open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
አልባኒያ

**አልባኒያ፣** በይፋ የአልባኒያ ሪፐብሊክ፣ በደቡብ ምስራቅ አውሮፓ የሚገኝ አገር ነው። አገሪቷ በባልካን በአድርያቲክ እና በአዮኒያ ባህር በሜዲትራኒያን ባህር ውስጥ የምትገኝ ሲሆን በሰሜን ምዕራብ ከሞንቴኔግሮ፣ በሰሜን ምዕራብ ከኮሶቮ፣ በምስራቅ በሰሜን መቄዶኒያ እና በደቡብ ከግሪክ ጋር ድንበር ትጋራለች። 28,748 ኪሜ2 (11,100 ስኩዌር ማይል) ስፋት ያለው፣ የተለያዩ የአየር ንብረት፣ የጂኦሎጂካል፣ የሀይድሮሎጂ እና የሞርሞሎጂ ሁኔታዎችን ያሳያል። የአገሪቱ መልክዓ ምድሮች ከአልባኒያ ተራሮች እና ኮራብ፣ ስካንደርቤግ፣ ፒንዱስ እና ሴራዩኒያን ተራሮች፣ ከአድሪያቲክ እና አዮኒያ ባህር ዳርቻዎች እስከ ለም የቆላማ ሜዳዎች ካሉ ወጣ ገባ በረዶ ካላቸው ተራሮች አንስቶ ነው። ቲራና የሀገሪቱ ዋና ከተማ እና ትልቁ ከተማ ስትሆን ዱሬስ፣ ቭሎሬ እና ሽኮደር ይከተላሉ።

በጥንት ዘመን ኢሊሪያውያን በአልባኒያ ሰሜናዊ እና ማዕከላዊ ክልሎች ይኖሩ ነበር, ኤፒሮቶች ግን በደቡብ ይኖሩ ነበር. በባህር ዳርቻ ላይ በርካታ ጠቃሚ ጥንታዊ የግሪክ ቅኝ ግዛቶችም ተመስርተዋል። በ 2 ኛው ክፍለ ዘመን ከክርስቶስ ልደት በፊት, ክልሉ በሮማ ሪፐብሊክ ተጠቃሏል, እና ከሮማ ግዛት ክፍፍል በኋላ የባይዛንቲየም አካል ሆነ. የመጀመሪያው የአልባኒያ ራስ ገዝ አስተዳደር - አርባኖን - የተመሰረተው በ12ኛው ክፍለ ዘመን ነው። የአልባኒያ መንግሥት፣ የአልባኒያ ርዕሰ መስተዳድር እና የአልባኒያ ቬኔታ በ13ኛው እና በ15ኛው ክፍለ ዘመን በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች፣ ከሌሎች የአልባኒያ ርዕሳነ መስተዳድሮች እና የፖለቲካ አካላት ጋር ተመስርተዋል። በ15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ አልባኒያ የኦቶማን ኢምፓየር አካል ሆና እስከ 1912 ድረስ ዘመናዊው የአልባኒያ ግዛት ነፃነቷን እስካወጀበት ጊዜ ድረስ። እ.ኤ.አ. በ 1939 ጣሊያን የአልባኒያን ግዛት ወረረች ፣ እሷም ታላቋ አልባኒያ ሆነች ፣ ከዚያም በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት የናዚ ጀርመን ጠባቂ ሆነች። ከጦርነቱ በኋላ የአልባኒያ ህዝቦች ሶሻሊስት ሪፐብሊክ ተመሠረተ፣ ይህም እስከ 1991 አብዮቶች ድረስ በአልባኒያ ኮሚኒዝም ወድቆ በመጨረሻም የአሁኗ አልባኒያ ሪፐብሊክ እስከመመስረት ድረስ የዘለቀ ነው።

አልባኒያ አሃዳዊ ፓርላማ ሕገ መንግሥታዊ ሪፐብሊክ ነው። በሰው ልማት መረጃ ጠቋሚ 67ኛ ደረጃ ላይ የምትገኝ ታዳጊ አገር ነች፣ የከፍተኛ መካከለኛ ገቢ ኢኮኖሚ በአገልግሎት ዘርፍ የሚመራ፣ በማኑፋክቸሪንግ ይከተላል። እ.ኤ.አ. በ1990 የኮሙኒዝምን ማብቃት ተከትሎ፣ ከተማከለ እቅድ ወደ ገበያ ተኮር ኢኮኖሚ ሽግግር ሂደት ውስጥ አልፏል። አልባኒያ ለዜጎቿ ሁሉን አቀፍ የጤና እንክብካቤ እና ነጻ የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ትሰጣለች። አልባኒያ የተባበሩት መንግስታት፣ የዓለም ባንክ፣ ዩኔስኮ፣ ኔቶ፣ WTO፣ COE፣ OSCE እና OIC አባል ናት። ከ2014 ጀምሮ ለአውሮፓ ህብረት አባልነት ይፋዊ እጩ ሆኖ ቆይቷል።የጥቁር ባህር ኢኮኖሚ ትብብር ድርጅት እና የሜዲትራኒያን ባህርን ጨምሮ የኢነርጂ ማህበረሰብ መስራች አባላት አንዱ ነው።

*
ማርክ ትዌይን

thumb|right|ማርክ ትዌይን

**ሳሙኤል ላንግሆርን ክሌመንስ** *([[እንግሊዘኛ]]: Samuel Langhorne Clemens)* ወይም በብእር ስሙ **ማርክ ትዌይን** አሜሪካ ካፈራቻቸው ድንቅ ጸሃፍት መካካል የሚመደብ ደራሲ ነው። ትዌይን በኖቬምበር 1835 ዓ.ም. ሚዙሪ በተባለችው የአሜሪካ ግዛት ተወለደ። 18 ዓመት እስኪሞላው ድረስ ከቤተሰቦቹ ጋር የኖረው ሃኒባል በተባለች እና ሚሲሲፒ ላይ በተቆረቆረች ትንሽ ከተማ-አከል ቦታ ነው። አባቱ በ1847 ሲሞት ትዌይን ትምህርቱን በማቋረጥ በማተሚያ ቤት ውስጥ በሰልጣኝነት ተቀጠረ። ይህን ስራውን በ1857 በመተው የእንፋሎት ጀልባ ነጂ በመሆን መስራት ጀመረ። በዚሁ ስራ በቆየባቸው አመታት ነው ኋላ ላይ አድናቆትን ላተረፉለት የስነ-ጽሁፍ ስራዎቹ የሚሆኑትን እውቀቶች ለማሰባሰብ የበቃው። እሱ ራሱም እንዳለው በዚሁ ስራ ላይ ነው "ማንኛውንም በልብ-ወለድ፣ በግለ-ታሪክም ሆነ በታሪክ ላይ ሊገኙ የሚችሉ የሰው ባህርያትን" ሊያጠና የበቃው። 

በ1861 እ.ኤ.አ. የአሜሪካ የእርስ-በርስ ጦርነት በመቀስቀሱ ምክንያት ማንኛውም አይነት የመርከብ ላይ ጉዞ ሲስተጓጎል ትዌይንም ስራውን ለመልቀቅ ተገዷል። ከዚህ በኋላም በውትድርና ወዶ-ገብነት፣ በወርቅ ማእድን ፈላጊነት፣ በጋዜጠኝነት ወዘተ ስረቷል። 

በ1869 ዓ.ም የመጀመሪያ ዋነኛ ስራው የሆነውን "The Innocents Abroad" ለማሳተም በቃ። ይኽ ድርሰት ክሌመንስ ራሱ በአውሮፓ እና በእየሩሳሌም ባካሄዳቸው ጉብኝቶች ላይ የተመሰረተ ነው። በ1870 ዓ.ም ኦሊቭያ ላንግዶንን በማግባት ኑሮውን ኮኔቲከት በተባለችው ግዛት አድርጓ በዛው ለ17 ዓመታት ኖሯል። በነዚህ 17 ዓመታት ነው አድናቆት ያተረፉለት ስራዎቹን ማለትም "Roughing It"፣ "The Adventures of Tom Sawyer"፣ Life on the Mississippi"፣ እና ከሁኡ የላቀ የተባለለት ድርሰቱን "The Adventures of Huckleberry Finn"ን ያሳተመው።

ትዌይን በ1910 ዓ.ም አርፎ ሬዲንግ፣ ኮኔቲከት ውስጥ በድኑ አርፏል።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
ስብሐት ገብረ እግዚአብሔር

thumb|right
**ስብሐት (ስብሐት ለአብ) ገብረ እግዚአብሔር** (ሚያዝያ 27 [1928]ዓ.ም. - ሰኞ፣ ቀን
 [ትግራይ] ጠቅላይ ግዛት፣ አድዋ አውራጃ፣ እርባ ገረድ በተባለች መንደር ከአባቱ ከቄስ ገብረ እግዚአብሔር ዮሐንስ እና ከወይዘሮ መአዛ ወልደ መድኅን  ተወለደ። ትምህርቱን በስዊድን ሚሲዮን፣ እንዲሁም በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ተከታትሎ በትምህርት አስተዳደር የመጀመሪያ ዲግሪውን ተቀብሏል። በአስፋ ወሰን ትምህርት ቤት በእንግሊዝኛ መምህርነት ለ2 ዓመት አገልግሏል። በመቀጠልም ከየተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፤ ሳየንስ እና የባህል ድርጅት (*ዩኔስኮ*) ባገኘው የትምህርት እድል አማካይነት ወደ ፈረንሳይ (ኤክስ አን ፕሮቫንስ) በመሄድ ከ1962-1964 ቆይቷል። የሄደበትን ትምህርት አጠናቆ ምስክር ወረቀት ባይቀበልም ቆይታው ከአውሮፓ ባህል እና ስነ-ጽሁፍ እንዲተዋወቅ በጣም እንደረዳው ይናገራል። ወደ ፈረንሳይኛ «*Les Nuits d'Addis-Abeba*» ተብሎ በፍራንሲስ ፋልሴቶ የተተረጎመውን የልብ-ወለድ ድርስቱን «ሌቱም አይነጋልኝ»ን ብዙውን ለመጻፍ የበቃው እዚያው በፈረንሳይ እንደሆነም ይናገራል። ይኸው ድርሰቱም ወደ ፈረንሳይኛ ቋንቋ የተተረጎመ የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ልብ-ወለድ ነው።
thumb|left|280px
ስብሐት ወደ አዲስ አበባ ከተመለሰ በኋላ በመነን መጽሄት የዝግጅት ክፍል ውስጥ ሰርቷል። በ1966 ዓ.ም. ወታደራዊው ደርግ ስልጣን ከያዘ በኋላ ኩራዝ አሳታሚ ድርጅት ሲቋቋም በአርታኢነት ተቀጥሮ ሰርቷል። በመንግሥት ትእዛዝም ከሌሎች ሰዎች ጋር በመሆን የካርል ማርክስ ሥራ የሆነውን ካፒታልን (*Das Capital*) ከእንግሊዝኛ ወደ አማርኛ በመመለስ ሥራ ላይ ተሳትፏል።

ብዙዎቹ የስብሐት ሥራዎች በተጻፉበት ጊዜ ለመታተም ባይታደሉም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን የህትመትን ብርሃን ለማየት በቅተዋል። ጽሁፎቹ ረዘም ላለ ጊዜ ሳይታተሙ ለመቆየታቸው ዋነኛው ምክንያቱ ስብሐት በመጽሐፉ የሚጠቀማቸው ቃላት ብዙዎቹ በኢትዮጵያ ባህል ያደገ አንባቢን አይን የሚያስፈጥጡ፣ ጆሮ የሚያስይዙ በመሆናቸው ነው። በገበያ ላይ በቅርብ የወጡት ድርሰቶቹ ከመጀመሪያ ቅጂያቸው ብዙ ለውጥ እና የአርትኦት ሥራ የተደረገባቸው እንደሆኑ ይነገራል። ስለዚሁ ጉዳይ ለአዲስ ላይቭ በሰጠው ቃለመጠይቅ ላይ ሲናገር «በጨለማ ያልተደረገውን ነገር አንድም የጻፍኩት የለም... ያለውን እንዳለ ነው የምጽፈው» ብሏል። ይህንኑም ከኤሚል ዞላ የአጻጻፍ ዘይቤ የወሰደው እንደሆነ ይናገራል። 

ስብሐት ገብረእግዚአብሔር ደራሲ፣ አርታኢ፣ ጋዜጠኛ ብቻ አይደለም - የልብ-ወለድ ድርሰት ገጸባህርይም ነው። ደራሲው የተሰኘው የበአሉ ግርማ ልብ-ወለድ በስብሐት ህይወት ላይ ተመስርቶ የተጻፈ ነው። ስብሐት ገብረ እግዚአብሔር የ2 ወንዶች እና የ3 ሴቶች አባት ሲሆን በአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪ ነው።

## ድርሰቶች
አምስት ስድስት ሰባት እና ሌሎችም ታሪኰች
ትኩሳት
7ኛው መልአክ
ሌቱም አይነጋልኝ
የፍቅር ሻማዎች
ስምንተኛው ጋጋታ
እነሆ ጀግና
ዛዙ(ትርጉም)
እግረ-መንገድ (1፣2)
የትረካ ጥበብ

## መጣጥፎቹ የታተሙባቸው ጋዜጦች
አዲስ ዘመን
የኢትዮጵያ ሄራልድ
መነን መጽሔት
ቁም ነገር
ለዛ
ምእራፍ
እፎይታ
አዲስ አድማስ

## ዋቢ ምንጭ
*ሔኖክ ያሬድ፤ "ስብሐት ሲሔድ"፤ ሪፖርተር (22 FEBRUARY 2012)፤http://ethiopianreporter.com/life-art-culture/299-life-art-culture/5335-2012-02-22-07-35-32.html 

መደብ:ስብሐት ገብረ እግዚአብሔር
አዪ ኩዌ አርማህ

thumb|right|አዪ ኩዌ አርማህ

**አዪ ኩዌ አርማህ** የጋና ጸሐፊ ነው።

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ጋና
ኸርማን መልቪል

thumb|right

**ኸርማን መልቪል** የአሜሪካ ጸሓፊ ነበር።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
እዝራ ፓውንድ

**እዝራ ፓውንድ** የአሜሪካ ጸሐፊ ነበር።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
ቲ.ኤስ. ኤልየት

thumb|ቲ.ኤስ. ኤልየት
**ቲ.ኤስ. ኤልየት** በ1881 ዓ.ም. በአሜሪካ ተወልዶ ወደ እንግሊዝ አገር የፈለሰ ስመ ጥሩ ባለቅኔና ጸሐፊ ነበረ። እስከ 1957 ዓ.ም. ድረስ ኖረ።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
ኤድጋር አለን ፖ

right|thumb
**ኤድጋር አለን ፖ** (ጃንዩዌሪ 19 ቀን 1809 እ.ኤ.አ. – ኦክቶበር 7 ቀን 1849 እ.ኤ.አ.) አሜሪካዊ ጸሐፊና ባለቅኔ ነበረ።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
ዎሌ ሾይንካ

thumb|right

**ዎሌ ሾይንካ** (1926 ዓም ተወለደ) የናይጄሪያ ጸሐፊ ናቸው። 

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ናይጄሪያ
ንጉጊ ዋ ቲዮንጎ

thumb|right
**ንጉጊ ዋ ቲዮንጎ** ይርኬንያ ጸሐፊ ናቸው። 

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ኬንያ
ቶኒ ሞሪሰን

thumb|right
100px|left
**ቶኒ ሞሪሰን** አሜሪካዊት ጸሐፊ ናቸው።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
አሌክስ ሄሊይ

thumb|right
**አሌክስ ሃሌይ** (እ.አ.አ. ከ1921-1992) ታዋቂ አሜሪካዊ ደራሲ ነው። በዋናነት እንግሊዝኛ: *Roots* በተሰኘው ስራው ይታወቃል።

## ይዩ

* ‎የአሜሪካዊ ደራሲያን ዝርዝር

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች
አዲስ ዘመን (ጋዜጣ)

**አዲስ ዘመን** ጋዜጣ የኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት ሥር የምተዳደር ነዉ ፣ በየዕለቱ የሚታተም ብሔራዊ ጋዜጣ ነው። አዲስ ዘመን በአሁኑ ጊዜ ከ ፵ በላይ ጋዜጠኞች ያሉት ሲሆን የጋዜጣው  መጠን ‘መካከለኛ’ /በርሊነር/ (31.5 cm × 47 cm (12.4 in × 18.5 in) ) ሆኖ የፊትና ጀርባ ገፆችን በሙሉ  ቀለም  ያቀርባል። ይህ ጋዜጣ የአገሪቱ ብቸኛው ዕለታዊ ጋዜጣ ሲሆን የመንግሥትን አቋም የሚያንፀባርቅ እና በየዕለቱ የተለያዩ ልማታዊ ዜናዎችን ይዞ ይወጣል።

## ታሪካዊ ሂደት

ከአምሥት ዓመት የኢጣልያ ወረራ በኋላ የኢትዮጵያ ነፃነት መመለሱን ተከትሎ ንጉሠ ነገሥቱ ዙፋናቸው እንደ ተረከቡ ካከናወኗቸው ፖለቲካዊና አስተዳደራዊ ተግባራት አንዱ የመገናኛ ብዙኀን በማደራጀትና በማቋቋም ላይ ያተኮረ ነበር። በዚህም መሠረት አዲስ ዘመን ጋዜጣ ቅዳሜ፣ ግንቦት ፴ ቀን ፲፱፻፴፫ ዓ/ም በይፋ ሥራ ጀመረ። 

ንጉሠ ነገሥቱ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ከጠላት ወረራ በኋላ ሚያዝያ ፳፯ ቀን ፲፱፻፴፫ ዓ/ም በድል አድራጊነት አዲስ አበባ ሲገቡ ባደረጉት ንግግር የመግቢያው አንቀጽ፦

«የሰማይ መላእክት የምድር ሠራዊት ሊያስቡትና ሊያውቁት ይቻላቸው ባልነበረ በዚህ በዛሬው ቀን ቸር እግዚአብሔር በመካከላችሁ ለመገኘት ስላበቃኝ በሰው አፍ የሚነገር ምስጋና የሚበቃ አይደለም። ከማናቸውም አስቀድሞ ለሁላችሁ ልነግራችሁና ልትረዱት የምፈልገው፣ ይህ ቀን ለአዲሲቱ ኢትዮጵያ የአዲስ ታሪክ ዘመን መክፈቻ መሆኑን ነው። በዚሁ በአዲሱ ዘመን ሁላችንም መፈጸም ያለብን አዲስ ሥራ ይጀመራል።»   የሚል ነበር::

የጋዜጣውም ሥያሜ  «ይህ ቀን ለአዲሲቱ ኢትዮጵያ የአዲስ ታሪክ ዘመን መክፈቻ ነው» ማለታቸውን መሠረት ያደርጋል።

የጋዜጣው ድረ-ገጽ ስለጋዜጣው ታሪክ ሲዘግብ፤«የመጀመሪያ ዕትም ባለሁለት ገፅ፣  አርበ ጠባብ /ታብሎይድ/» (43.2 cm X 27.9 cm (17 in X 11 in)) እንደነበረና ስርጭቱም ፲ሺ ቅጂ እንደነበር ይገልጽና፤በዚሁ የመጀመሪያ ዕትም ርዕሰ አንቀጽ «"የአዲስ ዘመን ጋዜጣ መጀመር" በሚል ርዕስ ባስነበበው ጽሑፍ ‹ይህ አዲስ ዘመን ተብሎ የተሰየመው ጋዜጣ ከዛሬ ጀምሮ ወደፊት ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ የነፃነቱን ሥራ ይሠራ ዘንድ ተመሠረተ› በማለት የተቋቋመበትን ዓላማ ያስረዳል» ይለናል።  ቀጥሎም ያንኑ የመጀመሪያውን ርዕሰ አንቀጽ በመጥቀስ፤ «‹ይህ ጋዜጣ የፕሮፖጋንዳ ጋዜጣ ሳይሆን እውነትን፣ አገልግሎትን፣ ረዳትነትን መሰረት አድርጐ ለአዲሲቱ ኢትዮጵያ በአዲስ ሥራ ተመርቶ እንዲረዳ የቆመ ነው› ቢልም ‹አገልግሎት ስንል የኢትዮጵያን ነፃነት ሲመሰስ ራሳቸውን መስዋዕት አድርገው፤ የነበራቸውን ጥቅም ሁሉ አስወግደው፤ ለሕዝባቸውና ለአገራቸው ሲሉ የሰው አቅም ሊሸከመው የማይችለውን ድካም ተቀብለው፤ ማናቸውም ሰው ሊያደርገው ያልቻለውን በኢትዮጵያ ሕይወት ውስጥ እስከ ዛሬ ያልታየውን ሥራ ከፍፃሜ ላደረሱ ለንጉሠ ነገሥታችንና ላቆሙት መንግሥት የሚያገለግል እንዲሆነ ነው።› በማለትም በዋነኝነት የተቋቋመበትን ዓላማ በግልፅ ይተነትናል።» የሚል ዘገባ እንደነበር የጋዜጣው ድረ-ገጽ አስቀምጦታል። 

አዲስ ዘመን ከተጀመረበት ጊዜ እስከ ታኅሣሥ ወር ፲፱፻፶፩ ዓ/ም ድረስ በየሳምንቱ፤በአርበ-ጠባብ፣ በመካከለኛና በአርበ-ሰፊ /ብሮድሺት/ (74.9cm X 59.7cm (291⁄2 in X 231⁄2  in)) መጠን ሲታተም ከቆየ በኋላ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በ፲፱፻፶ ዓ/ም ያቋቋመው የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን፣ ጽሕፈት ቤቱን አዲስ አበባ ላይ ማድረጉን ምክንያት በማድረግ  የጋዜጣው ዕትመት በሳምንት ወደ ስድስት ቀን ተሸጋግሯል።

ከመስከረም ፩ ቀን ፲፱፻፺፫ ዓ/ም ጀምሮ ደግሞ ጋዜጣው ከሰኞ እስከ እሑድ በሳምንት ሰባት ቀናት ወደመታተምከተሸጋገር በኋላ የጋዜጣው መጠን ከታኅሣሥ ፫ ቀን ፳፻፬ ዓ/ም ጀምሮ ወደ መካከለኛ ጋዜጣነት /በርሊነር/ ዝቅ ብሏል።

## ማጣቀሻ


## ዋቢ ምንጭ
* http://www.ethpress.gov.et/addiszemen/index.php/about-addis-zemen  (የታየው፦ታኅሣሥ ፳፮ ቀን ፳፻፬ ዓ/ም)።

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ካራማራ

**ካራ ማራ** ጂጂጋ አከባቢ ያለ የተራሮች ሰንሰለት ነው። ካራማራ ደግሞ በዚህ ሰንሰለት ከሁሉ ከፍ ያለው ጫፍ ሲሆን በ1969 ዓ.ም. በኢትዮጵያ-ሶማሊያ ጦርነት መጀመርያ ይህ ጫፍ በሶማልያ ሃያላት ተያዘ። ሆኖም ከታላቅ ውግያ በኋላ Ethiopian Forces አሸንፈው እንደገና ያዙትና እስከ ዛሬ ድረስ በተረፉት ፈንጂዎች ምክንያት ለመራመድ አደገኛ ሆኗል።



መደብ:የኢትዮጵያ ተራሮች
ሞንቴኔግሮ

thumb|250px|right

## ስም
በአብዛኛው ቋንቋዎች የሀገሩ ስም ከጣልኛው «ሞንቴ ኔግሮ» ሲሆን፣ ይህ የሀገሩን ኗሪ ስም «**ችርና ጎራ**» ወይም «ጥቁር ተራራ» በመተርጐም ነው። በአንዳንድ ቋንቋ (ግሪክኛ፣ አልባንኛ፣ ቱርክኛ፣ ቻይንኛ) ሀገሩ በቀጥታ ትርጉም «ጥቁር ተራራ» ይባላል። ግዛቱ በዘመናዊ መልክ ከዩጎዝላቪያ ጦርነቶች በኋላ ብቅ አለ።

መደብ:የአውሮፓ አገራት
ዓለም

«**ዓለም**» የሚለው ቃል ብዙ የተለያዩ ጥቅሞች አሉት፦

*ማንኛውም ፈለክ ሊሆን ይችላል 
:*በተለይ ምድር በሙሉ
*ጠፈር ወይም ተጨባች ዕውነታ ሁሉ በሙሉ፣
*ዓለም (ፍልስፍና) የሰው ልጅ ሁኔታ ነው
*ዓለም (ሃይማኖት) በአንዳንድ እምነት ብልሹ ወይም ከንቱነት ያመለክታል
*ዓለም ደግሞ ከሰው ልጆች ኑሮ አንድ ክፍል ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ 'የሥነ-ጽሑፍ ዓለም' ወይም 'የንግድ ዓለም'፣
*ከምድር ውስጥ አንድ ክፍል ወይም መኖሪያ፤ ለምሳሌ አዲስ ዓለም (ምዕራብ ክፍለ-አለም) እና የድሮ ዓለም (ምሥራቅ ክፍለ-አለም) አሉ፤ ደግሞ የአረብ አለም።
*በአማርኛ ደግሞ የሰው ስም ሊሆን ይችላል።
አባሲዶች

thumb|370px|የአባሲዶች መንግሥት ግዛት
**አባሲዶች** የሚባሉት የአረቡን ክፍለ ዓለም ከ742-1250 ዓ.ም. የገዙት የነገሥታት ቤተሰቦች ናቸው። እነዚሁም ባግዳድ (የአሁኗ ኢራቅ ዋና ከተማ) ላይ ተቀምጠው ይገዙ የነበሩት የሱኒ እምነት ክፍል አራማጆች ሲሆኑ ኡማያዶችን ከስልጣን ያስወገዱት ናቸው። ዘራቸው (እንዲሁም መጠሪያቸው) የነብዩ መሃመድ አጎት ከነበረው ከአባስ ኢብን አብደል ሙጣሊብ እንደወረደ ይተረካል። 

በ742 ካሊፍነቱን ከተቆናጠጡ በኋላ የመንግስታቸውን መቀመጫ ከደማስቆ (የአሁኗ ሶርያ ዋና ከተማ) ወደ ባግዳድ አዙረው ለ2 መቶ አመታት ያህል የአረቡን ክፍለ አለም ለመግዛት በቅተዋል። ይሁንና ኋላ ላይ የኦቶማን ቱርኮች መንግሥት እየጠነከረ በመምጣቱ ግዛቶቻቸውን ሁሉ እያጡ ሄደዋል። በመጨረሻም በ1250 ሁላጉ ካሃን የተባለው የሞንጎሎች መሪ ባግዳድን ሲበዘብዝ የመንግስታቸው ፍጻሜ ለመሆን በቅቷል። የነዚሁ የአባሲዶች ዘር የሆኑ አል አባሲ የሚሰኙ ጎሳዎች በኢራቅ ውስጥ ከቲክሪት ከተማ ወደ ሰሜን ምስራቅ ሲል በሚገኙ አካባቢዎች አሁንም ሰፍረው ይገኛሉ።

አንድ ሺ ከአንድ ሌሊቶች በተሰኘው የተረቶች መድብል ውስጥ ታሪኩ የሚነገርለት ሃሩን አል ረሺድ (በ757 ተወልዶ ከ778-800 ነግሷል) ዘሩ ከአባሲዶች የሚደመር ነው።

## ባግዳድ ላይ የነገሱ የአባሲድ ነገሥታት
* አቡል አባስ አል ሳፋህ (750 - 754 እ.ኤ.አ.)
* አል ማንሱር (754 - 775)
* አል ማህዲ (775 - 785)
* አል ሃዲ (785 - 786)
* ሃሩን አል ረሺድ (786 - 809)
* አል አሚን (809 - 813)
* አል ማሙን (813 - 833)
* አል ሙታሲም (833 - 842)
* አል ዋጢቅ (842 - 847)
* አል ሙታወኪል (847 - 861)
* አል ሙንታሲር (861 - 862)
* አል ሙስታኢን (862 - 866)
* አል ሙታዝ (866 - 869)
* አል ሙህታዲ (869 - 870)
* አል ሙታሚድ (870 - 892)
* አል ሙታዲድ (892 - 902)
* አል ሙቅታፊ (902 - 908)
* አል ሙቅታዲር (908 - 932)
* አል ቃሂር (932 - 934)
* አር ረዲ (934 - 940)
* አል ሙጣቂ (940 - 944)
* አል ሙስጣቅፊ (944 - 946)
* አል ሙቲ (946 - 974)
* አት ጣይ (974 - 991)
* አል ቃዲር (991 - 1031)
* አል ቃኢም (1031 - 1075)
* አል ሙቅታዲ (1075 - 1094)
* አል ሙስታዚር (1094 - 1118)
* አል ሙስታርሺድ (1118 - 1135)
* አር ራሺድ (1135 - 1136)
* አል ሙቅታፊ (1136 - 1160)
* አል ሙስታንጂድ (1160 - 1170)
* አል ሙስታዲ (1170 - 1180)
* አን ናሲር (1180 - 1225)
* አዝ ዛሂር (1225 - 1226)
* አል ሙስታንሲር (1226 - 1242)
* አል ሙስታሲም (1242 - 1258)

## ካይሮ ላይ ሆነው ይገዙ የነበሩት ማምሉክ ነገሥታት እንደራሴዎች የነበሩ አባሲድ ነገሥታት
* አል ሙስታንሲር (1261)
* አል ሃኪም ቀዳማዊ (1262-1302)
* አል ሙስታቅፊ ቀዳማዊ (1303-1340)
* አል ዋጢቅ ቀዳማዊ (1340-1341)
* አል ሃኪም ዳግማዊ (1341-1352)
* አል ሙታዲድ ቀዳማዊ (1352-1362)
* አል ሙታወኪል ቀዳማዊ (1362-1383)
* አል ዋጢቅ ዳግማዊ (1383-1386)
* አል ሙታሲም (1386-1389)
* አል ሙታወኪል ቀዳማዊ - ዳግም ንግሥና (1389-1406)
* አል ሙስታኢን (1406-1414)
* አል ሙታዲድ ዳግማዊ (1414-1441)
* አል ሙስታቅፊ ዳግማዊ (1441-1451)
* አል ቃኢም (1451-1455)
* አል ሙስታንጂድ (1455-1479)
* አል ሙስታወኪል ዳግማዊ (1479-1497)
* አል ሙስታምሲክ (1497-1508)
* አል ሙታወኪል ሳልሳዊ (1508-1517)

መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
መደብ:የነገሥታት ዝርዝሮች
ዓረብኛ

upright=1.5|thumbnail|አረንጓዴ፡- ዓረብኛ ፡ ብቻ ፡ መደበኛ ፡ ነው። <br>ሰማያዊ፡- ዓረብኛ ፡ ከመደበኛ ፡ ቋንቋዎች ፡ አንዱ ፡ ነው።

**ዓረብኛ (العربية)** ፡ የሴማዊ ፡ ቋንቋዎች ፡ ቤተሠብ ፡ አባል ፡ ሆኖ ፡ የዕብራይስጥ ፡ የአረማያ ፡ እንዲሁም ፡ የአማርኛ ፡ ቅርብ ፡ ዘመድ ፡ ነው። ፪ ፻ ፶ (250) ፡ ሚሊዮን ፡ የሚያሕሉ ፡ ሰዎች ፡ እንደ ፡ እናት ፡ ቋንቋ ፡ ይናገሩታል። ከዚህም ፡ በላይ ፡ በጣም ፡ ብዙ ፡ ሰዎች ፡ እንደ ፡ ፪ኛ ፡ ቋንቋ ፡ ተምረውታል። የሚጻፈው ፡ በዓረብኛ ፡ ፊደል ፡ ነው። በዓረብ ፡ አለም ፡ ውስጥ ፡ አያሌ ፡ ቀበሌኞች ፡ ይገኛሉ። 

ቋንቋው ፡ በእስልምና ፡ ታላቅ ፡ ሚና ፡ አጫውቷል። እስላሞች ፡ አላህ ፡ ለሙሐማድ ፡ ቁርዓንን ፡ ሲገልጽ ፡ በዓረብኛ ፡ እንደ ፡ ሆነ ፡ ስለሚያምኑ ፡ እንደ ፡ ቅዱስ ፡ ቋንቋ ፡ ይቆጥሩታል። አብዛኛው ፡ ዓረብኛ ፡ ተናጋሪዎች ፡ ሙስሊሞች ፡ ናቸው። 

ዛሬ ፡ በምዕራብ ፡ ዓለም ፡ ደግሞ ፡ ብዙ ፡ ሰዎች ፡ አረብኛ ፡ እያጠኑ ፡ ነው። በታሪክ ፡ ከፍተኛ ፡ ሚና ፡ በማጫወቱ ፡ መጠን ፤ ብዙ ፡ የዓረብኛ ፡ ቃላት ፡ ወደ ፡ ሌሎች ፡ ቋንቋዎች ፡ ገብተዋል።

መደብ:ሴማዊ ቋንቋዎች
ፍዮዶር ዶስቶየቭስኪ

right|thumb
**ፍዮዶር ሚኸየሎቪች ዶስቶየቭስኪ** ከሩስያ ምርጥ ደራስያን መካከል የሚቆጠር እና በአለም የሥነ-ጽሁፍ መድረክ አሻራውን ትቶ ለማለፍ የቻለ ሰው ነው። ከሱ በኋላ የተነሰ የአውሮጳ ጸሃፍያን፣ ፈላስፋወችና ስነ ልቡና ተመራማሪወች፣ ከፍሬድሪች ኒሺ እስከ ሲግመን ፍሮይድ፣ ከፍራንዝ ካፍካ እስከ ዣን ፖል ሳርት ድረስ ጉልህ የስነ-ሰብእ እና የስነ-ልቦና መርማሪነቱን መስክረውለታል።

ዶስቶየቭስኪ በሩስያ ዋና ከተማ ሞስኮ (መስኮብ) ውስጥ እ.ኤ.አ በኦክቶበር 30፣ 1821 ተወለደ። አባቱ ቀድሞ የጦር ሰራዊቱ ሃኪም የነበረ ሲሆን በጣም ጠጪ እና ጢሰኞቹም ላይ ግፍን ያበዛ እንደነበር ይወሳል። ይህም በመሆኑ ይመስላል በገዛ ጭሰኞቹ እጅ ህይወቱ ሊያልፍ የበቃው። 

ዶስቶየቭስኪ በ1837 ዓ.ም በቅዱስ ፒተርስበርግ የጦር ምህንድስና አካዳሚ ተመዝግቦ ትምህርቱን በመከታተል በመኮንንነት ተመርቋል። አንድ አመት ያህል በመንግሥት ሥራ ላይ ከቆየ በኋላ ሙሉ ግዜውን በስነ-ጽሁፍ ላይ ለማዋል ሲል ከሥራው ተሰናብቷል።

የበኩር ድርሰቱ የሆነው "Poor Folk" በ1846 ሲታተም ወዲያው አድናቆትን ቢያስገኝለትም ብዙም ሳይቆይ በ1849 ዓ.ም የሩስያውን ንጉሥ ዛር ኒኮላስ ቀዳማዊን በመቃወም ወንጀል ተከሶ ወደ ዘብጥያ በመውረዱ የሥነ-ጽሁፍ ሥራው ሊቋረጥ በቅቷል። በተከሰሰበትም ወንጀል የሞት ፍርድ ተፈርዶበት በጥይት ተደብድቦ ሊገደል ወደ መግደያው ከተወሰደ በኋላ ፍርዱ ተለውጦለት ወደ ሳይቤርያ በግዞት እንዲሄድ ተደርጓል። ኦምስክ በተባለች የሳይቤርያ ከተማ ከከባድ የጉልበት ሥራ ጋር ለ4 ዓመታት ያህል ታስሮ በሌላ የሳይቤርያ ግዛት እንዲሁ ለተጨማሪ 6 ዓመታት በውትድርና እንዲያገለግል ከተደረገ በኋላ ተለቆ ወደ ቅዱስ ፒተርስበርግ ለመመለስ በቅቷል። ከሞት አፋፍ ያመለጠበት ሁኔታ በስነ-ልቦናው ላይ ያሳደረው ተጽእኖ በስነ-ጽሁፉም ላይ የተንጸባረቀ ሲሆን "The Idiot" የተሰኘው ድርሰቱ በዚሁ ላይ የተመሰረተ ነበር።

ወደ ቅዱስ ፒተርስበርግ ከተመለሰ በኋላ የበፊት ተወዳጅነቱን ለማስመለስ አፍታም አልወሰደበት። በ1862 ያሳተመው "Notes from the Dead House"፣ እንዲሁም ከሁለት አመት በኋላ ያሳተመው "Notes from the Underground" በጣም አድናቆትን ያተረፉ የሥነ-ጽሁፍ ትርፋቶቹ ሲሆኑ በመቀጠልም "Crime and Punishment" የተሰኘውን ልብ-ወለድ ድርሰቱን በ1866፣ "The Gambler"ን በ1867፣ "The Idiot"ን በ1869፣ እንዲሁም "Demons"ን በ1872 አሳትሟል። የስራዎቹ ሁሉ ቁንጮ የሆነው "The Brothers Karamazov" በ1880 ታትሟል። በተለይ "The Gambler" የተሰኘውን ድርሰቱን በ26 ቀናት ውስጥ ጽፎ እንዳጠናቀቀ ይነገራል።

በስነ-ጽሁፉ ስኬትን በስኬት ላይ የደረበው ዶስቶየቭስኪ በግል ህይወቱ ግን ደስታን ለማጣጣም አልታደለም። ከልጅነቱ ጀምሮ የተጠናወተው የሚጥል በሽታ፣ በትዳሩ ደስታን ማጣት፣ እንዲሁም የገንዘብ እጦት (ቁማርተኛ ከመሆኑ ጋር ተዳብሎ) ህይወቱን ስቆቃ የተመላው አድርጎበታል።

በህይወቱ የመጨረሻ ዘመናት ወደ ወግ አጥባቂነት እና ሃይማኖተኛነት እያዘነበለ ይሄደው ዶስቶየቭስኪ የኑባሬ ፍልስፍና (Existentialism) ቀደምት ከሆኑት ውስጥ እንደነበር ብዙዎች ይስማማሉ። ዶስቶየቭስኪ ህይወቱ በ1882 ስታልፍ ከ52000 በላይ ሰዎች በቀብሩ ስነ-ስርዓት ላይ ተገኝተው የመጨረሻውን ስንብት አድርገውለታል። አጽሙም በቅዱስ ፒተርስበርግ ከተማ ውስጥ በሚገኘው የአሌክሳንደር ኔቭስኪ ገዳም ውስጥ አርፏል።

## ዋነኛ የድርሰት ስራዎች
* Poor Folk) (1846)
* The Double: A Petersburg Poem (1846)
* Netochka Nezvanova (1849)
* The Village of Stepanchikovo or The Friend of the Family (1859)
* The Insulted and Humiliated (1861)
* The House of the Dead (1860)
* A Nasty Story (1862)
* Notes from Underground or Letters from the Underworld (1864)
* Crime and Punishment (1866)
* The Gambler (1867)
* The Idiot (1868)
* The Possessed, also known as Demons or The Devils (1872)
* The Raw Youth or The Adolescent (1875)
* The Brothers Karamazov (1880)
* A Writer's Diary (1873-1881)

## አጫጭር ታሪኮች
* White Nights (1848)
* A Christmas Tree and a Wedding (1848)
* An Honest Thief (1848)
* The Peasant Marey (1876)
* The Dream of a Ridiculous Man (1877)
* A Gentle Creature, sometimes translated as The Meek Girl (1876)
* A Weak Heart
* The Eternal Husband

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
አሌክሳንደር ፑሽኪን

thumb|right|አሌክሳንደር ፑሽኪን

**አሌክሳንድር ሰርገየቪች ፑሽኪን** (1791-1829 ዓ.ም.) የሩስያ ባለቅኔና ጸሐፊ ነበሩ። የተወለዱትም በሩስያ ንገስታት ቤተሰብ ውስጥ ነበር።

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
አገዛዙን በመቃወም በጣም ተወዳጅ ግጥሞችን ይፅፋል
አሌክሳንድር ሶልዠኒጽን

thumbnail|right|አሌክሳንደር ሶልዤንሲን

**አሌክሳንደር ሶልዤንሲን** (ሩሲያኛ፡ Александр Солженицын) ሩሲያዊ ደራሲ ነበር።

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
ሊዮ ቶልስቶይ

thumb|right|

**ሊዮ ቶልስቶይ** (ሩስኛ፦ Лев Никола́евич Толсто́й​ /ሌቭ ኒኮላየቪች ቶልስቶይ/) የሩስያ ጸሐፊ ነበሩ። (1820-1903 ዓ.ም.)

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
ኢቫን ቱርጌኔቭ

thumb|right

**ኢቫን ቱርጌኔቭ** የሩስያ ጸሐፊ ነበር።

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
አንቶን ቼኾቭ

right|thumb|አንቷን ቼኾቭ

**አንቷን ቼኾቭ** (1852 ዓ.ም.-1896 ዓ.ም.) ስመ ጥሩ የሩስያ ጸሐፊና ሀኪም ነበሩ።

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
አና አኽማቶቫ

right|thumb|አና አኽማቶቫ

**አና አኽማቶቫ** (1881-1959 ዓም) የሩስያ ጸሐፊ ነበሩ።

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
ሚካኤል ሾሎኮቭ

right|thumb|ሚካኤል ሾሎኮቭ

**ሚካኤል ሾሎኮቭ** የሩስያ ጸሐፊ ነበረ።

መደብ:የሩስያ ጸሓፊዎች
ፀሃፌ ተውኔቶች

ተክለሃዋርያት ተክለማርያም
ኬቮርክ ናልባንድያን
መላኩ በጎሰው
ሃዲስ አለማየሁ
ስንዱ ገብሩ
እዩኤል ዮሃንስ
ዮፍታሄ ንጉሴ
መንግስቱ ለማ
ጸጋዬ ገብረ መድህን
ከበደ ሚካኤል
መላኩ አሻግሬ
ተስፋዬ ገሠሠ
ጌታቸው አብዲ
አቤ ጉበኛ
ተስፋዬ አበበ
ተስፋዬ ገብረማርያም
ፍስሃ በላይ ይማም
ሃይማኖት አለሙ
አያልነህ ሙላቱ
ተፈሪ አለሙ
በሃይሉ መንገሻ
ጌትነት እንየው
አስፋው አጽማት
አቦነህ አሻግሬ
ሞሲሳ ቀጄላ
አለማየሁ ገብረ ህይወት
ኤፍሬም በቀለ

መደብ:ጸሓፊዎች
ገጣምያን

ጸጋዬ ገብረ መድህን
ከበደ ሚካኤል
መንግስቱ ለማ
ገብረክርስቶስ ደስታ
ደበበ ሰይፉ
ፊርማዬ አለሙ
በውቀቱ ስዩም
ኤፍሬም ስዩም
ሄኖክ የሺጥላ
አበባው መላኩ
አፈወርቅ ዮሃንስ
ኃይሉ ገብረዮሐንስ(ገሞራው)
ቴዎድሮስ አበበ
ባዩልኝ አያሌው 
ሰለሞን ደሬሳ
አበራ ለማ
ሰይፉ መታፈሪያ
ፈቃደ አዘዘ
ታገል ሰይፉ
ማትያስ ከተማ
ሜሮን ጌትነት
ኢሳይያስ ልሳኑ
ኑረዲን ኢሳ

መደብ:ጸሓፊዎች
ጋዜጠኞች

*አሃዱ ሳቡሬ
*ጳውሎስ ኞኞ
*ዳሪዎስ ሞዲ
*ታምራት በቀለ
*በዓሉ ግርማ
*ገዳሙ አብርሃ
*ተሾመ አደራ
*ኢሳይያስ ልሳኑ
*ያዕቆብ ወልደ ማርያም
*ማዕረጉ በዛብህ
*ንጉሤ መንገሻ
*አማኑኤል በረከት
*ሰለሞን ተሰማ
*ጥሩ ወርቅ ዳዊት
*ሙሉጌታ ሉሌ
*ዜናነህ መኮንን
*ብዙ ወንድማገኝ
*እስሌማን ዓባይ
* ሄኖክ ስዩም
መደብ:ጋዜጠኛ
ፀሃፍት

ገብረህይወት ባይከዳኝ
ተክለጻድቅ መኩሪያ
ላጽሶ ድሌቦ
ባህሩ ዘውዴ
ታቦር ዋሚ
አፈወርቅ ገብረኢየሱስ
ጳውሎስ ኞኞ
ማኅተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል(ብላቴን ጌታ)
ስብሐት ገብረ እግዚአብሔር
በዓሉ ግርማ
ኅሩይ ወልደሥላሴ (ብላቴን ጌታ)
ከበደ ሚካኤል
አቤ ጉበኛ
አጥናፍሰገድ ኪዳኔ
ዓለማየሁ ገላጋይ
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
ሃያስያን

አስፋው ዳምጤ
ዘሪሁን አስፋው
ብርሃኑ ገበየሁ
አብደላ እዝራ

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ተዋንያን

ተስፋዬ ሳህሉ
ደበበ እሸቱ
ወጋየሁ ንጋቱ
ፍቃዱ ተክለማርያም
ችሮታው ከልካይ
ዘነበች ታደሰ
ተፈሪ አለሙ
ፍስሃ በላይ
በላይነሽ አመዴ
ሙናዬ መንበሩ
ጥላሁን ጉግሳ አለሙ
ጥላሁን ጉግሳ መንገሻ
ሙሉጌታ ባልቻ
ጌትነት እንየው
አለማየሁ ታደሰ
ሙሉዓለም ታደሰ
ይግረም ረታ
አሰግድ ገብረእግዚአብሄር 
በላይ መረሳ 
አውላቸው ደጀኔ 
አስራት አንለይ 
ውሂበ ስላሴ 
ሱራፊል በጋሻው 
ተክሌ ደስታ 
ሰለሞን ቦጋለ

በሀይሉ መንገሻ
*
ተስፋዬ ገሠሠ

## ዋቢ ድረገጽ
የተባባሪ ፕሮፌሰር ተስፋዬ ገሠሠ ድረ ገጽ 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
ደበበ እሸቱ

**ደበበ እሸቱ** (1936 ዓ.ም. ተወልደው) ነሐሴ 11, 2017 . ከዚህ አለም በሞት ተለየ 

ስመ ጥሩ ተዋናይ ሲሆኑ በእሁኑ ጊዜ የቅንጅት ቃል አቀባይ ሆነዋል። ከፊልሞቻቸው ሚናዎች መሃል በዓለም ከሁሉ የታወቀው በShaft in Africa (1973 እ.ኤ.አ.) እንደ 'ዋሳ' ነበረ። ዘሰይለር ፍሮም ጂብራልታር፤ ዘግሬቭ ዲገር፤ እና ሌሎችም

ትምህርታቸውን በተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤት ጨርሰው ወደ ደብረ ብርሃን መምህራን ማሰልጠኛ ት/ቤት ገቡ። ነገር ግን በ1953 ዓ.ም. በመንግሥቱ ነዋይ እና በገርማሜ ነዋይ መሪነት በተካሄደው የመንግሥት ግልበጣ ሽብር ወቅት ትምህርታቸውን አቋርጠው ወደ ኢሉባቦር ታስረው ከ1 አመት በላይ እዚያ ቆዩ። 

መጀመሪያ በቴያትር የታዩት በመንግስቱ ለማ በተጻፈው *ያላቻ ጋብቻ* ሲሆን ከዚያ በአንዳንድ እንግሊዝኛ ትርኢት (''The game of chesse, 'Waiting for Godot') እንዲሁም በራዲዮም ሆነ በቴሌቪዥን ተጫወቱ። 

ከዚያ በኋላ በሀንጋሪ አገር ከወጋየሁ ነጋቱ ጋራ ቴያትር አጠኑና ወደ አገራቸው ተመልሰው ደበበ 'ንጉሥ ሄሮድያስ' በተባለ ድራማ የአርእስቱ ሚና ተጫወቱ።

ከዚህ በላይ በሀገር ፍቅር ቴያትር እንደ ዋነኛ ዳይረክተር፣ በመረጃ ሚኒስቴር እንደ ጋዜጠኛ፣ እና ከስብሃት ገብረ እግዚአብሄር ጋር በቁም ነገር መጽሔትበባለቤትነትና  አዘጋጂነት  አገልግለዋል።

ለአፍሪካዊ ቴያትር ስላደረጉት አስተዋጽኦአቸው ሽልማት በ1991 ዓ.ም. ከቦስቶን ከተማ እና በ1994 ከአትላንታ ከተማ በአሜሪካ ተቀበሉ። ከዚህ በላይ በ1994 ዓ.ም. የጣይቱ ሽልማት ተቀባይ ነበሩ።

የ30 አመት ሚስታቸው ው/ሮ አልማዝ እና እሳቸው 4 ልጆች አሏቸ ከሴት ልጆቹም 2ቱ በ1 ቀን ውስጥ በ1995 ዓ.ም. ለባሎቻቸው ተዳሩ። 

በቅርብ ጊዜ ከፖለቲካ ነክ ሚናቸው የተነሣ እቶ ደበበ ከ1998 እስከ 1999 ዓ.ም. ድረስ የቃላቲ እስረኛ ነበሩ።

### ፊልሞች

* Gouma (1975)
* Zelda (1974)
* Shaft in Africa (1973) - Wassa
* Una Stagione all'inferno (1970) 
* The Sailor from Gibraltar (1967)

መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
መደብ:ጋዜጠኛ
ሙሉዓለም ታደሰ

**ሙሉዓለም ታደሰ** (በሐረር 1966 እ.ኤ.አ. ተወልዳ) ስመጥር ኢትዮጵያዊት ተዋናይ ናት።

## የውጭ መያያዣ
ሙሉእለም ታደስ በቲሊቭዥን ማሰታወቂያ በጣም እየታወቀቸ ያለቸ እርቲሰት ነች።
Article in Addis Tribune 

መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
She’s dead on 05/05/2021
ተስፋዬ ሳህሉ

**ተስፋዬ ሳህሉ** (1924 እ.ኤ.አ. ተወልደው) በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ላይ ስመጥርና የተወደዱ ተዋናይና በተለይም የሕፃናትና የልጆች ተረተኛ ናቸው።  ፕሮግራማቸው *የልጆች ጊዜ* ከ1965 እ.ኤ.አ. ጀመሮ ታይቷል። ከዚያ ጀምሮ **አባባ ተስፋዬ** ተብለው አዲስ ስማቸውን ተቀበሉ። በ1998 ዓ.ም. ከ42 አመታት አገልግሎት በኋላ ከሥራቸው ተለቀቁ።
በተወለዱ በ፱፬ አመታቸው ሃምሌ ፪፬ ፪፻፱ ዓ.ም ከዚህ አለም በሞት ተለይተዋል። በትዳር ሕይወታቸውም ከባለቤታቸው ደብሪቱ አይታገድ ጋር አንድ ልጅ ያፈሩ ሲሆን አምስት የልጅ ልጆችንም አይተዋል።

## ውልደት እና አስተዳደግ
አቶ ተስፋዬ ከአባታቸው ኤጀርሳ በዳኔ እና ከእናታቸው ዮንዢ ወርቅ በለጤ ሰኔ ፳፣ ፲፱፻፲፮ ዓ.ም በቀድሞ ባሌ ክፍለ ሃገር ከዶ የተሰኘ አካባቢ ተወለዱ። አምስት ዓመት ሲሞላቸው አባታቸው ወደ ጎባ የተጓዙ ሲሆን ጎባ ላይ ቄስ ትምህርት ቤት ገብተው የትምህርት ጅማሯቸው ተጠነሰሰ።  ወላጆቻቸው ለስራ የተለያዩ የአገሪቷ ክፍሎች በመዘዋወራቸው አባባ ተስፋዬ በጊኒር ከዛም በሐረርም የፈረንሳዮች ትምህርት ቤት ገብተው ትምህርታቸውን ተከታትለዋል።  በ፲፬ አመታቸው ወደ አዲስ አበባ በመምጣት ትምህርታቸውን በኮከበ ፅባህ ትምህርት ቤት መከታተል ጀመሩ።

## ቲያትር እና ቴሌቭዥን ስራ
የአዲስ አበባ መስተዳደር ባህል እና ቲያትር አዳራሽ ማስታወቂያ ካወጣ በኋላ በተዋናይነት ማገልገል የጀመሩት አቶ ተስፋዬ በወቅቱ የሴት ተዋንያኖች ባለመኖራቸው የሴቶችንም ገጸባህሪ ወክለው ይጫወቱ ነበር። ‘ሀ ሁ በስድስት ወር’ ፣ ‘ኤዲፐስ ንጉስ’፣ ‘አሉላ አባነጋ’፣ ‘ዳዊትና ኦርዮን’፣ ‘ኦቴሎ’፣ ‘አስቀያሚዋ ልጃገረድ’ና ‘ስነ ስቅለት’ ተስፋዬ ሳህሉ ከተጫወቷቸው ተውኔቶች ዉስጥ የሚጠቀሱ ሲሆን ‘ብጥልህሳ’፣’ ነው ለካ’ ፣ ‘ጠላ ሻጯ’ በድርሰት ያበረከቷቸው ተውኔቶች ሲሆኑ አራት የተረት መጻሕፍት ለልጆች አድርሰዋል።

በ፲፱፻፶፯ ዓ.ም የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ሲቋቋም የልጆች ጊዜ የተሰኝ ፕሮግራም እንዲኖር ሃሳቡን አቅርቦ በማፀደቅ የራሳቸውን የአቀራረብ መንገድና የፈጠራ ችሎታ በመጠቀም ለመላው የኢትዮጲያ ህዝብ ያስተዋወቃቸውን ዝግጅታቸውን ለ፵፪ ዓመታት በአባትነት ስሜት አቅርበዋል። ለልጆች የሚሆኑ የተዋዙ ተረቶችን፣ ጨዋታዎችን እና አስተማሪ ዝግጅቶችን የሚያቀርቡት አባባ ተስፋዬ ያበረከቱት መተኪያ የሌለው አስተዋጾ ብዙዎች ያነሱታል። 

አባባ ተስፋዬ ከ፲ በላይ የሆኑ ሙያዎች ባለቤት የነበሩ ሲሆን ከነዚህም መካከል ተዋናይ፣ ድምጻዊ፣ የሙዚቃ መሣሪያ ተጫዋች፣ የውዝዋዜ አሰልጣኝ፣ የቴሌቪዥን ፕሮግራም አዘጋጅ፣ ደራሲ (የልጆች ተረት)፣ ተረት ተናጋሪ፣ የዜማና ግጥም ደራሲ፣ የምትሃት ባለሙያ ይጠቀሳሉ። በገና፣ መሰንቆ፣ ክራር፣ አኮርዲዮን፣ ትራምፔት፣ ትርምቦን እና ጃስ የሙዚቃ መሳሪያዎችን የሚጫወቱ ሲሆን ከዛም በተጨማሪ አማርኛ፣ ኦሮምኛ፣ እንግሊዝኛ፣ ጣልያንኛና ፈረንሳይኛ ቋንቋን ተናጋሪ መሆናቸውም ተነግሯል።

## ታዋቂ አባባላቸው
አባባ ተስፋዬ በኢትዮጲያ ቴሌቪዢን የልጆች ጊዜ ፕሮግራም ላይ የሚያቀርቡትን ተረት ሲጀምሩ የሚናገሩአት ታዋቂ ንግግር "ደህና ናችሁ ልጆች የዛሬ አበባዎች የነገ ፍሬዎች እንደምን አላችሁ ልጆች። አያችሁ ልጆች የኢትዮጲያ ቴሌቭዥን የልጆች ጊዜ ዝግጅት ክፍል እናንተን ለማስደሰት ልክ በሰአቱ ይገኛል። እናንተስ ዝግጁ ናችሁ? አዎዎ አባባ ተስፋዬ ሸንተረሩን አቋርጠው ዳገቱን ወጥተው ቁልቁለቱን ወርደው በጓሮ በኩል ከተፍ ሲሉ እናንተ ደሞ ቆማችኋል አይደል? አዎዎ በቃ አሁን ተቀመጡ እንዳትጋፉ ታዲያ ትንንሾች ወደፊት ትልልቆች ወደኋላ አዎዎ።"

መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
መስፍን ሃብተማርያም

**መስፍን ሃብተማርያም** (በ1945 እ.ኤ.አ. በሞጆ የተወለዱ) ደራሲ ናቸው። ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን ጨርሰው ለ3 አመት በኤርትራ አስተምረዋል። ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቴ በ1970 እ.ኤ.አ. ተመርቀው በካናዳ አገር አጠኑ።

### ስራዎች

**The rich man and the singer* (በእንግሊዝኛ) (1971 እ.ኤ.አ.)
*የቡና ቤት ስዕሎችና ሌሎችም ወጎች (1984 እ.ኤ.አ.)

*አባ ደፋርና ሌሎች አጫጭር ታሪኮች (1977 ዓ.ም.)
*አዜብና ሌሎችም አጫጭር ልብ ወለዶች (1981 ዓ.ም.)
*አውዳምትና ሌሎችም ወጎች

*የሌሊት ድምጾች

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ሲሳይ ንጉሱ

**ሲሳይ ንጉሱ** በ1951 ዓ.ም. አዲስ አበባ የተወለዱት ሲሳይ ንጉሡ አንደኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በባልቻ አባነፍሶ፣ የሁለተኛ ደረጃን ደግሞ በአዲስ ከተማ አጠቃላይ ተከታትለዋል፡፡ የከፍተኛ ትምህርታቸውን በአሥመራ ዩኒቨርሲቲ ከ1974 -1977 ዓ.ም. ድረስ ተምረዋል።

በዩኒቨርሲቲ ሕይወት ዙሪያና በፍቅር ታሪክ ላይ በሚያተኩረው ሰመመን በሚባለው መጽፈሐፍቸው በብዙዎች ዘንድ የታወቁት ሲሳይ ንጉሡ፣ ጉዞው፣ ግርዶሽ፣ የቅናት ዛር የተባሉ ረጃጅም ልብወለዶች አሏቸው፡፡ ጉዞው የሚለውን ኖቬላ ጨምሮ ሌሎች አጫጭር ልብወለዶችን ጽፈዋል፡፡ ከኢትዮጵያ ሥነ ጥበባትና መገናኛ ብዙኃን ሽልማት በሥነ ጽሑፍ ዘርፍ ተሸላሚም ሆነዋል፡፡ ቀደም ባሉት ጊዜያት የደራሲያን ማኀበር ዋና ጸሐፊ በመሆን አገልግለዋል፡፡ ልቦለድ ከመጻፋቸው በላይ ለሩህ መጽሔት አዘጋጅ ሁነው ይሠሩ ነበር። እንዲሁም የኢትዮጵያውያን ጸሐፊዎች ማህበር ሊቀ መንበር ሆነዋልም አገልግለዋል።

*ሰመመን (1985 እ.ኤ.አ.)
*ግርዶሽ (1989 እ.ኤ.አ.)
*ትንሣኤ
*የቅናት ዘር (1988 ዓ.ም.) 
*ረቂቅ አሻራ (1995 ዓ.ም.)

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
የሜዳ አህያ

**የሜዳ አህያ** በላቲን ***Equidae*** የሚባለው የፈረስ አስተኔ አባል ሲሆን ፣ በፈረሶች ወገን (Equus) ውስጥ ሶስት ዝርያዎች ናቸው። ከመካከለኛው እስከ ደቡብ አፍሪካ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው። ነጭና ጥቁር ሰንጠረዥ የለበሰው ቆዳቸው አንድ ምልክታቸው ነው።

የዱር አራዊት የሚያጠኑ ባለሞያዎች (*zoologist*) የሜዳ አህያ ነጭና ጥቁር ባለሰንጠረዥ ቆዳ ከሚያድኑት አራዊት ለመሰወር እንደሚጠቅመው ይናገራሉ። ይህንንም ሲያብራሩ አንድ የሜዳ አህያ ከረዣዥም ሣሮች መሃል ሲሆን አብሶ አንበሳ ለይቶ ለማየት እንደሚከበደው በመጠቆም ነው። ለዚህም ዋነኛው ምክኒያት አንበሳ ቀለም ስለማይለይ ነው።

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
መላኩ አሻግሬ

**መላኩ አሻግሬ** የኢትዮጵያ ደራሲ ነው።

## የድርሰት ሥራዎች
* ሽፍንፍን
* አይ ሰው
* ምን አይነት መሬት ናት
* አለም ጊዤ እና ገንዘብ
* ጉድ ፈላ
* ህልም ነው
* ግንድ አልብስ
* ማሪኝ
* ይቅርታሽን
* ማጣት እና ማግኘት
* ክህደት የኑሮ ስህተት
* የትም ወርቅ እንዳሻው
* ማር
* ባቡር
* መጥረጊያ ያለው
* የእሳት ራት

## ማስታወሻዎች እና ዋቢ ምንጮች
http://www.webspawner.com/users/yonashailemeskel/  "History of Ethiopian Theater" በዮናስ ሃይለመስቀል. ፌብሩዋሪ 20 ቀን 2007 ታይቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ጌታቸው አብዲ

**ጌታቸው አብዲ** የኢትዮጵያ ጸሐፊ ነው።

## የድርሰት ሥራዎች
* ስንታየሁ
* እናሸንፋለን
* መስታወት
* ምሽት
* ቁልፉ

## ማስታወሻዎች እና ዋቢ ምንጮች
* History of Ethiopian Theatre(2)  በዮናስ ሃይለመስቀል. ፌብሩዋሪ 20 ቀን 2007 ታይቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ተስፋዬ አበበ

## የድርሰት ሥራዎች
* የወሬ ፈላስፋ
* አስራሁለት እብዶች በከተማ
* ጸረ-መናፍስት
* የንጋት ኮከብ
* የጥቁር ድምጽ
* ባሻ ዳምጤ
* ቀይ ማጭድ
* ታጋይ ሲፋለም ታግያለው ውጤቴን እጠብቃለሁ 
* ቀዩ መነጽር

## ማስታወሻዎች እና ዋቢ ምንጮች
http://www.webspawner.com/users/yonashailemeskel/  «History of Ethiopian Theater» በዮናስ ሃይለመስቀል. ፌብሩዋሪ 20 ቀን 2007 ታይቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ፍስሃ በላይ ይማም

**ፍስሃ በላይ ይማም** የኢትዮጵያ ጸሓፊ ነው።

## የድርሰት ሥራዎች
* ስመኝ ስንታየሁ
* አልቃሽ እና ዘፋኝ
* ሆድ ይፍጀው
* አሻግሬ መሰረት
* የወፍ ጎጆ
* የጨረቃ ቤት

## ማስታወሻዎች እና ዋቢ ምንጮች
http://www.webspawner.com/users/yonashailemeskel/  «History of Ethiopian Theater» በዮናስ ሃይለመስቀል. ፌብሩዋሪ 20 ቀን 2007 ታይቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ዮፍታሄ ንጉሤ

**ቀኝ ጌታ ዮፍታሄ ንጉሤ** (፲፰፻፺፯ ዓ.ም. በደብረ ኤልያስ ቀበሌ፣ ጎጃም ተወልደው ሰኔ ፴ ቀን በ፲፱፻፴፯ ዓ.ም. አረፉ) ስመ ጥር ኢትዮጵያዊ ደራሲ ነበሩ። እኚህ ታላቅ ደራሲ በርካታ ድርሰቶችን የጻፉ ቢሆንም በተለያዩ ምክንያቶች አብዛኛዎቹ ለሕትመት አልበቁም።

የመጀመርያውን የኢትዮጵያ ሕዝብ መዝሙር “ኢትዮጵያ ሆይ ደስ ይበልሽ በአምላክሽ ኃይል በንጉሥሽ” የሚለውን የደረሱት ቀኝጌታ ዮፍታሔ ንጉሤ፤ ስለአገር ፍቅርና ጀግንነት የሚያወሱ በርካታ ድራማዎችና መዝሙሮችን የደረሱ ሲሆን፣ ከእነዚህም መካከል “አፋጀሽኝ”፣ “እለቄጥሩ” ወይም “ጎበዝ አየን” ይገኙበታል። ከድል በኋላ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት የሕግ መወሰኛ ምክር ቤት ምክትል ፕሬዚዳንት ሆነው ከ፲፱፻፴፭ ዓ/ም እስከ ሕልፈታቸው ድረስ አገልግለዋል። የኢትዮጵያ ደራስያን ማኅበር እና የኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት ድርጅት በመታባበር ጳጉሜ ፪ ቀን ፳፻፬ ዓ/ም በአዲስ አበባ ቴአትርና ባህል አዳራሽ የተመረቁትን እና የቀኝ-ጌታ ዮፍታሄ ንጉሤን እንዲሁም የደራስያን፤- ነጋድራስአፈወርቅ ገብረ ኢየሱስ፣ ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደ ሥላሴ እና አቶ ፲፱፻፳፫ ዓ/ም)
* ጎበዝ አየን (፲፱፻፳፰ ዓ.ም.)                                                                                                                                            * ምስክር (፲፱፻፴ ዓ/ም)
* ጥቅም ያለበት ጨዋታ (፲፱፻፴፩ ዓ/ም)
* ሙሽሪት ሙሽራ
* ያማረ ምላሽ
* የሆድ አምላኩ ቅጣት (፲፱፻፴፪ ዓ/ም)
* ዳዲ ቱራ (፲፱፻፴፫ ዓ/ም)
* የህዝብ ጸጸት (፲፱፻፴፬ ዓ/ም)
* ሙሾ በከንቱ (፲፱፻፴፭ ዓ/ም)
* አባት ንጉሳችን ጠረፍ ይጠብቅ (፲፱፻፴፭ ዓ/ም)
* የደንቆሮዎች ቲያትር (፲፱፻፴፮ ዓ/ም)
* አፋጀሽኝ (፲፱፻፴፮ ዓ/ም) 
* ዓለም አታላይ (፲፱፻፵፩ ዓ/ም)
* እያዩ ማዘን (፲፱፻፵፪ ዓ/ም)
* ንጉሡ እና ዘውዱ (፲፱፻፵፮ ዓ/ም)

## ማጣቀሻ


## ዋቢ ምንጮች
*  «History of Ethiopian Theater»  በዮናስ ሃይለመስቀል. ፌብሩዋሪ 20 ቀን 2007 ታይቷል። 
* «Bibliography of Ethiopian Writers»  ከብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻህፍት ኤጀንሲ - ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር (pdf)
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም. 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ኬቮርክ ናልባንድያን

**ኬቮርክ ናልባንድያን** ትውልዳቸው አርመናዊ ሲሆን አርባ ልጆች ከሚባሉት እና ቀዳማዊ ኃይለ ስላሴ ወደ ኢትዮጵያ ካመጡዋቸው ልጆች ጋር የሙዚቃ ጓዱ መሪ በመሆን የመጡ ናቸው።
## የድርሰት ሥራዎች
* ጎንደሬው ገብረማርያም
* እሺ ነገ
* አቶ ማናለ
* እረኛው ተፈሪ
* የሺ
* ዱቼ
* አብዮታውያን
## ማስታወሻዎች እና ዋቢ ምንጮች
http://www.webspawner.com/users/yonashailemeskel/  "History of Ethiopian Theater" በዮናስ ሃይለመስቀል. ፌብሩዋሪ 20 ቀን 2007 ታይቷል።

መደብ:አርመኒያ
መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
አርባ ልጆች

**አርባ ልጆች** የተባሉት በአንደኛው የዓለም ጦርነት ወቅት የቱርክ መንግስት አርመናውያን ላይ ጭፍጨፋ ባካሄደበት ወቅት ወላጆቻቸውን በማጣት እና ከጭፍጨፋው ለማምለጥ ተሰደው በእየሩሳሌም የአርመን ገዳም ውስጥ ሲኖሩ ቀዳማዊ ኃይለ ስላሴ (ያኔ አልጋወራሽ ራስ ተፈሪ) አግኝተው ወደ ኢትዮጵያ አምጥተው ያሳደጉዋቸው 40 አርመናውያን ልጆች ናቸው። በልጆቹ የሙዚቃ ችሎታ የተደመሙት አፄ ኃይለሥላሴ በእየሩሳሌም የአርመን ፓትርያርክን ፍቃድ ካገኙ በኋላ ልጆቹን ወደ ኢትዮጵያ ወስደው ተጨማሪ የሙዚቃ ስልጠና እንዲያገኙ አድርገዋል። ልጆቹ በሴፕቴምበር 6፣ 1924 እ.ኤ.አ. ዓ.ም. ከሙዚቃ ባንዱ መሪ ከኬቮርክ ናልባንድያን ጋር ኢትዮጵያ የደረሱ ሲሆን እነዚሁ ልጆች ናቸው በኢትዮጵያ የመጀመሪያ የሆነውን የሙዚቃ ጓድ (የንጉሱ የሙዚቃ ጓድ የተባለውን) ያቋቋሙት። ኬቮርክ ናልባንዲያን ማርሽ ተፈሪ የተሰኘውን እና የኢትዮጵያ ብሄራዊ መዝሙር ሆኖ እስከ እ.ኤ.አ. 1930-1974 ያገለገለውን ሙዚቃ (ግጥሙ የዮፍታሄ ንጉሴ ነው) የደረሰ ነው።

## ዋቢ ምንጮች
*Yetovbahayer(ኢትዮአርመናውያን) ዊኪ፤ በፌብሩዋሪ 21፣ 2007 ታይቷል።
*"Un siècle de musique moderne en Éthiopie" በፍራንሲስ ፋልሴቶ፤ በፌብሩዋሪ 21፣ 2007 ታይቷል።

መደብ:ሙዚቀኞች
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:አርመኒያ
መኮንን ገ/ዝጊ

**መኮንን ገ/ዝጊ** (ወይም **ገብረእግዚ**) የልቦለድ ደራሲ ነው። የተወለደው በአዲስ አበባ ሲሆን ዛሬ በስቶኮልም ስዊድን ይኖራል።  ሁለት መፅሀፎች ዘመነ ደርግን መቸት እድርገው የተክሸኑ ናቸው።

የጻፋቸው መጻሕፍት፦
*መቅሰፍት (1984 ዓ.ም.) - ባለ 510 ገፅ ልብወለድ
*ፍቅር በዘመነ ሽብር (1997 ዓ.ም.) - ባለ 260 ገፅ ልብወለድ

## መረጃ
https://web.archive.org/web/20070318233600/http://www.freewebs.com/babile/meqsafta510pagesnovel.htm

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
አማርኛ ልብ ወለድ መፃህፍት

*ፍቅር በዘመነ ሽብር - ይህ ልብ ወለድ መፅሀፍ የታተመው 1997 አዲስ አበባ ውስጥ ነው። አሳታሚው በስዊድን የአፍሪካ አካባቢ ጥበቃ ማህበር ሲሆን ደራሲው እቶ መኮንን ገ/ እግዚ ነው።
*ያ ዘመን - በ  2005  የታተመ የዚሁ ደራሲ ልብ ወለድ ሥራ ነው። 
*መኮንን የውጭ መጻሕፍት ወደ አማርኛ በመተርጎምም ይታወቃል።   አንዱ ማርቲን ሺቢና ዩዋን ፐርሾን የሚባሉት፣ ኢትዮጵያ ውስጥ በሽብር ክስ 11 ዓመት ተፈርዶባቸው፣ ቃሊቲ ወርደው የነበሩት ስዊድናዊያን ጋዜጠኞች የጻፉት "438 ቅናት" በመባል የሚታወቀው መጽሐፍ ነው። መጽሐፉ የታተመው እ አ አ 2019  አዲስ አበባ ነው።
*
*ያልተወለደው ሌባ

መደብ:አማርኛ መጻሕፍት
የካቲት

**የካቲት** የወር ስም ሆኖ በጥር ወር እና በመጋቢት ወር መሀከል የሚገኝ ከአስራ ሦስቱ ኢትዮጵያ የወራት አቆጣጠር ውስጥ ስድስተኛው የወር ስም ነው። 

«የካቲት» «ከተተ» ከሚለው ግስ የተባዛ ነው። ወቅቱ የመከር ጊዜ በመሆኑ አርሶ አደሩ ሰብሉን አጭዶ ፣ ሰብስቦ እና ወቅቶ የምርቱን ፍሬ ወደ ጎተራው የሚከትበት ወር በመሆኑ ወርሃ «የካቲት» ተባለ።

በቅብጢ አቆጣጠር የዚህ ወር ስም **መሺር** ነው። ይህም በጥንታዊ ግብጽ አረመኔ ሃይማኖት ከንፋስ ስም «መሒር» መጣ። 

በጎርጎርዮስ አቆጣጠር የፌብሩዋሪ መጨረሻና የማርች መጀመርያ ነው።

## በየካቲት ወር ነጻነታቸውን ያገኙ የ[[አፍሪቃ]] አገራት

*የካቲት ፲፩/11 ቀን ፲፱፻፶፯/1957 ዓ/ም ጋምቢያ ከብሪታንያ ቅኝ ግዛትነት ነጻ ወጣች

*የካቲት ፳፯/27 ቀን ፲፱፻፵፱/1949 ዓ/ም ጎልድ ኮስት ትባል የነበረችው የብሪታንያ ቅኝ ግዛት ጋና ተብላ ነጻ ሆነች		
	

መደብ:ወራት
የምድር መጋጠሚያ ውቅር

thumb|440px|ኬክሮስና ኬንትሮስን የሚያሳይ የምድር ካርታ
thum|right|440px

**የምድር መጋጠሚያ ውቅር** (*geographic coordinate system*) በምድሪቱ ያለባት እያንዳንዱ ሥፍራ በሦስት መጋጠሚያ ተውላጠ ቁጥሮች እንዲወሰን ያስችላል። እነርሱም፦ 1) ኬክሮስ (ላቲትዩድ)፤ 2) ኬንትሮስ (ሎንጂትዩድ) እና 3) ከፍታ (ከባሕር ጠለል) ናቸው። እነዚህ በምድሪቱ ዙረት ዋልታ ተስረው በጂዎሜትሪ እንደ ፈልክ (ኳስ) ያለውን ማንኛውንም ቅርጽ መለካት ይመስላል። 

መደብ:መልክዐ ምድር
ሰጎን

**ሰጎን** (በላቲን *Struthio camelus*) ትውልዱ በአፍሪካ ብቻ የሆነ የማይበር ወፍ ነው። ከባዮሎጂ ቤተሰቡ (በላቲን **Struthionidae**) በብቸኛነት  እስካሁን ምድር ላይ የሚገኝ ነው። በገጽታው አብሶ በረጃጅም ቅልጥሙና አንገቱ እንዲሁ በከፍተኛ ፍጥነት በመሮጥ ችሎታው (እስከ 65 ኪሜ/ሰከንድ) በቀላሉ መለየት የሚቻል እንስሳ ነው።

ሰጎን ከወፍ ዝርያዎች በሙሉ በርዝመቱ አንጋፋው ሲሆን በብዙ የአለማችን ክፍሎች በእርባታ የሚገለገሉበት እንዳሉ ይታወቃል።

ባለፈው 2006 ዓም.፣ የዓለም አቅፍ ሊቃውንት የሱማሌ ሰጎን እንደ ተለየ ዝርያ (Struthio molybdophanes) መሆኑን ዕውቀና ሰጡት።  

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:አዕዋፍ
ዝሆን

**ዝሆን** ከባዮሎጂ ዘመድ *Elephantidae* («የዝሆን አስተኔ») እንዲሁም ከክፍለመደብ *Proboscidea* («ባለ ኩምቢዎች») ብቸኛው ኗሪ አባሎች ናቸው። የዝሆን መደብ 3 የተላያዩ ኗሪ ዝርያዎችን ያቀፈ ነው። እነሱም የአፍሪካ የነጭ ሳር ዝሆን፣ የአፍሪካ የጫካ ዝሆን (እንከ ቅርብ የአፍሪካ ዝሆን ሲባል የነበረው) እና የኤዢያ ዝሆን (ወይ የህንድ ዝሆን የሚባለው) ናቸው። ከዝሆን ጭምር አንዳንድ በጥንት የጠፉት ነባር ዝርያዎች በተለይም Mammoth ማሞጥ ወይም ቀንደ መሬት በዝሆን አስተኔ ውስጥ ተመድበዋል።

ዝሆን ማማል (ወይም ጡት አጥቢ እንስሳ) ሲሆን፣ በምድር ከሚገኙ እንሥሣት በሙሉ ግዙፉ እንሳሳ ነው። ሴት ዝሆን ከእንስሶች በሙሉ የርግዘት ግዜት ረጅሙ ሲሆን 22 ወራት ይፈጃል። አንድ ዝሆን ሲውለድ 120 ኪ.ግ. መአከለኛ ክብደት አለው። ዝሆን እስካ 70 አመታት እድሜ ሊያስቆጥር ይችላል። እስካሁን የተመዘገበው ታላቁ ዝሆን 12 000 ኪ.ግ. ያስቆጠረ ሲሆን ርዝመቱ ደግሞ 4.2 ሜ በመድረስ ከመሀከለኛው የዝሆኖች ቁመት 1 ሜትር በላይ አስቆጥረዋል።

ዝሆኖች በሚኖሩበት ስፍራ በሰው ልጆች እንቅስቃሴ ምክኒያት እየተጎዱ መጥተው ቨ እ.አ.ኤ 1.3 ሚሊዪን ይቆጠሩ የነበሩ በ 1989 ወደ 600 000 ዝቅ በለው ተገኝተዋል። ዛሬ ከ 440 000 እስከ 660 000 ሆነው ይተመናሉ።

ባለፈው ክፍለ ዘመን በእስያ አንዳንድ ዝሆኖች በኩምቢያቸው ማለፊያ ስዕል ለመሳል በቂ አዕምሮና ሥነ ውበት እንዳላቸው አሳይተዋል። ይም በበርካታ ዩቱብ ቪዴዎች ሊታይ ይቻላል። የፈጠሩት ትርዒቶች ዝሆን፣ ዛፍ፣ አበባ፣ ሣር እና በላቲን ፊደል ፊርማቸው አለባቸው። 

መደብ:የዱር አራዊት
የካቲት ፳፮

**የካቲት ፳፮**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፮ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፩ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፱ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶክቶር ምናሴ ኃይሌ በኢትዮጵያእና በሱዳን መንግሥታት መሃል ውይይት ለማድረግ የኢትዮጵያን ልዑካን መርተው ወደካርቱም አመሩ። 

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሕገ መንግሥቱን አጥንቶ የሚያሻሽል ቡድን መሰየማቸውን ይፋ አደረጉ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፵፭ ዓ/ም - የሶቪዬት ሕብረት መሪ ጆሴፍ ስታሊን ከምሽቱ ለሦስት ሰዓት አሥር ጉዳይ ላይ እንደሞቱ ተገለጸ። ምትካቸው ኒኪታ ክሩስቾቭነበሩ።

=ዋቢ ምንጮች=

* (እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/March_5

* (እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1660

* (እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829

*(እንግሊዝኛ)http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/5/newsid_2710000/2710127.stm

መደብ:ዕለታት
ከፍታ (ቶፖግራፊ)

**ከፍታ** (*prominence*) በቶፖግራፊ ወይም መልክዐ ምድር ማለት አንድ ሥፍራ ከባሕር ጠለል በላይ በስንት ሜትር እንደሚርቅ የሚገልጽ ተውላጠ ቁጥር ነው። 

**ጫፍ** (*summit*) ማለት አጠገብ ካሉት ስፍራዎች ሁሉ በላይ ከፍተኛው የሆነ ጫፍ ነው። በትምህርተ ሂሳብ ረገድ የከፍታው ጫፍ እንደዚህ ይቀመራል። 

በተራ አባባል 'ከፍታ' ማለት ብዙ ለየት ያለው የተራራ ጫፍ ማለት ነው። በምድር ገጽታ ከ1 ኪሎሜትር አቅራቢያ ከፍ ያለው ጫፍ ሲሆን ኢንደዚህ ይባላል።

መደብ:መልክዐ ምድር
መስከረም ፲፪

**[[መስከረም 12|መስከረም ፲፪]]** 
ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፲፪ ኛው ዕለት እና የክረምት ፹፪ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፶፬ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፶፫ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

* ፲፱፻፴፮ ዓ.ም. - የሙሶሊኒ አዲስ ፋሺስታዊ መንግሥት በአዶልፍ ሂትለር ግፊት እና ድጋፍ 'የጣልያን ሕብረተሰባዊ ሪፑብሊክ' በሚል ስም በሰሜን ጣልያን ጀመረ።

* ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. - ቀድሞ "የፈረንሣይ ሱዳን" የተባለው ቅኝ ግዛት የማሊ ሪፑብሊክ ተብሎ ነጻነቱን አወጀ።

=ልደት=መሳይ

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/September_23

መደብ:ዕለታት
ኅዳር ፲፪

**ኅዳር ፲፪** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፸፪ተኛው  እና  የመፀው ወቅት ፵፯ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፺፬ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፺፫ ቀናት ይቀራሉ።

ይህን ዕለት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን እምነት ተከታዮች፣ ቅዱስ ሚካኤል ሕዝበ እስራኤልን ከግብጽ ምድር ጀምሮ ከነዓን እስኪገቡ ድረስ እየመራ እየጠበቀ አብሯቸው በመጓዝ ምድረ ዕርስት እንዲገቡ ያደረገበት መታሰቢያ በማድረግ በየዓመቱ ያከብሩታል።   

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፬፻፸ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ዓፄ በእደ ማርያም፤ የዓፄ ዘርአ ያዕቆብ ልጅ በተወለዱ በ ሠላሳ ዓመታቸው፤ በነገሡ በአሥር ዓመታቸው ባልታወቀ ህመም ሞቱ። ልጃቸው ዓፄ እስክንድር ወይም ዳግማዊ ቆስጠንጢኖስ ተተክተው ነገሡ።

*፲፰፻፸ ዓ/ም - አሜሪካዊው የሰገላዊ-ፈጠራ ሰው ቶማስ አልቫ ኤዲሰን ድምጽን መቅረጽና መልሶ ማሰማት የሚያስችለውን “ፎኖግራፍ” የተባለውን ፈጠራውን አሳየ። 

*፲፰፻፸፪ ዓ/ም - የልዑል ዓለማየሁ ቴዎድሮስ ሥርዓተ ቀብር በእንግሊዝ 'ዊንድሰር ካስል' ቅዱስ ጊዮርጊስ ፀሎት ቤት ተመፈጸ።

*፲፱፻፸፪ ዓ/ም - የኢራን ሃይማኖታዊ-መሪ አያቶላ ኾሜኒ በአሜሪካ ላይ ያላቸውን የጥላቻ መልዕክት የራዲዮ ስርጭት ተከትሎ፤ በፓኪስታን ርዕሰ ከተማ እስላማባድ አክራሪ አመጸኞች የአሜሪካን ኤምባሲ በእሳት ሲያወድሙት አምሥት ሰዎችም ሕይወታቸውን አጥተዋል።

*፲፱፻፹፬ ዓ/ም - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የፀጥታ ምክር ቤት የግብጽ ተወላጅ የሆኑትን ቡትሮስ ቡትሮስ ጋሊን ለድርጅቱ ስድስተኛ ዋና ጸሐፊነት መረጣቸው። 

*፲፱፻፺፭ ዓ/ም - “የሰሜን አትላንቲክ የቃል-ኪዳን ድርጅት” (ኔቶ-NATO) ሰባት የቀድሞው የ”ምሥራቃዊ ኃይል” አባላት አገሮችን ለድርጅቱ አባልነት ጋበዛቸው። የተጋበዙት አገሮች፦ ቡልጋሪያ፣ ኤስቶኒያ፣ላትቪያ፣ ሊቱዌኒያ፣ ሩማንያ፣ ስሎቫኪያ እና ስሎቬኒያ ናቸው።

## ልደት

*፲፮፻፹፯ ዓ/ም -  ታላቁ ጸሐፊና ፈላስፋው የፈረንሳይ ዜጋ፣ ፍራንሷ ቮልቴር በዚህ ዕለት ተወለደ።

## ዋቢ ምንጮች
*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/21/newsid_4187000/4187184.stm

  

መደብ:ዕለታት
ሲኒማ

**ሲኒማ** ፊልም የሚታይበት ቦታ ነው። አንዳንዴ ደግሞ ፊልም እራሱ 'ሲኒማ' ይባላል።

## ሲኒማ በኢትዮጵያ
ሲኒማ በኢትዮጵያበተለይ በአዲስ አበባ ከተማ ሲኒማ ቤቶች እየተስፋፋ ይገኛል። ለዚህም ዋነኛ ምክንያት ተብሎ የሚጠቀሰው ባለሃብቶች ፊታቸውን ወደ ኪነ-ጥበብ ማዞራቸው ሃብታቸውን ገንዘባቸውን ኪነ-ጥበብ ላይ ማዋላቸው እንዲሁም ብዛት ያላቸው ባለሙያዎች በከተማዋ ውስጠው መገኘታቸው ሲኒማው እንዲያድግ አስተዋፅኦ አድርጓል።

መደብ:መዝናናት
መደብ:ፊልሞች
ናስ

thumb|ናስ

**ናስ (ነሐስ)** የመዳብና የቆርቆሮ (ወይም የዚንክ ወይም የሌላ ብረታብረት አይነት) ውሑድ (ቅልቅል) ነው። ጽኑና ዘላቂ ሆኖ በስው ልጅ ስራዎች አያሌ ጥቅሞች አሉት። በጥንት የታወቀው 'የነሐስ ዘመን' የተሰየመው በዚህ ቅልቅል በመስፋፋቱ ነበር።

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:ውሑዶች
ኮርትኒ ቼትዊንድ

**ኮርትኒ ቼትዊንድ** (እንግሊዝኛ፡ ***Courtney Chetwynde***) በደራሲው ዲጀይ መክሄይል ልቦለድ ፔንድራጎን ውስጥ አንዲት ወጣት ሴት ልጅ ናት።  

ኮርትኒ ቼትዊንድ ናት የከንፍር ወዳጅ ለቦቢ ፔንድራጎን፣ የቀዳሚነቱ መንገደኛ በፐንድራጎኑ ልቦለድ ናት።  በአንደኛው መፅሐፉ ልቦለድ (ሻጩ የሞት) ኮርትኒ የዐሥራ አራት ዓመት አሮጊት ናት፣ በሰባተኛ መፅሐፍ (የኲለኑ ጨዋታዎች) ዐሥራ ሰባት ናት።

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
አውሮፓ ህብረት

የአውሮፓ ህብረት በዋነኛነት በአውሮፓ የሚገኙ የ27 አባል ሀገራት የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ህብረት ነው። የዩኒየኑ አጠቃላይ የቆዳ ስፋት 4,233,255.3 ኪ.ሜ. (1,634,469.0 ካሬ ማይል) እና በአጠቃላይ ወደ 447 ሚሊዮን የሚጠጋ የህዝብ ብዛት ይገመታል። በነዚያ ጉዳዮች ላይ በሁሉም አባል ሀገራት ውስጥ ተፈፃሚ በሆነ የህግ ስርዓት ደረጃውን የጠበቀ የውስጥ ነጠላ ገበያ ተቋቁሟል፣ እና ጉዳዩች ብቻ ክልሎች አንድ ሆነው ለመስራት ተስማምተዋል። የአውሮፓ ህብረት ፖሊሲዎች የሰዎችን ፣ የሸቀጦችን ፣ አገልግሎቶችን እና ካፒታልን በውስጣዊ ገበያ ውስጥ ነፃ እንቅስቃሴን ለማረጋገጥ ያለመ ነው። በፍትህ እና በቤት ጉዳዮች ላይ ህግ ማውጣት; እና በንግድ፣ በግብርና፣ በአሳ ሀብትና በክልል ልማት ላይ የጋራ ፖሊሲዎችን ማስጠበቅ። በሼንገን አካባቢ ለመጓዝ የፓስፖርት ቁጥጥሮች ተሰርዘዋል። የዩሮ ዞን እ.ኤ.አ. በ 1999 የተቋቋመ የገንዘብ ማኅበር ነው ፣ በ 2002 ሙሉ በሙሉ ይሠራል ፣ እሱ በዩሮ ምንዛሪ የሚጠቀሙ 19 የአውሮፓ ህብረት አባል አገራት። የአውሮፓ ህብረት ብዙውን ጊዜ ከፌዴሬሽንም ሆነ ከኮንፌዴሬሽን ባህሪያት ጋር (ያለ ቅድመ ሁኔታ ወይም ንፅፅር) እንደ ሱዩ ጄኔሪስ የፖለቲካ አካል ተገልጿል.

ህብረቱ እና የአውሮፓ ህብረት ዜግነት የተመሰረቱት የማስተርችት ስምምነት እ.ኤ.አ. ፓሪስ እና 1957 የሮም ስምምነት. የአውሮፓ ማህበረሰቦች በመባል የሚታወቁት የመጀመሪያዎቹ አባል ሀገራት ውስጣዊ ስድስት፡ ቤልጂየም፣ ፈረንሳይ፣ ጣሊያን፣ ሉክሰምበርግ፣ ኔዘርላንድስ እና ምዕራብ ጀርመን ናቸው። ማህበረሰቦቹ እና ተተኪዎቻቸው 21 አዲስ አባል ሀገራትን በመቀላቀል እና በስልጣን ላይ ያሉ የፖሊሲ ቦታዎችን በመጨመር በትልቅነታቸው አድገዋል. በአውሮፓ ኅብረት ሕገ መንግሥታዊ መሠረት ላይ የመጨረሻው ትልቅ ማሻሻያ፣ የሊዝበን ስምምነት፣ በ2009 ሥራ ላይ ውሏል። በ2020፣ ዩናይትድ ኪንግደም ከአውሮፓ ህብረት የወጣ ብቸኛ አባል ሀገር ሆነች። ከዚህ በፊት አራት የአባል ሀገራት ግዛቶች ከአውሮፓ ህብረት ወይም ከቀደምት መሪዎች ወጥተዋል። ወደ አውሮፓ ህብረት ለመግባት እየተደራደሩ ያሉ ሌሎች በርካታ ሀገራት አሉ።

እ.ኤ.አ. በ 2020 ከዓለም ህዝብ 5.8 ከመቶ የሚሆነውን የያዘው የአውሮፓ ህብረት በ2021 ወደ 17.1 ትሪሊዮን ዶላር የሚጠጋ አጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት (ጂዲፒ) አመነጨ። በተጨማሪም፣ ሁሉም የአውሮፓ ህብረት ሀገራት በተባበሩት መንግስታት የልማት ፕሮግራም መሰረት በጣም ከፍተኛ የሰው ልጅ ልማት መረጃ ጠቋሚ አላቸው። እ.ኤ.አ. በ 2012 የአውሮፓ ህብረት የኖቤል የሰላም ሽልማት ተሸልሟል ። በጋራ የውጭ እና ደህንነት ፖሊሲ አማካኝነት ህብረቱ በውጭ ግንኙነት እና በመከላከል ላይ ሚና አዳብሯል። በአለም ዙሪያ ቋሚ የዲፕሎማቲክ ሚሲዮኖችን ያቆያል እና በተባበሩት መንግስታት ፣ በአለም ንግድ ድርጅት ፣ በ G7 እና በ G20 ውስጥ እራሱን ይወክላል ። በአለም አቀፍ ተጽእኖ ምክንያት የአውሮፓ ህብረት አንዳንድ ምሁራን እንደ አዲስ ልዕለ ኃያል ነው ሲሉ ይገልጹታል።

ህዳር 1 1993 ዋና አርክቴክቶች የሆኑት ሄልሙት ኮል እና ፍራንሷ ሚትራንድ የተባሉት የማስተርችት ስምምነት በህዳር 1 ቀን 1993 በፀና ጊዜ የአውሮፓ ህብረት በይፋ የተመሰረተ ነው። ስምምነቱ ። የመካከለኛው እና የምስራቅ አውሮፓ የቀድሞ ኮሚኒስት መንግስታት እንዲሁም ቆጵሮስ እና ማልታ ለማካተት ተጨማሪ ማስፋፋት ታቅዶ፣ እጩ አባላት ወደ አውሮፓ ህብረት ለመግባት የኮፐንሃገን መስፈርት በሰኔ 1993 ስምምነት ላይ ተደርሷል። የአውሮፓ ህብረት መስፋፋት አዲስ ደረጃ አስተዋወቀ። ውስብስብነት እና አለመግባባት. በ1995 ኦስትሪያ፣ ፊንላንድ እና ስዊድን የአውሮፓ ህብረት ተቀላቅለዋል።

እ.ኤ.አ. በ 2002 የዩሮ የባንክ ኖቶች እና ሳንቲሞች በ 12 አባል አገራት ውስጥ ብሄራዊ ገንዘቦችን ተክተዋል። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ የዩሮ ዞን 19 ​​አገሮችን ያጠቃልላል። የዩሮ ምንዛሪ በዓለም ላይ ሁለተኛው ትልቅ የመጠባበቂያ ገንዘብ ሆነ። እ.ኤ.አ. በ 2004 የአውሮፓ ህብረት እስከዛሬ ድረስ ትልቁን እድገት አሳይቷል ፣ ቆጵሮስ ፣ ቼክ ሪፖብሊክ ፣ ኢስቶኒያ ፣ ሃንጋሪ ፣ ላቲቪያ ፣ ሊቱዌኒያ ፣ ማልታ ፣ ፖላንድ ፣ ስሎቫኪያ እና ስሎቬንያ ህብረቱን ሲቀላቀሉ

thumb|የአውሮፓ ህብረት አባል ሀገራት አህጉራዊ ግዛቶች (የአውሮፓ ማህበረሰቦች ቅድመ-1993) ፣ እንደ ቅደም ተከተል ቀለም
መደብ:አውሮፓ
1897

[thumb|280px|[የኢትዮጵያ ካርታ 1905|በ1897 ዓ.ም. የተሠራ ካርታ።]]
*ታኅሣሥ 24 ቀን - የጃፓን-ሩስያ ጦርነት፡ ጃፓን ፖርት አርሰር ከሩስያ ማረከ።
*ጥር 14 ቀን - ብዙ ሰላማዊ ሰልፈኞች በሰይንት ፒተርስቡርግ ሩስያ በፖሊስ ተገደሉ።
*የካቲት 26 ቀን - የሩስያ ሠራዊት በሙክደን ውግያ በጃፓን ተሸነፈ።
*መጋቢት 26 ቀን - በምድር መንቀጥቀጥ በህንድ 20,000 ሰዎች ሞቱ።
*ግንቦት 20 ቀን - ጃፓን የሩስያን መርከብ ኃይል አጠፋ።
*ግንቦት 30 ቀን - የኖርዌይ ምክር ቤት ነጻነት ከስዊድን አዋጀ።
*ነሐሴ 26 ቀን - በካናዳ ውስጥ አልቤርታና ሳስካቸዋን አዳዲስ ግዝቶች ሆኑ።
*ነሐሴ 30 ቀን - ጃፓን በሩሲያ ላይ አሸንፎ በፖርትስመስ ኒው ሃምፕሽር ውል ተፈራረሙ።

*ያልተወሰነ ቀን፦
**ጣልያኖች ተከራይተው የነበረውን ሞቃዲሾን በዋጋ ገዙትና የጣልያ ሶማሊያ መቀመጫ ሆነ።
**ፈረንሳይ ከተደገፉት ሃይማኖቶች ተለየ።
**በኬንያ ዋና ከተማ ከሞምባሳ ወደ ናይሮቢ ተዛወረ።

## ልደቶች
*ዮፍታሄ ንጉሴ

መደብ:አመታት
ከንባታ

ከምባታ በአብዛኛው በደቡብ ኢትዮጵያ እና በሌሎችም አካባቢዎች በስፋት ከሚገኙ ብሄረሰቦች አንዱ ሲሆን የራሱ የሆነ ቋንቋ፣ ባህል፣ ታሪክ፣ ስነጥበብ፣ ወግና፣ የኑሮ ዘይቤ ያለው ህዝብ ነው። የከምባታ ዋና ከተማ ዱራሜ ተብሎ የሚጠራ  ከተማ ነው፡፡ 

ቋንቋ
የደጋማው ምሥራቃዊ ኩሽ የቋንቋ ቤተሰብ የሆነው ‹‹ከምባታኛ›› የከምባታ ብሔረሰብ አፍ መፍቻ ቋንቋቸው ሲሆን በተጨማሪ ብዙዎቹ ሀዲይኛን ፤ ኦሮምኛን ሀላበኛን ወላይትኛንና አማርኛ በሁለተኛ ቋንቋነት ይናገራሉ፡፡ ከምባታኛ ከንግግር ቋንቋነት አልፎ የጽሑፍ ቋንቋ መሆን የጀመረው በ1920ዎቹ ዓለም አቀፍ የእንግሊዝ መጽሐፍ ቅዱስ ማኀበር መጽሐፍ ቅዱስን በከምባታኛ ቋንቋ አስተርጉሞ ካሳተመበት ወቅት ጀምሮ እንደሆነ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከ1967 እስከ 1968 ዓ.ም በነበረው የእድገት በኀብረትና የዕውቀት ዘመቻ ወቅት የሳባን ፊደላት በመጠቀም ለመሠረተ ትምህርት ማስተማሪያነት መዋል እንደተጀመረ ይነገራል፡፡ ከ1983 ዓ.ም ወዲህ ግን በሀገሪቱ የአንደኛ ደረጃ ትምህርትን በአፍ መፍቻ ቋንቋ ለማስተማር ምቹ ሁኔታ በመፈጠሩ ከመስከረም 1986 ዓ.ም ጀምሮ በከምባታኛ የአንደኛ ደረጃ የመጀመሪያ ሳይክል ከንድ እስከ አራት ሁሉም የትምህርት ዓይነቶች በከምባታኛ በላቲን ፊደላት እየተሰጠ ይገኛል። በአሁኑ ወቅት የከምባታ ጠምባሮ ዞን የሥራ ቋንቋ ከምባታኛ ነው፡፡ 

ከንባታ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ኮርትኒ

**ኮርትኒ** (እንግሊዝኛ፡ ***Courtney***) አንድ የሚሰጥ ስም ነው። የቤተሰብ ስም ወይም የሴት ወይም የወንድ ልጅ መጀመርያ ስም ሊሆን ይችላል። 'ኮርትኒ' የሚለው ስም መነሻ ከእንግሊዝኛ ሲሆን፣ ትርጕሙ የግቢ (ቤተ መንግሥት) ዐጃቢ ነው።

* ኮርትኒ አክት - የአውስትራልያዊት ዘፋኝ ሸይን ጄኔክ የመድረክ ሰም
* ኮርትኒ አለክሳንደር - አሜሪካዊ ቀማ ተጫዋች
* ኮርትኒ ኮክስ አርኬት - አሜሪካዊት ተዋናይ
* ኮርትኒ ባብኮክ - ካናዳዊት ሯጭ
* ኮርትኒ ብላክመን - ባርባዶሳዊ ኤኮኖሚስት
* ኮርትኒ ብራውን - የአሜሪካ ፉትቦል ኳስ ተጫዋች
* ኮርትኒ ቼትዊንድ - በደራሲው ዲጀይ መክሄይል ልቦለድ ፔንድራጎን
* ኮርትኒ ክሩምሪን - በደራሲው ቴድ ናይፌ ልቦለድ
* ኮርትኒ ፍሪየል - አሜሪካዊት ትይዕንተ መስኮት
* ኮርትኒ ገይንስ - አሜሪካዊ ተዋናይ
* ኮርትኒ ሃንሰን - አሜሪካዊት ተዋናይ፣ የትይዕንተ መስኮት ማንነት
* ኮርትኒ ኬነዲ - አሜሪካዊት በረዶ ገና ተጫዋች
* ኮርትኒ አን ኩፔትስ - አሜሪካዊት ጅምናስት
* ኮርትኒ ዊሊየምስ - አሜሪካዊ ሙዚቀኛ

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
ቂሉ ማሞ

**ቂሉ ማሞ** (***Silly Mammo***) የሕፃናት መጽሐፍ ከደራሲ ዮሐንስ ገብረጊዮርጊስ ነው።

ተጨማሪ መረጃ፡ http://www.bernos.org/blog/2007/03/21/kilu-mammo/ 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ፓርጋ

**ፓርጋ** (ግሪክ፦ Πάργα) በስሜን-ምዕራብ ግሪክ ያለው መንደር ነው። የሕዝቡ ብዛት 4000 ያሕል ሰዎች ነው። ፓርጋ አንድ ትምህርት ቤት፣ ቤተ ክርስቲያን፣ ፖስታ ቤትና ወደብ አለው። 

በጥንታዊ ግሪክ ስሙ 'ሂውፓርጎስ' ተብሎ ነበር።  በ1562 ዓ.ም. የቬኒስ ሰዎች ከመንደሩ ወደ ስሜን አምባ ሠሩ። 

## ዋቢ ድረገጽ
*http://www.pargagreece.eu  
*http://www.parganet.eu 

መደብ:የግሪክ ከተሞች
ግንቦት ፳

**ግንቦት ፳** ቀን፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፷ኛው ዕለት ሲሆን፤ የፀደይ (በልግ)ወቅት ፶፭ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፮ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፭ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፰፻፹፯ ዓ/ም -  የአየርላንድ ተወላጁ ደራሲና ባለቅኔው ኦስካር ዋይልድ (Oscar Wilde) በግብረ ሰዶማዊነት ተፈርዶበት ታሰረ።

*፲፰፻፺፯ ዓ/ም  - ጃፓን የሩስያን የባሕር ኃይል አጠፋ።

*፲፱፻፵፮ ዓ/ም - ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በዚህ ዕለት ለአሜሪካን 'ሴናተሮች' እና የሕዝብ ተወካዮች ጥምር ሸንጎ ንግግር አደረጉ።http://history.house.gov/Institution/Foreign-Leaders/Joint-Sessions/

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የጠቅላይ ሚኒስትር እንዳልካቸው መኮንን መንግሥት የሚኒስትሮችን ለውጥ ይፋ አደረገ። ከነዚህም አንዱ የአገር ግዛት ሚኒስትር የነበሩትን ደጃዝማች ዘውዴ ገብረ ሥላሴን ወደ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር መዛወር ያካትታል።

*፲፱፻፹፫ ዓ/ም - ኢሕአዴግ በዘመቻ ወጋገን አዲስ አበባን ተቆጣጠረ። አቶ መለስ ዜናዊ የሽግግሩ መንግሥት ፕሬዚዳንት ሆኑ።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
*http://www.ethiopianreporter.com  ኪንና ባህል፡ ሳምንቱ በታሪክ 

* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
የዓለም ዋንጫ

thumb|right|upright=0.5|የዓለም እግር ኳስ ዋንጫ

**የዓለም ዋንጫ** በዓለም አቀፍ እግር ኳስ ማኅበር አባል አገሮች የወንድ እግር ኳስ ቡድኖች መካከል የሚከናወን ውድድር ነው። ከ፲፱፻፳፪ ዓ/ም ጀምሮ በየአራት ዓመቱ ይካሄዳል። ነገር ግን በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ምክንያት የ፲፱፻፴፬ ዓ/ም እና የ፲፱፻፴፰ ዓ/ም ውድድሮች ሲሰረዙ እስካሁን አሥራ ዘጠኝ ውድድሮች ተካሂደዋል። የዋንጫና ደረጃ ጨዋታዎቹ በዓለም በብዙ ተመልካቾች ከሚታዩ የስፖርት ዝግጅቶች አንደኛ ነው። በደቡብ አፍሪቃ የተካሄደው የ ፳፻፪ቱ ፲፱ ኛው የዋንጫ ውድድር በ ፩ ነጥብ ፩ ቢሊዮን ሰዎች እንደታየ ይገመታል። 

## ውድድሮች

## ዋቢ ምንጭ
* http://www.fifa.com/worldcup/archive/index.html 

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
መደብ:እግር ኳስ
ኤሪዱ

**ኤሪዱ** (ወይም **ኤሪዱግ / ኡሩዱግ**፣ ከሱመርኛ *ኤሪ-ዱጋ* «ጥሩ ከተማ») ከዑር ወደ ደቡብ-ምዕራብ 7 ማይል የራቀ ጥንታዊ ከተማ ነበረ።  በሱመር በመስጴጦምያ በመስጊዶች ዙሪያ ከተመሠረቱት ከተሞች አንዱ ሲሆን ከሁላቸው ወደ ደቡብ ተገኘች።  

በሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ፣ ኤሪዱ የዓለሙ መጀመርያ ከተማ ነበረ። እንዲህ ሲል፦ 

:::*«[ናም]-ሉጋል አን-ታ ኤድ-ዴ-አ-ባ*
:::*[ኤሪ]ዱ<sup>ኪ</sup> ናም-ሉጋል-ላ»*

:::«ንጉስነት ከሰማይ ሲወርድ፣ 
:::ንጉስነቱ በኤሪዱ ነበረ።»

በሱመር አፈ ታሪክ ዘንድ፣ ከማየ አይህ ቀድሞ ከተሠሩት 5ቱ ከተሞች አንዱ እንደ ነበር ተባለ።  ለመሆኑ በሥነ-ቅርስ ረገድ የሱመር መጀመርያ ከተማ ሆኖ ይመስላል።  ሲገነባ ኤፍራጥስ ወንዝ ወደ ፋርስ ባሕር ወሽመጥ ወደብ በሚፈስስበት ስፍራ እንደሆነ ቢታሥብም ዛሬ ግን በአሸዋ ጥርቅም ምክንያት ባሕሩ ከቦታው በጣም ይርቃል። 

የኤንኪ (አምላክ ወይም ጣኦት) ቤተ መቅደስ በኤሪዱ 'ኤ-አብዙ' ተባለ። የኤንኪ ሚስት የኒንሁርሳግ ቤተ መቅደስ 'ኤ-ሳጊላ' ደግሞ በአካባቢው ነበረ።   

መምህርዋ ኬት ፊልደን እንደምትለው፣ «ከ2050 ክ.በ. ገዳማ በፊት ከተማው ዝቅ ብሎ መኖርያ እንደሆነ ትንሽ ምልክት ብቻ አለ። ንጉስ አማር-ሲን (2055-2047 ክ.በ. ገዳማ)  ካልጨረሰው መስጊድ በታች 18 የጡብ ቤተ መቅደሶች አሉ።»

በኋላ ዘመን በአሦር ቤተ መንግሥት ልዩ ህኪሞች ስለ በሽታ ጠንቆች ህክምና ለማወቅ የኤሪዱ ጥንታዊ ጥበብ መማር ነበረባቸው።  

## በአፈ ታሪክ

በሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር በኩል፣ ኤሪዱ የመጀመርያ ነገሥታት ከተማ ተብሎ እንዲህ ይቀጥላል፦

:በኤሪዱ፣ አሉሊም ንጉሥ ሆኑ፤ ለ28,800 አመታት ገዙ። አላልጋር ለ36,000 አመታት ገዙ። 2ቱ ንጉሶች ለ64,800 አመት ገዙ። ከዚያ ኤሪዱ ወደቀና ነጉስነቱ ወደ ባድ-ቲቢራ ተወሰደ።

(የነገሥታት ዝርዝሩ ከጥፋት ውኃ በፊት ለገዙት ነገሥታት እጅግ ረጅም ዘመን ይሰጣቸዋል።)  

ስለ ኢናና (የኡሩክ ከተማ ሴት አምላክ) ደግሞ አንዳንድ ትውፊት ይተረክ ነበር። የሥልጣኔ ስጦታ ለመቀበል ወደ ኤሪዱ መጓዝ እንደ ነበረባት ተባለ። ኤንኪ በመጀመርያ የሥልጣኑን ምንጭ ለመመለስ ቢሞክርም፣ ኋላ ግን ኡሩክ የአገሩ መሃል መሆኑ ተስማማው።  

አንዳንድ የባቢሎን ጽሕፈት ደግሞ አምላካቸው ማርዱክ ኤሪዱን እንደ 'መጀመርያ ቅዱስ ከተማና የአማልክት መኖርያ' ሆኖ እንደ ፈጠረው ይላል።   

የመምህር ዴቪድ ሮህል ኅልዮ በጣም ትኩረት ይስባል። በሱ አሳብ ዘንድ፣ ኤሪዱ ከዑር ወደ ደቡብ መጀመርያይቱ ባቢሎን ነበረችና የባቢሎን ግንብ ሥፍራ በኋለኛው ባቢሎን ሳይሆን እዚህ እንደተገኘ ያምናል። ምክንያቶቹም፦ 

#የኤሪዱ ቤተ መቅደስ (ግንብ) ፍርስራሽ ከሌሎቹ ይልቅ በጣም ረጅምና ጥንታዊ ናቸው። በመጽሐፍ ቅዱስ እንደ ተገለጸ ያልተጨረሰውን የባቢሎን ግንብ ይመስላሉ። 
#በሱመርኛ ጽሕፈት፣ የኤሪዱ ቁልምጫ ስም «ኑን-ኪ» (ታላቁ ሥፍራ) ነበረ። በኋለኛ ዘመን ደግሞ ይህ «ኑን-ኪ» ማለት ባቢሎን ከተማ ነበረ። 
#የቤሮሥሥ ነገስታት ዝርዝር ትርጉም በግሪክ (200 ክ.በ. ገዳማ) ሳለ፣ 'ንጉስነቱ ከሰማይ የወረደበት' ሲል በ'ኤሪዱ' ፈንታ 'ባቢሎን' ብሎ ይጻፋል። 
#ከዚህ በላይ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስለ ናምሩድ የሚለው አዳኝ ሆኖ ኦሬክ (ኡሩክ) እና ባቢሎን እንደ ሠራ ይመሰክራል። በሱመር ትውፊት ደግሞ ንጉሱ ኤንመርካር ይገኛል። '-ካር' አዳኝ ማለት ይሁንና በዋና ከተሞቹ በኡሩክና በኤሪዱ ቤተ መቅደሶች እንደ ሠራ ይተረካል።

«ባቢሎን» (ባብ-ኢሊ) ማለት የኤሪዱ መጠሪያ እንደ ነበር የሚል ማስረጃ በሌሎችም ጥናቶች አለ።

## የውጭ መያያዣዎች
*The Sumerian king list: translation 
*The History of the Ancient Near East
* Eridu, Iraq

## ዋቢ መጻሕፍት
* Margaret Whitney Green, *Eridu in Sumerian Literature*, PhD dissertation, University of Chicago, 1975.
* A. Leo Oppenheim, *Ancient Mesopotamia: Portrait of a dead civilization.*
* Gwendolyn Leick, *Mesopotamia: The invention of the city.*



መደብ:የሱመር ከተሞች
የሶፍትዌር አሠራር

|**ሶፍትወር** ማለት ማንኛውም በኮምፒውተራችን የምንሰራቸውን ነግሮች አንዲሰሩ የሚያደርግ ነው። (ሶፍትወር ግኡዝ የሆኑትን የኮምፒውተር አካሎች አይመሌከትም።)

መደብ:ኮምፒዩተር
ቦቢ ፔንድራጎን

**ቦቢ ፔንድራጎን** (እንግሊዝኛ፡ ***Bobby Pendragon***) በዋናው ደራሲው ዲጀይ መክሄይል ልቦለድ ፔንድራጎን ውስጥ አንድ ወጣት ወንድ ልጅ ነው።  የሱ ጓደኞች ኮርትኒ ቼትዊንድና ማርክ ዳይሞንድ ናቸው።

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ኤንመርካርና የአራታ ንጉስ

***ኤንመርካርና የአራታ ንጉስ*** በጣም ጥንታዊ የሱመርኛ ትውፊት ነው። በታሪካዊ ሁኔታ ምናልባት በ3ኛ ሺህ ዘመን ክ.በ. ድርጊቶች ላይ የተመሰረተ ሊሆን ይቻላል። ከ'ኡኑግ-ኩላባ' (ኦሬክ ወይም ኡሩክ) ንጉስ ከኤንመርካርና ስሙ ካልታወቀ ከአራታ ንጉስ መከከል ስለተደረገው ውድድር ከሚገልጹ ሰነዶች አንዱ ነው።  

በሰነዱ መጀመርያ ክፍል የሚከተለው መረጃ ይሰጣል፦ «በዚያ ጥንታዊ ዘመን፣ ዕድሉ በተወሰነ ጊዜ፣ ታላላቆቹ መሳፍንት የ'ኡኑግ-ኩላባ' *ኤ-አና* ራሱን ከፍ እንዲያድርግ ፈቀዱ። በዚያን ጊዜ ብዛትና የዓሳ ጎርፍ፣ መልካም ገብስ የሚያመጣውም ዝናብ በ'ኡኑግ-ኩላባ' ተጨመሩ። የድልሙን አገር ገና ሳይኖር፣ የ'ኡኑግ-ኩላባ' *ኤ-አና* በደንብ ተመሰረተ።»http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.1.8.2.3#  

*ኤ-አና* ማለት 'የአገራት ሁሉ እመቤት' ለሆነች ለኢናና ክብር በኡሩክ የተሠራ መስጊድ ነበረ። እንዲሁም የአራታ ጌታ በኢናና ስም ራሳቸውን በዘውድ ቢጫኑም፣ ይህ ማድረጋቸው ግን በኡሩክ እንዳላት ጡብ መስጊድዋ ደስ አላሰኛትም።

እንዲህ 'ኢናና ከብሩኅ ተራራ በቅዱስ ልብዋ የተመረጠችው' ኤንመርካር ከዚያ አራታ እንዲገዛለት እናና እንድትፈቅደው ይጠይቃታል። የአራታ ሕዝብም የወርቅና የዕንቁ ግብር እንዲያቀርቡ፣ ከፈተኛው የ*አብዙ* መቅደስ በኤሪዱ፣ የ*ኤ-አና* መቅደስም በኡሩክ ይሠራ ዘንድ፣ ይጠይቃታል። እንግዲህ የኢናና ምክር ለኤንመርካር አንድ ልዩ ተልእኮ የሱስንና የአንሻን ተራሮች አሻግሮ ከአራታ ንጉስ ግብርነታቸውንና ተገዥነታቸውን ለማስፈልግ ወደ አራታ እንዲልከው ነው።  

ይህ ምክር ለኤንመርካር ተስማምቶት ተልእኮውን ይልካል። መልእክተኛውን ሲልከው ደግሞ ግብሩን ካልላኩለት በቀር አራታን ለማጥፋትና ሕዝቡን ለመበትን የሚል ዛቻ ይሰጣቸዋል እንዲህ ሲለው፦ «ኢናናም በማዕበሉ በጩኸት የተነሣችበት እንደ አጥፊው ጎርፍ ጥፋት እኔም ደግሞ የጎርፍ ጥፋት በዚያ እንዳላድርግ...»። ከዚያ በላይ ለመልእክተኛው 'የኑዲሙድ መዝሙር' ይሰጣል፤ ይህም ኤንኪ የተባለው አምላክ ኗሪ ያለባቸው አገሮች ሁሉ ወደ አንድ ቋንቋ እንዲመልሳቸው ይለምናል። (በሌላ ትርጉም ግን ኤንኪ የአገሮች ቋንቋ እንዲያደባለቅ ይላል።) እነዚህ አገሮች ስሞች ሹባር፣ ሐማዚ፣ ሱመር፣ ኡሪ-ኪ (የአካድ ዙሪያ) እና የማርቱ አገር ይባላሉ።   

መልእክተኛው በአራታ ይደርስና ይህን መልእክት ለንጉሡ ተናግሮ ለጌታው ለኤንመርካር መልሳቸውን ይጠይቃቸዋል።  የአራታ ንጉሥ መልሰው ለኡሩክ እጅ መስጠት ከቶ አይቻልም ይላሉ፣ ምክንያቱም ኢናና እራሷ ለማዕረጋቸውና ለሥልጣናቸው መርጣቸዋለችና። ተልእኮው ግን ወዲያው እናና በኡሩክ ንግሥት ሆና እንደ ተቀባች ከዚያም በላይ አራታ ለኡሩክ እንዲሰግድ ለማድረግ ቃልዋን እንደ ሰጠች ይገልጽላቸዋል። 

በዚህ ዜና ጭፍግግ ገብተው በመጨረሻ የአራታ ንጉስ መልሳቸውን ይሰጣሉ፦ የኡሩክ ሠራዊት ለሳቸው እኩል ስላልሆነ ከኡሩክ ጋር ጦርነት ለማድረግ የተዘጋጁ ቢሆኑም፤ ኤንመርካር ግን የትልቅ መጠን ገብስ ወደ አራታ ቢልክላቸውና ኢናና እራሷ አራታን እንደ ተወች ብታስረዳው የዛኔ እጃቸውን ይሰጡታል ይላሉ።

ተልእኮ ይህን መልስ ይዞ ወደ ኤንመርካር ተመለሰና በማግሥቱ ኤንመርካር እንዲያውም ገብሱን ወደ አራታ ይልካል። ደግሞ ተልእኮውን በተጨማሪ ዕንቁ ለመጠይቅ ይልከዋል።

የአራታ ንጉስ ግን እምቢ ብለው በዚያ ፈንታ ኤንመርካር እራሱ ዕንቁ ወደሳቸው እንዲልክ ይጠይቃል። ኤንመርካር ይህን ሰምቶ ለአሥር አመት የተጌጠ በትር ያዘጋጃል። ከዚያ በኋላ ይህን ወደ አራታ በመልእክተኛው እጅ ይልካል። ይህ የአራታን ንጉሥ ያስፈራል፤ አሁን ኢናና በእውነት እንደ ተወቻቸው ያያሉና። ነገር ግን ጥያቄውን ለመወሰን ከሁለቱ ከተሞች ሁለት ጎበዞች አንድ በአንድ ላይ እንዲታገሉ የሚል ሀሣብ ያቀርባሉ። የኡሩክም ጌታ ይህን ሀሣብ ሲቀበል በተጨማሪ እንዳያጠፋቸው የአራታ ሕዝብ ለከፍተኛው መቅደሱ ዕንቁና ወርቅ እንዲገብሩ ይጠይቃል። መልእክተኛው በቃሉ ብዛት ለማስታወስ ተቸግሮት ኤንመርካር በዚያን ጊዜ ጽሕፈት ይፈጥራል። ስለዚህ ተልእኮው ጽሕፈቱን ይዞ እንደገና 'ሰባቱን ተራሮች' ይሻገራልና ለአራታ ንጉስ ያቀርበዋል። የአራታ ንጉስ ጽሕፈቱን ለማንበብ ሲሞከሩም ኢሽኩር (የአውሎ-ንፋስ አምላክ) ስንዴና ሽምብራ ለማብቀል ዶፋ ዝናብ ይሰጣል። ይህ ስንዴና ሽምብራ ወደ ንጉሥ ሲያመጡ፣ እሳቸው ኢናና የአራታን ቅድምትነት እንዳልተወች ያስረዳል ብለው ኅይለኛ ጎበዛቸውን ጠሩ።

ከዚህ በኋላ የሰነዱ ሸክላ ብዙ ቀዳዳ ስላለበት በቀላል አይታነብምና የሚከተለው ታሪክ ግልጽ አይደለም። በመጨረቫ ግን ኤንመርካር እንዳሸናፈ ምናልባትም ኢናና በአራታ ዙፋን ላይ እንዳስቀመጠችው ይመስላል። የአራታም ሕዝብ ግብራቸውን ለ*ኤ-አና* እና ለከፍተኛ *አብዙ* ግንብ ያቀርባሉ። 

## የውጭ መያያዣ
*English translation of the epic, in the Electronic Text Corpus of Sumerian Literature

መደብ:አፈ ታሪክ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ሱመር
ክሮኤሽያ

**ክሮኤሽያ** ወይም **ክሮሽያ** (ክሮሽኛ፦ **Hrvatska** /ሕርዋትስካ/) የአውሮፓ አገር ነው። የቀድሞ ዩጎስላቪያ ክፍላገር ነበረ። 
180px|thumb|በ ኡኮቫ ከተማ ጦርነት ወቅት የተጎዳው የውሃ ግንብ የዩጎዝላቪያ ጦርነቶች ምልክቶች አንዱ ነው
«ክሮኤሽያ» በእንግሊዝኛ የ«Croatia» ኣጠራር ያንጸባርቃል። ይህም አጻጻፍ ከሮማይስጥ /ክሮዋቲያ/ ሲሆን ከኗሪ ስም /ሕርዋትስካ/፣ ሕዝቡም /ሕርዋቲ/፣ ቋንቋውም /ሕርዋትስኪ/ ደረሰ። የስላቪክ ቋንቋ ተናጋሪዎች የሆኑት ክሮአት ሕዝብ በዙሪያው ከ810 ዓም ገደማ ታውቀዋል፣ ከ600 ዓም አስቀድሞ ተዘዋዋሪዎች እንደ ነበሩ ይታመናል፤ ከእስኩቴስ ወይም ከሳርማትያ እንደ ደረሱ በብዙ መምህሮች ይታመናል። ትርጉሙ ተከራካሪ ሆኗል፤ በአንዳንድ አስተሳሰቦች ግን ከጥንታዊው ሀገር «አራኾሲያ» (በአሁኑ አፍጋኒስታን፣ ጥንታዊ ፋርስኛ /ሓራሑዋቲስ/) ጋር ዝምድና ይኖረዋል። ግዛቱ በዘመናዊ መልክ ከዩጎዝላቪያ ጦርነቶች በኋላ ብቅ አለ።

## አገናኞች



*
ሱሳ

[right|thumb|200px|ባለ-ክንፍ እስፊንክስ - ከ[ታላቁ ዳርዮስ ቤተ መንግሥት በሱሳ።]]

**ሱሳ** (ፋርስኛ፦ **شوش** /ሹሽ/፤ ዕብራይስጥ፦ **שושן** /ሹሻን/፤ ጥንታዊ ግሪክ፦ **Σέλεύχεια** /ሰለውከያ/፤ ሮማይስጥ፦ **Seleucia ad Eulaeum** /ሰለውኪያ አድ ኤውላዩም/) በኢራን በ የሚገኝ እጅግ ጥንታዊ ከተማ ነው። በ1997 ዓ.ም. 64,960 ገደማ ሰዎች ይኖሩበት ነበር። 

## በታሪክ
ሱሳ በድሮ ጊዜ የኤላም መንግሥት ዋና ከተማ ነበረ። በዓለሙ ከሁሉ ጥንታዊ ከተሞች አንድ ነው። በኤላምኛ ከተማው **ሹሻን** ተባለ። በሱመርኛ መዝገቦች ይታወቃል። ለምሳሌ *[[ኤንመርካርና የአራታ ንጉስ]]* በተባለው ትውፊት ለኡሩክ አምላክ ለኢናና እጅ የሰጠ ቦታ ይባላል። 

በመጽሐፍ ቅዱስ ሱሳ (ወይም 'ሱሳ ግንብ') በተለይ በመጽሐፈ አስቴር ሲጠቀስ ደግሞ አንዴ በመጽሐፈ ነህምያ አንዴም በመጽሐፈ ዳንኤል ስሙ ይገኛል። ዳንኤልና ነህምያ ሁለቱ በ6ኛ ክፍለ ዘመን ዓክልበ. በባቢሎን ምርኮ ጊዜ በሱሳ ይኖሩ ነበር። አስቴርም እዚያ ንግሥት ሆና አይሁዶች ከእልቂጥ እንዲያመልጡ ቻለች። ከዚህ በላይ የነቢዩ ዳንኤል መቃብር በከተማው አካባቢ እንዳለ ይታመናል። 

ሱሳ እንደገና በመጽሐፈ ኩፋሌ ይጠቀሳል። በቁ. 9፡10 እና 9፡16 መሠረት በሴምና በበኩሩ በኤላም ርስት ውስጥ ካሉት ቦታዎች አንድ ነው ይላል። በተጨማሪም በምዕ. 8፡34 'ሱስን' የኤላም ልጅ ይባላል።

ሱሳ በአዋን ሥርወ መንግሥት ሥር እንደ ተመሠረተ ይመስላል። በ2075 ዓክልበ. ገደማ ሱሳ በታላቁ ሳርጎን ወደ አካድ መንግሥት ተጨመረ። በአካድ ውስጥ የክፍላገሩ ዋና ከተማ ሆኖ ቀረ። በ2013 ገደማ ግን ኤላማዊው አገረ ገዡ ኩቲክ-ኢንሹሺናክ በአመጽ ተነሥቶ ነጻ አወጣው። በ1888 ዓክልበ. የኡር ንጉሥ ኢቢ-ሲን ሱሳን አሸነፈው። እንዲህ የኡር መንግስት በኤላማውያን እጅ እስከ ወደቀ ድረስ እስከ 1879 ቆየ። ያንጊዜ ሱሳ ዳግመኛ የኤላም ዋና ከተማ ሆነ። 

በ1640 ዓክልበ. የባቢሎን ንጉሥ ሳምሱ-ኢሉና ሱሳን አጠፋው። በ1184 ዓክልበ. በንጉሳቸው ሹትሩክ-ናሑንተ መሪነት ኤላማውያን የባቢሎን ንጉስ የሐሙራቢ ሕገጋት የተቀረጹበት ጽላት በዝብዘው ወደ ሱሳ በምርኮ ወሰዱት። እዚያም በ1894 ዓ.ም. በሥነ-ቅርስ ይገኝ ነበር። ይሁንና የባቢሎን ንጉስ 1 ናቦከደነጾር ከአምሳ አመት ያሕል በኋላ ሱሳን በሱ ተራ ለመበዝበዝ በቃ። 

thumb|250px|በዚህ ቅርጽ የአስናፈር ግፈኛ ዘመቻ በ655 ክ.በ. ይታያል። ነበልባል ከከተማው እየተነሣ የአሦር ሠራዊት ሲያጠፉና ምርኮውን ሲበዘብዙ ነው።
በ655 አመት ከክርስቶስ በፊት የአሦር ንጉስ አስናፈር በጦርነት ከተማውን ፈጽሞ አጠፋ። በኋላ በ545 ክ.በ. የፋርስ ንጉሥ ታላቁ ቂሮስ ከተማውን ማረከ። በቂሮስም ልጅ በካምቡሴስ ዘመን ዋና ከተማው ከፓሳርጋዳስ እስከ ሱሳ ተዛወረ።

በ339 ክ.በ. የመቄዶን ንጉሥ ታላቁ እስክንድር ከፋርስ መንግሥት ጋር ሱሳን አሸነፈው። ከሱ በኋላ ሱሳ ለሴሌውቅያ መንግሥት ስለ ታደለ ስሙ *ሰለውከያ* ሆነ። ከመቶ አመት በኋላ የጳርቴ መንግሥት ነጻነቱን ከሴሌውቅያ አገኝቶ ሱሳና ካሲፍያ ሁለቱ ዋና ከተሞቹ ሆኑ። የሮማ ንጉስ ትራያን በ108 ዓ.ም. ሱሳን ይዞ በአመጽ ምክንያት ቶሎ መመለስ ነበረበት። ይህም ሮማውያን ከሁሉ ወደ ምሥራቅ የደረሱበት ወቅት ነበረ። 

የእስላም ሰራዊቶች በ630 ዓ.ም. ፋርስን በወረሩበት ጊዜ ሱሳ እንደገና በጥፋት ላይ ተጣለ። በሌላ ዘመን በ1210 ዓ.ም. በወራሪ ሞንጎሎች እጅ በፍጹም ጠፋች።

## የዛሬው ከተማ
ሱሳ ወይም ሹሽ ዛሬ በፋርስ ውስጥ በሑዚስታን ክፍላገር ይገኛል።

ሥፍራው በሥነ ቅርስ ረገድ አይነተኛ ቢሆንም በቅርቡ የሕገ ወጥ ቆፈራ ትልቅ ችግር ሆኖአል። 

ከቅርሶቹም በላይ ሱሳ ስለነቢዩም ዳንኤል ስመ ጥሩ ሆኖ የሺዓ እስላም ወገንም ሆነ የፋርስ አይሁዶች መቃብሩን በጣም ያከብሩታሉ። 


Image:Unidentified selucid anthropoid sarcophagus.jpg|የሰው ቅርጽ ያለበት 1 መቃብር
Image:Lion Darius Palace Louvre Sb3298.jpg|ከዳርዮስ ቤተ መንግሥት የአንበሣ ምስል
Image:Palmtree vase Susa Louvre MAOS383.jpg|ዘምባባ የተሳለበት እስላማዊ አበባ ማስቀመጫ - 8ኛ–9ኛ ክፍለ ዘመን


## ምንጮችና ነጥቦች




## የውጭ መያያዣዎች

* Susa 
* Livius.org pictures of Susa 
* Aerial views of Susa 

መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:የፋርስ ታሪክ
ሐማዚ

**ሐማዚ** ምናልባት በ2420 ዓክልበ. ገዳማ የነበረ መንግሥት ሲሆን በምዕራብ ዛግሮስ ተራሮች ከኤላምና ከአሦር መካከል እንደተገኘ ይታሥባል።  

ሐማዚ ለሥነ-ቅርስ ጥናት መጀመርያ የታወቀው በዚህ ቦታ ላይ የኪሽ ንጉሥ ኡቱግ ወይም ኡሁብ ድል የሚመዝገብ በጥንታዊ ባለ-ማዕዘን (ኩኔይፎርም) ጽሕፈት የተጻፈ ጽላት ሲገኝ ነበር።  

ሌላ ጥንታዊ ጥቅስ ደግሞ *[[ኤንመርካርና የአራታ ንጉስ]]* በተባለ አፈ ታሪክ ተገኝቷል። እዚህ ኡሩክና ኤሪዱ ግንቦች በተሠሩ ጊዜ ስለ ልሣናት መደባለቅ የተለያዩ አገራት ሲዘረዘሩ በመዝሙር ይጠቀሳል። በዚሁ ዝርዝር፣ ሐማዚ ብቻ «ባለ ብዙ ልሳናት» የሚል ስያሜ ይሠጣል። የሚከተለው ጽሑፍ *ኤንመርካርና ኤንሱህከሽዳና* እንደሚለው፣ ሐማዚ ከጠፋ በኋላ የሐማዚው ጠንቋይ *ኡርጂሪኑና* ወደ አራታ ፈልሶ፣ ከዚያ የአራታ ንጉሥ ኡሩክን ለማሸነፍ በኤንመርካር ላይ ልኮት አልተከናወነም።

በሱመር ነገሥታት ዝርዝር መሠረት የሐማዚ ንጉሥ ሀዳኒሽ ኪሽን ካሸነፈ በኋላ (2243 ዓክልበ. ግ.) በሱመር ላይ ላየኛነት ያዘ። እሱ ግን በተራው በ2215 ዓክልበ. ግ. በኡሩክ ንጉስ በኤንሻኩሻና ድል ሆነ። 

በኤብላ ከተማ በሶርያ በተገኘ የሸክላ ጽላት ላይ አንድ ዲፕሎማቲካዊ መልእክት ከኤብላ ንጉስ ኢርካብ-ዳሙ (2110 ዓክልበ. ግ.) ወደ ሐማዚ ንጉስ ዚዚ ከብዙ ዕንጨት ጋር ተላከ። እንደ ወንድም ሆኖ ሰላምታ ሰጥቶ በምላሽ ወታድር እንዲልክለት ይጠይቀዋል።

በአዲስ ሱመራዊ ኡር መንግሥት ጊዜ በንጉስ አማር-ሲን ዘመን (1918-1909 ዓክልበ.) ሐማዚ ከጠቅላይ ግዛቶቹ አንድ ነበር። በዚህ ዘመን የአገረ ገዥ ስሞች ኡር-ኢሽኩር እና የናምሃኒ ልጅ ሉ-ናና ይታወቃሉ። የኡር መንግሥት ሊወድቅ ሲል (1879 ዓክልበ. ገዳማ) ጠቅላይ ግዛቱን የኢሲን አለቃ ኢሽቢ-ኤራ ወረረው።

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የፋርስ ታሪክ
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
ምጊሞ

**ምጊሞ** በሞስኮ ውስጥ የሚገኝ መንግስታዊ የአለም አቀፍ ግንኙነት ዩኒቨርሲቲ ነው። ይህ ዩኒቨርሲቲ የሚያዘጋጀው በ54 ቋንቋዎች ዲፕሎማቶች ነው። በነዚህ ቋንቋዎች መካከል አማርኛ ይማራል። እንደተለመደው በየቋንቋ ቡድን ስድስት ሰዎች ይማራሉ።

መደብ:ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:የቋንቋ ጥናት
መደብ:ሩስያ