open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1945

**1945 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 8 ቀን - የሶቭየት ኅብረት ለጃፓን ዕጩነት በተመድ ውስጥ እምቢ አለች።
* መስከረም 28 ቀን - በ3 ባቡሮች ግጭት አድጋ በእንግሊዝ 112 ሰዎች ጠፉ።
* ጥቅምት 10 ቀን - በብሪታንያ ቅኝ ግዛት፣ ኬንያ ውስጥ ለነጻነት ይካሄድ የነበረውን የማው ማው ትግልን ለማክሸፍ በሚል ምክንያት የግዛቷ ዋና አስተዳዳሪ የነበረው ኤቨሊን ቤሪንግ “አደገኛና አስቸኳይ ሁኔታ” አውጆ የሽብሩ መሪዎች የነበሩትን እነጆሞ ኬንያታን በእሥራት ቁጥጥር አዋለ።
* ጥቅምት 22 ቀን - አመሪካ መጀመርያ ሃይድሮጀን ቦምብ ፈተና በሰላማዊ ውቅያኖስ ላይ አደረገ።
* ጥቅምት 25 ቀን - ድዋይት አይዘንሃወር የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ምርጫ አሸነፉ። (ጥር 12 ፕሬዚዳንት ሆኑ።)
* ጥር 23 ቀን - ታላቅ ጎርፍ በስሜን ባሕር 1835 ሰዎች በሆላንድና 307 በእንግሊዝ አጠፋ።
* የካቲት 26 ቀን - የሶቭየት ኅብረት መሪ ጆሴፍ ስታሊን ሞተ። (በሱ ፈንታ ኒኪታ ክሩሽቾቭ ተከተለ።)
* መጋቢት 9 ቀን - የመሬት መንቀጥቀጥ በቱርክ 250 ሰዎች አጠፋ።
* ግንቦት 3 ቀን - አውሎ ንፋስ በቴክሳስ 114 ሰዎች ገደለ።
* ግንቦት 25 ቀን - 2 ኤልሳቤጥ የእንግሊዝ ንግሥት ሆነው ዘውድ ተጫኑ።
* ሰኔ 1 ቀን - አውሎ ንፋስ በሚሺጋን 115 ሰዎችና በማሣቹሰትስ 94 ሰዎች ገደለ።
* ሰኔ 11 ቀን - ግብጽ ሬፑብሊክ ሆነ።
* ሐምሌ 11 ቀን - በሆንዶ ደሴት ጃፓን 1700 ሰዎች በጎርፍ ሞቱ።
* ሐምሌ 20 ቀን - የኮርያ ጦርነት ጨረሰ።
* ነሐሴ 2 ቀን - የሶቭየት ኅብረት ደግሞ ሃይድሮጀን ቦምብ እንዳላት አዋጀች።

## እንደ አውሮጳውያን አቆጣጠር:
*እስከ ታኅሣሥ 22 ቀን 1945 ድረስ = 1952 እ.ኤ.አ.
*ከታኅሣሥ 23 ቀን 1945 ጀምሮ = 1953 እ.ኤ.አ.

መደብ:አመታት
ሐምሌ ፳

**ሐምሌ ፳** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፳ ኛው እና የክረምት ወቅት ፳፭ ኛው ዕለት  ነው።

ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ዮሐንስ ፵፮ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ሉቃስ ደግሞ ፵፭ ዕለታት ይቀራሉ።

=ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፴፱ ዓ/ም - ቀድሞ በአሜሪካ ውስጥ ግሎሌ (የግድ ሎሌ) ወይም ‘ባርያ’ የነበሩ ሠፋሪዎች የላይቤሪያን ነጻነት አወጁ።
*፲፱፻፵፭ ዓ/ም - የኮርያ ጦርነት ጨረሰ።
*፲፱፻፵፯ ዓ/ም - የኦስትሪያ መንግሥት ውል ተግባራዊ በመሆን ሉዐላዊ ሀገር ሆነች።
*፲፱፻፸፰ ዓ/ም - ሚልተን ኦቦቴ 2ኛ ጊዜ ከዑጋንዳ መሪነት ወረዱ።
*፲፱፻፹፪ ዓ/ም - ቤላሩስ ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አወጀ።

=ልደት=

*፲፰፻፷፱ ዓ/ም. ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ ምንጃር ላይ ቀርሾ፡ዐጥር፡በተባለው፡ሥፍራ ላይ ተወለዱ።

*፲፱፻፰ ዓ/ም  ልዑል አልጋ ወራሽ መርድ አዝማች አስፋ ወሰን ከአባታቸው ከደጃዝማች ተፈሪ መኮንን (በኋላ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ) እና ከናታቸው ከወይዘሮ  መነን አስፋው (በኋላ እቴጌ መነን) ሐረር ከተማ ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፳፰

**ሰኔ ፳፰**ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፺፰ኛው እና የክረምት ወቅት ፫ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፷፰ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፷፯፭ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፰፻፸፰ ዓ/ም - የፈረንሳይ ሕዝብ በዚህ በመቶ አሥረኛው የነፃነት በዓላቸው ዕለት ለአሜሪካ ሕዝብ ዛሬ በኒው ዮርክ ወደብ የምትገኘውን 'የሀርነት ሐውልት' (statue of liberty) ስጦታ አበረከቱ።

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም - አልጄሪያ ነፃነቷን ከፈረንሣይ ተቀዳጀች።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - ኬፕ ቨርድ ነፃነቷን ከፖርቱጋል ተቀዳጀች።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

*፲፰፻፲፰ ዓ/ም - ሁለተኛው የአሜሪካ ፕሬዚደንት ጆን አዳምስ በዚህ ዕለት አረፈ።

*፲፰፻፲፰ ዓ/ም - ሦስተኛው የአሜሪካ ፕሬዚደንት ቶማስ ጄፈርሰን በዚህ ዕለት አረፈ።

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/July_5
*(እንግሊዝኛ) https://en.wikipedia.org/wiki/July_4

መደብ:ዕለታት'
አምበር

**አምበር** ወይም **አምበር ቂርቆስ** ከአዲስ አበባ 280 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ በአማራ ክልል፣ በምስራቅ ጎጃም ዞን የምትገኝ አነስተኛ ከተማ ናት። አምበር በ1956 ዓ.ም. የአነደድ ወረዳ ዋና ከተማም ነበረች።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
1968

**1968 አመተ ምኅረት**

*ኅዳር 1 ቀን - አንጎላ ነጻነት ከፖርቱጋል አገኘ።
*የካቲት 19 ቀን - 'የሳህራ አረብ ዴሞክራሲያዊ ሬፑብሊክ' (ምዕራባዊ ሣህራ) ነጻነት አዋጀ።
*ሰኔ 22 ቀን - ሲሸልስ ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።
* የሞዛምቢክ ዋና ከተማ ሎሬንሶ ማርኬስ ስም ወደ ማፑቶ ተለወጠ።

መደብ:አመታት
የካቲት ፲፱

**የካቲት ፲፱**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፱ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፬ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፯ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፮ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የአብዮት እንቅስቃሴ የወታደሩ አመጽ በሐረር፣ ድሬ ዳዋ፣በደብረ ዘይት ዓየር ኃይል እና በምጽዋ የባህር ኃይል ውስጥ ተቀጣጥሎ ተስፋፋ። የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት መላክተኞች ከ፪ኛ ክፍለ ጦር አባላት ጋር ለመደራደር ወደአስመራ በረሩ።

*፲፱፻፷፰ ዓ/ም - ቀድሞ በእስፓኝ ሥር ቅኝ ግዛት የነበረችው ምዕራባዊ ሣህራ፣ ‘የሣሀራ አረባዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፑብሊክ’ በሚል ስያሜ ነጻነቷን አወጀች።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829

*  http://en.wikipedia.org/wiki/Sahrawi_Arab_Democratic_Republic

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፳፫

**የካቲት ፳፫**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፫ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፰ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፫ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፪ ቀናት ይቀራሉ።

ይሄ ዕለት በኢትዮጵያ የአድዋ ጦርነት የድል በዓል መታሰቢያ ነው።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፯፻፺፭ ዓ/ም - ኦሃዮ የአሜሪካ ኅብረት ፲፯ ኛዋ አባል ሆነች።

*፲፰፻፶፱ ዓ/ም – ነብራስካየአሜሪካ ኅብረት ፴፯ ኛዋ አባል ሆነች። ላንካስተር የሚባለው ከተማዋ በአዲስ ስም ሊንከን ተብሎ ዋና ከተማዋ ሆነ።

* ፲፰፻፹፰ ዓ/ም - በዳግማዊ ምኒልክ መሪነት የተሰለፈው የኢትዮጵያ ሠራዊት የጣልያንን ወራሪ ኃይል አድዋ ላይ ድል አድርጎ መለሰው።

*፲፱፻፵፰ ዓ/ም - ሞሮኮ ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛትነት ነጻ ወጣች።

*፲፱፻፷፩ ዓ/ም - በብሪታኒያ እና በፈረንሳይ ትብብር የተሰራው ‘ኮንኮርድ’ አየር ዠበብ ለመጀመሪያ ጊዜ ከፈረንሳይ ከተማ ቱሉዝ ተነስቶ ለ ሃያ ሰባት ደቂቃ የበረራ ሙከራ አደረገ።

*፲፱፻፷፪ ዓ/ም - አሁን ዚምባብዌ የምትባለው የቀድሞዋ ሮዴዢያ ነጭ ዜጎች በመሪያቸው ኢያን ስሚዝ ሥልጣን አገሪቱን ከብሪታኒያ ዘውድ ጋር የነበራትን ሰንሰለት በጥሰው በሸፍጥ ሪፑብሊክ አደረጓት።

*፲፱፻፹፬ ዓ/ም - የቀድሞው የሶቪዬት ኅብረት አባላት የነበሩት አርሜኒያ፤ አዘርባጃን፤ ካዛክስታን፤ ኪርጊዝስታን፤ ሞልዶቫ፤ ታጂኪስታን፤ ቱርክሜኒስታን እና ኡዝቤኪስታን እንዲሁም ሳን ማሪኖ በአንድነት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባላት ሆኑ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=
*፳፻፬ ዓ/ም - የቴአትር ደራሲ፥ ጋዜጠኛና የቀድሞው የኢትዮጵያ ደራስያን ማኅበር ሊቀ መንበር፣ ማሞ ውድነህ በተወለዱ በ፹፩ ዓመታቸው በዚህ ዕለት አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* (እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/2/newsid_2514000/2514683.stm

* (እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/2/newsid_2514000/2514535.stm

* (እንግሊዝኛ) P.R.O., FO 371/183838

* (እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/784

* (እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1118

* (እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1660

መደብ:ዕለታት
1881

**1881 አመተ ምኅረት**

*ጥቅምት 5 ቀን - መጀመርያው ተንቀሳቃሽ ፊልም ፈተና *[[የራውንድኸይ ገነት ትርኢት]]* (2 ሴኮንድ) በሊድስ፣ እንግሊዝ በሉዊ ለ ፕረንስ ተቀረጸ።
*መጋቢት 2 ቀን - ንጉሠ-ነግስት ዮሐንስ አራተኛ በመተማ ውግያ ከሱዳን ጋር ተገደሉ።
*ሚያዝያ 25 ቀን - 2ኛ ምኒሊክ ከጣልያን ጋር ውል ፈርመው ኤርትራ ለጣልያን ስልጣን ሰጡ። 

*ያልተወሰነ ቀን፦
**ቡጁምቡራ በጀርመን ምሥራቅ አፍሪካ (የዛሬው ቡሩንዲ) የወታደር ጣቢያ ሆነ።
**ባንጊ ከተማ (ዛሬ የመካከለኛው አፍሪካ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ) በፈረንሳዮች በኡባንጊ ወንዝ ላይ ተመሠረተ።
**እንግሊዛዊው ሴሲል ሮድስ ከንዴቤሌ ንጎሥ ሎቤንጉላ የማዕደን ማውጣት ፈቃድ አገኘ።
**አቡነ ማቴዎስ 10ኛ ቡናን አጸደቁት።

## ልደቶች
*ሚያዝያ 13 ቀን - አዶልፍ ሂትለር

## መርዶዎች
*መጋቢት 2 ቀን - ንጉሠ-ነግስት ዮሐንስ አራተኛ 

መደብ:አመታት
ቮላፒውክ

ዮሐን ማርቲን ሽላየር|thumbnail|180px|right
የቮላፒውክ ሎጎ|thumbnail|180px|right
**ቮላፒውክ** (**Volapük**) ሰው ሠራሽ ቋንቋ ነው። የተፈጠረው በ1872 ዓ.ም. ሮማ ካቶሊክ ቄስ በሆነው በዮሐን ማርቲን ሽላየር በባደን ጀርመን ነበር። ሽላየር አንድ ዓለም አቀፍ ቋንቋ እንዲፈጥር እግዚአብሐር በሕልም እንዳዘዘው አመነ። ከዚያ በኋላ የቮላፒውክ ጉባኤ በጀርመን አገር በ1876 እና በ1879 ተደርጎ እንደገና ጉባኤ በፓሪስ ፈረንሳይ በ1881 ይፈጸም ነበር። በዛ ጊዜ 283 ክለቦች 25 መጽሔቶችና 316 መጻሕፍት ስለ ቮላፒውክ ነበሩ።

የቮላፒውክ ቃላት የተለቀሙ በብዛት ከእንግሊዝኛ ሲሆን አንዳንድ ቃላት ደግሞ ከፈረንሳይኛ እና ከጀርመንኛ ተወሰዱ። ነገር ግን ቃሎቹ በጣም ተቀየሩ። ለምሳሌ 'ቮላፒውክ' የሚለው ስም የተለቀመው ከእንግሊዝኛ ቃላት *world* /ወርልድ/ (ዓለም) እና *speak* /ስፒክ/ (ንግግር) ሆኖ /ወርልድ/ ወደ vol ቮል፤ /ስፒክ/ ወደ pük /ፒውክ/ ተቀየረ። ስዋሰው ደግሞ እንደ አውሮጳ ቋንቋዎች ስዋሰው ይመስላል። 

ምሳሌ፦
:vol ቮል - ዓለም
:vols ቮልስ - ዓለሞች
:vola ቮላ - የዓለም
:volas ቮላስ - የዓለሞች
:vole ቮሌ - ለዓለም
:voles ቮሌስ - ለዓለሞች
:voli ቮሊ - ዓለምን (ተሳቢ)
:volis ቮሊስ - ዓለሞችን

ይህ ቋንቋ ለጥቂት ጊዜ ዘበናይ ሆኖ ቀረ። ነገር ግን በ1879 ሌላ ሰው ሰራሽ ቋንቋ ኤስፔራንቶ ስለ ተፈጠረ የቮላፒውክ ተነጋሪዎች ቁጥር እጅግ ተቀነሰ። በ1923 ዓ.ም. ሰዋሰው ታደሰ፤ ዳሩ ግን በአዶልፍ ሂትለር ዘመን ደግሞ በጀርመን ስለ ተከለከለ ቋንቋው ከዚያ በኋላ ሊከናውን አልቻለም። ዛሬ በዓለም ላይ ከ 20 እስከ 30 ሰዎች ይችሉታል። 

## ምሳሌ
አባታችን ሆይ ጸሎት፦

:O Fat obas, kel binol in süls, paisaludomöz nem ola! 
:Kömomöd monargän ola! 
:Jenomöz vil olik, äs in sül, i su tal! 
:Bodi obsik vädeliki govolös obes adelo! 
:E pardolös obes debis obsik, 
:äs id obs aipardobs debeles obas. 
:E no obis nindukolös in tendadi; 
:sod aidalivolös obis de bas. 
:Jenosöd!

