሊፍ (ንጉሥ) ሆነ።

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:እስልምና
መደብ:መሪዎች
አጋጣ ክርስቲ

**አጋጣ ክርስቲ** (እንግሊዝኛ፦ Agatha Christie 1883-1968 ዓም) ዝነኛ የኢንግላንድ ጸሓፊ ነበረች።

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ስውሯ ገዳይ
14ኛ ሉዊ

14ኛ **ሉዊ** (1638-1715 ዓም) ከ1638እስከ 1715ዓም ድረስ የፈረንሳይ ንጉሥ ነበር።

መደብ:የፈረንሣይ መሪዎች

እሱ የ 13 ኛው የሉዊስ እና የኦስትሪያ አና ልጅ ነበር ፣ በ 5 ዓመቱ ዙፋኑን ተረከበ
የግዛቱ ዘመን በ "30  ዓመታት ጦርነት" ውስጥ በድል አድራጊነት ጀመረ.
ጋብቻ:
ገና 19 ዓመት ሲሞላው ታምሞ ሊሞት ጥቂት ስለቀረው ዘር ለመውለድ የጋብቻ ጥያቄ አቀረበ፤ እጩዎቹ፡-
ክርስቲና ከስዊድን
ሄንሪታ ​​ከእንግሊዝኛ
እና የአጎቷ ልጅ የስፔን ኢንፋንታ
የአጎቷ ልጅ የተመረጠችው በፈረንሣይ እና በስፔን መካከል ያለውን ጦርነት በፒሬኒስ ስምምነት ስለምታቆም ነው።
ልጅ ይወልዳሉ;
ሉዊስ ታላቁ ዳፊን (1661-1711)

ሉዊስ ብዙ ፍቅረኛሞች ይኖሩታል።

የግዛቱ ዘመን ለ 72 ዓመታት ያህል ይቆያል, ፋሽንን, የቬርሳይ ቤተ መንግስትን አዳብሯል 
ፕሮቴስታንቶችን አሳደዱ እና ጦርነት ከፍተዋል፣ በሆላንድ እና ከሁሉም በላይ ደግሞ የኢሶንሆላ የመተካካት ጦርነት።
እ.ኤ.አ. በ1683 ሚኒስቴሩን መልሰው “እኔ የፀሐይ ንጉስ ፈረንሳይ በእኔ ዙሪያ ትዞራለች” ወይም “መንግስት እኔ ነኝ” ያሉ ሀረጎችን በመናገር ፍፁም ሆነ።
በ 1715 ታላቅ የዘር ውርስ ትቶ ሞተ

350px|thumb|14ኛ ሉዊ በ1693 ዓም እንደ ተሳለቀዳሚ፡

13ኛ ሉዊ

15ኛ ሉዊ
ዴቪድ ካምረን

300px|thumb|ዴቪድ ካምረን 2002 ዓም
**ደይቪድ ካምረን** (እንግሊዝኛ፦ David Cameron 1959 ዓም - )  ከ2002 እስከ 2008 ዓም ድረስ የዩናይትድ ኪንግደም ጠቅላይ ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ሂሮሂቶ

300px|thumb|ሂሮሂቶ በ1927 ዓም

**ሂሮሂቶ** (ጃፓንኛ፦ 裕仁) ወይም **ንጉሥ ሾዋ** (ጃፓንኛ፦ 昭和天皇 1893-1981 ዓም) ከ1919 እስከ 1981 ዓም ድረስ የጃፓን ንጉሥ ነበሩ።

መደብ:የጃፓን ሰዎች
መደብ:መሪዎች
ዮዘፍ ሃይድን

300px|thumb|ዮዘፍ ሃይድን በ1783 ዓም
**ዮሰፍ ሃይድን** (ጀርመንኛ፦ Joseph Haydn 1724-1801 ዓም) የኦስትሪያ ክላሲካል ሙዚቃ አቀነባባሪ ነበሩ።

መደብ:የኦስትሪያ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ሰይንት ፖል፣ ሚንሶታ

350px|thumb
**ሰይንት ፖል** (እንግሊዝኛ፦ Saint Paul «ቅዱስ ጳውሎስ»)  የሚንሶታ ክፍላገር አሜሪካ ከተማ ነው። ይህ ከተማ ከሚኒያፖሊስ ፊት ለፊት ስለ ተቀመጠ ሁለቱ «መንታ ከተሞቹ» ይባላሉ። 

መደብ:ሚንሶታ
መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ኤድመንድ ሂለሪ

300px|thumb|ኤድመንድ ሂለሪ 1945 ዓም ያህል

**ኤድመንድ ሂለሪ** (እንግሊዝኛ፦ Edmund Hillary) ከ1911 እስከ 2000 ዓም የኖሩ የኒው ዚላንድ ተጓዥ ነበሩ። በተለይ ተራራ ጫፎች የወጣ ተጓዥ ነበሩ። መጀመርያ ወደ ዓለሙ አብልጦ ሸከፍተኛ ቦታ ወደ ኤቨረስት ተራራ ጫፍ የወጣው ሰው ልጅ ከመሆናቸው በላይ፣ እስከ ደቡብ ዋልታ እንዲሁም እስከ ስሜን ዋልታ ተጓዙ።የአለማችንን በረዶአማ ቦታዎች እና ትላልቅ ተራራዎችን በመዉጣት ይታወቃሉ::

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:ኒው ዚላንድ
ፍራንቼስኮ ቶቲ

300px|thumb|ፍራንቼስኮ ቶቲ 2006 ዓም
**ፍራንቼስኮ ቶቲ** (ጣልኛ፦ Francesco Totti 1969 ዓም - ) የጣልያን እግር ኳስ ተጨዋች ነው።

መደብ:የጣልያን እግር ኳስ ተጫዋቾች
ጃኮሞ ፑቺኒ

thumb|300px|ፑቺኒ

**ጃኮሞ ፑቺኒ** (ጣልኛ: Giacomo Puccini 1851-1917) የጣልያን ኦፔራ ደራሲ ነበሩ።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ሱን ያት ሰን

300px|thumb|ዶ/ር ሱን

**ዶ/ር ሱን ያት ሰን** (ቻይንኛ፦ 孫逸仙) የቻይና ሀኪም፣ ጸሓፊ፣ ፈላስፋ እና ከሢንኃይ አብዮት ቀጥሎ አብዮታዊ መሪ ነበሩ።  ለሁለት ወር ያህል በ1904 ዓም የቻይና ሪፐብሊክ መጀመርያ ሽግግር መንግስት ፕሬዚዳንት ነበሩ።

መደብ:የቻይና ታሪክ
መደብ:የቻይና መሪዎች
ቫሌ ዳኦስታ

thumb|300px|ቫለ ዳኦስታ በጣልያን

**ቫሌ ዳኦስታ** ወይም **ቫል ዳኦስታ** («የአኦስታ ሸለቆ») የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው አኦስታ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
እብን ኻልዱን

**እብን ኻልዱን** (አረብኛ፦ أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي‎‎ /አቡ ዘይድ ዓብድ አር-ረሕማን እብን ሙሐመድ እብን ኸልዱን አል ሀድረሚ/ 1324-1398 ዓም) ከስሜን አፍሪካ የሆነ የታሪክ ጸሐፊ ነበር።

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
ቶኒ ብሌር

thumb|ቶኒ ብሌር 2010 ዓም
**ቶኒ ብሌር** (እንግሊዝኛ፦ Tony Blair 1945 ዓም - )  ከ1989 እስከ 1999 ዓም ድረስ የዩናይትድ ኪንግደም ጠቅላይ ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ጉስታቭ ማለር

300px|thumb|ማለር በ1899 ዓም
**ጉስታቭ ማለር** (ጀርመንኛ፦ Gustav Mahler 1852-1903 ዓም) የኦስትሪያ ክላሲካል ሙዚቃ አቀነባሪ ነበር። 

መደብ:የኦስትሪያ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
እብን ባቱታ

**እብን ባቱታ** (አረብኛ፦  محمد ابن بطوطة‎‎ ሙሐመድ እብን ባቱታ 1296-1361 ዓም) ዝነኛ የሞሮኮ ተጓዥ ነበር።

400px|thumb|left|፩ኛ ጉዞ
400px|thumb|center|፪ኛ ጉዞ
400px|thumb|right|፫ኛ ጉዞ

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:ሞሮኮ
ጄምስ ጁል

thumb|300px|ጁል
**ጄምስ ፕረስኮት ጁል** (እንግሊዝኛ፦ James Prescott Joule 1811-1881 ዓም) የኢንግላንድ ፊዚሲስትና ሒሳብ ተመራማሪ ነበሩ።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
ቭላዲቮስቶክ

**ቭላዲቮስቶክ** (ሩስኛ፦ Владивосто́к) የሩስያ ከተማ ነው።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
አኪተን

thumb|300px|አኪተን ከ2008 ዓም በፊት

**አኪተን** (ፈረንሳይኛ፦ *Aquitaine*) እስከ 2008 ዓም ድረስ አስተዳደራዊ ክልል በፈረንሣይ አገር ነበር።

መደብ:ፈረንሣይ
ኦስትሪያ-ሀንጋሪ

[350px|thumb|ኦስትሪያ ሀንጋሩ በ1906 ዓም ([1ኛ አለማዊ ጦርነት ሲጀመር)]]
**ኦስትሪያ-ሀንጋሪ** ከ1859 ዓም እስከ 1911 ዓም ድረስ የነበረ ታሪካዊ መንግሥትና ግዛት ነበር። 

መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
መደብ:ኦስትሪያ
መደብ:ሀንጋሪ
ብሓር

400px|thumb|ብሓር በሕንድ

**ብሓር** በስሜን-ምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ዶርትሙንት

**ዶርትሙንት** (ጀርመንኛ፦ Dortmund) የጀርመን ከተማ ነው።

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ሂፖክራቴስ

300px|thumb|ሂፖክራቴስ
**ሂፖክራቴስ** (ግሪክኛ፦ Ἱπποκράτης 470-380 ዓክልበ. ግድም) ዝነኛ የጥንታዊ ግሪክ ሀኪም ነበር። «የሕክምና አባት» ተብሏል።

መደብ:ሕክምና
መደብ:የግሪክ ሰዎች
ማክስ ቬበር

300px|thumb|ቬበር በ1886 ዓም
**ማክሲሚሊያን ካርል ኤሚል "ማክስ" ቬበር** (ጀርመንኛ፦ Maximilian Carl Emil "Max" Weber /ቬባ/, 1856–1912 ዓም) የጀርመን አንጋፋ የባሕል ጥናት መሥራች ነበር።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
ረጀፕ ታይፕ እርዶዋን

thumb|ረጀፕ ታይፕ እርዶዋን 2024
**ረጀፕ ታይፕ እርዶዋን** (ቱርክኛ፦ Recep Tayyip Erdoğan 1946 ዓም - ) ከ2006 ዓም ጀምሮ የቱርክ አገር ፕሬዚዳንት ናቸው። ከዚያ በፊት ከ1995 እስከ 2006 ዓም ድረስ ማዕረጋቸው ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ ነበር።

መደብ:ቱርክ
መደብ:መሪዎች
ዩሰይን ቦልት

300px|thumb|ቦልት በ2008 ዓም
**ዩሰይን ቦልት** (እንግሊዝኛ፦ Usain Bolt 1978 ዓም - ) ዝነኛ የጃማይካ ሯች ነው።

መደብ:ስፖርት
መደብ:የጃማይካ ሰዎች
የቃል ክፍሎች

የአማርኛ **የቃል ክፍሎች** አምስት ናቸው።
እነርሱም፦

*ስም
*ቅፅል
*ግስ 
*ተውሳከ ግስ
*መስተዋድድ ናቸው።
*ስም =ስም የነገሮች የክስተቶች መጠሪያ ነው 
*ቅፅል = ከስም በፊት ወይንም በሀላ በመምጣት ስሙን የሚገልፁ ናቸው•::
*ግስ=ድርጊት ነው በሁለት ይከፈላል አንደኛው የመሆን ግስ እና ሁለተኛው የድርጊት ግስ ናቸው::
*ተውሳከ ግስ=ስለ ግስ ተችማሪ መረጃ ያስተላልፋል።
*መስተዋድድ=ራሳቸውን ችለው ትርጉም መስጠት የማይችሉ ግን አረፍተ ነገርን ሙሉ ሃሳብ እንዲያስተላልፍ ይረዳል።

