open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ያሙሱክሮ

**ያሙሱክሮ** የኮት ዲቯር ዋና ከተማ ነው።
thumb|300 px|የያሙሱክሮ ቤተ ክርስቲያን

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 200,659 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ1893 ዓ.ም. ፈረንሳዮች አገሩን እንደ ቅኝ አገር ሲያደርጉት፣ ንግሥት ያሙሶ ትንሽ መንደሩን (**ንጎኮ** የተባለውን) አስተዳደሩት። በግዜው 475 ሰዎች ብቻ ኖሩበት። በ1901 በሳቸው ትዝታ የንጎኮ ስም **ያሙሱክሮ** ሆነ። በ1975 ዓ.ም. ያሙሶክሮ የኮት ዲቯር ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሌፍኮዚያ

**ሌፍኮዚያ** (**Λευκωσία**, **Lefkoşa**) የቆጵሮስ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|220px|የነጻነት አደባባይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 197,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ሌፍኮዚያ በጥንት **ሌድራ** የተባለ ከተማ-አገር ነበር። የሌድራ ንጉስ ኦናሳጎራስ ለአሦር ንጉስ አስራዶን በ680 ክ.በ. ቀረጥ እንደ ገበሩ ይመዘገባል። 300 ክ.በ. ገዳማ በግብጽ ንጉሥ 1 ፕቶሎማዮስ ልጅ በሌኮስ አዲስ ተሰርቶ ስሙ ደግሞ **ሌፍኮጤያ** ሆነ። በግሪክና ሮማውያን ዘመኖች ትልቅ መንደር አልነበረም። በ340 ዓ.ም. መጀመርያ ኤጲስ ቆፖሱን ትሪፊሊዮስን ባገኘው ጊዜ ስሙ **ሌድሪ** ወይም **ሌፍኩሲያ** ተባለ። 
thumb|left|170px|ሌፍኮዚያ በቆጵሮስ ውስጥ
በወደቦቹ ላይ አደጋ በአረቦች ስለ ተጣለ ሰዎችም ወደ ሌፍኮዚያ ስለ ሸሹ ከተማው በትልቅነት አደገና በ10ኛ ክፍለ ዘመን ገዳማ የደሴቱ ዋና ከተማ ሆነ። በ1184 ዓ.ም. ፈረንጆች (የመስቀል ጦርነት ሠራዊት) ያዙትና ስሙን **ኒኮሲያ** አሉት። ስለዚህ እስከ ዛሬ ድረስ በምዕራባውያን አገራት ቦታው 'ኒኮሲያ' ይባላል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ፕራግ

**ፕራግ** (**Praha**) የቼክ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ነው። በ900 ዓ.ም. ገደማ ተሠራ።
250px|thumb|right|የእመበታችን ቤተ ክርስቲያን ቲን ቤተክርስቲያን ፊት ለፊት -ከምስራቅ ሲታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,941,803 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,212,097 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ቼክ ሪፐብሊክ
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ኮፐንሀገን

**ኮፕንሀገን** (København) የዴንማርክ ዋና ከተማ ነው።
thumb|left|200px|ኒውሃቭን ሰፈር

ከተማው መጀመርያው የተሠራው በ11ኛው ክፍለ ዘመን ነበር። ስሙ ከጥንታዊ ዳንኛ ሲሆን ትርጉሙ 'ነጋዴዎች ወደብ' ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,094,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ዴንማርክ
ሮዞ

**ሮዞ** (Roseau) የዶሚኒካ ዋና ከተማ ነው።
thumb|300px|የሮዞ ወደብ ሠፈር

በሥፍራው የጥንቱ ካሪብ ወገን **ሳይሪ** የተባለ መንደር ነበረው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር በ1993 ዓ.ም. ቆጠራ 14,847 ሲሆን፣ በ1997 ዓ.ም. 16,570 ሆኖ ተገመተ። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ሳንቶ ዶሚንጎ

**ሳንቶ ዶሚንጎ** የዶሚኒካን ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።
thumb|300px|ፕላዛ ኮሎን
thumb|300px|Plaza Espana santo domingo
thumb|300px|Plaza Espana santo domingo
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,851,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,252,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

እስፓንያውያን ከተማውን በ1486 ዓ.ም. በመሠረታቸው ከአዲሱ አለም ከሁሉ የቆየው አውሮፓዊ ከተማ ሆኗል ማለት ነው። 

ከ1928 ዓ.ም. እስከ 1953 ዓ.ም. የከተማው ስም **ሲዩዳድ ትሩሒዮ** ይባል ነበር። ከዚያ ስሙ ወደ 'ሳንቶ ዶሚንጎ' ተመለሠ።

 

መደብ:ዋና ከተሞች
ዛግሬብ

**ዛግሬብ** የክሮዌሺያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 685,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ዛግሬብ ከ1084 ዓ.ም. ጀምሮ ይታወቃል። በ1613 ዓ.ም. ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ክሮኤሽያ
ኪቶ

**ኪቶ** (Quito፣ በኦፊሴሉ *San Francisco de Quito* /ሳን ፍራንሲስኮ ዴ ኪቶ/) የኤኳዶር ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨመር 2 ሚሊዮን ሆኖ ሲገመት፣ የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ (1997 ዓ.ም.) 1.5 ሚሊዮን ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከጥንት ጀምሮ ከተማ በዚህ ስፍራ ነበር። የኢንካ መንግሥት ከተማውን በ1500 ዓ.ም. ገዳማ ያዙት። ነገር ግን ስፓንያውያን በደረሱበት ጊዜ በ1525 ዓ.ም፤ እንዳይማረኩት የኢንካ አለቃ ሩሚኛዊ ከተማውን ፈጽሞ አቃጠለው። ከዚያ ስፓንያውያን በ1526 **ሳን ፍራንሲስኮ ዴ ኪቶ** ብለውት እንደገና ሠፈሩበት። በ1533 ዓ.ም. ሥፍራው በይፋ 'ከተማ' ተብሎ ተሰየመና ከ1555 ዓ.ም. ጀምሮ ለአውራጃው መቀመጫ ሆነ።

## «ኪቶ»  Guápulo de Quito


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኤኳዶር
ካይሮ

thumb|300px|ካይሮ

**ካይሮ** የግብጽ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 11,146,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 7,629,866 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:የግብፅ ከተሞች
መደብ:ዋና ከተሞች
ሳን ሳልቫዶር

**ሳን ሳልቫዶር** የኤል ሳልቫዶር ዋና ከተማ ነው። በ1517 ዓ.ም. በእስፓንያውያን ተመሠረተ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 2,224,223 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ማላቦ

thumb|ማላቦ
**ማላቦ** (Malabo) የኢኳቶሪያል ጊኔ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|200px|የማላቦ አቀማመጥ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 100,000-150,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ በቢዮኮ ደሴት (ቀድሞ 'ፌርናንዶ ፖ') ላይ ይገኛል።

ከተማ የተመሠረተው በእንግሊዞች ደሴቱን ከእስፓንያ ሲከራዩ በ1819 ዓ.ም. ነበር። በዚያን ጊዜ ስሙ 'ፖርት ክላሬንስ' (Port Clarence) ነበረ። የባርያ ፈንጋዮች ንግድ ለማቆም ተመሠረተ። አንዳንድ ነጻ የወጣ ባርያ ደግሞ እከተማው ሠፈረ። በኋላ ከነዚህ ሠፈረኞች ብዙ ወደ ሴየራ ሌዎን ቢፈልሱም የሌሎች ክፍል ልጆች እስከ ዛሬ በማላቦ ተገኝተው ቋንቋቸው የፖርቱጊዝ-አፍሪካዊ ክሬዮል አይነት ነው።

የኪራይ ጊዜ አልቆ ደሴቱ ወደ እስፓንያ ሲመለስ የከተማው ስም 'ሳንታ ኢዛቤል' (Santa Isabel) ሆነ። በ1961 ዓ.ም. የኤኳቶሪአል ጊኔ ዋና ከተማ ወዲህ ከባታ ተዛወረ። በ1965 ስሙ 'ማላቦ' ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
አስመራ

**አስመራ** የኤርትራ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨመር 899,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 400,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

አሥመራ የተነሣ በ12ኛ ክፍለ ዘመን አራት መንደሮች ሲዋሀዱ ነበር። እነሱም ጘዛ ጉርቶም፣ ጘዛ ሸለለ፣ ጘዛ ሰረንሰርና ጘዛ አስማኤ የተባሉ ወገኖች ነበሩ። ወንበዶችን ካሸነፉ በኋላ መንደሮቹ ሲዋሀዱ አዲስ ስም **አርባዕተ አሥመራ** (ማለት፣ አራቶችዋ ተባብረው) ወጣለት። 
[200px|left|thumb| የቀደመው [እንዳ ማርያም ቤተክርስቲያን - ፲፰፻፹፯ ዓ.ም. -- በአርባዕተ አሥመራ ማዕከላዊ ስፍራ ላይ የተገነባ የነበር]]

መደብ:አስመራ
ታሊን

**ታሊን** (**Tallinn**) የኤስቶኒያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 379,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ኤስቶኒያ
ሀቫና

**ሀቫና** (እስፓንኛ፦ La Habana /ላ አባና/) የኩባ ዋና ከተማ ነው። በ1507 ዓ.ም. በእስፓንያውያን በደሴቱ ደቡብ ዳርቻ ተመሠርቶ ከተማው በዚህ ሥፍራ ግን አልተከናወነም። ስለዚህ በ1511 ዓ.ም. መሠረቱ በስሜን ዳርቻ ወዳለ ሥፍራ ተዛወረ። 
240px|right|thumb|ታለቁ የሃቫና ጋርሲያ ሎርካ ትያትር

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,686,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,343,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ቭላንደርኛ

300px|thumb|ምዕራብ ቭላንደርኛ የሚናገርበት ዙርያ በቤልጅግና በፈረንሳይ

**ቭላንደርኛ** (**Vlaemsch**) የሆላንድኛ ቀበሌኛ ነው። በተለይ የሚናገርበት በምዕራብ ቤልጅግ ሲሆን ስፍራው በትንሽ ጎረቤት ክፍል ከምዕራብ ሆላንድና ከስሜን ፈረንሣይ ይሸፍናል። በቤልጅግ ውስጥ 1.05 ሚሊዮን፤ በሆላንድም 90,000፤ በፈረንሣይም 20,000 ተናጋሪዎች አሉት።

ቭላንደርኛ በምዕራብ ቭላንደርኛ እና በምሥራቅ ቭላንደርኛ ቀበሌኞች ይለያል።

## ዋቢ ድረገጽ

* Ethnologue report for Vlaams
* Euromosaic report on West Flemish and Dutch in France

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሆላንድ
መደብ:ቤልጅግ
መደብ:ፈረንሣይ
ሱቫ

thumb|280px|የሱቫ ሥፍራ በፊጂ
**ሱቫ** የፊጂ ዋና ከተማ ነው። በ1874 ዓ.ም. አገሪቱ የእንግሊዝ ቅኝ አገር ገና ስትሆን የመንግሥት መቀመጫ ወደ ሱቫ ከለቩካ ተዛወረና። 

በ1988 ዓ.ም. (መጨረሻ ቆጠራ) የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 77,376 ሆኖ ተገመተ። በዙሪያው በጠቅላላ ግን 167,975 ሰዎች ነበሩ። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ሄልሲንኪ

**ሄልሲንኪ** የፊንላንድ ዋና ከተማ ነው።
thumb|300px|right|የሄልሲንኪ ማዘጋጃ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,162,900 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 582,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## ተመልከት
* ታምፔር
* ቱርኩ

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ፊንላንድ
ፓሪስ

100px|left|thumb|የፓሪስ አርማ
thumb|150px|right|ቱር ኤፈል
**ፓሪስ** (ፈረንሳይኛ፦ /ፓሪ/ Paris) የፈረንሳይ ዋና ከተማ ነው።
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 9,854,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,110,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የኬልቶች ከተማ መጀመርያ «**ሉኮቶኪያ**» ተብሎ በስትራቦን ተመዘገበ። ፕቶሎመይ ደግሞ ከተማውን «**ለውኮተኪያ**» አለው።  ዩሊዩስ ቄሳር አገሩን ሲይዘው ሥፍራውን በሮማይስጥ «**ሉቴቲያ**» አለው። የኖረበት ጎሣ ፓሪሲ ስለ ተባሉ፣ የከተማው ስም በሙሉ «**ሉቴቲያ ፓሪሶሩም**» («የፓሪሲ ሉቴቲያ») ተባለ።  በኋላ ግን በዩሊዩስ ከሐዲ ዘመን በ352 ዓ.ም. ስሙ በይፋ «ፓሪስ» ሆነ። ይኸው ዩሊዩስ ለ፫ ዓመታት የሮሜ መንግሥትን ከፓሪስ ገዛ። የሷሶን ግዛት ለፍራንኮች በ478 ዓ.ም. ወድቆ ፓሪስ የፍራንኮች ዋና ከተማ በ500 ዓ.ም. ተደረገ። ከ784 እስከ 979 ዓ.ም. ድረስ ግን ዋና ከተማቸው በአሕን ሲሆን ከዚያ በኋላ መንግሥታቸው ወደ ፓሪስ ተመለሰ። 

ከ1399 እስከ 1411 ዓ.ም. ድረስ በጦርነት ዘመን የቡርጎኝ ኃያላት ከተማውን ለመያዝ ይወዳደሩ ነበር። ከዚያም እስከ 1428 ዓ.ም. ድረስ የእንግላንድ ንጉሥ ሥራዊት ፓሪስን ይይዝ ነበር። በመጨረሻ በ1428 ዓ.ም. የፈረንሳይ ንጉሥ ኃያላት ፓሪስን ነጻ አወጡ፤ ከዚያ አመት ጀምሮ እስከ ዛሬም ድረስ ፓሪስ የፈረንሳይ ዋና ከተማ ሳይቋረጥ ቆይቷል። 

paris.wiki.800pix.eiffelview.jpg|ፓሪስ ከሞንፓርናስ ፎቅ ሲታይ
Paris-Arc de Triomphe-104-2017-gje.jpg|
Paris-Notre Dame-116-Westfassade-2017-gje.jpg|
Paris-Jardin du Luxembourg-104-2017-gje.jpg|
Paris-Louvre-114-Pont du Carrousel-2017-gje.jpg|


መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
መደብ:ዋና ከተሞች
ሊብረቪል

**ሊብረቪል** (**Libreville**) የጋቦን ዋና ከተማ ነው።
right|thumbnail|የሊብረቪል መዘጋጃ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 661,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ፈረንሳይ በ1831 ዓ.ም. ዙሪያውን ካገኙ በፊት፣ የረጅም ጊዜ ኗሪዎቹ የምፖንግዌ ጎሣ ነበሩ። ከተማው 'ጋቦን' ተብሎ የንግድ ጣቢያ እንዲሆን በ1835 ዓ.ም. ተሠራ። ከባርነት ነጻ የወጡ ጥቁሮች በዚያ ስለ ሰፈሩ ከ1840 ጀምሮ ፍሪታውንን በመምሰል ቦታው 'ሊብረቪል' ('ነጻ ከተማ' በፈረንሳይኛ) ተሰየመ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ባንጁል

**ባንጁል** (Banjul) የጋምቢያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|የባንጁል መንገድ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 34,598 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። በአካባቢው በጠቅላላ ግን 523,589 ሰዎች ይኖራሉ።

ከተማው **ባቱርስት** ተብሎ የንግድ ጣቢያ ለመሆንና የባርያ ንግድ ለማቆም በእንግሊዞች በ1808 ዓ.ም. ተሠራ። በ1965 ዓ.ም. ስሙ 'ባንጁል' ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ጋምቢያ
ትብሊሲ

**ትቢልሲ** የጆርጂያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,300,293 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,093,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በአንድ አፈ ታሪክ ዘንድ ከተማው የተመሠረተ በ450 ዓ.ም. ሲሆን፣ ዕድሜው ከዚያ በላይ እንደሆነ ይመስላል። በ494 ዓ.ም. ገደማ ዋና ከተማ ሆነ። 

Tbilisi-View from Hotel Ameri Plaza-06-2019-gje.jpg|Cityscape
Tbilisi-Abanotubani-12-2019-gje.jpg|Abanotubani
Tbilisi-Aghmashenebeli-10-117-2019-gje.jpg|Aghmashenebeli street
Tbilisi-Europaplatz-18-2019-gje.jpg|Europe square
Tbilisi-Festung Nariqala-08-2019-gje.jpg|Nariqala castle
Tbilisi-Metekhi-Kirche-08-2019-gje.jpg|Metekhi church

Tbilisi-Sameba-Kathedrale-34-innen-2019-gje.jpg|Cathedral inside


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
አቴና

thumb|300px|አቴና
**አቴና** (ግሪክኛ፦ Αθήνα /አጤና/) የግሪክ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3,247,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 747,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በጥንታዊ ግሪክና እስከ 1968 ዓ.ም. ድረስ የከተማው ግሪክኛ ስም በይፋ «**አጤናይ**» ነበረ።  በዚያው ዓመት ዘመናዊው ግሪም ስም **አጤና** ይፋዊ ሁኔታ አገኘ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የግሪክ ከተሞች
አክራ

**አክራ** የጋና ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|አክራ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨመር 2,825,800 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,661,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

አክራ በ1502 ዓ.ም. በጋ ሕዝብ ተመሠረተ። የስሙ «አክራ» መነሻ ከቃሉ «ንክራን» (ጉንዳን) ደረሰ። በ1869 ዓ.ም. የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ጎልድ ኮስት መቀመጫ ከኬፕ ኮስት ወደ አክራ ተዛወረ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ጋና
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ቢሳው

**ቢሳው** የጊኔ-ቢሳው ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1996 ዓ.ም.) 355,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በፖርቱጊዞች በ1679 ዓ.ም. ተሠራ። የፖርቱጋል ጊኔ መቀመጫ በ 1934 ዓ.ም. ሆነ። በ1966 ዓ.ም. ውስጥ ዋና ከተማ ማዲና ዶ ቦ ሲሆን ካለው ትንሽ ጊዜ  በስተቀር፣ ከነጻነት ጀምሮ ቢሳው የአገሩ ዋና ከተማ ሆኗል። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ጊኔ-ቢሳው
ጆርጅታውን

**ጆርጅታውን** (Georgetown) የጋያና ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|360 px|የጆርጅታውን ፓርላማ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 227,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

እንግሊዞች ቅኝ አገሩን ከሆላንድ በ1773 ዓ.ም. ያዙትና ከተማውን ጀመሩ። ይሁንና በ1774 ዓ.ም. ፈረንሳዮች ኬንግሊዞች ያዙትና ከተማውን ዋና ከተማ አድርገው ስሙን **ላ ኑቨል ቪል** ('አዲሱ ከተማ') አሉት። ደግሞ ወደ ሆላንድ በ1776 ዓ.ም. ሲመልስ ግን እነሱ ከተማውን **ስታብሩክ** አሉት። በ1804 ዓ.ም. ስሙ **ጆርጅታውን** ሆነና አገሩ ወደ እንግሊዝ ግዛት ተመለሠ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ፖርቶፕሪንስ

**ፖርቶፕሪንስ** (ፈረንሳይኛ፦ Port-au-Prince /ፖርት-ኦ-ፕረንስ/፤ ክረዮል፦ Pòtoprens /ፖቶፕወንስ/) የሀይቲ ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|270px|ፖርት ኦ ፕሪንስ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,764,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,119,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ1650 ዓ.ም. አካባቢ፣ ፈረንሳዊ ዘራፊ መርከበኞች ሠፍረው አንድ ሆስፒታል (ሀኪም ቤት) ሰርተው የዙሪያውን ስም 'ኦፒታል' (ሆስፒታል) አሉት።  ከተማው የተመሠረተ በ1741 ዓ.ም. ሲሆን በ1762 ዓ.ም. የቅኝ አገሩ መቀመጫ ወደዚያ ከካፕ-ፍራንሴ (የዛሬው ካፕ-አይስየን) ተዛወረ። ከ1783 እስከ 1796 ዓ.ም. በሃይቲ አብዮት ጊዜ ስሙ **ፖርት ሬፑብሊካን** ነበረ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ቴጉሲጋልፓ

**ቴጉሲጋልፓ** (Tegucigalpa) የሆንዱራስ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,436,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,248,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ስፓንያውያን ከተማውን በቆየው ኗሪዎች መንደር ላይ በ1570 ዓ.ም. ሠሩ። ስሙ ከናዋትል 'ተጉዝ-ጋልፓ' (ወይም 'የብር ኮረብቶች') ተነሣ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ቡዳፔስት

thumb|200px|ቡዳፔስት የሀንጋሪ ዋና ከተማ ነው።
thumb|200px
thumb|200px

**ቡዳፔስት** የሀንጋሪ ዋና ከተማ ነው።
200px|thumb|ቫጺ መንገድ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,597,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,769,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የሀንጋሪ ከተሞች
ሬይኪያቪክ

**ሬይክያቪክ** (**Reykjavík** /ረይጫቪክ/) የአይስላንድ ዋና ከተማ ነው።
thumb|left|300px| ሬይክያቪክ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 200,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 118,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በ862 ዓ.ም. ላንድናማቦክ የሚባለው መጽሐፍ እንደሚገልጸው በቫይኪንግ መሪ በኢንጎልፉር አርናርሶን ተመሠረተ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ኒው ዴሊ

thumb|right|የሁማዩን ቀብር
thumb
**ኒው ዴሊ** (ህንድኛ : नई दिल्ली, ናሂ ዲሊ) የህንድ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 15,334,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 9,817,439 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ1903 ዓ.ም. የሕንድ ዋና ከተማ ከካልከተ ወደ ዴሊ ተዛውሮ ከዚያ ኒው ዴሊ (አዲስ ዴሊ) በአካባቢው ተሠራ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የሕንድ ከተሞች
ጃካርታ

**ጃካርታ** የኢንዶኔዢያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|225px|መሃከለኛ ጃካርታ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 13,194,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 8,389,443 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከ389 እስከ 1519 ዓ.ም. ድረስ ስሙ «**[[ሱንዳ ከላፓ]]**» ነበረ። ከዚያም በኋላ እስከ 1611 ዓ.ም. ድረስ ስሙ «**ጃያካርታ**» ተባለ። በ1611 ዓ.ም. የሆላንድ ሰዎች ስሙን ወደ «**ባታቪያ**» ቀየሩት፤ በ1941 ዓ.ም. ደግሞ ኢንዶኔዥያ ነጻነትዋን ስታገኝ ስሙ «**ጃካርታ**» ሆነ፤ የአገርም ዋን ከተማ በይፋ ተደረገ።  ይህ ስም ከቀድሞው «ጃያካርታ» ሲሆን ትርጉሙ «ፍጹም ድል ማድረግ» ያህል ነው።  

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኢንዶኔዥያ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ቴህራን

**ቴህራን** የኢራን ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 7,796,257 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ቴህራን ከ9ኛ መቶ ዘመን ዓ.ም. ጀምሮ ይታወቅ ነበር። ከ1787 ዓ.ም. ወዲህ የመንግሥት ዋና ከተማ ሆኗል።

900px|thumbnail|Tehran

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ፋርስ
ባግዳድ

**ባግዳድ** የኢራቅ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 6,777,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 5,258,383 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኢራቅ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ደብሊን

thumb|300px|ደብሊን

**ደብሊን** የአየርላንድ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርባት የህዝብ ቁጥር 1,018,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማይቱ  ላይ ተቀምጣ  ትገኛለች። ስለዚህ በአየርላንድ ምሥራቅ ትገኛለች።

የደብሊን ስም ከአየርላንድኛው /ዱብህ-ሊንድ/ ማለት «ጨለማ ኩሬ» መጥቷል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:አየርላንድ
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
1951

**1951 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 22 ቀን - ጊኔ ከፈረንሣይ ነጻ ወጣ።
* ኅዳር 16 ቀን - 'ፈረንሳያዊ ሱዳን' (ዛሬ ማሊ) በፈረንሳያዊ ማሕበረሠብ ውስጥ 'ራስ-ገዥ ሁኔታ' አገኝታለች።
* መጋቢት 26 ቀን - ማሊ ከሴኔጋል ጋር አንድላይ የማሊ ፌደሬሽን ሆኑ።
* ሰኔ 21 ቀን - የቅብጥ ቤተ ክርስቲያን አቡና 6ኛ ቂርሎስ ለኢትዮጵያ የራሱን አቡነ እንዲኖሩት ፈቀዱለት።

መደብ:አመታት
ሮማ

thumb|ሮማ

**ሮማ** ወይም **ሮሜ** (ጣልያንኛ፦ Roma) የጣሊያን ዋና ከተማ ነው።

በጥንታዊ አፈ ታሪክ መሠረት፣ ከተማው የተሠራው በመንታ ወንድማማች ሮሙሉስና ሬሙስ በ761 ዓክልበ. ነበረ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 4,013,057 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,705,603 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

*ደግሞ ይዩ፦ የሮሜ መንግሥት

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የጣልያን ከተሞች
ኪንግስተን

**ኪንግስቶን** የጃማይካ ዋና ከተማ ነው።
thumb|770px|መሃል ከተማ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 937,700 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 590,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የቀድሞ መቀመጫ ከተማ ፖርት ሮያል በምድር መንቀጥቀጥ በ1684 ዓ.ም. ስለ ጠፋ፣ ኪንግስቶን አዲስ ዋና ከተማ እንዲሆን በ1685 ዓ.ም. ተመሠረተ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ጃማይካ
አማን

**አማን** የዮርዳኖስ ዋና ከተማ ነው።
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,125,400 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,293,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በጥንት የአሞን መቀመጫ ሆኖ ስሙ **ራባት አሞን** ተባለ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ኑር-ሡልታን

**ኑርሡልጣን**፣ ቀድሞ **አስታና** (**Астана**) የካዛክስታን ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 288,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በሥፍራው ላይ የሩስያ ወታደሮች አምባ በ1816 ዓ.ም. ሠሩ። ይህ በኋላ **አክሞሊንስክ** የተባለ መንደር ሆነ። በ1953 ዓ.ም. ስሙ **ጸሊኖግራድ** ሆነ። በ1983 ደግሞ ስሙ **አቅሞላ** ሆነ። ከ1989 ዓ.ም. ጀምሮ ዋና ከተማ በሆነበት ወቅት ስሙ **አስታና** ሆነ፣ በመጨረሻም በ2011 ዓም ስሙ **ኑርሡልጣን** ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ካዛክስታን
መደብ:የእስያ ከተሞች
ናይሮቢ

**ናይሮቢ** የኬንያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3-4 ሚሊዮን ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,940,911 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ1891 ዓ.ም. ተመሠርቶ በ1897 ዓ.ም. ዋና ከተማ ከሞምባሳ ወዲህ ተዛወረ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ኬንያ
ኩዌት ከተማ

**ኩዌት ከተማ** የኩዌት ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|250px|ኩዌት ከተማ ከጣራ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨመር 1,709,800 (ዙሪያ) ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 32,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ቢሽኬክ

**ቢሽኬክ** (**Бишкек**) የኪርጊዝስታን ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|300px|ቢሽኬክ በጠቅላላ ስትቃኝ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 900,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በ1870 ዓ.ም. **ፒሽፔክ** ተብሎ በሩስያ ሰዎች ተሠርቶ፣ ከ1918 እስከ 1983 ዓ.ም. ድረስ ስሙ **ፍሩንዝየ** ተባለ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ኪርጊዝስታን
ቭየንትዬን

**ቭየንትዬን** የላዎስ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓም.) 200,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በላዎስ አፈ ታሪክ *[[ጵራ ላክ ጵራ ላም]]* ዘንድ፣ መስፍን ጣታራድጣ ከአፈታሪካዊ ላዎስ መንግሥት 'ምዎንግ ኢንጣፓጣ ማሃ ናኾኔ' በሸሸ ጊዜ፣ ሰባት ራስ ባለበት ዘንዶ ትዕዛዝ ከተማውን 'ቻንጣቡሊ ሲ ሳታናኻናሁድ' ብሎት መሠረተው።  

ይሁንና የታሪክ ሊቃውንት እንደሚሉት ግን የቀድሞ ኽመር መንደር መሆኑ ይታመናል። በ1100 ዓ.ም. ያሕል፣ የላውና የጣይ ሕዝቦች አገሩን ከቻይና ወርረው በዚያ አካባቢ የተረፉት ሕመሮች አሳለቁ። በ1552 ዓ.ም. የላን ሻንግ ንጉሥ ሠጣጢራጥ ብይፋ ዋና ከተማ አደረጉት። በ1699 ዓ.ም. የላን ሻንግ መንግሥት ሲወድቅ የራሱ ከተማ-አገር ሆነ። በ1772 ዓ.ም. ተሸንፎ ለጣይላንድ ግዛት ተጨመረ። በ1885 ዓ.ም. ለፈረንሳይ ግዛት አለፈ። የፈረንሳይ ቅኝ አገሩ መቀመጫ በ1891 ዓ.ም. ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ሪጋ

**ሪጋ** የላትቪያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|250px|left|ከጥንቷ ሪጋ በላይ የተሰራ ቤተ ክርስቲያን

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 867,700 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 706,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። 

በድሮ ዘመን የሊቭ ጎሣ መንደር ሲሆን ከ1193 ዓ.ም. ጀምሮ ከተማነት ይዞአል። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ላትቪያ
ቤይሩት

**ቤይሩት** (بيروت) የሊባኖስ ዋና ከተማ ነው።
thumb|200px|ቤይሩት

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,916,100 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,171,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

እጅግ ጥንታዊ የፊንቄ ከተማ ('በሩት') ነበር። ከክ. በ. በ14ኛ ክፍለ ዘመን በ'አማርና ደብዳቤዎች' መዝገብ ውስጥ ስሙ መጀመርያ ይገኛል። የ'ቢሩታ' ንጉስ አሙኒራ 3 ደብዳቤዎች ለግብጽ ፈርዖን ጽፎ ነበር። በ148 ክ.በ. የመቄዶን አዛዦች ለሴሌውቅያ ዙፋን ሲታገሉ ከተማው ጠፍቶ፣ በቶሎ እንደገና ተሠርቶ ስሙ **ሎዶቅያ በፊንቄ** ተባለ። ሮማውያንም ከ1ኛ ክፍለ ዘመን ዓ.ም. መጨረሻ ጀምሮ ስሙን **ኮሎኒአ ዩሊያ አውግስጣ ፌሊክስ ቤሪውቱስ** አሉት። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ሊባኖስ
መሴሩ

thumb|200px|መሴሩ በሌሶቶ
**መሴሩ** (Maseru) የሌሶቶ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1996 ዓ.ም.) 180,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በባሶቶ ሕዝብ ላየኛ አለቃ (ንጉሥ) በ1 ሞሽዌሽዌ በ1861 ዓ.ም. እንደ መንግሥት መቀመጫ ተመረጠ።  

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ፕዮንግያንግ

**ፕዮግያንግ** የስሜን ኮሪያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|350px|ቻንግዋንግ መንገድ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3,222,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,767,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኮሪያ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ሞንሮቪያ

thumb|left|የሞንሮቪያ አቀማመጥ በላይቤሪያ
**ሞንሮቪያ** የላይቤሪያ ዋና ከተማ ነው።

thumb|ሞንሮቪያ ያለበት ልሳነ ምድር ከጠፈር በሌሊት ሲታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 550,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የፖርቱጋል መርከበኞች በ1560 ዓ.ም. ገዳማ ቦታውን 'ካፕ ሜዙራዶ' በሰየሙት ጊዜ ብዙ ኗሪዎች ይገኙ ነበር። 

በ1813 ዓ.ም. ነጻ ጥቁሮች ከአሜሪካ በሸርብሩክ ደሴት (ዛሬ ሲዬራ ሌዎን) ሠፈሩ። ነገር ግን ይህ አልተከናወነምና ብዙዎች ሞቱ። ስለዚህ በ1814 ዓ.ም. ሌላ መርከብ ይዞአቸው ወደ ካፕ ሜዙራዶ አዲስ ሠፈር ጀመሩ። ስሙ **ክራይስቶፖሊስ** (ከግሪክ 'የክርስቶስ ከተማ' ማለት ነው) ሆነ። በ1816 ዓ.ም. ግን አዲስ ስሙ **ሞንሮቪያ** ሆነ፤ ይህም በወቅቱ አሜሪካዊ ፕሬዚዳንት በጄምስ ሞንሮ ትዝታ ተደረገ። ከአለሙ ዋና ከተሞች (ከዋሺንግቶን ዲሲ በቀር) እሱ ብቻ ለአሜሪካዊ ፕሬዚዳንት ስም ተሰየመ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ላይቤሪያ
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ትሪፖሊ

**ትሪፖሊ** የሊቢያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጭምር 2,357,800 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,269,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ሊቢያ
መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ፋዱጽ

**ፋዱጽ** (**Vaduz**) የሊክተንስታይን ዋና ከተማ ነው።
right|200px|thumb|መሃል ከተማው

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 5,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። በ13ኛ ክፍለ ዘመን አካባቢ እንደ ተመሠረተ ይታሥባል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ሊክተንስታይን
ቪልኒውስ

**ቪልኒውስ** የሊትዌኒያ ዋና ከተማ ነው።
[thumb|right|'[አውሽሮሽ ቫርታይ' የሚባለው የከተማው በር]]

ቪልኒውስ በታሪክ መዝገብ ከ1315 ዓ.ም. ጀምሮ ይታወቃል። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 560,192 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። ቪልኒውሰ የ ሊታውያን ዋና ከተማ ነች። ስሙ የመታው ከ ቫሊና ሪቨር ነው

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ሊትዌኒያ
ሉክሰምበርግ (ከተማ)

**ሉክሰምቡርግ** የሉክሰምቡርግ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|250px|ከተማው ወጣ ገባ በሚበዛበት ሰፍራ እንደተቀመጠ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 100.000ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
አንታናናሪቮ

**አንታናናሪቮ** የማዳጋስካር ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|230px|አንታናናሪቮ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,390,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሊሎንጔ

thumb|150px|የሊሎንጔ ሥፍራ በማላዊ
**ሊሎንጔ** የማላዊ ዋና ከተማ ነው። የመንግሥት መቀመጫ በ1967 ዓ.ም. ወዲህ ከዞምባ ተዛወረና።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 646,750 (1997 ዓ.ም.) ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ስኮፕዬ

**ስኮፕዬ** (መቄዶንኛ፦ **Скопје**) የመቄዶንያ ሬፑብሊክ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|ስኮፕዬ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 587,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 452,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ሥፍራው ከ156 ዓክልበ. ጀምሮ በሮሜ መንግሥት ሥር ሲሆን ስሙ **ስኩፒ** ተባለ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ኩዋላ ሉምፑር

**ኩዋላ ሉምፑር** (**Kuala Lumpur**) የማሌዢያ ዋና ከተማ ነው። በክላንግና በጎምባክ ወንዞች የሚጋጠሙበት ሥፍራ ሆኖ የስሙ ትርጉም «ጭቃማ መጋጠሚያ» ነው። የተሠራው በቻይና ሠራተኞች በ1849 ዓ.ም. ነበር።
left|thumb|ኩዋላ ሉምፑር
thumb|450px
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 7.2 ሚሊዮን ሰዎች ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,887,674 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ቶክዮ

**ቶክዮ** (**東京**) የጃፓን ዋና ከተማ ነው።
thumb|200px|ከአለም በእግረኛ እንቅስቃሴ የላቀ የሚባለው የሀሺኮ መስቀለኛ መንገድ ሺቡያ የባቡር መሳፈሪያ አጠገብ

ቶክዮ መጀመርያ **ኤዶ** ተብሎ የተሰራው በ1449 ዓ.ም. ሲሆን በ1595 ዓ.ም. የጃፓን መንግሥት መቀመጫ ከክዮቶ ወደዚህ ተዛወረ። በ1860 ዓ.ም. ስሙ 'ቶክዮ' ('የምሥራቅ ዋና ከተማ') ሆነ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 35,327,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 12,790,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የጃፓን ከተሞች
ባማኮ

**ባማኮ** የማሊ ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|250px|በባማኮ የሶትሩማስ ሰፈር

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 1,690,471 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ባማኮ በ17ኛ ክፍለ ዘመን ተሠራ። በ1875 ዓ.ም. የፈረንሳይ ሠራዊት ይዘውት በ1900 ዓ.ም. የፈረንሳይ ሱዳን መቀመጫ ሆነ።

* Budapest-Bamako 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ማሊ
ቫሌታ

**ቫሌታ** የማልታ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር በ1998 ዓ.ም. 6,315 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። የተመሠረተው በ1558 ዓ.ም. ነበር።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ማጁሮ

thumb|275px|ማጁሮ ባሕር ዳር (ፎቶው በ1965 ዓ.ም. ተነሣ።)
**ማጁሮ** የማርሻል ደሴቶች ዋና ከተማ ነው። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 25,500 (በ1997 ዓ.ም.) ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ኑዋክሾት

thumb|250px|ኑዋክሾት 2017
thumb|250px|የዓሣ ገበያ በኑዋክሾት ሞሪታኒያ
**ኑዋክሾት** (ዓረብኛ፦ نواكشوط‎ ወይም انواكشوط‎) የሞሪታኒያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ (1991 ዓ.ም.) 881,400 ሆኖ ተገመተ። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። እስከ 1950 ዓ.ም. ድረስ ትንሽ የአሣ አጥማጅ መንደር ብቻ ነበር። ከዚያ እንደ ዋና ከተማ ተመረጠ። ዛሬ የአገሩ 1ኛ ታላቅ ከተማ ነው። ስሙ ኑዋክሾት ከበርበርኛ 'ናዋክሹጥ' (ማለት፣ የንፋሶች ቦታ) እንደ ተወሰደ ይታመናል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ፖርት ሉዊስ

**ፖርት ሉዊስ** (ፈረንሳይኛ፦ Port Louis /ፖ፡ ሉዊ/) የሞሪሸስ ዋና ከተማ ነው። ፈረንሳዮች በ1727 ዓ.ም. ሠሩት።

thumbnail
thumbnail|right|300px|ከተማውና ወደቡ ከምዕራብ ሲታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨመር 577,200 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 143,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሜክሲኮ ከተማ

**ሜክሲኮ ከተማ** (እስፓንኛ፦ **Ciudad de México** /ሲዩዳድ ዴ ሜሒኮ/) የሜክሲኮ ዋና ከተማ ነው። ከተማው **ቴኖችቲትላን** ተብሎ የተመሠረተው በመጋቢት 14 ቀን 1317 ዓ.ም. በአዝቴክ (መሺካ) ኗሪዎች ነበር።
left|thumb|210px|ቶሬ ማዮር ከቻፑልቴፔክ ቤተ መንግስት ሲታይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 19,231,829 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 8,720,916 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የሜክሲኮ ከተሞች
ፓሊኪር

**ፓሊኪር** ከ1981 ዓ.ም. ጀምሮ የማይክሮኔዥያ ተባባሪ ክፍላገሮች ዋና ከተማ ነው። በ1981 የመንግሥት መቀመጫ ወደ ፓሊኪር ከኮሎኒያ ተዛወረና። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 4,645 ሆኖ (በ1997 ዓ.ም.) ይገመታል። ከተማው ፖህንፐይ በተባለ ደሴት ላይ  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ኪሺንው

**ኪሺንው** የሞልዶቫ ዋና ከተማ ነው።
thumb|220px|መሃል ከተማው

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 772,500 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 709,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ሞናኮ

**ሞናኮ** በአውሮፓ የሚገኝ ከተማ-አገር ነው። የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።
thumb|200px|left|ከተማው ከነወደቡ.

መደብ:ሞናኮ
መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ኡላዓን ባዓታር

**ኡላዓን ባዓታር** የሞንጎሊያ ዋና ከተማ ነው።
thumbnail|ኡላዓን ባዓታር፥ በመስከረም 1997

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 804,200 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ፖድጎሪጻ

**ፖድጎሪጻ** (**Подгорица**) የሞንቴኔግሮ ዋና ከተማ ነው።

thumb|250px|የፖድጎሪጻ ሥፍራ

በ1995 ዓ.ም. በተደረገ ቆጠራ መሠረት የሕዝቡ ቁጥር 136,473 ነበር።

«*ፖድጎሪጻ*» ማለት «ከጎሪጻ ሥር» ማለት ነው። «*ጎሪጻ*» ማለት ደግሞ «ትንሽ ተራራ» ሲሆን ቅርብ የሆነ ኮረብታ ስም ነው። 

በጥንትና በሮማ መንግሥት ዘመናት ከሥፍራው አጠገብ «*ዶክሌያ*» (*Doclea*) የተባለ መንደር ነበር። የሮማ ንጉሥ ዲዮቅልጥያኖስ ከዚህ አገር ነበር። ስለዚህ ከሱ በኋላ የዚያ ቦታ ስም «*ድዮክሌያ*» (*Diocleia*) ሆነ። በስላቮች ይህ ስም «*[[ዱክልያ]]*» (Дукля) ሆነ። 

ፖድጎሪጻ መጀመርያ ***Bizirminium*** («*ቢዚርሚኒዩም*») ተባለ። ከ12ኛው ምዕተ ዓመት ጀምሮ «*ሪብኒጻ*» (**Рибница**) ተብሎ ከ1318 ዓ.ም. ጀምሮ «ፖድጎሪጻ» በሚለው ስም ታወቋል። ሆኖም ከተማው ከ1937 እስከ 1984 ዓ.ም. ድረስ «*ቲቶግራድ*» (**Титоград**) ተሰይሞ ነበር።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ማፑቶ

**ማፑቶ** (በፖርቱጋልኛ: Maputo) የሞዛምቢክ ዋና ከተማ ነው።
thumb|300px|ማፑቶ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) የአካባቢውን ኗሪ ሲጨመር 1,800,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,200,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ፖርቱጊዙ ዠብደኛ ሉሬንሶ ማርኬስ ዙሪያውን በ1536 ዓ.ም. በመርከብ ተጓዘ። በ1868 ዓ.ም. (1876 እ.ኤ.አ.) ከተማው ተመሰርቶ ስሙ እሱን ለማክበር **ሎሬንሶ ማርኬስ** ሆነ። በ1890 ዓ.ም. የቅኝ አገሩ መቀመጫ ሆነ። ዳሩ ግን ሞዛምቢክ ነጻ ከወጣ በኋላ፣ ስሙ በ1968 ዓ.ም. ወደ **ማፑቶ** ተለወጠ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ራባት

**ራባት** (**الرباط** /ሪባጥ/) የሞሮኮ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,636,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።
thumb|left|300px|በዘመናዊው ከተማ አጠገብ ያለው የቸላ ጥንታዎ ፍርስራሽ
ሥፍራው መጀመርያው የተሠፈረ በ3ኛ ክፍለ ዘመን ክ.በ. ሲሆን ስሙ **ቸላ** ተባለ። በ32 ዓ.ም. ሮማውያን ያዙትና ስሙን **ሳላ** አሉት። ሮማውያን እስከ 242 ዓ.ም. ድረስ ከተማውን ይዘው የዛኔ ለበርበር ሕዝብ ግዛት ተመለሠ። በ1162 ዓ.ም. **ሪባጥ** (ራባት) ተብሎ ተሰየመ። በ1187 ዓ.ም. የአልሞሃድ መንግሥት ዋና መቀመጫ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ሞሮኮ
ያንጎን

thumb|left|270px
**ያንጎን** (ቡርምኛ፦ ရန်ကုန်မြို့) አንድ ታላቅ ከተማ በምየንማር (የቀድሞው 'ቡርማ') ነው። የምየንማ ዋና ከተማ እስከ 1998 ዓ.ም. ነበረ። በ 1998፣ የምየንማ መንግሥት ኔፕዪዶ አዲሱ ዋና ከተማ መሆኑን አዋጀ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 4,344,100 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

'ያንጎን' ማለት ከ'ያን' ('ጠላት' ወይም 'ጥላቻ') እና ከ'ኮውን' ('አልቋል') ተወሰደ። ስለዚህ የከተማው ስም 'ጥላቻ (ወይም ጠላቶች) አልቀዋል' ለማለት ነው።  መጀመርያ በ6ኛ ክፍለ ዘመን በሞን ሕዝብ ሲመሠረት ስሙ **ዳጎን** ነበር። በ1745 ዓ.ም. ንጉሡ አላውንግፓያ አውራጃውን አሸንፎ ስሙን ወደ **ያንጎን** ቀየረው። እንግሊዞችም በ1844 ከተማውን በጦርነት ሲይዙ ስሙን **ራንጉን** አሉት። ይህ ስም በይፋ በ1981 ዓ.ም. ወደ **ያንጎን** ተመለሠ። 

መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ምየንማ
አምስተርዳም

**አምስተርዳም** በይፋ (በሕግ) ከ1806 ዓ.ም. ጀምሮ የነዘርላንድ ዋና ከተማ ሆኗል። ሆኖም የነዘርላንድ መንግሥት መቀመጫ በተግባር በደን ሃግ ከተማ ቆይቷል።

በዚህ ሥፍራ መንደር ከ1267 ዓ.ም. ጀምሮ ይዘገባል፤ ስሙም «**አምስተለርዳም**» ማለት «የአምስተል ወንዝ ገደብ» ተባለ። ወንዙም ከጥንታዊ ሆላንድኛ /አመሰተለ/ «ውሃ ሠፈር» ተሰየመ። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 737,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።


Amsterdam-3146-Magna Plaza-Alte Post-2008-gje.jpg|Magna Plaza
Amsterdam-3144-Magna Plaza-Alte Post innen-2008-gje.jpg|Magna Plaza
Amsterdam-3320-Herengracht 269-Bootsmanoever-2008-gje.jpg|Herengracht
Amsterdam-3406-Keizersgracht 242-2008-gje.jpg|Keizersgracht
Amsterdam-3474-Prinsengracht-Lauriergracht-2008-gje.jpg|Prinsengracht
Amsterdam-3392-Nieuwmarkt-Waag-2008-gje.jpg|Waag
Amsterdam-618-Beguinenhof-2011-gje.jpg|Beguinenhof
Amsterdam-624-Beguinenkirche-2011-gje.jpg|Beguinenkerk
Amsterdam-3652-Fietsen-Garage-2008-gje.jpg|Fietsen-Garage
Amsterdam-520-Oudezijds Voorburgwal-2010-gje.jpg|Oudezijds Voorburgwal


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የሆላንድ ከተሞች
ዌሊንግተን

**ዌሊንግተን** (Wellington) የኒው ዚላንድ ዋና ከተማ ነው።
thumb|250px|right|ዌሊንግተን ከቪክቶሪያ ተራራ ሲታይ

ማዖሪ ነገድ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በሥፍራው ሲኖሩ በማዖሪ ቋንቋ ስሙ **ቴ ፋንጋንዊ-አ-ታራ** ይባላል። በ1831 ዓ.ም. እንግሊዞች ሠፈሩትና በ1857 ዓ.ም. ዋና ከተማው ከአውክላንድ ወደ ዌሊንግቶን ተዛወረ። 

የሚኖርበት ህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 379,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 189,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኒው ዚላንድ
ማናጓ

**ማናጓ** (Managua) የኒካራጉዋ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,390,500 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,146,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የ'ማናጓ' ስም ከናዋትል 'ማና-አኋክ' ('ውሃ አጠገብ') ተወረሰ። ከጥንት ጀምሮ ኗሪዎቹ ከተማ በሥፍራው ነበራቸው። ዘመናዊ ከተማ በ1811 ዓ.ም. ተመሠርቶ ስሙ 'ሳንቲያጎ (ቅዱስ ያዕቆብ) ዴ ማናጓ' ተባለ። በ1849 ዓ.ም. አሜሪካውያን የቆየውን ዋና ከተማ ግራናዳን ስላጠፉ ያንግዜ ማናጓ እንደ ኒካራጓ አዲስ ዋና ከተማ ተመረጠ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኒካራጓ
ኒያሜ

thumb|280px|ኒያሜ በሌሊት
**ኒያሜ** የኒጀር ዋና ከተማ ነው። በ1918 ዓ.ም. የፈረንሳይ ቅኝ መንግሥት መቀመጫ ሆነ። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር በ1994 ቆጠራ 674,950 ነበረ። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ኒጄር
አቡጃ

thumb|right|205px|አቡጃ
**አቡጃ** የናይጄሪያ ዋና ከተማ ነው። የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1.8 ሚሊዮን ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። አቡጃ በሌጎስ ፈንታ ዋና ከተማ እንዲሆን በ1970ዎቹ የታቀደ ከተማ ነው። በ1984 ዓ.ም. በይፋ የናይጄሪያ ዋና ከተማ ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ናይጄሪያ
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ማልትኛ

**ማልትኛ** የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። በሜድትራኒያን ባሕር ውስጥ በሚገኘው ደሴት አገር በማልታ ላይ ይናገራል። መንስኤው ከቅርብ ዘመዱ ከአረብኛ ነው። ከሁሉ የሚመስለው የቱኒዚያ አረብኛ ሆኖም ከማልታ ቅርብ ጊዜ ታሪክ የተነሣ ብዙ ቃላትና ድምጽ ከጣልኛ እና ከእንግሊዝኛ ወስዷል። 

ከሴማውያን ቋንቋዎች ሁሉ ማልትኛ ብቻ በላቲን አልፋቤት የተጻፈ ነው። በ1928 ዓ.ም. ማልትኛና እንግሊዝኛ የደሴቱ መደበኛ ቋንቋዎች ተደረጉ። ከዚያ ዓመት በፊት መደበኛው ቋንቋ ጣልኛ ነበር። ዛሬ የተናጋሪዎቹ ቁጥር 371,900 ነው። ከነዚህም ውስጥ በአውስትራሊያ፥ አሜሪካና ካናዳ የሚችሉት ይገኛሉ።

በማልትኛ ከሁሉ መጀመርያው ሰነድ በ1460 ዓ.ም. አካባቢ በፔትሮ ካሻሮ የተቃኘው ግጥም *[[ካንቲሌና]]* ነው። ይሁንና ለረጅም ዘመን ማልትኛው ስነ-ጽሑፋዊ ሳይሆን በብዛት የመነጋገርያ ቋንቋ ነበርና ጽሕፈት የተደረገው በአረብኛ በኋላም በጣልኛ ነበር። 

## ስዋሰው
የማልትኛ ስዋሰው መሠረት ከአረብኛ ሲሆን ከሮማንስ ቋንቋዎች በተለይ ከሲሲልኛና ከኖርማንኛ ቀበሌኞች ጽኑእ ተጽእኖ ይገኛል። 

ቅጽል በስም ይቀደማል። እንደ አረብኛ ወይም እንደ ዕብራይስጥ መስተፃምሩ በስምና በቅጽል ይታያል። ለምሳሌ *It-tifel il-kbir* ኢት-ቲፈል ኢል-ክቢር = ትልቁ ልጅ። ይህ ደንብ ግን ከሮማንስ ቋንቋዎች ለተበደሩ ስሞች ወይም ቅጽሎች አይደለም። 

የስም ቁጥር የሚታይበት ዘዴ ለሮማንስና ለሴማዊ ቃላት ይለያያል። እንደተለመደ ለሴማዊ ስሞች ብዙ ቁጥር ለማመልከት *-iet* ወይም *-ijiet* (-የት, -ኢየት) ይጨመር። ለምሳሌ *art*፥ አርት (መሬት) => *artijiet*፥ አርቲየት (መሬቶች) ይሆናል። ደግሞ እንደ ሴማውያን ልሣናት ለአንዳንድ ስሞች 'ሰባራ ብዙ ቁጥር' ይገኛል፣ ለምሳሌ *ktieb* ክትየብ (መጽሐፍ) => *kotba* ኮትባ (መጻሕፍት)፣ *raġel* ራጀል (ሰው) => *irġiel* ኢርጅየል (ሰዎች)።

ለሮማንስ ስሞች ግን የብዙ ቁጥር ባዕድ መነሻ -ኢ (-i) ሊሆን ይችላል. ለምሳሌ *lingwa*፥ ሊንጓ (ቋንቋ) => *lingwi*, ሊንግዊ (ቋንቋዎች)። 

ግሦች እንደ ሌሎች ሴማውያን ቋንቋዎች ይመስላሉ። ከተናባቢዎች ሥር ይሠራሉ ማለት ነው። ለምሳሌ 'እኛ ጻፍን' በማልትኛ *ktibna* 'ክቲብና'፥ በአረብኛ 'ካታብና'፥ በዕብራይስጥም ካታቭኑ ይባላል። ከሮማንስ ለተበደሩ ግሦች ቢሆንም የአረብኛ ባዕድ መነሻ ይጨመራል፥ ለምሳሌ *iddeċidejna* (ኢደቺደይና) 'እኛ ወሰንን'።

## ምሳሌ (ከተመድ መብቶች ጽሑፍ)

ማልትኛ:

:*Il-bnedmin kollha jitwieldu ħielsa u indaqs fid-dinjità u l-jeddijiet. Huma mogħnija bir-raġuni u bil-kuxjenza u għandhom iġibu ruħhom ma' xulxin bħala aħwa.*

አጠራር:

:ኢል-ብነድሚን ኮላ ዪትውየልዱ ሕየልሳ ኡ ኢንዳእስ ፊት-ዲንዪታ ኡ ል-የዲየት። ኡማ ሞዕኒያ ቢር-ራጁኒ ኡ ቢል-ኩሽየንጻ ኡ ዓንዶም ኢጂቡ ሩሖም ማ ሹልሺን ብሓላ አሗ።

አማርኛ:

:የሰው ልጅ ሁሉ ሲወለድ ነጻና በክብርና በመብትም እኩልነት ያለው ነው። የተፈጥሮ የማስተዋልና ኅሊናው ስላለው አንዱ ሌላውን በወንድማማችነት መንፈስ መመልከት ይገባዋል።

## ፊደል

የማልትኛ ፊደል ከላቲን አልፋቤት መጥቶ እንዲህ ነው።

A B Ċ D	E F Ġ G Għ H Ħ I Ie J K L M N O P Q R S T U V W X Ż Z

a b ċ d e f ġ g għ h ħ i ie j k l m n o p q r s t u v w x ż z

(Y, y) የሚለው ላቲን ፊደል በማልትኛ የለም።

## ዋቢ መያያዣዎች

* Maltese verbal morphology  (PDF)
* L-Akkademja tal-Malti 
* Dizzjunarju Online mill-ingliz ghall-Malti 
* Il-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti 

መደብ:ሴማዊ ቋንቋዎች
ካትማንዱ

**ካትማንዱ** የኔፓል ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,203,100 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 729,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።


Kathmandu-Ausblick-02-aus Vaishali-Hotel-West-2007-gje.jpg
Kathmandu-Chetrapati-04-Rikscha-2007-gje.jpg
Kathmandu-Dhwaka Bahal-04-Platz-2007-gje.jpg
Kathmandu-Indra Chowk-04-2007-gje.jpg
Kathmandu-Janbahal-52-2015-gje.jpg
Kathmandu-Basantapur Chowk-20-2015-gje.jpg
Kathmandu-Bhagwati-06-2015-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-12-Pancamukhi Hanuman Mandir-2013-gje.jpg


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
መስከት

thumb|መስከት
**መስከት** (**مسقط**) የኦማን ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 600,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መስከት ኦማን እጅግ ጥንታዊ ከተማ ሲሆን ከ2ኛ ክፍለ ዘመን ዓ.ም. ጀምሮ ይታወቃል። በ1499 ዓ.ም. ፖርቱጊዞች ማረኩትና እስከ ጥር 21 ቀን 1642 ዓ.ም. ድረስ ቆዩ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ኦማን
ኢስላማባድ

**ኢስላማባድ** (اسلام آباد) የፓኪስታን ዋና ከተማ ነው። በካራቺ ፈንታ የመንግሥት መቀመጫ እንዲሆን በ1953 ዓ.ም. ተመሠረተ። በ1959 ዓ.ም. መቀመጫው በይፋ ወዲህ ተዛወረ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 601,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ፓኪስታን
መደብ:የእስያ ከተሞች
ኮሮር

**ኮሮር** በፐላው የሚገኝ መንደር ነው። እስከ  1998ም ድረስ የፓላው ዋና ከተማ ነበር። በዚያ ቀን ግን ዋና ከተማው ወደ ጘልሩሙድ፣ መለከዖክ ተዛወረ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 11,100 ሆኖ ይገመታል። መንደሩ  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ከተሞች
ፓናማ ከተማ

**ፓናማ ከተማ** (እስፓንኛ፦ *Ciudad de Panamá* /ሲዩዳድ ዴ ፓናማ/) የፓናማ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,053,500 (ዙሪያ) እና 437,200 (ከተማው) ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው መጀመርያ በስፓንያውያን በ1511 ዓ.ም. ተመሠረተ። በ1663 ዓ.ም. እንግሊዛዊ ዠብደኛ ሄንሪ ሞርጋን ቢያጠፋውም፣ በ1665 ዓ.ም. ቅርብ በሆነበት ሰፈር ዳግመኛ ተሠራ።

መደብ:ዋና ከተሞች
ፖርት ሞርስቢ

**ፖርት ሞርስቢ** (እንግሊዝኛ፦ **Port Moresby**፤ ቶክ ፒሲን፦ **Pot Mosbi** /ፖት ሞስቢ/) የፓፑዋ ኒው ጊኒ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 324,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ስሙ የወጣ ከእንግሊዛዊ መርከበኛ ጆን ሞርስቢ በ1865 ዓ.ም. ነው። 

መደብ:ዋና ከተሞች
አሱንሲዮን

**አሱንሲዮን** የፓራጓይ ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|ባህላዊ የፎቅ አሰራር

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,482,200 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 525,100 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

አሱንሲዮን በስፓንያውያን የተመሠረተው በ1529 ዓ.ም. ሲሆን፣ ስሙ በእስፓንኛ ('አሱንሲዮን') ማለት፣ 'ዕርገት' ወይም ድንግል ማርያም እንደሚታመነው ወደ ሰማይ ያረገችበት ቀን ማለት ነው። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ፓራጓይ
ኦስሎ

**ኦስሎ** የኖርዌ ዋና ከተማ ነው።

thumb|left|250px|ከኤከበርግ ወደ ግሬፍሴን

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 876፣391 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በኖርዌ መዝገቦች መሠረት፣ ከተማው መጀመርያ **አስሎ** ተብሎ የተመሠረተ በ1041 ዓ.ም. ገደማ በንጉሥ ሃራልድ 3ኛ ነበር። ከ1291 ዓ.ም. የአገሩ ዋና ከተማ ሆኗል። ከ1616 ዓ.ም. እስከ 1917 ዓ.ም. ድረስ ስሙ **ክርስቲያና** ተባለ፤ ከዚያ በኋላ ግን ስሙ ወደ *ኦስሎ* ተመለሰ። 

መደብ:ኖርዌይ
መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ሊማ

**ሊማ** የፔሩ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 8,187,398 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 4,097,340 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው **ሲዩዳድ ዴ ሎስ ሬዬስ** ('የነገሥታት ከተማ') ተብሎ በእስፓንያውያን በ1527 ዓ.ም. የተመሠረተ ሲሆን የኗሪዎች ስም **ሊማ** ግን ዘላቂ ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ፔሩ
ማኒላ

**ማኒላ** (እንግሊዝኛ፦ Manila) የፊሊፒንስ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 10,677,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,581,082 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የከተማው ስም የተነሣ ከታጋሎግ ስሙ 'ማይኒላድ' (የኒላድ አበባ ሥፍራ) ነው። በ1562 ዓ.ም. ስፓንያውያን ወርረውት በ1587 የፊሊፒንስ ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ፊሊፒንስ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ዋርሶው

**ዋርሶው** የፖላንድ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|300px|ንጉሣዊ ምሽግ የሚሰኘው ቦታ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,201,900 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1, 726, 581 (2014) ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:የፖላንድ ከተሞች
መደብ:ዋና ከተሞች
ቡካረስት

**ቡካረስት** (ሮማንኛ፦ **București** /ቡኩረሽቲ/) የሮማኒያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,419,425 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,883,425 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ቡካረስት ከ1452 ዓ.ም. ጀምሮ ይታወቃል። በአፈ ታሪክ ዘንድ የተመሠረተው *ቡኩር* በተባለ እረኛ ነበር።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ኪጋሊ

**ኪጋሊ** የሩዋንዳ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|300px|መሀል ኪጋሊ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 851,024 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ኪጋሊ በ1899 ዓ.ም. በጀርመን ግዛት ተመሠረተ። ሆኖም ሯንዳ ነጻነት በ1953 ዓ.ም. እስከሚያገኝ ድረስ ዋና ከተማ አልነበረም። ከነጻነት በፊት የ*ሟሚ* (ንጉሥ) መቀመጫ በንያንዛ ሲሆን የጀርመኖች መቀመጫ በአስትሪዳ (የዛሬ ቡታሬ) ተገኘ። 

ከ 1986 ዓ.ም. ጀምሮ በሁቱ እና በቱጺ ነገዶች ላይ በደረሰው ፍጅት አንድ ሚሊዮን ያሕል ሰዎች በኪጋሊ ተገደሉ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ባስቴር

thumb|280px|ባስቴር 
**ባስቴር** (*Basseterre*) የሴንት ኪትስ ኤንድ ኔቪስ ዋና ከተማ ነው።

የተመሠረተው በ1619 ዓ.ም. በፈረንሳዊው ሴር ፒየር በላን ደስናምቡክ ነበረ። ከዚያ የፈረንሳይ ካሪቢያን ደሴቶች ሁሉ ዋና ከተማ ሆነ። እንግሊዞች በ1719 ሴንት ኪትስ (ቅዱስ ክሪስቶፍ) ደሴት በማረኩ ጊዜ የደሴቱ ዋና ከተማ አደረጉት። ከተማው ብዙ ጊዜ በጦርነት፣ ቤሳት፣ በምድር መንቀጥቀጥ፣ በጎርፍ፣ በሁከትና በአውሎ ንፋስ ጠፍቷል።

አሁን የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1992 ዓ.ም.) 15,500 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ካስትሪስ

thumb|280px|ካስቲስ
thumb|280px|left
**ካስትሪስ** (*Castries*) የሴንት ሉሺያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 12,904 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በ1642 ዓ.ም. በፈረንሳያውያን ተመሠረተ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ኪንግስታውን

**ኪንግስታውን** የሴንት ቪንሰንት ኤንድ ዘ ግረናዲንስ ዋና ከተማ ነው።
left|thumb|ኪንግስታውን

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 17,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
አፒያ

**አፒያ** የሳሞያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|300px|right|አፒያ በማለዳ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 35,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
ሳን ማሪኖ (ከተማ)

**ሳን ማሪኖ ከተማ** የሳን ማሪኖ ዋና ከተማ ነው።

ከተማው የተመሠረተ በቅዱስ ማሪኑስ በ293 ዓ.ም. ነበር። ስለዚህ ክርስትና ቶሎ ከተቀበሉት አገራት አንዷ ነች። በዚያን ጊዜ እንኳን ክርስትና በሮሜ መንግሥት ገና ሕጋዊ እምነት አልነበረም። በሳን ማሪኖ በተራራማ ቦታ የሰፈሩት ክርስቲያኖች ስደተኞች ነበሩና። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 4,493 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ዳካር

**ዳካር** (**Dakar**) የሴኔጋል ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 2,476,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  በካፕ-ቨርት ልሳነ ምድር ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## ታሪክ
thumb|270px
በ1422 ዓ.ም. በስሜን ዳካር ዮፍ ከተማ ላየነ በተባለ ሱፊ እስላም ክፍልፋይ ተመሠረተ። በ1436 ዓ.ም. ደግሞ ፖርቱጊዝ በጎሬ ደሴት ላይ ደርሰው ሰፈሩበትና ከ1528 ዓ.ም. ጀምሮ የባርያ ፍንገላ ማእከል ሆነ። በዚሁ ጊዜ ልሳነ ምድሩ በጆሎፍ (ዎሎፍ) መንግሥት ሥልጣን ነበረ። የጆሎፍ ምዕራብ አውራጃ ካዮር ግን ከነልሳነ ምድሩ  በ1541 ዓ.ም. ተገንጥሎ የራሱ መንግሥት ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
በልግራድ

thumb|250px|በልግራድ
250px|thumb|left|በልግራድ
**በልግራድ** (**Београд**) የሰርቢያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1.63 ሚሊዮን ሰዎች ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ሥፍራው መጀመርያው የተሠፈረው 280 ዓክልበ. አካባቢ በኬልቲክ ነገድ ስኮርዲስኪ ሲሆን ስሙ **ሲንጊዱን** ተባለ። ወደ ሮሜ መንግሥት በተጨመረበት ወቅት ስሙም በርማይስጥ **ሲንጊዱኑም** ሆነ። ስሙ *በልግራድ* (ማለት «ነጭ ከተማ») መጀመርያ የተመዘገበ በ870 ዓ.ም. ጀምሮ ነው። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ሰርቢያ
ቪክቶሪያ፥ ሲሸልስ

**ቪክቶሪያ** የሲሸልስ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 23,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሲንጋፖር

thumb|250px|left
**ሲንጋፖር** ከተማ-አገር ነው። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 3,438,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## ታሪክ

የግሪክ መልክዐ ምድር አዋቂ ቶሌሚ (150 ዓ.ም. ግድም) በዚያ ሥፍራ **ሳባና** የተባለ የንግድ ወደብ በካርታው ላይ አሳየ። በ250 ዓ.ም. ግድም ደግሞ አንድ ቻይናዊ መዝገብ በዚያው ቦታ **ፑ ልዎ ቾንግ** የተባለ ደሴት ይገልጻል። በ680 ዓ.ም. ገዳማ ደሴቱ በሽሪዊጃያ መንግሥት ግዛት መካከል ሆነ። ከ1300 ዓ.ም. በፊት **ተማሲክ** የተባለ መንደር ነበረበት። በአንድ ትውፊት ዘንድ ሳንግ ኒላ ኡታማ የሚባል የሽሪዊጃያ መስፍን ያንጊዜ ስሙ **ሲንጋፑራ** («የአንበሳ ከተማ») የሚባል ከተማ በተማሲክ ደሴት ላይ ሠራ። 

thumb|left|250px|ሲንጋፖር በሌሊት
በ1400 ዓ.ም. አካባቢ የሽሪዊጃያ መንግሥት ሲደክም ጎረቤቶቹ ማጃፓሂትና ሲያም ይታግሉበት ነበር። ሆኖም ሲንጋፖር ሽሪዊጃያን የተከተለው የመላካ ሡልጣንነት ማዕከል ሆነ። በ16ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. ላይ ይህ ሡልጣንነት ከፖርቱጋል ጋር ተጣለና በ1605 ዓ.ም. ፖርቱጊዞች ሲንጋፖርን አቃጠሉት። 

የነበረው ከተማ ጠፍቶ ዙሪያው በፖርቱጊዞች ይገዛ ነበር፤ ብዙም ሳያልፍ የሆላንድ ነጋዴዎች ዙሪያውን አስተዳደሩ። የሲንጋፖር ደሴት እራሱ በይፋ በጆሖር ሡልጣን ግዛት ነበር። በ1811 ዓ.ም. የእንግሊዝ አገረ ገዥ ስታምፎርድ ራፈልዝ የሆላንድ ነጋዴዎችን ላዕላይነት ለማቃወም አስቦ ፡ የጆሖር ሡልጣን ጣውንት ወንድሙን ለሡልጣንነቱ ደግፎ ፡ በደሴቱ ላይ አዲስ ከተማ ለመመሥረት ፈቃድ በዚያ አገኙ። የብሪታንያ ቅኝ አገርና ንግድ ጣቢያ ሆኖ በቶሎ አደገ፤ በ1815 ዓ.ም. ጆሖር ደሴቱን ለእንግሊዝ መንግሥት ሸጠው። በብዛት በሲንጋፖር የሰፈሩት ሰዎች ቻይናዊ ነበሩ። 

ከ1934 እስከ 1937 ዓ.ም. በ2ኛው አለማዊ ጦርነት የጃፓን ሃያላት ሲንጋፖርን በግፍ ያዙ፤ በዚህም ወቅት የከተማው ስም **ሾናንቶ** ተብሎ ይሉት ነበር። ከጦርነቱ በኋላ ሲንጋፖር በ1950 ዓ.ም. ራስ-ገዥ ሁኔታ ከእንግሊዝ አገኘ። በ1956 ዓ.ም. ግን በነጻ ፈቃዱ ሲንጋፖር በአዲሱ የመላይዢያ ፌዴሬሽን ውስጥ ክፍል ሆነ። ይህ ሁኔታ እስከ 1957 ዓ.ም. ብቻ ድረስ ቆየ፤ ትብብሩ ለጸጥታ ተስማሚ ስላልሆነም መላይዢያ ሲንጋፖርን ከፌዴሬሽኑ አስወጥቶ የዛኔ እስካሁን ድረስ **የሲንጋፖር ሬፐብሊክ** ሆነ።

## ቋንቋዎች

በሲንጋፖር 4 ይፋዊ ልሳናት አሉ። እነርሱም መላይኛ፣ እንግሊዝኛ፣ ቻይንኛ (ፑቶንግኋ) እና ታሚልኛ ናቸው። መላይኛ ደግሞ ብሔራዊ ቋንቋ ነው። 

## ሕግ

ሲንጋፖር አደንዛሽ የሚከለክል በጣም ጥብቅ ሕግ አለው፣ በአደንዛሽ የሚነግዱ ይሙት በቃ ሊቀበል ይቻላል። የሲንጋፖር ሕግጋት ሁሉ ጥብቅ ናቸው፤ ከባድ ቅጣቶች ይሰጣሉ። ሽንት ቤት ከመጠቀም ቀጥሎ በውሃ ጠርጎ መሄድ  እንዳይቀር ክልክል ነው። በገሃድ መትፋት የገንዘብ መቀጫ ያመጣል። ጠበንጃም ሆነ የኪስ ቢላዎ ተከለክለዋል፣ ማስቲካ ስንኳ በሕግ የተከለከለ ሥራ ነው። የሲንጋፖር መንግሥት አንዳንድ ፊልም ብቻ ይፈቅዳል፣ ብዙ ጊዜ በሃይማኖት፣ በዘርኛነት፣ ወይም በእራቁት ምክንያቶች የሚከለክሉ ፊልሞች አሉ። 

## ባህል

የሲንጋፖር የሚጣፈጥ አበሳሰል ብዙ አይነት የባህር ምግቦችን እንደ ሠርጠን፣ ኦይስተርና ካላማሪ (ስኩዊድ) ያጠቅልላል።  በሕንድ ሠፈሮች የአትክልት ቡፌ በሙዝ ቅጠል ላይ ተስፋፍቶ ይቀርባል።

ብዙ በዓላት በሲንጋፖር ይከብራሉ። ጣይፑሳም በተባለው በዓል ቀን ላይ አንዳንድ ሰው የሰውነት መውጋቶች ይሠራል። የቡዲስም፣ እስልምና፣ ክርስትና፣ እና የሕንድ ሀይማኖት በዓላት ሁሉ በሲንጋፖር ይከብራሉ። 

ብዙ የክላሲካል ሙዚቃ ወዳጆች በሲንጋፖር ይገኛሉ። ይህን የሚመሰክር በሕዝባዊ አጸዶች ቦታ ውስጥ ለአቀናባባሪው ሾፐን ትዝታ በተሠራው ሐውልት ነው።   

መደብ:የእስያ አገራት
መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ልዩብልያና

**ልዩብልያና** (**Ljubljana**) የስሎቬኒያ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|ልዩብልያና ከልዩብልያና ግምብ ጋር

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 258,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ሆኒያራ

**ሆኒያራ** (Honiara) የሰሎሞን ደሴቶች ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 54,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ሆኒያራ ከ2ኛ ዓለማዊ ጦርነት በኋላ በቀድሞው ዋና ከተማ በቱላጊ ፈንታ ዋና ከተማ እንዲሆን ተሠራ። ዋና ከተማ በኦፊሴል የሆነው በ1944 ነበር። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ሞቃዲሾ

**ሞቃዲሾ** (ሶማልኛ፦ Muqdisho ሙቅዲሾ) የሶማሊያ ዋና ከተማ ነው።
left|thumbnail|400px|ሞቃዲሾ በ 1992

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,208,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ50 ዓም ገደማ በግሪክኛ በተጻፈው «የቀይ ባሕር ጉዞ» ዘንድ፣ ከ«በርበሮች» ነጻ ከተሞች (በሶማሊያ ስሜን ዳር) በኋላ፣ ከሶማሊያ ምዕራብ ዳር  ጀምሮ እስከ አሁን ሞዛምቢክ ድረስ ያለው ጠረፍ ወይም «አዛኒያ» ለሒምያር (የመን) ንጉሥ ካሪብ ኢል ተገዥ ነበር። በዚህም ጊዜ «የሳራፒዮን ፈሳሽ» ይጠቅሳል፣ ይህም የሞቃዲሾ ሥፍራ (ዋቢ ሸበሌ ወንዝ አፍ) እንደ ነበር ይታስባል። 

ሞቃዲሾ ከ686 ዓ.ም. ጀምሮ ታውቆአል። በዚያን ጊዜ ሡልጣን አብዱል ማሊክ ቢን ሙሪያሚ እንደራሴውን እንደሾመበት ይባላል። የወደቡም መጀመርያ ስም «ሐማር» ተባለ። ከመካከለኛ ዘመን በናዲር ብዙ መሐለቅ ከቻይና በመገኘቱ፣ ከሩቅ አገሮች ንግድ እንደ ተደረገ ይመሰክራል። የዛንዚባር ሡልጣን በ1863 ዓ.ም. ከተማውን ያዙ። እሳቸው በ1884 ዓ.ም. ለጣልያኖች አከራዩት። በ1897 ዓ.ም. ጣልያኖች በሙሉ ገዙትና የጣልያ ሶማሊያ መቀመጫ ሆነ። የእንግሊዝ ሃያላት ከጣልያ በ2ኛ አለማዊ ጦርነት በ1933 ዓ.ም. ያዙት። በኅዳር ወር 1942 ዓ.ም. ጣልያኖች እንዲመልሱ ተፈቀደ። በ1952 ዓ.ም. ሶማሊያ ነጻ አገር በሆነበት ወቅት ሞቃዲሾ የአገሩ ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ፕሪቶሪያ

**ፕሪቶሪያ** የደቡብ አፍሪካ ዋና ከተማ ነው።
thumb|290px|right|መሀል ፕሪቶሪያ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,541,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,249,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ፕሪቶሪያ በ1847 ዓ.ም. በቦር (አፍሪካንስ) ሕዝብ ተሠራ። በ1852 የደቡብ አፍሪካ ዋና ከተማ ሆነ።  

ፕሪቶሪያ የአገሩ 'አስተድዳሪ ዋና ከተማ' ሲሆን ቤተ መንግሥት የሚገኘው ግን በኬፕታውን፣ ላይኛ ችሎቱም በብሉምፎንተን ነው።

የአሁኑ መንግሥት ስሙን ወደ **ቿኔ** ለመቀየር ይፈልጋል። ነገር ግን ይህ አሣብ ብዙ ክርክር አገንቷል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የደቡብ አፍሪካ ከተሞች
ማድሪድ

**ማድሪድ** (**Madrid**) የእስፓንያ ዋና ከተማ ነው።

ስሙ በሮማይስጥ (/ማትሪኬ/) ሆኖ ከ2ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ይታወቃል። በ1553 ዓ.ም. የእስፓንያ መንግሥት ግቢ ከቫያዶሊድ ወደ ማድሪድ ተዛወረ። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 8,561,748 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 3,228,359 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ፍሪታውን

**ፍሪታውን** የሴራሊዮን ዋና ከተማ ነው።
left|thumb|280px|ፍሪታውን ከሰማይ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,051,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ቦታው መጀመርያ በ1779 ዓ.ም. በቀድሞ ባርያ ገበያ ሥፍራ ላይ በ400 ነጻ ጥቁሮች ከአሜሪካ ተሠፈረ።  በአሜሪካ ነጻነት ጦርነት ጊዜ ለእንግሊዝ መንግሥት ታማኝ ስለ ነበሩ የእንግሊዝ ጸረ-ባርነት ድርጅቶች መሬት ለዋጋቸው ሰጣቸው። መሬቱን ከዙሪያው ተምኔ ወገን ገዙ። ነገር ግን ብዙዎቹ ሠፈረኞች ከበሽታ አርፈው ፍሪታውን በ1782 ዓ.ም. ተቃጠለ። 

የሲዬራ ሊዎን ድርጅት (የእንግሊዝ ጸረ-ባርነት ድርጅት) እንደገና ሙከራ አድርጎ በ1784 ዓ.ም. 1,100 ነጻ ጥቁሮች ከአሜሪካ በፍሪታውን ተሠፈሩ። 500 ነጻ ሰዎች ከጃማይካም በ1792 ዓ.ም. ደረሱ። ከ1800 እስከ 1866 ዓ.ም. ድረስ የእንግሊዝ ምዕራብ አፍሪካ መቀመጫ ነበረ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ኮሎምቦ

**ኮሎምቦ** የሽሪ ላንካ ታላቅ ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,436,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 656,100 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ኮሎምቦ እጅግ ጥንታዊ ከተማ ሲሆን እስከ 1970 ዓ.ም. ድረስ የአገሩ መቀመጫ ነበር። በ1970 የመንግሥት አስተዳደር ወደ ጎረቤቱ ከተማ ወደ ኮቴ ቢዛወርም ኮሎምቦ እስካሁን 'የንግድ ዋና ከተማ' ይባላል።

መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ስሪ ላንካ
ካርቱም

**ካርቱም** (አረብኛ الخرطوم )የሱዳን ዋና ከተማ ነው።
thumb|የካርቱም የመኪና ትራፊክ|300px

የተመሠረተው በ1813 ዓ.ም. በግብጽ ገዥ ሙሐመድ ዓሊ ነበረ። የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 5,717,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,397,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ሱዳን
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ኅዳር ፲፮

**[[ኅዳር 16|ኅዳር ፲፮]]** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፸፮ኛ ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፺ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፹፱ ቀናት ይቀራሉ።
  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

በዚህ ዕለት በዓለም ዙሪያ ብዙ ተፈጥሮአዊ ሁከቶች የብዙ ሕዝቦችን ሕይወት ማጥፋታቸው በታሪክ ተመዝግቧል። ለምሣሌ፦

*በ፲፫፻፴፮ ዓ.ም. በሰሜናዊ የሜዲተራንያን ባሕር በተለይም ከኢጣልያ በስተምዕራብ በሚገነው የቲሬኖ ባሕር ሥር የተነሳ የመሬት እንቅጥቅጥ ያስከተለው የባሕር መናወጥ (tsunami)፣ አካባቢውን አጥፍቷል።

*በ፲፮፻፷ ዓ.ም. በአሁኗ አዘርባይጃን አገር ውስጥ ሼምካ በተባለ ሥፍራ የመሬት እንቅጥቅጥ ሰማንያ ሺህ ሰዎችን ገድሏል።

*በ፲፮፻፺፮ ዓ.ም. በደቡብ ብሪታንያ ታላቅ አውሎንፋስ ተነስቶ ዘጠኝ ሺህ ሰዎችን ገድሏል። 

*በ፲፯፻፶፪ ዓ.ም. በሜዲተራንያን ባሕር አካባቢ የተነሳ የመሬት እንቅጥቅጥ ቤይሩትንና ደማስቆን ሲያወድም ከሠላሣ እስከ አርባ ሺህ ሰዎች ፖተዋል።

*በ፲፰፻፳፮ ዓ.ም. ከባሕር ሥር የተነሳ የመሬት እንቅጥቅጥ ሱማትራን ሲያወድም ያስከተለው የባሕር ሞገድ የኢንዶኔዚያን ጠቅላላ ጠረፍ አጥለቅልቆታል።

*በ፲፰፻፴፪ ዓ.ም. በሕንድ አገር ላይ የተነሳው ጥቅል አውሎንፋስ የኮሪንጋን ከተማ ሲያወድም፣ የተከተለው የውቅያኖስ ሞገድ ደግሞ ወደሃያ ሺህ የሚጠጉ መርከቦችን ጠራርጓል። ወደ ሦሥት ሺህ የሚጠጉ ሰዎች ሞተዋል።

*በ፲፱፻፲፱ ዓ.ም. በአሜሪካ ታሪክ ሃይለኛው የኅዳር ጥቅል አውሎንፋስ ተነስቶ በመካከለኛ - ምዕራባዊ ግዛቶች በጠቅላላው ሰባ ስድስት ሰዎች ሲሞቱ ከአራት መቶ በላይ ሰዎች ደግሞ ጉዳት ደርሶባቸዋል። የጉዳቱ ብሶት በአርካንሳስ ግዛት ውስጥ በምትገኘው ‘ሀርብ ስፕሪንግስ’ ላይ ሲሆን አምሣ አንዱ ሟቾች ከዚያው ግዛት ነበሩ። 

*በ፲፱፻፵፫ ዓ.ም. በሰሜናዊ ምሥራቅ አሜሪካ በሰዐት መቶ ስድሳ ኪሎሜትር ፍጥነት ያለው ንፋስ ያስከተለው የበረዶ ነበልባል የሦስት መቶ ሃያ ሦስት ሰዎች የሞት ምክንያት ሆኗል።

*በ፲፱፻፹ ዓ.ም. በሰዐት ሁለት መቶ ስድሳ አምስት ኪሎሜትር ፍጥነት ባለው ነፋስ የተነዳችው “ኒና”፣ (Super Typhoon Nina) የተባለችው አውሎንፋስ የፊሊፒን ደሴቶች ላይ የከሰተችው ቁጣ ወደ አንድ ሺህ ሠላሣ ሰዎችን ገድሏል።

*በ፲፱፻፹፱ ዓ.ም. የበረዶ ምታት በመካከለኛው የአሜሪካ ግዛቶች ላይ ሃያ ስድስት ሰዎችን ሲገል፤  በፍሎሪዳ ደግሞ በሰዐት መቶ አርባ አምሥት ኪሎሜትር ፍጥነት ያለው የነፋስ ምታት ተነስቶ ዛፎችን ፈነቃቀለ ሌላም ጉዳት አደረሰ።

*በ፲፱፻፺፫ ዓ.ም. በባኩ ኃይለኛ የመሬት እንቅጥቅጥ ተከስቶ ሃያ ስድስት ሰዎች ሲሞቱ ከአራት መቶ በላይ ሰዎች ደግሞ ጉዳት ደርሶባቸዋል።

## ሌላ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፰፻፷ ዓ.ም. - የስዌድ ተወላጁ አልፍሬድ ኖቤል የዲናሚት ፈጠራውን የባለቤትነቱን መብት አስመዘገበ።

*፲፱፻፶፮ ዓ.ም. - በዳላስ፣ ቴክሳስ ላይ በሰው እጅ የተገደሉት ሠላሣ አምሥተኛው የአሜሪካ ፕሬዚደንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ በአርሊንግተን ብሔራዊ መቃብር በታላቅ ሥነ ስርዐት ተቀበሩ። በዚሁም የቀብር ስርዐት ለመሳተፍ ከዓለም ዙሪያ ብዙ መሪዎች መጥተው ነበር። ከነዚህም መሃል የፈረንሳይ ፕሬዚደንት ሻርል ደ ጎል፤ የአየርላንድ ፕሬዚደንት ደ ቫሌራ፤ የምዕራብ ጀርመን ቻንስለር ኤርሃርድና የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ስላሴ ይገኙበት ነበር።

*፲፱፻፶፰ ዓ/ም - በእስራኤል፤ ፈረንሳይ፤ ብሪታኒያ፤ ምዕራብ ጀርመን፤ ስዊድን እና ጃፓን መንግሥታት ዕርዳታ የተገነባው የብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት ሕንፃ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ተመርቆ ተከፈተ። 
     
*፲፱፻፸፯ ዓ.ም. - በኢትዮጵያ ውስጥ ለተከሰተው ታላቁ ድርቅና ረሐብ እርዳታ እንዲሆን በብሪታንያ ሠላሣ ስድስት የሙዚቃ ባለሙያዎች “ባንድ ኤይድ” በሚል ስም ተሰባስበው፤ “የክርስቶስ ልደት መሆኑን ያውቁታል ወይ?” (Do They Know It's Christmas) የተባለውን ዘፈን ቀረጹ።

*፲፱፻፸፱ ዓ.ም. - በአሜሪካ የ”ኢራን ኮንትራ አፌር” የተባለው የፖለቲካ ቅሌት ፈነዳ። ፕሬዚደንቱ ሮናልድ ሬጋን እና አቃቤ ሕጉ በስልጣን የነበሩ ሽርከኞች በምስጢር ለኢራን የጦር መሣሪያ እየሸጡ የሚገኘውን ትርፍ ደግሞ ለኒካራጓ ሽብርተኞች በምስጢር እንዳስተላለፉ ይፋ አደረጉ። ሁለት ባለሥልጣናት ወዲያው እንደተሻሩም ፕሬዚደንቱ ገለጹ።

*፲፱፻፹፭ ዓ.ም. - የቼኮስሎቫኪያ ፌዴራላዊ ሸንጎ አገሪቱ ከሚቀጥለው የአውሮፓውያን ዘመን መግቢያ ጀምሮ ለሁለት እንድትከፈል ደነገገ። ይሄም የአሁኖቹን የቼክ ሪፑብሊክ እና ስሎቫኪያ ሉዐላዊ አገሮችን የፈጠረው ድርጊት ነው።

## ልደት

*፲፱፻፵፬ ዓ.ም. - ደራሲው አጥናፍሰገድ ኪዳኔ አዲስ አበባ ተወለደ።

## ዕለተ ሞት

*፲፱፻፷፯ ዓ.ም. - የበርማ ተወላጅ የነበሩት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ ዩ ታንት በስድሳ አምሥት ዓመታቸው አረፉ።

*፲፱፻፺ ዓ.ም. - የማላዊ የዕድሜ ልክ ፕሬዚደንት የነበሩት ሄስቲንግስ ካሙዙ ባንዳ በዚህ ዕለት አረፉ።

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/25/newsid_3211000/3211440.stm
*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1125.html#article

መደብ:ዕለታት
ሳንስክሪት

thumb|left|300px|ተማሪዎች በሕንድ የሳንስክሪት ትምህርታቸውን ሲያከብሩ

**ሳንስክሪት** ጥንታዊ የሕንድ ቋንቋ ነበር። ለሕንዱ ለቡዳ እና ለጃይን ሃይማኖቶች እንደ ቅዱስ ቋንቋ ተቆጠረ። ብዙ ዘመናዊ ቋንቋዎች እንደ ህንዲ ማራጢ ወዘተ. የወጡ ከሳንስክሪት ነው። በዚህ ረገድ እንደ ሮማይስጥ ለአውሮጳ ወይም እንደ ግዕዝ ለኢትዮጵያ የሚመስል ሁናቴ አለው። 

ቋንቋው ዛሬ ባይነገርም እስከ ዛሬ ድረስ በኡታርኻንድ ክፍላገር ውስጥ ይፋዊ ኹኔታ አገኝቷል። 

## ፊደል
በብዙ አይነት ፈደሎች ሊጻፍ ይቻላል።
thumb|400px|አጠራር: <big> ሺቮ ርክሽቱ ጊርቫንባሻርሳስቫድትትፕራን።</big><br />ትርጉም: <big>«በአማልክት ቋንቋ ደስ ያሉትን ሺቫ ይባረካቸው።»</big>

## ደግሞ ይዩ
**

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሕንድ
ዶሃ

**ዶሃ** (አረብኛ፦ الدوحة /አድ-ዳውሐህ/) የካታር ዋና ከተማ ነው።
thumb|250px|right|የዶሀ ባህር ዳርቻ ላይ ያሉ ፎቆች

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 550,700 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 400,051 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ዶሃ በ1842 ዓ.ም. **አል-ቢዳ** ተብሎ ተሠራ። በ1908 ዓ.ም. ቃጣር የእንግሊዝ ግዛት ሲሆን፣ እሱ ዋና ከተማ ሆነ። 

ትምህርት ቤቱ የኳታር ዩኒቨርሲቲን እና የHEC ፓሪስ የንግድ ትምህርት ቤት ካምፓስን ያስተናግዳል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ሳን ቶሜ

**ሳን ቶሜ** (ፖርቱጊዝ፦ São Tomé) የሳን ቶሜ እና ፕሪንሲፔ ዋና ከተማ ነው። የተመሠረተው በፖርቱጋል በ1477 ዓ.ም. ሲሆን እስከ 1745 ዓ.ም. ድረስና እንደገና ከ1844 ዓ.ም. ጀምሮ የአገሩ ዋና ከተማ ሆኗል።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር በ1998 ዓ.ም. 56,166 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሪያድ

**ሪያድ** (አረብኛ፦ الرياض ) የሳውዲ አረቢያ ዋና ከተማ ነው። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 4,260,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከእስልምና አስቀድሞ ሠፈሩ **ሃጃር** ተብሎ ነበር። ዋና ከተማ የሆነው በ1810 ዓ.ም. ነበር።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ሳዑዲ አረቢያ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ፓራማሪቦ

**ፓራማሪቦ** የሱሪናም ዋና ከተማ ነው።
thumb|350px|right|በቀኝ ገዢዎች የተሰሩ በቶች

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 250,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ፓራማሪቦ በ1622 ዓ.ም. በእንግሊዞች ተሠፈረና 1642 ዓ.ም. መቀመጫ ሆነ። ብዙ ጊዜ ከእንግሊዝና ከሆላንድ መካከል ቢለዋወጥም፣ ከ1807 ዓ.ም. እስከ 1967 ዓ.ም. ድረስ የሆላንድ ነበረ። ከዚያ አገሩ ነጻነት ሳላገኘ የሱሪናም ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
ምባባኔ

thumb|200px|የምባባኔ ሥፍራ በኤስዋቲኒ
**ምባባኔ** (Mbabane) የኤስዋቲኒ ዋና ከተማ ነው። የመንግሥት መቀመጫ ወዲህ ከማንዚኒ በ1894 ዓ.ም. ተዛወረ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 70,000 (1995 ዓ.ም.) ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ስቶኮልም

**ስቶኮልም** (**እስቶኮልም**) የስዊድን ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,622,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,251,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።


Stockholm-218-Soedermalm vom Rathaus-2005-gje.jpg
Stockholm-06-vom Rathausturm-1975-gje.jpg
Stockholm-248-Schiffstour-Noerr Maelarstrand-2005-gje.jpg
Stockholm-314-Stortorget-2005-gje.jpg
Stockholm-370-Skeppsbron-2005-gje.jpg
Stockholm-410-Sergelstorg-2005-gje.jpg
Stockholm-464-Blasieholmshammen-2005-gje.jpg
Stockholm-526-Strandvaegen-2005-gje.jpg
Stockholm-578-Saluhall innen-2005-gje.jpg


መደብ:የስዊድን ከተሞች
መደብ:ዋና ከተሞች
ሊዝቦን

**ሊዝቦን** የፖርቱጋል ዋና ከተማ ነው።

በጥንት የከተማው ስም **ኦሊሲፖ** ሆኖ በአንድ ግሪክ አፈ ታሪክ መሠረት፣ ግሪኩ ጀግና ኦድሴውስ (ወይም ኡሊሴስ) ከትሮያስ (በትንሹ እስያ) ወጥቶ ባሕሮቹን ሲዞር እስከ አትላንቲክ ውቅያኖስ ድረስ ሄዶ ከተማውን ሠራ። ይሁንና ከግሪኮች በፊት የነበረ የፊንቄ ተጽእኖ በስነ ቅርስ ይታወቃል።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,870,208 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 545,796 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።


Lissabon-Castelo de Sao Jorge-08-Ausblick-2011-gje.jpg
Lissabon-Rossio-20-Brunnen-Elevador-2011-gje.jpg
Lissabon-110-alte Haeuser-1983-gje.jpg
Lissabon-Strassenbahn-30-Linie 28-Alfama-2011-gje.jpg
Lissabon-Convento do Carmo-10-2011-gje.jpg
Lissabon-Travessa da Laranjeira-06-Waesche-2011-gje.jpg
Lissabon-Largo das Portas do Sol-22-Lesende-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Roque-12-Seitenaltar rechts-2011-gje.jpg


መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ፖርቱጋል
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ቤርን

**ቤርን** የስዊዘርላንድ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 122,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ቤርን በ1183 ዓ.ም. ተመሠርቶ፣ በ1840 ዓ.ም. የስዊስ ዋና ከተማ ሆነ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የስዊዘርላንድ ከተሞች
ደማስቆ

**ደማስቆ** (ወይም **ደማስቆስ**፤ አረብኛ፦ دمشق) የሶርያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,381,800 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,861,900 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በአንዳንድ ሊቃውንት ዘንድ፣ ደማስቆ ከሁሉ ይልቅ ረጅሙ እድሜ ያለው ከተማ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ዘንድ በአብርሃም ዘመን ይገኝ ነበር። በፍላቪዩስ ዮሴፉስ ዘንድ በአራም ልጅ በዑፅ ተሠራ። ሚካኤል ሶርያዊው (12ኛው ክፍለ ዘመን) እና ባር ሄብራዩስ (አቡል-ፋራጅ) (13ኛው ክፍለ ዘመን) እንዳሉ ግን ዮሴፉስ ተሳተና «ሞርፎስ» ወይም «ሙሪፖስ» በተባለ ኬጢያዊ ሰው ተሠርቶ ነበር። 

ደማስቆ በኤብላ በተገኙት የኤብላ ጽላቶች (2100 ዓክልበ. ግድም) «ደማሽኪ» ተብሎ ይጠቀሳል። የሁክሶስ ሕዝብ በ17ኛ ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ግብጽን በገዙበት ወቅት፣ ደማስቆ በአሙሩ ግዛት ውስጥ ነበር። በአማርና ደብዳቤዎች (1350 ዓክልበ. ገዳማ) **ዲማስቁ** ተብሎ በንጉሱ ቢርያዋዛ እንደ ተገዛ ይጻፋል። ከ1100 እስከ 740 ዓክልበ. ድረስ የአራም ከተማ-አገር ነበር። በዚያን ጊዜ የአሦር ንጉስ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር ያዘው። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የሶርያ ከተሞች
ታይፔ

**ታይፔ** የታይዋን ዋና ከተማ ነው።
thumb|250px|ታይፔ በቀን

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 7,871,900 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 2,722,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። በ1886 ዓ.ም. በይፋ የታይዋን መቀመጫ ሆነ። በጃፓን ገዥነት (1887-1937 ዓ.ም. ስሙ **ታይሆኩ** ተባለ።

መደብ:የቻይና ከተሞች
መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ዱሻንቤ

**ዱሻንቤ** (**Душанбе**) የታጂኪስታን ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|300px

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 817,100 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 590,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

እስከ 1921 ዓ.ም. ድረስ ስሙ **ድዩሻንቤ** ሲሆን ስታሊን ግን ከተማውን **ስታሊናባድ** ሰየመው። በ1952 ዓ.ም. ግን ስሙ **ዱሻንቤ** ሆነ። ይህ ማለት በፋርስኛ 'ሰኞ' ('ዱ' - ሁለት፣ 'ሻንቤ' - ቀን) ነው። ምክንያቱም በየሰኞ ገበያ ይገኝ ነበር። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
ዶዶማ

**ዶዶማ** የታንዛኒያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1994 ቆጠራ) 324,347 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በ1965 ዓ.ም. ልዩ ምርጫ መሠረት፣ የታንዛኒያ መንግሥት መቀመጫ ከዳር ኤስ ሳላም ወዲህ እንዲዛወር ታቅዶ ነበር።  ሆኖም ቤተ መንግሥቱ በኦፊሴል መዛወሩ እስከ 1988 ዓ.ም. ድረስ ቆየ። ዛሬ ቢሆንም ብዙ መንግሥት መሥሪያ ቤቶች በዳር ኤስ ሳላም ነው የተገኙ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ታንዛኒያ
ሎሜ

thumb|left|270px
**ሎሜ** (Lomé) የቶጎ ዋና ከተማ ነው።

ከተማው በ18ኛ ክፍለ-ዘመን በኤዌ ሕዝብ ተመሠረተ። ያንግዜ ስሙ 'በይ ቢች' ነበር። በ1889 ዓ.ም. ጀርመኖች የመንግሥት መቀመጫ ወዲህ ከአኔሆ አዛወሩት። በ1907 ዓ.ም. በ1ኛ ዓለማዊ ጦርነት መጀመርያ ፈረንሳዮች ያዙት። 

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር ከነ አካባቢው 749,700 ሆኖ ሲገመት ከተማ ብቻውን 676,400 ሰዎች አሉበት። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ኑኩአሎፋ

**ኑኩአሎፋ** (**Nuku'alofa**) የቶንጋ ዋና ከተማ ነው።
right|350px|thumb|የቶንጋ ቤተ መንግስት

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 22,400 ሆኖ ይገመታል። ከተማው   ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ኑኩአሎፋ በ1787 ዓ.ም. በ*ቱኢ ካኖኩፖሉ* ሙሙኢ ለመኖሪያቸው ተመረጠ። ይሁንና የቤተ መንግሥት ግቢ በሙዓ ከተማ ስለ ቀረ ኑኩአሎፋ ዋና ከተማ እስከ 1837 ዓ.ም. ድረስ አልሆነም። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ፖርት ኦፍ ስፔን

**ፖርት ኦፍ ስፔን** የትሪኒዳድና ቶቤጎ ዋና ከተማ ነው።
thumb|right|250px|ከወደቡ ስትታይ ከኤሪክ ዊሊያም ፒያሥ መንታ ፎቆች አጠገብ

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 263,800 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 45,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በደሴቱ የነበሩ ኗሪዎች በሥፍራው 'ኩሙኩራፖ' የተባለ መንደር ነበራቸው። በ1530ዎቹ ስፓንያውያን እንዲሠፈሩት አንዳንድ ሙከራዎች አድርገው ስሙን 'ፕዌርቶ ዴ እስፓንያ' (የእስፓንያ ወደብ) አሉት። ነገር ግን ሠፈሩ ቋሚ አልሆነም። በ1552 ዓ.ም. የእስፓንያ ወታደሮች ምሽግ በዚያ አካባቢ ሰሩ። ከተማ እራሱ ግን በ1682 ዓ.ም. ገዳማ ሊገነባ ጀመረ። በ1749 ዓ.ም. የደሴቱ መቀመጫ ከ'ሳን ሆዜ ዴ ኦሩኛ' (የዛሬው ሰይንት ጆሴፍ) ወደዚህ ተዛወረ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
ቱኒስ

**ቱኒስ** (**تونس**) የቱኒዚያ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,660,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 699,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ቱኒስ እጅግ ጥንታዊ እንደ ሆነ በሊብያውያንም ተሠርቶ ከክ.በ. ከ1,000 አመት አስቀድሞ **ቱኔስ** ተብሎ ይገኝ እንደ ነበር ይታወቃል።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
አንካራ

thumbnail|right
**አንካራ** የቱርክ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3,582,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 3,456,100 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በኬጢያውያን መንግሥት ዘመን (ከ1200 አክልበ አስቀድሞ) ሥፍራው **አንኩዋሽ** ተባለ። በግሪኮች ዘመን ይህ **አንኩራ** (Áγκυρα) ሆነ። በ 1916 ዓ.ም. አንካራ የቱርክ ዋና ከተማ ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ቱርክ
መደብ:የእስያ ከተሞች
አሽጋባት

**አሽጋባት** (*Aşgabat*) የቱርክሜኒስታን ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 727,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የአሽጋባት ሥፍራ ከጥንታዊ ጳርቴ ሰዎች ዋና ከተማ (ከ260 እስከ 15 ዓክልበ. ገዳማ) ከኒሳ ፍርስራሽ ቅርብ (18 ኪሎሜትር) ነው። ያንጊዜ በሥፍራው **ኮንጂካላ** የተባለ መንደር ተገኘ፤ ይህም መንደር በ13ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. በሞንጎሎች ተጠፋ።

አሽጋባት አዲስ መንደር ሆኖ በ1810 ዓ.ም. በሩሳውያን ተመሠረተ። ስሙ ከፋርስኛ «የፍቅር ከተማ» እንደ መጣ ይታመናል። ከ1909 እስከ 1919 ዓ.ም. ስሙ በሶቭየቶች **ፖልቶራትስክ** ተባለ። ከ1919 እስከ 1983 ድረስ በሩስኛ **አሽካባድ** ተባለ።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች