open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ኢሉሹማ

**ኢሉሹማ** የአሹር ገዥ ወይም ንጉሥ ነበር። የአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ከመጠቀሱ በላይ ሕልውናው ከሥነ ቅርስ የተረጋገጠ ነው። ምናልባት 1902-1882 አካባቢ ገዛ። የሻሊም-አሁም ልጅና ተከታይ ይባላል።

ኢሉሹማ ያስቀረጸው አንዱ ጽላት እንዲህ ይለናል፣

«እኔ የአካድ ልጆችን ነጻነት መሠረትኩ፤ መዳባቸውን ንጹሕ እንዲሆን አደረግኩ። ከባሕር ጀምሮ ከዑር፣ ኒፑር፣ ደር፣ እስከ አሹር ድረስ ነጻነታቸውን መሠረትኩ።»

ይህ ማለት በኢሉሹማ ሥር አሹር ለአካድና ለሱመር ከተሞች መዳብን ይነግድ ነበርና ኢሉሹማ ከቀረጥ ነጻነት እንደ ሰጣቸው ይታመናል። 

ልጁ 1 ኤሪሹም ተከተለው። ከዚያም ሌላው ልጁ ኢኩኑም ነገሠ።

የኢሉሹማ ሊሙ ዝርዝር ጠፍቶ ከተከታዩ ኤሪሹም ዘመን ጀምሮ የሊሙ ዓመት ስሞች ይታወቃሉ። በኋላ የነገሠው 1 ቱኩልቲ-ኒኑርታ (1255-1215 ዓክልበ.) በጻፈው ጽላት ዘንድ፣ ኢሉሹማ ከእርሱ አስቀድሞ ፯፻፳ ዓመታት እንደ ነገሠ ሲል፣ ከዚህ የኢሉሹማ ዘመን ፳፩ ዓመታት እንደ ነበር ሊገመት ይቻላል

*የቀድሞ ነገሥታት ዜና መዋእል* (ABC20)  የሚባለው ጽላት እንዲህ ይላል፦ «ኢሉሹማ የአሦር ንጉሥ በሱ-አቡ ዘመን ነበር።»  የ«ሱ-አቡ» መታወቂያ ግን እርግጥኛ አይደለም። በአንዳንድ አስተሳሰብ «ሱ-አቡ» ማለት የባቢሎን ንጉሥ ሱሙ-አቡም ሲሆን እርሱ ግን ከ1807 ዓክልበ. ጀምሮ እንደ ገዛ ይመስላልና ጊዜው ለኢሉሹማ አይስማማም።  



መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኢላ-ካብካቡ

**ኢላ-ካብካቡ** በ*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር|አሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* ላይ በሁለት ሥፍራዎች የሚገኝ ስም ነው። በብዙ ምንጮች እነዚህ ግለሠቦች ተደናግረዋል። 

መጀመርያው ኢላ-ካብካቡ «አባቶቻቸው የታወቁት 10 ነገሥታት» መካከል ይገኛል። ከአባቱ ያዝኩር-ኢሉ ቀጥሎና ከልጁ አሚኑ በፊት ይዘረዝራል። ይህም ምናልባት 2000 ዓክልበ. የሚያህል ዘመን ይሆናል።

ሁለተኛው ኢላ-ካብካቡ የአሞራዊው 1 ሻምሺ-አዳድ አባት ነበር። ያው ኢላ-ካብካቡ የአሦር ንጉሥ ሳይሆን የተርቃ ንጉሥ በሶርያ ነበር።  በማሪ ነጉሥ ያጊት-ሊም ወቅት እንደ ገዛ ይታወቃል። 

«*የማሪ ሊሙ ስሞች ዜና መዋዕል*» የተባለው ሰነድ እንዳለው በ1746 ዓክልበ. «ኢላ-ካብካቡ ሱፕሩምን ያዘ።» በሚከተለው ዓመት ግን ልጁ «ሻምሺ-አዳድ ያባቱን ቤት ገባ»፣ ማለትም ንጉሥ ሆነ። ሻምሺ-አዳድ ከዚያ በኋላ ታላቅ ግዛት ለማሸንፍ በቃ፤ የአሦርም ንጉሥ ሆነና ሥርወ መንግሥት በዚያ መሠረተ።

በብዙ መምህሮች ግመት፣ «አባቶቻቸው የታወቁት ፲ ነገሥታት» በእውነቱ የሻምሺ-አዳድ ቀጥታ ዘር ሐረግ ነው፤ የአሦር ንጉሥነቱን ለማጽደቅ ወደ ዝርዝሩ እንደጨመረው ይሆናል ባዮች ናቸው።  ይህን የሚያሥቡ ስሙ «ኢላ-ካብካቡ» በሁለቱ ሥፍራዎች ስለሚገኝ ነው። ዳሩ ግን አንድ ስም ያላቸው ልዩ ልዩ ሰዎች እንዳልሆኑ የሚያስረዳ ጽሑፍ የለም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኢኩኑም

**ኢኩኑም** የአሹር ንጉሥ ነበር።  ምናልባት 1842-1828 አካባቢ ገዛ። የኢሉሹማ ልጅና የወንድሙ የ 1 ኤሪሹም ተከታይ ይባላል። 

በሃቲ የነበሩት *[[ካሩም]]* (የንግድ ጣቢያዎች) አስቀጠለ፤ እንዲሁም አንዳንድ ቤተ መቅደስ ወይም አምባ እንዳሠራ ከጽላቶቹ ይታወቃል።  

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና ብዙ ጊዜ የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ።

:1842 ዓክልበ. - ቡዙ፤ አዳድ-ራቢ ልጅ
:1841 ዓክልበ. - ሹሊ፤ ሻሊማሁ ልጅ / ኢዲን-ሲን፤ የሹሊ ወንድም
:1840 ዓክልበ. - ኢኩኑም፤ ሹዳያ ልጅ
:1839 ዓክልበ. -  ዳን-ወር፤ አሁ-አሂ ልጅ
:1838  ዓክልበ. - ሹ-አኑም ከነራብቲም
:1837  ዓክልበ. - ኢል-ማሡ፤ አሹር-ጣብ ልጅ
:1836  ዓክልበ. - ሹ-ሑቡር፤ ሹሊ ልጅ
:1835  ዓክልበ. - ኢዱዋ፤ ጹሊሊ ልጅ
:1834  ዓክልበ. - ላቀፕ፤ ፑዙር-ላባ ልጅ
:1833  ዓክልበ. - ሹ-አኑም፤ የሃቢሩ ሰው
:1832  ዓክልበ. - ኡኩ፤ ቢላ ልጅ
:1831  ዓክልበ. - አሹር-ማሊክ፤ ፓናካ ልጅ
:1830  ዓክልበ. - ዳን-አሹር፤ ፑዙር-ወር ልጅ
:1829  ዓክልበ. - ሹ-ኩቡም፤ አሁ-አሂ ልጅ
:1828  ዓክልበ. - ኢሪሹም፤ ኢዲን-አሹር ልጅ

ለ1841 ዓክልበ.፣ አንዱ የሊሙ ዝርዝር በ«ኢዲን-ሲን፤ የሹሊ ወንድም» ፈንታ «ሹሊ፤ የሻሊማሁ ልጅ» ይጻፋል። መግለጫው አንድ ሊሙ በዓመቱ ውስጥ አርፎ በወንድሙ ተተካ ሳይሆን አይቀርም። 



መደብ:የአሦር ነገሥታት
አሹር-ናዲን-አፕሊ

**አሹር-ናዲን-አፕሊ** ከ1213 እስከ 1209 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአሦር ንጉሥ ነበረ። አባቱን 1 ቱኩልቲ-ኒኑርታን ገድሎ መንግስቱን ቃመበት። በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ፬ (ወይም እንደ ፩ዱ ቅጂ ለ፫) ዓመታት ገዛ፤ ከዘመኑም አንድ የሊሙ አመት ስም («የኤሪብ-ሲን አመት») ከቅርሶቹ ታውቋል። 

መደብ:የአሦር ነገሥታት
አሹር-ኤቲል-ኢላኒ

**** ከ  እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት



*

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኢፕታር-ሲን

**ኢፕታር-ሲን** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ12 ዓመታት (ከ1634  እስከ 1623  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። ስሙ ግን እርግጥኛ አይደለም። በሌላ ዝርዝር ላይ ግን ስሙ «**ሊኩድ-ሻማሽ**» ተብሎ ይጻፋል። 

የ1 ሻርማ-አዳድ ልጅና ተከታይ ይባላል፤ ተከታዩም የቤሉባኒ ልጅ ባዛያ ይባላል። ስለዚሁ ዘመን ግን አንዳችም ተጨማሪ መረጃ አይታወቅም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኤንሊል-ኒራሪ

**ኤንሊል-ኒራሪ** ከ1331  እስከ 1321 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

የአሦር ነገሥታት ዝርዝር እንዳለው ለ፲ አመታት ገዛ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኤንሊል-ኩዱሪ-ኡጹር

**ኤንሊል-ኩዱሪ-ኡጹር** ከ1203  እስከ 1198  ዓክልበ. ድረስ የአሦር ንጉሥ ነበረ።

በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ለ፭ አመት እንደ ገዛ ይላል። ከዚያ ኒኑርታ-አፒል-ኤኩር መንግሥቱን ቀማ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኤካላቱም

**** የአሦር ከተማ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት



* 
መደብ:አሦር
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ካነሽ

**ካነሽ** በጥንታዊ አናቶሊያ ከተማ ነበር።

*ካሩም ይዩ።

## የካነሽ ገዦች

*ኑርዳጋል (የቡሩሻንዳ ንጉሥ) -2066 ዓክልበ.
*ታላቁ ሳርጎን (የአካድ ንጉሥ) 2066-2065 ዓክልበ. ግ. 
*?
*ዚፓኒ 2036 ዓክልበ. ግ. 
*...
*ሑርሜሊ  -1760 ዓክልበ. ግ.
*ሐርፓቲዋ 1760-1745 ዓክልበ. ግ.
*ኢናር  1745-1700 ዓክልበ. ግ.
*ዋርሻማ 1700-1662 ዓክልበ. ግ.
*ፒጣና (የኩሻራ ንጉሥ) 1662  ዓክልበ. ግ.
*አኒታ 1662-1637 ዓክልበ. ግ.
*ዙዙ  1637--1628 ዓክልበ. ግ.
*ቱድሐሊያ ? - (የኬጥያውያን መንግሥት መሥራች ?) 1628-1605 ዓክልበ. ግ. 

ደግሞ ይዩ፦ የኬጥያውያን ነገሥታት ዝርዝር

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ሬያ

**ሬያ** በግሪክ አፈ ታሪክ የክሮኖስ ሚስት ነበረች። በጣልያናዊ መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ ጽሑፍ ዘንድ (1490 ዓ.ም. የታተመ)፣ የካም እህትና 2ኛ ሚስት ነበረች። 

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ቱስኩስ

**ቱስኩስ** በጣልያን አገር አፈ ታሪክ  በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። 

የኦሲሪስ አፒስ ልጅ ጀግናውሄርኩሌስ ሊቢኩስ በአሁኑ ጀርመን አገር ሲያልፍ፣ የንጉሥ ጋምብሪቪዩስ ልጅ አራክሴስን አግብቶ ቱስኩስን ወለደ። ከዚህ በኋላ ሄርኩሌስ ወደ ጣልያን አገር ሄዶ በዚያ ለጊዜ ንጉሥ ሆነ።  ሄርኩሌስ ልጁን ቱስኩስን ከዶን ወንዝ ዙሪያ በእስኩቴስ ጠራው፣ በደረሰም ሰዓት «ኮርሪቴስ» ወይም አልጋ ወራሽ አደረገው።  በ1938 ዓክልበ. ግድም ሄርኩሌስ የጣልያን («ራዜና») ዙፋን ለቱስኩስ ትቶ ወደ ኢቤሪያ ሄደ። ከዚህ በፊት ሄርኩሌስ ልጁን ጋላጤስ በኬልቶች ላይ ሾሞ ነበር። በ1909 ዓክልበ. ግድም ቱስኩስ ሲኪሊያ ለወንድሙ ጋላጤስ ሰጥቶ ጋላጤስ በዚያ ገዛ። 

አኒዩስ ደ ቪተርቦ ባሳተመው «ቤሮሦስ» እንደሚለው፣  ይህ ቱስኩስ ሠልፍና የሥነ ሥርዓት ምስጢሮች ለራዜና ሕዝብ ለ«ያኒጌናስ» («የያኑስ ዘር»)  አስተማራቸው። በሮማይስጥ የራዜና ሕዝብ «ቱስኪ» ወይም «ኤትሩስኪ» (ኤትሩስካውያን) ተባሉ። 

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ታገስ ማሎት

**ታገስ ማሎት** ወይም **ማሎት ታገስ** ጣልያናዊው መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። የአውሩኑስ ልጅ ይባላል። በ2118 ዓክልበ. አውሩኑስ ከቲቤር ወንዝ ደቡብ ባለው ክፍል ገዥ («ኮሪቱስ») ሾመው። በ2117 ዓክልበ. አውሩኑስ ሲሞት ማሎት ታገስ የስሜን ጣልያ («ራዜና») ንጉሥ ሆኖ ተከተለው። 

በ2110 ዓክልበ. አካባቢ የፋይጦን መርከቦችና ሕዝቡ ወደ ማሎት ታገስ ወደ ራዜና ደርሰው አውሶናውያንን በጣልያን ምሥራቅ ክፍል፤ የካምና የጋሜርም ልጆች ወዘተ. በሌሎቹ ክፍሎች አገኝተው፣ ከኤሪዳኑስ (ፖ ወንዝ) ስሜን እንዲኖሩ መሬት ተሰጡ።

በ2092 ዓክልበ. ግድም ሦስት ሥፍራዎች በጣልያን አገር በእሳት ተቃጠሉ፦ በዳኑብ ወንዝ አጠገብ፣ በኩሜ እና በደብረ ቬሱቭዩስ። እነዚህ 3 ሥፍራዎች ከዚያው ወዲያ «ፓሌንሳና» እንደ ተባሉ ይህም «የተቃጠሉ ሠፈሮች» መለት እንደ ነበር ይጨምራል።  በ2079 ዓክልበ. ግድም ፋይጦን ልጁን ሊጉር በጣልያን ትቶ ወደ ኢትዮጵያ እንደ ተመለሰ ይለናል። ማሎት ታገስም ለፋይጦን የያኑስ የተቀደሱ ሥርዐቶች አስተምሮ ፋይጦን ይህንን በኢትዮጵያ ሠራ ይለናል። በስሜን ጣልያን እስካሁን ሊጉርያ የተባለው አገር ስሙን ከፋይጦን ልጅ ሊጉር ብሔር እንደ ወረሰው ይጨምራል። በ2075 ዓክልበ. ግድም ማሎት ታገስ ሞተና ልጁ ሲካኑስ ተከተለው። 

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኖኅ

**ኖህ** (ዕብራይስጥ፦ /ኖዋሕ/፤ አረብኛ፦ /ኑሕ/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* በብሉይ ኪዳን መሠረት ከማየ አይኅ ጥፋት ውኃ ከቤተሠቡ ጋር መርከብ ያመለጠው ጻድቅ ሰው ነበረ።

ከመጽሐፍ ቅዱስ በቀር ስለ ኖኅ ብዙ ሌሎች ትውፊቶች ተጽፈዋል። ለምሳሌ በጣልያናዊ መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ ኖህ ከጥፋት ውኃ በኋላ በጣልያን ሀገር ሠፈረ። 

## ደግሞ ይዩ
*የኖህ መርከብ
*የኖህ ልጆች
*ሚስቶች በኖህ መርከብ ላይ

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
አልቴዩስ

**አልቴዩስ** በጣልያን አገር አፈ ታሪክ  በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። 

አኒዩስ ደ ቪተርቦ ባሳተመው «ቤሮሦስ» እንደሚለው፣ የቱስኩስ ልጅና ተከታይ ነበር። በኋላ ግን አትላስ ኪቲም ወደ እስፓንያ ሄዶ ወንድሙን ሄስፔሩስ ከእስፓንያ ዙፋን አባርሮት ሄስፔሩስም ወደ ጣልያን መጥቶ እሱ አልቴዩስን ተከተለው።  የአልቴዩስ ልጅ ብላስኮን ሲባል የዚሁ ብላስኮን ልጅ ካምቦ ብላስኮን በኋላ «ኮሪቱስ» (ከቲቤር ወንዝ ደቡብ ያለውን ገዥ) ተደረገ። 

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
አውሩኑስ

**አውሩኑስ** ጣልያናዊው መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። የክራኑስ ራዜኑስና የያኒጌና ልጅ ይባላል። በ2181 ዓክልበ. ግድም ክራኑስ ከቲቤር ወንዝ ደቡብ ባለው ክፍል ገዥ ሾመው። በ2158 ዓክልበ. ክራኑስ ሲሞት አውሩኑስ የስሜን ጣልያ («ራዜና») ንጉሥ ሆኖ ተከተለው። በ2142 ዓክልበ. ግሪፎኒ የተባለ ሕዝብ ከአርሜኒያ ወደ አውሩኑስ በራዜና መጥተው መኖሪያ ቤቶች እንደ ሰጣቸው ይላል። በ2134 ዓክልበ. ደግሞ የአውሶን መርከበኞች ከሶርያ ደርሰው በምስራቅ ጣልያን መኖሪያ ተሰጡ። በ2118 ዓክልበ. ልጁን ማሎት ታገስ የደቡብ ክፍል ገዥ አደረገው፤ በ2117 ዓክልበ. ሞተና ማሎት ታገስ ተከተለው። 

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሄርኩሌስ

*ሄርኩሌስ ሊቢኩስ፣ አፈ ታሪካዊ ጀግና ሰው
:*ሄራክሌስ - ይህ ሰው በግሪክ አፈታሪክ
*ሄርኩሌስ ጌርማኒኩስ - ሁለተኛ ሄርኩሌስ
ሌስትሪጎን

**ሌስትሪጎን** ወይም **ሌስትሪጎ** ጣልያናዊው መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። የኦሲሪስ አፒስ ልጅ ኔፕቱን ልጅ ይባላል። ደግሞ ከረጃጅም ሰዎች (ጊጋንቴስ ወይም ኩሬቴስ) ወገን ነበር።  ኦሶሪስ ወደ አገሩ ወደ ግብጽ በተመለሠበት ወቅት ሌስትሪጎንን በጣልያ መንግሥት ላይ እንደ ተወው ይለናል። እንዲሁም የኦሶሪስ ሌሎች ረጃጅም አገረ ገዦቹ ቡሲሪስ በፊንቄ (ከነዓን) ላይ፣ ቲፎን በፍርግያ (ማዮንያ) ላይ፣ አንታዮስ በሊብያ ላይ፣ ፫ቱ ሎምኒኒ በኢቤሪያ ላይ እና ሚሊኑስ በቀርጤስ ነበሩ።

ከጥቂት ዓመታት በኋላ ግን የኦሲሪስ ወንድም ሌላው ቲፎን ኦሲሪስን በግብጽ ገደለው። ያንጊዜ የኦሲሪስ ልጅ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ ተነሣና ቂሙን በቅሎ ቲፎንን ገደለው። ከዚያ በኋላ በ2002 ዓክልበ. ግድም ሄርኩሌስ ግብጽን ትቶ በየአገሩ ዞሮ እነዚህን ዓመጸኛ አገረ ገዦች ከከነዓን፣ ከማዮንያ፣ ከቀርጤስ፣ ከሊብያና ከኢቤርያ አስወጣቸው። ከዚያ በኋላ ለ፲ ዓመታት በሌስትሪጎን ላይ በጣልያን ጦርነት ሠራ። በ1992 ዓክልበ. ግድም ሌስትሪጎንን ገድሎ ሄርኩሌስ እራሱ የጣልያን ንጉሥ ሆነ። 

በግሪክ አፈ ታሪክ ደግሞ ሌስትሪጎናውያን የተባለው ጭራቅ የረጃጅም ሰዎች ጎሣ በጥንት በሲኪልያ ይኖር ነበር።  በግሪኩ ትውፊቶች እነዚህ ከሄርኩሌስና በኋላ ከኦዲሴውስ ጋራ ይታግሉ ነበር። 

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኢታሉስ ኪቲም

**ኢታሉስ** ወይም **አትላስ  ኪቲም** በአውሮጳ አፈ ታሪክ ዘንድ የሂስፓኒያ (እስፓንያ) ንጉሥ፣ ከዚያም በኋላ የጣልያን ንጉሥ ነበረ።

አኒዩስ፣ አቨንቲኑስና ሌሎች ጸሐፍት እንደሚሉ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ በ1929 ዓክልበ. ግድም በእስፓንያ ዓርፎ ሄስፔሩስ ከአለቆቹ አንድ ሲሆን ወዲያው ንጉሥ ሆነ። በኋላ ግን ወንድሙ አትላስ ኪቲም ወይም ኢታሉስ ወደ ጣልያን አባረረው፤ በዚያም ሄስፔሩስ መንግሥቱን ከአልቴዩስ ያዘ።   

ሄስፔሩስና ወንድሙ አትላስ የያፔቱስ ልጆች ይባላሉ፤ ዲዮዶሮስም እንዲህ ተረከ።  ግንኙነት ከማውሬታኒያ አትላንቲክ ጠረፍ ጋር (የአሁኑ ሞሮኮ) እንደ ነበራቸው ይታመን ነበር። «ኪቲም» የሚለው ስም ደግሞ ከያዋን ልጆች መካከል ይገኛል። 

ከጊዜ በኋላ በ1876 ዓክልበ. ግን አትላስ ኪቲም ልጁን ሲኮሩስ በእስፓንያ ዙፋን ትቶ የጣልያንም መንግሥት ከወንድሙ ያዘበት፤ ስሙንም «ኢታሉስ» ለሀገሩ (ኢታሊያ፣ ኢጣሊያ) የሰጠው ነው ይጻፋል። አንዳንድ መጽሐፍ እንደሚገልጸው፣ መጀመርያ የጋላጤስ ሰዎች በሰፈሩበት በሲኪሊያ ደርሶ ከዚያ አትላስ በመርከቦች እስከ ቲቤር ወንዝ ድረስ ሄዶ ወንዙን ገብቶ ዙሪያውን ያዘ።  አትላስ ሴት ልጁን ሮማ በ«አቦሪጌኔስ» (በተራሮችና ከቲቤር ወንዝ ደቡብ የኖሩት ጊጋንቴስ) ወገን ላይ ንግሥት አድርጎ ሾማት።  የአትላስ ሌላ ልጅ ሞርጌስ «ኮሪቱስ» ወይም አልጋ ወራሽ አደረገው። የአትላስ ሴት ልጅ ኤሌክትራ የሞርጌስን ተከታይ የአልቴዩስ ልጅ-ልጅ ካምቦብላስኮን አገባችው። 

|-

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኦሲሪስ አፒስ

**ሃሞን ዩፒተር ኦሊምፑስ ኦሲሪስ** (**አፒስ**) የጣልያናዊ መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ የካሜሴኑስና ሬያ ልጅ ሲሆን እነርሱ በሊብያ በገዙበት ወቅት ተወለደ (2279 ዓክልበ. ግድም)። የሃሞን ልጅ ዲዮኒሶስ ግን የአባቱን ቂም በቅሎ በ2271 ዓክልበ. ካሜሴኑስን ወደ ግብጽ አባረረው፤ ልጁንም አፒስን የግብጽ ንጉሥ አደረገው። በ2261 ዓክልበ. ካምና ሬያ እኅቱን ዩኖ ኢሲስ ወለዱ፤ ይቺም የአፒስ ሚስት ሆነች። በ2211 ዓክልበ. ግድም አፒስና ዩኖ ወደ ከነዓን ሄደው የስንዴ ምርት አስተማሩ። ከ2180 ዓክልበ. ግድም በኋላ ወደ ግብጽ ተመልሰው የማረሻ ጥቅም አስተማሩ። በኋላ አፒስ እጅግ ረጅም እድሜ እየኖረ በአውሮጳ እየተጓዘ ግብርናን እያስተማረ አገሮችን ተገዥ አደረጋቸው። በ2057 ዓክልበ. ግድም በጥራክያ አገር ሊኩርጉስን ገደለው። በ2034 ዓክልበ. ግድም የአፒስ ልጅ ማከዶን በኤማጥያ ገዛ፤ ስለዚህ አገሩ በስሙ መቄዶን ይጠራ ጀመር። በ2019 ዓክልበ. የኦሲሪስ ሰፈሮች እስከ ዳኑብ ወንዝ በደረሱበት ጊዜ፣ ጣልያኖቹ በጊጋንቴስ አምባገነኖች ዕጅ ተጨቆነው ለአፒስ እርዳታ ጠየቁ፤ አፒስም ለ10 ዓመት ጣልያንን ለራሱ ያዘ። በ2009 ዓክልበ. ግድም አፒስ ወደ አገሩ ግብጽ ተመለሰና በዚያ ስለ ጉዞዎቹ የመዘገቡ ዓምዶችን አስቀረጸ። ሆኖም ወንድሙ ቲፎን ያንጊዜ አፒስን ገደለው፤ መንግሥቱን ቃመ። ቲፎንም በፈንታው በቅርብ ጊዜ ውስጥ በሄርኩሌስ ሊብዩስ ኦሲሪስ ተገደለ፤ ይህም ሄርኩሌስ ወዲያው ወደ ጣልያን ዘመቻ ሄደ። 

የአፒስ ዘመን ደግሞ በሲክዮንና በአርጎስ ጥንታዊ ነገሥታት ዝርዝሮች ቢታይም፣ በሲክዮን ዜና መዋዕል አከታተላቸው ትንሽ ተዛብቷል። በነዚህ ከተሞች አፒስ ከ2059 እስከ 2034 ድረስ እንደ ነገሠ ይመስላል። ፔሎፖኔሶስ ከዚያ እስከ ፔሎፕስ ዘመን ድረስ በርሱ ስም «አፒያ» እንደ ሆነ ይባላል። እንዲሁም በግሪክ ልማድ ዘንድ አፒስ በኋላ ወደ ግብጽ ሄዶ በዚያ ንገሠና እንደ አምላክ ሴራፒስ፣ ኦሲሪስ፣ ሃሞን ዩፒተር ወይም ሞንቱ ተቆጠረ። በተቃራኒ ምንጭ ግን (በአፖሎዶሮስ የተባለው *[[ቢብሊዮጤኬ]]*) አፒስ በቴልቂንና ጤልክሲዮን ተገደለ። ከትውፊቶቹ ብዛት የተነሣ ደግሞ ብዙ ልዩ ልዩ አፒሶች እንደ ነበሩ አንዳንዴ ይቆጠራል። 

ዲዮዶሮስ ስለዚሁ ኦሲሪስ ኢንዲህ ይላል፦ ኦሲሪስ የወይን፣ የስንዴና የገብስ ጥቅም አገኘ፣ ግብጽንም ካስተዳደረ በኋላ አገሩን ለንግስቱ ኢሲስና በአገረ ገዥነት ለሄርኩሌስ ሊብዩስ፣ ለቡሲሪስና ለአንታዮስ ለቅቆ ከሥራዊት ጋር ወደየ አገሩ ዞረ፣ የእርሻ ጥቅም በማስተማር ሕዝቦችን ተገዥ አደረጋቸው። በኢትዮጵያ ጭፍረኞች (ወይም ሳቲሮች የተባሉ) አመጡለት፣ ከዚያ እነዚህና ዘጠኙ ሙሳያውያን (ሴት ዘፋኞች) ከኦሲሪስ ጋር ተጓዙ። እርሻ ካስተማራቸው በኋላ አንዳንድ ከተማ ሠራ ደግሞ በአባይ ላይ ገደብ ሠራና አገረ ገዥ ለቅቆ ወደ አረቢያ ተሻገረ። እስከ ሕንድ ድረስ የእስያ አገራት ሁሉ ጎበኘ። ከዚያ ወደ አውሮፓ ከአሁኑ ቱርክ አገር ተሻገረ። የጥራክያ ንጉስ ሊኩርጉስ ተቃውሞት ኦሲሪስ ገደለውና አለቃውን ማሮን አገረ ገዥ አደረገው። ይህ ማሮን ማሮኔያ የተባለ ከተማ በጥራክያ ሠራ። ልጁን ማከዶን በመቄዶንያ ገዥነት ለቀቀው፤ አቲካንም ለትሪፕቶለሞስ ሰጠው። እንዲህ ኦሲሪስ እንኳን እስከ እስተር (ዳኑብ) ወንዝ መነሻ ድረስ ደረሰ። ወደ አገሩ ግብጽ በተመለሰበት ጊዜ ግን ወንድሙ አለቃው ቲፎን ገደለው። የኦሲሪስ ልጅ ሄርኩሌስ ግን ቂሙን በቅሎ ቲፎንን ገደለው።

|-

|-

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
መደብ:የሲክዮን ነገሥታት‎
መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ክራኑስ ራዜኑስ

**ክራኑስ ራዜኑስ** በጣልያናዊ መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ ጽሑፍ ዘንድ (1490 ዓ.ም. የታተመ)፣ በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። የያኑስ ልጅ ይባላል። ሳባትዩስ ሳጋ ከሞተ በኋላ (2219 ዓክልበ. ግድም) ያኑስ ክራኑስን ከቲቤር ወንዝ ደቡብ ያለው ክፍል ገዥ ሾመው። ከ8 አመት በኋላ (2211 ዓክልበ. ግድም) ያኑስ እራሱ ሲሞት ክራኑስ የስሜን ጣልያ («ራዜና») ንጉሥ ሆኖ ተከተለው፤ የክራኑስም ልጅ አውሩኑስ የደቡብ ክፍል ገዥ ሆነ።  ክራኑስ 54 ዓመታት እስከ 2158 ዓክልበ. ግድም ድረስ ነገሠ፤ ከዚያ ልጁ አውሩኑስ የስሜን ክፍል ንጉሥ ሆነ።

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ያኑስ

**ያኑስ** (ሮማይስጥ፦ *Janus*) በሮሜ አረመኔ ሃይማኖት ውስጥ ጣኦት ወይም አምላክ ነበረ። የወሩ ስም ጃንዩዌሪ የመጣ ከሱ ነው። 

በሮማውያን ትውፊቶች ዘንድ ያኑስ መጀመርያ በጣልያን (ላቲዩም) ይነግሥ ነበር፤ መንግሥቱንም ከሳቱርን ወይም ካሜሴ ጋር ይይዝ ነበር። ከዚህ በላይ የጄኖቫና ያኒኩሉም ከተሞች መስራች እንደ ነበር የሚል ልማድ አለ።

ማርቲን ዘኦፓቫ (1240 ዓ.ም. ገደማ)፣ የ*[[ሚራቢሊያ ዑርቢስ ሮማይ]]* ኋለኛ ቅጂዎች፣ እና የጆቫኒ ዲ ማሪንዮላ *ክሮኒኮን ቦሄሞሩም* (1347 ዓ.ም.) ሁላቸው ሲስማሙ፣ ወደ ጣልያን አገር ፈልሶ ሥነ ፈለክን ፈጥሮ ናምሩድንም ያስተማረው የኖህ አራተኛ ወንድ ልጅ ያኑስ ነበረ።

ጣልያናዊ መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ (1490 ዓ.ም. የታተመ)፣ ያኑስ የኖኅ ልጅ ሳይሆን የኖኅ እራሱ ሌላ ስም ነው። ኖኅ በአራራት ላይ ወይንን ስለ ተከለ፣ የስሙ «ያኑስ» ትርጉም በአራማይስጥ «ወይን» እንደሆነ ይላል። ከናምሩድ መንግሥት ቀጥሎ ያኑስ ከተሞችና ሠፈረኞች እየተከለ በዓለሙ ይዛወር ነበር። በመጨረሻ ያኑስ ካምን ከጣልያን አባርሮ መንግሥቱን ያዘ። በዚህ አቆጣጠር በጣልያን ሀገር የነገሠ ከ2292 እስከ 2211 ዓክልበ. ግድም ነበር። 

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
መደብ:አፈ ታሪክ
ሃንዩል

**ሃንዩል**  (ኮሪይኛ፦ 한율) በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከዳንጉን ታልሙን መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። ሃንዩል ከታልሙን ፭ ሚኒስትሮች «ያንጋ» የተባለው ነበር።

በጠቅላላ ለ፶፫ ዓመታት(ምናልባት 1830-1778 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ  ሰውሃን ተከተለው።

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ስለ ዳንጉን ሃንዩል ዘመን ግን ዘውድ ከመጫኑና ከማረፉ በቀር ምንምን ድርጊቶች አይዘገብም። 

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ህውንግፕየውንግ

**ህውንግፕየውንግ** በኮሪያ የነገሠ ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የኮሪያ ነገሥታት
ሰውሃን

**ሰውሃን**  ወይም **ዉሰውሃን** (ኮሪይኛ፦ 서한) በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከዳንጉን ሃንዩል መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ፰ ዓመታት (ምናልባት 1778-1770 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ  አሱል ተከተለው።

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ሰውሃን ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦

*1777 ዓክልበ. ግ. - 5% የግቢ ግብር በጆሰን ተመሠረተ።
*1776 ዓክልበ. ግ. - የበለጠ ምርጥ፤ የአንድ ሩዝ ተክል ፰ ቅንጣት ሰጠ። 
* 1774 ዓክልበ. ግ. - ሰውሃን ራሱን እንደ ተራ ሰው አስመስሎ በሥያ አገር (ቻይና) ሰለየ። ከዚያ በኋላ የመንግሥት አደረጃጀቱን አስተካከለ። 
* 1771 ዓክልበ. ግ. - ሦስት እግሮች ያሉት ቁራ በቤተ መንግሥት አጸድ ቦታ ወረደ። የክንፉ ርዝመት ፩ ሜትር ያህል ነበር። 
* 1770 ዓክልበ. ግ. - ዳንጉን ሰውሃን ዓረፈ፤ አልጋ ወራሽ ልዑል አሱልም የጆሰን ዳንጉን ሆነ።  

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ቡሩ

**ዳንጉን ቡሩ** (부루) በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ነበር። እርሱ ከአባቱ ዳንጉን ዋንገም መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ፶፰ ዓመታት እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ ልጁ ካርግ ተከተለው።

## በ''ኋንዳን ጎጊ''

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ቡሩ ካደረጉት ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦   

በ2042 ዓክልበ. ግድም ዳንጉን ዋንገም አልጋ ወራሹን ልዑል ቡሩ በተልእኮ ወደ ዩ ላከው፣ ይህ ምናልባት በኋላ ዳ ዩ የተባለው የኋሥያ (ቻይና) አለቃ ይሆናል።  

በ2015 ዓክልበ. ግድም ዳንጉን ዋንገም አረፈ፣ ልጁም ዳንጉን ቡሩ ያንጊዜ የጆሰን ዳንጉን (ንጉሥ) ሆኖ ተከተለው። የእርሻ እና የመስኖ ሥራ ወዘተ. ያበረታ ነበር። 

በ2013 ዓክልበ. ግድም ቡሩ ሕዝቡን ሁላቸው ሰማያዊ አለባበስ እንዲለብሱ፤ ጽጉራቸውንም በሹሩባዎች እንዲያደርጉት አዘዛቸው።  የክብደት መላኪያዎች ወዘተ መደበኛ ተደረጉ፤ የጨርቃጨርቅም ዋጋ መደበኛ ተደረገ። 

በ1964 ዓክልበ. የፀሐይ ግርዶሽ በኮርያ ታየ፤ በዚያም ቀን ቡሩ ዓረፈ፣ ካርግም ተከተለው።

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ኖዕል

[200px|thumbnail|የኮርያ ባህላዊ ''[ዩት* ጨወታ ሠንጠረዥ]]

*'ኖዕል*' ([[ኮሪይኛ]]፦ 노을) በ[[ኮርያ]] ልማዳዊ [[አፈ ታሪክ]] በጥንታዊ ኮርያ ([[ጎጆሰን]]) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከዳንጉን [[አሱል]] መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ59 ዓመታት (ምናልባት 1735-1676 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ  [[ዶሄ]] ተከተለው።

በ[[1903]] ዓም. በ[[ኮሪይኛ]] የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *ኋንዳን ጎጊ* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ኖዕል ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦

*1734 ዓክልበ. ግ. - አውሬዎች መጀመርያ ከለማዳ እንስሶች ጋራ ወደ በረት ተጨመሩ። 
*1733 ዓክልበ. ግ. - ዳንጉን እራሱ የሕዝቡን ኑሮ ለመመርመር ጉዞ አደረገ፤ ስለ አኗኗራቸውም ጠየቃቸው። ንጉሣዊ ጋሪ ከቤተ መንግሥት ውጭ በቆመ ጊዜ ብዙ ጠቢባን ወደ እርሱ ተሰበሰቡ።
*1730 ዓክልበ. ግ. - ትክክለኛ ያልሆኑትን ኹኔታዎች ለመፍታት ከቤተ መንግሥት ውጭ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ተመሠረተ። ስለዚህ ከቤተ መንግሥት ሩቅ የኖሩት ሕዝብ ተደሰቱ።
*1719 ዓክልበ. ግ. -  ከቤተ መንግሥት ምሥራቅ መግቢያ ፲ *ሪ* (፬ ኪሎሜትር ያህል) አንድ [[ቡሻይ]] በምድር አበበ፣ አልጠወለግምና ድንጋዮች አቆሙበት። በሰማያዊ ወንዝ፣ የ*ዩት'' ጨወታ ሠንተረዥ ትርዒት የሸከመ ኤሊ መንፈስ አለፈ። ፸ ዕንቅብ ወርቅ በባልሄ ባህር ዳር ዙሪያ ተገኘ።
*1700 ዓክልበ. ግ. - የሕዝቡን ኑሮ ለመመርመር የመንግሥት መሥሪያ ቤት ተመሠረተ።
*1676 ዓክልበ. ግ. - ዳንጉን ኖዕል ዓረፈና አልጋ ወራሹ ልዑል ዶሄ ዳንጉን ሆኖ ነገሠ። 

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
አሱል

**አሱል** (ኮሪይኛ፦ 아술) በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከዳንጉን ሰውሃን መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ35 ዓመታት (ምናልባት 1770-1735 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ  ኖዕል ተከተለው።

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። አሱል ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦

*1769 ዓክልበ. ግ. - «ዳንጉን (አሱል) እንዲህ በጎ ነብር፤ ጠልና ዝናብ በፋንዲያ አገር ይሆናል እያለ ወንጀል ያለባቸውን ሰዎች ላይ ምንም ቅጣት አልፈረደም ነበር። ስለዚህ ስለ ዳንጉኑ ምግባር ወንጀለኞቹ በግብረ ገብ ተሻሻሉ። ስለዚህ አስተዋይነትና ትምህርቶች በብሔሩ ሁሉ ከዳንጉን ተስፋፉ። በዚያ ቀን ሁለት ፀሐዮች እንደ ገቡ መሰለ፣ ተመልካቾችም ስንደ ሰፊ አጥር ይምሰሉ ዘንድ።»
*1768 ዓክልበ ግ. - የቸውንሄ አገረ ገዥ ዉቻክ አመጸና ቤተ መንግሥቱን ተዋጋ፤ አሱል ወደ ሳንቹን ሸሽቶ አዲስ ቤተ መንግሥት በጉዋል ተራራ ደቡብ ግርጌ አሠራ። ዳንጉን አለቆቹን ዉጂ እና ዉዩል አመጹን እንዲጨምቁ አዘዘና ዉቻክን ገደሉት። ከ፫ ዓመታት በኋላ አሱል ወደ ፊተኛው ዋና ከተማ መመልስ ቻለ። 
* 1735 ዓክልበ. ግ. - አሱል ዓረፈና ከ፭ ሚንስትሮቹ አንዱ «ዉጋ» የተባለው ኖዕል ተከተለው።

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ኦሳጉ

**ኦሳጉ**  (ኮሪይኛ፦ 오사구) ወይም **ኦሳ** በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከአባቱ ዳንጉን ካርግ መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ፴፰ ዓመታት (ምናልባት 1919-1881 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ ሚኒስትሩ ጉዕል ተከተለው።

## በ''ኋንዳን ጎጊ''

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ኦሳጉ ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦   

*በ1919 ዓክልበ. ግድም ዳንጉን ካርግ ዓረፈ፤ አልጋ ወራሹም ኦሳጉ ወደ ዙፋኑ ተከተለው።
*በ1918 ዓክልበ. ግድም ኦሳጉ ወንድሙን «ኦሳዳል» የ«ሞልጎሊ» ንጉሥ ሆኖ ሾመው፤ ይህ የሞንጎላውያን ወላጅ ይባላል። በተጨማሪ በዚህ ዓመት ኦሳጉ የሕክምና ዕፅ ጊንሰንግ በቴቤክ ተራሮች አገኘ።
*በ1914 ዓክልበ. ግድም ቅርጹ እንደ ዛጎል አሣ ቀዳዳ ያለበት መሐልቅ (ሳንቲም) ተመሠረተ።  በተጨማሪ በዚህ ዓመት አንድ ተልእኮ ከሥያ ስርወ መንግሥት (ቻይና) ለግቢው ደርሶ አዳዲስ መጻሕፍት አቀረበ። በዚህ ጊዜ የዋና ከተማ ክልል ወሰን ደግሞ በድንጋይ ጽሑፍ ተመለከተ።  
*በ1912 ዓክልበ. ግድም የመርከብ መሥራት ሠፈር በላይኛ ሳልሱ ወንዝ (አሁን በቻይና ያለው ሏን ወንዝ) ተመሠረተ።
*በ1900 ዓክልበ. ግድም «የሥያ የንጉሥ ሥያንግ መንግሥት ሞገስ ከሕዝቡ ዘንድ ጠፍቶ *ዳንጉን* (ኦሳጉ)  አለቃውን ሺክዳል ከነሦስት ሠራዊት አገሩ እንዲያስገዛለት አዘዘው» ሲል በዚህ ዘመን የሥያንግ ልጅ ሻውካንግ እንደ ነገሠ ይመስላል።
*በ1881 ዓክልበ. ግድም ዳንጉን ኦሳጉ ዓረፈ፤ ሚኒስትሩም ጉዕል ተከተለው

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ያው

thumb|200px|የጥንታዊ ቻይና ንጉሥ ያው 
**ያው** (ቻይንኛ፦ 尧) በቻይና አፈ ታሪክ የጥንታዊ ቻይና (ኋሥያ) ንጉሥ ነበር።  

*[[የቀርከሃ ዜና መዋዕል]]* በተባለው ጽሑፍ ዘንድ፣ ያው በአባቱ በዲ ኩ ዘመን «የታንግ ልዑል» የሚለው ማዕረግ ነበረው። ወንድሙ ዲ ዥዕ መጥፎ አድርጎ ለ9 ዓመት ከነገሠ በኋላ በ2133 ዓክልበ. ከዙፋኑ ተጣለና መንግሥቱ ወደ ያው ዞረ። ንጉሥ ያው እጅግ ጥበበኛ ሆኖ ወዲያው በመጀመርያው ዓመት የዘመን መቆጠሪያና የከዋክብት መቆጠሪያ ቁጠራ አዘዘ። በ12ኛው አመት (2122 ዓክልበ.) ቋሚ ሠራዊት በኋሥያ መሠረተ። በ15ኛው አመት (2119 ዓክልበ.) የጁሶ አውራጃ አለቃ ለኋሥያ ግዛት ተገዥ ሆነ። በ19ኛው አመት (2115 ዓክልበ.) የሥራዎች ሚኒስትር ሾመ። በ42ኛው አመት (2092 ዓክልበ.) ብሩህ ኮከብ ታየ። በ58ኛው አመት (2076 ዓክልበ.) ልጁን ዳንዡ ወደ ዳንሽዌ አባረረው። በ61ኛው አመት ከመኳንንቱ ጉን የተባለውን ሚኒስትር ሹሞት፣ ሆ ወንዝ በጎርፍ ምክንያት ሞልቶ ስለፈሰሰ እንዲያስተዳድረው አዘዘው። በ70ኛው አመት በ2064 ዓክልበ. ጉን ስላልቻለውም ሽሮት አዲስ ሚኒስትሩን ሹን እንደ ተከታይ ሰየመው፤ ከሴት ልጆቹም ሁለት ለሹን አጋባቸው። በ73ኛው አመት (2061 ዓክልበ.) ያው የኋሥያን ዙፋን ትቶ ለተከታዩ ለሹን ሰጠው። 

ከነገሠ በኋላ በሹን ዘመን ሌላ 28 ዓመታት እንደ ኖረ ይላል። ያው ከሞተ በኋላ በአገሩ ልቅሶ ምክንያት ለ3 አመት ዘፈን እንዳልተሰማ ሲማ ጭየን በጻፈው *ሽጂ* ይጨመራል።

በሌሎች መዝገቦች ዘንድ፣ ንጉሥ ያው ልጁን ዳንዡ ለማስደሰት «ወይጪ» (ወይም «ጎ») የተባለውን ጨዋታ የፈጠረው ነበር። ዳንዡ ግን እንደ አባቱ ምግባረ ጥሩ ሳይሆን ግፈኛና ባለጌ ስለሆነ አባቱ ወደ ዳንሽዌ አባረረው ይባላል።

መደብ:የኋሥያ ነገሥታት
ዳንጉን ዋንገም

**ዳንጉን ዋንገም** በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በኮሪያ በጥንት የነገሠ ንጉሥ ነበር። እርሱ ከሺንሺ መንግሥት (ፔዳል) ቀጥሎ የአዲስ መንግሥት መሥራች ሆነ። የዚህ መንግሥት ስም «ጆሰን» ሲሆን፣ በኋላ ዘመን (ከ14ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም.) ሌላ «ጆሰን» የተባለ መንግሥት ስለ ኖረ፣ ዳንጉን የመሠረተው መንግሥት አሁን «ጥንታዊ ጆሰን» ወይም «ጎጆሰን» በመባል ይታወቃል። የፔዳል (ጸሐይ) ወገንና የናቱ ወገን «የድብ ጎሣ» በውሕደታቸው የጆሰን ብሔር ሆነው ዳንጉን እንደ ኮርያ መሥራችና አባት ይቆጠራል። ይህ በቻይና (ኋሥያ) ንጉሥ ያው 25ኛው ዓመት እንደ ሆነ ይታመናል። 

ዋና ከተማው አሳዳል ምናልባት የአሁኑ ፕዮንግያንግ፥ ወይም ሓርቢን በማንቹርያ ነበር። ከዚህ በላይ ዳንጉን የራሱን አምልኮት እንደ ዐዋጀ ይባላል፤ እስከ ዛሬም ድረስ ዳንጉንን እንደ አምላክ የሚቆጠሩ አንዳንድ ትንንሽ ሃይማኖቶች በኮርያ አገር አሉ።

በጠቅላላ ለ93 ዓመታት (ወይም ለ1500 ዓመታት በአንድ ትውፊት) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ ልጁ ቡሩ ተከተለው።

## በ''ኋንዳን ጎጊ''

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ስለ ዳንጉን ዋንገውም ወይም **ኢምግም** ዘመን እንዲህ ይለናል። ዳንጉን ከአባቱ የሺንሺ ንጉሥና ከእናቱ የዉንግ ንግሥት ከልምጭ ዛፍ በታች ተወለደ (ምናልባት 2145 ዓክልበ. ግድም)። የአምላክ ምግባር ስለነበረው ሰዎች ሁሉ አከበሩት ታዘዙለትም፣ እድሜው 14 ዓመት ሲሆን፣ እናቱ የደዕብ ክፍላገር መስፍን አደረገችው። በ2108 ዓክልበ. ግድም የኮርያ ሰዎች (800 ሰዎች) በልምጭ ቦታ በሥነ ስርዓት ዙፋኑን ለዳንጉን ሰጡት። የሕዝቡ አለባበስ ያንጊዜ ከሣር ተሠራ፣ ጫማ ግን አልለበሱም ነበር ይላል። የዳንጉን ዐዋጅ እንዲህ ነበር፦

:«ወደ ገነት (መንግስተ ሰማያት) የሚወስደው በር አንድ ብቻ ነው እንጅ ሁለት በሮች አይደሉም። መንፈስህ በሥራህ ላይ ብታኖረው፣ ያንጊዜ መንፈስህ ወደ ገነት ሊደርስ ይችላል። የገነት ሕግ አንድያ ሕግ ነው፣ እንደ ወትሮ ይቀጥላል፣ የሰውም አዕምሮ እንዲህ የሚቀጥል ነው። እንግዲህ ማንም ሰው የራሱን አዕምሮ ቢመረምር የሰውን አዕምሮ መመልከት ይችላል። ሰውዬው ሌሎቹን ከአምላክ ሕግ ጋር እንዲስማሙ ቢያስተምራቸው፣ ትምህርቱ በዓለሙ የትም ቦታ በትክክል ሊጠቀም ይችላል።

:ወላጆቻችሁና አያቶቻችሁ ከገነት (መንግስተ ሰማያት) ተወለዱ፣ እናንተም ያለነርሱ በሕይወት መኖር አትችሉም። ስለዚህ ወላጆቻህን ለማዳገፍና ለማገልገል ግዴታ አለብህ፣ ይህም ገነትን ማክበር ነውና ብሄሩን በሙሉ ይነካል። ወላጆችህንም የምታገልግላቸው ለብሔሩ በመታመንህ ነው። ይህንን ሕግ በመጠብቅ ብቻ ከድንገተኛ አደጋ ወይም ከመዓት ማምለጥ የሚቻል ነው። 

:እንስሳ ስንኳ የኑሮ ጓደና አለው፣ የተቀደደውም ጫማ ጥንዱን አለው። እንዲህ ወንድና ሴት በሰላም ያለ ጠብ፣ ቅሬታ ወይም መቀኝነት ይኖራሉ። ደግሞ መረንነትና ዝሙት ክልክል መሆን አለባቸው። ጣቶችህን ብትነክስ፣ የትኛው ጣት መጠኑ ምንም ቢሆን ሕመም አያሰኝህም? እያንዳንዳችሁ ከሐሜት ስትቀሩ፣ እርስ በርስ ስትዋደዱ፣ ከጠብ ስትቀሩ፣ ሌሎቹንም ስትረዱአቸው፣ ያንጊዜ መላው ብሐሩና መላው ቤተሠቡ ደህና ይሆናሉ ይበልጸጋሉ። ላሞችና ፈረሶቻቸሁ መኖአቸውን በጋራ ያከፋፍላሉ። ሰውን ከምንም ነገር ካላሳጣችሁ፣ ያለ ሌብነት ከተባበራችሁ፣ አገሩ ሁሉ ይበልጸጋል።... ሁልጊዜ በገነት (መንግሥተ ሰማያት) አክባሪ አዕምሮ ውደዱ። ሰው በአደገኛ ሁኔታ ስታገኘው፣ እሱን መርዳት እንጂ ሌሎችን መሳድብ የለብህም። እኒህን ድንጋጌዎች ካልታዘዝክ፣ ገነት (መንግሥተ ሰማያት) አይረዳህም፣ አንተና ቤተሠብህ እስከሚጠፋ ድረስ። እሳት በሩዝ እርሻ ላይ ብታደርግ፣ የሩዙም ተክል ቢቃጠል፣ ገነት (መንግሥተ ሰማያት) ይቀጣሃል።  ጥፋተኛ ብትሰውረውም፣ የወንጀሉ ክርፋት ግን ይወጣል። ሁልጊዜ በጎ ጸባይ በአክባሪ አዕምሮ ትይዛለህ። ክፉ አዕምሮ አይኖርህ፣ ጥፋትን አትደብቅ፣ አደጋንም አትሰውር። አዕምሮህን በማሠልጠን ገነትን (መንግሥተ ሰማያትን) አክበር፤ ለመላውም ሕዝቡ ጓደኛ ሁን። አምስቱ ዋና ሚኒስትሮች እኒህን ድንጋጌዎች መጠብቅ አለባቸው።»

ከዚህ በኋላ ከሚኒስትሮቹ ፐንግ-ዉ ምድረ በዳ እንዲያቀና፣ ሰውንግጁ ቤተ መንግሥት እንዲያሠራ፣ ጎሺ በእርሻ ተግባር ላይ፣ ሺንጂ ምስሎችን እንዲፈጥር፣ ኪሰውንግ በሕክምና ጥናት ላይ፣ ነዑል ቤተሠቦቹን በዝርዝር እንዲዘግብ፣ ኸዊ እድሎችን (በንግር) በመናገር ላይ፣ ዉ በጦር ሠራዊት ላይ ሾማቸው።  

በ2059 ዓክልበ. ግድም በታላቅ ጐርፍ ምክንያት የሕዝቡ ምቾት ተበላሸ። ስለዚህ ዳንጉን ሚኒስትሩን ፐንግ-ዉ ወንዞቹን እንዲገድብ አዘዘው። ሐውልት በ«ዉ» መንደር ተሠራ። በ2058 ዓክልበ. ሚኒስትሩን ፐዳል አምባ በሳምላንግ እንሲያሠራ አዘዘው። በ2042 ዓክልበ. ግድም አልጋ ወራሹን ልዑል ቡሩ በተልእኮ ወደ ዩ ላከው፣ ይህ ምናልባት በኋላ ዳ ዩ የተባለው የኋሥያ (ቻይና) አለቃ ይሆናል። በተጨማሪ ዳንጉን የ፭ ንጥረ ነገሮች ትምህርት አስተማረ፣ «ዩጁ» እና «ያንግጁ» ግዛቶችም ወደ ጆሰን ጨመረ። ዳንጉን ደግሞ «ኈዳይ»ን አሸንፎ ተገዥ አደረገው፣ ዩ-ሹን በተገዥነት አስተዳዳሪነቱን ሰጠው ይለናል። «ዩ-ሹን» ማለት የኋሥያ ንጉሥ ሹን ስም ነው፤ «ኈዳይ»ም በሻንዶንግ ልሳነ ምድር እንደ ነበር ይታስባል። በ2016 ዓክልበ. ግድም ለሀብቱ እድገት መስኖ፣ የሐር ትል፣ እና የአሣ ማጥመድ ሥራ ክፍሎች ወደ ጆሰን አስገባ። ዳንጉን ኢንገም በአገሩ ለ93 ዓመታት ነግሦ አረፈ፣ ልጁም ዳንጉን ቡሩ ያንጊዜ የጆሰን ዳንጉን (ንጉሥ) ሆኖ ተከተለው። 

መደብ:ጎጆሰን
ዶሄ

**ዶሄ** (ኮሪይኛ፦ 도해) በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከዳንጉን ኖዕል መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ57 ዓመታት (ምናልባት 1676-1619 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ  አሃን ተከተለው።

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ዶሄ ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦

*1676 ዓክልበ. ግ. - ዳንጉን ኖዕል ዓረፈና አልጋ ወራሹ ልዑል ዶሄ ዳንጉን ሆኖ ነገሠ። አምስቱ ሚንስትሮች በ፲፪ ተራሮች መካከል የተቀደሠ ሥፍራ እንዲመርጡ አዘዛቸው፤ በዚያ የዛፍ ጣኦት ተሠራ። ዶሄ ደግሞ የተቀደሠ ቤተ መንግሥት ሠራ። 
*1648 ዓክልበ. ግ. - የአገሩ ብርቅና ውድ ነገሮች በአንድ ታላቅ መግለጫ ታዩ።

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ጀሰ

**ጀሰ** በኮሪያ የነገሠ ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የኮሪያ ነገሥታት
ካርግ

[thumb|200px|በካርግ ዘመን የተፈጠረው «ካሪምቶ»  ፊደል (ከ''[ኋንዳን ጎጊ*)]]

*'ካርግ*'  ([[ኮሪይኛ]]፦ 가륵፤ /ካ - ርግ/፣ በላቲን ፊደል Gareuk) በ[[ኮርያ]] ልማዳዊ [[አፈ ታሪክ]] በጥንታዊ ኮርያ ([[ጎጆሰን]]) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከአባቱ ዳንጉን [[ቡሩ]] መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። 

በጠቅላላ ለ፵፭ ዓመታት(ምናልባት 1964-1919 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ ልጁ [[ኦሳጉ]] ተከተለው።

==በ*ኋንዳን ጎጊ*==

በ[[1903]] ዓም. በ[[ኮሪይኛ]] የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *ኋንዳን ጎጊ'' ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ካርግ ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦   

*በ1964 ዓክልበ. ግድም የፀሐይ ግርዶሽ በኮርያ ታየ (13 ኦገስት 1956 ክ.በ. እ.ኤ.አ.)፤ በዚያም ቀን ቡሩ ዓረፈ፣ ካርግም ተከተለው።
*በ1963 ዓክልበ. ሕገ መንግሥቱን አወጣ
*በ1962 ዓክልበ. ካርግ ሚኒስትሩን «እልቦርግ» አዲስ ፊደል እንዲፈጠር አዘዘ። ከዚህ ቅድም በጠቀማቸው «ኖክዶ» ጽሕፈት እያንዳንዱ ፊደል የአጋዘን ዱካ ይመስል ነበር፣ ለማንበብ ግን ይከብድ ነበር። አዲሱ የተፈጠረው ኮሪይኛ ጽሕፈት «ካሪምቶ» ተባላ።
*በ1961 ዓክልበ ካርግ ሚኒስትሩን «ጎግል» የታሪክ መዝገቦች በአዲሱ ፊደል እንዲጻፉ አዘዘው።
*በ1958 ዓክልበ ካርግ የየውልያንግ (አሁን [የልያውዶንግ ልሳነ ምድር በቻይና) አገረ ገዥ፣ «ሳክጀውንግ»ን፣  ወደ «ያክሱ» ምድር አጋዘው። በዚያ የ[ሥዮንግ-ኑ ነገድ ወላጅ ሆነ። እሌህ ሥዮንግ-ኑ በኋላ ዘመን (440 ዓ.ም. አካባቢ) «ሁኖች» ተብለው ወደ አውሮፓ የወረሩት ብሄር እንደ ነበሩ ይታሥባል።  
*በ1956 ዓክልበ. የካንግገው ሕዝብ አመጹ፣ ካርግም በ«ጂቤትክ ውግያ» አሸነፋቸው። ካርግ ወደ ቡልሃም ተራራ ተነሥቶ ጢስ ከተራ ሰዎች ቤቶች ሲወጣ ተመለከተ፣ ጢሱም ጥቂት በሆነባቸው ቤቶች ግብራቸው እንዲቀነስላቸው አዘዘ። 
*በ1954 ዓክልበ. የየ-ዕብ ሕዝብ በዶጂጁ ዙሪያ አመጹ፤ ካርግም ሻለቃውን «የውሹጊ» የየዕብን አለቃ ሶሺሞሪ እንዲገድለው አዘዘው። ከዚህ በኋላ ክፍላገሩ ደግሞ «ሶሺሞሪ» ሕዝቡም «ዉሱ» ይባሉ ጀመር። ይህ አሁን በቻይና የሶንግኋን ወንዝ አገር ነው። ከየ-ዕብ ተወላጆች መካከል አንዱ «ህየውብያኖ» ወደ ባሕር ሸሸ፤ በ«ሦስቱ ደሴቶች»ም ላይ (አሁን ጃፓን) የራሱን ግዛት መሠረተ። 
*በ1919 ዓክልበ. ግድም ዳንጉን ካርግ ዓረፈ፤ አልጋ ወራሹም ኦሳጉ ወደ ዙፋኑ ተከተለው።

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ጉዕል

**ጉዕል**  (ኮሪይኛ፦ 구을) በኮርያ ልማዳዊ አፈ ታሪክ በጥንታዊ ኮርያ (ጎጆሰን) የነገሠ ንጉሥ ወይም «ዳንጉን» ነበር። እርሱ ከዳንጉን ኦሳጉ መንግሥት ቀጥሎ ገዛ። ጉዕል ከኦሳጉ ፭ ሚኒስትሮች «ያንጋ» የተባለው ነበር።

በጠቅላላ ለ፲፮ ዓመታት(ምናልባት 1881-1865 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይጻፋል። ከዚያ በኋላ  ታልሙን ተከተለው።

## በ''ኋንዳን ጎጊ''

በ1903 ዓም. በኮሪይኛ የተዘጋጀው ዜና መዋዕል *[[ኋንዳን ጎጊ]]* ስለዚሁ አፈታሪካዊ ዘመን መረጃ ይሰጣል፤ ሆኖም በብዙ የኮርያ መምህሮች ዘንድ ይህ መጽሐፍ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይሆንም። ጉዕል ካደረጋቸው ሥራዎች መካከል ዋና ዋናዎቹ እንዲህ ናቸው፦   

*በ1879 ዓክልበ. ግድም በግንቦት የአንበጣ ደመና ሜዳዎቹን ሁሉ ሞላ። በዳንጉን ጸሎት ግን ከጥቂት ቀን በኋላ ተበተኑ።
*በ1873 ዓክልበ. ግድም የ«ሺንዶክ» (?) አገር ሰዎች በድንገት በወደብ ከባሕር ደረሱ። 
*በ1865 ዓክልበ. ግድም ዳንጉን ጉዕል ዓረፈ፤ ሚኒስትሩም ታልሙን ተከተለው

## ዋቢ ምንጭ
*ኋንዳን ጎጊ በእንግሊዝኛ ትርጉም

መደብ:ጎጆሰን
ሉግ

280px|thumbnail|የሉግ ግሩም ጦር በውግያ ጊዜ፣ 1897 ዓ.ም. እንደ ተሳለ
**ሉግ** «ላምፋዳ»  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር። አባቱ የቱዋጣ ዴ አለቃ ክየን ሲሆን እናቱ ፎሞራዊት ኤጥኒው ነበረች።
ክየን ልጁን ሉግን ለቀድሞው ፊር ቦልግ ንጉሥ ዮካይድ ማክ ኤይርክ ሚስት ለታይልቲው አሳዳጊነት ሰጠው ይባላል። 

ኑዋዳ ለ፳ ዓመታት ገዝቶ በ1474 ዓክልበ. ብሬስ በፎሞራውያን እርዳታ ተመልሶ ኑዋዳን ተዋግቶ በሁለተኛው የማግ ቱይረድ ውግያ ተሸነፈ። ሆኖም ኑዋዳ እራሱ በዚሁ ውግያ ተገድሎ የዛኔ ሉግ ተከተለው። ብሬስ ተማርኮ ለሕዝቡ ግብርና ቢያስተምር እንዲኖር ተፈቀደ። በኋላ ግን ሉግ በተንኮል ብሬስን ገደለው። እንደ ትውፊቱ፣ ሉግ ፫ መቶ የእንጨት ላሞች ሠርቶ በፋንዲያ ሞላቸው፣ ብሬስንም ተጋብዞ ከዚህ ሲጠጣ ሞተ።

ሉግ ወደ አይርላንድ ካስገባቸው ልማዶች መካከል *[[ፍድቀል]]* (የሠንጠረዥ ዓይነት ጨዋታ)፣ ኳስ፣ እና የፈረስ እሽቅድድም ይጠቀሳሉ። በትውፊቶቹ ዘንድ የሉግ ጦር ግሩም ወይም ታምራዊ አይነት ነበር፤ ሲጣል ሁልጊዜ ዒላማውን አገኘና በቀጥታ ተመለሠ ይባላል።

የዳግዳ ልጅ ኬርማይት ከሉግ ሚስት ጋር ካመነዘረ በኋላ ሉግ ኬርማይትን ገደለው። የኬርማይትም ልጅ ማክ ኲል ቂሙን በቅሎ ሉግን ገደለው። በሉግም ፋንታ የማክ ኲል አያት ዳግዳ (በትክክል «ዮካይድ ኦላጣይር») ተከተለው።

ስለ ሉግ ብዙ ሌሎች ትውፊቶች አሉ። ከኬልቶች አምላክ **ሉጉስ** ጋር ግንኙነት እንዳለው ይታሥባል። 

መደብ:ቱዋጣ ዴ ዳናን
ሉጋይድ ሉዋይግኔ

**ሉጋይድ ሉዋይግኔ**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ67 እስከ 52 ዓክልበ. ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የሉጋይድ ዘመን ለ፲፭ ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) በመከተል፣ ይህ ከ67 እስከ 52 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሉጋይድ ላምዴርግ

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሉጋይድ ላይግዴክ

**ሉጋይድ ላይግዴክ**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ510 እስከ 503 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

አብዛኛው የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የሉጋይድ ዘመን ለ7 ዓመታት ቆየ። በተለይ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ510 እስከ 503 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሎጋይር ማክ ኒል

**ሎጋይር ማክ ኒል**  ከ420 እስከ 454 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ  ንጉሥ ነበር።

በአይርላንድ ዜና መዋዕሎች ዘንድ፣ ሰባኪው ቅዱስ ፓትሪክ በዚህ ዘመን በ424 ዓም ክርስትናን ለማስፋፋት በአይርላንድ ደረሰ። ንጉሡ ሎጋይር በአረመኔነት ቀረ፤ በመጨረሻ ሳይሞት እንደ ተጠመቁ ወይም እንዳልተጠመቁ ታሪኮቹ ይለያያሉ። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሉጋይድ ማክ ኮን

**ሉጋይድ ማክ ኮን**  ከ210 እስከ 240 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) ዘንድ የሉጋይድ ዘመን በ210 ዓም እንደ ጀመረ፣ ለ፴ ዓመት እንደ ገዛ ይዘግባል። ሌሎቹም ምንጮች ፴ ዓመታት ገዛ በማለት ይስማማሉ። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሙዊምኔ፣ ሉዊግኔ እና ላይግኔ

**ሙይምነ፣ ሉይግነ እና ላይግነ** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ1293 እስከ 1290 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ጋርዮሽ ከፍተኛ ነገሥታት ነበሩ።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት ዘመናቸው ለ3 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ)  እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ1293 እስከ 1290 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሙይረዳቅ ቲረቅ

**ሙይረዳቅ ቲረቅ**  ከ320 እስከ  343 ዓም ያሕል ድረስ የ አየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) የሙይረዳቅ ዘመን በ320 ዓም ጀመረ ሲል፣ ካይልባድ ሙይረዳቅን የገደለበት ዓመት በ343 ዓም ያደርጋል። ሆኖም እንደ ሌሎቹ ምንጮች የአመቶቹ ቁጥር ሠላሳ እንደ ነበር ይለናል። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ማካ ሞንግ ሩዋድ

**ማካ ሞንግ ሩዋድ** (ማካ ቀይ ጽጉር) በአየርላንድ  አፈ ታሪክ ከ440 እስከ 426 ዓክልበ. ድረስ የአይርላንድ ብቸኛ ከፍተኛ ንግሥት ነበረች።

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት፣ ከ503 ዓክልበ. ጀምሮ (ድሮ አቆጣጠር) የማካ አባት አይድ ሩዋድ፣ ዲጦርባ እና ኪምባይጥ በስምምነት እያንዳንዱ ዙፋኑን በየ፯ቱ ዓመታት እንዲፈራርቁ ወሰኑ። እንዲሁም ሦስቱ ነገሥታት እያንዳንዱ ለ፫ ጊዜ የ፯ ዓመታት ዘመኖች ነበሩዋቸው፤ ይህም 63 ዓመታት ፈጀ። (በ*[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* በአንዱ የድሮ ግጥም ያ ከክርስቶስ ልደት 450 ዓመታት በፊተ እ.ኤ.አ. ወይም 458 ዓክልበ. አካባቢ እንደ ነበር ያረጋግጣል።) 

አይድ ሩዋድ ግን ዓርፎ እንደገና ፈንታው በደረሰበት ወቅት በ440 ዓክልበ. ሴት ልጁ ማካ ሞንግ ሩዋድ ስለ ዙፋኑ ይግባኝ አለች።  ይች ማካ ዲጦርባን በውግያ ገደለች፣ የተረፈውንም ንጉሥ ኪምባይጥን አገባችው። ከዚያ ኪምባይጥና ማካ አብረው ለ፯ ዓመታት ነገሡ፤ ኪምባይጥም በ433 ዓክልበ. አርፎ ከፍተኛ ንግሥት ማካ ለብቻዋ ሌላ ፯ አመታት ነገሠች። በ426 ዓክልበ. ሬክታይድ ሪግዴርግ ገደላትና ለንጉሥነቱ ተከተላት።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ማክ ኬክት

**ማክ ኬክት** በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  የዳግዳ ልጅ ከርማይት ልጅ ሲሆን ከወንድሞቹ ማክ ኲልና ማክ ግሬን ጋር አይርላንድን ለ ፳፱ ዓመታት በጋርዮሽ ገዛ።  ዕውነተኛ ስሙ **ቴጡር** ሲሆን ስሙን **ማክ ኬክት** ስለ አምላኩ ኬክት ወሰደ።  

በ1434 ዓክልበ. ማክ ኲል የአባቱን የከርማይት ቂም በቅሎ ንጉሡን ሉግን ገደለው። ከመቶ ዓመታት በኋላ በ1334 ዓክልበ. ንጉሡ ፍያካ ማክ ደልበህ በተገደለበት ጊዜ ማክ ኲልና ፪ ወንድሞቹ ለ29 ዓመታት በጋርዮሽ እንደ ገዙ ይባላል።  የፍያካና የእናቱ ኤማስ ሦስት ሴት ልጆች፣ ባንባ፣ ፎድላና ኤሪው የከርማይት ልጆች ሚስቶች ሆኑ፤ እነዚህም የአይርላንድ ደሴት ስያሜዎች ሆኑ። የማክ ኬክትም ሚስት ፎድላ ነበረች። 

በጥንታዊ ታሪኮች ዘንድ ሦስቱ ወንድማማች እያንዳንዱ የደሴቱን ሲሶ እንደ ገዛ ቢለንም፣ *[[የአይርላንድ ታሪክ]]* የሚባለው መጽሐፍ ግን እንደሚገልጸው፣ እያንዳንዱ ወንድም በመፈራረቅ ከፈተኛ ንጉሥነቱን ለ፩ ዓመት ይይዝ ነበር። 

በመጨረሻ በ1305 ዓክልበ. ግ. ሚሌሲያን የተባለው ወገን አይርላንድን ከእስፓንያ ወርረው ሦስቱን የቱዋጣ ደ ዳናን ነገሥታት በታይልቲን ውግያ አሸንፈው ገደላቸው፤ የሚሌሲያንም መጀመርያ ነገስታት ኤቤር ፊን እና ኤሪሞን ተከተሉዋቸው።

መደብ:ቱዋጣ ዴ ዳናን
ማየ አይህ

**ማየ ኣይህ** ልሳነ ግዕዝ ሲሆን በአማርኛ ደግሞ «**የጥፋት ውሃ**» ይባላል። በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት ይህ የኖህ መርከብ፣ የኖህ ቤተሠብና የኖህ ልጆች ያመለጡበት ጥፋት ዘመን ሆነ።  እንዲሁም በዓለም ዙሪያ በተለያዩ እምነቶች ወይም ልማዶች ውስጥ፣ ለምሳሌ በጥንቱ ሱመር፣ ሕንድ ወይም በሜክሲኮ ኗሪዎች ልማድ፣ ተመሣሣይ ድርጊቶች እንደ ተከሠቱ ስለ ማየ አይህ ይነገራል። 

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
ሙይርቀርታቅ ማክ ኤርካይ

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሩድራይጌ ማክ ሲጥሪጊ

**ሩድራይጌ ማክ ሲጥሪጊ**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ111 እስከ 81 ዓክልበ. ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

አብዛኞቹ የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የሩድራይጌ ዘመን ለ70 ዓመታት ቆየ፤ ጥቂቶች ግን 30 ዓመት ይላሉ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) በመከተል፣ ይህ እስከ78 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።) ዘመኑ 30 ዓመት ከሆነ፣ በተረፈ በ*[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* እንደሚለው ኮብጣክ ኮኤል ብሬግ በ314 ዓክልበ. እንደ ሞተ ይስማማል። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሬክታይድ ሪግዴርግ

**ሬክታይድ ሪግዴርግ**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ426 እስከ 406 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የሬኽታይድ ዘመን ለ20 ዓመታት ቆየ። በተለይ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ426 እስከ 406 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሪናል

**ሪናል** (ወይም **ሪንዳይል**፣ **ርዮናል**)  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  ሪናል የጌናን ማክ ዴላ ልጅ ነበር። 

የስታርን ልጅ ፍያካ ኬንፊናን አይርላንድን ለ፭ ዓመታት ገዝቶ በጌናን ልጅ ሪናል ዕጅ ወድቆ ተገልብጦ ሪናል የዛኔ ከፍተኛ ንጉሥነቱን ያዘበት። አብዛኛው ምንጮች ሪናል ለ፮ አመት ገዛ ሲሉ፣ ከሁሉ ቀድሞ የተቀነባበረው *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* ግን ፭ አመት ይሰጠዋል። ሪናል ከገዛ በኋላ በፈንታው በሴንጋን ማክ ዴላ  ልጅ በፎድብገን እጅ ወድቆ ተገለበጠ።

*[[ሌቦር ገባላ ኤረን]]* («የአይርላንድ ወረራዎች መጽሐፍ»፣ 1100 ዓ.ም. ግድም) እንዳለ ከሪናል ዘመን አስቀድሞ በአይርላንድ የጦሮች ጫፎች ነጥብ አልነበራቸውም፤ እንጨት ብቻ (በትሮች) ነበሩ።

መደብ:ፊር ቦልግ
ሩድራይግ

**ሩድራይግ  ማክ ዴላ** (ወይም **ሩግራይድ፣ ሩግሩዊድ**) በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ ፪ኛ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር። ሩድራይግ የዴላ ልጅና የስላንጋ ወንድም ነበር። ሚስቱ ሊበር ተባለች። 

5000 ፊር ቦልግ አይርላንድን በ1130 መርከቦች በወረሩበት ጊዜ (1538 ዓክልበ. ግድም) ሩድራይግ ከዴላ ሌላ ልጆች ጋር ሻለቃ ነበረ። ሩድራይግና ወንድሙ ጌናን ከንዑስ-ወገናቸው ፊር ዶምናይን ጋር ደሴቱን በእንበር ዶምናይን (አሁን ደንድረም ወሽመጥ) ገቡ። የሩድራይግ ክፍል ኡልስተር የሚባል ክፍላገር ሆነ (በአሁኑ ስሜን አይርላንድ)። ደግሞ ወንድሙ ስላንጋ ከ1 ወይም 2 አመት በኋላ ዓርፎ ሩድራይግ ከፍተኛ ንጉሥ ሆኖ ተከተለው። ነገር ግን ከሁለት አመት በኋላ ሩድራይግ ዓረፈ። ዜና መዋዕሎቹ እንደሚሉ፣ «በብሩ ነ ቦነ ወደቀ» ሲሉ መውደቁ በውግያ እንደ ነበር ወይም በአደጋ እንደ ሞተ ግልጽ አይደለም።   ወንድሞቹ ጋንና ጌናን  ተከተሉት።

መደብ:ፊር ቦልግ
ሲርና ሳይግላክ

**ሲርና ሳይግላኽ** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ790 እስከ 769 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

አብዛኛው የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የሲርና ዘመን ለ21 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ790 እስከ 769 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል፤ *[[የአራት ሊቃውንት ዜና መዋዕል]]* ደግሞ የ150 ዓመት ዘመን 1189-1039 ዓክልበ. ሰጥቶታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሲርላም

**ሲርላም** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ612 እስከ 605 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

አብዛኛው የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የሲርላም ዘመን ለ16 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) 7  ዓመት ብቻ ይላል፤ ይህን የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ከ612 እስከ 605 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሴንጋን

**ሴንጋን**  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  ሚስቱ አኑስት ተባለች።

5000 ፊር ቦልግ አይርላንድን በ1130 መርከቦች በወረሩበት ጊዜ (1538 ዓክልበ. ግድም) ሴንጋን ከዴላ ሌላ ልጆች ጋር ሻለቃ ነበረ። ሴንጋንና ወንድሙ ጋን ማክ ዴላ ደሴቱን በእንበር ዱብግላይዝ (አሁን ኮርክ ወደብ) ገቡ። የሴንጋን ክፍል ደቡብ መንስተር ሲሆን ጋን ስሜን መንስተር ተቀበለ። ወንድሞቹ ጋንና ጌናን ለ፬ አመት በጋርዮሽ ገዝተው በቸነፈር ካረፉ በኋላ፣ ሴንጋን ከፍተኛ ንጉሥ ሆኖ ተከተላቸው። ነገር ግን ከአምስት አመት በኋላ ሴንጋን በወንድሙ ሩድራይግ ልጅ ስታርን ልጅ በፍያካ ኬንፊናን እጅ በውግያ ተገድሎ ፍያካ ያንጊዜ ከፍተኛ ንጉሥነቱን ያዘ።

መደብ:ፊር ቦልግ
ስላንጋ

**ስላንጋ** ወይም **ስላይንገ (ስላይኔ)  ማክ ዴላ** በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ መጀመርያ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር። ስላንጋ የዴላ ልጅና የነመድ ዘር ነበር። ሚስቱ ፉዋድ ተባለች። 

ፎሞራውያን የነመድ ወገን ካሸነፉ በኋላ የቀሩት ነመዳውያን ተበተኑ፤ አንድ ሢሶ ወደ ታላቅ ብሪታንያ ገባ፤ አንዱም ወደ ስሜን ሄዶ ቱአጣ ዴ ዳናን ሆኑ፤ ሦስተኛውም ወገን ከነመድ ተወላጅ ስምዖን ጋራ ወደ ግሪክ አገር ገባ። ግሪኮች ግን ባርዮች አደረጉዋቸው፤ አፈር በቦርሳዎች ውስጥ ወደ ተራራ ጫፍ መሸከም ነበረባቸው። ስለዚህ ስማቸው «ፊር ቦልግ» (የቦርሳ ሰዎች) ተባለ። ከ200 ዓመታት በኋላ የነመድ ተወላጆች የነበሩት 5000 ፊር ቦልግ ከግሪክ አገር በ1,130 መርከቦች አመለጡ። መርከቦቹንም ወይም ከቦርሳዎች ፈጠሩ ወይም ከግሪኮች ሰረቁ፤ እንደ ልማዱ ዝርዝሩ ይለያያል። መጀመርያ በእስፓንያ ደርሰው ከዚያ ወደ ነመድ አገር ወደ አይርላንድ ተመልሰው በ፭ አለቆቻቸው ሥር ወረሩ።  ዋና አለቃቸው ስላንጋ እንዲሆን ተመረጠ። 

ስላንጋ እና አራት ወንድሞቹ &mdash; ሩድራይግ፣ ጋን፣ ጌናንና ሴንጋን &mdash; ሻለቆች ሆነው አይርላንድን (ወይም የዛኔው ስም *ኢኒስ ኤልጋ*) በአምስት ክፍሎች ከፋፈሉ። የስላንጋ ወገን «ጋይሊዮይን» በስላይኔ ወንዝ አፍ በወክስፎርድ ወደብ ደሴቱን ገቡ።  የስላንጋ ክፍል ሌንስተር የሚባል ክፍላገር ሆነ። ባብዛኛው ታሪኮች ዘንድ ስላንጋ ከአንድ አመት በኋላ ዓረፈና ወንድሙ ሩድራይግ ተከተለው። ከሁሉ ቀድሞ የተቀነባበረው ዝርዝር *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1021 ዓም) ፪ አመታት ይሰጠዋል።

የጊላ ኮማይን 1064 ዓም ግጥም (በ*[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* እንደ ታተመ) እንዲህ አለው፦

:«አንድ አመት ለስላይነ፣ ለጀግናው፤
:ከባድ ድንገት በሽታ እስከ ገደለው ድረስ፣
:በዱማ ስላይነ ተቀበረው፣
:መጀመርያው የአይርላንድ ነጭ ፈረሶች ንጉሥ።»

የተቀበረበት ቦታ እስከ አሁን ስለይን፣ አይርላንድ ይባላል።

መደብ:ፊር ቦልግ
ስላኖል

**ስላኖል** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ870 እስከ 853 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የስላኖል ዘመን ለ15፣ 17፣ ወይም 30 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እንዳለው 17 ነበር፣ እርሱና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ870 እስከ 853 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሶባይርኬ

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ቢጥ

**ቢጥ** በአየርላንድ አፈ ታሪክ ከሁሉ መጀመርያ በአየርላንድ የደረሰው ሰው ነበር።

መደብ:አየርላንድ
መደብ:አፈ ታሪክ
ቦድብካድ

**ቦድብካድ**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ምናልባት በ366 ግድም የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

በ17ኛው ክፍለ ዘመን የታተሙት የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የቦድብካድ ዘመን ፩ ቀን ከግማሽ ብቻ ነበር። ቅድመኞችሁ ታሪኮች ግን ቦድብካድ ንጉሡን ኡጋይነ ሞር ከገደለ በኋላ፣ የኡጋይነ ልጅ ሎጋይረ ሎርክ ቦድብካድን ገድሎ በቀጥታ ከፍተኛ ንጉሥ ሆነ።

በተለይ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ዘመን በ366 ዓክልበ. ይሆናል።  በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ነመድ

**ነመድ** በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ በአየርላንድ በጥንት የሰፈረ ንጉሥ ነበር። የነመድ ዘመድ ፓርጦሎን ወገን በቸነፈር ከሞተ 30 ዓመታት በኋላ የነመድ ወገን ከእስኩቴስ እንደ ደረሰ ይጻፋል። በነመድ ዘመን 4 ሐይቆች ከምድር መነጩ። ነመድ በሮስ ፍሬቃይን ውግያ የፎሞራውያንን አለቆች ጋንና ሰንጋንን ገደላቸው።  አምባዎች በራይጥ ቂምባይጥና በራይጥ ቂንደይቅ እንደ ቆፈረ 12ም ሜዳዎች እንደ ተጠሩ ይጨመራል። በሌላ 3 ውግያዎች ደግሞ ነመድ ፎሞራውያንን አሸነፈ፦ ባድብግና በኮናሕት፤ ክናምሮስ በለይንስተር፣ ሙርቦልግ በዳልሪያታ። 9 አመት ከደረሰ በኋላ ነመድም ከቸነፈር ሞተ። 

## ነመዳውያን
ከዚያ የፎሞራውያን አለቆች ኮናንድና ሞርክ በነመድ ወገን ላይ ዕጅግ ጨቆኑባቸው። የፎሞራውያን አምባ የኮናንድ ግምብ በቶሪ ደሴት ላይ ነበር። ከነመዳውያን ምርት፣ ወተትና ልጆችም ሳይቀሩ 2 ሢሶዎች በየዓመቱ ለፎሞራውያን ማቅረብ ነበረባቸው። ከጊዜ በኋላ ግን ነመዳውያን አመጹ፣ 60,000 ነመዳውያን ተነሥተው ግንቡን አጠፉ፣ ኮናንድን ገደሉ። ከደሴቱ ሲመለሱ ግን መርከቦቻቸው በሞርክ ወገን ተሰመጡ። *[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* የጊላ ኮማይን ግጥም (1064 ዓም) ሲጠቅስው፣ ይህ የሆነው የነመድ ወገን ከደረሰው 217 ዓመት በኋላ ነበር። የቀሩት ነመዳውያን ተበተኑ፤ አንድ ወገን ወደ ታላቅ ብሪታንያ ገባ፤ አንዱም ወደ ስሜን ሄዶ ቱአጣ ዴ ዳናን ሆኑ፤ ሦስተኛውም ወገን ከነመድ ተወላጅ ስምዖን ጋራ ወደ ግሪክ አገር ገባ። ግሪኮች ግን ባርዮች አደረጉዋቸው፤ አፈር በቦርሳዎች ውስጥ ወደ ተራራ ጫፍ መሸከም ነበረባቸው። ስለዚህ ስማቸው «ፊር ቦልግ» (የቦርሳ ሰዎች) ተባለ። ከሌላ 200 ዓመታት በኋላ የነመድ ተወላጆች የነበሩት 5000 ፊር ቦልግ ከግሪክ አገር በ1,130 መርከቦች አመለጡ። መርከቦቹንም ወይም ከቦርሳዎች ፈጠሩ ወይም ከግሪኮች ሰረቁ፤ እንደ ልማዱ ዝርዝሩ ይለያያል።  መጀመርያ በእስፓንያ ደርሰው ከዚያ ወደ ነመድ አገር ወደ አይርላንድ ተመልሰው በ፭ አለቆቻቸው ሥር ወረሩ። ዋና አለቃቸው ስላንጋ መጀመርያው የፊር ቦልግ ከፍተኛ ንጉሥ ሆነ። 

ይህ ሁሉ ከአይርላንድ ታሪክ መጻሕፍት ውጭ አልተገኘም።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ብሬስ

**ዮካይድ ብሬስ**  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን የአየርላንድ መጀመርያው ከፍተኛ ንጉሥ ነበር። አባቱ የፎሞራውያን ንጉሥ ኤላጣ ሲሆን እናቱ የቱዋጣ ዴ ልዕልት ኤሪው ነበረች።

የቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን እንደ ፊር ቦልግ የነመድ ተወላጆች ነበሩ። በ1625 ዓ.ም. አካባቢ የታተመው የሴጥሩን ኬቲን ታሪክ መጽሐፍ *[[የአይርላንድ ታሪክ]]* እንዳለው፤ የነመድ ልጆች ከአይርላንድ ሲበተኑ ቱዋጣ ዴ ዳናን ደግሞ በግሪክ አገር (ቦዮቲያና አቴና አካባቢ) ይቆዩ ነበር። በዚያ ሲኖሩ ጠንቋይና አስማት ተማሩ። በዚያን ጊዜ የሶርያ ሥራዊት በብዙ መርከቦች ውስጥ ለጦርነት በግሪክ ደረሱ።   ሶርያውያን የቱዋጣ ዴ ጠንቋይ አሸንፈው ቱዋጣ ዴ ሁላቸው ከግሪክ ወደ «ሎቅላን» (የአሁኑ ኖርዌ) ሸሹ፤ በዚያ ስለ ዕውቀታቸው አራት ከተሞች ከሕዝቡ ዘንድ ተቀበሉ፦ ከተሞቹም ፋልያስ፣ ጎርያስ፣ ፊንያስና ሙርያስ ተባሉ።  በያንዳንዱ ከተማ ሕዝቡን ለማስተምር ትምህርት ቤት ከመሠረቱ በኋላ፣ ከኖርወይ ወደ ስኮትላንድ ሔደው እዚያ ለ፯ ዓመት ቆዩ። መሪያቸውናንጉሣቸው ኑዋዳ ነበር።

በመጨረሻ በአይርላንድ ደረሱ፤ ነገር ግን ዘመዶቻቸው ፊር ቦልግ ግማሹን ደሴት ለማካፈል ፈቃደኞች አልነበሩም። ስለዚህ በአንድ ታላቅ ውግያ በማግ ቱይረድ ውግያ ፊር ቦልግ ተሸነፉ። የቱዋጣ ዴ ንጉሥ ኑዋዳ እጅ ስለ ተቋረጠ ዮካይድ ብሬስ ለ፯ አመት በአይርላንድ ነገሠ።  እርሱ ግን ግማሽ ከፎሞራውያን ወገን ስለሆነ ለነርሱ ጥቅም ገዛቸው። በ፯ኛው ዓመት ኑዋዳ በጠንቋይ አዲስ የብር እጅ ስላገኘ ያንጊዜ እንደገና የቱዋጣ ዴ ንጉሥ ሆነ።  

ኑዋዳ ለ፳ ዓመታት ገዝቶ በ1474 ዓክልበ. ብሬስ በፎሞራውያን እርዳታ ተመልሶ ኑዋዳን ተዋግቶ በሁለተኛው የማግ ቱይረድ ውግያ ተሸነፈ። ሆኖም ኑዋዳ በዚሁ ውግያ ተገድሎ ሌላ የፎሞራውያን ክልስ ሉግ ተከተለው። ብሬስ ተማርኮ ለሕዝቡ ግብርና ቢያስተምር እንዲኖር ተፈቀደ። በኋላ ግን ሉግ በተንኮል ብሬስን ገደለው።  እንደ ትውፊቱ፣ ሉግ ፫ መቶ የእንጨት ላሞች ሠርቶ በፋንዲያ ሞላቸው፣ ብሬስንም ተጋብዞ ከዚህ ሲጠጣ ሞተ።  

መደብ:ቱዋጣ ዴ ዳናን
ኑዋዱ ኔኽት

**ኑዋዳ ኔኽት**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ለ6 ወር ብቻ (21 እስከ 22 ዓም ድረስ) የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት፣ ቀዳሚውን ኤቴርስኬል ከገደለ በኋላ፣ ለ'ሁለት ወራት' ወይም ፮ ወሮች ቆየ፣ ከዚያም የኤቴርስኬል ልጅ ኮናይረ ሞር ገደለውና በፈንታው ገዛ።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኑዋዱ ፊን ፋይል

**ኑዋዳ ፊን ፋይል** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ740 እስከ 700 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የኑዋዳ ዘመን ለ40 (ወይም በአንዳንድ ምንጭ 20) ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ740 እስከ 700 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኒያል ኖይጊያላቅ

**ኒያል ኖይጊያላቅ**  ከ370 እስከ 397 ዓም ድረስ የአየርላንድ  ንጉሥ ነበር። 

*[[የአራት ሊቃውንት ዜና መዋዕል]]* (1608 ዓም ታትሞ) እና *[[ክሮኒኮን ስኮቶሩም]]* (1142 ዓም) በዚህ አቆጣጠር ይስማማሉ።  

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ናጥ ኢ

**ናጥ ኢ** ወይም **ዳጢ** ከ397 እስከ 420 ዓም ድረስ  የአየርላንድ ከፍተኛ  ንጉሥ ነበር።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
አርት ማክ ኩዊን

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
አይሊል ማክ ስላኑል

**አይሊል ማክ ስላኑል** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ803 እስከ 790 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች ስለ ዘመኑ ዓመቶች ቁጥር ይለያያሉ፤ 12፣ 15 ወይም 16 ዓመታት እንደ ቆየ የሚሉ ሳሉ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል 13 ዓመታት ነበር፣ ይህ ከ803 እስከ 790 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
አይሊል ፊን

**አይሊል ፊን**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ566 እስከ 557 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የአይሊል ዘመን ለ9 ወይም 11 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እንዳለው 9 ነበር፤ እርሱንና እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ566 እስከ 557 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
አይርጌትማር

**አይርጌትማር**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ550 እስከ 520 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

አብዛኛው የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የአይርገትማር ዘመን ለ30 ዓመታት ቆየ። በተለይ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ550 እስከ 520 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
አይድ ኦይርድኒዴ

**አይድ ኦይርድኒዴ**  ከ789 እስከ 811 ዓ.ም. ድረስ የአየርላንድ  ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኤሪሞን

**ኤሪሞን** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ1305 እስከ 1293 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

ኤሪሞን የሚሌሲያን ወገን መጀመርያው ከፍተኛ ንጉሥ ሲሆን ለመጀመርያው ዓመት በጋርዮሽ ከወንድሙ ኤቤር ፊን ጋር ገዛ የሚሉ ምንጮች አሉ።

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት ስለ ኤሪሞን ዘመን ዓመታት ይለያያሉ፣ 13፣  15 ወይም 17 ዓመት የሚሉ አሉ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) 12 ዓመታት ሲልና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ1305 እስከ 1293 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኤር፣ ኦርባ፣ ፌሮን እና ፌርግና

**ኤር፣ ኦርባ፣ ፌሮንና ፌርግና** በአይርላንድ አፈ ታሪክ በ1290 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ጋርዮሽ ከፍተኛ ነገሥታት ነበሩ።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት ዘመናቸው ለ፫ ወይም ለ፮ ወር ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ)  እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ በ1290 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኤና ዴርግ

**ኤና ዴርግ** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ዘንድ ከ633 እስከ 621 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

መልኩ ቀይ ወይም ደመግቡ ስለ ሆነ፣ «ዴርግ» (ቀይ) ተባለ።  የዱዊ ፊን ልጅ ነበር፣ ቂም በማብቀል የአባቱን ገዳይ ሙይረዳኽ ቦልግራኽ ከገደለ በኋላ፣ በከፍተኛ ንጉሥነት ተከተለው።  በዘመኑ ለመጀመርያው ጊዜ በአይርላንድ መሐለቅ እንደ ተሠራ ተጽፏል።

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የኤና ዘመን ለ12 ዓመታት ቆየ፤ ከዚያ ከሥራዊቱ ጋር በስሊየቭ ሚሽ ተራሮች ከተስቦ አረፈ። ልጁም  ሉጋይድ ያርዶን በዙፋኑ ተከተለው።

*[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ የኤና ዘመን ከ633 እስከ 621 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ከርምና ፊን

**ከርምና ፊን** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ1149 እስከ 1109 ዓክልበ. ግድም ድረስ ከወንድሙ ሶባይርከ ጋር የአየርላንድ ጋርዮሽ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የከርምናና የሶባይርከ ዘመን ለ40 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ1149 እስከ 1109 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።) ከርምና በደቡቡ፣ ሶባይርከ በስሜን ሲገዙ ሁለቱ በአንድ አመት እንደ ተገደሉ ይባላል።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኤቴርስኬል

**ኤቴርስኬል ሞር** (*ሞር* ማለት «ታላቁ»)  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ16 እስከ 21 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የኤቴርስኬል ዘመን ለ፭ ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) በመከተል፣ ይህ ከ16 እስከ 21 ዓም ድረስ ይሆናል። በኋላ የታየው *[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* እንደ ቆጠረው ግን የክርስቶስ ልደት (1 እ.ኤ.አ. እንደ ታሠበ ወይም በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር 8 ዓክልበ.) በኤቴርስኬል ዘመን ሆነ።  

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ከንፋይላድ

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ካይልባድ

**ካይልባድ**  ከ343 እስከ  344 ዓም ያሕል ድረስ የ አየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

በአይርላንድ ታሪኮች ዘንድ ቀዳሚውን ሙይረዳቅ ቲረቅን ገድሎ ለአንድ አመት ከፍተኛ ንጉሥነቱን ያዘ፤ ከዚያ በተከታዩ ዮቃይድ ሙግሜዶን ተገደለ።

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) ካይልባድ ሙይረዳቅን የገደለበት ዓመት በ343 ዓም ያደርጋል፤ ከፍተኛ ንጉሥ እንደ ሆነ ግን አይጠቅስም።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ካይርብሬ ሊፌቃይር

**ካይርብሬ ሊፌቃይር**  ከ253 እስከ 279 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) ዘንድ የካይርብሬ ዘመን በ253 ዓም እንደ ጀመረ፣ ለ25 ዓመታት እንደ ቆየ ይዘግባል። (ሌሎቹ ምንጮች ካይርብሬን 26 ዓመታት ይሰጡታል)። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ክሪቨን ማክ ፊዳግ

**ክሪቨን ማክ ፊዳግ** ከ354 እስከ 370 ዓም ድረስ የአየርላንድ  ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

*[[ክሮኒኮን ስኮቶሮም]]* (1142 ዓም ተቀነባብሮ) በ354 ዓም እንደ ጀመረ ይመለከታል፣ አመቶቹም ፭ ብቻ ቢሰጡም ተከታዩም ኒያል ኖይጊያላቅ በ370 ዓም ያደርጋል፣ በሌሎቹም ነገሥታት ዝርዝሮች ለ፲፮ (ወይም ፲፫) ዓመታት ገዛ።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኑዋዳ

**ኑዋዳ አይርገትላም** (ኑዋዳ «የብር እጅ»)  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር። አባቱ የነመድ ተወላጅ ኤሕታሕ ነበረ።

የቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን እንደ ፊር ቦልግ የነመድ ተወላጆች ነበሩ። በ1625 ዓ.ም. አካባቢ የታተመው የሴጥሩን ኬቲን ታሪክ መጽሐፍ *[[የአይርላንድ ታሪክ]]* እንዳለው፤ የነመድ ልጆች ከአይርላንድ ሲበተኑ ቱዋጣ ዴ ዳናን ደግሞ በግሪክ አገር (ቦዮቲያና አቴና አካባቢ) ይቆዩ ነበር። በዚያ ሲኖሩ ጠንቋይና አስማት ተማሩ። በዚያን ጊዜ የሶርያ ሥራዊት በብዙ መርከቦች ውስጥ ለጦርነት በግሪክ ደረሱ።   ሶርያውያን የቱዋጣ ዴ ጠንቋይ አሸንፈው ቱዋጣ ዴ ሁላቸው ከግሪክ ወደ «ሎቅላን» (የአሁኑ ኖርዌ) ሸሹ፤ በዚያ ስለ ዕውቀታቸው አራት ከተሞች ከሕዝቡ ዘንድ ተቀበሉ፦ ከተሞቹም ፋልያስ፣ ጎርያስ፣ ፊንያስና ሙርያስ ተባሉ።  በያንዳንዱ ከተማ ሕዝቡን ለማስተምር ትምህርት ቤት ከመሠረቱ በኋላ፣ ከኖርወይ ወደ ስኮትላንድ ሔደው እዚያ ለ፯ ዓመት ቆዩ። መሪያቸውና ንጉሣቸው ኑዋዳ ነበር።

በመጨረሻ በአይርላንድ ደረሱ፤ ነገር ግን ዘመዶቻቸው ፊር ቦልግ ግማሹን ደሴት ለማካፈል ፈቃደኞች አልነበሩም። ስለዚህ በአንድ ታላቅ ውግያ በማግ ቱይረድ ውግያ ፊር ቦልግ ተሸነፉ። የቱዋጣ ዴ ንጉሥ ኑዋዳ እጅ ስለ ተቋረጠ ዮካይድ ብሬስ ለ፯ አመት በአይርላንድ ነገሠ።  እርሱ ግን ግማሽ ከፎሞራውያን ወገን ስለሆነ ለነርሱ ጥቅም ገዛቸው። በ፯ኛው ዓመት ኑዋዳ በጠንቋይ አዲስ የብር እጅ ስላገኘ ያንጊዜ እንደገና የቱዋጣ ዴ ንጉሥ እንዲሁም የአይርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ሆነ።  

ኑዋዳ ለ፳ ዓመታት ገዝቶ በ1474 ዓክልበ. ብሬስ በፎሞራውያን እርዳታ ተመልሶ ኑዋዳን ተዋግቶ በሁለተኛው የማግ ቱይረድ ውግያ ተሸነፈ። ሆኖም ኑዋዳ በዚሁ ውግያ ተገድሎ ሌላ የፎሞራውያን ክልስ ሉግ ተከተለው። 

መደብ:ቱዋጣ ዴ ዳናን
ኮላ ኡዋይስ

**ኮላ ኡዋይስ**  ከ316 እስከ 320 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ  ንጉሥ ነበር።

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) በ316 ዓም እንደ ጀመረ ይመለከታል፣ ለ፬ ዓመት እስከ 320 ዓም ድረስ ገዛ ይላል። ሌሎቹ ምንጮች ሁሉ ፬ አመታት እንደ ገዛ በማለት ይስማማሉ።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮርማክ ማክ አይርት

**ኮርማክ ማክ አይርት**  ከ226 እስከ 266 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

*[[:en:Annals of the Four Masters]]* ዘንድ የኮርማክ ዘመን በ226 ዓም እንደ ጀመረ፣ በ266 እንደ ሞተ ይዘግባል። (ሌሎቹ ምንጮች ግን ኮርማክን 40 ዓመታት ይሰጡታል)። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮብጣኽ ኮዕል ብሬግ

**ኮብጣክ ኮኤል ብሬግ** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ364 እስከ 314 ዓክልበ. ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የኮብጣኽ ዘመን ለ50 ዓመታት ቆየ። በ*[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* አቆጣጠር ዘንድ፣ በግብጽ ፈርዖን በጥሊሞስ ፊላዴልፎስ ዘመን (289-254 ዓክልበ.) ገዛ፤ በሌላ ቦታ ግን ኮብጣኽ የሞተበት በልደት በዓል 307 አመት ከክርስቶስ ልደት በፊት (1 እ.ኤ.አ. ወይም ታህሳስ 7 ዓክልበ. እንደ ተቆጠረ) ይለናል። ይህም የድሮ መቆጠሪያ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) ይመስላል። በኋላ የነገሠው የሩድራይጌ ማክ ሲጥሪጊ ዘመን 70  አመታት ሳይሆን 30 ዓመት ብቻ ከሆነ (111-81 ዓክልበ.) ድምሩ ልክ ይሆናል። በ17ኛው ክፍለ ዘመን የታተመው *[[የአራት ሊቃውንት ዜና መዋዕል]]* እንደ ቆጠረው ግን፣ የኮብጣኽ ዘመን ከ600 እስከ 550 ድረስ ነበረ።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮናይረ ሞር

**ኮናይረ ሞር** (*ሞር* ማለት «ታላቁ»)  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ22 እስከ 36 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

**[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) ዘንድ፣ ኮናይረ በ36 ዓም (= 44 እ.ኤ.አ.) ዓረፈ። 
**[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) ዘንድ፣ የኮናይረ ዘመን ለ14 ዓመታት ቆየ፣ የኢየሱስም ስቅለት በኮናይረ ፬ኛው ዓመት ደረሰ። በዚያን ጊዜ በአውሮጳውያን አቆጣጠር ስቅለት በ34 እ.ኤ.አ. (26 ዓም) እንደ ሆነ ይታመን ነበር። 

ፕሮፌሰር ዲ ፒ ማካርጢ እንዳስረዳው፣ ከ11ኛው ክፍለ ዘመን ዓም የተረፉት ቅድመኞቹ ምንጮች በአቆጣጠር ረገድ እርስ በርስ ይስማማሉ።   በዚያው አቆጣጠር፣ የክርስቶስ ልደት (1 እ.ኤ.አ. እንደ ታሠበ ወይም በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር 8 ዓክልበ.) በዮኩ ፈይድሌክ ዘመን (11 እስከ 1 ዓክልበ.) ፫ኛው ዓመት ደረሰ። 

በኋላ የተጻፉት ዝርዝሮች ግን ኮናይረ ለ70 ዓመታት ሙሉ እንደ ገዛ ይላሉ። ማካርጢም እንዳስረዳው፣ ከ12ኛው ክፍለ ዘመን ዓም ጀምሮ ምንጮቹ በአይርላንድ ነገሥታት አቆጣጠር ስለ ክርስቶስ ልደት ዓመት ይለያዩ ጀመር። *[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* እንደቆጠረው የክርስቶስ ልደት በኤቴርስኬል ዘመን ሆነ። ወይም በ17ኛው ክፍለ ዘመን የተጻፉት ታሪኮች እንዳሉት ደግሞ፣ ክርስቶስ በክሪምጣን ኒያ ናይር ዘመነ መንግሥት ተወለደ።  

*የቲገርናቅ ዜና መዋዕል*ና *የላውድ አቆጣጠሮች* ስለ ኮናይረ ዘመን በመስማማታቸው፣ ፕሮፌሰር ማካርጢ እንዳስረዳው፣ እነዚህ ምንጮች የድሮ (ኦሪጂናል) አቆጣጠር በታማኝነት እንደ ጠበቁ ይመስላል። 



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮን ኬትቃታቅ

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮንማይል

**ኮንማይል** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ1260 እስከ 1230 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የኮንማይል ዘመን ለ30 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ)  እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ1260 እስከ 1230 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮንቆባር ማክ ዶንቃዳ

**ኮንቆባር ማክ ዶንቃዳ**  ከ811 እስከ 825 ዓ.ም. ድረስ የአየርላንድ  ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኮናይንግ ቤኬክላክ

**ኮናይንግ ቤኬክላክ**  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ593 እስከ 572 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት፣ ኮናይንግና ዮኩ ፊያድሙዊኔ በመጀመርያው ከፍተኛ ንጉሥነቱን አካፈሉ፤ ኮናይንግ በስሜኑ ይገዛ ነበርና ዮኩ ደቡቡን ወሰደ። አብረው ለ፭ አመት ገዝተው በ588 ዓክልበ. ግድም ሉጋይድ ላምዴርግ ዮኩን ገድሎ የደቡቡን መንግሥት ያዘ። ከሌላ ፮ ዓመታት በኋላ  (582 ዓክልበ.) ኮናይንግ ሉጋይድን ገድሎ የመላው አይርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ለ፲ ዓመታት ሆነ። ይህ *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል ነው፣ በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል፣ ስለ ኮናይንግም አመቶች ቁጥር ይለያያሉ። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ዮቃይድ ሙግሜዶን

**ዮቃይድ ሙግሜዶን**  ከ344 እስከ  354 ዓም ያሕል ድረስ የ አየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) እና *[[ክሮኒኮን ስኮቶሮም]]* (1142 ዓም ተቀነባብሮ) በ344 ዓም እንደ ጀመረ ይመለከታል፣ አመቶቹም 8 ብቻ ይሰጣሉ። *ክሮኒኮን ስኮቶሩም* ግን ተከታዩ ክሪቨን ማክ ፊዳግ በ354 ዓም ያደርጋል። በሌሎቹ ነገሥታት ዝርዝሮች ደግሞ ለ8 (ወይም 7) ዓመታት ብቻ ገዛ። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ዮቃይድ ጎናት

**ዮቃይድ ጎናት**  ከ252 እስከ 253 አም ድረስ የአየርላንድ  ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።

በአይርላንድ ታሪኮች ዘንድ ቀዳሚው ኮርማክ ማክ አይርት ከተገደለ በኋላ፣ ለአንድ አመት ከፍተኛ ንጉሥነቱን ያዘ፤  ከዚያ በውግያ ተገደለና የኮርማክ ልጅ ካይርብሬ ሊፌቃይር ከፍተኛ ንጉሥ ሆነ።

*[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ)  ዮቃይድን አይጠቅስም። ኮርማክ በ252 ዓም እንደ ሞተ ይዘግባል። የካይርብሬም ዘመን በ253 እንደ ጀመረ ሲለን በዚህ አቆጣጠር የዮቃይድ ዓመት 252-253 ዓም መሆን አለበት። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ዮኩ አይሬም

**ዮኩ አይሬም** (ወይም **ዮቃይድ አይሬም**)  በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ1 እስከ 16 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት፣ የዮኩ አይሬም ዘመን ለ15 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) በመከተል፣ ይህ ከ1 እስከ 16 ዓም ድረስ ይሆናል። በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል። 

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ዮኩ ፈይድሌክ

**ዮኩ ፈይድሌክ** (ወይም **ዮቃይድ ፈይድሌክ**) በአየርላንድ አፈ ታሪክ ከ11 ዓክልበ. እስከ 1 ዓም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት፣ የዮኩ ፈይድሌክ ዘመን ለ፲፪ ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) ዘንድ፣ የክርስቶስ ልደት ዓመት *[[አኖ ዶሚኒ]]* (ወይም በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር 8 ዓክልበ.) በዮኩ ፈይድሌክ ዘመን ፫ኛ ዓመት ደረሰ። 

በኋላ የታየው መጽሐፍ *[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* እንደቆጠረው ግን የክርስቶስ ልደት በኤቴርስኬል ዘመን ሆነ። ወይም በ17ኛው ክፍለ ዘመን የተጻፉት ታሪኮች እንዳሉት ደግሞ፣ ክርስቶስ በክሪምጣን ኒያ ናይር ዘመነ መንግሥት ተወለደ። ፕሮፌሰር ዲ. ፒ. ማካርጢ እንዳስረዳው፣ *የላውድ አቆጣጠሮች* እና *[[የቲገርናቅ ዜና መዋዕል]]* (1080 ዓም ተቀነባብሮ) ስለሚስማሙ እነዚህ የድሮ መቆጠሪያ በታማኝነት ጠበቁ። 



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ዳግዳ

**ዳግዳ**፣ ትክክለኛ ስሙ «**ዮካይድ ኦላጣይር**»  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  የፎሞራውያን ንጉሥ ኤላጣ ልጅና የብሬስ ወንድም ነበር። በሁለተኛው የማግ ትዊረድ ውግያ (1474 ዓክልበ. ግድም) ሴቲቱ ኬጥለን በመርዝ ቆሰለው። መርዙ ግን እጅግ ቀስ የሚል አይነት ነበር።

ሉግ በቱዋጣ ዴ ላይ ለ፵ ዓመታት ገዝቶ በ1434 ዓክልበ. የዳግዳ ልጅ ኬርማይት ከሉግ ሚስት ጋር ካመነዘረ በኋላ ሉግ ኬርማይትን ገደለው። የኬርማይትም ልጅ ማክ ኲል ቂሙን በቅሎ ሉግን ገደለው። በሉግም ፋንታ የማክ ኲል አያት ዳግዳ በዙፋኑ ተከተለው። ዳግዳ በኋላ እንደ አምላክ በመቆጠሩ በሥነ ጽሑፍ ስለርሱ ብዙ ሌሎች ትውፊቶች ይገኛሉ።

፹ ዓመታት ከገዛ በኋላ፤ የኬጥለን መርዝ ከ120 ዓመታት በኋላ በመጨረሻ ተከናወነና ገደለው ይባላል። በፈንታው የልጁ ኦግማ ልጅ ደልበህ በከፍተኛ ንጉሥነት ተከተለው።

መደብ:ቱዋጣ ዴ ዳናን
ዮካይድ ማክ ኤይርክ

**ዮካይድ** (ወይም **ዮኩ**)  **ማክ ኤይርክ**  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  ዮካይድ የሪናል ማክ ጌናን ልጅ ኤይርክ ልጅ ነበር።  ሚስቱ ታይልቲው ነበረች፤ እርሷም የእስፓንያ ንጉሥ «ማግ ሞር» ወይም «ማድሞር» ልጅ ትባላለች። ዋና ከተማው ከእርሷ ታይልቲን ተባለ።

የሴንጋን ማክ ዴላ ልጅ ፎድብገን አይርላንድን ለ፬ ዓመታት ገዝቶ በኤይርክ ማክ ሪናል ልጅ ዮካይድ ዕጅ ወድቆ ተገልብጦ ዮካይድ የዛኔ ከፍተኛ ንጉሥነቱን ያዘበት። 

*[[ሌቦር ገባላ ኤረን]]* («የአይርላንድ ወረራዎች መጽሐፍ»፣ 1100 ዓ.ም. ግድም) እና በ1625 ዓ.ም. አካባቢ የታተመው የሴጥሩን ኬቲን ታሪክ መጽሐፍ *[[የአይርላንድ ታሪክ]]* እንዳለ፤ በዮካይድ ዘመን ከጠል በቀር ዝናብ አልነበረም፤ አንዳችም ዓመት ያለ መከር ግን አልነበረም። እንዲሁም «ሀሠቶች ከአየርላንድ በዘመኑ ተባረሩ፤ በእርሱ መጀመርያው ሕገ ፍትሕ ተፈጸመና» ይሉናል። 

ዮካይድ ፲ አመት ከገዛ በኋላ የነመድ ሌሎች ተወላጆች የሆነው ወገን ቱዋጣ ዴ ዳናን ወርረው ፊር ቦልግን በማግ ትዊረድ ውግያ ድል አደረጓቸውና ዮካይድና መቶ ሺህ ፊር ቦልግ ተገደሉ።  የቀሩት ፊር ቦልግ ወደ ስኮትላንድ ደሴቶች ሸሹ። የቱዋጣ ዴ ዳናን ንጉሥ ኑዋዳ እጅ ስለ ተቋረጠ፣ ለ፯ ዓመታት እስኪዳን ድረስ  ብሬስ የአይርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ሆነ። 

መደብ:ፊር ቦልግ
ዮካይድ አይልትሌጣን

**'  የ አየርላንድ  ንጉሥ ነበር።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ደልበህ

**ደልበህ**  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቱዋጣ ዴ ዳናን ወገን የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  አባቱ ኦግማ ሲሆን ቀዳሚውንና አያቱን የኦግማ አባት ዳግዳን ለዙፋኑ ተከተለው። ደልበህ ለ፲ ዓመታት እንደ ነገሠ ይዘገባል። 

በ*[[ሌቦር ገባላ ኤረን]]* ዘንድ፣ ከ፲ ዓመታት በኋላ ደልበህና ልጁ ኦሎም በካይኸር፣ የናማ ልጅ፣ የነኽታን ወንድም ተገደሉ፤ ከዚያ የደልበህ ሌላ ልጅ ፍያካ ማክ ደልበህ ካይኸርን ገደለውና ለከፍተኛ ንጉሥነት ተከተለው።

ደግሞ የደልበህ ፮ ወንድ ልጆች «ኦሎም፣ ፍያካ፣ ኢንዱይ፣ ብሪያን፣ ዩኻርባ፣ ዩኻር ነበሩ፤ የደልበህም ሴት ልጅ ዶናን የመጨረሻ ፫፣ የብሪያን፣ የዩኻርባና  የዩኻር እናት ነበረች። እነዚህ ፫ እንደ *[[ዳኑ]]* አማልክት ተቆጠሩ፣ *የ፫ አማልክት ተራራ*ም  ከነርሱ ተሰየመ። ያውም ደልበህ ደግሞ *ቱይሪል ቢክሬዮ* ተባለ።» በሌሎች ምንጮች ብሪያን፣ ዩኻርባና ዩኻር የቱይራን ልጆች ሲባሉ፣ ስለዚህ ደልበህና ቱይራን አንድ ግለሠብ እንደ ንበሩ ይታሥባል። «ቱዋጣ ዴ ዳናን» የሚለው የወገን ስያሜ ከነዚህ ፫ «ዳኑ»ና እና እናታቸው ዶናን ወይም ዳናን እንደ መጣ ይባላል። ሌቦር ገባላ ኤረን ደግሞ የደልበህ ሌላ ሴት ልጅ ቦይንድ ይጠቅሳል። 

በኋላ የተጻፉት *[[የአራት መምህሮች ዜና መዋዕል]]*ና *[[የአይርላንድ ታሪክ]]* እንደሚሉት ግን፣ ደልበህ በገዛው ልጁና ተከታዩ በፍያካ ዕጅ ተገደለ። 

መደብ:ቱዋጣ ዴ ዳናን
ጊያልካድ

**ጊያልኻድ** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ከ761 እስከ 752 ዓክልበ. ግድም ድረስ የአየርላንድ ከፍተኛ ነጉሥ ነበር።  

የአይርላንድ ታሪኮች እንዳሉት የጊያልኻድ ዘመን ለ9 ዓመታት ቆየ። *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1014 ዓም ተቀነባብሮ) እና የድሮ አቆጣጠር በመከተል፣ ይህ ከ761 እስከ 752 ዓክልበ. ድረስ ይሆናል።  (በኋላ የታዩት ታሪኮች ግን ከዚያ በፊት ያደርጉታል።)

መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ጋን ማክ ዴላ

**ጋን  ማክ ዴላ**  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  ሚስቱ ኤውዳር ወይም ኤታር ተባለች።

5000 ፊር ቦልግ አይርላንድን በ1130 መርከቦች በወረሩበት ጊዜ (1538 ዓክልበ. ግድም) ጋን ከዴላ ሌላ ልጆች ጋር ሻለቃ ነበረ። ጋንና ወንድሙ ሴንጋን ደሴቱን በእንበር ዱብግላይዝ (አሁን ኮርክ ወደብ) ገቡ። የጋን ክፍል ስሜን መንስተር ሲሆን ሴንጋን ደቡብ መንስተር ተቀበለ። ደግሞ ሩድራይግ ለ፪ አመት ገዝቶ ካረፈ በኋላ፣ ጋንና ወንድሙ ጌናን በጋርዮሽ ከፍተኛ ንጉሦች ሆነው ተከተሉት። ነገር ግን ከአራት አመት በኋላ ሁለቱ ከ፪ ሲህ ሰዎች ጋራ በቸነፈር ሞቱ።  የተረፈው ወንድማቸው ሴንጋን  ተከተላቸው።

መደብ:ፊር ቦልግ
ጌናን

**ጌናን  ማክ ዴላ**  በአየርላንድ ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ ከፊር ቦልግ የአየርላንድ ከፍተኛ ንጉሥ ነበር።  ሚስቱ ክኑቃ ተባለች።

5000 ፊር ቦልግ አይርላንድን በ1130 መርከቦች በወረሩበት ጊዜ (1538 ዓክልበ. ግድም) ጌናን ከዴላ ሌላ ልጆች ጋር ሻለቃ ነበረ። ጌናንና ወንድሙ ሩድራይግ ከንዑስ-ወገናቸው ፊር ዶምናይን ጋር ደሴቱን በእንበር ዶምናይን (አሁን ደንድረም ወሽመጥ) ገቡ። የጌናን ክፍል ኮናኽት የሚባል ክፍላገር ሆነ። ደግሞ ሩድራይግ ለ፪ አመት ገዝቶ ካረፈ በኋላ፣ ጌናንና ወንድሙ ጋን ማክ ዴላ በጋርዮሽ ከፍተኛ ንጉሦች ሆነው ተከተሉት። ነገር ግን ከአራት አመት በኋላ ሁለቱ ከ፪ ሲህ ሰዎች ጋራ በቸነፈር ሞቱ።  የተረፈው ወንድማቸው ሴንጋን  ተከተላቸው።

መደብ:ፊር ቦልግ