መደብ:ሰዋስው
ቤናዚር ቡቶ

300px|thumb|ቤናዚር ቡቶ በ መስከረም 2004 እኤአ
**ቤናዚር ቡቶ** (ስንድኛ፦ بينظير ڀُٽو, ሰኔ 21, 1953 – ታህሳስ 27, 2007 እኤአ) የፓኪስታን ጠቅላይ ሚኒስትር ነበረች። ቤናዚር ከ1989 እስከ 1990 አስራ አንደኛ እና ከ1993 እስከ 1996 እኤአ አስራ ሶስተኛ የፓኪስታን ጠቅላይ ሚኒስትር ሆና ተሹማለች። ይህ  መጀመርያ ጊዜ በታሪክ የእስልምና መንግሥት በሴት መሪ የተመራ ነበር። ቤናዚር በፓለቲካ ለዘብተኛ እና ዴሞክራሲያዊ ስርአትን ትደግፍ ነበረ። ቤናዚር በ ጥቅምት 18, 2007 እኤአ ከ ለንደን ወደ ካራሳስ አየር ማረፊያ ስደርስ ባልታወቁ ታጣቂዎች በፈንጂ ገለዋት ነበር። ነገር ግን ከስፍራው ስለወጣች ፍንዳታውን ባለማግኘቷ ልተርፍ ችላለች። በ ታህሳስ 27, 2007 እኤአ ቤናዚር በተሳካ ሁኔታ በፓኪስታን ፑንጃብ የ2008 ብሄራዊ ምርጫ ቅስቀሳ አድርጋ ከጨረሰች በኋላ ወደ አጃቢ መኪና ስትገባ በሶስት ተኳሽና በአንድ አጥፍቶ ጠፊ በፈንጂ ተገደለች። ወዲያውኑ የሷ ደጋፊዎች በቤናዚር ሞት ከፍተኛ ረብሻ አስነስቷል። አልቃይዳና ታሊባን በቤናዚር ሞት ተጠያቂ ሆነዋል።

መደብ:ፓኪስታን
መደብ:መሪዎች
ብሪዢት ባርዶ

thumb|ብሪዢት ባርዶ
**ብሪዢት ባርዶ** (ፈረንሳይኛ፦ Brigitte Bardot 1927 ዓም - ) በተለይ 1944-1965 ዓም ዝነኛ የፈረንሳይ ፊልም ተዋናይት ሆነዋል።

መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
መደብ:ተዋናዮች
ታላቁ ቂሮስ

300px|thumb|ታላቁ ቂሮስ
**ታላቁ ቂሮስ** (ጥንታዊ ፋርስኛ፦  𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁  /ኩሩሽ/፤ 608-538 ዓክልበ.) የፋርስ አኻይመኒድ መንግሥት መሥራች ነበር።

ከማዕረጎቻቸው መኃል፦

*ከ567-538 ዓክልበ.፦ የፋርስ ንጉሥ
*ከ557-538 ዓክልበ.፦ የሜዶን ንጉሥ
*ከ555-538 ዓክልበ.፦ የልድያ ንጉሥ
*ከ547-538 ዓክልበ.፦ የባቢሎን ንጉሥ

መደብ:የፋርስ ታሪክ
መደብ:መሪዎች
መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ዦሰፍ ፉርዬ

300px|thumb|ዦሰፍ ፉርዬ 1812 ዓም ግድም
**ዦሰፍ ፉርዬ** (ፈረንሳይኛ፦ Joseph Fourier 1760-1822 ዓም) የፈረንሳይ ፊዚሲስትና ሒሳብ ተመራማሪ ነበር።

መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
ካሊኒንግራድ

300px|thumb|ካሊኒንግራድ
**ካሊኒንግራድ** የሩስያ ከተማ ነው።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ላሳ

**ላሳ** (ቻይንኛ፦ 拉萨) የቻይና ቲቤት ከተማ ነው። 

መደብ:የቻይና ከተሞች
ሊተል ሮክ

350px|thumb
**ሊተል ሮክ** (እንግሊዝኛ፦ Little Rock «ትንሽ ድንጋይ»)  የአርካንሳው ክፍላገር አሜሪካ ከተማ ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ኒው ብረንዝውክ

250px|thumbnail|የኒው ብረንዝውክ ሥፍራ በካናዳ
250px|thumb|ኒው ብረንዝውክ
**ኒው ብረንዝውክ** በካናዳ የሚገኝ ክፍላገር ነው።    ዋና ከተማው ፍረድርክተን ነው።

መደብ:የካናዳ ክፍላገራት
ኡፋ

**ኡፋ** (ሩስኛ፦ Уфа́) የሩስያ ከተማ ነው።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ግሽጣ

300px|thumb|ግሽጣ ፍሬ
**ግሽጣ** (Annona squamosa) የኢትዮጵያ ተክል ነው። የአምበሾክ ዘመድ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
መደብ:ፍራፍሬ
ሽኮኮ

350px|thumb|በኢትዮጵያ የሚገኝ ሽኮኮ አይነት
**ሽኮኮ** (Sciuridae) የዘራይጥ አስተኔ ሲሆን ከተለያዩ ዝርያዎች አንዳንዱ በዛፍ ውስጥ የሚኖር፣ አንዳንዱ በመሬት ላይ የሚቆይ አይነት አለ። 

«ሽኮኮ» ደግሞ አንዳንዴ ሌላ በትክክል አሽኮኮ የተባለውን የኢትዮጵያ እንስሳ ያመልክታል።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
ፖም

300px|thumb|ፖም
**ፖም** ወይም **አፕል**፣ እንዲሁም **ቱፋህ** ከቱፋሕ ዛፍ (ቱፋሕ ገረብ) የመጣው ፍራፍሬ ነው።

መደብ:ፍራፍሬ
የሌት ወፍ

400px|thumb|የተለያዩ የሌት ወፍ ዝርያዎች
**የሌት ወፍ** (Chiroptera) ከአጥቢ እንስሳት መሃል በተፈጥሮ በረራ የሚችል ብቸኛ አስተኔ ነው። እንደ አይጥ ትንሽ ይመስላል እንጂ ወፍ አይደለም።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
የሌት ወፍ ሁለት እንቁላል ትጥላለች አንዱን ሲሰብሩት አስኳል ሌላውን ደግሞ ሲሰብሩት ፍላፃ ይባላል ወርቅ ነው በሀር ጠቅልለው ቢይዙት መስተፋቅር ነው ያየው ሰው ሁሉ ይወደዋል ያፈቅረዋል እንደ ሹም ያጅበዋል ቢያዙትም የታዘዘውን ይፈፅማል  ምንጭ ትንታዊ ብራና መፅፅሀፈ መድሀኒት ክብር ላባቶች
ሸረሪት

400px|thumb|የተለያዩ ሸረሪት ዝርያዎች

**ሸረሪት** (Aranae) ከጋጥመ-ብዙ ክፍለስፍን ውስጥ የሆነ ክፍለመደብ ነው። ሸረሪት ባለ 8 እግሮች ፍጡር ሲሆን፣ እንደ ሦስት አጽቄ ወገን ሳይሆን ግን ምንም አንቴና የላቸውም። ከበርካታ ዝርያዎቹ መካከል አንዳንዱ በሃይለኛ መርዝ ሰውን ሊነክስ ሊጎዳ ወይም ሊገድል ይችላል። 

ሸረሪት ደግሞ ስለምትኖርበት ጎጆ ወይም ድር ትታወቃለች።

መደብ:እንስሳት
ኪያር

**ኪያር** cucumis sativus የአትክልት (ዱባ) አይነት ነው።

መደብ:አትክልት
የፈረንጅ አጋዘን

450px|thumb|የፈረንጅ አጋዘን ዝርያዎች የሚገኙባቸው አገራት
400px|thumb|left|የፈረንጅ አጋዘን አይነቶች
**የፈረንጅ አጋዘን** (Cervidae)  (ርኤም ተብሎ ሊጠራም ይችላል ፡- ቅርንጫፍ የሚመስሉ ቀንዶች ያሉት አጥቢ እንስሳ፤ ከአጋዘን ጋር ይመሳሰላል።) 

በጣም ትልቅ የአጥቢ እንስሳት አስተኔ ነው።  ብዙ አይነቶች አሉ ለምሳሌ ካሪቡ። 

እነዚህ እንስሳት በኢትዮጵያ አይገኙም፤ የነርሱም ቀንድ ከሌሎች አጋዘን ወይም ከድኩላ በፍጹም ይለያል። የፈረንጅ አጋዘን በጣም ብዙ ኃያል ቀንድ አለው፣ ይህም እንደ ጥርስ ነው እንጂ እንደ ሌሎች ቀንዶች ከኬራቲን አይሠራም። 

በዚህ አስተኔ ውስጥ ፦
* ካሪቡ
* ታላቅ ፈረንጅ አጋዘን (በእንግሊዝኛ Moose / Elk /ሙስ/፣ /ኤልክ/ )

መደብ:አጥቢ እንስሳት
ጉጉት

300px|thumb|ወንድና ሴት ጉጉት፣ አንዱ አይነት ጉጉት
300px|thumb|በአውሮፓ ብርድ ወራት በአፍሪካ የሚያደር ዝርያ፤ በቀን ያንቀላፋል የሌሊት ጉጉት ነው

**ጉጉት** (Strigiformes) በጣም ሰፊ የሆነ የአዕዋፍ ክፍለመደብ ነው። በዚህ ክፍለመደብ ውስጥ በርካታ የጉጉት ዝርያዎች አሉ።

መደብ:አዕዋፍ
ኮክ

300px|thumb|ኮክ
**ኮክ** (ሮማይስጥ ስም፦ Prunus Persica) የዛፍ አይነትና ከዚህ ዛፍ የመጣው ጣፋጭ ፍራፍሬ ነው።

ኔክታሪን (የወለላ ኮክ) የኮክ ልዩ አይነት ነው።

ከኮክ እራሱ ጭምር፣ በሰፊው ኮክ ወገን ውስጥ አልመንድ፣ የፈረንጅ እንኮይ፣ የባሕር ኮክ፣ ቼሪ፣ እና ጥቁር እንጨት አሉ።

መደብ:አትክልት
መደብ:ፍራፍሬ
ሽንኩርት

300px|thumb|የAllium Cepa አይነቶች
**ሽንኩርት** (Allium cepa) በደንብ የሽንኩርት አስተኔ አባል ሲሆን፣ ቀይ ሽንኩርት የሽንኩርት አይነት ነው።

«ኩረት» የተባለው አይነት (ሙሉ አኮራች የሌለው) ደግሞ ተራ ሽንኩርት (A cepa) ወይም ሌላ ዝርያ ሊሆን ይችላል።

የሽንኩርት አስተኔ (Allium) ሌሎች አባላት ነጭ ሽንኩርት (A. sativum)፣ የባሮ ሽንኩርት (A. ampeloprasum)፣ ቀጭን ሽንኩርት (A. schoenoprasum) ወዘተ. ናቸው። 

መደብ:አትክልት
ታላቅ ፓንዳ

300px|thumb|ታላቅ ፓንዳ

450px|thumb|ታላቅ ፓንዳ የሚኖርባቸው ሥፍራዎች በቻይና

**ታላቅ ፓንዳ** Ailuropoda melanoleuca በተፈጥሮ በቻይና አገር ብቻ የሚገኝ የዱር አራዊት ሲሆን ከድብ አስተኔ አንዱ ዝርያ ነው። 

መደብ:ቻይና
መደብ:የዱር አራዊት
ብቅበቃ

300px|thumb|የብቅበቃ መናኸሪያዎች
300px|thumb|አንድ የኢትዮጵያ ኗሪ ብቅበቃ ዝርያ (Poicephalus flavifrons «ብጫ ፊት ብቅበቃ»
**ብቅበቃ** (ሮማይስጥ Psittaciformes) በኢትዮጵያና በብዙ አገር የሚገኝ የወፍ ወገን ሲሆን በተለይ የሚገርም በሰው ልጅ ቃላት ለመናገር ስላላቸው ችሎታና ብልሃት ይታወቃሉ።

መደብ:አዕዋፍ
የዋልታ ድብ

350px|thumb|የዋልታ ድብ በበረዶ አገር
300px|thumb|የዋልታ ድብ መናኸሪያ
**የዋልታ ድብ** Ursus Maritimus በስሜን ዋልታ አካባቢ የሚገኝ በተለይ በአርክቲክ ውቅያኖስ በረዶ ላይ ለመኖር የተዘጋጀ ነጭ የድብ ወገን ዝርያ ነው። 

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:አጥቢ እንስሳት
ኮኮነት ዘምባባ

300px|thumb|ሰው ኮኮነት ሲለቅም በሕንድ
**ኮኮነት ዘምባባ** Cocos nucifera በዘምባባ አስተኔ ውስጥ የሆነ ዛፍ ዝርያ ሲሆን የተወቀ ፍሬው ደግሞ «ኮኮነት» ይባላል። 

ስሙ «ኮኮነት» በአለም ልሳናት ከፖርቱጊዝኛ coco «ጭንቅላት» ሲሆን፣ ድሮ በአረብኛው ስም جوز هندي  /ጀውዝ ሕንዲ/ («የሕንድ ገውዝ») ይታወቅ ነበር። 

መደብ:አትክልት
መደብ:ፍራፍሬ
የዋልታ ወፍ

350px|thumb|የዋልታ ወፍ በአንታርክቲካ
380px|thumb|የዋልታ ወፍ መኖሪያ
**የዋልታ ወፍ** (ፔንጒን) Sphenisciformes በአንታርክቲካ አካባቢ የሚገኝ የአዕዋፍ አስትኔ ነው። የማይበርሩ ጥቁርና ነጭ ወፎች ናቸው፤ ክንፎቻቸው በውቅያኖስ ውስጥ ለመዋኘት ተዘጋጅተዋል። 

በውነት ሁላቸው በውርጭ አገር የሚገኙ አይደለም፣ በሞቀውም አገር ደግሞ የሚኖሩ አሉ። ባብዛኛው በደቡባዊው ንፍቀ ክበብ ውስጥ ብቻ የሚታዩ ሲሆን፣ አንዱ ዝርያ የጋላፓጎስ ዋልታ ወፍ ብቻ ከምድር ወገብ በስተሰሜን ይገኛል።  

አብዛኛዎቹ ዝርያዎች በአሳ ወይም በሌሎች የባሕር ሕይወቶች የሚመገቡት በውሃ ውስጥ በሚዋኙበት ጊዜ ነው። ከሕይወታቸው ግማሹን በውቅያኖስ፣ ግማሹንም በየብስ ላይ ያሳልፋሉ። 

ከሁሉ ታላቅ የሆነው ዝርያ ንጉሥ ዋልታ ወፍ (Aptenodytes forsteri) በአንታርክቲካ የሚኖር ሲሆን በአማካይ ቁመቱ ከ1.1 ሜትር እና ክብደቱ 35 ኪሎግራም ይሆናል። በጣም ትንሽ የሆነው ዋልታ ወፍ ዝርያ ትንሽ ሰማያዊ ዋልታ ወፍ Eudyptula minor በአውስትራሊያ ኗሪ ሲሆን፣  ይህም ቁመቱ 40 ሴንቲ ሜትር የሚያክል፣ ክብደቱ ከ1 ኪ.ግ. ይመዘናል። በጥንት በቅድመ ታሪክ እስከ ሰው ልጅ ቁመት ድረስ (1.8 ሜትር) የቆመ ታላላቅ ዝርያ («Anthropornis») በኒው ዚላንድ አካባቢ እንደ ኖረ ከቅሪተ አካሎች  ታውቋል። በዘመናዊ ሳይንሳዊ ግመት ይህ ታላላቅ ዋልታ ወፍ ዝርያ ከ33 እስከ 45 ሚሊዮን ዓመታት ከአሁን በፊት ይመላለስ ነበር። 

400px|thumb|left|ሀ) ጥንት የጠፋ ታላቅ ፔንጒን፣ ለ) የሰው ልጅ፣ ሐ) የዛሬው ንጉሥ ፔንጒን።
በእንግሊዝኛ፣ «ፔንጒን» የሚለው ስም መጀመርያው በ16ኛው ክፍለዘመን ሲታይ፣ ይህ የሌላ ወፍ አይነት ስም ነበረ። በስሜን ክፍለ-አለም ለታወቀ፣ ዋልታ-ወፍን ለመሰለ እንጂ በቅርብ ላልተዛመደው፣ አሁንም ለጠፋው ዝርያ ታላቅ አውክ (Pinguinus impennis) ይሰይም ነበር። ታላቅ አውክም በራሱ ላይ ነጭ ስለነበረው፣ ስሙ ከዌልስኛ /ፐን ጒን/ «ነጭ ራስ» እንደ ተሰጠ ይታስባል።  በኋላ መርከበኞች ወደ ደቡብ ክፍለ አለም ሲጓዙ የዋልታ ወፉን ተመሳሳይነት አይተው እሱንም «ፔንጒን» ይሉት ጀመር።  ይሁን ኢንጂ  በሆላንድኛ ዋልታ ወፍ ደግሞ /ፈትጋንዝ/ «የስብ ዚዪ» ሊባል ይችላል፤ ስለዚህ «ፔንጒን» ከሮማይስጥ /ፒንጒስ/ «ስብ» እንደ ደረሰ የሚያስቡ አሉ።  

አሁን የሚገኙ የፔንጒን ዝርያዎች ሁሉ በስድስት ወገኖች ይከፈላሉ፤ በነዚህም ውስጥ እንደ ምንጮቹ ልዩነት ከ17-20 ልዩ ልዩ ዝርዮች አሉ። 
 

መደብ:አዕዋፍ
ሐለብ

**ሐለብ** የሶርያ ጥንታዊ ከተማ ነው። በብዙ አውሮፓዊ ቋንቋዎች ሐለብ «**አሌፖ**» በመባል ይታወቃል።

ሐለብ መጀመርያ የሚጠቀሰው በኤብላ ጽላቶች (2127-2074 ዓክልበ. ግ.) «**ሐለም**» ተብሎ ሲሆን ነው። በብዙ ሊቃውንት ዘንድ ለኤብላ መንግሥት ጥገኛ የሆነው የ**[[አርሚ]]** መንግሥት መቀመጫ ነበር። የአካድ ንጉሥ ናራም-ሲን ደግሞ ኤብላ ሲያጠፋ (2038 ዓክልበ. ግድም) **[[አርማኑም]]**ን የተባለ ሀገር ደግሞ እንዳጠፋ ዘገበ፤ የአርማኑም መታወቂያ ከአርሚም ሆነ ከሐለብ ጋራ አጠያያቂ ሆኗል። 

ከባቢሎን መጀመርያ መንግሥት ዘመን (ከ1807-1507 ዓክልበ.) ጀምሮ የከተማ መጠሪያ እንደ ዛሬ «**ሐለብ**» በመባል ታወቀ። የያምኻድ አሞራዊ መንግሥት ዋና ከተማ ሆነ፤ ይህም የኬጥያውያን መንግሥት ንጉስ 1 ሙርሲሊ በ1507 ዓክልበ ያሕል ያምኻድን እስካሸነፈው ድረስ ቀረ። ሆኖም ከያምኻድ መንግሥት ውድቀት ቀጥሎ ሐለብ እንደ ነጻ ከተማ-አገር እስከ 1480 ዓክልበ. ያህል የሚታኒ መንግሥት እስከ ያዘው ድረስ ቆየ።

በኋላ ከተማው እንደገና ለኬጥያውያን (1350 ዓክልበ. ግ.)፣ ለአሦር መንግሥት (1186 ዓክልበ) ተገዥነት ወደቀ። ምናልባት 1050-900 ዓክልበ. «ዋሊስቲን» ወይም «ፓለስቲን»፣ ከ900-750 ዓክልበ. «ቢት አጉሢ» የተባለ ነጻ መንግሥት ውስጥ ነበር። በ748 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር ዳግመኛ ያዘው። 

ከአሦር አልፎ ከተማው ለባቢሎኒያ (620 ዓክልበ.)፣ ለፋርስ አኻይመኒድ መንሥት (547 ዓክልበ.)፣ እና ለታላቁ እስክንድር (341 ዓክልበ.) ተዛወረ። ግሪኮችም የከተማውን ስም **በሮያ** አሉት። እስከ 96 ዓክልበ. ድረስ የሴሌውቅያ መንግሥት፣ ከዚያ እስከ 72 ዓክልበ. ድረስ የአርሜኒያ፣ ከዚያም እስከ 604 ዓም ድረስ በሮያ የሮሜ መንግሥት በኋላም የቢዛንታይን መንግሥት ከተማ ሆነ። 

በ604 ዓም የፋርሳውያን ሳሳኒድ መንግሥት ለአጭር ጊዜ ከተማውን በጦርነት ያዘ። በ629 ዓም ለአረብ እስላም ኃይላት ራሺዱን ኻሊፋት ተጨመረ። በ938 ዓም ሐለብ ነጻ ኤሚራት ሆነ፣ ሆኖም ከአረቦችና ከቢዛንታይኖች መካከል እስከ 1056 ዓም ድረስ ብዙ ጊዜ ይፈራረቅ ነበር፣ ከዚያም ቢዛንታይኖችና ሠልጁክ ቱርኮች ይታግሉበት ነበር። በ1120 ዓም ሐለብ የቱርኮች ዘንጊድ ሥርወ መንግሥት ዋና ከተማ ሆነ። 

ሞንጎሎች ሐለብን ለአጭር ጊዜ በ1252፣ በ1273 እና በ1392  ዓም ይዘው እያንዳንዱ ጊዜ ብዙ ኗሪዎችን በእልቂጥ ገደሉ። በ1508 ዓም ሐለብ የኦቶማን መንግሥት ክፍል ሆነ፣ አንደኛው የአለም ጦርነት እስከ ጨረሰ እስከ 1912 ዓም ድረስ የኦቶማን ከተማ ሲሆን ከዚያ ወደ ፈረንሳይ ሶርያ አስተዳደር ተጨመረ። በ1938 ዓም ከተለያዩ ፈረንሳያዊ አስተዳደሮች በኋላ የነጻ ሶርያ መንግሥት ከተማ ሆነ።

ከ2004 እስከ 2009 ዓም ድረስ በሶርያ እርስ በርስ ጦርነት ምክንያት ብዙ ጥፋት በሐለብ ላይ ተደርጎ ነበር። ሐለብ አሁን እየታደሰ ነው።

መደብ:የሶርያ ከተሞች
ኦክለንድ፣ ኒው ዚላንድ

300px|thumb
**ኦክለንድ** (እንግሊዝኛ፦ Auckland) የኒው ዚላንድ ከተማ ነው። 

መደብ:ኒው ዚላንድ
መደብ:ከተሞች
የውሃ ዶሮ

300px|thumb|የውኃ ዶሮዎች
**የውሃ ዶሮ** (Cygnus) የይብራ አይነት ክፍለመደብ ነው። ይህ መደብ በአፍሪካ ባይኖርም ይታወቃል። 

መደብ:አዕዋፍ
የፈረንጅ ልምጭ

400px|thumb|ፈረንጅ ልምጭ የሚገኝባቸው አገራት
300px|thumb|left|የብር ፈረንጅ ልምጭ
**የፈረንጅ ልምጭ** (Betula) በውጭ አገር የሚገኝ ሰፊ የዛፎች ወገን ነው። በኢትዮጵያ «ልምጭ» የሚባል ዛፍ ግን ከዚህ መደብ አይደለም።

መደብ:አትክልት
ንሥር

300px|thumb|ባለ ነጭ ራስ ወይም «መላጣ» የተባለው ንሥር፤ እንደ አሞራ ግን በውኑ መላጣ አይደለም።
**ንሥር** ከጭላት አስተኔ አንዳንዱን ዝርያ ቤተሠብ ያመልክታል። 

ከንሥሮች በቀር ይህ የጭላት አስተኔ ደግሞ አሞራ፣ ጥምብ አንሣ፣ ጭላት፣ ጭልፊት ያጠቅልላል። (በአሜሪካዎች የሚገኙ አሞራዎች ግን ከዚህ ወገን አይደሉም)። 

መደብ:አዕዋፍ
ሸክኒት

300px|thumb|አውሮፓዊው ሸክኒት ዛፍና ፍሬ
**ሸክኒት** (*Pyrus*) በተለይ በውጭ አገር የታወቀ የፍራፍሬ ዛፍ ወገን ነው። 

መደብ:አትክልት
መደብ:ፍራፍሬ
የባሕር ኮክ

300px|thumb|የባሕር ኮክ
**የባሕር ኮክ** ወይም **አፕሪኮች** (*Prunus Armeniaca*) የፍራፍሬ ዛፍ ዝርያ ነው። የኮክ አስተኔ አይነት ሲሆን በተለይ ከፈረንጅ እንኮይ ጋር ይመደባል። (ሮማይስጥ ስያሜው «የአርሜኒያ እንኮይ» ማለት ነው።)

መደብ:አትክልት
መደብ:ፍራፍሬ
ቡናማ ድብ

550px|thumb|የቡናማ ድብ መናኸሪያ አገሮች
280px|thumb|left|የጣልያን ቡናማ ድብ
**ቡናማ ድብ** (Ursus arctos) በውጭ አገር የሚገኝ የድብ ዝርያ ነው።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
እንድርማሚት

350px|thumb|እንድርማሚት
**እንድርማሚት** ወይም **እንድርምሚት** (*Upupa*) በኢትዮጵያና በብዙ አገራት የሚገኝ አዕዋፍ ወገን ነው።

ዝርያዎች፦

*የአውርስያ እንድርማሚት ወይም ተራ እንድርማሚት - በአውርስያና በአፍሪካ እስከ ኢትዮጵያ ድረስ የሚገኘው
*የአፍሪካ እንድርማሚት - በአፍሪካ ከኢትዮጵያ ደቡብ ይገኛል
*የማዳጋስካር እንድርማሚት - ማዳጋስካር ይገኛል
*የሰይንት ህሊና እንድርማሚት * - ድሮ በሴይንት ህሊና ደሴት ይገኝ ነበር፤ በ16ኛው ክፍለ ዘመን ጠፍቷል።

300px|thumb|left|የእንድርማሚት መኖርያዎች

መደብ:አዕዋፍ
የአውርስያ ዓቅዓቅ

400px|thumb|left|የአውርስያ ዓቅዓቅ መኖርያዎች
350px|thumb|የአውርስያ ዓቅዓቅ

**የአውርስያ ዓቅዓቅ** (Pica pica) በተለይ በውጭ አገር (አውርስያ) የተገኘ የአዕዋፍ ዝርያ ነው።

ወፊቱ በኢትዮጵያ ባትገኝም ስያሜው «ዓቅዓቅ» በአማርኛ እንግሊዝኛ መዝገበ ቃላት 1833 ተመዘገበ። በጣም አስቸጋሪ «ዓቅ ዓቅ» የሚል ድምጽ ስላላት ነው።

መደብ:አዕዋፍ
ተራ በለስ

325px|thumb|የተራ በለስ ፍሬ
**ተራ በለስ** (Ficus carica) የዛፍ አይነት ሲሆን በበለስ አስተኔ ውስጥ ይመደባል። 

ከጥንት ጀምሮ ስለ ፍሬው በእርሻ ወይም በጓሮ ተተክሏል። ፍሬውም ለጤንነት እጅግ መልካም ነው። በበለጠ ለመረዳት በለስን ይዩ።

መደብ:አትክልት
መደብ:ፍራፍሬ
የቢራቢሮ ክፍለመደብ

300px|thumb|«ንጉሥ ቢራቢሮ» እና «ጨረቃ ብል»
300px|thumb|አባ ጨጓሬ - የቢራቢሮ ሕጻን
**የቢራቢሮ ክፍለመደብ** (Lepidoptera) እጅግ ሰፊ የሦስት አጽቄ ክፍለመደብ ነው። ብዙ ዝርያዎች ለቁንጅናቸው ታውቀዋል።

ከበርካታ ዝርያዎቹ መካከል ብዙዎች ልብስን የሚበሉ አይነቶች ብል ይባላሉ። ሌሎች ቢራቢሮ ይባላሉ። 

ቢራቢሮ በሕጻንነቱ በፍጹም የተለየ መልክ አለው፣ ይህም አባ ጨጓሬ ይባላል። እንደ አካለ መጠን ቢራቢሮ ከመሆኑ በፊት ምንም ክንፍ ወይም በረራ የለውም። ከጊዜ በኋላ አባ ጨጓሬ ሲያድግ በልቃቂት ወይም በምድር ተደብቆ ሙሽሬ ይሆናል፤ በኋላም ከዚህ ልቃቂት ወጥቶ አካለ መጠን የሚበርር ቢራቢሮ ነው።

 

መደብ:ሦስት አጽቄ
የቤት ድንቢጥ

300px|thumb|የቤት ድንቢጥ
**የቤት ድንቢጥ** (Passer domesticus) በጣም ተራ የሆነ የድንቢጥ አይነት ነው።

መደብ:አዕዋፍ
ሳቢሳ

300px|thumb|ሳቢሳ
**ሳቢሳ** (Laridae) ብዙ ዝርያዎች ያሉት በጣም ሰፊ የሆነ የባሕር አዕዋፍ አስተኔ ነው። ተርን የተባሉት አይነቶች በዚህ መደብ ውስጥ ናቸው።

መደብ:አዕዋፍ
አቡካዶ

300px|thumb| አቡካዶ
**አቡካዶ** (Persea americana) የዛፍ ዝርያና ከዚህ ዛፍ የመጣ ፍሬ ነው። የዛፉ መነሻ ከሜክሲኮ ነበር፤ ስያሜውም «አቡካዶ» (ወይም **አቮካዶ** ወይም ተመሳሳይ) ከናዋትል ስም «አዋካትል» ደረሰ። ፍሬውም በአበሳሰል የተወደደ ነው።

የሳይንስ ሊቃውንት እንደሚገልጹ፣ እጅግ ታላላቅ አራዊት በምድር ላይ በተመላለሱበት ዘመን፣ ፍሬው እንዲመግባቸው እንደ ተደረጀ ይመስላል። ታላቁም ዘር በፋጋቸው ውስጥ ስለ ተረፈ በነርሱ አማካኝነት ዛፉ ተስፋፍቶ በድሮ ከሜክሲኮ ውጭ በሰፊ እንደ ተገኘ ይላሉ።   

መደብ:አትክልት
መደብ:ፍራፍሬ
ጊንጥ

300px|thumb|ጊንጥ
**ጊንጥ** (*Scorpiones*) በሸረሪት መደብ ውስጥ የአስፈሪ ፍጡር ክፍለመደብ ነው። አንዳንድ ዝርያ ሲነድፍ መርዙ ሰውን ሊገድል ይችላል።

መደብ:እንስሳት
አኻያ

300px|thumb|ነጭ አኻያ
**አኻያ** (*Salix*) ወይም **የወንዝ ዳር ዛፍ** የዛፍ አይነት ወገን ነው።

*አለልቱ / ወንዛድምቅ  S. subserrata

የአኻያ ቅጠልና ልጥ ከጥንት ጀምሮ ለሕመም፣ ለትኩሳት መድሃኒታዊ እንደ ሆነ ታውቋል።  በዘመናዊ ሕክምና በኩል፣ በውስጡ ያለው ጠቃሚ ውሁድ («ሳሊሲሊክ አሲድ» ወይም አኻያዊ ኮምጣጣ) ሲመረመር የአስፒሪን መነሻ ሆነ።

በአንዱ ጥናት እንደ ተዘገበ፣ የአኻያና የሰንሰል ቅጠል ጭማቂ ለሰዎችም ሆነ ለእንስሶች ውሻ በሽታን ለማከም ይሰጣል።

መደብ:ትኩሳት
መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
አውሬ ዳክዬ

350px|thumb|የአውሬ ዳክዬ ሰትና ወንድ በቀለም እጅግ ይለያያሉ።

650px|thumb|አውሬ ድክዬ የሚገኙባቸው አገሮች
**አውሬ ዳክዬ** (*Anas platyrhynchos*) የዳክዬ ዝርያ ነው።

መደብ:አዕዋፍ
ፐንጃብኛ

upright=1.25|thumbnail|ፐንጃብኛ የሚነግሩባቸው ቦታዎች

**ፐንጃብኛ** (ፐንጃቢ) በፓኪስታንና በምዕራብ ሕንድ አገር ክፍሎች የሚነገር ሕንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋ ነው።

በአረብኛ ጽሕፈት ወይም በሕንዳዊ ጽሕፈት (ጉርሙኪ አቡጊዳ) ሊጻፍ ይችላል።

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሕንድ
መደብ:ፓኪስታን
ሳንታ ፌ፣ ኒው ሜክሲኮ

300px|thumbnail
**ሳንታ ፌ** (እንግሊዝኛ፦ Santa Fe) የኒው ሜክሲኮ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1602 ዓ.ም. አካባቢ በስፓኒሾች ተመሠረተ። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ሲኪም

400px|thumb|ሲኪም በሕንድ

**ሲኪም** በስሜን ምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት። በ1967 ዓም በይፋ ወደ ሕንድ ተጨመረች፤ ከ1634 እስከ 1967 ዓም ድረስ በይፋ ነጻ ንጉዛት (የሲኪም መንግሥት) ነበረች።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ዩካን

450px|thumbnail|የዩካን ሥፍራ በካናዳ
250px|thumb|right|ሰንደቅ ዓላማ
**ዩካን** በካናዳ የሚገኝ ግዛት ነው።    ዋና ከተማው ዋይትሆርስ ነው።

መደብ:የካናዳ ክፍላገራት
አረናቸል ፕረዴሽ

400px|thumb|አረናቸል ፕረዴሽ በሕንድ

**አረናቸል ፕረዴሽ** በስሜን ምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት። 

የቻይና መንግሥታት ደግሞ በግዛቱ ላይ ይግባኝ ማለት ጥለዋልና ለአጭር ወራት በ1955 ዓም የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ሥራዊት በጦርነት ያዘው። ከጦርነቱ በኋላ ግን ወደ ሕንድ ተመለሰ።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ባሲሊካታ

thumb|300px|ባሲሊካታ በጣልያን

**ባሲሊካታ** (ጣልኛ፦ Basilicata) የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ፖተንጻ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
በሎሪዞንቺ

thumb|300px

**በሎሪዞንቺ** (በፖርቱጋልኛ: Belo Horizonte፣ ሲተረጎም፦ መልካም አድማስ) የብራዚል ከተማ ነው። ከ2.5 ሚሊዮን በላይ ነዋሪዎች አሉት። 

መደብ:ብራዚል
መደብ:ከተሞች
ኬምብሪጅ

**ኬምብሪጅ** (እንግሊዝኛ፦ Cambridge) የእንግላንድ ከተማ ነው።

ዝነኛው ተቋም ዩኒቨርስቲ ኦፍ ኬምብሪጅ የሚገኝበት ነው።

መደብ:የእንግሊዝ ከተሞች
ኤርፉርት

250px|thumbnail
**ኤርፉርት** (ጀርመንኛ፦ Erfurt) የጀርመን ቲውሪንገን መቀመጫ ከተማ ነው።  የሕዝቡ ቁጥር 210,118 ያህል ነው።

