open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ማኅተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል

**ብላቴን ጌታ ማኅተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል** በ፲፰፻፺፯ ዓ.ም. በሰሜን ሸዋ ቡልጋ ውስጥ የተወለዱ ታዋቂ የሥነ ጽሑፍ ሰው ከመኾናቸው ባሻገር፤ በፈረንሳይ አገር የግብርና ትምሕርት ያጠናቀቁ ኢትዮጵያዊ ነበሩ።  በ ስልጣንም መጀመሪያ የ ልዑል አልጋወራሽ መርድ አዝማች አስፋ ወሰን ፀሐፊ፤ የእርሻ ሚኒስቴር ምክትልና ዋና ሚንስትር፤ የገንዘብ ሚኒስትር፤ የሕዝብ አገልግሎት ሚኒስትር እንዲሁም የዘውድ አማካሪ በመሆን አገራቸውን አገልግለዋል። 

በታሪክ ፊት ከፍተኛ ግምት የሚሰጠውና አጠቃላዩን የኢትዮጵያን ሕዝብ ኢኮኖሚያዊ፤ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ የሚዘክረውን «ዝክረ ነገር» የተሰኘውን መጽሐፍ በ ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ለህትመት አብቅተዋል። እኚህ ታላቅ የሥነ ጽሑፍ ሰው፤ በታሪክና ባህል፤ በትምህርተ ጥበባት እና በመንፈሳዊ ግንባራት አሥራ አምስት መጻሕፍትን አበርክተዋል።  እነዚህም መጻሕፍት

አንደኛ ክፍል፦ ታሪክና ባህል
* **[[ዝክረ ነገር]]**                                           (ሁለት ጊዜ ታትሟል)
* **ያባቶች ቅርስ**                                         (ሦስት ጊዜ ታትሟል)
* **እንቅልፍ ለምኔ**                                       (ሦስት ጊዜ ታትሟል)
* **አማርኛ ቅኔ ነጠላ**                                    (አምስት ጊዜ ታትሟል)
* **ስለ ኢትዮጵያ የመሬት ሥሪት አስተዳደርና ግብር**
* **አማርኛ ቅኔ ከነመፍቻው**                               (ሦስት ጊዜ ታትሟል)
***ያገር ባህል (ቡልጋ)
***ባለን እንወቅበት**
***የቀድሞው ዘመን ጨዋ ኢትዮጵያዊ ጠባይና ባህል**
***ቼ በለው**

ሁለተኛ ክፍል፦ ትምሕርተ ጥበባት
***ጥበበ ገራህት**                                           (የ እርሻ መሬት ዝግጅት)
***ብዕለ ገራህት**                                            (ከ እርሻ የሚገኝ ብልጽግና)

ሦስተኛ ክፍል፦ አንክሮ ለእግዚአብሔር፤ ተዘክሮ ለነፍስ (መንፈሳዊ)
***ዕጹብ ድንቅ**
***ስም ከቃብር በላይ**
***ሰዋስወ ሰማይ'''

## ጥቅስ
ብላቴን ጌታ ማኅተመ ሥላሴ ቋንቋችን ባህላችንን፤ ልማዳችንን እና መንፈሳችንን የሚይስተጋባ አንዱ ትውልድ የሚከተለውን ትውልድ የማስተማርና ይኼን ቅርሳችንን የማስተላለፍ ኃላፊነት እንዳለበት ሲገልጹ እንዲህ ብለዋል። «ወላጆች ለልጆቻቸው በየጊዜው አንዳንድ ግጥም እየሰጡ ሠምና ወርቁን እንዲለዩ፤ በውስጡ ተሸፍኖ የሚገኘውን ድርብ ምስጢር መርምረው ተጨንቀውና ተጠበው እንዲያወጡና እንዲያስፋፉትም ቢያደርጓቸው የሚገኘው ፍሬ አስደሳች ይሆናል። ወጣቶቹ የሚሰለቹ ቢሆን እንኳ ኮሶ እየመረረ ካልተዋጠ ፈውስን አይሰጥምና እየተከታተሉ ማሠራቱ ዋጋ አለው፤ ይጠቅማልም።»

እንዲሁም፦ «እኛ ኢትዮጵያውያን አገራችን ጥንታዊት መሆኗን ሥልጣኔም በመሻት ዐዋቆችና አስተዋዮች አባቶቻችን በብዙ የደከሙ መሆናቸውን በመገንዘብ ላገራችን ወጣቶችም ሆነ ወይም ለውጭ አገር ሰዎች እውነተኛውንና ምስክርም ሊሆን የሚገባውን ሁሉ እየሰበሰብን ማዘጋጀት፤ ለመጭውም ትውልድ እንዲተላለፍ ማድረግ አለብን።»

## ማስታወሻ

*http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ምሳሌዎች

*ሆድና ግንባር አይሸሸግም፤ ሆድ ለባሰው ማጭድ አታውሰው፤ ሕግን መናቅ በሽቦ መታነቅ፤
*ለሂያጅ የለውም ወዳጅ፤    ለሰው ሞት አነሰው፤    ለሰባቂ ጆሮ አትስጠው፤    ለራስ ሲቆርሱ አያሳንሱ፤  ልጅ ታርጣጣ እህል ከዘበጣ፤    
*መልካም ሚስት ለባሏ ዘውድ ናት፤ ምናልባት ቢሰበር አናት፤   ሞኝ የእለቱን ብልህ የአመቱን፤   

*ሰው ለአማኙ እግዜር ለለማኙ፤  ሰው ያለአገር መሬት ያለዘር፤ ሰው በወሬ ዱቄት በሙሬ፤  ሰው በአገሩ ዘፈን በትብብሩ፤  ዘመድ ከዘመዱ አህያ ካመዱ፤  ሰው ወጣኝ እግዚአብሔር ፈጻሚ፤  ሰነፍ ሳል ያበዛል፤ ሰርገኞች መጡ ብቅል አስጡ፤ ሰይጣን ለወዳጁ ድርብ ነው አሉ፤ ሰምቶም ዝም አይቶም ዝም ወይ የምድር ሰው በሆድ ያለ አይነቅዝም፤ ሳይፈሩ እውነት ሳይጠራጠሩ ዕምነት፤ ሳይቸግር ጤፍ ብድር፤  ሳል ይዞ ስርቆት ቂም ይዞ ጸሎት፤ ስሙን ለሰው አወረሰው፤ ስንቅና አባይ እያደር ይቀላል፤ስትግደረደሪ ጦም አትደሪ፤  ስንተዋወቅ አንተናነቅ፤    ሥራ ያጣ ገበሬ ይሞታል በሰኔ፤     ሥራ ከመፍታት ልጄን ማፋታት፤ ሥጋ ለጥጋብ አጥንት ለትካዜ፤ 

*ቀጥኜ ቢያየኝ ጅማት ለመነኝ፤ 
*ረጅም ባይፈራ አጭር ባይኮራ፤ 

*በአፍ ይጠፉ በለፈለፉ፤  በወረት ኮሶ ይጣፍጣል፤   በገቡበት አይወጡበት፤  በፊት እውቁኝ - እወቁኝ በኃላ ደብቁኝ፤  በዝና የለም ጤና፤ በዳቦ ላይ ሙልሙል፤   በአንድ ራስ ሁለት ምላስ፤ በትንሽ ያልታመነ በብዙ አይታመንም፤ ቢሄዱ አገር ቢተኙ ነገር፤  ቢከማች ዕዳው  የአንቺ፤ ባለፀጋ በሀብቱ ድሃ በጉልበቱ፤  ባልቤት ካልጮኸ ጎረቤት አይረዳም፤ ባትዋጋ እንኳን ተሰልፍ ፤ ብዙ መላ እምብዛም አይበጅ፤   

*ተለማማጭ አልማጭ፤ ተግደርዳሪ ጦም አዳሪ፤ ታሞ የተነሳ እግዜርን ረሳ፤ ታጉል ጥንቆላ የሰው ልጅ መላ፤ 

*ነገር በምሳሌ ጠጅ በብርሌ፤    ነገር ቢበዛ በአህያ አይጫንም፤ ነገርን አዳምጦ እህልን አላምጦ፤ ነገረኛ ናቸው በጣም ፍሯቸው፤

*አንድነት ያለው ጠላቱን ያሸንፋል፤ አተርፍ ባይ አጉዳይ፤  አምላክ ሲሰጥ ምክንያት ያዛል፤  አበልጅ አትቁም ከደጅ፤ አታላይ ጉድጓድ ዘላይ፤  አላዋቂ ወሬ ጠያቂ፤ አለኩያ ጋብቻ ቆይ ብቻ፤  አባይ ለእለቱ ደስ ያሰኛል፤ አባት ሲታማ ልጅ አይስማ፤ እኛ በሃገራችን ዳቦ ነው ፍሪዳችን፤  እጅግ ሞኝነት ያደርሳል ከሞት፤ እንደገና ይሞታል በገና፤ 

*ከነገሩ ጦም እደሩ፤ ከሰጪው አሰጪው፤ ከመቸገር ሰርቆ ማደር፤ ከሞኝ ደጅ ሞፈር ይቆረጣል፤  ከተሰቀለ አይወርድ ከተሳለ አይበርድ፤ ከአያያዝ ይቀደዳል ከአነጋገር ይፈረዳል፤ ከስብ ስም ይሸታል፤ ከራስ በላይ ንፋስ፤  ካልዘለሉ አይሰበሩ፤  ካልታረደ ስባቱ ካልተሞከረ ብልሃቱ፤ ክርና ነገር ባጭር፤ 

*ወዳጅ ሲከዳ ይቀላል እዳ፤  ውሻ ከሸሹለት ልጅ ከሳቁለት፤  ውሻ በበላበት ይጮሃል፤ 

*ዘንዶ የዳገት በረዶ፤  

*የሴት ላብ ወንድ ሊበላ፤   የበላ ቢያብል ገላው ይናገር፤  የበላ ዳኛ የወጋ መጋኛ፤  የቀበጡ ዕለት ሞት አይገኝም፤  የዘነጋ ቤቱን ዘጋ፤  የተከፋ ተደፋ፤  የማታ ማታ እውነት ይረታ፤  የሰውን ነገር አለመናገር፤  የድሃ ጉልበቱ በገበያ ያልቃል፤  የድሃ ብድር አይውል አያድር፤  የቸኮለ አፍሶ ለቀመ፤ የትም ፍጭው ዱቄቱን አምጭው፤ የሴት አመዳም የአሮጌ ሆዳም፤  የወፍ ወንዱ የሰው ሆዱ አይታወቅም፤  የቸገረው እርጉዝ ያገባል፤ የሮጠ አመለጠኝ የበላ በለጠኝ፤  የአፍ ብልሃት ጌትነት የእጅ ብልሀት ባርነት፤  የራበው ሰው ይጠግብ አይመስለው፤  የፈሩት ይደርሳል የጠሉት ይወርሳል፤ ያለአንድ የላት ጥርስ በዘነዘና ትነቀስ፤ ይሆን ቢሆን ዝሆን ይበላ ቢሆን፤  

*ደስታ በሽታ፤     ዶሮን ሲያታልሏት በመጫኛ ጣሏት፤                                                                              
*ገባር የአህያ ግንባር፤     ገንዘብ ከጅ ከወጣ ያመጣል ጣጣ፤            
*ጠጅ የወረት ወዳጅ የበላ ዕለት፤ ጥሩ ወዳጅ ጠላት ይሆናል፤ ትንሽ ሥጋ እንደመርፌ ትወጋ፤ 

## ዋቢ መጻሕፍት እና ማስታወሻ
ከልደት እስከሞት፤ ደጃዝማች ኪዳኔ ወልደመድኅን፤ 1964 ዓ.ም.
http://www.selamta.net/Amharic%20Literature/Keldet%20Eskemot.pdf

መደብ:ተረቶች
ቁምጥና

**ቁምጥና** ማይክሮባክቴሪየም ሌፕሬ በሚባል ባክቴሪያ የተነሳ የሚይዝ በሻታ ነው።  ይህ ጀርም በሽታውን እንደሚያስከትል ለመጀመሪያ ጊዜ የታወቀው በ1873 እ.ኤ.አ. ነበር። ቁምጥና የዘር በሽታ ነው ተብሎ በስሕተት ለብዙ ዘመናት ባለማውቅ ብዙ ችግሮች ፈጥሮ ነበር።
## የውጭ መያያዣዎች
* ስመ በሽታ  Disease Names in Amharic በዶ/ር ኣበራ ሞላ By Dr. Aberra Molla

መደብ:ሕክምና
ዳዊት ጦሼ

**ቄስ ዳዊ ጦሼ** ባሁኑ ጊዜ የኢትዮጵያ ሃዋሪያዊት ቤተ/ክ ም/አስተዳዳሪና የወላይታ ሰበካ ሃላፊ ሲሆኑ ባለትዳርና የ5 ልጆች አባት ናቸው ሲሆኑ በትምህርት ውጤታቸው ከሌሎች ኢትዮጵያዊያን ልቀው በመገኘታቸው ከአጼ ኃይለስላሴ እጅ የወርቅ ሰዓት የተሸለሙ 
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ፀረ-ኤችአይቪ መዳኒቶች

ፀረ-ኤችአይቪ መድኃኒቶች ወይም Antiretroviral Therapy (ART) drugs የኤችአይቪ ቫይረስ በሰውንት ውስጥ እንዳይባዛ የሚከላከል መድኃኒት ነው። ኤችአይቪ እንዳለበት አንድ ሰው ካረጋገጠ በጥሩ ጤንነት ለመኖር መድኃኒቶቹን በትክክል እየወሰደ እና የተመጣጠነ ምግብ እየተመገበ እራሱን በመጠበቅ 
መኖር ይቻለል። ተመርምሮ እራስን ማወቅ ብዙ ጠቀሜታ አለው። የኤችአይቪ መድኃኒት ቶሎ መጀመሩና ቆይቶ መጀመሩ እራሱ ለጤና ትልቅ ልዩነት ስላለው አውቆ ተገቢውን እርምጃ መውሰዱ በጣም ትልቅ አዋቂነት ነው።
አንድ ሰው የፀረ-ኤችአይቪ መድኃኒቶች ለመጀመር በቂ የሚያደርጉት ዋነኛ እርምጃዎች cd4 count less than 350 cells/mm3 (updated 2008)የሲዲፎር ሴል ቁጥር 350 cells/mm3 ወይም በታች ሲሆን ኤችአይቪ መድኃኒት መጀመር ይገባል።

አላለቀም ይቀጥላል።
## የውጭ መያያዣዎች

*1. http://abesha.care.googlepages.com/anit-retroviraltherapy*

*2. http://www.abeshacare.org/mesertawi.html* 

*ትርጉም በ[[አበሻ ኬር]] ( Source: CDC Questions and Answers on HIV/AIDS )
 written by Abesha Care*

መደብ:ሕክምና
ኤችአይቪ ያለባት እናት

ኤችአይቪ ቫይረስ ያለባት እናት የኤችአይቪ መድሃኒት መውሰድ ተገቢ የሚሆንበት ምክንያት (mother-to-child transmission) በፅንስ ጊዜ ኤችአይቪ ቫይረስ ከእናት ወደ ልጅ እንዳይተላለፍ ለመከላከል ነው። ኤችአይቪ ከአናት ወደልጅ አንዳይተላለፍ የሚወሰዱ የሕክምና የመዳኒት አይነቶች በዝርዝር ከታች ተገልፃል።

## የኤችአይቪ መዳኒት መውሰድ ጥቅሙን እና ጉዳቱን መረዳት

አንድ እናት እርጉዝ ከሆነች ወይም ለማርገዝ የምታስብ ከሆነ የራስዋንና የልጅዋን ጤና ለመጠበቅ ስትል የኤችአይቪ መዳኒት መውሰድ ጥቅሙን እና ጉዳቱን መረዳት ይኖርባታል።
አንዳንድ የፀረ-ኤችአይቪ መዳኒቶች እንደ ሳስቲቫ (such as Sustiva) አይነት በፍጹም መወሰድ የለበትም ምክንያቱም በፅንስ ጊዜ የተበላሽ ፅንስ ስለሚፈጠር በተለይ በመጀመሪያ እርግዝና አካባቢ ከተውሰደ በጣም እደገኛ ነው። አንድ እናት ከማረገዝዋ በፊትም ሆነ በእርግዝናዋ ጊዜ ከዶክተርዋ ጋር በቅርብ በመነጋገር ለእናትና ለልጅዋ ተስማሚ የሆነውን መድሐኒት አብረው መወሰን ይኖርባቸዋል።

ነፍስጡር እናት ከምትወስዳቸው የኤችአይቪ መድሃኒት ውስጥ AZT ሶስቱ ክፍሎች (three-part AZT (also known as Retrovir, zidovudine, or ZDV) መኖር የገባል ኤችአይቪ ቫይረስ ከናት ወደ ልጅ እንዳይተላለፍ በጣም ትልቅ አስተዋጾኦ የሚያደርግ መዳኒት ነው።

### በነፍስጡር እናት መወሰድ የሌለባቸው መዳኒቶች

የኤችአይቪ መድሐኒት በመውስድ ላይ የምትገኝ እናት ከዶክተርዋ ጋር ካለማቁዋረጥ በመነጋገር ጥቅሙንና ጉዳቱን በመረዳት መዳኒቱን በትክክል በመውሰድ የመዳኒቱን መጠን በትክክል አስተካክሎ መውሰድ ጠቃሚ ነው።

ከታች የተዘረዘሩት መዳኒቶች በነፍስጡር እናት መወሰድ የሌለባቸው ናቸው፦

·      Hivid® (Zalcitabine)

·        Rescriptor® (Delavirdine) mg

·        Efavirenz (Sustiva®)

·        D4T (Zerit®) for pregnant women who haven't used any HIV drugs before

·        Combination of ddI and d4T (Videx® and Zerit®)

·        Oral liquid of amprenavir (Agenerase®)

·        Hydroxyurea (anticancer drug) during the first semester

## እመጫት ልጅ ማጥባት የለባትም
ኤችአይቪ ያለባት እናት ከውሊድ በሃላ ሕጻኑን ማጣባት እንደሌለባት መከንዝብ አለባት
ኤችአይቪ ቫይረስ ከናት ወደልጅ በእናት ጡት አማካኘነት ሊተላለፈ ይችላል።

## የውጭ መያያዣዎች
http://www.abeshacare.org/pregnantandHIV.html 

አበሻ ኬር የበጎ አድራጎት ድርጅት

መደብ:ሕክምና
አበሻ ኬር

**አበሻ ኬር** የበጎ አድራጎት ድርጅት non-profit organization በኤችአይቪ/ኤድስ ዙሪያ ላይ መረጃ ለመስጠት እና በዛ ዙሪያ ላይ ለሚመጡ ችግሮች ለመወያየትና ለመቅረፍ የሚሰራ ድርጅት ነው።

## የውጭ መያያዣዎች
*አበሻ ኬር http://www.abeshacare.org/index.html 
*አበሻ ኬር ChatRoom http://www.abeshacare.org/ChatRoom.html 

መደብ:ሕክምና
መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
ገዳም ሰፈር

**ገዳም ሰፈር** በአዲስ ኣበባ ከተማ በመሓል አራዳ ውስጥ የሚገኝ ጥንታዊ ሰፈር ነው።  ስያሜውንም ያገኘው ከቅዱስ ጊዮርጊስ ታቦት ጋር በመጡ ቄሳውስት ነው።

መደብ:አዲስ አበባ
ካራኣደሠእበባ
ጌሾ

**ጌሾ** በአፍሪካ ብቻ የሚበቅል በተለይ በኢትዮጵያና በደቡብ አፍሪካ የሚገኝ ተክል ነው። በኢትዮጵያ ጠላና ለጠጅ ሲጠመቅ ጌሻ ይገባል። የሚበቅለውም ከባህር ወለል በላይ 1400-3200 ሜትር ላይ ነው።

## መድሃኒታዊ ጥቅም
* ቆረቆርና ሌሎች የፈንገስ በሽታወችን በደቀቀ ፍሬውና ቅጠሉ በመቀባት  ለማዳን ይቻላል
* ህጻናት እንጥላቸው ከተቆረጠ በኋላ ህመማቸውን ለማስታገስ አፋቸው ውስጥ የጌሾ ቅጠል ይደረጋል
* ቂጥኝ በሽታን ለመከላከል
* ሆድ ድርቀት ለማስወገድ
* ሥሩ ደምን ለማጥራት ያገለግላል 
* ቅጠሉም ለአንቃር ብግነት ይታኘካል።
* ፍሬው ከብሳና ላፒስ ጋር እንድ ለጥፍ ለጭርት ይቀባል።
* የቅጠሉ ለጥፍ በቅቤ ለችፌ ይለጠፋል።

## ሌሎች ጥቅሞች
የጌሾ ግንድ በጣም ጠንካራ ስለሆነ ለተለያዩ የእንጨት ውጤቶች ሊያገለግል ይችላል። የጌሾ ዛፍ በምንጮች አካባቢ ቢተከል የመሬት መሸርሸርን ሊከላከል ይችላል። ከእርሻ ማሳ ዳርቻ ላይ በመትከልም የመሬትን ንጥር ነገር ከነፋስ እና ከዝናብ መከላከል ይቻላል። የጌሾ አበቦች በንቦች ዘንድ ከፍተኛ ተወዳጅነት ስላላቸው የጌሾ ተክል  ለንብ እርባታና ለማር ምርት ከፍተኛ ግልጋሎት ሊሰጥ ይችላል።

## ማጣቀሻ

መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
መደብ: ቆረቆር
መደብ: ቂጥኝ
መደብ: ሆድ ድርቀት
መደብ: መሬት መሸርሸር
ዘውዱ ጌታቸው

**ዘዉዱ ጌታቸው** (አዲስ አበባ 1952 -አዲስ አበባ ታኅሣሥ 18 ቀን 1997 ዓ.ም)፣ ኤች.አይ.ቪ|ኤድስን በሚመለከት ፀጥታና ዝምታ በሰፈነበት ወቅት ራሱ ከቫይረሱ ጋር እንደሚኖር ይፋ በማዉጣት  «ትውልድ ይዳን በእኛ ይብቃ» ! ብሎ ኤች.አይ.ቪ|ኤድስን ለመዋጋት የተነሳ ኢትዮጵያዊ ጀግና ነበረ።  ዘውዱ ጌታቸው የአንደኛ ደረጃ ትምህርቱን በመስፍን ሀረር ትምህርት ቤት ፤ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በተፈሪ መኰንን ትምህርት ቤት ተምሮ ካጠናቀቀ በኋላ በአዲስ አበባ ዮኒቨርሲቲ ቴክኖሎጂ ፋክልቲ በመግባት የከፍተኛ ደረጃ ትምህርቱንም አጠናቋል። በአሰላ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በመምህርነት እንዲሁም በዚላ፥ በበርታ፥ በሱርና፥ በሶጀት ኮንስትራክሽን ድርጅቶች በመካኒክነት ሠርቷል።

«እኔ ከቫይረሱ ጋር የምኖር ነኝ።» በማለት የኢትዮጵያ ሕዝብን በአደባባይ ለማስተማር መውጣት እጅግ በጣም ጥቂት ቆራጦች ብቻ የሚደፍሩት ተግባር በነበረበት ጊዜ ብቅ ብሎ ለአገር የሚጠቅም ታላቅ ተግባር ሲያከናውን  የቆየ ሰው ነበረ። ዘውዱ በኢትዮጵያ የመጀመሪያ የሆነውን ከቫይረሱ ጋር የሚኖሩ ሰዎች ማህበር «ተስፋ ጎህ ኢትዮጵያን» በ1990 ዓ.ም. ከአሥር ጓደኞቹ ጋር በመመስረት ከቫይረሱ ጋር የሚኖሩ ወገኖች መብታቸውን ለማስከበር እንዲታገሉ ከማሰባሰቡም በላይ ኤች.አይ.ቪ|ኤድስን ለመከላከልና ለመቆጣጠር በሚደረገው ትግል ውስጥ ጉልህ አስተዋፅኦ አድርጓል። 
ራሱ ከቫይረሱ ጋር እንደሚኖር ይፋ አውጥቶ በማሳወቁ ምክንያት ይደርስበት የነበረውን አድልኦና ማግለል በቆራጥነት በመፋለም ዛሬ ኤች.አይ.ቪ|ኤድስን በሚመለከት ኢትዮጵያ ውስጥ ለተገኙ አዎንታዊ ለውጦች ከፍ ያለ ድርሻ አበርክቷል። ዘውዱ ጌታቸው በአገርና በአለም አቀፍ ደረጃ ተስፋ ጎህን በመወከል  የኤች.አይ.ቪ|ኤድስ ችግር በአገራችን እያደረሰ ያለውን እዉነታ በመናገርና ለበሽታዉ መንግስት ትኩረት እንዲሰጥ ጥሯል። በተጨማሪም «ተስፋ ብርሃን በኤድስ ወላጅ አልባ ሕፃናትና ወጣቶች ማህበር»ንም በመመስረት ኤች.አይ.ቪ|ኤድስን የሚያስከትለውን ሰብዓዊና ማህበራዊ ቀውስ በመታገል አያሌ ታዳጊዎችን ከመበተን አድኗል።
ከ1996 ዓ.ም ጀምሮ በኤች.አይ.ቪ ምክንያት በስራ ቦታ የሚደርሰውን አድልኦና ማግለል ይበልጥ ለመታገል ወደ ማህበር ለመምጣት ያልደፈሩትን ወገኖች በስልክና በሌሎች የመገናኛ አውታሮች የምክር አገልግሎት ለመስጠትና ከኤች.አይ.ቪ|ኤድስ ጋር የሚኖሩ ወገኖች ሰብአዊ መብት እንዲከበር ይበልጥ ለመታገል «አዲስ ምዕራፍ» የተባለ ድርጅት አቋቁሟል። እስከ ሕልፈተ ሕይወቱ ድረስ ሠርቷል። ዘውዱ ጌታቸው ባደረበት ሕመም ምክንያት በተለያዩ ሆስፒታሎች በሕክምና ሲረዳ ቆይቶ በተወለደ በ45 ዓመቱ ታህሣሥ 18 ቀን 1997 ዓ.ም. ከዚህ አለም በሞት ተለይቱዋል።
__NOEDITSECTION__

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ንዋይ ደበበ

thumb|200px|ነዋይ ደበበ‎

ንዋይ ደበበ (፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ተወለደ) ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ እና ሙዚቃ ደራሲ ነው።

## የሕይወት ታሪክ
ንዋይ ደበበ በጋሞጎፋ ክፍለ ሀገር በገለብና ሀመርባኮ አውራጃ በሀመር ወረዳ በ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ተወለደ። በተወለደበት አካባቢ ትምህርቱን እስከ ፬ኛ ክፍል ከተማረ በኋላ በ፲፱፻፷፫ ዓ.ም. ወደ አሰላ በመሄድ እዚያው እየተማረ ሳለ በአስተማሪውና በት/ቤት ጓደኞቹ ዘንድ አድናቆትን እያገኘ መጣ። በኋላም ላይ ንዋይ በቤተሰቦቹ የሥራ ዝውውር ምክንያት ወደ ሲዳሞ ሄዶ አርባምንጭ ከነማና በወላይታ ሶዶ የቀበሌ ኪነት ውስጥ ድምፃዊ ሊሆን ችሏል። ከዚያም ወደ አዲስ አበባ በመሄድ በ፲፱፻፸፯ ዓ.ም. የመጀመሪያ ካሴቱን ለማሳተም ችሏል። ንዋይ ከድምፃዊነቱ በተጨማሪም የዘፈን ግጥሞችና የዜማዎች ደራሲ በመሆኑ አገራችን ካሏት ጥቂትና ልዩ ድምጻዊያን አንዱ ነው። ንዋይ ደበበ ከታዋቂ ዘፈኖቹ አንዱ «የጥቅምት አበባ» የተባለው ሲሆን ዜማውንና ግጥሙን የደረሰው ገና የ8ኛ ክፍል ተማሪ በነበረ ጊዜ እንደሆነ ይናገራል።

## የሥራዎች ዝርዝር
ዜማዎች፦
*የጥቅምት አበባ

* ሳፍ ሳፍ

* እሸት በላሁኝ
* ውለታሽ አለብኝ
* ወንዝ ያፈራሽ
* ፀዳል ውቢቷ
* አልዋሽም
* አሜን


* እሰይ እሰይ

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 16 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
አንሻን

thumb|right|አንሻን በኤላም ግዛት ውስጥ

**አንሻን** (ፋርስኛ: انشان ፣ ዘመናዊ **ታል-ኢ ማልያን** ኢራን) በዛግሮስ ተራሮች የተገኘ () ጥንታዊ የኤላም ዋና ከተማ ነበረ። 

በ1965 ዓ.ም. ከሥነ ቅርስ ምርመራዎች የተነሣ ሥፍራው ታል-ኢ ማልያን መሆኑ ታወቀ። ከዚያው አመት አስቀድሞ ቦታው ከዚያ ወደ ምዕራብ በመካከለኛ ዛግሮስ ሰንሰለት እንደ ነበር ይገመት ነበር።

ይህ ኤላማዊ ከተማ እጅግ ጥንታዊ መሆኑ አይጠራጠርም፤ በጥንታዊው ሱመርኛ አፈ ታሪክ *[[ኤንመርካርና የአራታ ንጉሥ]]* መሠረት ከኡሩክ ወደ አራታ በሚወስድ መንገድ ላይ ይገኝ ነበር፤ ይህም መጻፍ የተለማበት ዘመን ያሕል እንደ ነበር ይባላል። በአንዳንድ ዘመን አንሻን ከሌሎች ትልልቅ የኤላም ከተሞች ጋራ ሲወዳደር የብዙ ኤላማዊ ስርወ መንግሥታት ምንጭ ሆነ። 

የአካድ ንጉሥ ማኒሽቱሹ አንሻንን እንዳሸነፈ ብሎ አስመዘገበ። በተከታዮቹ ሥር ግን የአካድ መንግስት በደከመበት ወራት (2013 ዓክልበ.)፣ የሱሳ ኗሪው አገረ ገዥ ኩቲክ-ኢንሹሺናክ እሱም የአዋን ሥርወ መንግሥት ተወላጅ ነጻነቱን ከአካድ አዋጀና አንሻንን ማረከ። (አንዳንድ ሊቃውንት ደግሞ 'አዋን'ና 'አንሻን' አንድ ቦታ እንደ ነበር የሚል ግምት አቅርቧል።) ከዚህ ቀጥሎ የላጋሽ ንጉሥ ጉዴኣ አንሻንን እንዳሸነፈ የሚል መዝገብ ቀረጸ። የኋለኛ ኡር ነገሥታት ሹልጊና ሹ-ሲን ደግሞ በአንሻን ላይ የራሳቸው አገረ ገዦች እንደነበሯቸው በጽላት ላይ ተጽፎ ይገኛል። ሆኖም የነሱ ተከታይ ኢቢ-ሲን በዘመኑ በሙሉ አመጽ በአንሻን ለመስበር ይታገል ነበር፤ በመጨረሻም ኤላማውያን በ1879 ዓክልበ. ገዳማ ዑርን በዝብዘው የናና ጣኦትና ኢቢ-ሲንም እራሱ እስከ አንሻን ድረስ ተማረኩ።

ከ15ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ጀምሮ የኤላም ነገሥታት በሱሳ «የአንሻንና የሱሳ ንጉሥ» የሚል ማዕረግ ይጠቅማቸው ነበር። በአካድኛ መዝገቦች ግን እነዚህ ስሞች ተገልብጠው «የሱሳና የአንሻን ንጉሥ» ተብሎ ይጻፋል። በመካከለኛ ኤላማዊ ዘመን አንሻንና ሱሳ በአንድ ግዛት እንደ ተወሐዱ ይመስላል። ይህም ስያሜ የወሰደው መጨረሻው ኤላማዊ ንጉሥ 2ኛ ሹትሩክ-ናሑንተ (700 ዓክልበ. ያሕል የነገሠ) ነበረ።

## የአሐይመኒድ ፋርስ እምብርት
በ650 ዓክልበ. ገደማ አንሻን በፋርስ ነገድ አለቃ ተይስፐስ ተይዞ ከዚያ እሱ «የአንዛን ንጉሥ» ተባለ። በሚከተለው መቶ አመት የኤልማውያን መንግሥት ሲደከም፣ አንሻን ጥቃቅን አገር ነበር፤ ከ550 ዓክልበ. ገደማ የፋርሳውያን አሐይመኒድ ሥርወ መንግሥት ከአንሻን ተነሥቶ የፋርስ መንግሥት ያስፋፉ ጀመር። 

## የግርጌ ነጥቦች


## ዋቢ መጻሕፍት
* ''Excavations at Anshan (Tal-E Malyan): The Middle Elamite Period'' ከElizabeth Carter፣ Ken Deaver 1996 እ.ኤ.አ.
* ''The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State'' ከD. T. Potts, 1999 እ.ኤ.አ.

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የፋርስ ታሪክ
አራም (የሴም ልጅ)

**አራም ሴም** (ዕብራይስጥ፦ **אֲרָם**) በመጽሐፍ ቅዱስ *[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* (ምዕ. 10) መሠረት የኖህ ልጅ ሴም ከወለዱት ልጆች አንድ ሲሆን የዑፅ፣ ሁል፣ ጌቴርና ሞሶሕ አባት ይባላል። 

በጥንቱ ታሪክ ጸሐፊዎች ዘንድ፣ ይህ አራም የስሜን መስጴጦምያና የሶርያ ሕዝብ የአራማውያን አባት ነበር። በኤብላ ጽላቶች ላይ (2300-2100 ዓክልበ. ግድም) «አራሙ» እና «አርሚ» የሚሉ ስያሜዎች ይገኛሉ፤ «አርሚ» የሐላብ (*አሌፖ*) ስም ነበር። በ2034 ዓክልበ. ያሕል በአካድ ንጉሥ ናራም-ሲን በስሜን ተራሮች በተደረገው ዘመቻ «የአራም አለቃ ዱቡል» እንደማረከው ይመዘገባል።  የአራም ሕዝብ ወይም አገር ደግሞ በማሪ ጽላቶች (1900 ዓክልበ. ግድም) እና በኡጋሪት ጽላቶች (1300 ዓክልበ. ግድም) ታይተዋል። ሆኖም እነዚህ ስያሜዎች ትርጉሞች ለሊቃውንት ክርክር ሆነዋል፤ የአራም ሕዝብ መኖሩ ከ1100 ዓክልበ. ጀምሮ በእርግጥ ይታወቃል።  

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* (9፡19) መሠረት፣ የኖህ ልጆች ምድሪቱን ሲያከፋፈሉ የአራም ልጆች የወረሱት ርስት ከኤፍራጥስና ከጤግሮስ ወንዞች መካከል ያለው አገር ሁሉ ያጠቅልል ነበር። ይሁንና በታሪካዊው ዘመን አራማውያን በተለይ በዚያ አቅራቢያ ስሜን ሠፍረው ነበር።

በብሉይ ኪዳን የተጠቀሰው ካራንንም ከተማ የጠቀለለው ሀገር «አራም-ናሐራይን» (የሁለት ወንዞች አራም) እንዲሁም በአካባቢው የተገኙት አራም-ደማስቆና አራም-ረሆብ በአራም ልጆች እንደ ተመሰረቱ ይታመናል።

ደግሞ የሴም ልጅ አራም በማንዳያውያን ሃይማኖት እንደ ነቢይ ሆኖ ይከብራል።




መደብ:የኖህ ልጆች
ተስፋ ጎህ ኢትዮጵያ

**ተስፋ ጎህ ኢትዮጵያ** *(Dawn of Hope Ethiopia association)* የኤች·አይ·ቪ በሽታን ለመከላከል እና ባለበት ደረጃ ለመግታት «ትዉልድ ይዳን በእኛ ይብቃ» በሚል ክቡር አላማ ተነሳስተው ዘውዱ ጌታቸው እና አሥር ከኤችአይቪ ቫይረስ ጋር የሚኖሩ ወገኖቻችን ሰኔ 1990 ዓ.ም የመሰረቱት ማህበር ነው። ይህ ማህበር ለትርፍ ያልቆመ፣ ከማንኛውም የፖለቲካና የሀይማኖት ወገንተኝነት ነፃ የሆነ ማህበር ነው።  ተስፋ ጎህ ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት  ከ10 ሺህ በላይ ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ጋር የሚኖሩ አባላት ሲኖሩት በመላው ኢትዮጵያም 12  ቅርንጫፎች አሉት፦ ሐረር፣ ሁመራ፣ ሻሸመኔ፣ ባህርዳር፣ ናዝሬት፣ አዲስ አበባ፣ አዋሳ፣ ደብረዘይት፣ ደብረብርሃን እና ዲላ ናቸው።

#### ራዕይ
የተስፋ ጎሀ ማህበር ራዕይ ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ነፃ የሆነ ትውልድን ማየት ነው። 
#### ዓላማዎች
* ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ጋር የሚኖሩ ወገኖችና ወላጅ አልባ ሕፃናት እንክብካቤ እንዲያገኙ መርዳት፣
* ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ጋር የሚኖሩ ወገኖችና ወላጅ አልባ ሕፃናት መብት እንዲከበር መታገል፣ ኤች·አይ·ቪ/ኤድስን ለመከላከልና ለመቆጣጠር በሚደረገው ትግል በግንባር ቀደምትነት መሰለፍ።
*በትምሕርት፣ በድጋፍና ክብካቤ ፕሮግራሞች አማካኝነት የአባላቱ ጥያቄዎች የሚሟሉበትን መንገድ ለማፈላለግና የአባላቱን መብት ለማስጠበቅ የተቋቋመ ነው።
#### እንቅስቃሴዎች

*ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ጋር የሚኖሩ ወገኖቻችን ላይ በማንኛውም መልክ የሚከሰተውን መድሎና መገለልን መታገል፣
*ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ጋር የሚኖሩ ወገኖቻችን የኤች·አይ·ቪ/ኤድስን በተመለከተ በሚቋቋሙ ምክር ቤቶችና መድረኮች ሁሉ በውሳኔ ሰጪነት ደረጃ ተሳትፎና ውክልና እንዲኖራቸው ማድረግ፣
*የአባላትን አቅም በመገንባት በማህበሩ እንቅስቃሴዎች ሁሉ እንዲሳተፍ ማድረግ፣
*መገናኛ ብዙሀንን በመጠቀም ኤች·አይ·ቪ/ኤድስን ለመከላከሉ ዘመቻ ሕብረተሰቡን ስለበሽታው በስፋት ማስተማር፣
*ማህበሩ ለወደፊቱ በራሱ ገቢ የሚተዳደርበትን ሁኔታ ማመቻቸትና አባላቱም አምራች ዜጋ የሚሆኑባቸውን ስልቶች መቀየስ፣
*አባላቱ በማናቸውም ብሔራዊና አለም አቀፋዊ እንቅስቃሴዎች ውስጥ የጎላ ተሳትፎ እንዲኖራቸው ማድረግ ናቸው።
#### ማስተማር እና መቀስቀስ
*የምክር አገልግሎት መስጠት፦ የቅድመ ምርመራ፣ ድህረ ምርመራና ቀጣይ የምክር አገልግሎት መስጠት
* ከኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ጋር ተስማምቶ ለመኖር መከተል ስላለባቸው  መመሪያዎች ማስተማር
*ህብረተሰቡ ስለ ኤች·አይ·ቪ/ኤድስ ያለውን ግንዛቤ አሳድጎ ራሱን እንዲጠብቅና በዚህም የወረርሽኙን ተዛማጅነት ለመቀነስ በአባላት አማካኝነት በተለያዩ መድረኮች ትምህርት መስጠት።
#### ክብካቤና ድጋፍ
*በኤች·አይ·ቪ ቫይረስ ምክንያት ለሚከሰቱ በሽታዎች ማስታገሻ የመድሃኒት ግዢ ድጋፍ መስጠት፣
*በኤድስ ሳቢያ ወላጆቻቸውን ላጡ ሕፃናት የሚገባውን ድጋፍ መስጠት፣ 
*በኤድስ ሳቢያ ታመው አልጋ ላይ ለዋሉ አባላት ሁለገብ ድጋፍ መስጠት

#### ሰብአዊ መብት ማስጠበቅ
*ከኤች·አይ·ቪ/ኤድስ ጋር የሚኖሩ ወገኖች መገለልና መድልዎ እንዳይደርስባቸው መከላከልና በዚህ ረገድ የሚከሰቱ አጋጣሚዎችን ለሕግ አካላት ማቅረብነ የመብት ማስጠበቅ ስራ መስራት

#### የማሀበሩ የገንዘብ ድጋፍ ምንጮች
*አገር አቀፍ የኤች·አይ·ቪ/ኤድስ መከላከያና መቆጣጠሪያ ጵ/ቤት (HAPCO)
*ከተለያዩ በጎ አድራጊ ግለሰቦች
* Médecins Sans Frontières the Netherlands
*Netherlands and British Embassies
*Norwegian Church Aid
* Action Aid
*Voluntary services overseas
*ACCORD Canada
*Care international & Care Ethiopia
*CRDA
*CIDA
*Pact US
#:http://www.etharc.org/plwha/associations/index.htm 
__NOEDITSECTION__

መደብ:ሕክምና
መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
ኡቡንቱ

220px|thumb|right|ubuntu 8.04

**ኡቡንቱ** (እንግሊዝኛ፡ **Ubuntu** /ኡቡንቱ/) የሲስተም አሰሪ አይነት ነው።
ይህ የማካሄጃ መደብ (Operating System) በነጻ ምንጭ (source Open source) ፍልስፍና መሰረት ለማንኛውም ሰዉ አንደፈለገዉ ሊጠቀምበት ወይም ሊቀይረው ይፈቅዳል. እንዳውም በነጻ ለመቅዳትና ለመጠቀም ይቻላል።

## የውጭ መያያዣዎች
* www.ubuntu.com
* download ubuntu
* Unofficial Ubuntu Guide 

መደብ:ኮምፒዩተር
ፍቅር በዘመነ ሽብር

***ፍቅር በዘመነ ሽብር*** በ1967 ዓ.ም. የጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ ያወጀውን የእድገት በህብረት ዘመቻን 
መሰረት በማድረግ መኮንን ገ/ እግዚ የተጻፈ ልብወለድ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ኩሽ (የካም ልጅ)

**ኩሽ** (ዕብራይስጥ፦כּוּשׁ) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* ምዕ. 10 መሠረት ከኖህ ልጆች መካከል የካም በኩር ልጅ ነበረ። የኩሽ ልጆች ሳባ፣ ኤውላጥ፣ ሰብታ፣ ራዕማና ሰብቃታ ሲሆኑ ከዚህ በላይ የናምሩድ አባት ይባላል።

የአይሁድ ታሪክ መምህር ፍላቭዩስ ዮሴፉስ (100 ዓ.ም. ገደማ) እንደ ጻፉት፣ «ከካም አራት ልጆች፣ እድሜ የኩሽን ስም ከቶ አልጎዳምና፤ እርሱ የነገሠባቸው ኢትዮጵያውያን ዛሬውም ቢሆን በራሳቸውና በእስያም ሰዎች ሁሉ ዘንድ 'ኩሻውያን' ይባላሉና።» 

ከጥንት ጀምሮ ታሪካዊው የኩሽ መንግሥት በአሁኑ ስሜን ኢትዮጵያ እንደ ኖረ ሊጠራጠር አይችልም። ይኸው ስያሜ ከቅድመኞቹ የግብጽ መዝገቦች ከ2 መንቱሆተፕ ዘመን (ከ2092 ዓክልበ.) ግድም ጀምሮ ታውቋል። በኋለኛ ዘመን «ኩሽ»ና የግሪክ ትርጉሙ **[[አይቲዮፒያ (የግሪክ ቃል)|Αιθιοπία]]** (/አይቲዮፒያ/) ከሳህራ ደቡብ ላለው ምድር በሰፊው ይጠቀም ነበር። ደግሞ በአፍሪቃ ቀንድ ዙሪያ የሚኖሩት 'ኩሺቲክ ሕዝቦች' (ሶማሌ፣ አፋር፣ አማራ፣አገው፣ቅማንት፣ስልጤ፣ጉራጌ፣ሲዳማ፣ጋሞና ሌሎች) ይህን ስም ከዚሁ ኩሽ ተቀበሉ፤ ከተወላጆቹ መሃል ተቆጥረው ነው። አብዛኛው ጊዜ ኩሺቲክ የሚባሉ የቤጃ ሕዝብም ከኩሽ የደረሰ ልዩ የትውልድ ልማድ አላቸው። 

1760 ዓ.ም. ያሕል ኢትዮጵያን የጎበኘው የስኮትላንድ መንገደኛ ጄምስ ብሩስ እንዳለው፣ «ሀበሾቹ ከድሮ ጀምሮ የተወረሰ ትውፊት አላቸው»፤ እሱም፦ ከማየ አይህ ቀጥሎ የካም ልጅ ኩሽ ከነቤተሠቦቹ በአባይ ወንዝ ላይ ተጉዘው ገና ሰዎች ሳይኖሩበት የአትባራ ሜዳ አገኙ። ከዚህም ሜዳ የኢትዮጵያን ደጋ አይተው ተነሡበትና አክሱምን ሠሩ።  በኋላ ጊዜ ወደ ሜዳው ተመልሰው መርዌን ሠሩ። በብሩስ ዘመን የኖሩ አውሮፓዊ ሊቃውንት ግን ኩሽ ወደ አፍሪካ የገባ በባብ ኤል መንደብ እንደ ነበር ስለ አመኑ፣ ይህን ታሪክ አልተቀበሉም ነበር።. በተጨማሪ፣ በ*[[መጽሐፈ አክሱም]]* መሠረት ኩሽ የርስቱን ድርሻ ለማመልከት የአክሱምን ታላቅ ሀውልት እንዳቆመ፣ ልጁም ኢትዮጲስ በዚያ እንደተቀበረ ይታመናል። አቶ ብሩስም በኖረበት ዘመን ይህ መጽሐፍ በኢትዮጵያ ከ*[[ክብረ ነገሥት]]* ጋር እኩል ሆኖ እንደ ከበረ ጽፎ መሰከረ።

በኢትዮጵያ ታሪካዎ ልማድ ዘንድ፣ አባቱ ካም ከሞተ በኋላ ኩሳ በኢትዮጵያ ለ50 ዓመት ነገሠ፣ ከዚያ ሃባሢ ለ40 አመት፣ ሰብታ ለ30 አመት ነገሡ።

የፋርስ እስላም ታሪክ ጸሐፊ ሙሐመድ እብን ጃሪር አል-ታባሪ በ907 ዓ.ም. እንደ ጻፈው የኩሽ ሚስት የቲራስ ልጅ ባታዊል ሴት ልጅ ቃርናቢል ስትሆን «ሀበሾችን፣ ስንዶችንና ሕንዶችን» ወለደችለት።

ፈረንሳዊዉ አንቷን ኩያርድ በ1550 ዓ.ም. በፃፈው «የዓለም ቅርሶች» ዘንድ፣ የሰብታ አባት ኩሽ ሲሆን እናቱ የኖህ ሴት ልጅ አራክሳ ነበረች። ይቺን አራክሳ ደግሞ የእስኩቴስ እናት ይላታል።



መደብ:የኖህ ልጆች
መደብ:ኢትዮጵያ
ያህዌ

**ያህዌህ** (ዕብራይስጥ፡- **יהוה** የፈጣሪ ታላቅ ስም ሲሆን በበኩረ ጽሑፉ ከ7000 ሺህ ጊዜ በላይ ይገኛል።  በ1879 የአማርኛ ትርጉም መፅሓፍ ቅዱስ አንድ ጊዜ (ይሆዋ)፣ በ1941 ትርጉም ሁለት ጊዜ (ያህዌ) አንዲሁም በአዲሱ መደበኛ ትርጉም እጅግ በርካታ ቦታ ላይ (ያህዌ) ይገኛል።

የካቶሊክ ኢንሳይክሎፒዲያ፣ ጥራዝ 8፣ 1910 እትም፣ ገጽ 329 **'ይሖዋ፣ በብሉይ ኪዳን ውስጥ የሚገኝ የፈጣራ ታላቅ ስም**' በማለት ይገልፀዋል።  

እግዚአብሔር ማለት አላህ 

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
ሓሊዞናውያን

**ሓሊዞናውያን** (ግሪክ፦ **`Αλιζωνες**) በግሪኩ ባለቅኔ ሆሜር ግጥም *[[ኢልያድ]]* የተገኘ መታወቂያው ግን ምስጢራዊ የሆነ ሕዝብ ነበር። በ*ኢልያድ* መሠረት በትሮያስ ጦርነት ጊዜ በትሮአስ ሠራዊት ውስጥ የዘመቱ ወገን ነበሩ። መሪዎቻቸውም ኦዲዮስና ኤፒስትሮፎስ ሲሆኑ እሊህ የመኪስቴዎስ ልጆች ተባሉ። ሆሜር እንደሚለው «ከብር ልደት አገር - ከሩቅ አሉቤ» ደርሰው ነበር። 

በኋላ ዘመን የታሪክ ጸሐፊ ስትራቦን ጉዳዩን ለመፍታት ሲሞክር «ከሩቅ አሉቤ» በማለት ፈንታ «ከሩቅ ሓሉቤ» ሆሜር መጻፍ የፈለገ ይሆናል በማለት ግመቱን አቀረበ። ስለዚህ «ሓሊዞናውያን» የሓሉባውያን ስም እንደ ነበር መሰለው። በዚህ አጋጣሚ በሓሉባውያን አገር መካከል ሓሉስ (ሓሊስ) የተባለ ወንዝ ይፈሳል። ከስትራቦን ዘመን በፊት ከ1200ም ዓክልበ. በፊት ኅይለኛ መንግሥት የነበራቸው ኬጢያውያን ደግሞ በዚያው ወንዝ ዙሪያ የብር ማዕድን ሠርተው በዚያን ጊዜ የአገሩ ስም ሓቲ ተብሎ ነበር። ይህም በዛሬው ቱርክ አገር መሃል ይስፋፋ ነበር።

ሌሎች ግሪክ ጸሓፊዎች ግን (ፕሊኒ፣ ሄካታይዎስ ወዘተ.) ሓሊዞናውያን በትንሹ እስያ ውስጥ ለትሮአስ ቅርብ በሆነ ክፍል እንደ ኖሩ ይላሉ። ሄሮዶቶስም በእስኩቴስ መካከል (በዛሬው ዩክራይን) ስለሚኖሩ «ሓሊዞናውያን» ጽፏል።

ቅዱስ አቡሊዴስም በ226 ዓ.ም. በጻፉት ዜና መዋዕል ሓሊዞናውያን የሴም ልጅ ሉድ ተወላጆች እንደ ነበሩ አመለከቱ።

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ሆሜር

**ሆሜር** (ወይም **ኦሚሮስ**፣ ግሪክ፦ **Όμηρος**) የጥንታዊ ግሪክ (ምናልባት 850 አክልበ.) ባለቅኔ ነበረ። ስመ ጥሩ የሆኑ ግጥሞቹ *[[ኢሊያዳ]]*ና *[[ኦዴሲያ]]* ናቸው።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የግሪክ ሰዎች
ሄሮዶቶስ

right|thumb|220px|የሄሮዶቶስ ሃውልት
**ሄሮዶቶስ** ወይም **ሄሮዶቱስ** (ግሪክ፦ **Ηρόδοτος**) የጥንታዊ ግሪክ (492-433 ዓክልበ.) ታሪክ ጸሓፊ ነበረ። የታሪክ መረጃዎቹን በሥርዓት በመሰብሰብ እና በማቀናበሩ የታሪክ-አባት በመባል ይታወቃል።

## ኢትዮጵያ በሄሮዶቶስ

«ሂስቶሪያይ» (ታሪኮች) በሚባል ጽሑፍ (472 ዓክልበ. ገደማ) ሄሮዶቶስ ስለ «ኢትዮጵያ» ጥንታዊ መረጃ አቅርቧል። በሄሮዶቱስ አስተያየት ኢትዮጵያ ከኤለፋንቲን ደሴት (የአሁኑ አስዋን) ጀምሮ ከግብጽ ወደ ደቡብ የሚገኘው አገር ሁሉ ነው። በወርቅ፣ የዝሆን ጥርስና ዞጲ እንጨት ሀብታም አገር ነው። አንድ ዋና ከተማ በሜሮዌ አላቸው፤ እዚያ አማልክታቸው ዜውስ እና ዲዮናስዮስ ብቻ ናቸው ይላል። በፈርዖን 1 ፕሳምቲክ ዘመን (650 ዓክልበ. ገደማ) ብዙ የግብጽ ወታደሮች አገራቸውን ከደው በኢትዮጵያውያን መካከል እንደ ሰፈሩ ይላል። ከግብጽ 330 ፈርዖኖች፣ 18ቱ ኢትዮጵያውያን (ማለት የኩሽ ፈርዖኖች) ነበሩ ብሎ ጻፈ። ግዝረት ከሚፈጽሙት አገሮች አንድ መሆናቸውን ይመስክራል። 

የፋርስ ንጉሥ ካምቢስስ (570 ዓክልበ. ገደማ) ሰላዮችን ወደ ኢትዮጵያውያን እንደ ላከ ሄሮዶቶስ ይነግረናል። ጠንካራና ጤነኛ ሕዝብ አገኙ። ካምቢስስ ከዚያ ወደ ኢትዮጵያ ቢዘምትም በቂ ስንቅ ባለማዘጋጀታቸው ለሥራዊቱ በፍጹም አልተከናወነምና ቶሎ ተመልሱ። 

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ታሪክ
መደብ:የግሪክ ሰዎች
ጤፍ

thumb|right
**ጤፍ** በሮማይስጥ ***Eragrostis tef*** በመባል የታወቀው የሳር ዘር ነው።
የጤፍ ፍሬ በጣም ደቃቅ ከመሆኑ የተነሳ አንዷ ነጥሎ በእጅ ማንሳት አይቻልም። ደቃቅነቱን የሚገልጹ አባባሎች፡
  ከጤፍ ጨርሶ ጥሬ
  ጤፍ ከዘማዷ ጎታ ትሞላ
  የጤፍ ያክል የሚልቅህ የጤፍ ያክል ያደቅቅሃል
ከጤፍ እንጀራ፣ ዳቦ፣ ገንፎ፣ አጥሚትና ሌላም የምግብ ዓይነት ማዘጋጀት ይቻላል። ኢትዮጵያውያን በጣም የሚወዱት ምግባቸው እንጀራ ከጤፍ ዶቄት ሲዘጋጅ በጣም ያምራል። ጤፍ በማዕደን ይዘቱ የከበረ ነው። ግሉተ የሚባለው ንጥረ ነገር በጤፍ ውስጥ የለም። ስለዚህ ምግብነቱን በጣም ተፈላጊ ያደርገዋል።

መደብ:አትክልት
መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ኤራግሮስቲስ ጤፍ በራሱ የተበከለ ቴትራፕሎይድ [4] ዓመታዊ የእህል ሣር ነው። ጤፍ C4 ተክል ነው [4] በድርቅ እና በከፍተኛ ሙቀት ውስጥ ያለውን ካርቦን በብቃት ለመጠገን ያስችለዋል, እና በሞቃታማ እና መካከለኛ ሣር መካከል መካከለኛ ነው. ጤፍ የሚለው ስም ጠፍፋ ጤፋ ከሚለው የአማርኛ ቃል እንደመጣ ይታሰባል ትርጉሙም “የጠፋ” ማለት ነው።[5][7] ይህ ምናልባት የሚያመለክተው ከ1 ሚሜ ያነሰ ዲያሜትር ያላቸውን ጥቃቅን ዘሮቹን ነው።[7] ጤፍ ጥሩ ግንድ ያለው፣ ጥቅጥቅ ያለ ሳር ሲሆን ትላልቅ ዘውዶች ያሉት እና ብዙ ገበሬዎች ያሉት። ሥሮቹ ጥልቀት የሌላቸው ናቸው, ነገር ግን ትልቅ የፋይበር ሥር ስርወ ስርዓት ያዳብራሉ.[7] የእጽዋቱ ቁመት እንደ አዝመራው አይነት እና እንደ አካባቢው ሁኔታ ይለያያል።[6] ብዙ ጥንታዊ ሰብሎችን በተመለከተ፣ ጤፍ በቀላሉ የሚለምደዉ እና በተለያዩ የአካባቢ ሁኔታዎች ሊበቅል ይችላል፤[6]በተለይ ጤፍ በደረቅ አካባቢ ሊለማ ይችላል፣ነገር ግን እርጥብ በሆነ የዳርቻ አፈር ላይ ሊለማ ይችላል።[7]

ጤፍ ከአፍሪካ ቀንድ የተገኘ ሲሆን በአሁኑ ጊዜ ካሉት ኢትዮጵያ እና ኤርትራ አንዱና ዋነኛው የእህል እህል ነው።[8] የሚበቅለው ለዘሮቹ እና ገለባውም ከብቶቹን ለመመገብ ነው።[7] ዘሮቹ በጣም ትንሽ ናቸው፣ ርዝመታቸው አንድ ሚሊሜትር ያክል፣ እና አንድ ሺህ እህል ክብደታቸው በግምት 0.3 ግራም ነው።[9] ከነጭ ወደ ጥልቅ ቀይ ቡናማ ቀለም ሊኖራቸው ይችላል።[6] ጤፍ በምግብ ማብሰያ ውስጥ ከሜላ እና ከኩዊኖ ጋር ተመሳሳይ ነው, ነገር ግን ዘሩ በጣም ትንሽ ነው እና በፍጥነት ያበስላል, ስለዚህ አነስተኛ ነዳጅ ይጠቀማል.
ኑግ

200px|thumb|ኑግ አበባ
**ኑግ** በሮማይስጥ ***Guizotia abyssinica*** በመባል የታወቀው የእህል ዘር የሚሰጥ ተክል ዝርያ ነው። ኑግ ዩናይትድ አስቴትስ ውሱጥ ተወዳጅ የወፍ ምግብ ነው።
ይህን የዘይት እህል በብዛት የሚያመርቱ ኣገሮች ኢትዮጵያና ሕንድ ናቸው ይባላል፣ ሌሎችም አሉ።

ወፎች ስለሚወድዱት ብዙ አገሮችም ያስገቡታል። ዘሩ ወደ ሌላ አገር ሳይገባ ግን የአረም ዘሮች ስላሉበት ስንኩል እንዳይሆኑ ለ15 ደቂቃ በከፍተኛ ሙቀት እንዲቆይ ይገደዳል።

በደቡብ ሕንድ ምግብ አበሳሰል በወጥ ወይም ስጎ ውስጥ ይጨመራል። 

የኑግ ዘይት፣ ቅባኑግ ደግሞ ያስገባሉ፤ ለአበሳሰል በወይራ ዘይት ፈንታ ሊጠቀሙ ይችላሉ፣ ወይም ሳሙና፣ ቀለም መቀብያ ለማዘጋጀት ለኢንዱስትሪዎች ይጠቀማል። በተለይ በኢትዮጵያ ቅባኑግን ከማውጣት የተረፈው የዘሩ እንጐቻ ለከብት መኖ ይሰጣል። 

በኢትዮጵያ በተቆለለና በደቀቀ ኑግ ውጥ በስኳርና በውሃ ጉንፋን በማከም ይጠቀማሉ።   የደቀቀ ኑግና ተልባ ተዋህዶ ቆዳን በመቀባት ለቆዳ ውበትና ጤና ይጠቅማል።
ኑግና ጥቁርአዝሙድ ተፈጭቶ ከዝንጅብል ጋር በማዋሃድ በጁስ መልክ በሁለትኩባያ ውሃ ይፈጭና በማጥለያ አጥልሎ ጭማቂውን በቀን አንዴ በመጠጣት የደምግፊትን፣የስኳርበሽታንእንዲሁም የሆድ ቦርጭን ለመቀነስ ይጠቅማል።
ኑግ ለጤና እጅግ ጠቃሚ ነው።
እንዲሁም የኑግና የመተሬ ዘር ተዋህዶ ለኮሶ በሽታ ይሰጣል። ቁንጭር (ሌይሽመናይሲስ) ለማከም የኑግ፣ የነጭ ሽንኩርት ልጥና የኣዞ ሓረግ ቅጠል ተደቆ በለጥፍ ትንሽ ሙቅ ተደርጎ ይቀባል።

መደብ:አትክልት
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ግሪክ (ቋንቋ)

[thumb|300px|የጥንታዊ ግሪክ ናሙና - [ሆሜር ከተጻፈው መጽሐፍ ዒልያዳ መጀመርያ]]

**የግሪክ ቋንቋ** ወይም **ግሪክኛ** (**ελληνικά** /ኤሊኒካ/) ከህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች አንዱ ሲሆን የግሪክ (የአገሩ) እንዲሁም የቆጵሮስ መደበኛ ቋንቋ ነው። በጠቅላላ ከ15 ሚሊዮን ሰዎች በላይ ይናገሩበታል። ቀደም ሲል ደግሞ በሜዲቴራኔያን ዙሪያ፣ በምዕራብ እስያና በስሜን አፍሪቃ በሰፊ ይጠቀም ነበር።

ግሪክ የተጻፈበት በግሪክ አልፋቤት ነው። ዛሬ በዓለም ዙርያ አብዛኞቹ ፊደሎች በተለይም የላቲን አልፋቤትና የቂርሎስ አልፋቤት የተለሙ ከዚሁ ግሪክ ጽሕፈት ነበር። ግሪኮቹ ደግሞ ሀሣቡን የበደሩ ከፊንቄ አልፋቤት ምናልባት በ1100 ዓክልበ. ገዳማ ነበረ። ከዚያ በፊት (1500-1100 ዓክልበ. ግድም) ከሥነ ቅርስ እንደ ታወቀ ግሪክኛ በፍጹም በሌላ ጽሕፈት «የሚውኬናይ ጽሕፈት» ይጻፍ ነበር።

ከመጽሐፍ ቅዱስ፣ አዲስ ኪዳን መጀመርያ በግሪክ ተጽፏል።

## ደግሞ ይዩ
* ሆሜር
* ሄሮዶቶስ
* ኮይኔ ግሪክ
* :wikt:Wiktionary:የግሪክኛ ቅድመ-ታሪካዊ አመጣጥ - ሷዴሽ ዝርዝር

መደብ:ህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች
መደብ:ግሪክ
ሮማይስጥ

thumb|የሮማይስጥ ናሙና

**ሮማይስጥ** ወይም **ላቲን** (***Latina*** /ላቲና/) ከህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች አንድ ነው።

የሮማንስ ቋንቋዎች ቤተሠብ በሙሉ ከሮማይስጥ ከ400 ዓ.ም. በኋላ ደረሰ።  የነዚህ ልሳናት ዋና አባላት ፈረንሳይኛ፣ እስፓንኛ፣ ፖርቱጊዝኛ፣ ጣልኛ፣ ሮማኒኛ ናቸው። 

## ደግሞ ይዩ
*
* ሮማ
* ቫቲካን ከተማ

መደብ:ላቲን
ቤተ እስራኤል

thumb|ቤተ እስራኤል ልጅ

**ቤተ እስራኤል** በኢትዮጵያ ሲኖሩ የነበሩ የዘር ሃረጋቸው በመጽሐፍ ቅዱስ እንደተገለጸው የአብርሃም የያዕቆብ የይስሃቅ የዘር ሃረግ ሲሆን በኢትዮጵያ ለብዙ ዘመናት ሲኖሩ ቆየተው ከ1984 እ.ኤ.አ. ጀምሮ እስከዛሬ ድረስ ወደ እስራኤል ሃገር በመመለስ ላይ ይገኛሉ።

የመጀመሪያዎቹ ቤተ እስራኤላዊያን ከኢየሱስ ክርስቶስ ልደት 500 አመት በፊት፤ የመጀመሪያው የሰለሞን ቤተ መቅደስ ከፈረሰ በኋላ፣ ተሰደው ወደ ኢትዮጵያ እንደገቡ ታሪክ ያሳያል።እስከ 4ተኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በኤርትራ እና በተለይ በአክሱም ትግራይ አካባቢዎች ኑረዋል። በ4ተኛው ክፍለ ዘመን፣ በኢትዮጵያ የሀገሪቱ ሀይማኖት ክርሥትና ሁኖ በታወጀበት ወቅት፣ የክርስትና ሀይማኖትን አንቀበልም በማለታቸው፣ በአክሱሙ ንጉስ ኢዛና ከአክሱም ተባረው በወገራ፣ ደምቢያ፣ ጭልጋ፣ ጣና ሀይቅ ዳር፣ እና በሰሜኑ ተራራማ ቦታ ከሰፈሩ በኋላ፥ በህገ ኦሪት የሚመራ የራሳቸውን ስርወ መንግስት አቋቁመው ኑረዋል። ይህ ስርወ መንግስትም የሰሜን መንግስታት  (kingdom of Semien kingdom of Bete Israel) ወይም የጌድዮናዊያን ስርወ መንግስት Kingdom of Gedeon's ተብሎ ይታወቃል።ይህ የቤተ እስራኤላዊያን ስርወ መንግስት፣ ከአክሱም ስልጣኔ መንግስት እና በ13ኛው ክፍለ ዘመን ከተመሠረተው ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግስት ጋር ብዙ የጦርነት ውጣ ውረዶችን ያሳለፈ ሲሆን፣ እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመንም  ለመዝለቅ ችሏል።ይህ የቤተ እስራኤል ስረወ መንግስትም በ10ኛው ክፍለ ዘመን ድል ቀንቶት የአክሱም ስልጣኔን ካፈራረሠ በኋላ፣ በዮዲት ጌድዮን(ዮዲት ጉዲት) መሪነት ለ40 ዓመታት ያክል ጊዜ ሰፊዋን ኢትዮጵያ  አስተዳድሯል ።

የቤተ_እስራኤላዊያን ነገሥታት ሥም ዝርዝር:-

★ ንገሡ ጲንኃሥ~ (325_360 ዓ/ም)

★ ከጲንሐሥ ንግስና በሗላ (360 ዓ/ም _ 10ኛው ክፍለ ዘመን) ጊድዖናዊያን ወይም የጊድዖን ስርወ መንግስት አስተዳድሯል።ቀዳማዊ ጌድኦን፣ዳግማዊ ግድዖን፣ሳልሳዊ ግድዖን ወዘተ 

★ ዮዲት ጊድዖን~(960_1000 ዓ/ም)  ዮዲት ጊድዖን (ዮዲት ጉዲት) የአክሱምን መንግስት ካፈራረሰች በሗላ ኢትዮጵያን ለ40 አመት አስተዳድራለች

★ ንጉሱ ዮራም (1528_1556)

★ ንገሥ ራዲ (1560_1563)

★ ንጉሱ ካሌቭ~በአፄ ስርፀ ድንግል ዘመን የነበር  እና የመጨረሻው የቤተ እስራኤላዊያን ንጉስ።

በ10ኛው ክፍለ ዘመን የነበር አንድ ኤልዳድ ሃዳኒ (Eldad Hadani) የተባለ ፃሀፊ፣ በወቅቱ ወደ አንድ ሚልዮን የሚደርስ ቤተ እሰራኤላዊ በዛሬዋ ኢትዮጵያ ይኖር እንደነበር በፅሁፎቹ አስቀምጧል።በጊዜ ሂደት አብዛኛዎቹ ፣ ክርስትናን እየተቀበሉ ቁጥራቸው እየቀነሰ በመሄዱ ዛሬ ወደ 165 ሺህ የሚሆኑ ቤተ እስራኤላዊያን በሀገረ እስራኤል ይኖራሉ።




Image:Wolleka.jpg
Image:Ethiopie-falasha.jpg
Image:Women at kotel.jpg
Image:Falasha makstyle.jpg
Image:1862falashaVillage.jpg
Image:1862BetaIsraelPreach.jpg | 1862 ሰበካ ወደ ቤተ እስራኤላውያን


*Israel Association for Ethiopian Jews

ቤተ እስራኤል የኢትዮጵያ ብሔር ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
መደብ:እስራኤል
መደብ:አይሁድ
አንድ ሰው ቤተእስራኤላዊ መሆን አለመሆኑን ከጥንት ጀምሮ በተዘጋጀ የዘር ሀረግ ዝርዝር(chronological order) ውስጥ ይገኛል።
ቴል አቪቭ

thumb|ቴል አቪቭ

**ቴል አቪቭ** በእስራኤል ውስጥ በሕዝብ ብዛት በጣም ትልቁ ከተማ ናት። ከተማዋ በእስራኤል የሜድትራኒያን ባሕር ዳርቻ ላይ ትገኛለች፣ ሕዝብዋም 495,230 ነው። ቴል አቪቭ የአገሪቱ ዋና የኢኮኖሚና የቴክኖሎጂ ማዕከል ሲሆን፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ የታወቀ የከፍተኛ ቴክኖሎጂ (high-tech) ማዕከል ናት። ቴል አቪቭ በሕዝብ ብዛት ከኢየሩሳሌም በፊት ትመጣለች።

መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:እስራኤል
የኢትዮጵያ ቴያትር

**የኢትዮጵያ ቴያትር** ኢትዮጵያ ውስጥ ከ1990 አጋማሽ በፊት ብዙ የሆኑ የመድረክ ቴያትር ተሰርቶ ነበር። አሁንም የፊልም ተጽእኖ በጠነከረበት ጊዜ የተለያዩ ቴያትሮች በመሰራት ላይ ናቸው።
ከነዚህም መካከል፡-

1.8ቱ ሴቶች

2.የቀለጠው መንደር

መደብ:ቴያትር
የአራዳ ቋንቋ

(**Yä 'Arada** **Q̣uwanq̣uwa**) (Amharic Urban Youth Language) የአራዳ ቋንቋ በአማርኛና በማኅበራዊ አጋጣሚዎች ምክንያት አማርኛን በተጎራበቱ ቋንቋዎች የሚቀናበር ምርጥነትን፣ ሥልጡንነትን ለማሳየትና ከሌሎች ሰዎች ለመለየት የተፈጠረ በዋናነት የከተሜ ወጣቶች ቋንቋ ነው። የአራዳ ቋንቋ ተጠቃሚዎች ሌሎች "የእኛ ወገን ያልኾኑ" የሚሏቸው ሰዎች በአካባቢያቸው በሚኖሩበት ጊዜ ቋንቋውን ምሥጢር መለዋወጫ ሊያደርጉት ይችላሉ። የአራዳ ቋንቋን ለማቀናበር ተናጋሪዎቹ በዋናነት ግልበጣ፣ ጭመራ፣ ተውሶና ፍቺ ቅየራ፣ እንዲኹም ፈጠራን ይጠቀማሉ። የአራዳ ቋንቋ የአማርኛን ሥነ ድምፅ፣ ሥነ ምዕላድና ሥነ መዋቅር በጥብቅ ይከተላል። ምን ያኽል የቃላት ክምችት እንዳለው በትክክል ለመናገር ቢያስቸግርም የዕለት ተዕለት ጉዳዮች ላይ ያለምንም ችግር ተጠቃሚዎቹ ይገለገሉበታል።  

## ምሳሌዎች
*አሪፍ፡- ጥሩ፣ ቆንጆ ነው።

ምሳሌ፡-ዛሬ አሪፍ ፊልም አየሁ። (ዛሬ ቆንጆ ፊልም አየሁ እንደማለት ነው።)

* አብሽር - ጥሩ እንግዲህ 
*ሼም፡- አረ...የሚገርም ሰው ነው፤ ትንሽ እንኳ ሼም አየቆነጥጠውም!

*ፀዳ ያለ፡- በጣም ጥሩ የሆነ

ትናንትና ፀዳ ያለ እራት ነው የበላሁት።

*የገባው፡-

አቶ ቢመጣ እኮ ሽማግሌ አይመስሉም፤ የገባቸው ናቸው።

*ጭሱ፡

*ይመቻችሁ፡-

ፍሬንዶች አቦ ይመቻችሁ።

*ፍንዳታ ፡ -አዲስ ብቅ የሚል ወጣት 

* እገሌ ሊጭር ነው፡ እገሌ ሊሞት ነው። 

*ይብራብኝ"--ይቅርብኝ ፣ይለፈኝ [ዛሬ ምሣ ይብራብኝ።]
"ወፍ የለም"--አይሆንም ፣ አይደረግም።
እሱ ላይ እንዲህ አይነት ሳፋጣ ወፍ የለም።

ኧረ አይነፋም፡- ደስ አይልም፡ ኧረ አይነፋም ተው፡፡

ይብራብኝ፡- ይቅርብኝ፡ ይሄ ምግብ ለኔ ይብራብኝ፡፡

ጌጃ   ...ሞኝ
ዛፓ.....ፖሊስ


Mehari Worku. Arada: Sociolinguistic and Linguistic Features of the Amharic Urban Youth Language. (Addis Ababa University, 2012)
መደብ:ቋንቋ ነክ መዋቅሮች
መደብ:አርጎት
ሞኒተር

የኮምፕዩተር ሞኒተር ሁለት ሊከፈል ይችላል።

1.ሲአርቲ ሞኒተር

2.ኤልሲዲ ሞኒተር

መደብ:ኮምፒዩተር
ቪዲዮ ኮንፈረስ

## ቪዲዮ ኮንፈረስ
የርቀት ትምህርት ማለት ነው፡፡

## ቪዲዮ ኮንፈረስ ምንድን ነው?

## ቪዲዮ ኮንፈረስ እንዴት ይሰራል?

## ቪዲዮ ኮንፈረስ ለመጠቀም የሚያስፈልጉ ነገሮች ?
## ቪዲዮ ኮንፈረስ የሚጠቀሙ የኢትዮጵያ የመንግስትና ዓለም አቀፍ መ/ቤቶች ዝርዘር
የኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ኮሌጅ የኮሌጁ ድረ ገጽ 
----

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:መገናኛ
እምስ

**እምስ** (ግዕዝ፦ ***ከረቤዛ***) የሴት ሃፍረተ ስጋ የሩካቤ ስጋ መፈጸሚያ አካል፡ የሴቶች ሽንት መሽኒያ ፤ ግለ አካል፡ መውለጃ ነው።

## እምስ ለምን እምስ ተባለ?
ከሳቴ ብርሀን ተሰማ ዐማርኛ መዝገበ-ቃላት እንደሚተረጉመው (ገፅ አንድ ሺ ዘጠኝ)ይህ ማብራርያ ሜዲሲናዊ  ክፍለ አካላዊ  አናቶሚ ትርጉም ነው

ዕምስ፤ (አላ)፡ነ፡ስ፤ የሴት ማኅፀን አፍ፣ አፈ-ማኅፀን፣ የወንድ ዘርን መቀበያ፣ ፦ የልጅ መውለጃና በር። በሰው ላይ አምስት ቀዳዳ አለ። አምስተኛው የቀዳዳ አካል በር ዕምስ ይባላል። በግዕዝ ሐመስ ማለት አምስተኛን ኾነ ማለት ነው ሌላው ደግሞ ታመሰ ማለት ነው።

[[መደብ:ሥነ አካል]
ቁላ

**ቁላ** የወንድ ሩካቤ ስጋ መፈጻሚያ፡ የወንድ ሽንት መሽኚያ፡ ስሜተ ስጋ ነው።

*በደወል ውስጥ ድምጽ የሚያሰማ ክፍል

ሌላው ደግሞ ቆላ፤መቁላት ከሚለው የመጣ ሲሆን ይህንንም ስያሜ ያገኘው የሴቷን ሃፍረተ ሥጋ እየገባ እየወጣ ስለሚያሻሽ ነው።

መደብ:ሥነ አካል
ምጽራይም

**ምጽራይም** (ዕብራይስጥ፦ **מִצְרָיִם** /ሚጽራዪም/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* ምዕ. 10 መሠረት ከኖህ ልጆች መካከል የካም ሁለተኛ ልጅ ነበረ። የምጽራይምም ልጆች ሉዲም፣ ዐናሚም፣ ላህቢም፣ ነፍታሌም፣ ፈትሩሲም፣ ከስሉሂምና ቀፍቶሪም ናቸው። 

የ«*ሚጽራዪም*» ትርጉም በዕብራይስጥ ደግሞ ግብጽ (ምሥር) አገር ነው። እንዲሁም በአረብኛ የአገሩ ስም **مصر** (ምጽር) ይባላል። ስሙ ዕጅግ የቆየ መሆኑ እርግጠኛ ነው። በአካድኛ መዝገቦች የግብጽ ስም «ሙሱር»፣ «ሙስሪ»፣ በኡጋሪትም ጽላቶች «ምስርም» ተብሏል። 

አባ አውሳብዮስ በጻፉት ዜና መዋዕል ዘንድ፣ የድሮ ግብጻዊው ባለታሪክ ማኔጦን (3ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ.) ስለ ኋለኞቹ ግብጻውያን ሲጽፍ፣ ይኮሩበት የነበረው የታላቁ ጥንት ዘመን ከማየ አይህ አስቀድሞ እንዳለፈ፣ በኋላም በዚያው አገር ዳግመኛ ከሠፈረበት ከካም ልጅ ምጽራይም በውኑ እንደ ተወለዱ ጽፎ ነበር። ተመሳሳይ ታሪክ በእስላም ጸሐፊዎች በግብጻዊው እብን አብድ ኤል-ሀከም እና በፋርሳውያን አል-ታባሪና ሙሐመድ ቈንዳሚር መጻሕፍት ሲገኝ፣ ፒራሚዶች፣ እስፊንክስ ወዘተ. ሁሉ የተሠሩ ከጥፋት ውኃ በፊት በኖሩት ክፉ ዘሮች ሆኖ፣ ከዚያ በኋላ ግን አገሩ ለካም ተወላጅ ለምጽራይም (ማሣር ወይም መሥር) ተሠጠ ብለው ጻፉ።  በነዚህም ደራስያን ዘንድ የመሥር ዕድሜ እስከ 700 መቶ አመት ድረስ ደረሰ። 

በፊንቄ አፈ ታሪክ ዘንድ፣ «ሚሶር» የሚባል ሰው የታዓውቶስ አባት ሲሆን የጌባል ንጉሥ ክሮኖስ ግብጽን ለዚሁ ታዓውቶስ እንደ ሰጠ ይታመን ነበር።

በዕብራይስጥ ስዋሰው «-*አዪም*» የሚለው ባዕድ መድረሻ የድርብ ቁጥር ምልክት ሲሆን ስሙ 'ሁለት ምድሮች' ይመስላል፤ የዚህም ትርጉም በጥንታዊ ግብጽኛ «-*ታ-ውይ*» ነው። ከመጀመርያው መካከለኛ ዘመን ጀምሮ ግብጽ «-*ታ-ውይ*» (ሁለቱ ምድሮች ወይም «ላይኛው መንግሥት» እና «ታችኛው መንግሥት») ይባል ነበር። ይህም በ፱ኛው ሥርወ መንግሥት ፈርዖን ስም መሪብታዊ ቀቲ (2300 ዓክልበ. አካባቢ) ይታያል። 

ጸሓፊው ጊዮርጊስ ስንቄሎስ (800 ዓ.ም. አካባቢ) አስተሳሰብ ግን ምጽራይም የግብጽ ቀድሞ ዘመን መንግሥት የመሠረተው ፈርዖን መኔስ እንደ ነበረ ገመተ።

## ሌሎች አጻጻፎች
* በግሪክ ትርጉም፦ Μεστράιμ /መስትራይም/
* በአማርኛ *[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]*፦ ሜስጥሮም 
* በ*ኦሪት ዘፍጥረት*፣ ልዩ ልዩ ግዕዝ ቅጂዎች፦ ምሴጣሬም፣ ሴጣሬም፤ ሚጣራም፣ ምስጢየረም
*በግዕዝ መጽሐፈ ኩፋሌ፦ መስጥሬም
*በ1879 አማርኛ ኦሪት ዘፍጥረት፦ ሚስራይም 


መደብ:የኖህ ልጆች
መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
አሸብር

ታዋቂ የኢትዮጵያ ስም **አሸብር** ትርጓሜው ፡ ማሸበር፡ አሸባሪ፡ አታራምሴ ፡ ረበሸ ፡ 

በዚህ ስም ከሚታወቁ የኢትዮጵያ ሰዎች፦ 

*ዶ/አሸብር ወ/ጊዮርጊስ - የኢትዮጵያ የእግር ኳስ ፌዴሬሺን ፕሬዚዳንት ፡ 
*ዶ/ር አሸብር ወ/አበዝጊ - አሜሪካን አገር በሜሪላንድ ግዛት የውስጥ ደዌ ልዩ ሃኪም 
*አቶ አሸብር አልቤ አጊሮ - በካሊፎርኒያ ግዛት የአሜሪካን ፖስት አገልግሎት ሰራተኛ የሆኑ 

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
ገነት

**ገነት** እነዚህ ትርጉሞች አሉት ፦

*የዔድን ገነት - የአዳምና የሕይዋን መጀመርያ መኖርያ
*መንግሥተ ሰማያት - የዘለዓለም መኖሪያ፡ የእግዚአብሄር ሰዎች ለዘላለዓለም የሚኖሩበት፡ 
*ማንኛውም የአትክልት ቦታ ወይም አጸድ
*የኢትዮጵያ ሴት ስም

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
ዓለማየሁ አልቤ አጊሮ

**ዓለማየሁ አልቤ አጊሮ** በደቡብ ኢትዮጵያ የተወለዱ ታዋቂ ሰው ናቸው። አቶ ዓለማየሁ ሳሊኒ ኮስትራቶሪ በተባለው በአንድ የጣሊያን የስራ ካምፓኒ ባለስልጣን ሆነው በተለያዩ አገሮች  በኃላፊነት ሰርተዋል። አቶ ዓለማየሁ በበጎ አድራጊነትና ብዙ ድሃ ኢትዮጵያዊያን በመርዳት የሚታወቁ ሲሆን የመጀመሪያ ድግሪያቸውን በአሜሪካን አገር ተቀብለው ኑሮአቸውንም እዚያው አርገዋል። አቶ ዓለማየሁ ባለትዳርና የሁለት ወንድ ልጆች አባት ናቸው።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ብርሃኑ መና

**አቶ ብርሃኑ መና** በደቡብ ኢትዮጵያ የተወለዱ ባለሃብት ሲሆኑ በሽምግልና በማስታረቅ የተቸገሩትን በመርዳት የስው እዳ በመክፈልና ለተቸገረ ፈጥኖ በመድረስ ይታወቃሉ፡ በተለይ በደርግ ጊዜ የወላይታ አውራጃ የመንግስት መ/ቤት ሰራተኞች ደመወዝ መክፈል የቻሉ ስመጥሩ ኢትዮጵያው ናቸው።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ዶ/ር ጳውሎስ ሌቃ

**ዶ/ር ጳውሎስ ሌቃ** ከሌሎች የሙያ አጋሮቻቸው ጋር ሆነው በወላይታ ሶዶ ከተማ እጅግ ዘመናዊ የግል ሆስፒታልና የነርሲንግ ኮሌጅ በመክፈታቸው የአከባቢውን ሕዝብ በመጥቀም ላይ ይገኛሉ። ዶ/ር ጳውሎስ ሌቃ በተጨማሪም በቁጥር 10 የሚሆኑ ረዳት የለላቸውን የዕድሜ ባለጸጋዎችና አካለ ስንኩላን አስጠግተው ይጦራሉ።

መደብ:የኢትዮጵያ ሀኪሞች
ጋጋ አልጆ

**ብ/ጄኔራል ዶ/ር ጋጋ አልጆ** በደቡብ ኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያው የጦር ጄኔራልና ዶክተርም ጭምር ለመሆኑ የበቁ ምሁር ሲሆኑ በጭንቅላት ካንሰር ምክንያት በ64 ዓመታቸው በፈረንጆች አቆጣጠር በ1997 በሞት ተለይተዋል። ትውልዳቸው ከወደ ወላይታ ነው፡፡ ብ/ጄነራል ጋጋ ከዮጎዝላቭያ ተወላጅ ከሆኑት ባለቤታቸው የአንዲት ሴት ልጅ አባት ነበሩ። 

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ሀኪሞች
ደጃዝማች ወልደ ሰማዕት

*ደጃዝማች ወልደ ሰማዕት*' በዓፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት ወላይታ አውራጃ በአስተዳዳሪነት በቆዩበት ጊዜ ብዙ የልማት ሥራዎችን አከናውነዋል። 

ከሠሯቸው አበይት ሥራዎቻቸውም ፦ 
*ሰባቱንም ወረዳዎች የሚያገናኝ መንገድ አሰርተዋል። 
*በሚሲዮናዊያን አማካኝነት የመጀመሪያውን የደቡብ ሆስፒታል አስገንብተዋል። 
*ወላይታን ከምዕራብ ኢትዮጵያ የሚያገናኝና ፺ ሜትር ርዝመት ያለውን ታሪካዊውን የኦሞ ድልድይ አሠርተዋል። 
*ወጣቱ ትርፍ ጊዜውን የሚያሳልፈበትን ወ.ወ.ክ.ማ. (የወጣት ወንዶች ክርስቲያናዊ ማኅበር የወጣቶች መንደር ከዘመናዊ ቤተ-መጻሕፍት ጋር አሰርተዋል። 
*በሶዶ ከተማ ዘመናዊ የገበያ አዳራሽ ከማሠራታቸው ነው። 
*ከይርጋለም ቀጥሎ በደቡብ የመጀመሪያውን ከፍተኛ ፪ኛ ደረጃ ተማሪ ቤት አሠርተዋል።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ዶ/ር ታዲዮስ ሙንኤ

**ዶ/ር ታዲዮስ ሙንኤ** የመጀመሪያው የኢትዮጵያ ካንገት በላይ ስፔሻሊስት ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ሀኪሞች
ወላይትኛ

**ወላይትኛ** በኢትዮጵያ በተጠቃሚ ብዛት በ4ኛነት የሚመደብና በደቡብ ኢትዮጵያ ውስጥ በሰፊው የሚነገር ቋንቋ ነው። ይህም ብቻ ሳይሆን የሌሎቹ ተቀራራቢ ቋንቋዎች ምንጭ ነው። ወላይትኛ ከሁሉም የኢትዮጵያ ቋንቋዎች በፊት የመጀመሪያው የላቲን ፊደል መጽኃፍ ቅዱስ ታትሞበታል። ከወላይትኛ ጋር ዝምድና ያላቸው ሌሎች ቋንቋዎች ጋሞ-ጎፋ-ዳውሮ እና ኩሎና ኮንታ ናቸው። ባሁኑ ጊዜ በሥልጣን ላይ ያለው የኢሕአዴግ መንግሥት እነኚህን ተቀራራቢ ቋንቋዎች ነገር ግን 25% ትርጓሜዎቻቸው እርስ በርሳቸው በፍጹም የማይገናናኙትን  በማለት አዲስ ስያሜ በመስጠት የ1ኛ ደረጃ መማሪያ መጽሃፍ አዘጋጀ። ይሁን እንጂ  በተለይ በወላይታ ተወላጆች ዘንድ ኃይለኛ ቁጣን አስነስቶ በተደረገው ሰላማዊ ሰልፍ በርካታ ሰዎች ሕይወታቸውን በማጣታቸው ጉዳዩ የዓለምን ትኩረት ስቦ ነበር። 
ለምሣሌ ያህል፡  ማለት በወላይትኛ ሥራ ማለት ሲሆን በጎሙኛ ግን ግብረ ሥጋንኙነት የሚል ትርጓሜ ስላለው ለኅብረተሰቡ ያልተለመደና እጅግ አስነዋሪ ቃል ነው። በአንጻሩ ግን አብዛኛው ቃል ቢመሳሰልም በመጽኃፍ ደረጃ ታትሞ ለልጆች ትምህርት እንዲውል ገዢው መንግሥት በቂ ጥናት ስላላደረገ በቂ ግንዛቤ አልነበረውም።   
በተመሳሳይ ሁኔታ የዎላይታ ብሄራዊ ክልል ጥያቄ የህዝብ ጥያቄ ሆኖ የዞን አመራሮችና ጥቂት ግለሰቦች ነዉ በማለት ወላይተኛ ተናጋሪዎች መብት ተሟጋቾችን ጨምሮ አፈና ደርሶባቸዋል።

መደብ:ኦሞቲክ ቋንቋዎችበዉስጡ ብዙ ቋንቋውን
ኩሪቺባ

70px|left

**ኩሪቺባ** (ፖርቱጊዝ፦ *Curitiba*) የብራዚል ከተማ ነው።

## የውጭ መያያዣዎች

* http://www.curitiba.pr.gov.br 
* http://www.curitiba-brazil.com

መደብ:ከተሞች
መደብ:ብራዚል
ቤንጎ (ክልል)

right|የቤንጎ ክልል በደማቅ አረንጓዴ|thumb
**ቤንጎ** ከአንጎላ ክልሎች አንዱ ነው። ዋና ከተማው ካክሲቶ ነው። የክልሉ ስፋት 33,016 ካሬ ኪሎሜትር ሲሆን የሕዝብ ብዛቱ ደግሞ 450 ሺህ ነው። ክልሉ ከሰሜን በዛየር፣ ከሰሜን-ምሥራቅ በኡኢጌ፣ ከምሥራቅ በኩዋንዛ ኖርቴ እና ከደቡብ በኩዋንዛ ሱል ክልሎች ጋር ይዋሰናል። በምዕራብ በኩል ከአትላንቲክ ባህር እና ከሉዋንዳ ጋር ይዋሰናል።

ከተማዎች
* አምብሪዝ
* ቤንጎ
* ዳንዴ
* ኢኮሎ
* ሙክሲማ
* ናምቡዋንጎንጎ

መደብ:የአንጎላ ክልሎች
ዮሓንስ ጎዳና

**አቶ ዮሓንስ ጎዳና** በደቡብ ኢትዮጵያ የተወለዱ ስመ ጥርና አንቱ የተባሉ ምሑር ሲሆኑ፣ ለ30 ዓመታት በተለያዩ የመንግስት ስራ በኃላፊነት የሰሩ ሲሆን፣ *My life with diabetes* የተባለ አስተማሪ መጽሓፍ ጽፈዋል።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ጠቅላይ ሚኒስትር

**ጠቅላይ ሚኒስትር** የአንድ ሉዓላዊት አገር የበላይ ኃላፊ፡ አስተዳዳሪ፡ አዛዥና የሚኒስትሮች ጠቅላይ ሰብሳቢ ሲሆን በአንዳንድ አገሮች ፈላጭ ቆራጭና ቁጥር አንድ መሪ ሲሆን በአንዳንድ አገሮች ደግሞ ፕሬዚዳንት አገሪቱን በበላይነት ያስተዳድራል።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
አድማሱ አልቤ

**አቶ አድማሱ አልቤ አጊሮ** ኑሮአቸው በሰሜን አሜሪካ ሲሆን በከፍተኛ ትምህርት በአሜሪካን አገር የተመረቁና አዲስ ተስፋ ለሴቶችና ለሕጽናት የተሰኘ በጎ አድራጊ የርዳታ ድርጅት መስርተው ወገናቸውን እየረዱ የሚገኙ ስመ ጥር ኢትዮጵያዊ ሲሆኑ ባለትዳርና የሁለት ወንድና የአንዲት ሴት ልጅ አባት ናቸው።

## የውጭ መያያዣ
* New Hope for Women and Children, Inc. 

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ለገሰ ኩሳ

**ለገሰ ኩሳ** ታዋቂ የኢትዮጵያ የእግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለገሰ የቀድሞ የመተሃራ፡ የፖሊስነ የመብራት አጥቂ የነበረ ሲሆን በአሁኑ ጊዜ ከኳስ የተገለለ ቢሆንም ከፍተኛ ትምህርቱን ጨርሶ በአዲስ አበባ መብራት ኃይል ባለስልጣን መስራያ ቤት በስፖርት ክለብ ውስጥ በሂሳብ ሰራተኛነት እየሰራ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ካሱ ኢላላ

**ዶ/ር ካሱ ኢላላ** የኢህአዴግና የኢትዮጵያ ከፍተኛ ባለስልጣን፡ ም/ጠሚኒስትር

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ሚሥስ አና ጎሜዝ

**አና ጎሜዝ** የአውሮፓ ኅብረት ምክር ቤት አባልና የፖርቱጋል ተወላጅ ናቸው።

መደብ:የአውሮፓ ሰዎች
መደብ:ፖርቱጋል
አርበኛ

**አርበኛ** ተዋጊ፡ ጦረኛ፡ አዋጊ፡ በጦር ሜዳ ታሪክ ሰርቶ ያለፈ ለሃገሩ አንድነት እና ነጻነት የተዋደቀበጠላት ወረራ ጊዜ አገሩ መልካም የቡና ምርት ያስገኝልናል አስቦ በአርበኞቹ ረዳት ግን ከጠላት ጋር ባለመተባበር ምርቱ ፈጽሞ እንዲቀር አደረጉ።
አህያ

**አህያ** አራት እግር ያለው ለማዳ እንስሳ ሲሆን ከባድ ዕቃ በመሸከም ሰውን ይረዳል። በተለይም ዘመናዊ የመጓጓዣ አገልግሎት በሌለበት ሥፍራ አገልግሎት በስፋት ይሰጣል። አህያ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ  እንስሳ ነው።

## የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ

ለማዳ አህያ ወይም Equus africanus asinus የመጣ ከአውሬ አህያ Equus africanus ነበር።

## አስተዳደግ
## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር  እና ብዛቱ
## የእንስሳው ጥቅም

መደብ:ለማዳ እንስሶች
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
ፍቅር

**ፍቅር** ከልብ (ልቦና) ውስጥ የሚወጣ ጠንካራ የመውደድ ስሜት ነው። ፍቅር በብዙ አስተሳስቦች በኩል ልዩ ልዩ ትርጉሞች አሉት። ለምሳሌ «የሕይወት መዓዛ» ተብሏል።

## ፍቅር በብሉይ ኪዳን

«ፍቅር እንደ ሞት የበረታች ናት» - መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን 8፡6

በአይሁድም በክርስትናም በአንዳንድም ሌሎች ሃይማኖቶች በሚከብረው በብሉይ ኪዳን ውስጥ፣ ፍቅረ ቢጽ በ*[[ኦሪት ዘሌዋውያን]]* 19፡18 ይታዘዛል፦ «ባልንጀራህን እንደ ራስህ ውደድ»... እንደገና ዘዳግም 10፡19፦ «እናንተ በግብፅ አገር ስደተኞች ነበራችሁና ስለዚህ ስደተኛውን ውደዱ።»

ሬጌ ፍቅር ነው ሁሌ። ረጋሳ ተጫኔ ሶሪ

በመጽሐፈ ምሳሌ ደግሞ፦ «የጎመን ወጥ በፍቅር መብላት የሰባ ፍሪዳን ጥል ባለበት ዘንድ ከመብላት ይሻላል።» - (15፡17)
እናም ፍቅር ወሳኝ ነው

## ፍቅር በአዲስ ኪዳን

የፍቅር ትርጓሜ በክርስትና የሚገኘው በቆሮንቶስ ፩፣ ምዕራፍ ፲፫ ነው። ፍቅር «ከእውነት ጋር ደስ ይለዋል እንጂ ስለ ዓመፃ ደስ አይለውም» በማለት ያሳስበናል (፲፫፡፮)።

ክርስቲያኖች የሚቀበሉት አዲስ ኪዳን ስለ ፍቅር በርካታ ተጨማሪ ትምህርት ይጠቅሳል። ለምሳሌም፦ 

* «ወዳጆች ሆይ፣ ፍቅር ከእግዚአብሔር ስለ ሆነ፣ የሚወደውም ሁሉ ከእግዚአብሔር ስለ ተወለደ እግዚአብሔርንም ስለሚያውቅ፣ እርስ በርሳችን እንዋደድ።» -- 1 ዮሐንስ መልእክት 4፡7
* «እግዚአብሔር ፍቅር ነው፣ በፍቅርም የሚኖር በእግዚአብሔር ይኖራል፡ እግዚአብሔርም በእርሱ ይኖራል።» -- 1 ዮሐንስ መልእክት 4፡1
* «ማንም፦ እግዚአብሔርን እወዳለሁ እያለ ወንድሙን ቢጠላ ሐሰተኛ ነው፤ ያየውን ወንድሙን የማይወድ ያላየውን እግዚአብሔርን ሊወደው እንዴት ይችላል?» -- 1 ዮሐንስ መልእክት 4፡20
* «እግዚአብሔርን ስንወድ ትእዛዛቱንም ስናደርግ፡ የእግዚአብሔርን ልጆች እንድንወድ በዚህ እናውቃለን።» -- 1 ዮሐንስ መልእክት 5፡2

### ፍቅር በፍልስፍና
**ፍቅር** እንደሞት ነው። ሞትን የምትፈራ ከሆነ ማፍቀር አትችልም። 
ሬጌ ሁሌም ፍቅር ነው።

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:ሃይማኖት
መደብ:ስነ  ልቡና
ፍቅር /love /
በእርግጥ  ስለፍቅር ብዙ ሰምተናል አይተናል  እንድሁም አንብበናል ነገር ግን በፍቅርም ዓለም የምኖር ሰው አለ ለማለት አያስደፍርም  ምክንያቱም በናፈቅር እንኳ ዘላቂ የሆነ በምክንያታዊነት የምንጠላቤት ሁነታ በሰዎች ህይወት ወይም ኑሮ ላይ ይታያልና  በአጠቃላይ 
ፍቅር ማለት ትዕግስት ነው
ፍቅር ማለት እውነት ነው
ፍቅር ማለት ባለእንጀራውን እንደራሱ መወደድ ማለት ነው
ፍቅር ማለት መልካምነት ነው .......
ፍቅር ማለት ካለ ምንም መተማመኛ ራስን አሳልፎ መስጠት ነው ።
ሳሊኒ ኮስትራቶሪ

**ሳሊኒ ኮስትራቶሪ** (ጣልኛ፦ *salini costruttori*) በ1940 እ.ኤ.አ. የተመሠረተ የጣልያ ገንቢ ድርጅት ነው። በተለይ በአፍሪካ አገራት ድርጅቱ ብዙ መንገድ፣ ባቡር፣ ወዘተ. ሠርቷል። 

## የውጭ መያያዣዎች
*ተጨማሪ መረጃ ከድረ ገጹ 

መደብ:ድርጅቶች
መደብ:ግንባታ
መደብ:ጣልያን
ተስፋዬ ሲማ

**ተስፋዬ ሲማ** «ሃ ሁ» የተሰኘ ቲያትር በተዋጣለት መልክ የተጫወተ እውቅ የኢትዮጵያ አርቲስት ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
ደረጀ ከበደ

**ደረጀ ከበደ** እውቅ የክርስቲያን ዘማሪ፡ የዘመራቸው መዝሙሮች አብዛኛዎቹ ከሕይወቱ ገጠመኝ ጋር የተያያዘ በመሆኑ ልዩ ያረገዋል ደረጀ ከበደ የመጀመሪያ ቋንቋው አማርኛ ቢሆንም በኦሮምኛም ዘምሮአል ። ደረጀ በተለይ በውብ ድምጸ ቅላጤው ሲዘምር የሰሚውን ጆሮና ልብ ያነቃቃል። ዝማሬዎቹ የአብዛኞችን ህይወት ለውጠዋል፥ አፅናንተዋል፥ አንፀዋል የክህደት ትምህርቶችን ገስፀዋል 
በኢትዮጵያ የፕሮቴስታንት አማኞች ዘንድ በመንግስታት ለተጎዱ ህዝቦች መብት መቆም(injustice) መቃወም የሚያስገፋና መጥፎ ስሞችን የሚያሰጥ ሲሆን ዶ/ደረጀ ከበደ ግን በዝማሬዎቹም በዩትዩብ የምስል ቪዲዮ ኢሰብዐዊነትን ማጋለጡ ለየት ከማድረጉም በልይ ከብዙ ታዋቂ የፕሮቴስታንት አባቶች ጋርም ያመሳስለዋል። ዶ/ር ደረጀ ከበደ የመጀመሪያ ዲግሪውን በአግሮ ኢኮኖሚክስ - በክርስቲያን ትምርህት የማስተርስ ዲግሪ -በ አዲክሽን ስተዲስ የማስተርስ ዲግሪ እና በሄልዝ ሳይንስ በዶክትሬት ተመርቆ እየሠራ ይገኛል።
ተክለማርያም ገዛኸኝ

**ቢሾፕ ዶ/ር ተክለማርያም ገዛኸኝ** ወይም ቄስ ተክለማርያም ገዛኸኝ የኢትዮጵያ ሐዋርያዊት ቤተ ክርስቲያን የመሠረቱና ባሁኑ ጊዜ የዓለም ሐዋርያት ህብረት አስተዳዳሪ ናቸው። 

## የውጭ መያያዣ
*Apostolic Church of Ethiopia website 

መደብ:ክርስትና
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ቤንጉዌላ (ክልል)

**ቤንጉዌላ** ከአንጎላ ክልሎች አንዱ ነው። ዋና ከተማው ቤንጉዌላ ነው። የክልሉ የመሬት ስፋት 31,788 ካሬ ኪሎሜትር ሲሆን የሕዝብ ብዛቱ ደግሞ 606,500 ነው።

ከተማዎች
*ሎቢቶ
*ቦኮዮ
*ባሎምቦ
*ጋንዳ
*ኩባል
*ካይምባምቦ
*ባያ-ፋርታ
*ቾንጎሮይ

መደብ:የአንጎላ ክልሎች
ፖሊስ

thumb|ፖሊስ
**ፖሊስ**  ህግን ለማስከበር፣ የዜጎችን ደህንነት፣ ጤና እና ንብረት ለማስጠበቅ እና ወንጀልን እና የፍትሐ ብሔር ብጥብጥ መከላከልን ዓላማ በማድረግ በመንግስት ስልጣን የተቋቋመ የሰው አካል ነው። ህጋዊ ስልጣናቸው በቁጥጥር ስር ማዋል እና በመንግስት ህጋዊ የሃይል እርምጃን በብቸኝነት በብጥብጥ መጠቀምን ያጠቃልላል። ቃሉ ባብዛኛው የሚዛመደው የዚያን ግዛት የፖሊስ ስልጣን በተወሰነ የህግ ወይም የግዛት ክልል የኃላፊነት ቦታ ውስጥ ለመጠቀም ስልጣን ካለው የሉዓላዊ መንግስት የፖሊስ ሃይሎች ጋር ነው። የፖሊስ ሃይሎች ብዙውን ጊዜ የሚገለጹት ከወታደራዊ እና ከሌሎች የውጭ ወራሪዎች በመንግስት መከላከያ ውስጥ ከሚሳተፉ ድርጅቶች የተለዩ ናቸው; ሆኖም ጄንዳርሜሪ በሲቪል ፖሊስ የተከሰሱ ወታደራዊ ክፍሎች ናቸው። የፖሊስ ሃይሎች በግብር የሚደገፉ የህዝብ ሴክተር አገልግሎቶች ናቸው።

ህግ ማስከበር የፖሊስ ተግባር አካል ብቻ ነው። ፖሊስ በተለያዩ ሁኔታዎች ውስጥ የተለያዩ ተግባራትን አካቷል፣ ነገር ግን ዋናዎቹ ሥርዓትን የማስጠበቅ ጉዳይ ናቸው። በአንዳንድ ማህበረሰቦች፣ በ18ኛው እና በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ፣ እነዚህ የመደብ ስርአትን እና የግል ንብረትን ከመጠበቅ አንፃር አዳብረዋል። የፖሊስ ሃይሎች በዘመናዊ ማህበረሰቦች ውስጥ በሁሉም ቦታ ይገኛሉ. ቢሆንም፣ በሙስና፣ በጭካኔ እና በአምባገነን አገዛዝ ማስከበር ላይ በተለያየ ደረጃ ሊሳተፉ ስለሚችሉ የእነሱ ሚና አከራካሪ ሊሆን ይችላል።

የፖሊስ ኃይል እንደ ፖሊስ መምሪያ፣ የፖሊስ አገልግሎት፣ የኮንስታቡላሪ፣ የጀንዳርሜሪ፣ የወንጀል መከላከል፣ የጥበቃ አገልግሎት፣ የሕግ አስከባሪ ኤጀንሲ፣ ሲቪል ዘበኛ ወይም ሲቪክ ዘበኛ ተብሎ ሊጠራ ይችላል። አባላት እንደ ፖሊስ መኮንኖች፣ ወታደር፣ ሸሪፍ፣ ኮንስታብሎች፣ ጠባቂዎች፣ የሰላም መኮንኖች ወይም ሲቪክ/ሲቪል ጠባቂዎች ተብለው ሊጠሩ ይችላሉ።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ደራርቱ ቱሉ

**ደራርቱ ቱሉ** በ10ሺ ሜትር የኦሎምፒክየመጀመሪያውን የወርቅ ሜዳሊያ  ለአፍሪካ ያስገኘች ድንቅዬ ኢትዮጵያዊት ናት። 

300px|right|thumb|ሯጭ ደራርቱ ቱሉ
Derartu Tulu (1969-)፧ 

መደብ:የኢትዮጵያ አትሌቶች
ኩዋንዶ ኩባንጎ

right|የኩዋንዶ ኩባንጎ ክልል በደማቅ አረንጓዴ|thumb
**ኩዋንዶ ኩባንጎ** ከአንጎላ ክልሎች አንዱ ነው። የክልሉ ስፋት 199,049 ካሬ ኪሎሜትር ሲሆን የሕዝብ ብዛቱ ደግሞ ወደ 140 ሺህ ይገመታል። ሜኖንጉዌ የክልሉ ዋና ከተማ ነው። የክልሉ ስም የመጣው ኩዋንዶ እና ኩባንጎ ከሚባሉ በክልሉ ጫፍ ከሚያልፉ ወንዞች ነው።

ከተማዎች
* ኩቺ
* ኩዋንጋር
* ኩዊቶ
* ሪቩንጎ
* ኩዋናቫሌ
* ማቪንጋ
* ካላይ
* ዲሪኮ
* ሎንጋ

መደብ:የአንጎላ ክልሎች
ሕገ መንግሥት

**ሕገ መንግሥት** ከሌላ ህግጋት ሁሉ የበላይ ሆኖ አንድን አገር የሚያስተዳድር ህግ ነው። ህገ መንግስት የአንድ ሀገር የበላይ ህግ እንደመሆኑ መጠን የመንግሥት መተዳደሪያ ደንብ ነው ማለት ይቻላል። 

## ደግሞ ይዩ
* የሕገ መንግሥት ታሪክ

*
ሜኖንጉዌ

**ሜኖንጉዌ** (ከ1975 እ.ኤ.አ. በፊት **ሰርፓ ፒንቶ** ይባል ነበር)  በደቡብ-ምሥራቅ መሀል አንጎላ የሚገኝ ከተማ ሲሆን የኩዋንዶ ኩባንጎ ክልል ዋና ከተማ ነው። ከናሚቤ የሚመጣው የባቡር መስመር በዚህ ከተማ ነው የሚያልቀው።

መደብ:የአንጎላ ከተሞች
ፓንጋሲናንኛ

thumb|300px|ፓንጋሲናንኛ በስሜኑ ደሴት ላይ በብዛት የሚናገርበት ክፍል (ሰማያዊ ቀለም)

**ፓንጋሲናንኛ** በተለይ በፊሊፒንስ በ2 ሚልዮን ሰዎች ገዳማ የሚናገር ቋንቋ ነው። 

ዛሬ ቋንቋው የሚጻፍበት በላቲን ፊደል ነው። እስፓንያውያን ከደረሱ አስቀድሞ ግን የራሱ «ባይባዪን» ፊደል ነበረው።

### ቁጥሮች
# - ኢሳ
# - ዱዋ
# - ታሎ
# - አፓት
# - ሊማ
# - አነም
# - ፒቶ
# - ዋሎ
# - ሲያም
# - ሳንፕሎ

መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ፊሊፒንስ
ተሾመ ቶጋ

**አምባሳደር ተሾመ ቶጋ** ፡ በ1954 በደቡብ ኢትዮጵያ በወላይታ ተወለዱ። እ. ኤ አ. በ2009 የ46 ዓመቱ ጎልማሳ ኢሕአዴግ አዲስ አበባን እንደ ተቆጣጠረ ተቀማጭነታቸው በግብጽ ሆኖ ለ 3 የአረብ አገሮች አምባሰደር ሆኑ። ከዚያም በስፖርት ሚንስትርነት ካገለገሉ በኋላ በ1997 ውዝግብ ያስነሳው የጠቅላላ ምርጫ ሲደረግ ለፓርላማው አፈ ጉባኤነት ኢሕአዴግ በበላይነት በተቆጣጠረበት ፓርላማ ተመረጡ። ጥሩ የመናገር ችሎታ አላቸው የሚባልላቸው አቶ ተሾመ በተለይ በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ጊዜ ከኬኒያ ለዓለም ጋዜጠኞች የሚሰጡት ቃለ ምልልስ በወቅቱ ታዋቂ አርጎአቸው ነበር። ይሁን እንጂ በፓርላማ ተናጋሪነት ዘመናቸው የወከሉትን ፓርቲ ወግነው የተቃዋሚዎችን መብት በተደጋጋሚ ሲጫኑ ስለተስተዋሉ ብዙ ነቄፌታ አትርፈዋል። 

መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
አፈ ጉባኤ

**አፈ ጉባኤ** የመንግሥት ቃል አቀባይ፡ መንግስትን ወክሎ በበላይነት የመናገር ስልጣን የተሰጠውና ከፕሬዚዳንቱና ከጠ/ሚኒስትሩ ቀጥሎ ያለ ኃይል ያለው ስልጣን ነው።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ጆሮ

thumb|ጆሮ
thumb|ጆሮ

**ጆሮ** ድምጽ ለመስማት የሚያስችል የጀርባ አጥንት ያላቸው እንስሳት የአካል ክፍል ነው።

## ተጨማሪ ይዩ
* ቆዳ
* ዓይን
* አፍ
* ጥርስ
* አፍንጫ
* እግር
* ቆዳ
* ጸጉር

መደብ:ሥነ አካል
ድንች

thumb|ድንች

**ድንች** በስሩ የሚያፈራ እና ፍሬው ለምግብነት የሚውል የተክል አይነት ነው።  (ሮማይስጥ፦ *Solanum tuberosum*) መጀመርያ በቅድመ-ታሪክ የታረሰ በፔሩ አገር ደቡብ አሜሪካ ነበር። ከ1500 ዓም በፊት በአውሮፓ አልታወቀም። በዓለም ላይ ከሩዝ፣ ከስንዴና ከበቆሎ ቀጥሎ አራተኛ ተፈላጊ ምግብ ድንች ነው።

## ወደ ኢትዮጵያ እንዴት ገባ?
ድንች ወደ ኢትዮጵያ እንደ አውሮፓዊያን የዘመን ቀመር በ1858 እ.ኤ.አ በጀርመን ተወላጅ የእጽዋት ባለሙያ (Botanist) **ዶክተር ቪልሄልም ሺምፐር** አማካኝነት እንደገባ መዛግብት ያስረዳሉ። ድንች በመጀመሪያዎቹ 40 አመታት ልክ እንደ ሌሎች የአውሮፓና የአፍሪካ ሀግራት በኢትዮጵያውያን የምግብ ሥርአት ውስጥ ውስጥ በቀላሉ ተቀባይነትን ቶሎ አላገኘም ነበር። ይሁን እንጂ በዚሁ ክፍለ ዘመን ማብቂያ ማለትም በ1900 ዓ.ም ላይ አገሪቱን ክፉኛ በመታው ድርቅ ምክንያት ድንች  እንደ አንድ የምግብ አማራጭ ሰዎች መጠቀም በመጀመራቸው ለድንች መስፋፋት መልካም አጋጣሚን ፈጥሮ አልፏል። ይህ በሂደት ጠቀሜታው የታወቀው ሰብል ከ152 አመታት በኋላ እ.ኤ.አ. በ2010 በማዕከላዊ ስታትስቲክስ ባለስሌጣን የተካሄደው ዓመታዊ የግብርና ምርት ቅኝት ዘገባ 164, 000 ሄክታር መሬትን በመሸፈን 940,209 ቶን ምርት የተሰበሰበበት ደረጃ ላይ ደርሷል። ይህም በሀገሪቱ ውስጥ ምን ያህል ተቀባይነት ለማግኘት እንደቻለ ያስረዳል።

## እንዴት ይመረታል?
ድንች ከባህር ወለል በላይ እስከ 4000 ሜትር ከፍታ ባላቸው ቦታዎች ላይ ለመብቀል ይችላል። ይሁን እንጂ ከ1800 - 3500 ሜትር ከፍታ ለተክሉ እድገትም ሆነ ምርታማነት ይበልጥ ይስማማዋል። ድንቹ በደንብ በደረቀ አፈር ውስጥ ይበቅላል ነገር ግን ረግረጋማ አፈርን አይወዱም።

መደብ:አትክልት
መደብ:የኣውጥ ወገን
እባብ

thumb|እባብ
**እባብ** የእንስሳ አይነት ነው።

እባብ ተናዳፊ በመሆኑ በሰዎች ዘንድ እጅግ ይፈራል።

ሰዎች ላይ የመንደፍ አዳጋ ካደረሰ በኋላ በፍጥነት ስለሚያሳብጥ ያበጠውን አካል በስለት ከፍቶ ካላስታገሱት ለሞት ሊያጋልጥ ይችላል።

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:ተሳቢ እንስሳ
ስሜን አሜሪካ

**ሰሜን አሜሪካ** በአለም ካርታ ላይ ወደ ምእራብ በኩል የሚገኝ አህጉር ነው።

መደብ:ስሜን አሜሪካ
ብስክሌት

200px|thumb|ብስክሌት በካናዳ

**ብስክሌት** በሁለት ጎማ የሚዘወርና በሰው ኃይል የሚነዳ ነገር ነው። 

ስሙ የወጣ ከፈረንሳይኛ bicyclette /ቢሲክለት/ ሲሆን ይህም ከግሪክ *ቢ-* (ሁለት) እና *ኪውክሎስ* (መንኮራኩር) ደረሰ።

መጀመርያ 2 መንኮራኩር ያለው መኪና የተፈጠረው በጀርመን ዜጋ ባሮን ካርል ቮን ድራይስ በ1810 ዓ.ም. ሲሆን እሱ ግን ምንም መወስወሻ አልነበረውም።

መደብ:መጓጓዣ
ኃይል

**ኃይል** የተለያዩ ትርጉሞች አሉት። በጠቅላላው «ለውጥ የማስካሂድ ማንኛውም ችሎታ» ማለት ነው። 

*በፊዚክስ፦ ሃይል (ፊዚክስ) ማለት በተወሰነ ጊዜ ምን ያህል ሥራ እንደሚፈጸም (ምን ያህል ጉልበት ወደ ሥራ እንደሚቀየር) የሚያመልከት ቁጥር ነው። የዚህ ኅይል መስፈርያ ዋት ይባላል።
**የመብራት ኃይል ወይም ኤሌክትሪክ - ይህ አይነት ኃይል ከኃይል ማመንጫ ጣቢያ የሚፈጠር ነው።
*በሰው ልጅ ጥናት፣ ኃይል ማለት አንድ ሰው በሌላ ሰው ላይ ያለው ተጽዕኖ ወይም ሥልጣን ማለት ነው።
*በፖለቲከ ረገድ፣ ኃይል ማለት አንድ ሀገር ሌላውን የሚያስገድድበት ጉልበት ነው። ይህ አይነት ኃይል ከሠራዊቱ ወይም ከሀብቱ ብዛት የሚወጣ ሊሆን ይችላል።
**የጦር ሠራዊት እራሱም ኃይል ተብሎ ሊሰየም ሲችል በዚህ በኩል ወደ አየር ኃይል፣ መርከብ ኃይል፣ ወዘተ ተከፍሏል። 
*በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የእግዚአብሔር ኃይል ወይም ሥልጣን በብዛት ይጠቀሣል። ለምሳሌ መክብብ 8፡8፣ 1 ሳም. 2፡4፣ መዝሙር 61፡11።
ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ

**መቶ አለቃ ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ** ከመስከረም ፳፰ ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ/ ም ጀምሮ ለሁለት ዙር እስከ መስከረም ፳፯ ቀን ፳፻፮ ዓ/ም የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት ሆነው ያገለገሉ አዛውንትና ከዘውድ ስርዓት ጀምሮ በደርግ እና በኢሕአዴግ መንግሥት የሠሩ የቀድሞ ወታደር ናቸው። መቶ አለቃ ግርማ ኦሮሚኛ፣ አማርኛ፣ አፋርኛ፣ እንግሊዘኛ፣ ጣሊያንኛ እና ፈረንሳይኛ አቀላጥፈው ይናገራሉ።

## ሕይወት

በ1917 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ ተወለዱ፤ በልጅነታቸውም የቤተክህነት ትምህርት ከተማሩ በኋላ፣ በ1926 ዓ.ም. በተፈሪ መኮንን ትምሕርት ቤት ገብተው እስከ ጣልያን ወረራ ድረስ ዘመናዊ ትምህርት ተከታትለዋል፡፡

በ1930-33 ዓ.ም. ባሉት ጊዜያትም በአዲስ አበባ “ዘ ስኮላ ፕሪንሲፔ ፒዮሞንቴ” በተባለው የጣሊያኖች ትምሕርትቤት ገብተው ጣልያንኛ ቋንቋ አጥንዋል፡፡

በ1942 እና 1944 ዓ.ም. መካከለል ባሉት ጊዜያት ደግሞ በዓለም ዓቀፍ የሲቪል ማኅበር ድጋፍ በሚሰው የማሠልጠኛ መርኃግብር ፣ ከሆላንድ አገር በአስተዳደር ሙያ፣ ከስውዲን አገር በአየር ትራፊክ አስተዳደር፣ እንዲሁም ከካናዳ አገር በአየር ትራፊክ መቆጣጠር የተለያዩ የምሥክር ወረቀቶችን አግኝተዋል፡፡

መንግሥታዊ፣ አስተዳደር ተሞክሮዎቻቸው

- በ1933 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ጦር ኃይሎች የሬዲዮ መገናኛ ክፍል ባልደረባ፣

- በ1936 ዓ.ም. ከገነት ውትድርና ማሠልጠኛ ት/ቤት የምክትል ሌፍተናንት ምሩቅ፣

- በ1938 ዓ.ም. የኢትዮጵያን አየር ኃይል በመቀላቀል ልዩ ልዩ አስተዳደራዊ ኮርሶችን ተከታትለዋል፤

- በ1940 ዓ.ም. በ አየር መቃወሚያና በረራ መቆጣጠሪያ ማዕከል ረዳት መምህር፣

- በ1947 የኤርትራ ፌዴራላዊ መንግስት የሲቪል አቪዬሽን የበላይ አዛዥ፣

- በ1951 ዓ.ም. የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ጠቅላይ ዳይሬክተር፣

- በ1953 ዓ.ም. የፓርላማ አባል፣

- ለሦስት ተከታታይ አመታት የፓርላማ ፕሬዝደንት፣

- በዓለም አቀፍ የፓርላማ ማኅበርም አገራቸው ኢትዮጵያ የፓርላማ መቀመጫ ታገኝ ዘንድ ከመስራታቸውም በላይ በስዊዘርላንድ፣ ዴንማርክና የቀድሞዋ ዩጎዝላቪያ ኮንፈረንስ ተካፋይ ትሆን ዘንድ ትልቅ አስተዋጽኦ ሲያበረክቱ፣ በ52ኛው ዓለማአቀፍ የፓርላማ ስብሰባ ላይ ተቀዳሚ ፕሬዝደንት፣

- በ1967 ዓ.ም. የንግዱን ማኅበረሰብ በሲቪል ኮንሰልቲቭ ኮሚሽን እስከፈረሰበት ድረስ የውክልና አገልግሎት፣

- በ አይ ኤም ፒ ኢ ኤክስ አስመጪና ላኪ፣

- በ1969 ዓ.ም. በጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት የኤርትራን ችግር በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት በተቋቋመው የሰላም ኮሚሽነር ፕሮግራም ተቀዳሚ ኮሚሽነር፣

- በ1992 ዓ.ም. በተደረገው 2ኛ ዙር ምርጫ፣ በምዕራብ ሸዋ ዞን፣ በቾ ወረዳ፣ በግል በመወዳደር የኢ. ፌ. ዲ. ሪ. የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል፣

ከመንግሥት አስተዳደር ውጪ የሆኑ ተሞክሮዎቻቸው

- የኢትዮጵያ ንግድ ምክር ቤት የቦርድ አባል፣

- በኢትዮጵያ የአውስትራሊያ ንግድ ልዑክ ወኪል፣

- የጊቤ እርሻ ልማት ማኅበር መስራችና ዳይሬክተር፣

- የከፋ ቲምበር ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪ መስራችና ዳይሬክተር፣

- ከ1982 ዓ.ም. በፊት ደግሞ በኤርትራ አገር የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማኅበር ኤርትራ ቅርንጫፍ ፕሬዝዳንት፣

- የቼሻየር ሆም የቦርድ ፕሬዝዳንት፣

- የሊፕረዚ መቆጣጠሪያ ድርጅት ማኔጂንግ ዳይሬክተር፣

- በ1982 ዓ.ም. ከኤርትራ ሲመለሱም በኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማኅበር የቦርድ ዳይሬክተርና በዚሁ መስሪያ ቤት በዓለምአቀፍ ሎጅስቲክስ ዲፓርትመንት የበላይ ጠባቂ፣

- በ1983 ዓ.ም. ለም ኢትዮጵያ በተሰኘውና በአካባቢ ጥበቃ ላይ በሚሰራው ማኅበር የቦርድ ፕሬዝዳንት ሆነው ሲያገለግሉ፣

- ፕሬዝዳንቱ የኦሮሚኛ፣ አማርኛ፣ ትግሪኛ፣ ጣልያንኛ፣ እንግሊዘኛና ፈረንሳይኛ፣ በድምሩ የስድስት ቋንቋ ባለቤት ናቸው፡፡

- ፕሬዝዳንት ግርማ ባለትዳርና የአምስት ልጆች አባት ናቸው፡፡

(ማስታወሻ፣ ሁሉም የዘመን አቆጣጠር እንደ ኢትዮጵያዊያን የዘመን አቆጣጠር ነው፡፡)

- ምንጭ፣ www.ethioembassy.org.uk

ግርማ
አብዮት

**አብዮት** የሚለው ቃል የግዕዝ ቃል ሲሆን ሥርወ ቃሉ አበየ የሚል ቃል ነው። የቃሉ ትርጉምም እምቢ አለ፤ አመጸ ማለት ነው። አብዮት የሚለውም ቃል እምቢተኝነትን የሚያሳይ ቃል ነው። (ለምሳሌ የ1966 የኢትዮጵያ አብዮት የንጉሳዊ አገዛዝን ገልብጦ  በደርግ የሚመራ ሶሻሊስታዊ መንግስት አቋቁሟል።)

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
አበበ አንጣሎ ወዛ

**አቶ አበበ አንጣሎ ወዛ** በሰሜናሜሪካ ነዋሪ ሲሆኑ የመጀመሪያውን የሳንዲየጎ ከተማ ኢትዮጵያዊያን ማህበር በማቋቋም የተቸገረን ወገናቸውን በሃሳብ በህግ አማካሪነትና በትርጉም ስራ በመርዳት ዝናን ያተረፉ ስመጥር ኢትዮጵያዊ አሜሪካዊ ናቸው። አቶ አበበ በቀድሞዋ ሶቭየት ህብረትና በዩኒቨርስቲ ኦፍ ካሊፎርኒያ ሳንማርኮስበሂሳብ አያያዝ በከፍተኛ  ትምህርት ተመርቀዋል። 

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ፈስ

**ፈስ** ማለት ከሰው ወይም ከእንስሣ የሚወጣ የተቃጠለ አየር ወይም ድምጽ አልባ ወይም ባለድምጽ አስደንጋጩና ሰላማዊው ኑክሌር ነው።

## ደግሞ ይዩ
*ፈስ ያለበት ዝላይ አይችልም

መደብ:ሥነ ሕይወት
ሽንት

የሽንት ናሙና|thumbnail|150px|right
**ሽንት** ከሰው ወይም ከእንስሳ የሚወጣ የተቃጠለ ውኃ ነው። ማለተም የምንጠጣው ውሃ ተጣርቶ በውስጣችን ከተዋሃደው የተረፈ ቆሻሻው ክፍል ነው። ሽንትን ከደም በማጣራት የሚሰራው ኩላሊት ነው። 
ሽንት በውስጡ ዩሪያ እና ሌሎች ኬሚካሎች ይገኙበታል።

መደብ:ሥነ ሕይወት
ወለጋ

**ወለጋ** ከኢትዮጵያ ክፍለሃገሮች በስተምዕራብ የሚገኝ አንዱ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ታሪካዊ ክፍሎች
የኢትዮጵያ ተረቶች

ሁ===ህጻን፡ሆኜ፡ትዝ ከሚለኝ ተረት፡መካከል፡የሚከተለው፡አንዱ፡ነው።===
:ተረተረት
::የላም፡በረት
:አንድ፡ወፍ፡ነብረች፡...
::እሺ....ሺ....
:እሽ፡ሲሏት፡በረረች።

መደብ:ተረቶች
አባባተስፈይ
ዉ ቻይንኛ

280px|thumb|

**ዉ ቻይንኛ** በምሥራቅ ቻይና በ77 ሚልዮን ሕዝብ ገደማ የሚናገር የቻይንኛ አይነት ቋንቋ ነው።

ከ1997 ጀምሮ በዓለም ውስጥ የዑ ቋንቋ የአገር እና የሚናገሩ ቁጥር 77.17 ሚሊዮን ያህል ነው፤ የዓለምም አሥር የተለየ ሀገር አካባቢ ነው፤ የቻይና የመዳሪ የአገር ንግግሮች ቁጥር ብቻ ነው።በ2007 የዑ ቋንቋ የአገር ቋንቋዎች ቁጥር 79.52 ሚሊዮን ነበረ፤ ነገር ግን ከዓለም በላይ 100 ቋንቋዎች አንዱ ነው፡፡በ2013 የዑ ቋንቋ ተጠቃሚዎች ቁጥር 80102480 ነበር።በ2015 የዑ ቋንቋ ተጠቃሚዎች ቁጥር 80.7 ሚሊዮን ነበር።

መደብ:ቋንቋዎች
መደብ:ቻይና
ፕሬዝዳንት

**ፕሬዝዳንት** የአንድ ሪፐብሊክ የበላይ ባለስልጣን ነው። 

ቃሉ ከሮማይስጥ ሲሆን ትርጉሙ «ሊቀ መንበር» ነው። በሮማይስጥ ግሡ *praesidere* /ፕራይሲዴሬ/ «ሊቀ መንበር መሆን» የመጣ ከprae /ፕራይ/ «በፊት፣ ፊተኛ» እና sidere /ሲዴሬ/ «መቀመጥ» ነው። 

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ፀሐይ ዮሐንስ

right|400px|thumb| ፀሓየ ዮሓንስ
**ፀሐይ ዮሐንስ** (፲፱፻፶፬ ዓ.ም. ተወለደ) የኢትዮጵያ ታዋቂ ዘፋኝ ሲሆን ብዙ ዘመናዊ የሙዚቃ ስራወችን  በማቅረብ ይታወቃል።

## የሕይወት ታሪክ
ፀሐይ ዮሐንስ በ፲፱፻፶፬ ዓ.ም. በኤርትራ ክፍለ ሀገር አሥመራ ከተማ ተወለደ። ፀሐይ ከአባቱ ጋር ወደ አዲስ አበባ መጥቶ ትምህርቱን በሚከታተልበት ወቅት የሙዚቃ ችሎታውን ለማዳበር ቻለ። የ፭ኛ ክፍል ተማሪ እያለ በአብዮቱ ወቅት ፷ ሺህ ተማሪዎች ወደ ገጠሪቱ ኢትዮጵያ ለዕድገት በሕብረት ዘምተው ሳለ «በርታ ዘመዴ ዘማቹ ጓዴ» የተሰኘው የመጀመሪያውን ሙዚቃ ለሕዝብ በማቅረብ በወቅቱ ከፍተኛ አድናቆት ተችሮታል።

ከዚያም መሀይምነትን ለማጥፋት የመሠረተ ትምህርት ዘመቻ በታወጀበት ጊዜ «ማንበብና መፃፍ» የተሰኘው ዘፈኑ በጣም ቀሽቃሽና አስተማሪ ስለነበር ፀሐይን ይበልጥ እንዲታወቅ አድርጎታል።

ከእነዚህም ማህበራዊ ሕይወትን ከሚገልፁት በተጨማሪ በ፲፱፻፸፭ ዓ.ም. ካሰማቸው ዘፈኖቹ ውስጥ «ፍንጭትዋ»፣ «ያዝ ያዝ» እና «ጡር ነው» የተሰኙት በሕዝቡ ዘንድ ውዴታን ያገኙ ነበሩ። ፀሐይ አሁንም ቢሆን የተለያዩ ዜማዎችን በመዝፈን በሕዝቡ  ዘንድ ከፍተኛ አድናቆት ያለው አርቲስት ነው። 

## [https://www.official-fullmoviedownload.com የሥራዎች]  ዝርዝር
*፲፱፻፸፬  *[[ተይ ሙኒት]]*
*፲፱፻፸፭  *[Https://www.official-fullmoviedownload.com ፍንጭትዋ] * 
*፲፱፻፸፯  *[[ሳብ ሳም]]* 
*፲፱፻፸፱  *[[ጡር ነው]]* 
*፲፱፻፹፪  *[[ተባለ እንዴ]]* 
*፲፱፻፹፭  *[[ኢትዮጵያ (የፀሐይ ዮሐንስ አልበም)|ኢትዮጵያ]]* 
*፲፱፻፹፱  *[[ያላንቺማ]]* 
*፲፱፻፺፪  *[[ጀመረች]]* 
*፲፱፻፺፬  *[[ለትንሽ]]* 
*፲፱፻፺፱  *[[ሳቂልኝ]]* 

## ማጣቀሻዎች


መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ራሔል ዮሓንስ

**ራሔል ዮሓንስ** የሰይፉ ዮሓንስ እህት ስትሆን ታዋቂ የኢትዮጵያ ሴት ዘፋኝ ናት።

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
መራዊ ዮሓንስ

**መራዊ ዮሓንስ** ታዋቂ የኢትዮጵያ ዘፋኝ ነበረ።

ከዘፈኖቹ መካከል፡

*ተለየሽኝ
*አልማዜ
*በይ ደህና ሁኝ

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ጥር ፲፰

**ጥር ፲፰**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፴፰ተኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፫ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፰ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፯ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፲፰ ዓ/ም - ጆን ሎጊ ቤርድ የመጀመሪያውን የቴሌቪዥን መግለጫ ሰጠ።

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም - የታላቋ ብሪታኒያ ዳግማዊት ንግሥት ኤልሣቤጥ የ'ፊልድ ማርሻል' (Field Marshal) ማዕርግ ለቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሰጡ። 

*፲፱፻፺፮ ዓ/ም - የአማርኛ ቋንቋ ውክፔዲያ ተጀመረ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=


መደብ:ዕለታት
ኮካ ኮላ

thumb|ኮካ-ኮላ
[thumb|[ሞንትሬያል, ካናዳ.]]
**ኮካ-ኮላ** (ወይም **ኮካ**) በአለም ዙሪያ የሚሸጥ ለሥላሣ መጠጥ ነው። 

ኮካ-ኮላ መጀመርያ የተፈጠረ በ1878 ዓ.ም. በአትላንታ አሜሪካ በዶ/ር ጆን ፔምበርቶን ነበረ። መጀመርያ ሀሣቡ ማነቃቂያ መድኃኒት እንዲሆን ነበር። ኮካ-ኮላ የሚለው ስም የተወሰደበት ምክንያት በመጀመርያ የኮካ ቅጠልና የኮላ ፍሬ በውስጡ ስለነበረ ሲሆን፣ ዛሬ ግን እነዚህ አትክልት አይገኙበትም። 

ከ1886 ዓ.ም. ጀምሮ በብርሌ ይሸጥ ጀመር። በ1947 ዓ.ም. ደግሞ በቆርቆሮ ይሸጥ ጀመር። 

ዛሬ የኮካ-ኮላ ድርጅት ብዙ ሌሎች አይነት ለሥላሣዎች ይሠራል። በአለም ዙሪያ በ1 ሴኮንድ ውስጥ፣ ከኮካ-ኮላ ድርጅት የወጡ የ10,450 ለሥላሣዎች እየተጠጡ ነው።

መደብ:መጠጦች
እግር ኳስ

thumb|እግር ኳስ
thumb|
**እግር ኳስ** በአንድ ወገን 10 ተጫዋቾችና አንድ ጎለኛ ሆነው በእግር እየለጉ የሚጫወቱት ስፖርት ነው። ከጎለኛ በስተቀር ሌሎች ተጫዋቾች ኳሷን በእጅ መንካት አይፈቀድም። ግን በጭንቅላት እየገጩ መጫወውት ይቻላል።


በ አለማችን ትልቅ
እግዚአብሔር

**እግዚአብሔር** የግዕዝ ቋንቋ ቃል ሲሆን ትርጓሜውም *[[እግዚእ]]* ማለት ገዢ ወይም ጌታ ሲሆን፤ *ብሔር* ማለት ደግሞ አገር ማለት ነው። የተሟላ ትርጉም ፡ የብሔር ገዢ ማለት ነው። ይህንን ስም ንጉሥ ኢዛና ክርስትናን ከመቀበሉ በፊት ሲያመልከው የነበረው የብሔር አምላክ ነው።   

የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች የተጻፉት በሶስት ቋንቋዎች ሲሆን የመጀመሪያው ክፍል በዕብራይስጥና በአረማይክ እንዲሁም የኋለኛው በግሪክ መሆኑ ይታወቃል። እግዚአብሔር በሚለው የግዕዝ ቃል የተተካው ስም በዋነኞቹ እና በመጀመሪያዎቹ ቅጅዎች የፈጣሪን ስም የሚወክሉት አራት የእብራይስጥ ፊደላት (יהוה) ተጽፎ የነበረ ሲሆን አጠራራቸውም **ዮድ ሄ ዋው ሄ** ነው።  በቀድሞ ዘመን ተነባቢዎች ብቻ የሚጻፉ ሲሆን አናባቢዎችን የሚጨምረው አንባቢው በመሆኑ በዘመናችን የእነዚህን አራት ፊደላት ትክክለኛ አነባበብ በእርግጠኛነት የሚያውቅ የለም።  ሆኖም ወደ ትክክለኛው በእጅጉ የሚቀርቡ ሁለት የአማርኛ አጠራሮች ይገኛሉ።  እነሱም ይሖዋ እና ያህዌህ የሚሉት ሲሆኑ በ1879 የአማርኛ ትርጉም መፅሓፍ ቅዱስ አንድ ጊዜ (ይሆዋ)፣ በ1941 ትርጉም ሁለት ጊዜ (ያህዌ) አንዲሁም በአዲሱ መደበኛ ትርጉም እጅግ በርካታ ቦታ ላይ (ያህዌ) በሚል ተጽፈው ይገኛሉ።

በግዕዝ ፍልስፍና **B-H-R** (**<big>𐩧𐩢𐩨</big>**) የሚለው ሥር ብሔር ወይም ባሕር ከመስጠት በላይ ትርጉሙ ማናቸውም ባሕር ዓይነት፣ የዓለም፣ የሀሣብ፣ የድምጽ፣ የጠፈር፣ ወይም የመንፈስ ባሕር ቢሆን፤ ባሕሩ የባሕሩም ክፍሎች ሁሉ ወሰኖች እንዳሉባቸው በቀላል ሊገለጽ የሚችል ነው።  እንግዲህ ወሰኖቹን የሚወስነው አወሳኝ ወይም ገዢው ኃይል «ብሔሩን የሚገዛ» ወይም በግዕዝ «እግዚአብሔር» በመባል ሊታወቅ ይቻላል። ይህ ላይኛ ፈቃድ ፈጣሪው ጸባይ የሰማዩ አባታችን ሲሆን ያለ እርሱ ረድኤት ምንም አለመቻሉን የሚል ግንዛቤ ነው። ስለዚህ የማናቸውም ተቃዋሚ ወይም ጋኔን ፈቃድ ቢኖር በእግዚአብሔር ፈቃድና ትግዕስት ብቻ ነው ስንኳ ለጊዜው ሊቃወሙት የሚቻለው (ኩፋሌ 10:5-7)።

መደብ:ሃይማኖት
መልአክ

**መላእክት** በክርስትና፣ እስልምናና ሌሎች እምነቶችም ከሰው የተለዩ መናፍስታዊ ፍጡራንና የእግዚአብሔር መልዕክተኛ ሆነው ይታያሉ።
ሰውን ለመጠበቅ ከእግዚአብሔር ዘንድ የሚላኩ ፍጡራን ናቸው።

መደብ:ሃይማኖት
ጉልጉላ

**ጉልጉላ** በደቡብ ኢትዮጵያ በወላይታ ዞን የምገኝ ከተማ ነው። ጉልጉላ ከወላይታ ሶዶ በስት ምስራቅ በኩል ይገኛል። ይህ ከተማ ከባህር ወለል በላይ 1812 ሜትር ከፍታ አለው። በካርታ ላይ ስታይ 6°50' ሰሜን 37°47' ምስራቅ ይገኛል።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የወላይታ ከተሞች