አጠራሩ፦

:ኦ ፋት ኦባስ፥ ኬል ቢኖል ኢን ሲውልስ፥ ፓይሳሉዶሙዝ ኔም ኦላ!
:ኩሞሙድ ሞናርገን ኦላ!
:ዤኖሙዝ ቪል ኦሊክ፥ ኧስ ኢን ሲውል፥ ኢ ሱ ታል!
:ቦዲ ኦብሲክ ቨዴሊኪ ጎቮሉስ ኦቤስ አዴሎ!
:ኤ ፓርዶሉስ ኦበስ ዴቢስ ኦብሲክ፥
:ኧስ ኢድ ኦብስ አይፓርዶብስ ዴቤሌስ ኦባስ።
:ኤ ኖ ኦቢስ ኒኑኮሉስ ኢን ቴንዳዲ፤
:ሶድ አይዳሊቮሉስ ኦቢስ ዴ ባስ።
:ዤኖሱድ!

መደብ:ሰው ሠራሽ ቋንቋዎች
ስሎቫኪያ

**ስሎቫኪያ** (ወይም በይፋ **የስሎቫክ ሪፐብሊክ**) በመሀከላዊ አውሮፓ ክፍል ያለች ሀገር ናት። በተራራ የተከበበቿ ስሎቫኪያ፣ 49,000 ስኩዌር ኪሎ ሜትር የቆዳ ስፋት አላት። ወደ 5.4 ሚሊየን የሚክል ህዝብ ያላት ሲሆን፣ ብራቲስላቫ ዋና ከተማዋ ነው። ትልቁ ከተማም የሚሆነው ኩሲክ ነው።

ከስድስተኛው እስከ ሰባተኛው ክፍለ ዘመን የስላቭ ህዝቦች የአሁኗን የስሎቫኪያን ምድር ረገጠዋል። ይህም የሶሞ ግዛት እንዲመሰረት ትልቁን ሚና ተጫውተዋል። በዘጠነኛው ክፍለ ዘመን፣ የኒትራ ክፍለ ሀገር ቢቋቋምም የሞራቪያ ግዛት ቅኝ ገዝቶታል። በ10ኛው ክፍለ ዘመን ታላቋ ሞራቪያ የሀንጋሪውን ክፍለ ሀገር በመቀላቀል የሀንጋሪ ግዛት በ1000 ዓም መቋቋም ጀመር። በ1241ና በ1242 ዓም የሀንጋሪ ግዛት በሞንጎል ወረራ ቢገነጣጠልም የሃንጋሪው ንጉስ ቤላ ቦታውን ሊታደገው ችሏል። ቤላ የሀንጋሪና የጀርመን ሰዎችን በቦታው በመሰብሰብ ትልቁን ስራ ሰርቷል።

የአንደኛው አለም ጦርነት ሲያበቃ፣ ቼክስሎቫኪያ እንደ ሀገር መመስረት ጀመረች። ይህችም ሀገር ከአውሮፓ ሀገራት በተለየ ዴሞክራሲ የሰፈነባት ስትሆን ጥቂት የፋሺስት አራማጆች የስሎቫክያ ሪፐብሊክን ሲመሯት ነበር። ቼክስሎቫኪያ የናዚ ጀርመን ተጓዳኝ ግዛት ስትሆን ከሁለተኛው የአለም ጦርነት ነፃ ወታለች። ሀገሪቱ በ1968 ከሶቪየት ወረራ ተረፈች። ከዛም በኋላም በሶቬት ተፅዕኖ መመራት ጀመረች። ብዙ ሙከራዎች በሀገሪቱ ውስጥ የኮሚኒስት አገዛዝ እንዲገታ ቢሰነዘሩም የፕራጉ ስፒሪንግ እንዲነሳና በስተመጨረሻም የቬልቬት አብዮት እንዲቀሰቀስ አድርጓል። ቼክስሎቫኪያም በ1993 ዓም ተከፈለች፣ ስሎቫኪያና ቼክ ሪፐብሊክና ስሎቫክያ እንደ ሉአላዊ መሆን ጀመሩ። 

ስሎቫኪያ የበለፀገች ሀገር ናት። ስሎቫክያ ከጎረቤት ሀገሯ ቼክ በተለየ ክርስትናን የምትቀበል የሀይማኖት ሀገር ናት። የሶቬት አገዛዝ ስሎቫክያ ከቼክ ጋር በአርተሳሰብ እንድትነፃፀር አድርጓታል። የስሎቫክያ ህዝቦች ሰላምን፣ ብልፅግናና መቻቻልን የሚደግፉ ሲሆኑ የምዕራብውያን ጣልቃ ገብነትን የምትቃወም ነፃነታዊ ሀገር ናት። የሀይማኖት አስፈላጊነት በሀገሪቱ ውስጥ በመኖሩ አብዛኛውን የስሎቫኪያ ህዝብ የምዕራብያውያን የልቅ አስተሳሰብን የሚከተሉ አደሉም። ነገር ግን ስሎቫኪያ የምዕራብያውያን አካል ናት።
ስሎቬኒያ

ግዛቱ በዘመናዊ መልክ ከዩጎዝላቪያ ጦርነቶች በኋላ ብቅ አለ።

## የውጭ መያያዣዎች
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
* ስሎቬኒያ

መደብ:የአውሮፓ አገራት
1948

**1948 አመተ ምኅረት**

*ታኅሣሥ 22 ቀን - ሱዳን ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።
*መጋቢት 11 ቀን - ቱኒዚያ ነጻነት ከፈረንሣይ አገኘ።
*የካቲት 23 ቀን - ሞሮኮ ነጻነት ከፈረንሣይ አገኘ።

መደብ:አመታት
ሐምሌ ፳፭

**ሐምሌ 25 ቀን**: 

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - የቀድሞዋ ዳሆሚ (አሁን ቤኒን) ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛትነት ነፃነቷን አወጀች። ሂዩበርት ሜጋ የአገሪቱ የመጀመሪያው ፕሬዚደንት ሆኑ።

## መርዶዎች
* 1997 - የሳዑዲ አረቢያ ንጉሥ ፋህድ 

መደብ:ዕለታት
ጥቅምት ፲፬

**ጥቅምት ፲፬**
ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፵፬ኛው እና የመፀው ፲፰ኛው ዕለት  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፪ ቀናት ሲቀሩ፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፩ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፴፰ ዓ/ም - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በዚህ ዕለት በአሜሪካ ርዕሰ ከተማ ዋሺንግተን ዲሲ ተመሠረተ።

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም - የብሪታኒያ ቅኝ ግዛት የነበረችው የቀድሞዋ ‘ሰሜን ሮዴዚያ’፣ የዛምቢያ ሪፑብሊክ ተብላ ነጻነቷን ተቀዳጀች።

## ልደት

*፲፱፻፶፱ ዓ/ም - ቼልሲ የሚባለው የእንግሊዝ የእግር ኳስ ቡድን ባለቤት ሩሲያዊው ሀብታም ሮማን አብራሞቪች በዚህ ዕለት ተወለደ።

## ዕለተ ሞት

*፲፱፻፺፰ዓ/ም  - ጥቁር አሜሪካዊታ የሰብአዊ መብት ታጋይ ዕመትሮዛ ፓርክስበዚህ ዕለት አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/24/newsid_4353000/4353094.stm

*  http://en.wikipedia.org/wiki/October_24

መደብ:ዕለታት
1960

**1960 አመተ ምኅረት**

* መጋቢት 3 ቀን - ሞሪሽስ ነጽነት ከእንግሊዝ አገኘ።
* ነሐሴ 18 ቀን - ፈረንሳይ ንዩክሌር ቦምብ በፈተና በመፈንዳቷ ወደ ንዩክሌር ሃያላት ገባች።
* ጳጉሜ 1 ቀን - ስዋዚላንድ ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።

መደብ:አመታት
1963

**1963 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 25 - የብሩነይ ዋና ከተማ ባንዳር ብሩነይ ስም ወደ ባንዳር ሰሪ ቤጋዋን ተቀየረ።
* ሚያዝያ 11 - ሴየራ ሌዎን ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።
* ጳጉሜ 4 - በአቲካ እስር ቤት ኒው ዮርክ ሁከት ተደረገ።

መደብ:አመታት
አድዋ

:*ለፊልሙ፣ [[አድዋ (ፊልም)]] ይዩ።*

**ዓድዋ** በኢትዮጵያ የትግራይ ክልል ከተማ ሲሆን በማዕከላዊ ዞንና በዓድዋ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ42,672 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 20,774 ወንዶችና 21,898 ሴቶች ይገኙበታል።

አድዋ በርከት ያሉ የከተማ እና የገጠር ቀበሌዎች አጠቃልላ የያዘች ነች፤ ከእነሱም እንዳባገሪማ ፣ ታሕታይ፡ሎጎምቲ ፣ ላዕላይ፡ሎጎምቲ የመሳሰሉ ይገኙበታል፡፡


ስዕል:Aduwacatedral1881.jpg| የአድዋ ካቴድራል፣ 1881
ስዕል:WeddinginAdwa1884.jpg|ሰርግ በአድዋ፣ 1884
ስዕል:AfricaBy Augustus Henry Keane1895አድዋ.jpg|አድዋ፣ 1887
ስዕል:|Caption2


በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ43029 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። 

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
*
እንዳስላሴ

ሽረ እንዳሥላሴ የሽረ ምድር ትልቋ ከተማ ስትሆን ከአሁን በፊት የነበረችውን ጥንታዊት የዓዲ ወንፊቶ 1 ከተማ ወራሪው ጣልያን ኢትዮጵያ በወረረበት ወቅት ከተማዋ ሙሉ በሙሉ ካወደማት በኋላ በማይማፃ በደብረ ብርሃን ሥላሴ ቤተክርስቲያን ሥር በ1930 ዓ/ም የተመሰረተች ከተማ ናት፡፡ ከተማዋ ከጥንታዊው የማይተሮኽሮዃ ማይድራሻ በቅርብ ርቀት ስትሆን የጭልሜዳ፣ወቓር ዱባ፣ጩማይ2፣ዓዲ ፍልሖ ሜዳዎች እንዲሁም የማይዑመት ጎቦ አንጠልጢላ፣እምባ መለኸዅስም ኮረብቶች እንዲሁም የለዃምባ ጊዮርጊስና የቈየፃ ገዳማት ተራራዎችም በግርማ ሞጎስ የሚጠብቋት ውብ ከተማ ናት፡፡  

**እንዳስላሴ** በኢትዮጵያ የትግራይ ክልል ከተማ ሲሆን በምዕራባዊ ዞንና በታህታይ ቆራሮ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ43,967 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 21,333 ወንዶችና 22,634 ሴቶች ይገኙበታል።.
የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

ከታላቋ ሽረ እንዳሥላሴ ከተማ ሌላ ሑመራ፣ ማይፀብሪ፣ ዓዲ ገብሩ፣ እንዳባጉና፣ ሸራሮ፣ ዓዲጎሹ፣ ሰለኽለኻ፣ ሰመማ፣ ደብረ ከርበ፣ ክሳድ ጋባ፣ ባድመ፣ ዓዲ ዳዕሮ፣ ዓዲ ነብርኢድ፣ ዓዲ ሃገራይ፣ ዓዲ አውዓላ፣ ዓዲ ረመፅ፣ ቆራሪት፣ ከተማ ንጉሥ፣ ኣደባይ፣ ባዕኸር፣ ዳንሻ፣ ማይካድራ፣ ማይ ሓንሰ፣ ጭላ የሚባሉ ከተሞች ሲኖሩ ሌሎች የቀበሌ ትናንሽ ከተሞችም በዙርያዋ አሉ፡፡

**የሽረ አስተዳደር**

የሽረ ምድር ከተማ የሆነችው ሽረ እንዳሥላሴ በዓድዋ ትግሬ ቁጥጥር ስር ከወደቀችበት እስከ አሁን ባለባቶችዋ ለስደትና ሞት እንዲሁን ለጉስቁልና ተዳርጓል፡፡ ከ60 ፐርሰንት በላይ የከተማዋ ነውሪ ከዓድዋና አከባቢዋ በሰፈራ መልክ የመጣ በመሆኑ በገጠር የሚኖር የሽረ ባላባትም በከተማዋ ቦታ የለውም፡፡ የህወሓት ቡድን ከገባ ጊዜ ጀምሮ የከተማዋ ከንቲባዎችና ካቢኔዎች የዓድዋ ሰዎች ናቸው፡፡ ባላባቱ በከተማዋ ቤት ገዝቶ ለመኖርም ገበያ ያስወድዱበታል፣የቤት ኪራይም እንዲሁ፡፡

የዞን አስተዳዳሪዎች ከቅዱሳን ነጋ ጀምሮ እስከሁን ከትግሬ ዓድዋ ናቸው፤ከንባዎችም ቀደም ሲል በመጀመሪያ የመለስ ዜናዊ የእህቱ ባል ተሸመ ማሞ ሲሆንና ሌሎች የዓዲ አቡን ዓድዋ ትግሬዎች የነበሩ ሲሆን አሁን ደግሞ ተራው የእንትጮ ዓድዋ በመሆኑ እነ ካድሬ ገብረመድህን ዮሃንስ፣ሃይለማርያም ሓጎስና ሌሎች ይጫወቱባታል፡፡   

## ምንጮች
1 = ዓዲ ወንፊቶ ከ14 መ/ክ/ዘመን በፊት ጀምራ ያደገች ከተማ እንደነበረችና በ1790 ዓ/ም በከተማው ያለፈ ጀምስ ብሩስ የሚባል የስኮትላንድ (እንግሊዝ) አገር አሳሽ ደግሞ ከተማው አኵስምን ጨምሮ ከተመለከታቸው ሁሉ የተለቀና የብዙ ከጡጥ የተሰሩ ልብሶች ማምረቻዎች የነበሩት እና በከተማው በጣም የሚያምሩ ጥሩ ህድሞዎችና ሰገነቶች እንደተመለከተ ጽፏል፡፡ BRUCE’S JOURNEY page 235

2 = ጥሪ 10/1889 ዓ/ም በጊዜው የትግራይ ዓድዋ ገዢ በነበሩ የራስ አሉላ ሰራዊትና የሽረ ገዢ የነበሩ ራእሲ ሓጎስ ሰራዊት መካከል ውጊያ የተደረገበትና የራስ አሉላ ታላቅ ወንድማቸው ባሻ ገብረእግዚኣብሔር በራስ ሓጎስ ተማርከው የተገደሉበት እንዲሁም ራስ ሓጎስ ተማርከው ሲገደሉ ድል ለራስ አሉላ ቢሆኑም በመቁሰላው ምክንያት የካቲት 5/1889 ዓ/ም በአኵስም እንዳረፉ Ehrlich በ1996 እ/አ/አቆጣጠር ባሳተመው መጽሓፍ በገጽ 196 ገልፆታል፡፡

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ትግራይ
ስዕል

right|200px
**ስዕል** ማለት በስሌዳ ላይ በቀለምም ይሁን በጠመኔ አለዚያም በርሳስና በሌላ ነገር ተስርቶ በዓይን በማየት የሚገነዘቡት ጥበብ ነው። ለዓይንና ለመንፈስ ከሚስጠው አርካታ ሌላ ፡ ያንድን ህብረተስብ ብሎም የኪነ ጥበቡን ስው ዓመለካከት ይጠቁማል ተብሎ ስለሚታመን በዘመናዊ ዓለም የተለየ እንክብካቤ የተስጠው የስው ልጅ ጥበባዊ ተግባር ነው። የዚህ አይነት ጥበብ የሚስራው ደገሞ ስዓሊ ይባላል።

የአዲስ አበባ ሥነ ጥበብ ት/በት የመጀመሪያው ርዕስ መምህር የነበረው አለ ፈለገ ስላም ስለ ስዕል ትምህርት ስያብራራ: «የስዕል ትምህርት የስውን -የእንስሳን -ያገርን -የደመናን - በጠቅላላው የሥነ ፍጥረትን መልክና ባሕርይ አጥኝ ሁኖ የራሱን ስሜት በግሉ እየፈጠረ በቀለምና በልዩ ልዩ መሳሪያዎች ከጠፍጣፋ ነገር ላይ ስርቶ ማውጣትን፥ በሐውልት ትምህርት ደግሞ አንደ ስዕሉ የተዘረዘረውን ሓሳብ ከጠፍጣፋ ነገር ላይ በመስራት ፈንታ ጠንካራ ከሆነ አካል ላይ በድንጋይ፥ በአንጨት፥ በዝሆን ጥርስ ወይም በነሐስ ቅርጽና መልክ ጻልቶ ማውጣት ነው።» በማለት ግለጸ።

ስመጥር ገብረ ክርስቶስ ደስታ ደግሞ ፡ «በዘመናዊ አቅድ ስዕል ራሱ ሐሳብ ነው። የኣንድ ነገር ሁኔታ የአንድ ነገር ትርጉምና ስሜት ነው...። ዛሪ ስው ራሱን ብቻ መመልከት ትቶ ዓለም ከብዙ ርቀት ከብዙ በኩል ሲታይ ምን ኣይነት ስሜት አንደሚስጥ - አለማዊ ዘላለማዊ የሆነውን ነገር በመተርጎም - በዓይን የሚታይ፥ የቀለም፥ የመስመርና የቅርጽ ሙዚቃ ለመፍጠር ይጥራል።» በማለት ተናግሯል።

* ደብረ ሐይቅን ተመልከት -
http://www.ethiopianart.org

* የሰው ሰውነት አሳሳል መምሪያ

*
1869

**1869 አመተ ምኅረት**

* ጥቅምት 22 ቀን - ታላቅ አውሎ ንፋስ በሕንድ 200,000 ሰዎችን ገደለ።
* ሚያዝያ 17 ቀን - ሩስያ በቱርክ ኦቶማን መንግሥት ላይ ጦርነት አዋጀ።
* ሚያዝያ 29 ቀን - የላኮታ ኢንዲያን አለቃ ክሬዚ ሆርስ ለአሜሪካውያን ሠራዊት ዕጁን ሰጠ።
* ግንቦት 14 ቀን - ሮማኒያ ነጻነቱን ከኦቶማን ቱርክ መንግሥት አዋጀ።
* ጳጉሜ 1 ቀን - ክሬዚ ሆርስ በእስር ተገደለ።

*ያልተወሰነ ቀን፦
**የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ጎልድ ኮስት (የአሁን ጋና) መቀመጫ ከኬፕ ኮስት ወደ አክራ ተዛወረ።

መደብ:አመታት
አላማጣ

**አላማጣ** በኢትዮጵያ የ[ትግራይ]] ክልል በደቡባዊ ዞን የምትገኝ ውብ ከተማ ስትሆን ከአዲስ አበባ 600ኪ ሜትር ርቀት ከክልሉ ዋና ከተማ መቐለ ደግሞ 180 ኪ.ሜ ላይ ትገኛለች። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ45,632 ህዝብ መኖሪያ ስትሆን ከነሱም 22,712 ወንዶችና 22,920 ሴቶች ይኖሩባታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ48,262 ህዝብ መኖሪያ ተደርጋ ተገምታለች። የከተማዋ አቀማመጥ በ ላይ ነው። 

በአላማጣ አካባቢ የሚገኘው መሬት በጣም ለም እና ለእርሻም ተስማሚ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ትግራይ
ደብረ ብርሃን

**ደብረ ብርሃን** በሸዋ ክፍለ ሀገር የጅሩ ሸዋ ሜዳ ተጉለትና ቡልጋ አውራጃ ዋና ከተማ ናት።
ከተማዋ የሰሜን ሸዋ ዞን (አውራጃ) አስተዳደር ርዕሰ ከተማ ከመሆኗ ባሻገር የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የሰሜን ሸዋ ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስም ዋና ጽሕፈት ቤት እዚሁ ይገኛል።

በ፲፱፻፺፰ ዓ/ም ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው ደብረ ብርሃን ከተማ የ፷፯ ሺህ ፪፻፵፫ ሰው መኖሪያ ስትሆን ከነሱም ፴፬ ሺህ ፶፭ ወንዶችና ፴፫ ሺህ ፻፹፰ ሴቶች ይገኙባታል ይላል።

በሌላ ገለልተኛ የግምት ትመና ደግሞ ከተማዋ የ፶፯ ሺህ ፯፻፹ ሕዝብ መኖሪያ እንደሆነች ተገምቷል። የከተማዋ አቀማመጥ በ ላይ ነው።

ደብረ ብርሃን ከአዲስ አበባ ፻፴ ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በደሴ መስመር ላይ የምትገኝ ስሆን ፱ የአስተዳደር ቀበሌዎችም አሏት። የአየር ንብረቷ ደጋማ ነው። የተቆረቆረችውና ስያሜዋን ያገኘችው ደግሞ በ፲፬፻፵፮ ዓ/ም አካባቢ በዓፄ ዘርአ ያዕቆብ (፲፬፻፴፬-፲፬፻፷፰) ነበር። ከተማዋ ድሮ የንጉሡ የግራ በአልቴሃት (ግራ በአልቴሃት ከንጉሡ ሦሥት ሚስቶች የአንደኛዋ የክብር ስም ነው) ርስት ነበረች። በ፲፬፻፵ዎቹ መጀመሪያ አጤው ከእንደግብጣን ወጨጫ ተራራ ማለትም ከአዲስ አበባ በስተምዕራብ ከነበረው ያባታቸው አጤ ዳዊት መናገሻ ሥፍራ ተነስተው ሲጓዙ በአካባቢው ውበት ስለተደሰቱ የድንኳን ከተማቸውን ከተሙባት። በኋላም ቤተ መንግሥት አሳንፀውና ባለወርቅ ጉልላት የነበረውን የሥላሴ ቤተ ክርስቲያን አሰርተው ቆረቆሯት።
"ተአምረ ማርያም" የተሰኘ የጥንት ድርሳን የከተማዋን ስያሜ ከአንድ ተአምራዊ ሁነት ጋር አያይዞ ይገልፀዋል። በ፲፬፻፵፮ ዓ/ም በክርስትና ሃይማኖት ካህናትና በጥቂት የሃይማኖቱ ተከራካሪዎች መካከል ክርክር ይነሳል። ንጉሡና የካህናቱ አለቆች በተገኙበት አንድ ዕለት በጉባዔ ክርክሩ ተካሄደ። በመጨረሻም «እስጢፋኖሳውያን» በሚል መጠሪያ የሚታወቁት ተከራካሪዎች አቋማቸውን እንዲያስተካክሉ ተጠይቀው አሻፈረን በማለታቸው ከፍተኛ ቅጣት ይደርስባቸዋል።  

ይህ በሆነ በ፴፰ኛው ቀን በመጋቢት ፲ ቀን 1446|፲፬፻፵፮ ዓ/ም ረዘም ላለ ጊዜ / ምናልባትም ለቀናት/ የቆየ ቦግ ያለ ብርሃን ከሰማይ ይወርዳል። የብርሃኑ መውረድ ለእስጢፋኖሳውያን ስህተተኛነት ለካህናቱ ደግሞ ትክክለኛነት ምስክር ነው በሚል ተተርጉሟል። ስለዚህ ብርሃን መውረድ የንጉሡ ዜና መዋዕልም ያትታል። በዚህ ሳቢያ ንጉሡ የሥፍራውን ስም ደብረ ብርሃን /የብርሃን አምባ/ በማለት ሰይመውታል። 

ይህ መንግስቱ ያመነበት ነግር ነው በብዙዎች ዘንድ የሚታመነው እውነታ ግን በዚያ ግዜ የነበሩ ደቂቀ እስጢፋኖሳውያን እውነተኛውን ኃይማኖት አንክድም ለስዕል አንሰግድን ማለታቸው ነበር ንጉሱን ያስቆጣው 

በዚህም ምክንያት ነበር ንጉሱ እስጢፋኖሳውያን እስከ እንገታቸው እንዲቀበሩና በላያቸው የፈረስ ሰራዊት ሄዶባቸው በአሰቃቂ ሁኔታ እንዲገደሉ ያዘዘው.

ከዚህም የተነሳ የመጣው መብረቅ የመሰለ አስፈሪ ብርሀን

የመጣው የእግዚእብሔር ቁጣ  ነበር እንጂ ደስታው አልነበም።

ዓፄ ዘርአ ያዕቆብ ከንግሥና ዘመናቸው ፲፬ ዓመታት የሚሆነውን በደብረ ብርሃን ከተማ እንዳሳለፉና አብዛኛዎቹን የሃይማኖትና የፍልስፍና ድርሰቶቻቸውን የፃፉት በዚሁ ከተማ መሆኑ ይነገራል። 
በዘመኑም ደብረ ብርሃን ከፍተኛ የትምህርት ማዕከል የነበረች ሲሆን በንጉሡ ትእዛዝ በርካታ የሃይማኖት መፃሕፍት የትርጉም ሥራ ተከናውኖባታል።

በዓፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት የኣዲስ ኣበባ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ሲጣበቡ ለሸዋ
ጠቅላይ ግዛት ተማሪዎች እንዲያገልግል ኃይለ ማርያም ማሞ ፪ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ደብረ ብርሃን ተሠራ።
ለመጀሪያዎቹ ስድስት ዓመታት ለተማሪዎቹም መጀመሪያ በየወሩ ፳ ብር በኋላም ፲፭ ብር እየተፈልላቸው ነበር የተማሩት። ከምሩቃኖቹም መካከል ዶ/ር ኣበራ ሞላ ታላቅ ወንድማቸው ዶክተር በቀለ ሞላና ታናሽ ወንድማቸው ጌታቸው ሞላ ይገኙበታል።

## ማጣቀሻዎች


## ምንጭ
*የአማራ ብሔራዊ ክልል፤ ባህል፣ ቱሪዝምና ማስታወቂያ ቢሮ፤ “የአማራ ክልል የቱሪስት መስህብ ሃብቶች (አጭር ቅኝት)”፤ አርቲስቲክ ማተሚያ ድርጅት (፲፱፻፺፩ ዓ/ም)

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ደብረ ማርቆስ

**ደብረ ማርቆስ** በኢትዮጵያ በአማራ ብሔራዊ ክልል የምትገኝ ሲሆን የምስራቅ ጎጃም ዞን ዋና ከተማ ናት። እንዲሁም ከተማዋ የ ጉዛምን  ወረዳ አስተዳደር መቀመጫ ናት። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ85,597 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 43,229 ወንዶችና 42,368 ሴቶች ይገኙበታል።
መገኛ

የደብረማርቆስ ከተማ የምትገኘው በሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ፣ በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ምስራቅ ጎጃም ከአዲስ አበባ በ 300 ኪ.ሜ ከባህር ዳር ደግሞ 253 ኪ.ሜ ፣ በ 37021’ ሰሜን ላቲቲውድ እና 37º 43’ ምስራቅ ሎንግቲውድ ነው፡፡

አመሰራረት

ደብረማረቆስ ከተማ የጎጃም ገዥ በነበሩት ደጃዝማቸ ተድላ ጓሉ በ1845 ዓም የተቆረቆረች ሲሆን የከተማዋም መጠሪያ መንቆረር ይባል ነበር፡፡ በ 1872 ዓም ወደ ሥልጣን የመጡት ንጉስ ተክለሃይማኖት ካሁኑ ቅዱስ ማርቆስ ቤተክርስቲያን መመስረት ጋር ተያይዞ የከተማዋ ስያሜ መንቆረር መባሉ ቀርቶ ደብረ ማረቆስ እንዲሆን አዋጅ በማስነገራቸው የከተማዋ መጠሪያ ሊሆን በቃ፡፡ ደብረማርቆሰ በክልሉ ከሚገኙ የሪፎርም ከተሞች አንዷ ስትሆን ከተማዋ በስሯ 6 ቀበሌዎችና ማዘጋጃ ቤት ያሉት የከተማ አስተዳደር አላት፡፡ በ2002 ዓ.ም የተዘጋጀ የተቀናጀ ልማት ፕላን አላት፡፡

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ60,796 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል:: የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው። ደብረ ማርቆስ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የመሰረተ ልማት እየተሟላላት ነው። ከተማዋ አዲስ ድረገጽ ከፍታለች።
[right|thumb|300px|ደብረ ማርቆስ በ1894 - [ራስ በዛብህ ግቢ ]]

#ስዩም ይዘንጋው ድንቁ (talk) 14:14, 23 ጁላይ 2019 (UTC)

## ምንጮች

3 http://www.mwud.gov.et/web/debremarkos/home 

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ደብረ ብርሃን ከተማ
ነቀምት

**ነቀምት** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በምሥራቅ ወለጋ ዞንና በጉቶ ዋዦ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ84,506 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 42121 ወንዶችና 42,385 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ76,727 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።
ነቀምት እያድጉ ክክካልልሉ 

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
አጋሮ

**አጋሮ** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በጅማ ዞንና በጎማ ወረዳ ይገኛል።
አጋሮ በቡና ምርቷ የምትታወቅ ሞቅ ደመቅ ያለች የውቦች እና የደጋጎች ሕዝቦች ድንቅ ከተማ ናት::

**በ1960ዎቹ** መጀመሪያ ከጂማ ቀጥሎ ሌሎች በምዕራብ ኢትዮጵያ ያሉ አብዛኞቹ ከተሞች የውስጥ ለውስጥ የአስፓልት መንገድ ሳይኖራቸው አጋሮ ግን ከንጉሡ ዘመን ጀምሮ በአስፓልት ያጌጡ የውስጥ ለውስጥ መንገዶች ነበሯት:: አጋሮ በአየሯ መልካነት እና ለኪነ-ጥበብ ባላት ፍቅር በዝነኛ አርቲስቶች ተመራጭ ነበረች ::
**ከ1960-70ዎቹ** ከድምፃውያን **ጥላሁን ገሠሠ**, **መሐሙድ አህመድ, ብዙነሽ በቀለ, መልካሙ ተበጀ, ነዋይ ደበበ, ሐማልማል አባተ, ሃጫሉ ሁንዴሳ, ጌትሽ ማሞ **እንዲሁም ሌሎችም... የሚመርጡዋት ከተማ ነበረች ::

አጋሮ **ከ1960-70ዎቹ** መገባደጃ ከ3-4ሰው የሚይዙ **ታክሲ**(ላዳ) በመጠቀም ከትላልቅ ከተሞች ጎን ታሪክ ያላት ከተማ ናት **አጋሮ**....
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ41,616 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 21,549 ወንዶችና 20,067 ሴቶች ይገኙበታል።  እስከ 1878 ዓ.ም. ድረስ የጎማ መንግሥት ዋና ከተማ ነበረ።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ28,668 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

📝(**Toni**) agaro city.

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ጎማ (ወረዳ)
አምቦ

**አምቦ** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በምዕራብ ሸዋ ዞን ና በአምቦ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ49,421 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 24,671 ወንዶችና 24,750 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ43,029 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:አምቦ (ወረዳ)
ሞጆ

**ሞጆ** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በምስራቅ ሸዋ ዞንና በሉሜ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ39,316 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 19,278 ወንዶችና 20,038 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ34,411 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።  ሞጆ ከተማ ከአደዲሰስ አበበባ 60 ኪሎ ሜትር እርቀት ላይ ትገኛለች  

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ሎሜ (ወረዳ)
ኮምቦልቻ

**ኮምቦልቻ** በኢትዮጵያ የአማራ ክልል ከተማና ወረዳ ሲሆን በደቡብ ውሎ ይገኛል።
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ68,766 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 36,102 ወንዶችና 32,664 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ97,038 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:አማራ ክልል
ወልደያ

**ወልደያ** ወይንም **ወልዲያ** ከደሴ ሰሜን 120 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ ከላሊበላ ደግሞ በደቡብ ምስራቅ ያለ  በኢትዮጵያ የአማራ ክልል ከተማ ሲሆን በሰሜን ወሎና በወልዲያ ወረዳ ይገኛል።  ከኢኮኖሚ አንጻር ለሕንጻ ስራ የሚያገለግል የኖራ ምርት በአካባቢው በትንሹ መካሄዱ በታሪክ ይጠቀሳል። 

ወልድያ ከተማ በ1770ዎቹ በታላቁ ራስ ዓሊ የንግሥና
ዘመን የተመሰረተች፤ 4 ዋና ዋና የአውራ ጎዳና መንገዶች
የሚገናኙባት ለአብዛሃኛው የሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ ክፍሎች መገናኛ ከተማ ነች፡፡

ወልድያ

ወልድያ ከተማ በ1770ዎቹ በታላቁ ራስ ዓሊ የንግሥና
ዘመን የተመሰረተች፤ 4 ዋና ዋና የአውራ ጎዳና መንገዶች
የሚገናኙባት ለአብዛሃኛው የሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ ክፍሎች መገናኛ ከተማ ነች፡፡ መገኛነቷን ስንቃኝም ከአዲስ አበባ 520 ኪ.ሜ፣ ከባህር
ዳር 360 ኪ.ሜ፣ ከላልይበላ 168 ኪ.ሜ፣ ከመቀሌ 260
ኪ.ሜ፣ ከጅቡቲ ወደብ (በአፋር በኩል) 553 ኪ.ሜ እርቀት
የተነሱ ሁሉ የሚገናኙባት ናት፡፡ በተጨማሪም በአሁኑ ወቅት
የራስ ወሌ ብጡል ቤተ-መንግሥት በነበረበት በመርጦ
አቅጣጫ እዜት በርን አቋርጦ በመገንባት ላይ ያለው
የደላንታ መንገድም ከተማዋን በማማከል 5ኛ ሀገር
አቋራጭ መንገድ መሃል ከተማዋን ያቋርጣል፡፡

## ታሪክ
ከተማው በታሪካዊ ቦታወች የተከበበ ሲሆን በ1834ዓ.ም.  ወልደያን ጎብኝቶ የነበረው ሚስዮኑ ጆዓን ሉዊግ ክራፍ ደጅአዝማች ፋሪስ አሊጋዝ እና ወንድሙ እና ካሊድ ብሩ አሊጋዝ መምሪያቸውን በዚሁ ቦታ አድርገው እንደነበር ዘግቦት ይግኛል። ሁለቱ ወንድማማቾች በዚያን ወቅት ወረ ይመኑን ለመውጋት ተንቀሳቅሰው እንደነበር ይገልጻል፡፡። 

በ1880ዎቹ  ወልደያ ለዝሆን አደን ተስማሚ ስለነበር በታሪክ ተጠቃሽነት አለው። ከ1880ዎቹ እስከ 1950ዎቹ ወልደያ የየጁ አውራጃ ማዕከል ነበር።  በዚህ ወቅት፣ የወልደያ ሆስፒታል በ1929 ዓ.ም በኮንተራክተሩ M.C.M. Pollera ተገነባ። ሆስፒታሉ ሰፊ ቦታ የያዘና ለሰራተኞች ዘመናዊ መኖሪያ ቤት ያለውም ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ ሆሰፒታሉ ለከተማው ነዋሪና ለተጎራባች ከተሞች (ላሊበላ፣ አላማጣ፡አፋር፣ ጎንደር) ከፍተኛ አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ከተማዋ ከፍተኛ የመሰረተ ልማት ግንባታ የሚታይባት ስትሆን በሶስት አቅጣጫ የሚነሱት አውራ መንገዶቹዋም በአስፓልት ኮንክሪት የተሰሩ ናቸው፡፡ የ ፪፬ ሰዓት የ ሀይድሮ ኤሌክትሪክ ፓዎር የምታገኝ ሲሆን በቅርቡ ደግሞ አንድ ዘመናዊ ስታዲዮም ለመስራት የመሰረት ድንጋይ ተቀምጧል፡፡ በከተማዋ ውስጥ ባጃጅ ታክሲዎች በአሁኑ ጊዜ ዋነኞቹ የህዝብ ትራንስፖርት መንገዶች ናቸው፡፡

መልክዓ-ምድር እና የሥነ-ህዝብ ምጣኔ

የከተማዋ መልክዓ-ምድር አቀማመጥ ወጣ ገባና በተፈጥሮ በተራራ የተከበበች፣ ጥቁር ውሃ እና አላውሃ በዙሪያዋ የሚፈሱባት ስትሆን አጠቃላይ የቆዳ ስፋቷ ምጣኔም12,213.56 ሄክታር ሲሆን ከዚህ ውስጥ 6,445 በአሁኑ ማስተር ፕላን የፕላን ምድብ የተካተተ ነው፡፡
ከምድረ ወገብ በ11,050 ሰሜን ኬክሮስና
ከ39,046 ምስራቅ ኬንትሮስ መካከል ስትገኝ ከባህር
ጠለል በላይ 2,112 ሜትር ከፍታ አላት፡፡ የዓየር ንብረቷም
1% ደጋማ፣ 5% ቆላማ፣ 94% ወይና ደጋ ነው::

በ  ከመሬት መቀማት ጋር በተነሳ   የቀዳማዊ ወያኒ አመጽ ተብሎ በሚታወቀው የ1940 አመጽ ከተማው ላይ  በየጁወች ጥቃት ሲደረስ፣ እስር ቤቱ ተከፍቶ እሰረኞች ተለቀቁ።  ሆኖም አመጹ የተሳካ አልነበረም  አለም አቀፍ ሃብታም በመሆኑ የሚታወቀው መሀመድ አላሙዲ በ1950ወቹ ለ10 አመት በወልደያ እንዳደገ ይጠቀሳል። ጥቅምት 8-9፣ 1980 ከተማዋ በደርግ አውሮፕላን ብትደበደብም የሞተ ሰው ግን አልተዘገበም።

ከዚህ በተረፈ ወልደያ ላይ የሚገኙት አኖማ ማርያም (በዛፎች ተሸሽጎ ዋሻ ውስጥ የተደበቀ ቤ/ክርስቲያን)  እና ወልደያ ገብርኤል ለአካባቢው ታዋቂነትን ይሰጣሉ። ገነተ ማርያምም ከወልደያ ብዙ ሳይርቅ ይገኛል።

## የሕዝብ ስብጥር
በ 2007 በተደረገው አጠቃላይ የህዝብ ቆጠራ፣ የከተማዋ የህዝብ ብዛት 46,139 ሲሆን ከነዚህም ውስጥ 23,000 ወንዶችና 23,139 ሴቶች ናቸው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ደብረ ዘይት

**ደብረ ዘይት** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በምስራቅ ሸዋ ዞንና በአድአ ጨዘላ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ131,159 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 64,642 ወንዶችና 66,517 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ104,537 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ኦሮሚያ ክልል
አርሲ ነገሌ

Arsi **አርሲ ነገሌ** በኦሮሚያ ክልል፣ ኢትዮጵያ  የሚገኝ ሲሆን በምዕራብ አርሲ ዞንና በአርሲ ነገሌ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ42,054 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 21,120 ወንዶችና 20,934 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ41,743 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:አርሲ ነገሌ (ወረዳ)
ጎባ

**ጎባ** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በባሌ ዞንና በጎባ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ50,650 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 24,256 ወንዶችና 26,394 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ34,868 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


ጎባ የሚያምር መልካምድራዊ ግጥታ ሲኖራት;በመንግስተ ግን በቂ ትኩረት አልተሰጣትም::

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ጎባ (ወረዳ)
ደገሃቡር

**ደገሃቡር** በኢትዮጵያ የሶማሌ ክልል ከተማ ሲሆን በደገሃቡር ዞንና በደገሃቡር ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ42,815 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 22,670 ወንዶችና 20,145 ሴቶች ይገኙበታል።የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ሶማሌ ክልል
ሆሣዕና (ከተማ)

**ሆሳዕና** በኢትዮጵያ የደቡብ ብሄር ብሄረስቦችና ሕዝቦች ክልል በሀዲያ ዞን የሚገኝ ከተማ ነው። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ57,439 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 28,163 ወንዶችና 29,276 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ65,317 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። ኗሪዎቹ በብዛት የሀድይኛ ተናጋሪዎች ናቸው።

የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ይርጋለም

**ይርጋ አለም** በኢትዮጵያ የደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል ከተማ ሲሆን በሲዳማ ዞንና በዳሌ ወረዳ ይገኛል። 
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ43,815 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 21,840 ወንዶችና 21,975 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ36,268 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ዲላ

**ዲላ** የደቡብ ኢትዮጵያ  ክልል ከተማ ሲሆን በጌዴኦ ዞን ይገኛል። ዲላ ከፍተኛ የንግድ እንቅስቃሴ የሚካሄድባት የጌዴኦ ዞን ዋና ከተማ ናት። ከአዲስ አበባ በ365 ኪ.ሜ እና ከሃዋሳ 90 ኪ.ሜ በአ.አ ሞያሌ ዋና የንግድ መስመር ላይ ትገኛለች። እንዲሁም የብሄር ብሄረሰቦች መኖሪያ ናት።  
በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ61,114 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 31,329 ወንዶችና 29,785 ሴቶች ይገኙበታል።

በሌላ ገለልተኛ ትምና ደግሞ የ47,214 ሰው መኖሪያ ተደርጎ ተገምቷል። የከተማው አቀማመጥ በ ላይ ነው።

## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ዎላይታ ሶዶ

**ዎላይታ ሶዶ** ወይም **ወላይታ ሶዶ** በአጭሩ **ሶዶ** በኢትዮጵያ የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ውስጥ የሚገኝ ከተማ ሲሆን በዎላይታ ዞን እና በሶዶ ዙሪያ ወረዳ ውስጥ ይገኛል።  ዎላይታ ሶዶ የዎላይታ ዞን እና የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል ርአስ ከተማና ኣስተዳደርና ፖለቲካ ማዕከል ሆኖ ያገለግላል። ከተማው ከባሕር ጠለል በላይ 1,600 እስከ 2,100 ሜትር ከፍታ ያለው ሲሆን የኬንትሮስ መስመርና ርዝመት ያለው 6°54′ሰ 37°45′ም ነው። 
ሶዶ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ ዋና ዋና የጤናና ትምህርት ተቋማት ማዕከል ነው። ሶዶ ክርስቲያን ሆስፒታል በአፍሪካ ከሚገኙ 10 የቀዶ ህክምና ማሰልጠኛ ማዕከላት አንዱ ነው። ሆስፒታሉ ኦርቶፒዲክእና ጄኔራል፣ ማህፀን እና ህፃናት መርጃን ጨምሮ የተለያዩ የህክምና፣ የቀዶ ህክምና ና የቀዶ ህክምና አገልግሎት ይሰጣል። ወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ ትምህርተ ሪፈራል ሆስፒታልም በዚህ ከተማ የሚገኝ ሲሆን ሁለት ሚሊዮን አካባቢ ሰዎችንም ያገለግላል። በሆስፒታሉ የነበሩት አልጋዎች ጠቅላላ ቁጥር 200 ነበር፤ ከእነዚህ ውስጥ 60 አልጋዎች በማህፀንና በማህፀን ሕክምና ክፍል ውስጥ ይገኙ ነበር ።

## ታሪክ
በ1930ዎቹ መጀመሪያ ላይ በዎላይታ አከባቢ ከተማ ተብሎ ሊጠራ የሚገባው ብቸኛ አካባቢ ዎላይታ ሶዶ ነበር። የቅዳሜ ገበያ፣ ወደ ዋና ከተማው የሚላክ የስልክ መስመር እንዲሁም በየሳምንቱ የፖስታ መልእክት የሚልክ ሰው ነበረው። የጣሊያን የምድር ጦር ሶዶ ጥር 27 ቀን 1929 ዓ.ም በቁጥጥር ስር አዋለ፤ ሁለት የጣሊያን ጄኔራሎች በጥቂቱ ከተቃውሞ በኋላ ግንቦት 22 ቀን 1933 ዓ.ም. እጃቸውን እስከሰጡበት ጊዜ ድረስ እዚያው ነበሩ። በ1958 ዓ.ም. ሶዶ በኢትዮጵያ አንደኛ ደረጃ ላይ ከሚገኙ 27 ቦታዎች አንዱ ነበር። ከ1965-68 ባለው ጊዜ ውስጥ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፍ ተቋቋመ።
የሶዶ ዙሪያ ወረዳ አስተዳዳሪ እና የሆነ ጊዜ ተማሪዎች አብዮት አራማጅ መላኩ ጌብሬ ኤግዚያበር በ1967 ዓ.ም. ታሰሩ። ገበሬዎችና የከተማ ድሀዎች በከተማ ውስጥ በዝባዦች ላይ እንዲነሱ በማበረታታቸው ምክንያት ነበር የታሰሩት። በ1984 በዚያ ዓመት በረሃብ ለተጎዱ ሰዎች የስደተኞች መጠለያ ተቋቋመ። ከ1997 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ጠቅላላ ምርጫ በፊት፣ የካቲት 22 ቀን 1997 ዓ.ም. በሶዶ በወያኔ ሕግ ታስረው ከነበሩ 200 ሰዎች መካከል አንዳንድ የተባበሩት የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች የፖለቲካ ፓርቲ አባላት እንደሚገኙ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ዘግቧል። አምነስቲ ኢንተርናሽናል ይህንን አጋጣሚ በተቃዋሚ ፓርቲ አራማጆች ላይ በተከታታይ መንግስት ከፈፀመባቸው ማስፈራሪያዎች ውስጥ አንዱ ነው።

## የህዝብ ቁጥር
በማዕከላዊ ስታስትክ አጀንሲ የ2018 የህዝብ ብዛት ትምብያ ላይ መሠረት, ሶዶ ከተማ በአጠቃላይ 254,294 ነዋሪዎች አሉት, ከእነዚህ ውስጥ 125,855 ወንዶች ሲሆኑ 128,439 ደግሞ ሴቶች ናቸው።
## ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የወላይታ ከተሞች
መደብ:ዎላይታ ሶዶ
ወንድ

thumb|right|ተባዕታይ ምልክት
**ወንድ** ወይም **ተባዕት** የአንድ ፍጥረት ጾታ ነው። ጾታ በሚለዩ ፍጥረታት ዘንድ የሴቷን እንቁላል ማዳበር የሚችሉ ሕዋሶችን የሚያመነጭ ፍጥረት ነው። ወንድ ሴት በሌለችበት በራሱ መራባት አይችልም። ወንድ እና ሴት የሚሉት ባሕርያት ለእንስሳት ብቻ ሳይወሰን ለተክሎች እና ለሌሎችም ፍጥረታት ይሠራል።

መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:ፆታ
ሰኔ ፳፱

ሰኔ ፳፱ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፺፱ ነኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፷፯ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፷፮ ቀናት ይቀራሉ።

## አቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፯፻፸፯ ዓ/ም - በየአሜሪካ ሕብረት መንግሥት ዶላር የሕብረቱ ብሔራዊ ገንዘብ እንዲሆን በስምምነት ተመረጠ።

*፲፰፻፸፯ ዓ/ም - ሉዊ ፓስተር የተባለው የፈረንሳይ ዜጋ በእብድ ውሻ በተለከፈው ጆሴፍ ማይስተር በተባለ ልጅ ላይ የውሻ ልክፍት መከላከያ ክትባቱን ለመጀመሪያ ጊዜ ፈተነ።

*፲፱፻፲፭ ዓ/ም -  የሶቭየት ሕብረት ሰብአዊ (socialist)  ሪፐብሊክ በዛሬው ዕለት ተመሠረተ።

*፲፱፻፴፱ ዓ/ም - የሩሲያው ተወላጅ ሚካኤል ካላሽኒኮቭ  በሶቭየት ሕብረት ሰብአዊ (socialist)  ሪፐብሊክ ፣ የፈጠረው ክላሽ (ካላሽኒኮቭ) ጠብመንጃ፣ ኤ.ኬ. 47 (AK 47) ሞዴል መሠራት ጀመረ።

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም - ከሌሎች የአፍሪቃ አገሮች በመነጨ ተጽዕኖ፤ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የኢትዮጵያን እና የብርቱጋልን ጥንታዊ ግንኙነት ለማቋረጥ ተገደዱ። 

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - ማላዊ ከዩናይትድ ኪንግደም ነጻነቷን ተቀዳጀች።

*፲፱፻፶፰ ዓ/ም - ማላዊ ሪፑብሊክ ሆነች። ሄስቲንግስ ካሙዙ ባንዳ የመጀመሪያው ፕረዚደንት ሆኑ።

*፲፱፻፶፱ ዓ/ም - የናይጄሪያ ጦር ሠራዊት በአገሪቱ ደቡብ-ምሥራቅ የምትገኘውን የቢያፍራን ክልል ሲወሩ ለሦስት ዓመታት የተካሄደው የቢያፍራ ጦርነት ተከፈተ።

*፲፱፻፷፯ ዓ.ም - በሕንድ ውቅያኖስ የሚገኙት የቆሞሮስ ደሴቶች ሕብረት ነጻነቷን ከፈረንሳይ ተቀዳጀች።

## ልደት

*፲፱፻፳፯ ዓ/ም -  አሥራ አራተኛው የቲቤት መንፈሳዊ መሪ ዳላይ ላማ፤ ጄትሱን ጃምፈል ንጋዋንግ ሎብሳንግ የሼ ቴንዚን ግያትሶ 

*፲፱፻፴፰ዓ.ም - አርባ ሦስተኛው የየአሜሪካ ሕብረት መንግሥት ፕሬዚደንት ጆርጅ ዎከር ቡሽ

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*http://en.wikipedia.org/wiki/July_6

*P.R.O., FO 371/178551 Annual Review of 1963

መደብ:ዕለታት
1961

**1961 አመተ ምኅረት**

* መስከረም ፲፬ ቀን - ስዋዚላንድ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል ሆነች።
* ጥቅምት 2 ቀን - ኢኳቶሪያል ጊኔ ነጻነት ከእስፓንያ አገኘ።
* የካቲት ፳፫ ቀን - በብሪታኒያ እና በፈረንሳይ ትብብር የተሰራው ‘ኮንኮርድ’ አየር ዠበብ ለመጀመሪያ ጊዜ ከፈረንሳይ ከተማ ቱሉዝ ተነስቶ ለሃያ ሰባት ደቂቃ የበረራ ሙከራ አደረገ።
* ሐምሌ ፯ ቀን - የዩናይተድ ስቴትስ መንግሥት የ $500, $1,000, $5,000 እና $10,000 ድፍኖች ሰርዞ ከአገልግሎት ውጭ አደረጋቸው።
* ሐምሌ ፱ ቀን - ጨረቃ ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ የሰውን ልጅ ይዞ ያረፈው አፖሎ 11 መንኮራኩር ከኬኔዲ የጠረፍ ማዕከል ተተኮሰ።
* ሐምሌ ፲ ቀን - የሟቹ የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚደንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ ታናሽ ወንድም ሴኔተር ኤድዋርድ ኬኔዲ ቻፓክዊዲክ ከሚባል ሥፍራ ሲመለሱ የሚነዱት መኪና ከመንገደኛቸው ከሜሪ ጆ ኮፔክኒ ጋር ድልድይ ጥሶ ወንዝ ውስጥ ሲከሰከስ ሴቷ ሕይወቷን አጥታለች።
* ሐምሌ ፲፫ ቀን - አፖሎ 11 ጨረቃ ላይ ሲያርፍ የሰላሳ ስምንት ዓመቱ ኒል አርምስትሮንግ የጨረቃን ነጠፍ በመርገጥ የመጀመሪያው የሰው ልጅ ሆነ።
* ሐምሌ ፲፯ ቀን - አፖሎ 11 ጠረፈኞቹን ኒል አርምስትሮንግን፣ ኤድዊን (በድ) ኦልድሪንን እና ማይክል ኮሊንስን ይዛ ሰላማዊ ውቅያኖስ ላይ አረፈች።
* ነሐሴ ፳፮ ቀን - መንፈቅለ መንግስት በሊቢያ ሙአማር ጋዳፊን በንጉሥ ኢድሪስ ፋንታ ከፍ አደረገው።

## መርዶዎች
*ነሐሴ ፳፭ ቀን - የዓለም የከባድ ሚዛን የቡጢ ውድድር መደብ ቻምፒዮና የነበረው ኢጣልያ-አሜሪካዊው ሮኪ ማርሲያኖ
*ነሐሴ ፳፯ ቀን - የቪዬትናም ፕሬዚደንት የነበሩት ሆ ቺ ሚን

መደብ:አመታት
1960ዎቹ

**ምዕተ አመታት**: 
:19ኛ ምዕተ አመት - **[[20ኛ ምዕተ አመት]]** - 21ኛ ምዕተ አመት

**አሥርታት**:
  
:1900ዎቹ፤ 1910ሮቹ፤ 1920ዎቹ፤ 1930ዎቹ፤ 1940ዎቹ፤ 1950ዎቹ፤ 
:**1960ዎቹ**፤ 1970ዎቹ፤ 1980ዎቹ፤ 1990ዎቹ፤ 2000ዎቹ

**ዘመናት**:  1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969
----

መደብ:አሥርታት
ጥቅምት ፪

**ጥቅምት ፪** ቀን 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፴፪ኛው ዕለት እና የመፀው ፯ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፴፬ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፴፫ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፯፻፸፫ዓ/ም - በካሬቢያን ባሕር ላይ የተነሳው የአውሎ ንፋስ ማዕበል በማርቲኒክ እና በባርቤዶስ ደሴቶች ላይ ሲጎርፍ እስከ  ፳፪ ሺ ሰዎች ጠፍተዋል።

*፲፰፻፶፪ ዓ/ም - ዓፄ ቴዎድሮስ በሸዋ ላይ በአቶ ሰይፉ (ሰይፈ ሥላሴ) ሣህለ ሥላሴ መሪነት በኃይል ሥልጣን የያዘውን ሠራዊት ለመውጋት ገብተው አንኮበር ሙቅ ምድር ከሚባለው ሥፍራ ጦርነት ገጥመው የሸዋው ወገን ድል ሲሆን፣ ንጉሠ ነገሥቱ ከተማውን አስዘርፈው ከዳተኛ የተባሉትን የምርኮኞችን ቀኝ እጅ እና ግራ እግራቸውን አስቆረጡ። ስለዚህ ድርጊት አንዲት አልቃሽ፦ «ዓፄ ቴዎድሮስ እጅግ ተዋረዱ፤ የሸዋን ሰው ኹሉ እጅ ነስተወት ሄዱ» ብላ ገጠመች።
  