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ጓቴማላ ከተማ

300px|thumb
**ጓቴማላ ከተማ** የጓቴማላ ዋና ከተማ ነው። በጥንት ከ1200 ዓም አስቀድሞ በነበረ ከተማ ካሚናልሁዩ ፍርስራሽ ላይ በ1768 ዓም ተመሠረተ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የስሜን አሜሪካ ከተሞች
ሀርያና

400px|thumb|ሀርያና በሕንድ

**ሀርያና** በስሜን የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት።  በ1959 ዓም ከነባሩ ክፍላገር ምሥራቅ ፐንጃብ ተፈጠረ። 

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ሙዝ

300px|thumb|ሙዝ እርሻ በሕንድ
**[[ሙዝ]]** ከሙዝ ተክል ዝርያዎች የወጣው የፍራፍሬ አይነት ነው። 
[500px|thumb|left|የለማዳ ሙዝ አያቶች [ሾለ ሙዝ (አረንጓዴ) እና የባልቢስ ሙዝ (ብርቱካን) በተፈጥሮ የሚገኙባቸው አገሮች ]]
ዛሬ የሰው ልጆች የሚበሉት የተለመዱት ተራ ሙዝ አይነቶች በተለይ ከአውሬ ዝርያ ሾለ ሙዝ (Musa acuminata) ወይም ከዚህና ከሌላ አውሬ ዝርያ የባልቢስ ሙዝ (Musa balbisiana) ክልሶች ተደረጁ።   ከነዚህ ውጭ ብዙ ልዩ ልዩ ሌሎች ዝርዮች በተለይ በኒው ጊኔ፣ ቦርኒዮና ባካባቢያቸው ሁሉ ይገኛሉ።  

መደብ:ፍራፍሬ
አኩሪ አተር

=+=
thumb|አኩሪ አተር
**አኩሪ አተር** (*Glycine max*) የአባዝርት አትክልት ዝርያ ነው።

በየጊዜው አኩሪ አተርን መመገብ ለሴቶች ጉዳት ባያደርግም፣ ለወንዶች ጤናማ እንደማይሆን በሰፊ ቢታወቅም በአንዳንድ አገር ባሕል አመጋገብ በብዛት ይጨመራል።  


File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg


መደብ:አትክልት
ከ20ኛዉ ክፍለ ዘመን አንስቶ በተለይ አሜሪካን ዉስጥ ወርቃማዉ ወይም ተዓምረኛዉ እህል የሚል ስያሜ አግኝቷል። አኩሪ አተር በፕሮቲን እና ቅባት ምንጭነቱ የሚወዳደረዉ የእህል ዘር የለም። ባለሙያ ካገኘም ለመጠጣትም ለመበላትም የሚችል የእህል ዘር ነዉ። ስለአኩሪ አተር ሲወሳ ብዙዎች የሚያስታዉሱት ለሕፃናት አካል ግንባታ ጠቃሚ መሆኑ ብዙ ጊዜ የተነገረለትን የአኩሪ አተር ወተት ሊሆን ይችላል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን በኢትዮጵያዉያን የምግብ ጣዕም ለዛ ተላብሶ በተለያየ ምግብነት መቅረብ እንደሚችል እየታየ ነዉ።

አኩሪ አተር ወደኢትዮጵያ የገባዉ በ1950ዎቹ መሆኑን ነዉ በእህሉ ላይ ምርምር የሚያደርጉት ባለሙያዎች የሚያስረዱት። በአኩሪ አተር ላይ ኢትዮጵያ ዉስጥ በተደረገዉ ዝርያ የማዉጣት ምርምርም 22 ዓይነት ዘሮች እስካሁን ተገኝተዋል። በኢትዮጵያ የአኩሪ አተር ብሔራዊ ምርምር ፕሮጀክት አስተባባሪ የሆኑት አቶ ትዕዛዙ ደጉ ስድስት ዘርፎች ያሉት የምርምር ፕሮጀክት እህሎቹን እርስ በርስ በማዳቀል የሚፈለገዉን የጥራት ደረጃ እንዲይዝ ማድረግ፤ ምርትና በሽታ መቋቋም ላይ ያተኮረ ምርምርም ያካሂዳል። አኩሪ አተርን በሀገር ዉስጥ በ12 የምርምር ማዕከላት ላይ ከፍተኛ የዝናብ መጠን በሚያገኙ፤ መካከለኛ የዝናብ መጠን በሚያገኙ እና ዝናብ አጠር በሆኑ አካባቢዎች ምርምሩ ይካሄዳል።
ምርምሩ በዚህ አያበቃም ሰብል ክብካቤን በሚመለከት መቼ መዘራት አለበት የሚለዉ እና የአመራረት ሥርዓት ማለትም አኩሪ አተር ከየትኛዉ እህል ጋር ተፈራርቆ ይዘራ፤ ከየትኛዉስ ጋር ተሰባጥሮ ይዘራ የሚለዉ ጥናትም የፕሮጀክቱ አንድ አካል ነዉ። አኩሪ አተርን ሰብልን ሊያጠቁ የሚችሉ አረም ሆነ ተባይ ወይም በሽታ የቱ እንደሆነም ክትትል ይደረጋል። ስለአኩሪ አተር ጥቅም የሚዘረዝሩ ዘገባዎች የመኖራቸዉን ያህል በተፈላጊነቱ ምክንያት በተለይ ደቡብ አሜሪካ ዉስጥ ደኖች እንዲጨፈጨፉ ምክንያት ሆኖ በሥነምህዳሩ ላይ ጫና እስካተለ የሚያወሱም አሉ።

አኩሪ አተር ሀገር ዉስጥ በከፍተኛ ደረጃ የሚመረተዉ በቤንሻንጉል ጉምዝ እና በኦሮሚያ ክልል ነዉ። አኩሪ አተርን በብዛት ከሚያመርቱ ሃገራት ዩናትድ ስቴትስ፤ ብራዚል እና አርጀንቲና ቀዳሚዎቹ ናቸዉ። የኢትዮጵያ ግብርና ምርምር ተቋም በአኩሪ አተር ላይ አመራረትም ሆነ ምግብ ዝግጅት ላይ ምርምር ሲያካሂድ የቆየ መሆኑን የገለፁት በግብርና ምርምር ተቋሙ የምግብ ሳይንስ ተመራማሪ እና የብሔራዊ አስተባባሪ አቶ ቢላቱ አግዛ አኩሪ አተር በኢትዮጵያ በምግብነት ያን ያህል አልተለመደም ይላሉ።

ከአኩሪ አተር የተቀላቀለበት ኬክ

ከአኩሪ አተር ወተት ለማዘጋጀት ሲታሰብ እህሉን ከአንድ ቀን በፊት ለቅሞና አጥቦ ለ15 ደቂቃ ያህል መቀቀል ያስፈልጋል። ከዚያም አዉጥቶ ተዘፍዝፎ ያድራል። ከዚያም የራሰዉን አኩሪ አተር ልጣጩን በሚገባ በዉኃ አስለቅቆ በትንሽ በትንሹ እየቆነጠሩ ፈጭቶ እንደእህሉ መጠን ዉኃ ጨምሮ መቀቀልና መጭመቅ ነዉ። እንደባለሙያዉ ከሆነም ለአንድ ኪሎ አኩሪ አተር ስምንት ሊትር ዉኃ ያስፈልጋል።

ተፈጥሮን ተከትሎ የማይበቅል እህልም ሆነ በተፈጥሮ ሥርዓት ያላደጉ እንስሳትን መመገብ ለጤና አደገኛ መሆኑን በተግባር የተረዳዉ ምዕራቡ ዓለም በአሁኑ ጊዜ ፊቱን ከእንስሳት ተዋፅኦ ወደተክሎችና ሰብሎች አዙሯል። በዚህ ምክንያትም ከአኩሪ አተር የሚገኙ የምግብ ተዋፅኦዎች ተመራጭነትን እያገኙ ነዉ። ከአኩሪ አተር ወተት እና አይቡ እንደሚገኝ ሁሉ የአኩሪ አተር ሥጋም አለዉ።

የአኩሪ አተር አይብ

በአኩሪ አተር ዘር እና አመራረት ላይ ኢትዮጵያ ዉስጥ ምርምር ሲደረግ ረዥም ዓመታት አስቆጥሯል። የምግብ ዝግጅቱን ተመለከተ የሚካሄደዉ ምርምር ብቻም አስር ዓመታት እንደቆየ አቶ ቢላቱ ገልጸዋል። የግብርና ምርምር ተቋሙ የአኩሪ አተርን ምግብነት ለማላመድ በጀመረዉ እንቅስቃሴ ለአምራቹቹ ብቻ የምግብ ዝግጅት ሥልጠና ከመስጠት የተቋሙ ሠራተኞችም አዉቀዉት ሙያዉን በማስፋፋት በኩል አስተዋፅኦ እንዲያደርጉ በሚል አሰልጥኗል።

አቶ ቢላቱ እንደገለፁልን ኢትዮጵያ አኩሪ አተርን ብታመርትም ለዉጭ ገበያ ነዉ። በአንፃሩ የተዘጋጁትን የአኩሪ አተር ምርቶች ወደሀገር ታስገባለች። ከዚህም ሌላ በተለያዩ አካላት የአኩሪ አተር ምግብ አዘገጃጀትን የማስተዋወቁ ሥራ እንደሚከናወን ያመለከቱት የምግብ ምርምር ባለሙያ ይህ ወጥነት እንዲኖረዉ እየተሠራ መሆኑንም ሳይገልፁ አላለፉም። አኩሪ አተር ላይ የሚደረገዉ ምርምርም ሆነ የምግብ አዘገጃጀቱ ጥናት ዋና ዓላማ እህሉ ሀገር ዉስጥ ጥቅሙ ታዉቆ ኅብረተሰቡ ከሚገዙ ምርቶቹ ይልቅ በየቤቱ በቀላሉ ማዘጋጀቱን ለምዶ እንዲጠቀምበት ማድረግ እንደሆነ ነዉ ባለሙያዎቹ ያስረዱት። በተጨማሪም ከዉጭ ከፍተኛ ፍላጎት እንዳለም አመልክተዋል።
ጃክሰን፣ ሚሲሲፒ

300px|thumbnail
**ጃክሰን** (እንግሊዝኛ፦ Jackson) የሚሲሲፒ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1814 ዓ.ም. ተመሠረተ። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ትንሽ አይጥ

300px|thumb|ትንሽ አይጥ
**ትንሽ አይጥ** (*Mus*) የዘራይጥ መደብ ነው። 

መደብ:አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
ድንገተኛ አሣ

300px|thumb|ድንገተኛ አሣ
**ድንገተኛ አሣ** ወይም እንደ እንግሊዝኛው **ሻርክ** (Selachimorpha) በውቅያኖስ የሚኖር ሰውን የሚገድል አስፈሪ ግፈኛ የሥጋበል ዓሣ ወገን ነው።

ሻርክ ዕውነተኛ አሣ ነው። በዘልማድ እንደ ዓሣንበሪ ዘመዶች ቢቆጥሩም፣ በውኑ የዓሣንበሪ አስተኔ ጡት አጥቢዎች ናቸው።

 

መደብ:እንስሳት
ካርናተከ

400px|thumb|ካርናተከ በሕንድ

**ካርናተከ** በደብብ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ካውናስ

300px|thumb|ካውናስ
**ካውናስ** የሊትዌኒያ ከተማ ነው። 

መደብ:ሊትዌኒያ 
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
የዓሣንበሪ አስተኔ

400px|thumb|የዓሣንበሪ አስተኔ
**የዓሣንበሪ አስተኔ** (*Cetacea*) ከዓሣንበሪዎች ጭምር ሌሎች የውቅያኖስ ታላቅ አጥቢ እንስሳት እንደ ዶልፊን ያጠቅልላል። በዘመናዊ ሥነ ሕይወት እንደሚለየው በውነት አሣዎች አይደሉም።

ሻርክ በዘልማድ «ዓሣንበሪ» ወይም «ዓሣ ነባሪ» ቢባልም በውነት የዓሣ ዓይነት ነው።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
ዘራይጥ

300px|thumb|ዘራይጥ
**ዘራይጥ** (*Rodentia*) ከአይጥ ጭምር ብዙ ዝርያዎች ያጠቀለለ የጡት አጥቢ ክፍለመደብ ነው፤ ከነርሱም፦

*ትንሽ አይጥ
*ሽኮኮ
*ጃርት
*ቢቨር

አሉ።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
የድመት አስተኔ

450px|thumb|የድመት አስትኔ
**የድመት አስትኔ** (*Felidae*) ሰፊ የሆነ የአጥቢ እንስሶች ክፍለመደብ ነው።  በዚህም ውስጥ፦ 

Pantherinae:
*ነብር (እስያ ብቻ)
*አንበሳ (አፍሪካና ሕንድ ብቻ)
*አመዳይ ነብር (እስያ ባቻ)
*የዱር ድመት (ጃጉዋር፣ አሜሪካዎች ብቻ)
*ግሥላ (አፍሪካና እስያ)

Felinae:
*ድመት
*ኣቦ ሸማኔ (አፍሪካና ፋርስ ብቻ)
*ዳልጋ ኣንበሳ (አፍሪካና እስያ) 
*ነበራርት (ስሜን አሜሪካ፣ አውሮፓና እስያ)
*አነር (አፍሪካ ብቻ)
*የተራራ አንበሣ (ፑማ ወይም ኩገር፣ አሜሪካዎች ብቻ)

መደብ:አጥቢ እንስሳት
የበረሮ አስተኔ

**የበረሮ አስትኔ** (*Blattodea* በሮማይስጥ) ከበረሮዎች ጭምር ምስጥን ያጠቀለለ የሦስት አጽቄ መደብ ነው።


American-cockroach.jpg|በረሮ
Termites marked with traceable protiens.jpg|ምስጥ


መደብ:ሦስት አጽቄ
Q

thumbnail|220px

**Q** / **q** በላቲን አልፋቤት አሥራ ሰባተኛው ፊደል ነው። 

የ«Q» መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «ቆፍ» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የአመልማሎ (የሸማኔ ዕቃ) ስዕል መሰለ። ለዚህ ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። ቅርጹ ከዚያ በፊንቄ (ከነዓን) ሰዎች ተለማ። በነዚህ ልሳናት የ/ቅ/ ድምጽ ለማመልከት ጠቀመ። ከዚህም በግሪክ አልፋቤት "ቆፓ" Ϙϙ)  ደረሰ፤ በግሪክኛ ግን የ/ቅ/ ድምጽ ባለመኖሩ በK ፈንታ «ኮ» እና «ኩ» ለመጻፍ በϘ ሆነ።  እንዲሁም ፊደሉ በጥንታዊ ኢታሊክ አልፋቤትና በላቲን አልፋቤት ገባ፤ በኋላ ግን የϘ ጥቅም ከግሪክኛ ጽሕፈት ከቁጥሩ «ዘጠና» (90) በቀር ይጠፋ ነበር።

በሮማይስጥም በጊዜ ላይ የ«Q>> ጥቅም ከ«O» በፊት ጠፍቶ ከ«U>> በፊት ብቻ ይታይ ነበር። እስካሁንም ድረስ በአብዛኛው የምዕራብ አውሮፓ ላሳናት እንዲህ ነው። በጣልኛ፣ ፈረንሳይኛ እና እስፓንኛ ይህ «qu» /ክ/ ለመጻፍ በተለይም በ /ኬ/፣ /ኪ/ (que, qui) ይታያል። በእንግሊዝኛ የ «qu» ድምጽ እንደ /ኲ/ ያሰማል፤ በጀርመንኛም እንደ /ኲ/ ወይም /ክቭ/ ያሰማል። 

በግዕዝ አቡጊዳ ደግሞ «ቀ» («ቆፍ») የሚለው ፊደል ከቅድመ-ሴማዊው «ቆፍ» ስለ መጣ፣ የላቲን 'Q' ዘመድ ሊባል ይችላል። የ፺ (90) ምልክት ደግሞ ከዘመናዊው ግሪኩ ቆፓ (90) በተቀየረው መልክ (Ϟ ϟ) ደረሰ። 

መደብ:የላቲን አልፋቤት
የአውርስያ አቆስጣ

300px|thumb|የአውርስያ አቆስጣ
300px|thumb|የአውርስያ አቆስጣ የሚገኝበት ዙሪያ
**የአውርስያ አቆስጣ** (Lutra lutra) በተለይ በአውርስያ የሚገኝ የኣቆስጣ ዝርያ ነው።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
የፈረንጅ ጥድ

300px|thumb|አንድ የካሊፎርኒያ ፈረንጅ ጽድ ዝርያ
350px|thumb|የፈረንጅ ጽድ አይነቶች የሚገኙባቸው አገራት
**የፈረንጅ ጽድ** (*Pinus*) በውጭ አገር የሚገኝ ሁሌ ለምለም የዛፍ ወገን ነው።

መደብ:አትክልት
ዝንብ

**ዝንብ** (**ዝምብ**) እጅግ ሰፊ የሆነ የሦስት አጽቄ ክፍለመደብ ነው።  በዚሁ ክፍለመደብ ውስጥ ፩ ሚሊዮን የሚያህሉ ልዩ ዝርያዎች እንዳሉ ይታስባል።  ሁላቸው አንድ ጥንድ ክንፍ ብቻ አላቸው።

በተለይ ከሚታወቁ ተራ ዝምቦች መካከል፦ 

* የቤት ዝንብ
* የወባ ትንኝ (ቢምቢ) 

መደብ:ሦስት አጽቄ
ምሥራቅ ጀርመናዊ

* ምሥራቅ ጀርመን የቀድሞ ሀገር
* ምሥራቅ ጀርመናዊ ቋንቋዎች
* የዘመናዊ ጀርመን ምሥራቅ
መሐሌ

300px|thumb|ልዩ ዘር የለሽ መሐሌ
**መሐሌ** ከሃብሃብ ተክል (Citrullus lanatus) የሚመጣው ፍራፍሬ አይነት ነው። ይህ ፍሬ ደግሞ **ሃብሃብ** ወይም **ከርቡሽ** ይባላል። ባብዛኞቹ የውስጡ ሥጋ ቀይና ጣፋጭ ነው፣ አንዳንዱም የተለየ ቀለም ሥጋ በውስጡ አለው። 

ከደቡባዊ አፍሪካ የተገኘው ሌላው የበጢሕ አይነት የትርንጎ ዱባ (Citrullus caffer) ሲሆን ከዚሁ የወጣው ነጭ ፍሬ ብዙ ጊዜ እንደ ናሚብኛ «ፃማ» ተብሏል፤ እንዲሁም ተጨማሪ ዝርያ የናሚብ ፃማ (C. ecirrhosus) አለ።  እነዚያ «ጻማ» ፍሬዎች ከመሐሌ አብልጦ መራራ የሆነ ጻዕም አላቸው። 

መደብ:ፍራፍሬ
ቀንደ መሬት

300px|thumb|በማልታ-ቡረት ሥልጣኔ ሳይቤሪያ የተገኘ የቀንደ መሬት ስዕል በዝሆን ጥርስ ላይ
**ቀንደ መሬት** (እንግሊዝኛ፦ Mammoth /ማሞጥ/) በአውርስያና በስሜን አሜሪካ የነበረ በጥንት የጠፋ የዝሆን አስተኔ አባል ነበረ። ከዛሬው የአፍሪካ ወይም የእስያ ዝሆን እጅግ ጸጉራም ዝርዮች ነበሩ።

ስሙ Mammoth እና ተመሳሳይ ስያሜዎች በሌሎች ልሳናት የደረሱ ከሩስኛ /ማማንት/ እንደ ነበር ይታመናል፤ ይህም ከአንድ ኡራሊክ ቋንቋ እንደ ማንሲኛ (ሳይቤሪያ) ቃል *መንግ-ኦንት እንደ ደረሰ ይታመናል፤ የዚህም ማለት ከ*መንግ («መሬት») እና ከ*ኦንት («ቀንድ») ደረሰ።  የዚህም ምክንያት እንስሳው ብዙ ጊዜ ከጠፋ በኋላ በ1700ዎቹ ዓም በተለይ በሳይቤሪያ የነበሩ ብሔሮች በመሬት ወይም በበረዶ ካገኙት ታላላቅ ቀንዶች ብቻ መኖሩን ያወቁት ነበር።  እነዚህ «ቀንዶች» በውነት የዝሆን ጥርስ ነበሩ፤ ስለዚያ ነው ስያሜው «ቀንደ መሬት» ሆነ።

አሁን እንደምናውቀው በቅድመ-ታሪክ ይህ እንስሳ በሰው ልጅ መካከል በአውሮፓና እስያ ይኖር ነበር፤ የጠፋበት ዋና ምክንያት ማደን ነበረ። የአውሮፓ ሊቃውንት እንደገመቱ ይህ የሆነ ከ10,000 እስከ 2,000 ዓክልበ. ድረስ ነበር፤ ለዚህ ያህል ረጅም ጊዜ ሁሉ ግን (8000 አመታት) ተከታታይ መዝገብ መሥራት ይከብዳል። በአጭር ጊዜ ውስጥ ወይም በጥቂት መቶ አመት ከማደን ለምን እንዳልጠፉ አይገልጹም። በጣም በራቁ በአንዳንድ የሳይቤሪያ ወይም አርክቲክ ደሴቶች ላይ እስከ 1650 ዓክልበ. ድረስ እንደ ቆየ ይታስባል። 

ከሥነ ቅርስ በእርግጥ የምናውቀው መጀመርያ በአውሮፓና በእስያ የሰፈሩት የሰው ዘሮች ቀንደ መሬቱን በማደን ከጥርሱ ብዙ እቃዎች፣ አሻንጉሊቶች፣ ጣኦቶች፣ አሸንክታቦች ወይም ጌጦች ይቀርጹ ነበር።  በዚህ መካከል የ«ቀንደ መሬት»ና ሌሎች አራዊት ምስሎች ይቀርጹ ነበር።

በአንድ ሥፍራ በሳይቤሪያ በሥነ-ቅርሳዊው ማልታ-ቡረት ሥልጣኔ (ባይካል ሐይቅ አካባቢ) የዝሆን ጥርስ የድሪ-ተንጠልጣይ ጌጦች ተገኙ፣ ለወንዶች የበራሪ ይብራ፣ ለሴቶችም የሴት ቅርጽ ከድሪ እንደ ለበሱ ይመስላል። 

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:የእስያ ታሪክ
የበጢሕ ወገን

300px|thumb|የናሚብ ጻማ የተባለው በጢሕ
**የበጢሕ ወገን** (Citrullus) ከበጢሕ (ሃብሃብ) ጭምር ሌሎች ዝርያዎች አሉት።

*በጢሕ ወይም ሃብሃብ C. lanatus
*የትሪንጎ ዱባ ወይም «ጻማ» C.  caffer  (ቀድሞ የ C. lanatus አይነት ታሠበ) 
*የናሚብ ፃማ - በናሚቢያ የሚገኝ የዱር መራራ በጢህ C. ecirrhosus 
*የበረሃ ቅል (ወይም ሐንደል < አረብኛ፦ /ሐናዝል/) C. colocynthis

ይህ የበጢሕ ወገን ደግሞ በዱባ አስተኔ ውስጥ ይመደባል። 

መደብ:አትክልት
የኪያር ወገን

300px|thumb|ኪዋኖ ወይም «የአፍሪካ ባለቀንድ ዱባ» C. metuliferus
**የኪያር ወገን** (Cucumis) ከኪያር ጭምር ብዙ ሌሎች ዝርያዎች አሉበት፤ በተለይም፦

* ኪያር C. sativus
* የምድር እምቧይ C. prophetarum & C. ficifolius 
* ቃውን C. melo
* ኪዋኖ ወይም «የአፍሪካ ባለቀንድ ዱባ» C. metuliferus
* የጃማይካ ኪያር C. anguria
* የአዋልደጌሳ ኪያር C. humifructus በአዋልደጌሳ የሚበላ የምድር ታች ዱባ
* የጭቃ ዱባ C. myriocarpus አረም፣ እንደ ትንሽ ሃብሃብ የሚመስል መርዛም አይነት ዱባ
* የአሞራ ምሳ C. dipsaceus መድሃኒታዊ የኪያር አይነት

ይህ የኪያር ወገን ደግሞ በዱባ አስተኔ ውስጥ ይመደባል።

መደብ:አትክልት
የሙዝ ወገን

300px|thumb|የሙዝ አይነት
**የሙዝ ወገን** (Musa) በሥነ ሕይወት ሊቃውንት የሙዝ ፍሬ አይነቶች የሚሰጡ ዕጽዋት ሁሉ ናቸው። በዚህ ወገን ውስጥ ሳባ ያህል ልዩ ልዩ አይነት ሙዝ የሚስጡ ዝርያዎች አሉ።

የሙዝ ወገን መጀመርያ በተፈጥሮ የተገኘው በኒው ጊኒ ደሴት ላይ እንደ ነበር ይታመናል። በዚያ በተፈጥሮ ፍሬውን የሚበሉት እንስሶች በተለይ የሌት ወፍና የዛፍ ካንጋሮ ናቸው። ከዚያ የሙዝ ተክሎች በሰው ልጅ አማካኝነት በጥንት ወደ ምዕራብ እንደ ተስፋፋ ይታመናል።

መደብ:አትክልት
የዝሆን አስተኔ

**የዝሆን አስተኔ** (*Elephantidae*) በክፍለመደብ *Proboscidea* («ባለ ኩምቢዎች») ውስጥ የሆነ አስተኔ ነው።  ከአሁኑ ዝሆን ጭምር አንዳንድ በጥንት የጠፉት ነባር ዝርያዎች በተለይም Mammoth ማሞጥ ወይም ቀንደ መሬት በዝሆን አስተኔ ውስጥ ተመድበዋል።

መደብ:የዱር አራዊት
ካይዘን

**ካይዘን** (ጃፓንኛ፦ 改善 «ማሻሻል» ማለት ነው) የአመራር ፍልስፍና ነው። ከጦርነቱ በኋላ በጃፓን ድርጅቶች ተለማ። በአንዳንድ ኢንዱስትሪ በተለይም በአንዳንድ መኪና ፋብሪኮች (ቶዮታ ድርጅት) በተግባር ውሏል። 

የካይዘን ፍልስፍና ዘዴ በአጭሩ «ማቀድ -> ማድረግ -> ማመልከት -> መገሰብ/ማስተካከል» ይባላል። በተጨማሪ ማናቸውም ዕንቅፋት በደረሰ ጊዜ የሥሩን ጠንቅ ለማወቅ አምስት ጊዜ «ለምን» መጠይቅን ያስተምራል። (እያንዳንዱ ምክንያት ላይኛ ምክንያት እንዳለው በማሠብ)። እንዲህ ሲደረግ አንድ የሚታወስ መርኅ «የሚጎደለው ሂደቱ እንጂ ሰዎቹ አይደሉም» ነው ይባላል።

የ«ካይዘን» ትርጉም ከጃፓንኛ እንዲያውም «ማሻሻል» ሲሆን፣ ብዙ ጊዜ ፅንሰ ሀሣቡ እንደ «ምንጊዜም ማሻሻል» ይተረጎማል። 

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:ጃፓን
ጀፍ ዘከር

300px|thumb|ጀፍ ዘከር
**ጀፍ ዘከር** የሲ. ኤን. ኤን. አሜሪካዊ ዜና ድርጅት ፕሬዚዳንት ነው።

በ2009 ዓም ከሱ ታች የሆነ አንድ አለቃ ጆን ቦኒፊልድ በምስጢራዊ ካሜራ ሲናገር፣ ድርጅቱ ስለ አገሩ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ያሰራጨው ዜና ሀሣዌ መሆኑን ገልጸ። ይህ ሂላሪ ክሊንተንን ለማሸነፍ ከሩስያ ጋር ሴራ እንደ ነበረው የሚል ሀሣዊ ዜና ነበር። ቦኒፊልድ እንደ ተመዘገበ ሲል ይህ ክስ በዘከር ትዕዛዝ ሕዝቡን ለማታለል ለሥስትና ለብር ሆነ።  ይህ በተገለጸበትም ወቅት፣ ሦስት የሲ ኤን ኤን ጋዜጠኞች ከስራቸው ተለቀቁ። 

*https://www.rt.com/usa/394233-russia-cnn-ratings-veritas/

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ጋውማታ

350px|thumb|ጋውማታ ከዳርዮስ ጫማ በታች
**ጋውማታ** ወይም **ሐሣዌ ሥመርዲስ** ወይም **ስፈንዳዳቴስ** (530 ዓክልበ. ሞተ) በጥንታዊ ፋርስ መንግሥት እኔ የንጉሡ የታላቁ ቂሮስ ልጅ ነኝ በማለት ያባበለ አስመሳይ ነበር። 

በቂሮስ በኲር በካምቦሲስ ዘመነ መንግሥት ካምቦሢስ ታናሽ ወንድሙን ባርዲያን አስገድሎ ነበር። በኋላ ግን ኮምቦሲስ በግብጽ ሳለ አንድ ማጎስ (የዞራስተር እምነት ቄስ) እና የሜዶን ሰው ጋውማታ እንደ ተገደለው ባርዲያ እራሱን ባማስመስል በአመጽ ተነሣ። ካምቦሲስ በድንገት ሞተና ጋውማታ ለአጭር ጊዜ ፋርስን ገዛ። ሐሣዊ መሆኑ በታወቀ ጊዜ፣ ፯ መኳንንት ከነርሱም ፩ ዳርዮስ ጋውማታን በደፈጣ ገደሉት፣ ከነርሱም ዳርዮስ ለዙፋኑ ተመረጠ። 

ይህ ዳርዮስ እራሱ በገደል ድንጋይ ላይ ባስቀረጸው በበኂስቱን ፅሁፍ ይተረካል፣ እንዲሁም ፪ የግሪክኛ ጸሐፍት ሄሮዶቶስ (480 ዓክልበ)ና ክቴሲያስ (400 ዓክልበ.) ይተርኩታል። በታሪኩ ዝርዝሮች ትንሽ ይለያያሉ።

የበኂስቱን ጽሁፍ እንደሚለው ካምቤሲስ የሞተው በገዛ እጁ ነበር።  ከዚህም በኋላ በዳርዮስ ዘመነ መንግሥት አንድ ሌላ አመጸኛ ደግሞ «ቫህያዝዳታ» እኔ ባርዲያ ነኝ በማለት አስመስሎ ዳርዮስ እሱንም አስገደለው። 

በሄሮዶቶስ ውስጥ የቂሮስ ልጅና አስመሳዩ ሁለቱም «ስመርዲስ» ተብለዋል። በክቴሲያስ ዘንድ፣ የቂሮስ ልጅ ስም «ታኞክሳርኬስ» ነው፣ አስመሳዩም «ስፈንዳዳቴስ» ይባላል። በነዚህ ግሪኮች ዘንድ ካምቦሲስ በገዛ ሠይፉ የሞተው ከድንገት ነበር። በሌሎች ጥቃቅን ዝርዝሮች ይለያያሉ። 

መደብ:የፋርስ ታሪክ
ሃኢ ጋኦን

**ሃኢ ጋኦን** (ዕብራይስጥ፦ האיי גאון) ከ931 እስከ 1030 ዓም በባቢሎን ዙሪያ የኖረ የአይሁድና እና የተልሙድ አስተማሪ ነበር።

በተለይ የሚታወቀው «responsa» («መልሶች») ስለ ተባሉ ጽሁፎች ናቸው። ለምሳሌ ያህል የሚከተለውን ጻፈ፦ 

«መሢህ ወልደ ዮሴፍ፣ ከዳዊት ሥርወ መንግሥት የሆነ ታላቅ ጻድቅ፣ በይሁዳ ሕዝብ መካከል ይነሣል።  መሪነቱ እንደ ንጉሥ ዘመን የሚመስል፣ ***ለአርባ አመት የሚቆይ*** ይሆናል። በዚህም ዘመን መሢህ ወልደ ዮሴፍ ብዙ አይሁዶችን ወደ ኦሪት መንገድ ይመልሳችዋል።»  Responsum on Succot 52a 

ይህ «አርባ አመት» ጊዜያዊ መሢሃዊ መንግሥት የሚለው ትንቢት ከሃኢ ጋኦን ዘመን አስቀድሞ ለረጅም ጊዜ ይጠበቅ ነበር። ረቢ አኪቫ በን ዮሴፍ Midrash on Psalm 90:15፤ የባቢሎን ተልሙድ እና የኤልያስ ራዕይ ሁላቸው የአርባ አመት ጊዜያዊ መሢሃዊ መንግሥት ትንቢት ከጥንት ዘግበዋል። እንዲሁም በእስልምና የሙሐመድ ጓደኛ አቡ ሑራይሓህ (595-673 ዓም) በሀዲስ Book 37, Number 4310  ይህን ተመሳሳይ ትንቢት ጠቀሰ። 



መደብ:አይሁድ
ጁባ

**ጁባ** የደቡብ ሱዳን ዋና ከተማ ነው።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ካሳብላንካ

**ካሳብላንካ** የሞሮኮ ከተማ ነው።

ጥንታዊ ስሙ በታማዚሕት በርበርኛ ቲፊናቅ ጽሕፈት ⴰⵏⴼⴰ /አንፋ/ ነበር። በባሕር ወንበዴ ምክንያት ፖርቱጋል በ1460 ዓም በመድፍ አጠፉትና፣ በሥፍራው በ1508 ዓም «ካሳ ብራንካ» (ማለት «ነጭ ቤት») የተባለ አምባ ሠሩ። በኋላም በእስፓንኛ ይህ «ካሳብላንካ» ሆነ፤ ወደ አረብኛም ተተርጉሞ «**አድ-ዳር አል-ባይዻዕ**» ተብሏል። በኗሪዎቹ ዘንድ ግን እስካሁን ድረስ እንደ «**አንፋ**» ይታወቃል።

መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ሞሮኮ
የማልታ-ቡረት ሥልጣኔ

100px|thumb|ቡረት ሳይቤሪያ  የተገኘ የዝሆን ጥርስ ቅርጽ

**የማልታ-ቡረት ሥልጣኔ** በባይካል ሐይቅ ዙሪያ በሳይቤሪያ፣ ሩስያ የተገኘ ቅድመ-ታሪካዊ የሥነ ቅርስ ሥልጣኔ ነው። 

በዚህ ስፍራ በተለይ ከቀንደ መሬት (ጥንት የጠፋ የዝሆን ዝርያ) በመጣ በዝሆን ጥርስ ብዙ እቃዎችና ቅርጾች ተሠርተው ተገኝተዋል። በጥንት የሥፍራው ኗሪዎች ቀንደ መሬቱን ያደኑት አዳኞች ይሆናሉ።

የአውሮፓና ምዕራባውያን ሊቃውንት እንደ ገመቱ ሥፍራው የተሰፈረው ከ22,000 እስከ 13,000 ዓክልበ. ነበረ ወይም ለ9,000 ዓመታት በሙሉ ከዚያ ደረጃ በጣም አልተነሡም።  እንዲሁም በነዚህ ሊቃውንት ዘንድ የሰው ልጅ ዘሮችና ቀንደ መሬቱ አንድላይ ከ42,000 እስከ 2,000 ዓክልበ. ድረስ ይኖሩ ነበር፤ ወይም በጠቅላላ ለ40,000 ዓመታት ሰዎች እጅግ ቀስ ባለ እርምጃ ኑሮአቸውን ያሻሸሉ ማለት ነው።  ነገር ግን ይህ ዘመን 40,000 ዓመታት ሆኖ የተጻፉ መዝገቦች ከተጀመሩት 5,000 ዓመታት በ8 እጥፍ ይበልጣል፤ ይህ ሁሉ ረጅም ጊዜ የሰው ልጅ በአንድ ሁኔታ ያህል መቆየቱ ስለዚህ አጠያያቂ ነው። በዚያም ላይ ሰዎች የሚበዙበት መጠን በማናቸውም ጊዜ ከዚህ ዝግተኛ መጠን እጅግ መበልጡ ስለሚታወቅ፣ ዓለሙን በሙሉ ለመሸፈን በጥቂት ሺህ አመታት ውስጥ እንጂ 40,000 ምናምንት አመታት እንዳስፈለገ አይመስልም። 
300px|thumb|left|የቀንደ መሬቱ ስዕል
ልክ መቼ እንደኖሩ ያለ ክርክር ባይታወቅም፣ የተገኙት ጥንታዊ እቃዎች ትኩረት ስበዋል። የዝሆኑ ታላላቅ አጥንት ደግሞ ለቤቶቻቸው መዋቅር ይጠቅማቸው ነበር። የፈረንጅ አጋዘን ቀንድ ደግሞ ተገኝቷል። 

በብዙዎች የዝሆን ጥርስ ቅርጾች ትንሽ ቀዳዳ ያላቸው ከአንገት ድሪ ተለበሱ። የወንዶች እቃዎች (መሣርያዎች ወዘተ.) ከምድጃው ወደ ቀኝ ተቀበሩ፣ ድሪያቸው በራሪ ይብራ ይምሰል ነበር። የሴቶች እቃዎች (የስፌት፣ መርፌ ወዘተ.) ወደ ምድጃው ግራ ተቀብረው ድርያቸው የሴት ምስል ነበር። በአውሮፓም በጣም ተመሳሳይ የሴት ምስሎች ተገኝተዋል፤ ግን የአውሮፓ ምስሎች ከፊታቸው ይልቅ ሰውነታቸውን በዝርዝር ቀረጹ።  በነዚህ ሳይበሪያዊ ምስሎች ግን ከሰውነታቸው ይልቅ ፊታቸውን በዝርዝር ቀረጹ። 

*የማልታ-ቡረት ምስሎችና ሥልጣኔ ለማየት 

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:ሩስያ
መደብ:ሥነ ቅርስ
የሱቁጥራ ሩማን

**የሱቁጥራ ሩማን** (Punica protopunica) በሱቁጥራ (የየመን ደሴት) ላይ ብቻ የተገኘ የሩማን ዘመድ ዝርያ ነው። በአሁኑ ጊዜ ወደ ሃዋኢ ደሴት ክፍላገር አሜሪካ ደግሞ ተጨምሯል። 

ይህ ሩማን ዛፍ በሱቁጥራ ብዙ አይበላም፤ ፍሬው ለፍየል መኖ እንጂ ለሰዎች አይስማማም። ለቁስል፣ ለሆድ ቁርጠት፣ ለኮሶ መድኃኒት በዱቄት ተደቀቀ። እንዲሁም፣ ቅቤ ለመሥራት ወተቱን በመርጋት ይጠቀማል። እንጨቱም ለትንሽ ስራዎች ወይም ለማገዶ መልካም ነው።  

መደብ:አትክልት
ሳማርቃንድ

300px|thumb|አደባባይ በሳማርካንድ
**ሳማርካንድ** በኡዝቤኪስታን የሚገኝ ከተማ ነው።

ስሙ ከጥንታዊ ሶግድኛ /አስመረ/ «ድንጋይ» እና /ካንድ/ «አምባ» እንደመጣ ይታሥባል። 

መደብ:ኡዝቤኪስታን
መደብ:የእስያ ከተሞች
V

thumbnail|220px

**V** / **v** በላቲን አልፋቤት 22ኛው ፊደል ነው። 

የV መነሻ ከጎረቤቱ ከ «U» ነበር። ስለዚህ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «ዋው» ከደረሱት 5 ፊደላት (F, U, V, W, Y) አንድ ነው።

በሮማይስጥ V አንድላይ ተነባቢውን «ው» ወይም አናባቢውን «ኡ» አመለከተ። 

እንዲሁም ከዘመናት በኋላ ተነባቢውን «ቭ» ድግሞ ለማመልከት ቻለ። ቅርጹም ከ«U» ጋር ይለዋወጥ ነበር። ከ1378 ዓም በታየ በአንድ አልፋቤት ለመጀመርያው ጊዜ «U» (/ኡ/) እና «V» (/ቭ/) እንደ ልዩ ልዩ ፊደላት ተቆጠሩ። በ1754 ዓም የፈረንሳይ አካደሚ በይፋ «U» እና «V» እንደ ልዩ ልዩ ፊደላት ይቆጥራቸው ጀመር።

መደብ:የላቲን አልፋቤት
ብሩስ ሊ

300px|thumb|ብሩስ ሊ በ1964 ዓም

ብሩስ ሊ (ህዳር 27፣ 1940 - ጁላይ 20፣ 1973)  የሆንግ ኮንግ-አሜሪካዊ ማርሻል አርቲስት፣  ተዋናይ፣  ፊልም ሰሪ እና ፈላስፋ ነበር።       

እሱ የጄት ኩን ዶ መስራች ነበር፣ እሱም ከሊ ተሞክሮዎች የታጠቀ ባልታጠቁ ውጊያ እና ራስን መከላከል -እንዲሁም ልዩ ፣ የዜን ቡዲስት እና የታኦኢስት ፍልስፍናዎች - እንደ አዲስ የማርሻል አርት አስተሳሰብ ትምህርት ቤት።       

በሆንግ ኮንግ እና በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በፊልም ሥራ ውስጥ ፣ ሊ እንደ የመጀመሪያው ዓለም አቀፍ የቻይና ፊልም ኮከብ እና በሲኒማ ታሪክ ውስጥ በጣም ተደማጭነት ካላቸው የማርሻል አርቲስቶች አንዱ ነው ።       

በአምስት የባህሪ ርዝመት ማርሻል አርት ፊልሞች ውስጥ በተጫወተው ሚና የሚታወቀው ሊ እ.ኤ.አ. በ1970ዎቹ የማርሻል አርት ፊልሞችን ታዋቂ ለማድረግ እና የሆንግ ኮንግ አክሽን ሲኒማ በማስተዋወቅ ትልቅ እውቅና ተሰጥቶታል።              

በሳን ፍራንሲስኮ ተወልዶ በብሪቲሽ ሆንግ ኮንግ ያደገው ሊ ከሆንግ ኮንግ ፊልም ኢንደስትሪ ጋር የተዋወቀው በልጅነቱ በአባቱ ሊ ሆይ-ቹን ነው። ቀደምት የማርሻል አርት ልምዱ ዊንግ ቹን (በአይፕ ማን የሰለጠነ)፣ ታይቺ፣ ቦክስ (የሆንግ ኮንግ የቦክስ ውድድር በማሸነፍ) እና ተደጋጋሚ የጎዳና ላይ ፍልሚያ (የጎረቤት እና የጣሪያ ጦርነቶች) ይገኙበታል። እ.ኤ.አ. በ 1959 ሊ ወደ ሲያትል ተዛወረ ፣ በ 1961 በዋሽንግተን ዩኒቨርሲቲ ተመዘገበ ። በትወና ሙያ ለመሰማራት ቢመኝም ማርሻል አርት በማስተማር ገንዘብ ለማግኘት ማሰብ የጀመረው በዚህ ወቅት በዩናይትድ ስቴትስ ነበር። የመጀመሪያውን የማርሻል አርት ትምህርት ቤት ከፈተ፣ ከቤቱ በሲያትል ቀዶ ህክምና አድርጓል። በኋላ በኦክላንድ፣ ካሊፎርኒያ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ከጨመረ በኋላ፣ በአንድ ወቅት በ1964 በካሊፎርኒያ ሎንግ ቢች ዓለም አቀፍ የካራቴ ሻምፒዮና ላይ ሠርቶ ማሳያዎችን በማድረግ እና በመናገር ከፍተኛ ትኩረት ስቧል። በመቀጠል ለማስተማር ወደ ሎስ አንጀለስ ሄደ፣ ተማሪዎቹ ቹክ ኖሪስ፣ ሻሮን ታቴ እና ካሬም አብዱል-ጀባርን ያካትታሉ።              

በአሜሪካ ውስጥ ካቶን በአረንጓዴው ሆርኔት ውስጥ መጫወትን ጨምሮ የእሱ ሚናዎች ከአሜሪካውያን ታዳሚዎች ጋር አስተዋውቀዋል። እ.ኤ.አ. ከአንድ አመት በኋላ በሊ መሪነት እና የፃፈውን ቼን ዜን እና የድራጎን መንገድን በተሳተበት ፊስት ኦፍ ፉሪ ላይ ተጫውቷል። ወደ ድራጎን አስገባ (1973) እና የሞት ጨዋታ (1978) በአሜሪካ-ሆንግ ኮንግ ትብብር ፕሮዲዩስ ውስጥ ኮከብ ለመሆን ቀጠለ። በሆንግ ኮንግ እና በሆሊውድ የተሰሩ ፊልሞቹ፣ ሁሉም በንግድ ስራ የተሳካላቸው፣ የሆንግ ኮንግ ማርሻል አርት ፊልሞችን ወደ አዲስ ተወዳጅነት እና እውቅና ደረጃ ያሳደጉ፣ በምዕራቡ ዓለም ለቻይና ማርሻል አርት ከፍተኛ ፍላጎት ፈጠረ። የፊልሞቹ አቅጣጫ እና ቃና፣ የትግል ኮሪዮግራፊ እና ልዩነትን ጨምሮ፣ በአለም አቀፍ ደረጃ የማርሻል አርት እና የማርሻል አርት ፊልሞች ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል እና ለውጧል። በእሱ ተጽእኖ፣ የኩንግ ፉ ፊልሞች የዊክሲያ ፊልም ዘውግ ማፈናቀል ጀመሩ-ትግሎች በይበልጥ በተጨባጭ ተቀርፀው፣ ምናባዊ ንጥረ ነገሮች ለገሃዱ ዓለም ግጭቶች ተጥለዋል፣ እና የወንዶች መሪነት ባህሪ ተራ ጀግና ከመሆን አልፎ የወንድነት አስተሳሰብን ወደ ሚያካትት ሄደ።       

የሊ በ32 አመቱ በአእምሮው እብጠት ምክንያት ድንገተኛ ሞት ምክንያት የሊ ስራ አቋረጠ፣ ምክንያቱ ደግሞ አከራካሪ ጉዳይ ሆኖ ቆይቷል።       
መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ዳቪት ሕልበርት

300px|thumb|ሕልበርት በ1904 ዓም
**ዳቪት ሕልበርት** (ጀርመንኛ፦ David Hilbert 1854-1935 ዓም) የጀርመን ሒሳብ ተመራማሪ ነበሩ።

 

መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:የጀርመን ሰዎች
ሃፈዝ

[300px|thumb|የሃፈዝ ሀውልት በ[ቴህራን ሃፈዝ መንገድ]]
**ሃፈዝ** (ፋርስኛ፦ حافظ ፣ 1307-1382 ዓም) የፋርስ ባለቅኔ ነበር።

መደብ:ፋርስ
መደብ:ጸሓፊዎች
ጀይን ኦስትን

300px|thumb|ጀይም ኦስተን በእኅቷ እንደ ተሳለች 1802 ዓም ግድም
**ጀይን ኦስተን** (እንግሊዝኛ፦ Jane Austin 1768-1809 ዓም) የእንግሊዝ ልብ ወለድ ጸሐፊ ነበረች። 

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች