open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ባህር ዛፍ

right|thumb| ባህር ዛፍ
**ባህር ዛፍ** (*Eucalyptus*) በተፈጥሮው ከአውስትራሊያ የሚገኝ አበባ ሚያብብ የዛፍ ወገን ነው። በአለም ላይ 700 አይነት የባህር ዛፍ ዝርያዎች አሉ፣ ከነዚህ ውስጥ 15ቱ ከአዉስትራሊያ ውጭ በተፈጥሮ ሲገኙ ከ700ው 9ኙ ዘር ብቻ አውስትራሊያ ውስጥ በተፈጥሮ አይገኝም። በኢትዮጵያ በተለይ የታወቁት፦

*ነጭ ባሕር ዛፍ
*ቀይ ባሕር ዛፍ

ናቸው።

በአዲስ አበባ ከተማ ዳግማዊ ምኒልክ የባህር ዛፍ ፍሬ አስመጥተው ካስተከሉ በኋላ ይሄ አዲስ ዕጽ ዓየሩ ተስማምቶት ለከተማዋ የአረንጓዴ መቀነት ይመስል በጥቂት ዓመታት አሸበረቃት። በ፲፱፻፵ ዎቹ ይሄ መቀነት እስከ አርባ ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት በመያዙ ከተማዋን በሰፊው "Eucalyptopolis" (የባህር ዛፍ ከተማ) የተባለ ቅጽል ስምን አትርፎላት ነበር።

በአሁኑ ወቅት ባህር ዛፍ አለም አቀፍ ተፈላጊነት አግኝቷል። ይህም የሆነበት ምክንያት 
* ቶሎ በማደግ አስፈላጊ እንጨት ይሰጣል
* የዛፉ ዘይት ለጽዳት እና እንዲሁም በራሪ ትንኞችን ለማባረር እንዲሁም ለመግደል ይረዳል
* አልፎ አልፎ ለወባ ትንኝ ማደግ ምቹ የሆኑ አረንቋወችን ለማድረቅ ይረዳል።

ሆኖም ግን ባህር ዛፍ ከላይ ለተጠቀሱት አላማወች ቢያገለግልም ትልቁ ችግሩ ውሃ በጣም ይወዳል። ስለሆንም እርሱ በተተከለበት ሌሎች አትክልቶች የማደግ እድላቸው ዝቅተኛ ነው። ኢትዮጵያም ውስጥ በአዲስ አበባና ሌሎች ከተሞች ምንጮችን እንዳደረቀ መረጃ አለ። 

አፄ ምኒልክ አዲስ አበባ የመንግሥታቸው መቀመጫ እንድትሆን መወሰን የቻሉት ከአውስትራሊያ የመጣው ባህር ዛፍ ለማገዶ ችግር አፋጣኝ ምላሽ የሚሰጥ ሆኖ በመገኘቱ ነበር፡፡

ባህር ዛፍን ጨምሮ የደን ልማት ለአገርና ለሕዝብ ያለውን ጠቀሜታ የተረዳው የአፄ ኃይለሥላሴም መንግሥት ከሐምሌ 9 ቀን 1948 ዓ.ም ጀምሮ በየዓመቱ የደን በዓል ቀን ሆኖ እንዲከበር ወስኖ እንደነበር “ፍሬ ከናፍር 3ኛ መፅሐፍ” በሚል ርእስ በ1957 ዓ.ም የታተመው ጥራዝ ውስጥ ታሪኩ ተዘግቧል፡፡

በዘመኑ በሆለታ ከተማ በተከበረው የደን በዓል ቀን ላይ ንግግር ያደረጉት የእርሻ ሚኒስትሩ ባላምባራስ ማህተመሥላሴ ወልደመስቀል ለበዓሉ በመቶ ሺህ የሚቆጠር ችግኝ መዘጋጀቱን፣ ችግኞቹን መትከያ 120,000 ሜትር ካሬ መሬት መሰናዳቱን፣ ከሚተከሉትም ችግኞች የሚበዙት ከውጭ አገር የመጡ መሆናቸውን፣ ለፕሮጀክቱ መሳካት የተባበሩት መንግሥታት የእርሻና የምግብ ድርጅት እገዛ ማድረጉን ገልፀዋል፡፡

የደን በዓል ቀን ተቆርጦለት መከበር ከመጀመሩ በፊት በተሰራው ሥራም ወደ አንድ ሚሊዮን የሚደርሱ እፅዋት መተከላቸውን ያመለከቱት አፄ ኃይለሥላሴ በበኩላቸው ባደረጉት ንግግር “አስፈላጊውን ችግኝ ምንም እንኳን የእርሻ ሚኒስቴር እንዲሰጥ ቢታዘዝ ከእርሻ ሚኒስቴር እየተወሰዱ የሚተከሉት ዛፎች ሁሉ የባለርስቱ ንብረት ናቸውና ይህን ሥራ ያለማቋረጥ በትጋት መፈፀም ግዴታ ነው፡፡”

የእርሻ ሚኒስትሩና ንጉሠ ነገሥቱ “በሆለታ ዛፍ ተክል መፈተኛ ጣቢያ” ተገኝተው ካደረጉት ንግግር መረዳት እንደሚቻለው ካለፈው ብቻ ሳይሆን ዛሬ ከሚታየውም እውነታ ጋር እያያዝን ብዙ ጥያቄ እንድናነሳ ግድ የሚሉ መረጃዎች ሰፍረዋል፡፡

ለሐምሌ 9 ቀን 1948 ዓ.ም የደን በዓል ቀን እንዲተከሉ የቀረቡት እፅዋት የሚበዙት ከውጭ የመጡ ከሆነ አሁን ባህር ዛፍን በአገር በቀል እፅዋት የመተካቱ ተግባር በዚያ ዘመን በብዛት ወደ አገር ውስጥ የገቡትንም ያካትት ይሆን? “የሆለታ ዛፍ ተክል መፈተኛ ጣቢያ” ጥናትና ምርምር ዛሬ ተግባራዊ እየሆነ ላለው ተግባር ምን አስተዋፅኦ አድርጓል? ለ1948 ዓ.ም የደን በዓል ቀን የተባበሩት መንግሥታት የእርሻና የምግብ ድርጅት እገዛ ዛሬም ለተመሳሳይ ዓላማ እያገኘናቸው ካሉ እርዳታዎች ጋር ስናነፃፅረው ስለነገ መድረሻችን ምን ያሳየናል? በዘመኑ አፄ ኃይለሥላሴና የእለቱ የክብር እንግዶች የተከሏቸው ችግኞች አሁን ይኖሩ ይሆን?

ዛፍ እንደ ቅርስ፣ እንደ ሐውልት ታሪክ ማስተላለፊያ ሆኖም አገልግሏል፡፡ በአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ሕንፃ ፊት ለፊት በ”አፍሪካ ፓርክ” ውስጥ ያሉት እፅዋት በአፄ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት ለአፍሪካ አንድነት ስብሰባ ወደ አዲስ አበባ የመጡ የአህጉሪቱ መሪዎች የተከሏቸው ናቸው፡፡ በአዲስ አበባ ከተማ ብቻ ሳይሆን በክልል ከተሞችም በታዋቂ ሰዎች የተተከሉ እፅዋት እንዳሉ መረጃ ከሚሰጡን መፃሕፍት አንዱ የሰይፉ መታፈሪያ ፍሬው “ዐፈር ያነሳ ሥጋ” የግጥም ስብስብ መድብል ነው፡፡

በ1964 ዓ.ም የታተመው ይህ መፅሐፍ ጥር 24 ቀን 1961 ዓ.ም የተፃፈና “አንድ ያልታደለ ዛፍ” የሚል ርእስ ያለው ግጥምን ይዟል፡፡ በዘመኑ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ፀሐፊ ሆነው ያገለግሉ የነበሩት ኡ፡ታንት በኢትዮጵያ ጉብኝት ባደረጉበት ወቅት በደብረዘይት ከተማ የዛፍ ተከላ ሥነ ሥርዓት አከናውነዋል

## የቅጠሉ ጥቅሞች
የቅጠሉ ተናኝ ዘይት ለጉንፋን ይረዳል። ትንኞችንም ለማባረር ይረዳል። ቅጠሎቹ በወለሎች ላይ የሚዘረጉ ናቸው። የቅጠሉም ውጥ ለማጅራት ገትር ተጉመጠመጠ።

በአውስትራሊያ ለቅጠሉ ሱስነት ያለ ኪሴ እንስሳ ወይም «ኮዋላ» ይገኛል።

## ማመዛገቢያ
http://www.addisadmassnews.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=3547:%E1%8B%A8%E2%80%9D%E1%8B%9B%E1%8D%8D%E2%80%9D-%E1%8A%A5%E1%8A%93-%E2%80%9C%E1%89%A3%E1%88%85%E1%88%AD-%E1%8B%9B%E1%8D%8D%E2%80%9D-%E1%8A%90%E1%8C%88%E1%88%AD 

መደብ:አትክልት
ደብረ ታቦር ካርታ

ይህ የደብረ ታቦር ከተማ ካርታ ሲሆን እላዩ ማውስወን ሲያንሳፍፉ ሊጫኑዋቸውና (clickable map) ስለነሱም መረጃ ሊያገኙባቸው ክፍሎች አሉት። 


Image: DebretaborMap.jpg| ደብረ ታቦር‎ ከተማ 

poly 552 320 531 354 597 400 622 358 ደብረ ታቦር ሆስፒታል
circle 370 682 31 ታቦር እየሱስ
circle 888 373 22 እናቲቱ ማርያም
circle 722 377 21 ታቦር መድሃኒ አለም
circle 421 429 17 ታቦር ስላሴ
rect 439 359 419 340 አራዳ ገበያ
poly 634 354 607 399 638 410 666 385 ደብረ ታቦር ስታዲየም
poly 586 295 620 364 631 354 642 354 669 330 አጅባር ሜዳ
poly 645 353 666 381 701 346 673 332 ዳግማዊ አጼ ቴወድሮስ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት
poly 589 403 617 420 627 431 614 441 600 421 589 414 ዳግማዊ አጼ ቴወድሮስ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት
poly 372 262 358 268 358 289 389 303 407 293 404 283 404 272 ደብረ ታቦር አውቶብስ ጣቢያ
poly 281 3 229 356 99 210 88 6 <== ወደ አሞራ ገደል
poly 939 270 943 592 1006 554 1002 257 ወደ ጋይንት ==>
circle 775 501 31 ልጅቱ ማሪያም 
circle 432 35 61 ጸጉር ሚካኤል ቤ/ክርስቲያን
poly 446 457 411 506 467 534 467 468 548 440 ታቦር መጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት
poly 551 445 558 480 596 487 603 459 ሰኞ ገበያ
poly 512 396 506 532 618 536 607 431 አስፋው ግራር
poly 488 322 477 333 499 350 509 326 ቴወድሮስ አደባባይ
circle 365 678 108 ደብረ ታቦር ተራራ
poly 555 0 544 101 635 136 639 6 555 3 አየር ማረፊያ
poly 222 45 95 181 284 524 274 645 302 694 495 701 617 543 733 480 736 547 858 544 900 502 985 435 978 362 652 211 578 162 579 119 463 63 459 11 365 7 ደብረ ታቦር ከተማ

desc bottom-left


መደብ:ካርታ መደብ:ደብረ ታቦር
2003

**፳፻፫** ዓመተ ምሕረት በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ዘመነ ሉቃስ ሲሆን ዓመቱ ባለ ፫፻፷፮ ቀናት ዓመት ነው። ከመስከረም እስከ ነሐሴ ያሉት አሥራ ሁለቱ ወራት እያንዳንዳቸው ሠላሳ (፴) ቀናት ሲኖሩዋቸው አሥራ ሦሥተኛው የጳጉሜ ወር ደግሞ በዚህ ዓመት ስድስት (፮) ቀናት አሉት።

## በሌሎች አቆጣጠሮች
ባብዛኛው አለም የጎርጎርያን ካሌንዳር በይፋ በሚጠቀምበት መጠን ይህ አመት ቁጥር (ከታኅሣሥ 21 ቀን በኋላ) 2011 እ.ኤ.አ. ነው። 

በሚከሉት አገራት ግን፣ ሌላ የአመት ቁጥር በይፋ (በመንግሥት ሥራ) ይጠቀማል፦

*5772 - እስራኤል 
*2553 (ከታኅሣስ 21 በኋላ) - ታይላንድ፣ ስሪ ላንካ
*2068 (ከሚያዝያ 6 በኋላ) - ኔፓል
*2003 - ኢትዮጵያ
*1934 (ከመጋቢት 13 በኋላ) - ሕንድ፣ ካምቦዲያ
*1432 (ከኅዳር 9 በኋላ) - ሳዑዲ አረቢያ፣ የመን፣ ኩወይት፣ ባሕሬን፣ ኤሚራቶች፣ ኳታር፣ ኦማን
*1418 (ከሚያዝያ 6 በኋላ) - ባንግላዴሽ
*1390 (ከመጋቢት 12 በኋላ) - ፋርስ፣ አፍጋኒስታን
*1373 (ከመጋቢት 13 በኋላ) - በርማ
*100 (ከታኅሣሥ 21 በኋላ) - ስሜን ኮርያ፣ ታይዋን
*23 (ከታኅሣሥ 21 በኋላ) - ጃፓን

ከዚህ በላይ በየአገሩ ብዙ ልዩ ልዩ ሃይማኖታዊ አቆጣጠሮች አሉ።

## የ ፳፻፫ ዓ/ም ዓቢይ ማስታወሻዎች

መደብ:አመታት
የጁ ስርወ መንግስት

**የየጁ ሥርወ መንግሥት** ከ18ኛው ክፍለዘመን መጨረሻ እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ ተጠናክረው ኢትዮጵያን  በእንደራሴነት ሲያገለግሉ የነበሩ ራሶችን የሚገልጽ ነው።  በዚህ ዘመን የጎንደር ነገስታት ሃይል እጅግ ከማሽቆልቆሉ የተነሳ እኒ እንደራሴወች የፈለጉትን ከስልጣን የማንሳትና የፈለጉትን የመሾም ሃይሉ ነበራቸው። ስለዚህም የአገሪቱ መሪ ነበሩ ቢባል ማጋነን አይሆንም። ከየጁ ስርወ መንግስት እንደራሴወች፡ ራስ ዓሊ ትልቁ ራስ ዓሊጋዝ  ራስ ጉግሣ ራስ ይማም ራስ ማርዬ ራስ ዶሪ  ራስ ዓሊ ትንሹ

የየጁ መሪወች አብዛኛውን ጊዜ የየጁ ኦሮሞ ተብለው ቢታወቁም አነሳስቸው በበለጠ እጅግ የተወሳሰበ ነው። የጁወች በድሮ ዘመን ደቡብ ሴማዊ ቋንቋ  የሚናገሩ ህዝቦች ነበሩ። የሚኖሩበትም አገር ቀወት ይባል ነበር፤ ይህም በይፋት፣ ሸዋ ነበር። የግራኝ አህመድ ሰራዊት እኒህን ህዝቦች በቀወት ለመጀመሪያ ጊዜ እንዳገኛቸው ሺሃብ  አድ-ዲን የተሰኘው ዜና መዋዕል ጸሃፊው ዘግቧል። ከዚህ በኋል በ16ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ  የጁወች ብዙ ኦሮሞወችን ተቀብለዋል። ስለዚህም በቀጣዩ ዘመናት የየጁ ኦሮሞወች ተባሉ።

ዶናልድ ክርሚ የተባለ የታሪክ ጸሃፊ ሲዘግብ 
:በግራኝ አህመድ ወረራ የተሳተፉት ሙስሊሞች ዘላኖች፣ ከብት አርቢወችና አራሾች ነበሩ። አራሾቹ ወደ ደጋው ክፍል ለቀው በመሄዳቸው ዘላኖችና ከብት አርቢወች በተለቀቀው ቦታ ላይ በስፋት ሊሰራጩ ቻሉ።  የኤል-እጁ (العجو = al-`ijju) ጉዳይ ከዚህ አንጻር ሲመረመር ይህን ጉዳይ ፍንትው አድርጎ ያሳያል። ኢል-እጁ  በይፋት፣ ቀወት የሚባል ቦታ ይኖሩ የነበሩ ህዝቦች ነበሩ። አገራቼውም በጣም ለም ከመሆኑ የተነሳ ትንሹ ጎጃም ተብሎ ይታወቅ ነበር። በአህመድ ግራኝ ወረራ ዋዜማ ክርስቲያን ነበሩ ግን ከአጠገባችፈው ይኖሩ ከንበሩ አማራወችና ሙስሊሞች የተለየ ቋንቋ ነበራቸው። ከወረራው በኋላ አብዛኛው ክፍል እስልምናን ይቀበል እንጂ መሪወቻቸውና ትንሹ ክፍል ክርስቲያን እንደሆነ ቆይቷአል። አብዛኞቹም አህመድ ግራኝን በመከተል በጊዜው አማራ ተብሎ የሚታወቀውን ክፍል ለመውረር እረድተዋል።

:እንዴት የቃዋቶቹ  የጁወች ወደ አንጎት እንደፈለሱና በዚያም መኖር እንደጀመሩ አይታወቅም ነገር ግን የወሎ  የጁወች አያቶች እንደነበሩ ጥርጥር የለም። የጁወች የግራኝ ወታደሮች ቢሆኑ ኖሮ ግራኝ ሲባረር የከባቢውን ክርስቲያን በቀል መቛቋም አይችሉም ነበር። ስለዚህም በብዛት ተነቅለው ወደ አንጎት ተሰደዋል ወደሚለው አስተሳሰብ ያመላክታል። ከአህመድ ውድቀት በኋላ ወደ አገራቸው ቀዋት ያልተመለሱበት ምክንያት ከአዋሽ ማዶ የመጡ ሙስሊሞች አገራቸው ላይ በመስፈራቸው መሆን አለበት። በአሁኑ ጊዜ የጁወች እራሳቸው የዘር ምንጫቸውን በአህመድ ግራኝ ዘመን አንጎት  ከሰፈረው  ከሼክ ኡማር  የመዛሉ። ኦሮሞወች እኒህን የጁወች "ዋራ ሼክ" በማለት ይጠሩዋቸዋል። የጁወች በአሁኑ ዘመን አማርኛን ሲናገሩ ከጎረቤቶቻቸው መረዋ፣ ውጫሌና ወሎ ኦሮሞወች ለየት ያለ ባህርይ ነው። 

ሽብ አድ ዲን የተሰኘው የግራኝ አህመድ ዜና መዋዕል ጸሃፊ በቀወት የአህመድና የየጁ ሰወችን ቃለ ምልልስ እንዲህ ሲል መዝግቧል፦
: የጁወቹ የክርስቲያን ልብስ ልብሰዋል። ኢማሙም  አላቸው "በአላህ! ከየጁ ቋንቋ በቀር በሌላ ቋንቋ እንዳትናገሩ!" 
: ተራኪው ( አላህ ይባርከው)  እንዲህ ሲል ተናገረ > ነገር ግን ማንም ትኩረት አልሰጣትም ። 
: ወደ እስልምና የተቀየሩት የየጁ ክፍል የሆኑት የቀወት ሰወች አሉ > ኢማሙም በጣም ተደስቶ መሪያቸውን የክብር ካባ አለበሰው። በዚህ ዘመን የቀወት አካባቢ በካሊድ አል ዋረዲ ይመራ ነበር። ኢማሙም ይህን ሰው በነሱ ላይ የሾመው አካባቢውን ሙስሊም ያደረገው እርሱ ስለነበር ነበር።  ሆኖም ግን ይህ መሪ በበሽታ ስለሞተ በሻራ በሱ ቦታ ተሾመ።ቀወት በጣም ደስ የሚል አገርና አበሾቹም  ስለለምነቱ  > ብለው ይጠሩታል። በሻራም ከየጁ ወታደሮች በመሆን ወደ ነሱ አገር ዘምቶ በዚያ ተቀመጠ።

ከላይ ቀወት የሚለው ቃል ለቦታና ለነዋሪው ህዝብ አንድ ላይ ለመግለጽ ጸሃፊው ተጠቅሞታል።  የየጁ ክፍልና የዚሁ አገር ይመስላል። የጁ እንግዲህ ከሙስሊሞቹ የተለየና እንደ አርጎባ፣ ይፋት፣ አማርኛ፣ ሃራሪ ከደቡብ ወሎ እስከ ሃረር ድረስ የደቡብ ሴም ቋንቋ ኮሪደር የፈጠረ ነበር።  የጁወች ግማሽ እስላም ግማሽ ክርስቲያን መሆናቸው በርግጥም ከላይ ለቀረበው ጽሁፍ የበለጠ ድጋፍ ይሰጣል፡ ይሄውም ከ16ኛው ክፍለ ዘመን በፊት እኒህ ነገዶች በአብዛኛው ክርስቲያን ነበሩ።

ታሪክ አጥኝው ዶናልድ ክርሚ እንዲህ ይላል፦
: ከ1800 በኋላ ዋናወቹ  በዜና መዋዕሎች ሰፍረው የምናገኛቸው ኦሮሞወች ከየጁ የተገኙት ዋራሼክ ቤተሰቦች ናቸው። ትልቁ ራስ አሊ ይህን ስርወ መንግስት የመሰረተው በ1780ወቹ ሲሆን እስከ 1850ወቹ ድረስ ቤ/ሰቦቹ የክርስቲያኑን ደጋ ክፍል ሊቆጣጠሩ ችለዋል።  መርዕድ ወልደ አረጋይ በሚገባ ከ16ኛው ክፍለ ዘመን በፊት እኒህ ህዝቦች ደቡብ ሴማዊ ቋንቋ እንደሚናገሩ አሳይቷል። ምንም እንኳ ከዚህ ዘመን በኋላ ከኦሮሞወች ጋር በብዛት ቢጋቡም እና ከነበሩበት አገር ተነቅለው ቢጠፉም ክርስትናን የመያዝና ሴሜቲክ ቋንቋን የመናገር አዝማሚያ እስከ አሁን ድረስ ይታይባቸዋል።  

## ማጣቀሻወች


መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ንዋየ ክርስቶስ

ዓፄ **ንዋየ ክርስቶስ**  በዙፋን ስማቸው "ሰይፈ አርድ"   ከ1344 - 1372 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ንጉሰ ነገስት ነበሩ። የቀዳማዊ አጼ  አምደ ጽዮን የመጀመሪያ ልጅ ነበር።  በዚህ ንጉስ ዘመን አሊ ኢብን ሳብር አድ ዲን የተባለ የወላሽማ ስረወ መንግስት  በማመጹ ንጉሱ በይፋት እና አዳል ዘመቻ  አደረገ።  በዚህ ዘመቻ መሪውና ልጆቹ ስለተማርኩ የይፋት ሱልጣኔት በታሪክ አበቃለት። ንጉሱ ሁሉን ለእስር ቢዳርጉም የመሪውን ልጅ አህመድን ግን የይፋት አስተዳዳሪ አድርገው ሾሙት። ይህ በዚህ ቆይቶ ከ8 አመት በኋላ አሊ-አዲን ከእስር ተፈቶ ልጁ ከስልጣን ወርዶ እርሱ እንደገና መሪ ሆነ። በልጅና በአባት ከፍተኛ ጥል ስለነበር  በንጉሱ አማላጅነት ነበር ለልጁ ትንሽ ክ/ሃገር በአስተዳዳሪነት የተሰጠው። 

## የግብጽ ዘመቻ
ንዋየ ክርስቶስ በታሪክ በተለይ የሚጠቀስበት  የግብጽ ቤ/ክርስቲያን ጠባቂ (protectorate) በመሆን ነው። የግብጽ ሱልጣን የነበረው አል ሳሌህ አሌክሳንድሪያውን ጳጳስ ማርቆስ ፬ኛ ባሰረበት ወቅት በኢትዮጵያ የነበሩ ግብጻዊ ነጋዴወችን ካሰረ በኋላ ሙሉ ሰራዊቱን በማስነሳት በግብጽ ላይ ዘመተ።  በዚህ ጊዜ ፓትሪያርኩ ክእስር ሲፈቱ ንጉሱም በዚህ ምክንያት ወደ ኢትዮጵያ እንዲመለሱ ከግብጹ ሱልጣን መልዕክተኞች ደረሱት ንጉሱ ወደ አገራችው ቢመለሱም የሱልጣኑን መልዕክተኞች ግን በዕስር አብረው ይዘው ነበር። 

ከዚህ በተረፈ አጼ ስይፈ አርድ በአሁኑ ደቡብ ጎንደር፣ ደብረ ታቦር ፣ በርሳቸው ዘመን በደብረ ታቦር ተራራ ላይ የታቦር እየሱስ እንደታነጸ ታሪክ ያትታል ። በወሎ ሃይቅ እንዲሁ ጥንታዊ የነበረውን ደብረ እግዚአብሔር ቤ/ክርስቲያን መልሰው በማነጽ ሲታወቁ ይህ ቤ./ክርስቲያን በአህመድ ግራኝ 1531 ተዘርፎ ተቃጥሏል።  እስካሁን በሚገኙ የመሬት ስሪት  መዝገቦች መሰረት የዚህ ንጉስ ግዛት ቢያንስ ቢያንስ እስከ ሰራየ፣ የአሁኑ ኤርትራ ድረስ ይደርስ ነበር። 

## ዋቢ መጽሐፍ


መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
መስከረም ፲፫

**[[መስከረም 13|መስከረም ፲፫]]** 
ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፲፫ ኛው ዕለት እና የክረምት ፹፬ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፶፫ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፶፪ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፶፩ ዓ/ም - በጎጃም ግዛት ደጀን ወረዳ ውድሚት በተባለው ቀበሌ የመሬት መናወጽ ደረሰ፤ ሦስት ጋሻ መሬት ተናደ።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - የኢትዮጵያ የሠራተኞች ማኅበር ፕሬዚደንት፤ ምክትል ፕሬዚደንት እና ዋና ጸሐፊ አዲስ ሥልጣን በያዘው የደርግ ወታደራዊ መንግሥት ትዕዛዝ ተይዘው ታሠሩ።

*፲፱፻፺፱ ዓ/ም  - የህውሐት ማእከላዊ ኮሚቴ አቶ መለስ ዜናዊ የድርጅቱ ሊቀ መንበር ሆነው እንዲያገለግሉ በድጋሚ መረጠ፡ ...

=ልደት=	

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/September_23
*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፲፭

**መስከረም ፲፭**

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠርየዓመቱ ፲፭ኛው ቀን ነው።
ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ ፍጻሜ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፫፻፶፩ ቀናት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፫፻፶ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

፲፱፻፳፰ ዓ/ም ሐምሌ ፩ ቀን ፲፱፻፳፯ ዓ/ም የተመሠረተው የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማኅበር የጄኔቫውን ስምምነት ከተፈረመ በኋላ ዓለም አቀፋዊ ዕውቅናን ከዓለም አቀፍ ቀይ መስቀል ማኅበር አግኝቶ ፵፰ኛው አባል ሆኗል።

=ልደት=	

፲፱፻፶፩  አ/ም አየር ዠበብ (አውሮፕላን) አብራሪው ሰሎሞን ግዛው

=ዕለተ ሞት=
 
*፲፱፻፴፱ ዓ/ም - ነጋድራስ አፈወርቅ ገብረ ኢየሱስ (ዘብሔረ ዘጌ) በዚህ ዕለት በእሥራት ላይ በነበሩበት ጅረን በሚባል በጅማ ከተማ አቅራቢያ ባለ ቦታ በተወለዱ በ ፸፱ ዓመታቸው ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ። 

## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ዕለታት
ደብረ ታቦር ሆስፒታል

thumb
## ምስረታ
በ፲፱፻፳፰ ዓ/ም  ላይ በልዑል ራስ ካሣ ኃይሉ አማላጅነት የሰባት ቀን አድቬንቲስት ሚሲዮኖች በደብረ ታቦር ከተማ  ሆስፒታል እንዲሠሩ ተፈቀደ። ይህም ከኢትዮጵያ መንግሥት ሰፊ መሬትና ፴ሺ ማሪያ ጠሬዛ ጠገራ ብር የፈጀ ሥራ ነበር። ልዑል ራስ ካሣም ለድሃ ታካሚወች የሚውል ህንጻ በሆስፒታሉ ግቢ እንዲሠራ ከራሳቸው ፲ሺ ማሪያ ጠሬዛ ጠገራ ብር በእርዳታ ሰጡ። የስዊድኑ  ጉድሙንድሰን  ከአዲስ አበባ ደብረታቦር አስፈላጊ እቃወችን ጭኖ  በገበያ ቀን ደረሰ። የከተማይቱ አስተዳዳሪ ደጃዝማች ወንድወሰን ካሣ ለሚስዮኑ ጉድሙንድሰን በአውሮጳውያን የምግብ አይነት የተዘጋጀ እራት ግብዣ አደረጉ። ጉድመንድሰን የሆስፒታሉን ሥራ ለ፪ ዓመት በኃላፊነት ተቆጣጥሮ ፯ ህንጻወችን አቆመ። ለዚህ ስራ ፹፰ አህዮች፣ ፵፭ በቅሎዎች፣ ፬ ግመሎች እቃ ለማመላለስ ሲጠቅሙ ከአካባቢው ኖራን ( lime) ለማምጣት  ፰ ቀን ወስዶ ነበር። በዚህ ወቅት አዲስ አበባ በቴሌግራም ለመገናኘት ፵ ቀናት ይወስድ ነበር፣ መልዕክተኛ ደግሞ ፬ ሳምንት። ኤሪክ ፓልም የተሰኘ ሚስዮናዊ ከህንጻው መጠናቀቅ በኋላ የሚስዮኑ አላፊ ሆኖ አገለገለ። ለዚህ ሆስፒታል መሠራት አነሳሽንተን ወስደው አስተዋጽዖ ያደረጉ ጉድሙንድሰን፣ ዶክተር አንደርሰን፣ ቄስ ስትራህል እና የገንዘብ ኃላፊው ፔደርሰን ነበሩ። 
right|200px|thumb|የ'''ደብረ ታቦር ሆስፒታል'''፣ በ፲፱፻፶ ዓ.ም.

## ማጣቀሻ


መደብ:ሆስፒታሎች
መደብ:ደብረ ታቦር
ታቦር እየሱስ

ልዑለ አድባራት ደብረታቦር መድኃኔዓለም ቤተክርስቲያን በንጉሰ ነገስት ዳግማዊ ቴዎድሮስ የተመሰረተ ሲሆን በወቅቱ ከግብፅ በመጡ አራት ጳጳሳት ተባርኮ የአሁኑ ሕንጻ ቤተክርስቲያን በአፄ ኀይለሥላሴ የተገነባ ሲሆን  በአሁኑ ሰዓት የደቡብ ጎንደር ሀገረ ስብከት መንበረ ጵጵስና በመሆን ልዑለ አድባራት መሆኑን የታወቀ ሲሆን ለሌሎች አድባራት በኩራት የሚጠቀስ ለ ደብረ ታቦር ከተማም  ታላቅ ውበቷ ነው ዝርዝር የደብሩ ታሪክ በpdf የተዘጋጀ ሲሆን በቅርቡ እንለቃለን

## ማጣቀሻ


መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
መደብ:ደብረ ታቦር
መጋቢት ፳፪

**መጋቢት ፳፪** ቀን
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፪ ኛው ዕለት ነው።
ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመቱ መፈጸሚያ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ ፻፷፬ ቀናት ሲቀሩ፣ በ ዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፷፫ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፲፮  ዓ.ም፣ ልዑል አልጋወራሽ ተፈሪ መኰንን የባርያ ነፃነትን ደንብ አቆሙ/ደነገጉ።

*፲፱፻፳፪ ዓ/ም - በዋድላ አውራጃ «አንቺም» በሚባለው ሜዳ ላይ፣ የራስ ጉግሣ ወሌ አሥር ሺ ጦር በንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የጦር ሚኒስትር በራስ ሙሉጌታ ከሚመራው ሠላሳ ሺ ሠራዊት ጋር ገጥሞ ራስ ጉግሣ በጥይት ተመተው ሲወድቁ ሠራዊታቸው ድል ሆነ።

*፲፱፻፳፰ ዓ.ም.፣ ኢትዮጵያ  በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ አዝማችነት ከኢጣሊያን ሠራዊት ጋር በማይጨው ጦርነት ገጠመች

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም የዓፄ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት፣ የታኅሣሥ ግርግር መሪ የነበሩት ሜጀር ጄኔራል መንግሥቱ ንዋይ በተሰቀሉ ማግሥት በተደረገው ሹም ሽር ጸሐፌ ትእዛዝ አክሊሉ ሀብተ ወልድ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ሲሾሙ፣ በጊዜው በሎንዶን አምባሳዶር የነበሩት ልጅ እንዳልካቸው መኮንን ደግሞ የንግድና ኢንዱስትሪ ሚንስትር ሆነው ተሾሙ። ልጅ እንዳልካቸው የ ስድሳ ስድስቱ አብዮት ሲፈነዳ ጸሐፌ ትእዛዝ አክሊሉን በመተካት ከ ሠላሳ ሦስቱ ድል በኋላ የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ሦስተኛው ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው አገልግለዋል።

*፲፱፻፷፩ ዓ/ም - የታላቋ ብሪታኒያ ጠቅላይ ሚኒስቴር ሃሮልድ ዊልሰን፤ በናይጄሪያ ስለተቀሰቀሰው የእርስ በእርስ ጦርነት ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ እና ከአፍሪቃ አንድነት ድርጅትጋር የሁለት ቀን ውይይት ለማድረግ አዲስ አበባ ገቡ። በታሪክ ኢትዮጵያን ከጎበኙት ሁለት የብሪታኒያ ጠቅላይ ሚኒስትሮች፣ ዊልሰን የመጀመሪያው ናቸው። 

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከአዲስ አበባ ፓሪስ የመንገደኛ መሥመር፣ የመጀመሪያውን በረራ አከናወነ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት
*፲፱፻፳፪ ዓ/ም - ራስ ጉግሣ ወሌ «አንቺም» ሜዳ ላይ በጦርነት በጥይት ተመትተው ወደቁ። ራስ ጉግሣ እስከ መስከረም ፲፯ ቀን ፲፱፻፱ ዓ/ም ድረስ  የወይዘሮ ዘውዲቱ ምኒልክ ባል ነበሩ።  

* ፲፱፻፺፪ ዓ/ም በኢትዮጵያ በሆቴሎች እና በቱሪዝም የሥራ ዘርፍ ፋና ወጊ በመሆን ሀገራቸውን ለበርካታ ዓመታት ሲያገለግሉ የነበሩት አቶ በቀለ ሞላ በተወለዱ በ፹፯ ዓመታቸው ቀን  ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል።

## ዋቢ ምንጮች

* P.R.O., FCO 371/536 Annual Review of 1969

መደብ:ዕለታት
ሆሣዕና በዓል

**የሆሣዕና በዓል**

ሆሣዕና የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን እምነት ከስምንቱ የዐቢይ ጾም እሑዶች አንዱና የመጨረሻው ሳምንት ተብሎ የሚጠራው ከትንሣኤ ቀድሞ የሚገኝ የሕማማት መግቢያ ዋዜማ ነው። 

ሆሣዕና አስቀድሞ ካለው ረቡዕ ጀምሮ የሚታሰብ ታላቅ የቤተክርስቲያን የበዓል ቀን ሲሆን በዚሁ ሰንበትና በዋዜማዎቹ ዕለታት የሚዘመረው ጾመ ድጓ ‘ሆሣዕና በአርያም’’ ‘ሆሣዕና ለወልደ ዳዊት’’ ‘ዕለተ ሆሣዕናሁ አርዓየ… ‘ ወዘተ. በማለት ሆሣዕና የሚለውን ቃል ቅዱስ ያሬድና ሌሎችም አባቶች በየቦታው እየጠቀሱና እየተዘመረለት በአህያ ውርንጭላ ላይ ተቀምጦ ኢየሩሳሌም የገባበትን ሁኔታ እየተረከ ስለሚዘመር ይህ ሰንበት በጌትነትና በክብር በውዳሴና ቅዳሴ ሆሣዕና በአርአያም እየተባለ በሽማግሌዎችና በሕፃናት አንደበት በድንጋዮችም ልሳን ሳይቀር እየተመሰገነ ወደ ቅድስት ሀገር ኢየሩሳሌም በክብር ሲገባ ለሰጣቸው ለተቀደሰ ሰላሙና ፍቅሩ መታሰቢያ ሆኖ የተሰጠ ነው።

አስቀድሞም በነቢየ እግዚአብሔር ዘካርያስ እንደተነገረው 
‘አንቺ የጽዮን ልጅ ሆይ እጅግ ደስ ይበለሽ ፣አንቺ የኢየሩሳሌም ልጅ ሆይ እልል በይ እነሆ ንጉሥሽ ጻድቅና አዳኝ ነው ትሑትም ሆኖ በአህያም በአህያያቱም ግልገል በውርንጫይቱ ላይ ተቀምጦ ወደ አንቺ ይመጣል… ሰላምን ይናገራል’’
 ትንቢተ ዘካርያስ ምዕራፍ ፱ ቁጥር ፱። በማለት እንደሚመጣና የሠላምንም ብሥራት እንደሚያበሥር ተናገሮ ነበር። 
ሲመጣም 
‘‘ሁሉም ፈጥነው ልብሳቸውን ወሰዱ በሰገነቱም መሰላል እርከን ላይ ከእግሩ በታች አነጠፉት።ቀንደ መለከትም እየነፉ፣ - እዩ ነግሦአል አሉ።’’ 
በማለት ሊደረግለት የሚገባውን ገልጿል። መጽሐፈ ነገሥት ካልዕ፣ ምዕራፍ ፱፣ ቁጥር ፲፫ ። 

የሆሣዕና በዓል የቤተክርስቲያን ጌታ ወደ ቤተመቅደስ ሲገባ ሕዝቡ ፀበርት ወይም ዘንባባ በመያዝ ‘ቡሩክ ዘይመጽእ በስመ እግዚአብሔር - በእግዚአብሔር ስም የሚመጣ የተባረክ ነው።’’ (መዝሙረ ዳዊት ምዕራፍ ፻፲፯ ቁጥር ፳፮)  በማለት ስለተቀበሉት ይህን በማሰብና በማድረግ ቤተክርስቲያናችን ዘንባባ ለሕዝበ ክርስቲያኑ ይታደላል። በቤተክርስቲያን በአራቱም ማዕዘናት ይህን በዓል የሚጠቅሱት የቅዱስ ማቴዎስ (ምዕራፍ ፳፩ ቁጥር ፩–፲፯)፤ የቅዱስ ማርቆስ (ምዕራፍ ፲፩ ቁጥር ፩–፲)፣ የ[ቅዱስ ሉቃስ]] (ምዕራፍ ፲፱ ቁጥር ፳፱–፴፰) እና ፤ የ[ቅዱስ ዮሐንስ] (ምዕራፍ ፲፪ ቁጥር ፲፪–፲፭) ወንጌላት ይነበባሉ ።

በሆሣዕና ዕለት ከሌሎች እንስሳት ይለቅ ጌታን ለመሸከም ለክብር የተሸከመችው አህያ ናት። ጌታን የተሸከመችው አህያ ከዚያ በፊት ያላየችውና ያልተደረገላት ክብር ተደርጎላታል። አህያ ከዚህ በፊት ለኛ እህል ተሸክማ ስትሄድ ሂጂ እያልን በዱላ እንደበድባት ነበር፡ ነውም። ነገር ግን በሆሣዕና ዕለት እንኳን በዱላ ልትደበደብ ቀርቶ ሰዎች በእርሷ ላይ ለተቀመጠው ጌታ ሲሉ ልብሳቸውን ሁሉ እያነጠፉላት በንጣፍ ላይ ተራምዳለች ። 
ኢየሩሳለሌም ሲደርስ ከገጹ ብርሃን የተነሣ ከተማዋ ብርህት ሆነች፡፡ ሕዝቡ የሆነውን ሊያዩ ወጡ፡፡ ሕፃናት ፀሐይ ስትሰግድለት መላእክት ከበው ሲያመሰግኑት አይተው በመንፈስ ቅዱስ ተመርተው የሰሌን ዝንጣፊ ይዘው ሆሣዕና በአርያም ሆሣዕና ለወልደ ዳዊት ቡሩክ ዘይመጽእ በስመ እግዚአብሔር እያሉ አመስግነዋል፡፡ ሆሣዕና ማለት በልዕልና ጸንቶ የሚኖር መድኃኒት ማለት ነው፡፡

=ዋቢ ምንጮች=
* http://hohitesemay.web.fc2.com/Pages/Hossaena.html
* http://hohitebirhan.org 

[መደብ:ተዋህዶ 
መደብ:የኢትዮጵያ በዓላት
መስከረም ፲፮

**መስከረም ፲፮** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፲፮ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፶ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ  ዮሐንስ ፣ ማቴዎስ እና ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፵፱ ዕለታት ይቀራሉ።

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን እምነት፣ በዚህ የመስቀል ዋዜማ ዕለት ደመራ ይደመራል፣ ጸሎተ ወንጌል ይደረሳል፣ መዝሙርና ሽብሸባ ይቀርባል፡፡ በመጨረሻም ደመራው ይለኮሳል፡፡

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፵፫ ዓ/ም -የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በጠቅላላ ጉባኤው ውሳኔ መሠረት ፥ኤርትራከኢትዮጵያጋራ ተዋሃደች።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - በአሜሪካ የፕሬዚደንትነት ምርጫ ተወዳዳሪዎቹ ጆን ኤፍ ኬኔዲ እና ሪቻርድ ኒክሰን በመጀመሪያው የቴሌቪዥን ሙግት ላይ በሺካጎ ከተማ ተሳተፉ። 

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም - የየመን አረባዊ ሪፑብሊክ ተመሠረተ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በፈረንሳይ እና ብሪታንያ በኅብረት የተሠራው ‘ኮንኮርድ’ የተባለው አየር ዠበብ ለመጀመሪያ ጊዜ የአትላንቲክ ውቅያኖስን በማቋረጥ የፍጥነት ክብረ ወሰን አስመዘገበ።

*፲፱፻፺፭ ዓ/ም - ‘ጁላ’ (MV Joola) የተባለች የሴኔጋል የንግድ መርከብ ከተፈቀደላት የሰው ጭነት በላይ ሦስት እጥፍ ጭና ስትጓዝ ከጋምቢያ ጠረፍ አካባቢ ላይ ሰምጣ ወደ ፩ሺ ፰፻፷፫ መንገደኞች ሕይወታቸውን አጡ።

=ልደት=	

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - የቀድሞው የደቡብ አፍሪቃ ፕሬዚደንት የኔልሰን ማንዴላ የመጀመሪያ ሚስት የነበሩት ዊኒ ማንዴላ ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=
 

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/September_26

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፲፰

**[[መስከረም 18|መስከረም ፲፰]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፲፰ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነሉቃስ  ፫፻፵፰ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ  ዮሐንስ ፣ ማቴዎስ እና ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፵፯ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]
*መስከረም ፲፰  ፩ሺ፫፻፵፪ ኤዎስጣጤዎስ ያረፉበት ቀን ፣ እንዲሁ ም የንግሣቸው ቀን።
*፲፱፻፲፯ ዓ/ም - ሁለት የአሜሪካ የጦር አየር ዠበቦች፣ ለመጀመሪያ ጊዜ የዓለምን ዙሪያ በአየር በረራ በመቶ ሰባ አምሥት ቀን ካከናወኑ በኋላ ሲያትል ላይ አረፉ።
 
*፲፱፻፳፩ ዓ/ም - ዓለቃ እስክንድር ፍሌሚንግ (Sir Alexander Fleming) የተባለ ሰው ፔኒሲሊን አገኘ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - ማሊ እና ሴኔጋል የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባላት ሆኑ።

*፳፻፩ ዓ/ም   - በጅጅጋ ከተማ "አንድነት" በተባለ ሆቴል በተከሰተ ፍንዳታ አራት ሰዎች ሲሞቱ አስር ሰዎች ቆስለዋል።

=ልደት=	

=ዕለተ ሞት=
 
*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - በአፍሪቃ አኅጉር ላይ የመጀመሪያውን ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ያካሄዱት የግብጽ ሁለተኛ ፕሬዚደንት የነበሩት ኮሎኔል ጋማል አብደል ናስር አረፉ።

*፲፱፻፸፩ ዓ/ም - በሮማው የቅዱስ ጴጥሮስ መንበር በፓፓነት የተመረጡት ቀዳማዊ ዮሐንስ ጳውሎስ በተመረቁ በ ሰላሳ ሦስት ቀናቸው ሞቱ።

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/September_28

*(እንግሊኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20090928.html

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፲፱

**[[መስከረም 19|መስከረም ፲፱]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፲፱ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነሉቃስ  ፫፻፵፯ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ  ዮሐንስ ፣ ማቴዎስ እና ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፵፮ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

፲፱፻፴፮ ዓ/ም - የሁለተኛው የዓለም ጦርነት መጀመሪያ ላይ የፋሺስት ኢጣልያ ሠራዊት አገራችንን ኢትዮጵያን ሲወር በድል አድራጊነት አዲስ አበባ የገባው ማርሻል ፒዬትሮ ባዶልዮ፤ ተሸናፊዋን አገሩን በመወከል የሽንፈቱን ስምምነት ፈረመ።  

፲፱፻፶፫ ዓ/ም - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ስብሰባ ከዚያ በፊት ታይቶም ተሰምቶም በማይታወቅ ሁኔታ በ ሶቪዬት ኅብረት መሪ ኒኪታ ክሩስቾቭ ድንፋታ ተረበሸ። በዚህ ስብሰባ ላይ ክሩስቾቭ ጫማቸውን አውልቀው ጠረጴዛቸውን በመቀጥቀጥ ዓለምን አስገርመዋታል።

፳፻፪ ዓ/ም - በሳሞዓ አጥቢያ የተከሰተው፣ በ ‘ሪክተር ሚዛን’ ስምንት ነጥብ ያስመዘገበው የመሬት እንቅጥቅጥ ‘ሱናሚ’ (tsunami) የሚባለውን የባሕር ነውጥ አስከተለ።

=ልደት=	

=ዕለተ ሞት=
 

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/September_29

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፳፮

**[[መስከረም 26|መስከረም ፳፮]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፳፮ኛው ዕለት እና የመፀው የመጀመሪያው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፵ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፴፱ ዕለታት ይቀራሉ።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዕምነት ተከታዮች "ዘመነ ጽጌ" ወይም "ወርኅ ጽጌ" የሚባለውን የማርያምን ስደት መታሰቢያ የ ፵ ቀን የጽጌ ፆም በዛሬው ዕለት ጀምረው ኅዳር ፮ ቀን ይፈቱታል።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

፲፰፻፹፪ ዓ/ም -ቶማስ ኤዲሶን የተባለው አሜሪካዊ የፈጠራ ሰው የመጀመሪያውን ተንቀሳቃሽ ምስል (motion picture) አሳየ።

፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የግብጽ ሠራዊት በእስራኤል ላይ የ’ረመዳን ጦርነት’ ወይም የ’ዮም ኪፑር’ ጦርነት በመባል የሚታወቀውን የስድስት ቀን ውጊያ ከፈቱ።

፲፱፻፸፬ ዓ/ም - የግብጽ አመጸኛ መኮንኖች ፕሬዚደንታቸውን አንዋር ሳዳትን አደባባይ ላይ በጥይት ደብድበው ገደሏቸው።

=ልደት=	

=ዕለተ ሞት=
 
፲፬፻፬ ዓ/ም - በ፲፫፻፸፭ ዓ/ም በኢትዮጵያ ዙፋን ላይ ተቀምጠው ለሃያ ዘጠኝ ዓመት የነገሡትና የጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ግማደ መስቀል ወደኢትዮጵያ ያስመጡት ዳግማዊ ዓፄ ዳዊት ፈረሳቸው ረግጧቸው ሞቱ። 

፲፱፻፸፬ ዓ/ም የኖቤል የሰላም ሽልማት ተቀባይ እና የግብጽ ሦስተኛው ፕሬዚደንት አንዋር ሳዳት በአመጸኛ መኮንኖች እጅ ተገደሉ።

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/October_6

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፳፯

**[[መስከረም 27|መስከረም ፳፯]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፳፯ኛው ዕለት እና የመፀው ወቅት ፪ኛው ቀን  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነሉቃስ  ፫፻፴፱ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ  ዮሐንስ ፣ ማቴዎስ እና ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፴፰ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፲፪ ዓ/ም - የሆላንድን ብሔራዊ ዓርማ ያዘለው ‘ኬ. ኤል. ኤም’ (KLM) የተባለው እና ከምሥረታው ጀምሮ እስካሁን ስሙንም ሆነ ዓርማውን ሳይቀይር በመቆየት አንደኝነትን ያስመዘገበው ዓየር መንገድ ተመሠረተ።

*፲፱፻፳፩ ዓ/ም - ልዑል ራስ ተፈሪ መኮንን በንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ እጅ ዘውድ ጭነው ንጉሥ ተፈሪ ተባሉ። 

>  ንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ፣ መስከረም ፳፯ ቀን ፲፱፻፳፩ ዓ/ም


*፲፱፻፳፮ ዓ/ም - አምሥት ነባር የፈረንሳይ አየር መንገዶችን በማዋሐድ የአሁኑ ‘ኤየር ፍራንስ’ (Air France) ተመሠረተ።

*፲፱፻፵፪ ዓ/ም - የቀድሞው የምሥራቅ ጀርመን ሪፑብሊክ ተመሠረተ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - ናይጄሪያ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል ሆነች።

*፲፱፻፷፬ ዓ/ም -ኦማንየተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዓባል ሆነች።

*፲፱፻፺፬ ዓ/ም -አፍጋኒስታን በ አሜሪካ ሠራዊት ተወረረች።

=ልደት=	

*፲፱፻፳፬ ዓ/ም - የደቡብ አፍሪቃው ጳጳስ እና የኖቤል የሰላም ሽልማት ተቀባይ ዴዝሞንድ ቱቱ በዚህ ዕለት ተወለዱ።

*፲፱፻፵፭ ዓ/ም - አገራቸውን ሩሲያን በፊት በጠቅላይ ሚኒስትር  እና አሁን  በፕሬዝዳንት ማዕርግ የሚያገለግሉት ቭላዲሚር ፑቲን በዚህ ዕለት ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=
 
*፲፱፻፺፱ ዓ/ም - ኤርትራዊው ዘፋኝ፣ ገጣሚ እና የሙዚቃ አቀናባሪ አብርሐም አፈወርቂ ቀይ ባህር ውስጥ ሰምጦ በተወለደ በ ፵ ዓመቱ ሞተ።

=ዋቢ ምንጮች=


*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/October_7

መደብ:ዕለታት
የኢትዮጵያ ካርታ 1891

## ስለ ካርታው ታሪክና ትችት
left|600px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ለስሊ ኮንግ

**ለስሊ ኮንግ** (1925 ዓ.ም.-1963 ዓ.ም.) ቻይናዊ-ጃማይካዊ የሙዚቃ አምራች ነበረ።  ስመ ጥሩ የሬጌ ዘፋኞች ለምሳሌ ጂሚ ክሊፍ እና ቦብ ማርሊና ዘ ዌለርስ ያገኘው እሱ ነበር። ዕድሜው 38 አመት ሲሆን ድንገት ከልብ ምታት አረፈ። 

መደብ:ሬጌ
መደብ:ሙዚቀኞች
መደብ:የጃማይካ ሰዎች
የኢትዮጵያ ካርታ 1892

left|600px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ


መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የኢትዮጵያ ካርታ

ከመጀመሪያው የኢትዮጵያ ካርታ በስተቀር በታሪክ የምናገኛቸው ካርታወች ኢትዮጵያን በውል የማያውቁ ግን በስራው የተካኑ አውሮጳውያን የሰሩዋቸው ናቸው። ካርታቸውንም ያቀናብሩት የነበር ከአይን እማኞችና ተጓዦች ጽሁፍ ነው። ስለዚህም ስህተት መፈጠሩ አይቀሬ ነበር። ሆኖም ግን በታሪክ አጋጣሚ የኢትዮጵያውን ሚሶዮን ወደ ፍሎረንስ ከተማ (1441) የመጀመሪያውን የኢትዮጵያ ካርታ በራሳቸው እጅ ስለው ለካርታ ሰሪው ፍራ ማውሮ በማቅረባቸው በታሪክ የምናገኘው ቀደምቱ  በፍራ ማውሮ የተሰራው የኢትዮጵያ ካርታ (1459) ከሞላ ጎደል ትክክል ሆኖ እናገኘዋለን። ዝርዝር ቦታወቹም በአብዛኛው ከአሁኑ ዘመን ቦታወች ጋር የሚገጥሙ ናቸው። ፍራ ማውሮ እንደጻፈው በርግጥም በካርታው ላይ ከቀረበው በላይ መረጃ በኢትዮጵያኑ ሚስዮን ቀርቦለት ነበር ሆኖም ግን በቦታ መጣበብ ምክንያት ሳይመዘግብው ቀርቷል። ሁለተኛው፣ በዝርዝሩና ትክክለኛነቱ ቀደምት የሆነው ካርታ የ1690ው  የኮርኔሊ ቬንቼንዚ ነው። ይህ ካርታ በፖርቱጋል ተጓዦች እማኝነት መሰረት የተሰራ ነው። ካርታው ከሱ በፊትም ሆነ በኋላ ከተሰሩት በዝርዝር አቀማመጡና በ ትክክለኝነቱ የበለጠ ሆኖ እናገኘዋለን።

*የኢትዮጵያ ካርታ 1459

*የኢትዮጵያ ካርታ 1690

ሙሉው የኢትዮጵያ ካርታወች ዝርዝር በየዘመናቱ እትች መደቡ ላይ ተለጥፏል። ተጭነው ያንብቡ።

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ታቦር መድሃኒ አለም

[right|200px|thumb| በ[አጼ ቴወድሮስ እጅ ተሰርቶ በአለቃ ገብረ ሐና የተመረቀው ታቦር መድኃኔአለም]]

**ታቦር መድኃኔአለም**  የአጼ ቴወድሮስ ቤተ መንግስት የነበረበት ቦታ ላይ በምትኩ በንጉሱ  እጅ የተሰራ ቤተ ክርስቲያን ነው። አለቃ ገብረ ሐና ለምረቃው በዓል ተገኝተው ነበርና አጼ ቴዎድሮስ "አለቃ  ይህ የሰራሁት ቤ/ክርስቲያን ትልቅ ነው ትንሽ?" ብለው እንደጠየቋቸውና አለቃም በውስጠ ወይራ "ትልቅ ነው እንጂ፣ ለአምስት ቄስ" ብለው እንደመለሱላቸው ታሪክ አጥኝው ሞላቨር መዝግቦት ይገኛል

## ማጣቀሻ


መደብ:ደብረ ታቦር
መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
አቡነ ቴዎፍሎስ

thumb|right|ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ
**አቡነ ቴዌፍሎስ **የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሁለተኛው ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ወፓትርያርክ ጎጃም በሚገኝው በዝነኛው ደብረ ኤሊያስ አካባቢ ከአባታቸው ከአቶ ወልደ ማርያም ውቤ እና ከእናታቸው ከወይዘሮ  ዘርትሁን አደላሁ ሚያዝያ ፲፮ ቀን ፲፱፻፪ ዓ/ም ተወለዱ። ሲወለዱም የተሰጣቸው ስም መልእክቱ ወልደ ማርያም ነበር።

በልጅነታቸው ንባብ እና ዜማን በመምህር መሪ ጌታ ረዳኸኝ እና ግራ ጌታ ሣህሉ እዚያው የተወለዱበት አካባቢ ተምረዋል። ኋላ የቅኔ እና የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ዝንባሌ ስላደረባቸው እዚያው ደብረ ኤሊያስ ደብር መምህር ገብረ ሥላሴ በሚባሉ ሊቅ ሥር መማር ጀመሩ። 

በ፲፱፻፻፳ ዓ/ም ወደ አዲስ አበባ መጥተው ፍትሐ ነገሥትና አዲስ ኪዳንን በመምህር ተክሌ (ነቡረ ዕድ በኋላ ቢትወደድ አቡነ ዮሐንስ) በመባል የሚታወቁት መሪነት ሲከታተሉ ቆይተዋል። በዚህ ጊዜ ውስጥ የኃይማኖት ችግሮችን ለማወቅ ይፈልጉ እንደነበርና ሰፋ ያለ ዕውቀት እንደነበራቸው ይነገራል። በተጨማሪ የኃይማኖት ችግሮችን የሚመለከቱ መጻሕፍትን ሳይታክቱና ሳይሰለቹ ያነቡም ነበር።

መልእክቱ ወልደ ማርያም በ፲፱፻፴ ዓ/ም ይህን ዓለም በቃኝ ብለው ደብረ ሊባኖስ ገዳም መንኩሰው ገቡ። ከጠላት ወረራ  በኋላ ንጉሠ ነገሥቱ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቀሳውስቱ በዘመናዊ የኃይማኖት ትምህርት እንዲሠለጥኑ በነበራቸው  ሀሳብ መሠረት ፳ የሚሆኑ ሊቃውንት መርጠው በቤተ መንግሥቱ አካባቢ እንዲሰለጥኑ አድርገዋል። ከነኚህም አንዱ አባ መልእክቱ ወልደ ማርያም ናቸው። 

ቀደም ብሎ በኢትዮጵያና በግብጽ በተደረገው ስምምነት መሠረት ለመጀመሪያ ጊዜ ኢትዮጵያዊያን ጳጳሶች ሲሾሙ ሊቀ ሥልጣናት መልእክቱ ወልደ ማርያም ለሹመት ከተመረጡት አምስት አባቶች አንዱ ሲሆኑ ወደግብጽ ተጉዘው በእስክንድርያው ፓትርያርክ ዳግማዊ አቡነ ዮሳብ እጅ  በካይሮ በትረ ካና ቅዱስ ማርቆስ ቤተ ክርስቲያን እሑድ ሐምሌ ፲፰ ቀን  ፲፱፻፵ ዓ/ም ሊቀ ሥልጣናት መልእክቱ “ብጹዕ አቡነ ቴዎፍሎስ” ተብለው የሐረርጌ ጳጳስ ሆኑ።

=ፓትርያርክነት=

ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ባስልዮስ የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ወፓትርያርክ ዘ ኢትዮጵያ ካረፉ በኋላ ተከታዩን ፓትርያርክ ለመሾም በተደረገው ምርጫ በዕለቱ ተገኝተው የመረጡት ፻፵፮ አባላት ሲሆኑ ሦስቱ ዕጩዎች፦

፩) አቡነ ቴዎፍሎስ (የሐረርጌ ሊቀ ጳጳስ)  -  ፻፳፫ ድምጽ
፪) አቡነ ያዕቆብ (የወለጋ ሊቀ ጳጳስ)        -      ፰ ድምጽ
፫) አቡነ ጢሞቲዎስ (የሲዳሞ ሊቀ ጳጳስ   -    ፲፫ ደምጽ

አግኝተዋል። በዚህም መሠረት የፓትርያርኩ ስርዓተ ሲመት ግንቦት ፩ ቀን ፲፱፻፷፫ ዓ/ም በመንበረ ፀባዖት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ተከናውኗል።

በ፲፱፻፷፮ ዓ/ም በኢትዮጵያ ወታደራዊው አብዮት ተለኩሶ ንጉሠ ነገሥቱ መስከረም ፪ ቀን ፲፱፻፷፯ ዓ/ም ከሥልጣን ሲወርዱ ወዲያው የቤተ ክርስቲያኗም ንብረት ተወረሰ። ፓትርያርኩንም ከሥልጣን ከማውረዱ በፊት ደርግ “የተሐድሶ ጉባዔ” የሚል ኮሚቴ አቋቁሞ በተለያየ ክፍል በሳቸው ላይ የማይገታ አመጽና አድማ መነሳሳት ጀመረ።

በዚህ ሁኔታ ለአንድ ዓመት ያኡል በትዕግስት ከቆዩ በኋላ በየካቲት ወር ፲፱፻፷፰ ዓ/ም የደርግ መንግሥት “ሲጠበቅ የቆየ ፍርድ” በሚል አዋጅ ከሥልጣን አውርዶ እሳቸውንና በመጨረሻ በእሳቸው የተሾሙትን ሦስት ጳጳሳት (ያሁኑ ፓትርያርክ አቡነ ጳውሎስ አንዱ ናቸው) አሰራቸው።

በኋላም ሐምሌ ፯ ቀን ፲፱፻፸፩ ዓ/ም እኒህ የቤተ ክርስቲያን መሪ፣ ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ፣ ርዕሰ ሊቃና ጳጳሳት ወፓትርያርክ ዘ ኢትዮጵያ በደርግ እጅ ተገደሉ። ቀደም ሲል “የተቀባ ፓትርያርክን ሞት ብቻ ነው የሚሽረው” የሚለውን እምነት በሚቃረን ሁኔታ ከሥልጣን አውርደው “የተቀባ ፓትርያርክ ሳይሞት በላዩ ላይ ሌላ ፓትርያርክ አይሾምም” የሚለውን ሁለተኛውን እምነት ጥሰው ሰኔ ፴ ቀን ፲፱፻፷፰ ዓ/ም ሦስተኛው ፓትርያርክ እንዲሾሙ አደረጉ።

=ዋቢ ምንጮች=

*አባ ማቴዎስ፣ “ደብረ ሥልጣን በኢየሩሳሌም” (፲፱፻፹፰ ዓ/ም)

*”የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን እራሷን መቻል” ክፍል ፩፣ ክፍል ፪፣ ክፍል ፫ 
http://ethiopianorthodox.org/amharic/churchhistory/ethiopianhistory.html

*ሰለ ቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ የህይወት ታሪክ እና ስለ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤ/ክ አጭር ታሪክ(ከ፲፱፻፴ ወዲህ)
http://www.quatero.net/archives/457 

መደብ:ተዋህዶ
ጋፋት

[450px|right|thumb| ጋፋት በ[አጼ ቴወድሮስ ዘመን - ከመቃጠሉ በፊት]]
**ጋፋት** በደቡብ ጎንደር ከደብረ ታቦር ትንሽ ወጣ ብላ የምትገኝ ቦታ ናት። በዚች ቦታ ከጥንት ጀምሮ አንጥረኞችና የእጅ ጥበብ አዋቂወች ይኖሩበት እንደነበር ትውፊት አለ። ሆኖም ግን በታሪክ ትልቅ ቦታን ያገኘቸው በ19ኛው ክፍለ ዘመን ዓፄ ቴዎድሮስ የሴባስቶፖል መድፍን  የአውሮጳ ሚስዮናውያን የአካባቢውን አንጥረኞችንና ቀጥቃጮችን በማሰለፍ በዚህ ቦታ አስርተው በማስመረቃቸው ነው። ከሴባስቶፕል በተጨማሪ 8 ሌሎች መድፎች ተሰርተው እንደነበር እና ላያቸው በአማርኛ በተጻፉ ጥቅሶች ያጌጡ እንደነበር ሚሲዮኑ ቴዎፍሎስ ዋልድማየር መዝግቧል። 

ይህ ቦታ  የዚያን ዘመኑን የስራ እንቅስቃሴ የሚያሳዩ ቅሪቶች ብዙ የሉትም። ምክንያቱም ንጉሱ ወደ መቅደላ ሲሄዱ ከተማውን አቃጥለውት ነበርና።


መደብ:ደብረ ታቦር
ሴባስቶፖል መድፍ

[right|200px|thumb| መስከረመ 21 1867 [ጋፋት ደበረታቦር  የተመረቀው  ሴባስቶፖል መድፍ፣ መቅደላ ላይ]]
**ሴቫስቶፖል መድፍ**  በዓፄ ቴወድሮስ ዘመን በአውሮጳውያን ሚሲዮን መሪነትና በኢትዮጵያውያን ቀጥቃጮች ረዳትነት ጋፋት፣ ደብረ ታቦር እ.ኤ.አ መስከረም 21፣ 1867  ተሰርቶ የተመረቀው መድፍ ነው። ስሙ የተወሰደው በክሪሜያ ከሚገኘው ሴባስቶፖል ከሚባለው ከተማ ነው። ለጦርነት እንዲውል አውሮጳውያኑን እራሳቸውን ባስደነቀ የአመራር ችሎታ ንጉሠ ነገሥቱ መንገድ እያሰሩ በራሳቸውም እጅ ድንጋይ ቋጥኝ እየፈነቀሉ  ከደብረ ታቦር መቅደላ  በ10 ቀን ያጓጓዙት መድፍ ነበር። ሆኖም ግን አፈ ጠባብ ስለነበር አንድ ጊዜ እንደተኮሰ መድፉ ፈንድቶ ከጥቅም ውጭ ሆነ።

መደብ:ደብረ ታቦር
ኋንግ ሽያንፋን

**ኋንግ ሽያንፋን** (ቻይንኛ፦ 黄现璠፣ 黄現璠) የቻይና ታሪክ ጸሓፊ ነበሩ። ከ13 ኖቬምበር 1899 እ.ኤ.አ. እስከ 18 ጃንዩዌሪ 1982 እ.ኤ.አ. ድረስ ኖሩ።

## ድርሰቶች
* *Outline of Chinese History*፣1932-1934
* *Brief Introduction on Tang Dynasty*፣ 1936
* *Save Nation Movement of Tai-Xue students in Song Dynasty*፣1936
* *Brief History of the Zhuang*፣1957
* *No Slave Society in Chinese History*፣1981
* *Nong Zhi Gao*፣1983
* *General History of the Zhuang*፣1988
* *The Introduction on Chinese Ancient Books*፣2004
* *Wei Baqun Biography*፣2008

## ዋቢ ምንጮች
* Chinese historian Huang Xianfan / ኋንግ ሽያንፋን

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የቻይና ሰዎች
ታቦር ስላሴ

200px|right|thumb| ታቦር ስላሴ
**ታቦር ስላሴ** ደብረ ታቦር ከተማ አራዳ ገበያ አካባቢ የሚገኝ ቤተ ክርስቲያን ነው። የደብረ ታቦር ካርታ ላይ ይገኛል።

መደብ:ደብረ ታቦርመደብ:አብያተ ክርስቲያናት
መስከረም ፳፰

**[[መስከረም 28|መስከረም ፳፰]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፳፰ ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፴፯ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፮ ዕለታት ይቀራሉ።

=ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም አልጄሪያ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል ሆነች።

*፲፱፻፷ ዓ/ም የአርጀንቲናው ተወላጅ ኤርኔስቶ ቼ ጌቫራ ከነአበሮቹ ቦሊቪያ ውስጥ ተያዘ። 

*፲፱፻፺፰ ዓ/ም በፓኪስታን እና ሕንድ ድንበር አካባቢ የሚኖሩ ፹፮ንሺህ ያህል ሰዎች በተከሰተው ትልቅ የመሬት እንቅጥቅጥ አደጋ ሕይወታቸውን አጡ።

=ልደት=	

፲፱፻፴፬ ዓ/ም ጥቁር አሜሪካዊው ስብከተኛ እና የሰብዓዊ መብት ታጋይ ጄሲ ጃክሰን

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/October_8

*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20091008.html

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፴

**[[መስከረም 30|መስከረም ፴]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የመጀመሪያ ወር መደምደሚያ እና የዓመቱ ፴ኛው ዕለት  ሲሆን፣ የመፀው ወቅት ፭ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፴፮ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፴፭ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፮፻፸፫ ዓ/ም የቀሊፋ ቀዳማዊ ያዚድ ወታደሮች በካርባላ ጦርነት ላይ የነቢዩ ሞሐመድን የልጅ ልጅ የአሊ ልጅ ሁሴንን አንገቱን በመቁረጥ ሰውት። ሺአቶች ዕለቱን በሐዘን ያስቡታል፡፡ 

*፲፰፻፷ ዓ/ም - ዓፄ ቴዎድሮስ ርዕሰ ከተማቸው ያደረጓትን ደብረ ታቦር ካቃጠሉ በኋላ አውሮፓውያን ሠራተኞቻቸውን እና ሠራዊታቸውን አስከትለው ጉዟቸውን ወደ መቅደላ ምሽግ ጀመሩ።

*፲፱፻፶ ዓ/ም የጋናው የገንዘብ ሚኒስትር ኮምላ አግቤሊ ግብዴማ፣ በዘረኛነት ጥላቻ ምክንያት በዴላዌር ምግብ ቤት መስተንግዶ በመነፈጋቸው፣ የአሜሪካው ፕሬዚደንት ድዋይት አይዘንሃወር ይቅርታ ጠየቋቸው። 

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም ቶክዮ፣ ጃፓን ላይ የተካሄደው የበጋ ኦሊምፒክ ውድድር መክፈቻ ስርዓት ለመጀመሪያ ጊዜ በሳተላይት ተሰራጨ።  

*፲፱፻፸፫ ዓ/ም ሁለት ትላልቅ የመሬት እንቅጥቅጥ ነውጦች ኤል አስናም በምትባለዋ የሰሜናዊ አልጄሪያ ከተማ ላይ የ፳ ሺህ ሰዎችን ነፍስ ጥፋትና የብዙ ሺህ ሰዎችን የአካል ጉዳት አስከተሉ። 

=ልደት=	

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፺፰ አገራቸውን ዩጋንዳ፣ መጀመሪያ ወደነጻነትና በጄኔራል ኢዲ አሚን መፈንቅለ መንግሥት እስከወደቁ ጊዜ ድረስ በቀዳማዊ ሚንስትርነት፤ ከአሚን ውድቀት በኋላ ለሁለተኛ ጊዜ በመፈንቅለ መንግሥት እስከተሰደዱ ድረስ ያገለገሉት አፖሎ ሚልተን ኦቦቴ ጆሃንስበርግ ላይ አረፉ::

=ዋቢ ምንጮች=

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/10/ 
*Markham, Clements R., A History of the Abyssinian Expedition, London Macmillan and Co. (1869)
* http://www.answers.com/topic/milton-obote

መደብ:ዕለታት
አርጎባ

**አርጎባ** ኢትዮጵያ በደቡብ እስከ ባሌ በምስራቅ እስከ ሐርር፣ አፋር ሰሜን ወሎ ትግራይ  ክፍል ድረስ የሚኖሩ አርጎብኛ ቋንቋ የሚናገሩ ሰዎችን የሚገልጽ ቃል ነው።

አርጎባ በአፋር ዞን 3 የአርጎባ ልዩ ወረዳ፣ አዋሽ ሠባት ኪሎ፣ ወረርና የመሳሰሉት፣ በአማራ ሰሜንሸዋ (ምንጃር - መልካጅሎ፣ ጮባ፣ በረኸት፣ አሳግርት፣ ሸዋ ሮቢት፣ አጣዬ፣ ጣርማበርና የመሳሰሉት፣ በደቡብ ወሎ ዞን ምስራቃዊ ክፍሎች፣ ቃሉና አካባቢውእና ኦሮሚያ ልዩ ዞን እንዲሁም በኦሮሚያና ሀረሪ ክልሎች በስፋት ይኖራሉ።

አርጎባ የሚለው ስያሜ «በወቅቱ የነበሩ አፄዎች አረብ ገባ ብለው የአርጎባ ማህበረሰብን መጠርያ ከአርጎባ ጋር ያያልዙታል። ይህ የብሄረሰቡ ትክክለኛ መጠርያ ሳይሆን ሊሉ የፈለጉት ውጫዊ ናቸው ለማለት ነው። አርጎባዎች  መቶ በመቶ የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች ናቸው። በእርሻ በንግድና በሽመና ይተዳደራሉ። ኢትዮጵያ ይኖር የነበረ ጥንታዊ ህዝብ ነው።

በተለይ በ13ኛው እና በ14ኛው ክፍለ ዘመንየወላሽማ ስርወ መንግስትን ማለትም የይፋት ወላስማ ሥርወ መንግስት እና የአደል ወላስማ ስርወ መንግስት ያስተደደረ ንግድን መስርቶ ይኖር የነበረ በኢትዮጵያ የመጀመርያውን እስላማዊ መንግስትን የመሰረተ ከዚያም በሁለተናዉ ሂጅራ በነብዩ መሃመድ የእስልምና እምነት ተከታዮች ከቁርሾች ጋር በነበረው ግጭት ወደ ኢትዮጵያ የገቡ አረቦችን ተቀብሎ ያስተናገደ ሃይማኖታቸውንም የተቀበለ የኢትዮጵያ የመጀመርያው የሙስሊም ማህበረሰብ ነው ማለት ይቻላል።

 የአርጎባ ህዝብ ባህላዊ እና መንፈሳዊ መሪዎች አሉት፦ ሱልጣን፣ ጋራድ፣ ኢማም፣ አሚር፣ ወዚር፣ ቃዲ፣ ሸህ፣ አባ ጋር፤አባዬ፤አቦኝ… የሚባሉ የሽማግሌዎችና የወጣቶች መሪዎች አሉት። 

መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ለሀምሳ ጋን አንድ አሎሎ ይበቃል

**ለሀምሳ ጋን አንድ አሎሎ ይበቃል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ == ጥራት ክብዛት ይበልጣል

: ተልባ ቢንጫጫ ባንድ ሙቀጫ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሀብት መትጋት ሰውነትን ያከሳል ገንዘብን ማሰብ እንቅልፍ ይነሳል

**ለሀብት መትጋት ሰውነትን ያከሳል ገንዘብን ማሰብ እንቅልፍ ይነሳል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የገንዘብን ሁለት ስለት የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሂያጅ የለውም ወዳጅ

**ለሂያጅ የለውም ወዳጅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለሂያጅ የለውም ወዳጅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለሂያጅ የለውም ወዳጅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 የተሾመን ይሟገቱለታል፤ የተሻረን ይመስክሩበታል።
* ለባለጌ ጥሩ የሚመኝለት የለም። 

* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፲፯

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለሀጥአን የወረደ ለጻድቃን ይተርፋል

**ለሀጥአን የወረደ ለጻድቃን ይተርፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: በአንድ አጋጣሚ ያልታሰበ ሰው ሲጎዳ የሚነገር
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሁሉም ጊዜ አለው

**ለሁሉም ጊዜ አለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለማጽናናት ወይም በትዕግስት አንድን ነገር ማለፍን የሚያስተምር።   የራሱ የሆነ ስለ አለም ርዕዮትን የሚያስተላልፍ ይመስላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለላሙ መንጃ ለሸማው መቅደጃ

**ለላሙ መንጃ ለሸማው መቅደጃ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለላሙ መንጃ ለሸማው መቅደጃ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለላሙ መንጃ ለሸማው መቅደጃ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 መሣሪያ ጠቃሚ ነው።
* ለማንኛውም ነገር መሣሪያና መጠቀሚያ ያመቻችለታል እግዚአብሔር።

* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ 13

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለላም ቀንዷ አይከብዳትም

**ለላም ቀንዷ አይከብዳትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ሁሉ ነገር እንደ እንደ አስተያየት ይወሰናል። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሌባ ቅሌት ልብሱ ነው

**ለሌባ ቅሌት ልብሱ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሌባ ምንጊዜም እንደተዋርደ ይኖራል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለልደት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ

**ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

: በአስፈላጊ ጊዜ የማይደርስ ነገር ምንም ዋጋ የለውም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለልጅ አይስቁለትም ለውሻ አይሮጡለትም

**ለልጅ አይስቁለትም ለውሻ አይሮጡለትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ይህን ካደረጉ በራስወ ላይ ችግር አመጡ ነው። ምናባትም ስለውሻው ልክ ይሆናል ግን ለልጅ አይሳቁ የሚለው ምክር ከዘመናዊ የኑሮ ዘይቤ ጋር የሚጋጭ ያለፈበት ምክር ሳይሆን አይቀርም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለልጅ ከሳቁለት ለውሻ ከሮጡለት

**ለልጅ ከሳቁለት ለውሻ ከሮጡለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሁለቱን ካደረጉ ችግር ይፈጠራል ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለልጅ ጥርስህን ለዝንብ ቁስልህን

**ለልጅ ጥርስህን ለዝንብ ቁስልህን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለልጅ አይስቁ ለውሻ አይሮጡ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመሀን እምዬ ለአገልጋይ እትዬ ብርቋ ነው

**ለመሀን እምዬ ለአገልጋይ እትዬ ብርቋ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  መሆን ያለባቸው ነገሮች ተቃራኒያቸው ሲሆን ለመግለጽ የሚያገለግል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመሆኑ ሳይሆን እንዴት ይሆናል ቢሆን

**ለመሆኑ ሳይሆን እንዴት ይሆናል ቢሆን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለመሆኑ ሳይሆን እንዴት ይሆናል ቢሆን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለመሆኑ ሳይሆን እንዴት ይሆናል ቢሆን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 የሆነበት ስልትና ዘዴ ምን ይሆን
* መጥፎም ደግም ነገር ሳይሆን ደግ ቢሆን መልካም መጥፎ ቢሆን ወይም ቢያጋጥም ምን ይሆናል

* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፲፰

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለመማር ክፍል መግባት ለመኮረጅ ካሮት መብላት

**ለመማር ክፍል መግባት ለመኮረጅ ካሮት መብላት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የካሮትን ለአይን ጤንነት አስፈላጊነት የሚያሳይ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመማር ክፍል መግባት ለማለፍ ካሮት መብላት

**ለመማር ክፍል መግባት ለማለፍ ካሮት መብላት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የካሮትን ለአይን ጤንነት አስፈልጊነትና እንዲሁም ኩረጃን የሚያበረታታ አባባል። መጥፎ ተረትና ምሳለ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመስማት የፈጠንህ ለመናገርና ለቁጣ የዘገየህ ሁን

**ለመስማት የፈጠንህ ለመናገርና ለቁጣ የዘገየህ ሁን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ማዳመጥ - እራሱን የቻለ ትልቅ ችሎታ እንደሆነ የሚያሳይ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመስማት የፈጠንህ ለመናገር የዘገየህ ሁን

**ለመስማት የፈጠንህ ለመናገር የዘገየህ ሁን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለመስማት የፈጠንህ ለመናገርና ለመቆጣት የዘገየህ ሁን
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመስራት ያፈረ ለመብላት ደፈረ

**ለመስራት ያፈረ ለመብላት ደፈረ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሰነፍ አይናውጣን ለመውቀስ የሚጠቅም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመስጠት አለመቸኮል ከሰጡም ወዲያ አለመጸጸት

**ለመስጠት አለመቸኮል ከሰጡም ወዲያ አለመጸጸት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ስጦታ ከመሰጠቱም በፊት ሆነ በኋላ ያለውን  ሰነ ስርዓት የሚጠቁም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመከራ የጣፈው ቢነግድ አይተርፈው

**ለመከራ የጣፈው ቢነግድ አይተርፈው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ይታደሏል እንጂ አይታገሉም ከሚለው የአለም አስተያየት ጋር ይጋጠማል። አለም የተወሰንችና የኛ ጥረት ብዙ ለውጥ የማያመጣባት ናት የሚል ይመስላል። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሚስት ያጎርሷል ለተመታ ይክሷል

**ለሚስት ያጎርሷል ለተመታ ይክሷል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: መደረግ ያለባቸውን ስራወች የሚያመላክት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማረም ማን ብሎት ሲሰራው ግን ግድፈት

**ለማረም ማን ብሎት ሲሰራው ግን ግድፈት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ትችት ሰጭወች ብዙ ጊዜ ስራ ላይ ብቃቱ እንደሌላቸው የሚያሳይ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማን አለው ፈጣሪ አለው ጠጅ ለሌለው ውሀ አለው

**ለማን አለው ፈጣሪ አለው ጠጅ ለሌለው ውሀ አለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለማን አለው ፈጣሪ አለው ጠጅ ለሌለው ውሀ አለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለማን አለው ፈጣሪ አለው ጠጅ ለሌለው ውሀ አለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ምርጡ ባይገኝ እንኳ ተራ ነገር መገኘቱ አይቀርም።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፲፱

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለማኝ ቢያብድ ስልቻውን አይጥልም

**ለማኝ ቢያብድ ስልቻውን አይጥልም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የለማኞችን አሰመሳይነት ያመላክታል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማያቅህ ታጠን ብሎሀል ሀሰን

**ጅብ በማይታዎቅበት አገር ቁርበት አንጥፉልኝ ይላል፡፡** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

: አሰመሳይን ለማጋለጥ የሚረዳ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማያውቅ ፎገራ ዱሩ ነው

**ለማያውቅ ፎገራ ዱሩ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፎገራ ጥንታዊ ለጥ ያለ ሜዳ ወረዳ ነው። በዚህ ምክንያት አባይን ያላየ ምንጭ ያመሰግናል ከሚለው ጋር ይሄዳል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመሄድና ለመመለስ አዛዥ ራስ

**ለመሄድና ለመመለስ አዛዥ ራስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የሰው ልጅ ከሁሉ ሁሉ በጭንቅላቱ እንደሚመራ የሚያሳይ አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለመሄድና ለመላወስ አዛዥ ራስ

**ለመሄድና ለመላወስ አዛዥ ራስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለመሄድና ለመመለስ አዛዥ ራስያህያ ስጋ አልጋ ሲሉት መሬት

መደብ:ተረትና ምሳሌ
Þ

**Þ, þ** (**þorn /<u>ሶ</u>ርን/**) በአይስላንድኛ፣ በጥንታዊ እንግሊዝኛ እና በጥንታዊ ኖርስኛ የተገኘ ፊደል ነው። 

በዘመናዊ እንግሊዝኛ እንዲሁም በዘመናዊ ስካንድናቪያ ልሳናት (ኖርዌኛ፣ ስዊድኛ፣ ዳንኛ)፤ የዚሁ ፊደል ድምጽ በሁለት ፊደላት በ«TH» በመወከሉ፣ የፊደሉ «Þ» ጥቅም ተተክቷል።  «Þ» ዛሬ የሚታየው በአይስላንድኛ ጽሕፈት ብቻ ነው።

አጠራሩ በአማርኛ የማይሰማ ድምጽ ነው። ይህ ድምጽ ምላሱን ከላይኛው ጥርሶች በታች በመዘርጋት የሚፈጠር ነው። የውጭ ቋንቋ አጠራር በአቡጊዳ ጽሕፈት ለመግለጽ፣ ብዙ ጊዜ ይህ ድምጽ በ«ሰ» ወይም በ«ዘ» (ከነመስመሩ) ይወከላል።

ጥንታዊ እንግሊዝኛ አስቀድሞ ፉ<u>ሶ</u>ርክ በተባለው ሩን ጽሕፈት ይጻፍ ነበር። ክርስትና በእንግሊዝ አገር ከተቀበለ በኋላ ግን፣ ቋንቋው በላቲን አልፋቤት ሊጻፍ ጀመረ። ይህ ድምጽ በሮማይስጥ ሰለማይታወቅ፣ በላቲን አልፋቤትም ለዚሁ ድምጽ ምንም ፊደል ባለመኖሩ፣ የ«Þ» ቅርጽ የተወሰደው ከፉሶርክ ጽሕፈት ከፊደሉ  ነበር። ስሙም «ሶርን» (እሾህ) ከዚህ ሩን ስም ተወሰደ። በጥንታዊ ኖርስና አይስላንድኛ ደግሞ እንደዚያ ነበር፣ ነገር ግን የሩን ፊደል ስም «ሱርስ» (ረጃጅም) ይባል ነበር። 

በነዚህ ልሳናት፣ አንድ ሌላ ፊደል «Ð, ð» ከ«Þ» ጋር የሚለዋወጥ ነበር። ሁለት የተለያዩ ድምጾች («ሰ» እና «ዘ») ቢወክሉም፣ ፊደሎቹ ግን አልተለያዩም። በዘመናዊ አይስላንድኛ ግን Þ ለ ሰ፤ Ð ለ ዘ ይወሰናል። 

በእንግሊዝኛ ከ1300 ዓ.ም. አካባቢ ጀምሮ፣ ድምጹ በሁለት ፊደላት (TH) መጻፍ ቄንጡ ሆነ። የ«Þ» ጥቅም እንግዲህ በየጥቂቱ ጠፋ።  ሆኖም የእንግሊዝኛ ቃል «the» (መስተጻምሩ) ለረጅም ጊዜ «Þe» በመጻፉ ቆየ።  በጊዜ ላይ፣ የዚህ አጻጻፉ እንደ «ye» ይመስል ጀመር። እስከ ዛሬም ድረስ፣ አንዳንድ ባለ ሱቅ ወይም ቡና ቤት የድሮ ባህል ሁኔታ ለማምሰል፣ በስማቸው ላይ «Ye Olde» («ጥንታዊው») ሲጨምሩ ከዚህ ልማድ የተነሣ ነው (ምሳሌ፦ «Ye Olde Pizza Parlor»፣ ወይም «ጥንታዊው ፒጻ ቤት»)። አብዛኞቹ ደንበኞች ግን የፊደሉን ታሪክ ባለማውቃቸው፣ አጠራሩ /ዪ ኦልድ/ እንደ ሆነ በማለት ይስታሉ።

## ዋቢ መጻሕፍት
* Freeborn, Dennis (1992) *From Old English to Standard English*. London: Macmillan

## የውጭ መያያዣዎች

* Michael Everson's essay On the status of the Latin letter þorn and of its sorting order
* Oxford EnglishDictionary's FAQ: Why is 'ye' used instead of 'the' in antique English? 
* Thorn and Eth: how to get them right

መደብ:የላቲን አልፋቤት
ልብስ ስፌት መኪና

የመጀመሪያው **የልብስ ስፌት መኪና** የተፈጠረው የኢንደስትሪ አብዮት በተካሄደበት ዘመን በእንግሊዙ ቶማስ ሴንት 1790 ላይ ነው። ይህ ማሽን የተፈጠረበት ዋና ምክንያት በልብስ ማምረቻ ኩባንያወች ዘንድ የሚካሄደውን የእጅ ስፌት ስራ ለመቀነስ ነበር።

thumb|left| መርፌው ጨርቁን ቀዶ ወደታች ሲወርድ ተሽከርካሪው መቃትን ወራጅ ክሩን በመጥለፍ ስፌት ይሰራል

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:የቤት ዕቃ
ዚፕ

**ዚፕ** ሁለት የጨርቅ ጫፎችን ለጊዜው የሚያያይዝ መሳሪያ ነው። የልብስ ስፌት መኪናን ያሻሻለው አሜሪካዊው ኤልያስ ሃዌል በ1851 የመጄምሪያውን አይነት ዚፐር እንደፈጠረ ይጠቀሳል።

thumb|right|ዘመናዊ ዚፕ እንዴት እንደሚሰራ የሚያሳይ ስዕል

መደብ:አለባበስ
ሽጉጥ

**ሽጉጥ**  በአንድ እጅ ብቻ ሊተኮስ የሚችል የጠመንጃ አይነት ነው። ሁለተኛው እጅ ድጋፍ ሊሰጥ ይችላል ወይንም ሌላ ተግባር ላይ ሊሰማራ ይችላል። የሽጉጥ አይነቶች ብዙ ቢሆንም ጥንታዊው ሽጉጥ ግን በቻያኖች የተሰራው ትንሹ በእጅ የሚተኮስ መድፍ ነበር። ጥይት ይጎርስና እሳት የጋመ ክብሪት ከበስተጀርባው በተሰራ ቀዳዳ አሾልቆ ውስጥ ያለን ባሩድ ሲነካ ይተኩሳል።

ቃታ የሚባለው ክፍል ከመጠን በፍጥነት መሳቡ እርግጫ የተባለውን ሁናቴ ያበዛል።
thumb|right|ሽጉጥ እንዴት እንደሚሰራ የሚያሳይ ተንቀሳቃሽ ምስል

መደብ:ጠመንጃ
ለማን ይፈርዱ ለወደዱ አይደለም ለወለዱ

**ለማን ይፈርዱ ለወደዱ አይደለም ለወለዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሰወች ለወለዱት እንደሚያደሉ የሚያሳይት ተረት ነው። በዝምድና ማዳላት እንዲካሄድ ይደግፍ ወይም በዝምድና የሚካሄደውን መዳላት ይተች ግልጽ አይደለም። ስለዚህም አባባሉ የአርምሞ ይመስላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማያውቁሽ ታጠኚ

**ለማያውቁሽ ታጠኚ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አንድ ሰው ያልሆነውን አስመስሎ ሲቀርብ የሚደረግ ምጸት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማያውቁሽ ታጥበሽ ቅረቢ

**ለማያውቁሽ ታጥበሽ ቅረቢ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለማያውቅሽ ታጥነሽ ቅረቢ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማይሞት መድሀኒት አለው

**ለማይሞት መድሀኒት አለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ይሄ የህይወትን ውሱኑነትና  ሁሉም ነገር ከልኩ አያልፍም ከሚለው ርዕዮተ አለም የሚመነጭ አባባል ነው። እውነት ይሁን ውሸት የፍልስፍና ጥያቄ ነው። በርግጥም  የሰወች አማካይ እድሜ፣ ለምሳሌ በአሜሪካ ከ40ወቹ ወደ 80ወቹ መሸጋገር "በርግጥ አለም የተወሰነች ናትን?" ብለን እንድንጠይቅ የገፋናል። ሆኖም ግን የ"ለማይሞት መድሃኒት አለው" አስተያየት ተከታዮች  ይህም እራሱ የተወሰነ ነው ብለው ሊመልሱ ይችላሉ። ስለዚህም ጥያቄው የፍልስፍና ጉዳይ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ዙሪክ

thumb|120px|የዙሪክ ከተማ አርማ

**ዙሪክ** (Zürich) በስዊስ አገር የሚገኝ ከተማ ነው። በስዊትዘላንድ ከሁሉ ታላቁ ከተማ ነው። የከተማው ሕዝቡ ቁጥር 380,500 ሰዎች ሲሆን፣ በአካባቢው በጠቅላላ 2 ሚሊዮን ያሕል አሉ። 

ከተማው በሮሜ ሰዎች በ7 ዓ.ም. ሲመሠረት ስሙን *ቱሪኩም* አሉት። በ1520ዎቹ፣ የፕሮቴስታንት እንቅስቃሴ ማዕከል ሆነ። የፕሮቴስታንት ሰባኪ ኡልሪክ ዝቪንግሊ ከዙሪክ ነበረ።

ዙሪክ ከአለሙ ሁሉ አንደኛው ሀብታም ከተማ መሆኑ ይቆጠራል። የኗሪዎች ዋና መነጋገሪያ አለማንኛ ነው።

መደብ:የስዊዘርላንድ ከተሞች
ለማይሰጥ ሰው ስጡኝ ማለትን ማን አስተማረው

**ለማይሰጥ ሰው ስጡኝ ማለትን ማን አስተማረው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ገብጋባን ሰው በምጸት ለመሸንቆጥ ይመስላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማይሰጥ ሰው ስጡኝን ማን አስተማረው

**ለማይሰጥ ሰው ስጡኝን ማን አስተማረው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለማይሰጥ ሰው ስጡኝ ማለትን ማን አስተማረው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለማእበል ወደብ ለነፋስ ገደብ የለውም

**ለማእበል ወደብ ለነፋስ ገደብ የለውም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የተፈጥሮን ሃይል አጉልቶ የሚያሳይ ይመስላል። ምናልባትም ሃይሉ ከፍተኛ የሆነን ነገር ለመግለጽ የሚያገለግል ተረትና ምሳሌ ወይም ዘይቤ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለምን ተክዤ አምላክን ይዤ

**ለምን ተክዤ አምላክን ይዤ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አምላክ ያጽናናል ወይም ደግሞ በትካዜ ጊዜ አምላክህን አስብ ያጽናናሃል የሚል ምክር ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለምን ያለው ስልቻውን ጫን ያለው ኮርቻውን አያጣም

**ለምን ያለው ስልቻውን ጫን ያለው ኮርቻውን አያጣም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አንድን ነገር ለመስራት ከተነሳሳን በርግጥም አስፈላጊ ነገሮችን የማግኘት እድላችን ከፍተኛ ነው። ይህም የሚያበረታታ ተረትና ምሳሌ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለምን ጊዜው ነቀዝሽ

**ለምን ጊዜው ነቀዝሽ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: በቶሎ ለምን ነቀዝሽ አይነት አባባል ነው። ይሄ ዘይቤ ቶሎ የተበላሸን ነገር ለመግለጽ ይረዳል 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለምሽት መብራት ለመከራ ጊዜ ብልሀት

**ለምሽት መብራት ለመከራ ጊዜ ብልሀት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የብልሃትን አስፈላጊነት ያሳያል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለምክንያት ምክንያት አለው

**ለምክንያት ምክንያት አለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የምክንያትን ተያያዥነት ያሳያል። ይህም ትክክል አባባል ነው። በርግጥም ከጠቢብ ሰው የሚፈልቅ አባባል ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለምኖ ለማኝ ቆቤን ቀማኝ

**ለምኖ ለማኝ ቆቤን ቀማኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለምኖ ለማኝ ቆቤን ቀማኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለምኖ ለማኝ ቆቤን ቀማኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ከሌላ ለምኜ ያገኘሁትን ሌላ ለምኖ ወሰደብኝ።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፳

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለሞኝ ሰኔ በጋው መስከረም ክረምቱ

ጤፍ ከነወንድሟ ጎተራ ትሞላለች 

አማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

: ሞኝ ሰው አለምን በተቃራኒው እንዲያይ የሚገልጽ ነው። አለምን እንዳለች እንደሆነች በተጨባጭ የማይረዳ ሰው፣ እንዲሁም እርሱ በመሰለው አለምን የሚረዳ ሰው ሞኝ እንደሆነ የሚያሳይ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሞኝ ንገረው ምን ይሰማ ብዬ ለብልህ ንገረው ምን ይሳተው ብዬ

**ለሞኝ ንገረው ምን ይሰማ ብዬ ለብልህ ንገረው ምን ይሳተው ብዬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሞኝ እራሱን እንዲያዳምጥና ብልህ ግን የተባለውን እንዲያዳምጥ ያስረዳል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሞኝ ከሳቁለት ለውሻ ከሮጡለት

**ለሞኝ ከሳቁለት ለውሻ ከሮጡለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ማቋረጫ የላቸውም። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሞኝ ጉድጓድ አያሳዩትም ቤት ነው ብሎ ይገባበታል

**ለሞኝ ጉድጓድ አያሳዩትም ቤት ነው ብሎ ይገባበታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሞኝ ሰው ማለት አለምን በተጨባጭ እንዳለች ሳይሆን በራሱ አስተሳሰብ የሚተረጉም እንደሆነ ያሳያል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለረዥም መንገድ አትሩጥበት ለረዥም ነገር አትቸኩልበት

**ለረዥም መንገድ አትሩጥበት ለረዥም ነገር አትቸኩልበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  አንድ አንድ ነገሮችን ቀስ ብሎ ማሰብና መስራት አስፈላጊ ነው በተለይ እልህ አስጨራሽና ረጅም ጊዜ የሚወስድን ነገር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለራሱ የማይረባ ለሌላም አይረባ

**ለራሱ የማይረባ ለሌላም አይረባ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እራሱን መጀመሪያ የጠቀመ ሌላውን ይጠቅማል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለረዥም ሰው ልብ እና ልብስ ያጥረዋል

**ለረዥም ሰው ልብ እና ልብስ ያጥረዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ረጅሞችን ለማንቋሸሽ ለማናደድ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሞፈር ቆራጭ እርፍ አይታየውም በግላጭ

**ለሞፈር ቆራጭ እርፍ አይታየውም በግላጭ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ብዙ ጊዜ አለምን የምናያት ከኛ ፍላጎት አንጻር ነው። ስለሆነም በሁሉ ቦታ ተጨባጩን አለም በውን ከመረዳት ይልቅ ከኛ ፍላጎት አንጻር እንረዳለን። ሞፈር ቆርጩም እንጨት ባየ ቁጥርም ሞፈር የሚሆነውን ከማለም በቀር እርፍ ሊሆን የሚችለውን ችላ ይላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለራስ ሲቆርሱ አያሳንሱ

**ለራስ ሲቆርሱ አያሳንሱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እራስን የመጥቀም ዝንባሌ የሰው ልጆች ባህርይ እንደሆነ ይጠቁማል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለራት የማይተርፍ ዳረጎት

**ለራት የማይተርፍ ዳረጎት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለራት የማይተርፍ ዳረጎት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለራት የማይተርፍ ዳረጎት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ብዙ የማይጠቅም ለሰውም የማይሆን ለራስም የማይሆን።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ 13

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለሰማይ ምሰሶ የለው ለባእድ ስር የለው

**ለሰማይ ምሰሶ የለው፤ ለባእድ ስር የለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ለሰማይ ምሰሶ የለው ለባእድ ስር የለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለሰማይ ምሰሶ የለው ለባእድ ስር የለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ባዕድ ምንም ቢያቀርቡት ዞሮ ያው ነው ያው ዘመድ ይሻላል።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፳

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለሰው ልጅ ከማብላት ለውሻ ልጅ ማብላት

**ለሰው ልጅ ከማብላት ለውሻ ልጅ ማብላት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለሰው ልጅ ከሚያበሉ ለውሻ ልጅ ያብሉ 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰው ሞት አነሰው

**ለሰው ሞት አነሰው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የሰውን ልጅ መጥፎ ባህርይ በማገናዘብ ሞት አያንሰውም ብሎ ለማለት የሚጠቅም ምጸታዊ ንግግር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰው ቢነግሩት ለሰው

**ለሰው ቢነግሩት ለሰው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ምስጢር ከአንድ ሰው ከወጣ በኋላ ምስጢር መሆኑ እንደሚያቆም የሚያስረዳ።
: አትናገር ብየ ብነገረው አትንገር ብሎ ነገረው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰው ብሎ ሲያማ ለኔ ብለህ ስማ

**ለሰው ብሎ ሲያማ ለኔ ብለህ ስማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ብዙ ጊዜ ሰወች በሌሎች ላይ የሚያፈጽሙት ድርጊት መልሶ በአንተም ስለሚደረስ እኔ አያገባኝም ብለህ ከምትመለከት ነግ በኔ ብለህ ስማ/አስብ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰው እንዴት F አነሰው

**ለሰው እንዴት F አነሰው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለሰው ሞት አነሰው ከሚለው አባባል የተወሰደ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰው ጠላቱ ይወጣል ከቤቱ

**ለሰው ጠላቱ ይወጣል ከቤቱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ነቢይ በአገሩ አይከበርም ከሚለው አባባል ጋር ይሄዳል። ሰወች በአካባቢያቸው ማንነታቸው ስለሚታወቅ ገናና የመሆን እድላቸው አነስተኛ ነው። በማይታወቁበት አገር ግን ጥፋታቸውና አስተዳደጋቸው ስለማይታወቅ የመግነንና ያልሆኑቱን የመሆን የደጋፊወችም መብዛት ይገጥማቸዋል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰው ብሎ ሲያማ ለእኔ ብለህ ስማ

**ለሰው ብሎ ሲያማ ለእኔ ብለህ ስማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ጓደኛህ ሲታማ ለኔ ብለህ ስማ
:ለሰው ሲታማ ለኔ ብለህ ስማ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሴትና ለጉም አይዘነጉም

**ለሴትና ለጉም አይዘነጉም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:ዝንጉነት በሁለቱም በኩል ችግር ያመጣል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሰይጣን አትስጠው ስልጣን

**ለሰይጣን አትስጠው ስልጣን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለመጥፎ ሰው ስልጣን አይሰጠው ምንም እንኳ የሰይጣን ያክል ጥበብ ቢኖረው ይመስላል። አጠቃላይ በመጥፎ ባህርይ ላይ ትችት ያቀርባል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሴት ምስጢር ማውራት በወንፊት መቅዳት

**ለሴት ምስጢር ማውራት በወንፊት መቅዳት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሴቶች ማውራት ይወዳሉ ከሚል የቆየ ስቴርዮታይፕ የመጣ ይመስላል። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሹመት ካልመከሩለት ለጥርስ ካልነከሩለት

**ለሹመት ካልመከሩለት ለጥርስ ካልነከሩለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:አምባ ገነንነትን የሚቃወም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሹመት ካልመከሩለት ለጥርስ ካልከደኑለት

**ለሹመት ካልመከሩለት ለጥርስ ካልከደኑለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለሹመት ካልመከሩለት ለጥርስ ካልነከሩለት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለሺ ፍልጥ ማሰሪያው ልጥ

**ለሺ ፍልጥ ማሰሪያው ልጥ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ይሄት ተረትና ምሳሌ ከለ50 ጋን አንድ አሎሎ ወይም ተልባ ቢንጫጫ በአንድ ሙቀጫ ጋር ተመሳሳይ ነው። ሆኖም ግን በይዘት ይለያያል። ለሺ ፍልጥ ማሰሪያው ልጥ በርግጥም ብዙ ሃይለኛ ቁሶችን ሃይል በሌለው ጥበብ ማሰርን ያሳያል። ልጥ እንግዲህ ከዛፍ ቅርፊት የሚገኝ ነው። ፍልጡ ከግንዱ የሚፈለጠው ነው። የጥበበን በጉልበት ላይ ተጽዕኖ ወይንም ሃይል ሲያሳይ ሌሎቹ ግን የጉልበትን ጉልበት በሌላቸው ላይ ሃይል ያሳያሉ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቀላል ምስጢር መንገር በቀዳዳ ጤፍ መቋጠር

**ለቀላል ምስጢር መንገር በቀዳዳ ጤፍ መቋጠር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሁለቱም አይቋጥሩም ነው ነገሩ:
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቀባሪው አረዱት

**ለቀባሪው አረዱት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ነገሩን ኣጥብቆ ለተረዳ ሰው ብዙ የማያውቁ ሰውች መልሰው ሊያስረዱት ሲሞክሩ የሚነገር ምጸታዊ ተረትና ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቀንዳም በሬ ቤት አትከልክለው ቀንዱ ይከልክለው

**ለቀንዳም በሬ ቤት አትከልክለው ቀንዱ ይከልክለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: መልፋት እማያስፈልግበት ቦታ ላይ አትልፋ ይመስላል አባባሉ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቀንዳም በሬ ቤት አትከልክለው ቀንዱ ይከለክለዋል

**ለቀንዳም በሬ ቤት አትከልክለው ቀንዱ ይከለክለዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለቀንዳም በሬ ቤት አትከልክለው ቀንዱ ይከልክለው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቂጡ ጨርቅ የለው ቆንጆ ያባብላል

**ለቂጡ ጨርቅ የለው ቆንጆ ያባብላል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: መሸፈኛ የላት ትከናነበው አማራት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቅዘን እግር አንስተውለት ለውሻ ሮጠውለት

**ለቅዘን እግር አንስተውለት ለውሻ ሮጠውለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ይህን ካደረክ ስህተት ስራ ነው ለማለት ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለበግ ደጋ ለምቾት አልጋ

**ለበግ ደጋ ለምቾት አልጋ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:በጎች በደጋ እንደሚራቡ ያሳያል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለቤት ሳማ ለውጭ ቄጤማ

**ለቤት ሳማ ለውጭ ቄጤማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሳማ  የሚለባለብ አትክልት ነው። ቤት ውስጥ መግባት የለበትም። ቄጤማ ደግሞ ቤት ውስጥ የሚነጠፍ የሳር አይነት ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለብልህ ንገረው ምን ይስተው ብዬ ለሞኝ ንገረው ምን ይገባው ብዬ

**ለብልህ ንገረው ምን ይስተው ብዬ ለሞኝ ንገረው ምን ይገባው ብዬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ብልህ ሰው ያዳምጣል ሞኝ ግን አይሰማም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለብልህ አይነግሩ ለድመት አያበሩ

**ለብልህ አይነግሩ ለድመት አያበሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የሁለቶቹን ባህርይ የሚያሞካሽ አባባል ነው። ድመት በጭለማ የማየቷ ምስጢርና ብልህ ደግሞ ከሁሉ ቅድሞ ማወቁን።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለብልህ አይነግሩ ላንበሳ አይመትሩ

**ለብልህ አይነግሩ ላንበሳ አይመትሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለብልህ አይነግሩ ለድመት አያበሩ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለብልህ አይነግሩ ለንጉስ አይመክሩ

**ለብልህ አይነግሩ ለንጉስ አይመክሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሁለቱም አላስፈላጊ ናቸው ይመስላል።  ንጉስ አይመከርም የሚለው የቆየ ብሂል ይመሳላል። ይህ አባባል ለሹመት ሳይመክሩ ለጥርስ ሳይነክሩ ከሚለው ጋር ይጋጫል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለተራበ በግብር ለተበደለ በነገር

**ለተራበ በግብር ለተበደለ በነገር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሁለቱም ከእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ ናቸው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለተሾመ ይሟገቱለታል ለተሻረ ይመሰክሩበታል

**ለተሾመ ይሟገቱለታል ለተሻረ ይመሰክሩበታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የወደቀ ግንድ ምሳር ይበዛበታል ከሚለው  አባብል ጋር ተቀራራቢ ትርጉም አለው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለተሾመው ይመሰክሩለታል ለተሻረው ይመሰክሩበታል

**ለተሾመው ይመሰክሩለታል ለተሻረው ይመሰክሩበታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለተሾመ ይሟገቱለታል ለተሻረ ይመሰክሩበታል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለተቀማጭ ሰማይ ቅርቡ ነው

**ለተቀማጭ ሰማይ ቅርቡ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የማይሰራ ሰው ሁሉ ነገር ቀላሉ ነው ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለተባባሰው ማጭድ አታውሰው

**ለተባባሰው ማጭድ አታውሰው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሆድ ለባሰው ማጭድ አታውሰው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለትኋን ልጓም ማጉረስ ላፈኛ ሰው መመለስ አይቻልም

**ለትኋን ልጓም ማጉረስ ላፈኛ ሰው መመለስ አይቻልም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አስቸጋሪ ነገርን የሚያሳይ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለችግር የፈጠረው ቢነግድ አይተርፈው

**ለችግር የፈጠረው ቢነግድ አይተርፈው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ይታደሏል እንጂ አይታገሉም ከሚለው አባባል ጋር ይሄዳል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለንጉስ የማይገዛ ለእግዚአብሄር አይገዛ

**ለንጉስ የማይገዛ ለእግዚአብሄር አይገዛ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሰጥ ለበጥ ብሎ መገዛትን የሚደግፍ አባባል። በዘመናዊ ባህል የተወገዘ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለንፉግ ሰው የገበያ መንገድ ይጠበው

**ለንፉግ ሰው የገበያ መንገድ ይጠበው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ንፉት ባህዮን ምናልባትም እዚያው ሰፈር ውስጥ መበደር ወይንም ስጦታ ማግኘት ይችላል ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአህያ ማር አይጥማትም

**ለአህያ ማር አይጥማትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ማር  የሚጥም ነገር ሲሆን በተፈጥሮዋ አህያ የሚጥም ነገርን አይገባትም። ስለዚህ አብዛኛው ህ/ሰብ የተስማማበትን ጥሩ ነገር ናቅ የሚያደርግን ሰው ለመግለጽ የሚረዳ ነው። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለኔ ነግ በኔ

**ለኔ ነግ በኔ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ነግ በኔ ወይም ዛሬ በሌሎች ላይ የምደረገው ተንኮል በኔም ላይ ይደርሳል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአንተ ያለውን እንጀራ ይሻግታል እንጂ ማንም አይበላውም

**ለአንተ ያለውን እንጀራ ይሻግታል እንጂ ማንም አይበላውም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ይታደሏል እንጂ አይታገሉም ከሚለው አባባል ጋር የሚሄድ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአኩራፊ ምሳው እራት ይሆነዋል

**ለአኩራፊ ምሳው እራት ይሆነዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አታኩርፍ ይመስላል ምክሩ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአቤቱታ የለው ይሉኝታ

**ለአቤቱታ የለው ይሉኝታ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ያለይሉኝታ አቤቱታ እንደሚካሄድ ያሳያል። ዋናው ትርጉሙ ግን ያለይሉኝታ አንድን ነገር ማድረግ ሲያስፈልግ ማበረታቻ ተረትና ምሳሌ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአይነ ስውር መስተዋት

**ለአይነ ስውር መስተዋት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለአሳ ብስክሌት ወይንም ለመላጣ ሚዶ ሁለቱም አላስፈላጊ ናቸው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአይን የሚከፋ ለአፍንጫ ይከረፋ

**ለአይን የሚከፋ ለአፍንጫ ይከረፋ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሲያዩት ያላማረ ሲበሉት ያቅራል ከሚለው ጋር ተቀራራቢ ትርጉም አለው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአፈ ግም አፍንጫ ድፍን ያዝለታል

**ለአፈ ግም አፍንጫ ድፍን ያዝለታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ድስት ክዳኑን አያጣም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለአፉ ለከት የለውም

**ለአፉ ለከት የለውም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አስቦ ከመናገር ይልቅ ተናግሮ የሚያስብን ሰው የሚገልጽ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለእሳት እንጨት ካልነፈጉት አይጠፋም

**ለእሳት እንጨት ካልነፈጉት አይጠፋም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለእሳት እንጨት ካልነሱት አይጠፋም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለእባብ እግር የለው ለሞኝ መላ የለው

**ለእባብ እግር የለው ለሞኝ መላ የለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የሁለቱን ተፈጥሮ የሚያሳይ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለእግር የፈሩት ለቂጥ ይተርፋል

**ለእግር የፈሩት ለቂጥ ይተርፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለእግሩ የተጠየፈ ለቂጡ አተረፈ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለእግሩ የተጠየፈ ለቂጡ አተረፈ

**ለእግሩ የተጠየፈ ለቂጡ አተረፈ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ምናልባትም ጭቃን አልረግጥም ብሎ ተጠይፎ ሲዘል አዳልጦት ጭቃ ላይ የወደቀን ሰው የሚገልጽ አባባል ነው። ትንሽ ችግርን አመልጣለሁ ብሎ የበለጠ ችግር ውስጥ የሚገባን ሰው የሚያሳይ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለክፋት ያደለው አሳዳጊ የበደለው

**ለክፋት ያደለው አሳዳጊ የበደለው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  በትክክል ያላደገ ልጅ ክፋት ያደርጋል። ልጅን በጥሩ ሁኔታ ማሳደግን የሚመክር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለወሬ ሞትሁ ለእህል ሰለፍኩ

**ለወሬ ሞትሁ ለእህል ሰለፍኩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ወሬ አጥብቆ ወዳጅን የሚገልጥ ዘይቤ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለወሬ የለው ፍሬ

**ለወሬ የለው ፍሬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ብዙ ወሬ ከተግባር እንደሚቆጥብ የሚያሳይ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለወሬ የለው ፍሬ ለአበባ የለው ገለባ

**ለወሬ የለው ፍሬ ለአበባ የለው ገለባ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የወሬን ፍሬ ቢስነት የሚያስተውል አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለወሬ የቸኮለ እናቱን በመንገድ ይረዳል

**ለወሬ የቸኮለ እናቱን በመንገድ ይረዳል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ወሬ የሚወድ ሰው መጥፎ ነገር መስማቱ አይቀሬ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለወደላ መልካም ዱላ

**ለወደላ መልካም ዱላ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለወጡም እዘኑለት ከእንጀራውም ጉረሱለት

**ለወጡም እዘኑለት ከእንጀራውም ጉረሱለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ
:  ለግልግል የሚሆን አባባል፡

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለውሽማ ሞት ፊት አይነጩለትም

=  ትርጉሙ =
:  ምክንያቱም መጋለጥ ይመጣል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለውጡኝ ባይ የሚሻለውን አውቆ

=  ትርጉሙ =
: ለውጥ የፈለገ የሚሻለውን መሆኑን ተገንዝቦ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለዘመዴ ያዝናል ሆዴ

=  ትርጉሙ =
:  የዝምድና ትሥሥርን ያሳያል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለዝንብ ከትላንት ወዲያም ድሮ ነው

=  ትርጉሙ =
: የጊዜን ተነጻጻሪነት ያስረዳል። ዝምብ እድሜዋ አጭር ስለሆነ በርግጥም እያንዳንዱ ቀን ለሷ እንደ አመት ነው።

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለዳርቻው ሲሳሱ መካከሉን ተነሱ

=  ትርጉሙ =
:  ሁሉን የተኘ አንዱንም ያጣል ከሚለው ጋር እኩያ ባይሆን ተመሳሳይ ትርጓሜ ይይዛል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለዳርቻው ሲሳሱ ከነመሀሉም ተነሱ

=  ትርጉሙ =
: ለዳርቻው ሲሳሱ መካከሉን ተነሱ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለዳባ ለባሽ ነገርህን አታበላሽ

=  ትርጉሙ =
: ነገርክን ለሚመለከተው አስታውቅ እንጂ ለማንም አትንገር
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለዳኛ አመልክት እንዲሆን መሰረት

**ለዳኛ አመልክት እንዲሆን መሰረት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለዳኛ የነገሩት በርጥብ ያቃጠሉት

=  ትርጉሙ =
:  በእርጥቡ ያቃጠሉት ቀስ ብሎ የሚነድና ብዙ ጭስ ያለው ነው። ሆኖም የተረትና ምሳሌው ትክክለኛ ትርጉም ያስፈልገዋል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለዳኛ ዳኛ አለው ለአንበሳ ተኩላ አለው

=  ትርጉሙ =
: ለሃይለኛ ሃይለኛ አለው።
*ሁሉም የበላይ አለው። (ደበበ ኃ/ጊዮርጊስ እንግዳ፣ *[[አዲሱ የምሳሌአዊ አነጋገሮች]]*)

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለድህነት የፈጠረው ቢነግድ አይተርፈው

=  ትርጉሙ =
: ይታደሏል እንጂ አይታገሉም ከሚለው ርዕዮተ አለም  የተወሰደ አባባል ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለድህነት የፈጠረው ቢነግድ አያተርፍም

=  ትርጉሙ =
: ለድህነት የፈጠረው ቢነግድ አይተርፈው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መካከለኛ ቢኮልኛ

upright=1.25|thumb|መካከለኛ ቢኮልኛ በአገሩ መካከል በስተምሥራቅ አረንጓዴ ሆኖ ይታያል።

**መካከለኛ ቢኮልኛ** በፊልፒንስ የሚነገር ቋንቋ ነው። ከቢኮልኛ ቋንቋዎች መሀከል አንድ አባል ነው። 2.5 ሚሊዮን ተናጋሪዎች አሉ። ዛሬ በላቲን አልፋቤት ቢጻፍም ድሮ (ከስፓኒሾች አስቀድሞ) በባይባዪን ጽሕፈት ይጻፍ ነበር። አንዳንድ ቃላት ከእስፓንኛ ወይም ከሳንስክሪት በብድር ተወስደዋል።

መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ፊሊፒንስ
አዳማ ከተማ የእግር ኳስ ክለብ

**አዳማ ከተማ እግር ኳስ ክለብ**  በአዳማ የሚገኝ የኢትዮጵያ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ክለብ ነው። በኢትዮጵያ እግር ኳስ ከፍተኛው ምድብ በኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ይጫወታሉ።

## ታሪክ
ክለቡ በ 1983 ተመሠረተ።

አዳማ ከተማ በእ.ኤ.አ 2017–18 የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የውድድር ዘመን ዘግይቶ ከፍተኛውን ደረጃ ይዞ በመጨረሻ 5 ኛ ሆኖ አጠናቋል።

ነሐሴ 4 ቀን 2018 ክለቡ ሲሳይ አብርሃምን ሥራ አስኪያጅ እና ዳዊት ታደሰ ረዳት አሰልጣኝ አድርጎ ቀጥሯል። በየካቲት እ.ኤ.አ 2021 ክለቡ ዘርዓይ ሙሉን ሥራ አስኪያጅ አድርጎ ቀጠረ።

## ስታዲየም
የክለቡ መነሻ ሜዳ በአበበ ቢቂላ ስታዲየም (አዳማ) ሲሆን በኦሎምፒክ ማራቶን ሻምፒዮን በአበበ ቢቂላ ከተሰየመ በሀገሪቱ ሁለተኛው እንዲህ ዓይነት ስታዲየም ነው።

## ድጋፍ
አዳማ ከተማ በአዳማ ቤትም ሆነ ከሜዳው ውጪ በሚደረጉ ጨዋታዎች ለደጋፊዎቹ ከፍተኛ ድጋፍ ያገኛል። ደጋፊዎቹ ቀደም ሲል ከአንዳንድ ተፎካካሪ ቡድን ደጋፊዎች ጋር በተፈጠረ አለመግባባት ተሳትፈዋል።

## ፋይናንስ
ከ እ.ኤ.አ 2018 ጀምሮ በክለቡ ውስጥ ደመወዝ በየወሩ 165,000 ብር በማግኘት እንደ ጄኮ ፔአዝ ፔሪዝ ያለ ተጫዋች ያለማቋረጥ ጨምሯል። የኢትዮጵያ ቢራ ብራንድ አንበሳ ቢራ አምራች የሆነው ዩናይትድ መጠጦች የክለቡ ስፖንሰር ሲሆን በ እ.ኤ.አ 2021 ለክለቡ አዲስ የጃኮ ምርት ስም ኪት ሰጥቷል።

## መምሪያዎች

### ንቁ ክፍሎች

* የሴቶች እግር ኳስ ቡድን
* የእግር ኳስ ቡድን (ከ17 ዓመት በታች)
* የእግር ኳስ ቡድን (ከ20 ዓመት በታች)

## ተጫዋቾች
ከማርች 7 ቀን 2021 ጀምሮ