*፲፱፻፲፮ ዓ/ም - የቱርክ ሪፑብሊክ ርዕሰ ከተማዋን ከኢስታንቡል ወደ አንካራ አዛወረች።

*፲፱፻፷፩ ዓ/ም - ኢኳቶሪያል ጊኔ ነጻነቷን ከእስፓንያ አገኘች።

=ልደት=	

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት እና ፓትሪያርክ፣ ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ባስልዮስ በዚህ ዕለት አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=
*ተክለጻድቅ መኩሪያ፣ ዓፄ ቴዎድሮስ እና የኢትዮጵያ አንድነት (፲፱፻፹፩ ዓ/ም)፣ ገጽ ፻፺፮-፯

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/October_13

*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Hurricane_of_1780

*{{en]] P.R.O., FCO 371/784 Annual Review of 1970

መደብ:ዕለታት
ማዖሪ ቋንቋ

**ማዖሪ ቋንቋ** (**Māori** ወይም **Te Reo Māori** /ቴ ሬዖ ማዖሪ/፣ በአጭሩ **Te Reo** «ቋንቋው») ከኒው ዚላንድ መደበኛ ቋንቋዎች አንዱ ነው። የምሥራቅ ፖሊኔዚያ ደሴቶች ቋንቋ ቤተሠብ አባል ሲሆን የታሂቲ እና የሃዋይኢ እንዲሁም የሳሞዓ እና የቶንጋ ቋንቋዎች ዘመድ ነው። የተናጋሪዎቹ ቁጥር 100,000 የሚያሕል ነው።

## ይፋዊ ኹኔታ

ኒው ዚላንድ አሁን ሦስት መደበኛ ቋንቋዎች ያሉት ማዖሪ፣ እንግሊዝኛና የኒው ዚላንድ እጅ ቋንቋ ናቸው። ስለዚህ አብዛኛው የመንግሥት ዘርፎች ሁለት ስሞች አላቸው፤ ለምሳሌ የውስጥ ጉዳይ ሚኒስቴር *Department of Internal Affairs* (/ዴፓርትሜንት ኦቭ ኢንተርናል አፈይርዝ/) በእንግሊዝኛ፣ ደግሞም *Te Tari Taiwhenua* (/ቴ ታሪ ታይፌኑዋ/) በማዖሪ ተብሎ ይታወቃል። ከመጋቢት 1996 ዓ.ም. ጀምሮ የማዖሪ ቴሌቪዥን አገልግሎት በመንግስት እርዳታ ኖሯል።

## ታሪክ

ማዖሪ ወደ ኒውዚላንድ ያመጡት ፖሊኔዝያውያን ሰዎች ከሌሎች ደሴቶች የደረሱ ምናልባት በታንኳ ነበር። ከ1860ዎቹ በኋላ ግን እንግሊዞች በኒው ዚላንድ በሠፈሩበት ጊዜ እንግሊዝኛ አመጡና ትምርት ቤቶች ሲከፈቱ ከ1880ዎቹ የማዖሪ ጥቅም በትምህርት ቤት ውስጥ ተከለከለ። በዚህ ብዙዎች የማዖሪ ሕዝብ እንግሊዝኛ በግዴታ ተማሩ። ነገር ግን እቤት ውስጥ፥ በአምልኮት፥ በፖለቲካ ስብሰባ ወዘተ. የማዖሪ ቋንቋ መናገሩ ፈጽሞ አልተቋረጠም። ከዚያ በላይ አንዳንድ የማዖሪ ጋዜጣም ሆነ መጽሐፍ ይታተም ነበር። በ1980ዎቹ 20 ከመቶ ማዖሪዎች ብቻ እንደ ኗሪ ቋንቋ ይችሉት ነበር። በዚያን ጊዜ ቋንቋው ለዘለቄታ እንዳይጠፋ አዲስ የማዖሪ ቋንቋ እንቅስቃሴ ተጀመረና የማዖሪ ትምህርት ቤቶች ተከፈቱ።

## ፊደል
ማዖሪ የሚጻፍበት በላቲን ጽሕፈት አይነት አልፋቤት ሲሆን ፊደሎች እንዲህ 20 ናቸው፦

A Ā E Ē H I Ī K M N O Ō P R T U Ū W NG እና WH

ሁላቸው እንደ ተለመደ ድምጾች አላቸው 'WH' የሚያሰማው ድምጽ ግን እንደ 'ፍ' ይመስላል።

## ቁጥር

የአብዛኛው ስሞች ቁጥር የሚታይበት ዘዴ የተወሰነ መስተጻምር በመለወጡ ነው። ለነጠላ ቁጥር መስተጻምሩ te 'ቴ' ሲሆን ለብዙ ቁጥር nga 'ንጋ' ይሆናል። ስለዚህ፦

:*ika* (ኢካ) - ዓሣ፤ *rākau* (ራካው) - ዛፍ
:*te ika* (ቴ ኢካ) - ዓሣው፤ *te rākau* (ቴ ራካው) - ዛፉ
:*ngā ika* (ንጋ ኢካ) - ዓሦቹ፤ *ngā rākau* (ንጋ ራካው) - ዛፎቹ

## ሰላምቶች
* Kia ora ኪያ ዖራ - ሰላምታ፤ እግዜር ይስጥልኝ
* Hei konei ኸይ ኮነይ - ደህና ዋል / ዋይ
* Kei te pēhea koe ከይ ቴ ፔኸያ ኮዌ - እንደምን ነህ / ነሽ? 
* Kei te (tino) pai ahau ከይ ቴ (ቲኖ) ፓይ አሃው - እኔ (በጣም) ደህና ነኝ

## External links

* korero.maori.nz  Māori language educational resources
* NZ Reo, NZ Pride 
* Ethnologue report for Maori 
* Māori Language Commission (for definitive standards).
* English and Māori Word Translator  from the Knowledge Engineering Laboratory of the University of Otago.
* Ngata Māori–English English–Māori Dictionary  from Learning Media; gives several options and shows use in phrases.
* Free Māori spellchecker 
* Glossary of common Māori words
* Collection of historic Māori newspapers
* Maori Phonology 
* maorilanguage.net Learn the basics of Māori Language with video tutorials
* Microsoft New Zealand Māori Keyboard
* kupu.maori.nzHe Kupu o te Rā - a word of the day service for Te Reo Māori
* Maori Language Week - includes a history of the Māori language and 100 words every New Zealander should know

## References
* Biggs, Bruce (1994). *Does Maori have a closest relative?* In Sutton (Ed.)(1994), pp. 96–-105.
* Biggs, Bruce (1998). *Let's Learn Maori*. Auckland: Auckland University Press.
* Clark, Ross (1994). *Moriori and Maori: The Linguistic Evidence*. In Sutton (Ed.)(1994), pp. 123–-135.
* Harlow, Ray (1994). *Maori Dialectology and the Settlement of New Zealand*. In Sutton (Ed.)(1994), pp. 106–-122.
* Sutton, Douglas G. (Ed.) (1994), *The Origins of the First New Zealanders*. Auckland: Auckland University Press.

መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ኒው ዚላንድ
ጃትሮፋ

thumb|ጃትሮፋ

**ጃትሮፋ** (Jatropha) የሚባለው የተክል አይነት ወገን ነው። አፍሪቃ እና እስያ በብዛት የሚገኝ ሲሆን በተለይ የፈረንጅ ጉሎ የተባለ ዝርያ (J. curcas) ዘይቱ ለ*BioFuel* (ከባቢ አየርን የማይበክል የዕጽዋት ውጤት የሆነ ነዳጅ) ይውላል።

*የፈረንጅ ጉሎ (J. curcas) 

መደብ:አትክልት
ጃትሮፋ ተክል ዘይት ከተመረተ በሁዋላ ዝቃጩ ለባዮጋዝ ማምረቻ ያገለግላል እና ብዙ ጥናት የሚያስፈልጋቸዉ ጥቅሞች አሉት
1911

**1911 አመተ ምኅረት**

* ጥቅምት 18 ቀን - ለ300 ዓመታት በኦስትሪያ-ሁንጋሪያ ሥር የነበረችው ቼኮስሎቫኪያ ነጻነቷን ተቀዳጀች።
* ጥቅምት 30 ቀን - የጀርመን ቄሳር ዳግማዊ ዊልሄልም ከዙፋናቸው እንደሚወርዱ ይፋ አደረጉ።
* ኅዳር 2 ቀን - ከአራት ዓመት ጦርነት በኋላ የአንደኛው የዓለም ጦርነት በአንድ በኩል ጀርመን በሌላ በኩል ተቃዋሚዎቿ አባር አገሮች በስምምነትና በፊርማ ውጊያው ከጧቱ አምስት ሰዐት ላይ እንዲያቆም ተስማሙ። ፖሎኝም ነጻነቱን አዋጀ።
* ኅዳር 3 ቀን - ኦስትሪያ ሪፑብሊክ ሆነች።
* ኅዳር 5 ቀን - ቼኮዝሎቫኪያ ሪፑብሊክ ሆነች።
* ኅዳር 9 ቀን - ላትቪያ ነጻነቱን አዋጀ።
* ኅዳር 22 ቀን - አይስላንድ ከዴንማርክ ነጻነት አገኘ።
* ጥር 13 ቀን - አየርላንድ ነጻነት ከዩናይትድ ኪንግደም አዋጀ።
* ጳጉሜ 5 ቀን - በሳንዠርመን ውል ዩጎስላቪያ፣ ሃንጋሪና ቸኮስሎቫኪያ ከኦስትሪያ ነጻነታቸውን በይፋ አገኙ።
* የፕሬስቡርግ ከተማ ስም ወደ ብራቲስላቫ ተቀየረ። (አሁን የስሎቫኪያ ዋና ከተማ ነው)
* ከ20 ዓመታት አድካሚ ስራ በኋላ፣ የኢትዮ-ጅቡቲ ምድር ባቡር ተሰርቶ ተመርቋል።

## ልደቶች
*ታኅሣሥ 2 ቀን - አሌክሳንደር ሶልዤኒትሲን

መደብ:አመታት
ማኅበረ ቅዱሳን

**ማኅበረ ቅዱሳን** በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በሰንበት ትምህርት ቤቶች ማደራጃና መምሪያ ስር የሚገኝ የአገልግሎት ማኅበር ነው። "ማኅበረ ቅዱሳን" እግዚአብሔር ያከበራቸው የሐዋርያት የነቢያት የጻድቃን የሰማዕታት በአጠቃላይ የቅዱሳን ገድል ትሩፋትና አማላጅነት የሚዘከርበት በመሆኑ ይህን ስያሜውን አግኝቶል።

ስለ ማኅበሩ ብዙ ለማወቅ መረጃ መረቡን እዚህ  ይጎብኙ። እንድሁም የህትመት ዉጤቶቹን ሐመር መጽሄትንና ስምዐ ጽድቅ ጋዜጣን ያንብቡ። ከሰሜን አሜሪካ የሚያስተላልፈውንም የሬዲዮ ፕሮግራም ፍኖተ ሰላምን  መከታተል ይችላሉ።

የፖለቲካ አቋምን በተመለከተ፡

ሃይማኖታዊ አገልግሎት ለመስጠት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሰንበት ት/ቤቶች ማደራጃ መምሪያ ስር የተቋቋመ የአገልግሎት ማኅበር ስለሆነ ማኅበሩ እንደ ተቋም የሚሰጠውም አገልግሎት ሃይማኖታዊ ነው፡፡ ለየትኛውም የፖለቲካ ዓይነትና አደረጃጀት የሚያግዝ /የሚሠራ/ እንዲሆን መቼም ቢሆን ፍላጐቱ የለንም፡፡ በማኅበሩ መተዳደሪያ ደንብ አንቀጽ አምስት እንደተቀመጠው «ማኅበሩ በማንኛውም የፖለቲካ እንቅስቃሴ ውስጥ ምንም ዓይነት ጣልቃ ገብነት አይኖረውም» ይላል፡፡ የዚህን አንቀጽ ይዘት ተግባራዊ ለማድረግ እንዲቻል በማኅበሩ ያሉ የተወሰኑ አካላት በሓላፊነት ላይ እያሉ የማንኛውም የፖለቲካ አባል እንዳይሆኑ በ1998 ዓ.ም የሥራ አመራር ጉባኤያችን ወስኗል፡፡ በውሳኔውም መሠረት የሥራ አመራር ጉባኤ አባላት፣ የሥራ አስፈጻሚ ጉባኤ አባላት፣ የማኅበሩ መደበኛ መምህራን፣ የኤዲቶሪያል ቦርድ ጽ/ቤት አባላት፣ የኦዲትና ኤንስፔክሽን አገልግሎት ጽ/ቤት አባላት፣ ጋዜጠኞች፣ የማዕከላት ሰብሳቢዎች በሓላፊነት ላይ ያሉ መደበኛ አገልጋዮች የማንኛውም የፖለቲካ ፓርቲ አባል አይሆኑም፡፡

ይህ ማለት ግን ለፖለቲከኞች በማኅበሩ የማገልገል ዕድል አይኖራቸውም ማለት አይደለም፡፡ ለፖለቲካ ዓላማቸው ማኅበሩን መጠቀም ግን አይችሉም፡፡ ስለዚህ የትኛውንም የማኅበሩን አባል በግሉ የ«ሀ» ወይም የ«ለ» ፓርቲ ደጋፊ፣ አባል ወይም አመራር እንዲሆን ወይም እዳይሆን ምንም ዓይነት ተቋማዊ ተጽዕኖ በማኅበሩ የሚፈጠርበት ዕድል የለም፡፡ ይህ ግን ሀገርን በመገንባት ረገድ ለአጠቃላዩ ማኅበረሰብ ትርጉም ያለው ልማታዊ ተግባራትን የማከናውን ዓላማና እንቅስቃሴ የለውም ማለት አይደለም፡፡ እንደሚታወቀው ቤተ ክርስቲያን በታሪኳ ያላት የሀገራዊ ልማት ተሳትፎ ከፍተኛ ነው፡፡ ይህ ደግሞ ቀጣይነት እንዲኖረው ክርስቲያን ምሁራንና ወጣቶች ባላቸው አቅም ሁሉ ይሳተፋሉ፡፡ የልማት ተሳትፎአቸው ለሀገርና ለትውልድ እንዲጠቅም፣ ቤተክርስቲያንም ያላትን ድርሻ እድትወጣ በማሰብ ነው፡፡ ብዙዎቹ ልማታዊ ተግባሮቻችን ደግሞ በቀጥታ የቤተክርስቲያናችንን ጥቅም የሚያስጠብቁ በመሆናቸው እንቅስቃሴያችን ለሌላ ትርጉም በሚጋለጥ መልኩ የሚደረግ ነው የሚል እምነት የለንም፡፡
ማኅበራችን ቅዱስ ሲኖዶስ በሰጠው መተዳደሪያ ደንብ ላይ ተመርኩዞ አስፈላጊ በሆነ ጊዜ ሁሉ ባለው የፖለቲካ ሥርዓት ከሚቋቋመው መንግሥት ጋር መሥራት ሃይማኖታዊም ሕገ መንግሥታዊም ግዴታው ነው፡፡ ከዚህ ባለፈ ግን ማኅበሩ እንደተቋም የትኛውንም የፖለቲካ አስተሳሰብ /Ideology/ በመደገፍ ወይም በመቃውም ከፖርቲዎች ጋር ግንኙነት ስለሌለው /ስለማይኖረው/ ለማንም ስጋት ወይም ዕድል ልንሆን አንችልም፡፡ በዚህ ደረጃ ፈርጆን የሚነሣ አካል ካለ ግን ለመፈረጅ ያበቁትን የመረጃ ምንጮች እንዲመረምር በዚሁ አጋጣሚ ሳልጠቁም አላልፍም፡፡
ማኅበሩ የቤተ ክርስቲያንን ትውፊት፣ዶግማና ቀኖና የጠበቁ ስዕሎች፣ስብከቶች ፣ትምህርቶች ፣ዶክመንታሪ ፊልሞች በ ህብር ሚዲያ መካነ ድር ያገኛሉ።
መተዳደሪያ ደንቡ በቅዱስ ሲኖዶስ ተሻሽሎ በ1994 ዓ.ም. ጸድቆ ተሠጥቶታል።ለማንበብ ይህን ይጫኑ ።
መደብ:ተዋህዶ
ነሐሴ ፩

**[[ነሐሴ 1|ነሐሴ ፩]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፴፩ ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ዮሐንስ ፴፭ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ሉቃስ ደግሞ ፴፬ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፫  ዓ/ም - አንድ ሚሊዮንኛው የአዕምሯዊ ንብረት (patent) በዩናይትድ ስቴትስ የአዕምሯዊ ንብረት ጽ/ቤት ተመዘገበ። ይኼም የፍራንሲስ ሆልተን ውስጣዊ ቱቦ አልባ ጎማ ነው።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - አይቮሪ ኮስት ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛትነት ነፃነቷን አወጀች። ፊሊክስ ሁፌ ብዋኜ የአገሪቱ የመጀመሪያው ፕሬዚደንት ሆኑ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የአሜሪካ ፕሬዚደንት ሪቻርድ ኒክሰን የ“ወተርጌት ቅሌት” (watergate scandal) ተብሎ በሚታወቀው ጉዳይ ምክንያት የፕሬዚደንት ስልጣናቸውን በማግሥቱ እንደሚለቁ ይፋ አደረጉ።

*፲፱፻፹፪ ዓ/ም - ኢራቅ ጎረቤቷን ኩዌትን በመውረር የኢራቅ አካል አደርገች። ይኼም ድርጊት የመጀመሪያውን የባህረ ሰላጤ ጦርነት የጫረው ድርጊት ነው።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/August 8 

መደብ:ዕለታት
አልጀርስ

**አልጀርስ** የአልጀሪያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|340px|right|አልጀርስ በምስራቅ በኩል ስትታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3,917,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,742,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:አልጄሪያ
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
አንዶራ ላ ቬላ

**አንዶራ ላ ቬላ** የአንዶራ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 230,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ሏንዳ

**ሏንዳ** (Luanda) የአንጎላ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1996 ዓ.ም.) 4.5 ሚሊዮን ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በ1567 ዓ.ም. **ሳን ፓውሎ (ቅዱስ ጳውሎስ) ዴ ሏንዳ** ተብሎ በፖርቱጋላዊው ፓውሎ ዲያስ ዴ ኖቫይስ ተመሠረተ። ከ1619 ዓ.ም. ጀምሮ የአንጎላ መቀመጫ ሆኗል። ነገር ግን ከ1632 እስከ 1640 ዓ.ም. ድረስ የሆላንድ ሰዎች ይዘውት ስሙን **ፎርት አርደንግቡርግ** አሉት።

አብዛኛው የአንጎላ የትምህርት ተቋማት በዚህ ከተማ ነው የሚገኙት። የአንጎላ ካቶሊክ ዩኒቨርሲቲ እና አጎስቲኖ ኒቶ ዩኒቨርሲቲ ምሳሌ ናቸው። ኤስታዲዮ ዳ ሲዳዴላ (Estádio da Cidadela) የሚባለው የአንጎላ ዋና ስታዲየምም በሏንዳ ይገኛል።

thumb|300px|የሏንዳ የህዝብ ዕድገት ከ1750 እ.ኤ.አ. ጀምሮ

## እህት ከተማዎች
*  ሳልቫዶር፤ ብራዚል
*  ሳኦ ፓውሎ፤ ብራዚል
*  ሂውስተን፤ አሜሪካ (2003 እ.ኤ.አ.)
*  ፖርቶ፤ ፖርቱጋል 
*  ቤሎ ሆሪዞንቴ፤ ብራዚል (ከ1968 እ.ኤ.አ. ጀምሮ)
*  ማካው፤ ቻይና
*  ማፑቶ፤ ሞዛምቢክ
*  ታሁዋ፤ ኒጄር
## ፎቶዎች

ስዕል:Luanda1.jpg
ስዕል:Luanda01.JPG
ስዕል:Luanda02.JPG
ስዕል:LuandaJuin2005-1-br.jpg


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአንጎላ ከተሞች
ሴንት ጆንስ፥ አንቲጋ እና ባርቡዳ

thumb
**ሴንት ጆንስ** የአንቲጋ ና ባርቡዳ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 24,226 (በ1992 ዓ.ም.) ሆኖ ይገመታል። ከተማው  በአንቲጋ ደሴት ላይ ተቀምጦ ይገኛል። የአንቲጋ መቀመጫ ከ1624 ዓ.ም. ጀምሮ ሆኗል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ብዌኖስ አይሬስ

**ብዌኖስ አይሬስ** የአርጀንቲና ዋና ከተማ ነው።
thumb|180px|right|ብዌኖስ አይሬስ
thumb|180px|right|

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 13,349,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,768,772 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መጀመርያው ጊዜ ስፓኒሾች የመሠረቱት በ1528 ዓ.ም. ሲሆን በ1533 ዓ.ም. ስለ ኗሪዎች መቃወም እንደገና ተዉት።

ሁለተኛ ጊዜ በ1572 ዓ.ም. መሠረቱት። በ1872 ዓ.ም. የአርጀንቲና መንግሥት መቀመጫ ሆነ።

thumb|800px|center|ብዌኖስ አይሬስ

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:አርጀንቲና
ዬሬቫን

**ዬሬቫን** የአርመኒያ ዋና ከተማ ነው።
[300px|thumb|ዬሬቫን ከተማ። በስተጀርባ የሚታይ ጫፍ [ደብረ አራራት ነው።]]

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,462,700 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,267,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:አርመኒያ
ካቡል

**ካቡል** የአፍጋኒስታን ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|400px|ካቡል

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 2,206,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የካቡል ዕድሜ ቢያንስ 3,000 አመት ነው። ጥንታዊ ስሙ በሳንስክሪት **ኩብሃ**፣ በግሪክኛ **ኮፌን** ነበረ። ለፋርሶችና ለግሪኩ ፕቶለሚ **ካቡራ** ተብሎ ታወቀ። የቻይና ሊቅ ሿን ጻንግ (7ኛ ክፍለ ዘመን የኖረ) ደግሞ **ካውፉ** ይለዋል። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ቲራና

thumb|left|270px
**ቲራና** የአልባኒያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 585,756 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በድሮ ዘመን በሥፍራው ትንሽ መንደር ነበረ። ዘመናዊው ከተማ በ1606 ዓ.ም. ተመሠርቶ፣ በ1912 ዓ.ም. የአገሩ ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:አልባኒያ
ካንበራ

**ካንቤራ** የአውስትራሊያ ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|450px|

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 339,900 ሆኖ ይገመታል። በዚህም በሀገሪቱ ካሉት የየብስ ከተሞች ትልቁ ሲሆን በአጠቃላይ ደግሞ ፰ኛው ከፍተኛ የህዝብ ብዛት የሚገኝበት ከተማ ነው። ካምቤራ  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ነጮች መጀመርያ የሠፈሩበት በ1818 ዓ.ም. ገደማ ነው። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውስትራልያ ከተሞች
ቪየና

**ቪየና** (ጀርመንኛ፦ **Wien** /ቪን/) የኦስትሪያ ዋና ከተማ ነው።

በሮሜ መንግሥት ግዛት ዘመን ከ23 ዓክልበ. ጀምሮ የቦታው ስም **ዊንዶቦና** ተባለ። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,268,656 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,678,435 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።


Wien-Schottenstift-02-Freyung-2007-gje.jpg
Wien-Linke Wienzeile-10-2007-gje.jpg
Wien-Kohlmarkt-04-Michaelertor-2008-gje.jpg
Wien-Postsparkasse-08-Otto Wagner-2013-gje.jpg
Wien-Schreyvogelgasse-04-Nr 8-6-2009-gje.jpg
Wien-Fiaker-28-Michaelerplatz-2009-gje.jpg
Wien-Florianigasse-02-Lammgasse-2007-gje.jpg
Wien-Kohlmarkt-38-Nr 14-Cafe Demel-2009-gje.jpg

thumb|650px|left|ቪየና

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የኦስትሪያ ከተሞች
ባኩ

**ባኩ** (አዘርኛ፦ Bakı /ባኪ/) የአዘርባይጃን ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|ባኩ ከ'ሳዱላ ግንብ' ሲታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3 ሚሊዮን ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,074,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

thumb|290px|'የሳዱላ ግንብ'፣ ባኩ

ባኩ እጅግ ጥንታዊ ነው። ከክ.በ. ምናልባት በ6ኛ ክፍለ ዘመን አንድ መቅደስ እዚህ ተሠራ። በአፈ ታሪክ ሃዋርያው በርተሎሜዎስ እዚህ የተቀበሩ ቢሆን ይህ ግን እርግጥኛ አይደለም። እስከ 8ኛ ክፍለ ዘመን ዓ.ም. ድረስ ስሙ **ባጋቫን** እንደ ነበር ይታሥባል። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:አዘርባይጃን
መደብ:የእስያ ከተሞች
ናሶ

**ናሶ** (**Nassau**) የባህማስ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|200px|የባሃማስ ካርታ
thumb|left|200px

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 222,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ናሶ ቀድሞ «ቻርልስ ታውን» (Charles Town) ተባለ፤ ስፓንያውያን ግን በ 1674 ዓ.ም. ፈጽመው አቃጠሉት። በ1687 ዓ.ም. ሁለተኛ ሲገነባ የኦራንጅ-ናሶ መስፍን የነበረውን ንጉስ 3ኛ ዊሊያም በማክበር 'ናሶ' ተባለ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ማናማ

**ማናማ** (አረብኛ፡ المنامة) የባህሬን ዋና ከተማ ነው።
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 527,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 149,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። ማናማ ቢያንስ ቢያንስ ከ1337 ዓ.ም. በፊት ነበረ። በ1513 ዓ.ም. ፖርቱጋል ያዘውና በ1594 ዓ.ም. ፋርስ ያዘው።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ብሩክሴል ከተማ

**ብሩክሴል** ወይም **ብራስልስ** (**Bruxelles / Brussel**) የቤልጅክ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|250px|የብሩክሴል ከተማ አዳራሽ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,769,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የብሩክሴል ትርጉም 'የአሮንቃ ቤት' ሲሆን መጀመርያው ቤተ ክርስቲያን በኤጲስ ቆፖሱ ቅዱስ ጋውጌሪኩስ በ572 ዓ.ም. ተሰርቶ ነበር። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የቤልጅግ ከተሞች
ቤልሞፓን

thumbnail
**ቤልሞፓን** የቤሊዝ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 12,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው መጀመርያ በ1958 ዓ.ም. ተሠርቶ፣ በ1962 ዓ.ም. የመንግሥት መቀመጫ ወደዚያ ከቤሊዝ ከተማ ተዛወረ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ፖርቶ ኖቮ

**ፖርቶ ኖቮ** (Porto-Novo፤ ደግሞ Hogbonou /ሆግቦኑ/፣ Adjacé /አጃሽ/ ተብሎ) የቤኒን ዋና ከተማ ነው።

thumb|200px|የፖርቶ ኖቮ ኗሪት በ1906 ዓ.ም. 
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 238,199 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ፖርቶ ኖቮ በድሮ 'አጃች' ሲባል የአጃ መንግሥት መቀመጫ ነበረ። የአሁኑ ስም ከፖርቱጊዝ ባርያ ፈንጋዮች በ17ኛ ክፍለ ዘመን ወጣ። እነሱ አንድ ጣቢያ እዚያ ሰርተው ነበር። 

በኋለኛ ዘመን በ1855 ዓ.ም. እንግሊዞች አደጋ ስለ ጣሉ የፖርቶ ኖቮ መንግሥት የፈረንሳይ ጠባቂነትን ተቀበለ። ነገር ግን የጎረቤት ዳሆመይ መንግሥት የፈረንሳያውያንን ጥልቅ ማለት ስላልወደዱ ከሁለቱ መንግሥታት መካከል ጦርነት ሆነ። በ1875 ዓ.ም. የፈረንሳይ ባሕር ኃይል በፖርቶ ኖቮ ደረሰና ፖርቶ ኖቮ ወደ ፈረንሳይ ቅኝ አገር ወደ ዳሆመይ ተጨመረ። በ1892 ዓ.ም. የዳሆመይ መቀመጫ ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ቤኒን
ጢምጱ

thumb|350px|የቡታን ልጆች ከቤተ መንግሥት ፊት
ጢምጱ የቡታን ዋና ከተማ ነው። የሕዝቡ ቁጥር በ1995 ዓ.ም. 50,000 ነበረ። 
thumb|left|300px|የጢምጱ ሕንጻዎች ሁሉ የቡዲስት አይነት አሠራር አለባቸው።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ቡታን
ላፓዝ

**ላፓዝ** (**La Paz**) የቦሊቪያ ዋና ከተማ ነው።
thumbnail|250px|right|መሀል ላፓዝ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 1,250,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የጥንቱ ኗሪዎች በሥፍራው **ቹቂያፑ** (ማለት 'የወርቅ እርሻ' በቀቿ) የተባለ መንደር ነበራቸው። ከተማው **ንዌስትራ ሴኞራ ዴ ላ ፓዝ** (እስፓንኛ፣ 'የሰላም እመቤታችን') ተብሎ በስፓኒሾች በ1541 ዓ.ም. ተሠራ። በ1817 ዓ.ም. ከአያኩቾ ውግያ በፔሩ ቀጥሎ፣ ስሙ **ላፓዝ ዴ አያኩቾ** ('የአያኩቾ ሰላም') ተደረገ። 

በ1890 ዓ.ም. የመንግሥት መቀመጫ ከሱክሬ ወደ ላፓዝ ተዛወረ። ይሁንና በሕጋዊ ረገድ (በስም ብቻ) ሱክሬ እስከ ዛሬ ድረስ ዋና ከተማነቱን ይዟል። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ቦሊቪያ
ሳራዬቮ

**ሳራዬቮ** (**Сарајево**) የቦስኒያ-ሄርጸጎቪና ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 602,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በታሪክ ብዙ ሰፈሮች በሥፍራው አካባቢ ይገኙ ሲሆን ዘመናዊው ከተማ በኦቶማን ቱርክ መንግሥት በ1453 አ.ም. አካባቢ ተሠራ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ቦስኒያና ሄርጸጎቪና
ዳካ

**ዳካ** የባንግላደሽ ዋና ከተማ ነው። ከ7ኛ ክፍለ ዘመን ጀምሮ ሰዎች በሥፍራ ኑረውበታል። በ1600 ዓ.ም. የሙጋል መንግሥት ዋና ከተማ ሆነ። ከ1600 እስከ 1620 ዓ.ም. ድረስ የከተማው ስም **ጃሃንጊር ናጋር** ነበረ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 12,560,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 5,378,023 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## Gallery

File:National Assembly of Bangladesh (06).jpg|National Assembly of Bangladesh, Dhaka.
File:National Assembly of Bangladesh (10).jpg|National Assembly of Bangladesh, Backside.
File:Hatirjheel 2nd-bridge.jpg|Hatirjheel 2nd-bridge, Dhaka.
File:Crescent Lake - Chandrima Uddan (03).jpg|Crescent Lake - Chandrima Uddan.
File:Mausoleum of Ziaur Rahman (11).jpg|Mausoleum of Ziaur Rahman, Chandrima Uddan.
File:Sunrise in Dhaka.jpg|Sunrise in Dhaka.
File:Hatirjheel (09).jpg|Hatirjheel


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ባንግላዴሽ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ብርጅታውን

**ብርጅታውን** (**Bridgetown**) የባርቤዶስ ዋና ከተማ ነው።
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 96,578 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የእንግሊዝ አገር ሰዎች መጀመርያ በ1617 ዓ.ም. በደረሱበት ጊዜ ደሴቱ በሙሉ ወና እንደ ነበረ መዘገቡ። የድሮ ኗሪዎች የአራዋክ ሕዝብ ሲሆኑ ከደሴቱ በካሪቦች ወይም በስፓንያውያን ምክንያት ሸሽተው ነበርና።  በደሴቱ የተገኘው ትልቅ ቅርሳቸው ብቻ አንድ ቀላል ድልድይ ነበር። እንግሊዞች ይህን ሲያገኙ ዙሪያውን 'ኢንዲያን ብሪጅ' (የቀይ ሕንድ ድልድይ) አሉት። ከ1646 ዓ.ም. ጀምሮ አዲስ ድልድይና ከተማ ሠርተው የከተማውን ስም **ቅዱስ ሚካኤል** (Saint Michael) አሉት። ከዚህም በኋላ ስሙ 'ብሪጅታውን' ('የድልድይ ከተማ') ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
ጋበሮኔ

**ጋበሮኔ** (Gaborone) የቦትስዋና ዋና ከተማ ነው።
thumbnail|250px|ጋበሮኔ ከሰው ሰራሽ መንኮራኩር ሲታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 208,411 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በ1956 ዓ.ም. ተሠርቶ አለቃውን ጋበሮኔ ለማክበር **ጋበሮኔስ** ተሰየመ።  በ1957 ዓ.ም. የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት መቀመጫ ከማፈኪንግ ወዲህ ተዛወረ። በ1961 ዓ.ም. ስሙ ከ'ጋበሮኔስ' ወደ 'ጋቦሮኔ' ተለወጠ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ብራዚሊያ

thumb|right|300px|የብራዚሊያ ቤተ ክርስቲያን በሌሊት

**ብራዚሊያ** የብራዚል ዋና ከተማ ነው። በ2013 እ.ኤ.አ. የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር  2,789,761 ሆኖ ይገመታል። ይህም በብራዚል ውስጥ በሕዝብ ብዛት አራተኛው ትልቅ ከተማ ያረገዋል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ብራዚል
ባንዳር ሰሪ ቤጋዋን

**ባንዳር ሰሪ ቤጋዋን** (Bandar Seri Begawan፣ بندر سري بڬاوان) የብሩናይ ዋና ከተማ ነው። ከ1963 ዓ.ም. አስቀድሞ ስሙ **ባንዳር ብሩናይ** ተባለ። የ*ባንዳር* ትርጉም በአማርኛ «መንደር» ነው። 

right|thumb|300px| ሱልጣን ኦማር ዓሊ ሰይፍኡዲን መስጊድ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 2,300,100 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ሶፊያ

**ሶፊያ** (**София**) የቡልጋሪያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,276,956 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።


Cathedral Saint Alexander Nevsky (23997168458).jpg|
Sofia (15326483440).jpg|
National Theatre "Ivan Vazov" (37800948906).jpg|
Sofia University Rectorate TB.jpg|
StGeorgeRotundaSofia.JPG|


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ቡልጋሪያ
ቡጁምቡራ

**ቡጁምቡራ** እስከ ታህሳስ 2011 ዓም ድረስ የቡሩንዲ ዋና ከተማ ነበር።
thumb|200px|ከሳተላይት የተነሳ ፎቶthumb|የቡጁምቡራ ሥፍራ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 331,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከ1881 ዓ.ም. በፊት ትንሽ መንደር ነበር። በዚያ አመት በጀርመን ምሥራቅ አፍሪካ የወታደር ጣቢያ ሆነ። በ1914 ዓ.ም. የመንግሥታት ማኅበር ሯንዳ-ኡሩንዲ ለቤልጅግ ሥልጣን ሲሰጥ፣ ከተማው የመንግሥት መቀመጫ ሆነ። በ1954 ዓ.ም. ቡሩንዲ ነጻነት ስታገኝ፣ የከተማው ስም ከ**'ኡሱምቡራ**' ወደ **'ቡጁምቡራ**' ተቀየረ።

መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ዋጋዱጉ

**ዋጋዱጉ** የቡርኪና ፋሶ ዋና ከተማ ነው።
thumb|250px|በከተማው መሓል ያለው ''ናሾንዙኒ'' አደባባይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 962,100 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ1433 ዓ.ም. የዮንዮንሴ ወገን የኒንሲን ወገን ሲያሸንፍ ከተማውን ከኒንሲ ይዘው ስሙን ከ**ኩምቢ-ቴንጋ** ወደ **ዎጎዶጎ** ቀየሩት። በጊዜ 'ዎጎዶጎ' እንደ ዛሬው አጠራር 'ዋጋዱጉ' ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ቡርኪና ፋሶ
ኦታዋ

**ኦታዋ** (እንግሊዝኛ፦**Ottawa**) የካናዳ ዋና ከተማ ነው።
thumb|ሰንደቅ
thumb|right|300px|ሻቶ ሎሪዬ ተብሎ የሚታወቀው ቦታ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 812,129 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የተመሠረተው በ1818 ዓ.ም. ሲሆን በ1847 ዓ.ም. ስሙ ከ**ባይታውን** ወደ ኦታዋ ተቀየረ። በ1850 ዓ.ም. ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የካናዳ ከተሞች
ፕራያ

**ፕራያ** የኬፕ ቨርድ ዋና ከተማ ነው።
right|thumbnail|የፕራያ ስፍራ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 99,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የተመሠረተ በ1607 ዓ.ም. ሲሆን ዋና ከተማው ከሪቤይራ ግራንዴ (የዛሬ ሲዳዴ ቬልያ) በ1762 ዓ.ም. ተዛወረ።

መደብ:ዋና ከተሞች
ባንጊ

**ባንጊ** (Bangui) የመካከለኛው አፍሪካ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።
thumbnail|260px

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 810,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 669,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በፈረንሳዮች በኡባንጊ ወንዝ ላይ በ1881 ዓ.ም. ተመሠረተ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ንጃመና

**ንጃመና** (N'Djamena፣ ዓረብኛ نجامينا /ኒጃሚና/) የቻድ ዋና ከተማ ነው።
thumbnail|350px|የንጃመና ዋና መንገድ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 721,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው 'ፎርት-ላሚ' ተብሎ በፈረንሳዊው አዛዥ ኤሚል ዣንቲ በ1892 ዓ.ም. ተመሠረተ። በ1965 ዓ.ም. ቦታው አፍሪካዊ ስም እንዲኖረው ከቅርቡ መንደር 'ኒጃሚና' የተነሣ ስሙ ንጃመና ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሳንቲያጎ

**ሳንቲያጎ**(እስፓንኛ፦ Santiago de Chile) የቺሌ ዋና ከተማ ነው።
[thumb|300px|በረዶ የለበሰው [አንዴስ ተራራ ከሳንቲያጎ በላይ ይታያል።]]

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 5,333,100 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 4,372,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## ሥዕሎች

Image:Palacio de LaMoneda02.png|Palacio de La Moneda
Image:Bolsantiago.jpg|
Image:Catedral de Santiago.JPG|
Image:Las Condes at night.jpg|
Image:Andes y Torre Entel.jpg|
Image:Teatromunicipal.jpg|
Image:Alameda.jpg|
Image:AvKennedy_Santiago_Chile_2005.jpg|
Image:Santiago1std (2).jpg|
Image:PaseoAhumada.jpg|
Image:Oriente Santiago Nocturno.JPG|
Image:TorreTelefónicaChile.jpg|
Image:Cerro el plomo.JPG|
Image:Stgo centre.jpg|
Image:Transantiago bus articulado.jpg|
Image:Bellasartes.jpg|


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የቺሌ ከተሞች
ቤዪጂንግ

**ቤጂንግ** (ቻይንኛ፦ **北京**፤ ትክክልለኛ ፑቶንግኋ አጠራር፦ /ፐይፂንግ/) የቻይና ሕዝባዊ ሬፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 10,849,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 8,689,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## የበይጂንግ ስሞች ታሪክ

## ነጥቦች

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የቻይና ከተሞች
ፕኖም ፔን

**ፕኖም ፔን** የካምቦዲያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|left|280px|ፕኖም ፔን ከጣራ
thumb

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 2,009,264 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ስሙ የወጣ በ1365 ዓ.ም. ከተሠራው መቅደስ *ዋት ፕኖም ዳውን ፔኝ* ነው። በ1423 እስከ 1497 ዓ.ም. ድረስ የቤተ መንግሥት መቀመጫ ሆነ።  እንደገና በ1858 ዓ.ም. ጀምሮ እስካሁን ዋና ከተማ ሆኗል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ያዉንዴ

**ያዉንዴ** የካሜሩን ዋና ከተማ ነው።
thumb|300px|ያውንዴ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 1,430,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። በ1880 ዓ.ም. በጀርመን ዝሆን ጥርስ ነጋዴዎች ተመሠረተ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ቦጎታ

thumb|300px

**ቦጎታ** (በረጅሙ **ሳንታፌ ደ ቦጎታ**) የኮሎምቢያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 7 594,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 7,185,889 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ቀድሞ የሙኢስካ ወገን ማእከል **ባካታ** ተብሎ ሲሆን የእስፓንያውያን ከተማ በ1530 ዓ.ም. ተመሠረተ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኮሎምቢያ
ሞሮኒ

**ሞሮኒ** (**موروني**) ከ1954 ዓ.ም. ጀምሮ የኮሞሮስ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|175px|የሞሮኒ አቀማመጥ ታላቋ ኮሞር ደሰት ላይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 60,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ኪንሻሳ

**ኪንሻሳ** የኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።
right|300px|thumb|ኪንሻሳ ዩኒቨርሲቴ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 8.9 ሚሊዮን ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ኪንሻሳ በ1873 ዓ.ም. በጀብደኛው ሄንሪ ሞርቶን ስታንሊ ተመሠርቶ ስሙ ለቤልጅግ ንጉሥ 2 ሌዮፖልድ ክብር **ለዮፖልድቪል** ሆነ። በ1912 ዓ.ም. የቤልጅግ ቅኝ አገር መቀመጫ ወደዚያ ከቦማ ተዛወረ። በድሮው ዘመን የአሣ አጥማጅ መንደር በዚያ 'ኪንሻሳ' ስለተባለ፣ በ1958 ዓ.ም. ስሙ እንደገና **ኪንሻሳ** ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ብራዛቪል

**ብራዛቪል** የኮንጎ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,169,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከኪንሻሳ ፊት ለፊት ሲሆን ቀድሞ **ንኩና** በተባለ መንደር ሥፍራ ላይ በ1872 ዓ.ም. ተመሠረተ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሳን ሆዜ፣ ኮስታ ሪካ

**ሳን ሆሴ** የኮስታ ሪካ ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|275px|

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,527,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 337,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች