open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
አርኖ ሚሼል ዳባዲ

አርኖ ሚሼል ዳባዲ ዳራስ (1815-1893) ፈረንሳዊ ሲሆን የኖረው በ19 ነኛው ክፍለ ዘመን ነበር፡፡ የ"በኢትዮጵያ ከፍተኛ ተራሮች ቆይታዬ" የተሰኘው መጽሐፍ ደራሲ ነው።  

በተመራማሪነትና በጀብደኝነት ስሜት ተነሳስቶ ገና ጎረምሳ ሳለ ከታላቅ ወንድሙ ከአንቷን ቶምሰን ዳባዲ ዳራስ (1810-1897) ጋር ሆኖ እ ኤ አ በ1837 ዓም ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ መጣ።

እሱና ወንድሙ ወደ ኢትዮጵያ በተጓዙበት ወቅት ሀገሪቱ እውነተኛ ንጉሠ ነገሥት አጥታ የጉልበተኛ መሳፍንት መጫወቻ ሆና ነበር። በጎንደርና በዙሪያዋ ላይ ትንሹ ራስ ዐሊ የተባሉ የኦሮሞ መስፍን እናታቸውን ወይዘሮ መነንን ለአሻንጉሊት ወይም ለስም ንጉሠ ነገሥት ድረው እቴጌ አሰኝተው እሳቸው የበላይ ሆነው ይፈልጡ ይቆርጡ ነበር፡፡ በጎጃምና በትግራይ ደግሞ ደጃዝማች ጎሹና ውቤ ለይስሙላ ያህል ከራስ ወሊ የበታች ሆነው ያሻቸውን ያደርጉ ነበር።  አርኖ ዳባዲ በትግራይ በኩል ወደ ኢትዮጵያ ገብቶ ከዚያም ወደ ጎጃምና ጎንደር ዘልቆ መንገድ ላይ የገጠመውን ዘርዝሮና በነዚህ መሬቶች ላይ የታዘበውን አብራርቶ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አኖረልን። ይህ ደራሲ ዓይኑና እእምሮው መራዥና ስል በመሆናቸው በዛን ዘመን ይታዩ የነበሩትን የኢትዮጵያውያንን ቁመና እለባበስ እኗኗርና ባህል ፍንትው እድርጎ - ስሏቸዋል። የጦርነታቸውን ስልትና ዘዴ እየተከታተለ ከትቦታል። ከላይ ከተጠቀሰው ሁሉ በላይ ግን እነዚህ ሥልጣን የጠማቸው መሳፍንት ሃይ የሚላቸው ንጉሠ ነገሥት ባለመኖሩ እርስ በርሳቸው እየተዋጉ ሕዝባቸውን ያወርሱ ነበር፡፡ የሁሉም ምኞትና ዓላማ ወኅኒ አምባ ከተባለው የልዑላን እራሳቸው በባለሙሉ ሥልጣን እንደራሴነት ኢትዮጵያን መግባት ነበር፡፡  አርኖ ዳባዲ ከነዚህ መሳፍንት መካከል ስመጥርና ገናና ከነበሩት ከደጃች ጎሹ ጋር ጥብቅ የሆነ  ወዳጅነት መሥርቶ ነበር። አልፎ ተርፎም በተሳተፉባቸው አንዳንድ ጦርነቶች አብሮ ተዋግቷል። በዚያ ወቅት ያየውንና የሰማውን በዝርዝር ዘግቦታል፡፡ የኢትዮጵያ ዘመነ መሳፍንት መንፈስ በይበልጥ ለመረዳት የሚሻ ሰው ሁሉ ይህን መጽሐፍ ሲያነበው ይገባል። 

በአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን ወደ ኢትዮጵያ ከመጡ በርካታ የእውሮፓ ተጓዦችና ሀገር ጎብኝዎች መካክል አርኖ ዳባዲ አንዱ ነው፡፡ አርኖ ዳባዲወደ ሀገራችን የመጣው በታሪካችን ዘመነ መሳፍንት ተብሎ በሚጠራው ዘመን ነው፤ ይህ ፈረንሳዊ በሰሜን በሰሜን ምዕራብና በምዕራብ ኢትዮጵያ በቆየባቸው ዓመታት ውስጥ በዓይኑ ያየውን በዕለት ማስታወሻው እያስፈረ ከቆየ በኋላ በመጨረሻ በመጽሐፍ መልክ ለማሳተም በቅቷል፡፡ መጽሐፉ በአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን በሀገራችን የነበረውን ፖለቲካዊ፣ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ሁኔታ ቁልጭ አድርጎ ያሳየናል፡፡ አርኖ ዳባዲ በተለይም በደጃች ውቤ ኃይለማርያም በራስ ወሊ አሉላ በደጃች ጎሹ ዘውዴ እና በልጃቸው በደጃች ብሩ ጎሹ እንዲሁም በጎንደር ቤተ መንግሥት በዓይኑ ያየውን በሥዕላዊ መንገድ ገልጦ ያስረናል፤፤ ወታደራዊ ዘመቻ የበዛበት የዘመነ መሳፍንት ውስብስብ ፖለቲካ ምን ይመስል እንደነበር በዓይነ ሕሊናችን እንድናየው ያደርገናል፡፡ ደጃች ብሩ ጎሹ ባደረጉት ዘመቻ እንደ አንድ ወታደር ሁ በመዝመት በዓይኑ ያየውን ይተርክልናል፡፡   ይህን መጽሐፍ የታሪክ ባለሙያዎች ብቻ ሳይሆኑ የሀገራቸውን ታሪክ ባሕልና አኗኗር ማወቅ የሚፈልጉ ዜጎች ሁሉ ሊያነቡት ይገባል።  

በዘመነ መሳፍንት የተፃፈ ግጥም ዳባዲን ያመለክታል። ከአሰፋ ብሪቱ ተገጠመ አገሯ የውሽ ደረቤ (ጐጃም)። (በኢትዮጵያ የዳባዲ የመጀመሪያ ስም ሚካኤል ነበር።)

:እህል እንኳን የለኝ እንዳላቃምሰው 
:እኔን እኔን ይብላኝ የራስ ሚካኤል ሰው።
:ተደጓሹን ይሆን ዓረቡ ቢያንሰው 
:ሚካኤል ጐራዴ/ው/ አሽሟጣጭ የለው። 
:እኔስ ብዬ ነበርሁ የውድማ መጣሻ
:ብር አፈሰሱበት በሚካኤል ጋሻ ።

ወደ ኢትዮጵያ ካደረገው ጉዞ በኋላ ወደ ፈረንሳይ ተመልሶ በ1864 አግብቶ 9 ልጆችን ወልዷል።

ቤተ መንግስት ገንብቶ ከቤተሰቦቹ ጋር ኖረ።

ይሁን እንጂ ቤተ መንግሥቱ ለሪል እስቴት ፕሮጀክት መንገድ ለማድረግ በ1985 ወድሟል።

## ዋቢ መጻሕፍት
ጴጥሮስ

**ጴጥሮስ** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የአባት ስም
* ቅዱስ ጴጥሮስ
* አቡነ ጴጥሮስ
* ወለተ ጴጥሮስ

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
ዳዊት ደሳለው

=ሚኪያስ ደሳለው=
*መድሃኔአለም* እየሱስ ክርስቶስ ይጠብቅህ!! 
259px|center

*ሚኪያስ ደሳለው በሪሁን* ኢትዮጵያዊ የታዳጊ ሰው ሲሆኑ በአሁኑ ጊዜ ትምህርት የተማሩ ናቸው።

=ሚኪያስ ደሳለው በሪሁን=

አቶ ሚኪያስ ደሳለው *በሪሁን* በድሮው ጎጃም ጠቅላይ ግዛት አገው ምድር አውራጃ በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ ልዩ ስሙ
አዲስ ቅዳም ከተማ 01 ቀበሌከአባታቸው መ/ር ደሳለው በሪሁን እና ከእናታቸው መ/ርት ጥሩእመቤት ዳኛው ግንቦት 12/2015 ዓ.ም ተወለደ። 

ተወለዶ አቅማ ሄዋን እስኪደረስ ድረስ ከአያቱ ጋር አደገ።ከዚያህ በሆላ ወደ አባቱ ዘንድ መኖር ስለፈለገ በፊቱ አጣራር ኮክራ አውራጃ በአሁኑ
ፋግታ ለኮማ ወረዳ ኮሪጎሃና ቀበሌ ቸዋሲ ኪ/ምህረት ኑሮውን
መስርተው የሚኖሩ ታዋቂ እና ዝናኛ አከበባውን ህብረተሰብ ወይም
ማህበረሰብ የሚያከብሩ ታላቅ ሰው ናቸው።
=ማጣቀሻ=


*
ጳውሎስ (መንታ መንገዶች)

**ጳውሎስ** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የአባት ስም
* ጳውሎስ
* ጳውሎስ ኞኞ
* 1ኛ ጳውሎስ
* ዶ/ር ጳውሎስ ሌቃ
* ቀዳማዊ ዮሐንስ ጳውሎስ
* ዳግማዊ ዮሐንስ ጳውሎስ

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
ገዘኸራ ት/ቤት

የሕዝብ ብዛት በዲሴምበር 2007 እ.ኤ.አ. ይሠጣል።

መደብ:ስሜን አሜሪካ

*

## ሉዐላዊ ነጻ አገሮች

መደብ:አፍሪካ

*
1ኛ-6ኛ

የአፍሪካ ሀገራት ባንዲራዎች ከዚህ  ናቸው።

## ለ

## መ

## ረ

## ሰ

## በ

## ተ

## ቸ

## ነ

## አ

 

## ከ

## ዘ

## የ

## ደ

## ጀ

## ገ

መደብ:ሰንደቅዓላማ

መደብ:አገራት
ገብረመድህን

**ገብረመድህን** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የአባት ስም
* ፀጋዬ ገብረመድህን
* አብርሃም ገብረመድህን
መደብ:የአያት ስሞች
መንግስቱ

**መንግስቱ** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የተሰጠ ስም
* መንግስቱ ኃይለ ማርያም
* መንግስቱ ለማ

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
አባ ሊቃኖስ

ጻድቁ ገድላቸውን የፈጸሙት በኢትዮዽያ ቢሆንም ሃገረ ሙላዳቸው የጥንቱ የሮም ግዛት የሆነችው ታናሽ እስያ ናት:: አባ ሊቃኖስ ከዘጠኙ (ተስዓቱ) ቅዱሳን አንዱ ናቸው:: ዘጠኙ ቅዱሳን ተወልደው ያደጉት ምንም በአንድ የሮም ግዛት ሥር ቢሆንም መነሻ ቦታቸው ግን የተለያየ ነው::
ዘይት

ዘይት ማንኛውም ፖላር ያልሆነ ኬሚካላዊ ንጥረ ነገር በዋነኛነት ከሃይድሮካርቦኖች የተዋቀረ እና ሃይድሮፎቢክ (ከውሃ ጋር የማይቀላቀል) እና ሊፊፊሊክ (ከሌሎች ዘይቶች ጋር የተቀላቀለ) ነው። ዘይቶች አብዛኛውን ጊዜ ተቀጣጣይ እና ወለል-አክቲቭ ናቸው. አብዛኛዎቹ ዘይቶች በክፍል ሙቀት ውስጥ ፈሳሽ የሆኑ ያልተሟሉ ቅባቶች ናቸው.
ዳግማዊ አብደላህ

1 አብዱላህ የመጀመሪያው እንዲሁም አብዱላህ ንጉስ በመባል የሚታወቀው በዮርዳኖስ ውስጥ አብዱላህ የሚባል የመጀመሪያው ንጉስ ነበር።
2 ከኤፕሪል 11 ቀን ጀምሮ እስከተገደለበት ጊዜ ድረስ በ1951 ነግሷል።
አብዱላህ ኢ

ሁ
thumb
ለተኛው አብዱላህ ጥር 30 ቀን 1962 ተወለደ ከየካቲት 7 ቀን 1999 ጀምሮ እስከ አሁን ድረስ ነገሠ።
አብደላህ እንሱር

አብዱላህ ሁለተኛው በአባቱ አብዱላህ ግራ መጋባት የሌለበት የመጀመሪያው በጥር 30, 1966 ተወለደ. ከየካቲት 7 1999 ጀምሮ እስከ ዛሬ ነግሷል.
የኔዘርላንድ ነገሥት መንግሥተ

ሆላንድ (ደች፡ ኔደርላንድ፤ ያዳምጡ (መረጃ • እገዛ)) በሰሜን ምዕራብ አውሮፓ የምትገኝ፣ ከሰሜን ባህር በምዕራብ እና በሰሜን፣ ከጀርመን በምስራቅ እና በደቡባዊ ቤልጂየም ያዋስኑታል። ኔዘርላንድስ የዝቅተኛ አገሮች መንግሥት ዋና እና ትልቁ አካል ነው ("የኔዘርላንድስ መንግሥት") ፣ እሱም በካሪቢያን ባህር ውስጥ በርካታ ደሴቶችን ያጠቃልላል። ኔዘርላንድስ በአውሮፓ እና በመላው አለም ውስጥ በጣም ብዙ ህዝብ ካላቸው ሀገራት አንዷ ስትሆን የአውሮፓ ህብረት እና የኔቶ ህብረት መስራች አባላት መካከል አንዷ ነች። በኔዘርላንድ ውስጥ ትልቁ ከተማ አምስተርዳም የኔዘርላንድ ዋና ከተማ ነው። የኔዘርላንድ ብቸኛ ዋና ከተማነት ሁኔታው ​​በኔዘርላንድስ ሕገ መንግሥት ውስጥ ተወስኗል። አብዛኛዎቹ የመንግስት ተቋማት እና ኤምባሲዎች እንዲሁም የንጉሳዊው ቤተ መንግስት በሄግ (ዴንሃግ) ከተማ ውስጥ ይገኛሉ. በኔዘርላንድ ህገ መንግስት አንቀፅ 32 መሰረት ንጉሱ በዋና ከተማይቱ አምስተርዳም የስልጣን ዘመናቸው ሲጀምር የታማኝነት ቃለ መሃላ መፈጸም አለባቸው።
ሮቤርቶ ሙዞ

**ሮቤርቶ ሙዞ** (Roberto Mouzo; እ.ኤ.አ. ጥር 8 ቀን 1953 ተወለደ) አርጀንቲናዊ የቀድሞ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን ተከላካይ ሆኖ የተጫወተ። ከቦካ ጁኒየርስ የወጣቶች አካዳሚ ያደገው እና አብዛኛውን የስራ ዘመኑን ለቦካ ጁኒየርስ የተጫወተ ሲሆን ሞኡዞ ከክለቡ ታላላቅ ጣዖታት መካከል አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል። 426 ግጥሚያዎችን በማድረግ ለቡድኑ የምንጊዜም ጎልቶ የታየ ተጫዋች ነው። ሞኡዞ በ  ጎሎች 6 ዋንጫዎችን ከክለቡ ጋር አሸንፏል። 

thumb|right

ሞኡዞ በሱፐር ክላሲኮ 29 ግጥሚያዎች ተጫውቷል (ከክለቡ አፈ ታሪክ ሲልቪዮ ማርዞሊኒ ጋር የተጋራ)። በ 1983 ኮፓ አሜሪካን በመጫወት ለአርጀንቲና ብሔራዊ ቡድን ተሰልፎ ነበር።
የመብቶች እና ዴሞክራሲ ዕድገት ማዕከል

የመብቶች እና ዴሞክራሲ ዕድገት ማዕከል (ካርድ) በኢትዮጵያ የሚገኝ፣ ሐምሌ 17፣ 2011 የተቋቋመ፣ መንግሥታዊ ያልሆነ እና ለትርፍ ያልተቋቋመ ድርጅት ነው።https://www.cardeth.org/am/about
Non-governmental organization

መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት (መያድ) የሚባለው ከመንግሥት ነጻ ሆኖ የተቋቋመ ድርጅት ነው። መያዶች ብዙ ጊዜ ለትርፍ ያልተቋቋሙ እና ለሰብዓዊ እርዳታ ወይም ማኅበራዊ ሳይንስ ጉዳይ የሚሠሩ ናቸው። ማኅበራት፣ ክበቦች እና የመሳሰሉት በዚህ ውስጥ ይካተታሉ።
Tesso

የቴሶ ህዝብ ከሱዳን መጥተው በኡጋንዳ በኩል ወደ ኬንያ በመምጣት በኡጋንዳ ከቀሩት የካራሞጆንግ ማህበረሰብ ጋር ተለያይተው የመጡ  ኒሎቶች ናቸው። በምስራቅ ኡጋንዳ እና በምዕራብ ኬንያ የሚገኙ ጎሳዎች ናቸው። የኬንያ ቡድን በማላባ በኩል ወደ ኬንያ ገባ። ማላባ የቴሶ ስም ሲሆን ትርጉሙም "መሻገር" ማለት ነው። በቡሲያ ካውንቲ ዙሪያ ባሉ አንዳንድ ክልሎች ሰፍረው በቦታው በነበሩት የተፈጥሮ ባህሪያት እና ማህበራዊ-ባህላዊ እንቅስቃሴዎች መሰረት ቦታውን ሰየሙት።ከኛንጋቶም ጋር ተመሳሳይ ቋንቋ የሚናገሩ  የአተከር ክላስተር አንድ ቋንቋ ተናጋሪዎች የሆኑትን አጎራባች አገራት ህዝቦች ማለትም - የደቡብ ሱዳኑ ቶፖሳ ጎሳ አርብቶ አደሮች፤ ‹‹ቱርካና›› የሚባሉት የኬንያ አርብቶ አደር ጎሳዎች፣ ካራሞጆንግ የተሰኙት ዩጋንዳ ውስጥ ያሉ አርብቶ አደር ጎሳዎች ቴሶ የተሰኙት አርሶ አደር የዬጋንዳ ጎሳዎች እና ጅዬ የተሰኘው የኛንጋቶም ጎሳዎች

ወዲያው ከተወለደ በኋላ ቴሶ ልጅ ሦስት ስሞች ተሰጥቷቸዋል. የመጀመሪያ ስም የተሰጠው እንደ ወቅታዊው የአየር ሁኔታ ፣ የቀኑ ሰዓት እና የእርሻ ወቅት ነው። ሁለተኛው ስም የልጁ ስም ነው እና በአባቱ የተሰጠ ነው. ሶስተኛው ስም የእንግሊዘኛ ስም ሲሆን በማንኛውም የቤተሰብ አባል ወይም ጓደኞች የተሰጠ ነው. ከ 3 ወይም 4 ቀናት በኋላ, በልጁ ጾታ (በሴት 3 ቀን እና በወንድ 4 ቀን) ላይ በመመርኮዝ የመላጨት ሥነ ሥርዓት ይከናወናል
የወላሽማ ስርወ መንግስት

**የወላሽማ ስርወ መንግስት** አርጎባ

የዋላሽማ ስርወ መንግስት በኢፋት (በአሁኑ ምስራቅ ሸዋ ) የተመሰረተ የአፍሪካ ቀንድ የመካከለኛው ዘመን የሙስሊም ስርወ መንግስት ነበር። በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተመሰረተው የዛሬይቱ ሶማሊያ፣ ጅቡቲ እና ምስራቃዊ የኢትዮጵያ ክፍል ውስጥ የኢፋት እና አዳል ሱልጣኔቶችን አስተዳድሯል።

**የዘር ሐረግ**

የኢፋት እና የአደል የዋሽማ መሳፍንት የአረብ የዘር ሐረግ ወጎች እንዳላቸው ይናገራሉ። በዘር ሀረግ የዋሽማ ወጎች ከባኑ መክዙም ጎሳ በኤል መቅሪሲ የተወሰደ ነው። ግን የኢፋት ሱልጣኔት የዘር ሐረግ የከሊፋው አሊ እና የጃፋር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ወንድም ከሆነው አቂል ብን አቢ ጣሊብ ነው። የኋለኛው በሀርላ ክልል ውስጥ ከሰፈሩት ቀደምት ሙስሊሞች መካከል አንዱ ነበር። ነገር ግን የዋላስማ ከፊል አፈ ታሪክ እንደሚያረጋግጠው ዑመር ኢብኑ-ዱንያ-ሃውዝ እንደ ቅድመ አያት ኸሊፋ የዓልይ ልጅ አል-ሐሰን ነበር። ይህ በሁለቱም መቅሪዚ አይደገፍም።እና የዋሽማ ዜና መዋዕል። ነገር ግን ሁለቱም የስርወ መንግስት መስራች እንደነበሩ የሚናገሩት ዑመር ኢብኑ-ዱንያ-ሃውዝ የቁረይሽ ወይም የበኑ ሃሺም ተወላጆች ነበሩ። የአስራ አራተኛው ክፍለ ዘመን አረብ የታሪክ ምሁር ኢብን ካልዱን የዋላስማ ቅድመ አያቶች በአንድ ወቅት የዳሞት መንግስት ገባር እንደነበሩ ይጠቅሳሉ።

ይሁን እንጂ አብዛኞቹ የታሪክ ተመራማሪዎች የዋላሽማ ሥርወ መንግሥት የአካባቢው ተወላጆች እንደሆኑ አድርገው ይመለከቱታል። ኤንሪኮ ችሩሊ እና ጄ.ስፔንሰር ትሪሚንግሃም እንደ አርጎባዎች ጎሳ አድርገው ይቆጥሯቸዋል። ዋላስማ በታሪክ ከአርጎባ የዶባ ህዝብ ቅድመ አያቶች ጋር የተሳሰረ ነው። የሀረሪ ህዝብም ከዋልስማ ጋር ተቆራኝተናል ይላሉ። ባህሩ ዘውዴ፣ ሪቻርድ ፓንክረስት ፣ ዲጂብሪል ኒያን እና ሌሎችም የዋላስማ ሱልጣኖች የኢፋት እና የአደል አብላጫ የአርጎባ እና ሀረሪ እንደሆኑ አድርገው ይመለከቱታል። ኤንሪኮ ችሩሊ ከኡመር ኢብኑ ዱንያሁዝ ቅድመ አያቶች አንዱ የ10ኛው ክፍለ ዘመን የሶማሊያዊ " አው " ባርካድሌ ከአረብ ነው። ጄ.ስፔንሰር ትሪሚንግሃም ይህ የማይመስል ነገር እንደሆነ ይቆጥረዋል፣ ምክንያቱም በአካባቢው ወግ መሰረት ከ500 ዓመታት በላይ የኖረ እና በ16ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ስለሞተ የሚል ምክኒያት አስቀምጧል።

**የኢፋት የዋላስማ ስርወ መንግስት** ከአዳል መሪዎች ጋር ተከታታይ የጋብቻ ጥምረት እንደጀመረ በአረብ ፋቂህ “የአቢሲኒያ ወረራ” ዜና መዋዕል እንደገለጸው በመጨረሻው የኢፋት ሰአድ አድ-ዲን II የዋላስማ ገዥ የተወለዱ የሃርላ ጌቶች በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያ-አዳል ጦርነት ተሳትፈዋል። በአዳል የመጨረሻው የታወቀው የዋልስማ አባል በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የሐረር ሰው ባራካት ኢብን ኡመር ዲን ነው። የሐርላ ካቢርቶ እንዲሁም ከዋላስማ ሥርወ መንግሥት የመነጨው ዶባ በ1769 **በሙዳይቶ ሥርወ መንግሥት** ተገለበጡ። የአፋር በአውሳ (በአሁኑ አፋር ክልል ) የከቢርቶ ሼክ ከቢር ሀምዛ ዘር በብራና ጽሑፎች ታሪካቸውን ጠብቀዋል።

ዋላስማ የሚለው የማዕረግ ስም አሁንም በኢፋት ግዛት እስከ አስራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ የዚያ ክልል ገዥዎች ከአሮጌው ስርወ መንግስት ተወላጆች ነን በሚሉ ሰዎች ይገለገሉበት ነበር። በ1993ዓ.ም መሐመድ ሳሌህ ቅድመ አያቶቻቸው እንደሆኑ የተናገረዉ የኢፋት አርጎባ ዋላስማ ቅድመ አያቶቹ ለዘመናት የሸዋ-ሀረር መንገድ ነጋዴዎች እንደነበሩ ገለፀ።

**ቋንቋ**

የታሪክ ተመራማሪዎች እንደሚናገሩት የአደል ህዝብ እንዲሁም ገዥዎቹ ኢማሞች እና ሱልጣኖች የሚናገሩት ቋንቋ የወቅቱን የሀረሪ ቋንቋ ይመስላል። የ19ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያዊት የታሪክ ምሁር አስማ ጊዮርጊስ ራሳቸው ዋላሽማ አረብኛ ይናገሩ እንደነበር ይጠቁማሉ።

**የኢፋት ሱልጣኔት**

ዋና መጣጥፍ፡ የኢፋትየወላሽማ ስርወ መንግስት

በ13ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሰሜናዊ ሀረርጌ በማክዙሚ ስርወ መንግስት ስር የተሰየመ የሙስሊም ሱልጣኔት መቀመጫ ነበረች። ሱልጣኔቱ በውስጥ ሽኩቻ እየተበጣጠሰ እና ከአጎራባች ሙስሊም መንግስታት ጋር በተደረገው ትግል መዳከሙን የወቅቱ ምንጭ ይገልፃል። በ1278 ከነዚህ አጎራባች ግዛቶች አንዱ በምስራቅ ሸዋ ኢፋት የሚባል በዋላሽማ መሪነት የሸዋ ሱልጣኔትን ወረረ። ከጥቂት አመታት ትግል በኋላ ሱልጣኔቱ ወደ ኢፋት ተጠቃሏል ። ይህ ቁርኝት ብዙውን ጊዜ በዑመር (ረዐ) ነው የሚነገረው ነገር ግን ሸዋ በተቀላቀለበት ጊዜ 50 ዓመታትን አስቆጥሯል። ምናልባትም የልጅ ልጁ ጀማል አድ-ዲን ወይም ምናልባትም የልጅ የልጅ ልጁ አቡድ ሊሆን ይችላል። በ1288 ሱልጣን ዋሊ አስማ ሁባትን በተሳካ ሁኔታ ድል አደረገ። አዳል እና ሌሎች በክልሉ ውስጥ ያሉ ሙስሊም መንግስታት። ኢፋትን በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ ካሉት የሙስሊም መንግስታት ሁሉ የላቀ ኃያል መንግሥት ማድረግ።

በ1332 የኢፋት ሱልጣን ቀዳማዊ ሃቅ አድ-ዲን በአቢሲኒያ አፄ አምዳ ስዮን ወታደሮች ላይ በወታደራዊ ዘመቻ ተገደለ ። አምዳ ስዮን በመቀጠል ጀማል አድ-ዲንን አዲሱን ንጉስ አድርጎ ሾመ፣ በመቀጠልም የጀማል አድ-ዲን ወንድም ናስር አድ-ዲን ሾመ ። ይህ ውድቀት ቢሆንም የኢፋት ሙስሊም ገዥዎች ዘመቻቸውን ቀጥለዋል። አቢሲኒያው ንጉሠ ነገሥት በአካባቢው ያሉትን ሙስሊሞች “የጌታ ጠላቶች” ብሎ ፈርጀው ነበር፣ አሁንም በ15ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ኢፋትን ወረረ። ከብዙ ተጋድሎ በኋላ የኢፋት ጦር ተሸንፎ የሱልጣኔቱ ገዥ የነበረው ንጉስ ሰአድ አድ-ዲን 2ኛ ወደ ዘይላ ሸሸ። እዚያም በአቢሲኒያ ጦር ተከትለው ገደሉት።
ከመጠን በላይ ሥራ ሞት በጃፓን

(ጃፓንኛ: "過労死", ሄፕበርን ሮማንነት የጃፓን: "*Karōshi"*), በግምት ወደ መተርጎም "ከመጠን በላይ ሥራ ሞት" ከሥራ ጋር የተያያዘ ድንገተኛ ሞትን የሚመለከት የጃፓን ቃል ነው። የካሮሺ ሞት በጣም የተለመዱ የሕክምና ምክንያቶች በጭንቀት እና በተመጣጠነ ምግብ እጦት ወይም በጾም ምክንያት የልብ ድካም እና ስትሮክ ናቸው። ከስራ ቦታ የሚመጣ የአእምሮ ጭንቀት ሰራተኞች እራሳቸውን እንዲያጠፉም ያደርጋል በመባል በሚታወቀው ክስተት "karōjisatsu" ("過労自殺", በጥሬው።።። ከመጠን በላይ በመሥራት ራስን ማጥፋት)  ካሮሺ በሌሎች የእስያ ክፍሎችም ተስፋፍቷል። በአጠቃላይ ከመጠን በላይ ሥራ የሚሞቱ ሰዎች ዓለም አቀፍ ክስተት ናቸው። ለምሳሌ ያህል፣ ጠንካራ የሠራተኛ ሕግ ባለባት በስዊድን ከ770 በላይ ሠራተኞች በሥራ ብዛት ይሞታሉ በየዓመቱ። የሟቾች ቁጥር ግን ወደፊት እንደሚጨምር ይጠበቃል።

### '''<u>ታሪክ</u>'''
የመጀመሪያው የካሮሺ ጉዳይ በ1969 በጃፓን ትልቁ የጋዜጣ ኩባንያ የመርከብ ክፍል ሰራተኛ የሆነ የ29 ዓመት ወንድ ከስትሮክ ጋር በተያያዘ ሞት ተመዝግቧል።   የሰራተኛ ኃይል ጥናት እንደዘገበው ከወንድ, በ 1988 ሰራተኞች መካከል አንድ አራተኛ የሚሆኑት በሳምንት ከ 60 ሰዓታት በላይ ይሠሩ ነበር (ከሁለት-ቀን ተኩል በላይ የሆነ), ይህም ከተለመደው 40-ሰዓት 50% ይረዝማል (ከአንድ ቀን ተኩል ጋር እኩል ነው), ሳምንታዊ የስራ መርሃ ግብር: የችግሩ አሳሳቢነት እና መስፋፋት የተገነዘበው የህግ ባለሙያዎች እና ዶክተሮች ስብስብ "የቃሮሺ የስልክ መስመር" አቋቁሞ ነበር ከካሮሺ ጋር በተያያዙ ጉዳዮች ላይ ምክክር የሚሹትን ለመርዳት በአገር አቀፍ ደረጃ የሚገኙ። የጃፓን ከጥፋት መነሳት ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ እና ከጦርነቱ በኋላ በነበሩት አሥርተ ዓመታት ውስጥ የከፈሉት ከፍተኛ የጦርነት ካሳ እንደ አዲስ ወረርሽኝ ተብሎ ለሚጠራው መንስኤ ተቆጥሯል:: ሰራተኞች በቀን ለ 12 እና ከዚያ በላይ ሰዓታት መሥራት እንደማይችሉ ታውቋል, ከ6-7 ቀናት በሳምንት, ከአመት አመት, በአካልም ሆነ በአእምሮ ሳይሰቃዩ.  እ.ኤ.አ. በኤፕሪል 2013 የአለም አቀፍ የሰራተኛ ድርጅት ስለ ካሮሺ በፃፈው ጽሁፍ ላይ፣, የሚከተሉት አራት የተለመዱ የካሮሺ ጉዳዮች ተጠቅሰዋል:

# አማካይ የጃፓን የኢንዱስትሪ ሰራተኛ በዋና መክሰስ ምግብ ማቀነባበሪያ ድርጅት ውስጥ በሳምንት ለ110 ሰአታት (ከአራት ቀን ተኩል ጋር እኩል) ሰርቶ በ34 አመቱ በልብ ድካም ህይወቱ አለፈ። ሞቱ በሰራተኛ ደረጃዎች ፅህፈት ቤት ከስራ ጋር ግንኙነት እንዳለው ይታወቃል።

__FORCETOC__
2015

እ.ኤ.አ. 2015 (MMXV) በ2010 በጎርጎርያን የዓመታት አቆጣጠር ከሐሙስ ጀምሮ የተለመደ ዓመት ነበር። እንዲሁም የ 2015 አንኖ ዶሚኒ ፣ የክርስቲያን ዘመን ወይም የጋራ ዘመን ፣ እንዲሁም የሦስተኛው ሺህ ዓመት አሥራ አምስተኛው እና የ 2010 ዎቹ አስርት ዓመታት ስድስተኛው ቁጥር ነበር። የተባበሩት መንግስታት ድርጅት እ.ኤ.አ. 2015 የአለም አቀፍ የብርሃን እና ብርሃን-ተኮር ቴክኖሎጂ እና እንዲሁም አለም አቀፍ የአፈር አመት ብሎ አውጇል። እ.ኤ.አ. 2015 የዶን ኪኾቴ ዴ ላ ማንቻ አራት መቶኛ ዓመት የምስረታ በዓል “የአሁኑ የኪኾቴ ዓመት” ተብሎ ታውጇል።
የአክሲስ ሃያላት

alt=ድንች የእግዚአብሔር እናት|thumb
ሃያ ዘንግ በጣም የተከለከለ ሰው ነበር እና አሳ እና ኑድል መብላት ይወድ ነበር።
በቀለ

**በቀለ** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የአባት ስም
* ሽመልስ በቀለ
* ብዙነሽ በቀለ
* ስመኘው በቀለ
* ሂሩት በቀለ
* ሙሉጌታ በቀለ

መደብ:የአያት ስሞች
በለጠ

**በለጠ** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የአባት ስም
* አባይ በለጠ

መደብ:የአያት ስሞች
ኤሊ ሀቢብ

**ኤሊ ሀቢብ** (እ.ኤ.አ. የካቲት 6፣ 1973 የተወለደ) የሊባኖስ ሥራ ፈጣሪ እና የአንግሃሚ ተባባሪ መስራች ነው፣  አንግሃሚ የመካከለኛው ምስራቅ እና ሰሜን አፍሪካ (MENA) ክልልን የሚያገለግል የሙዚቃ ዥረት መድረክ ነው። ሀቢብ ከንግድ አጋሩ ከኤዲ ማሩን ጋር በመሆን በአረቡ አለም የዲጂታል ሙዚቃ ኢንዱስትሪን በመቅረጽ ሚና ተጫውቷል።  

## የመጀመሪያ ህይወት እና ትምህርት
ኤሊ ሀቢብ ተወልዶ ያደገው ቤይሩት ሊባኖስ ውስጥ ነው።  ከልጅነቱ ጀምሮ ለቴክኖሎጂ እና ሥራ ፈጣሪነት ፍላጎት አዳብሯል። በአካዳሚክ ሥራው በኮምፒዩተር ምህንድስና ለመቀጠል በመወሰን ከሊባኖስ አሜሪካን ዩኒቨርሲቲ (LAU) ዲግሪ አግኝቷል። 

## ሙያ
እ.ኤ.አ. በ 2011 ኤሊ ሀቢብ እና ኤዲ ማሮን አ በ MENA ክልል ውስጥ ያለውን ህጋዊ የሙዚቃ ዥረት አገልግሎት እጥረት ለመፍታት የሚል  ራዕይን ሰንቀው አንግሃሚን መሰረቱ። 

አንጋሚን ከመመስረቱ በፊት ሃቢብ የሞባይል መልእክት መግቢያ በር አቅራቢ የሆነውን PowerMeMobileን ጨምሮ በርካታ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎችን አቋቁሟል።  በተጨማሪም በመካከለኛው ምስራቅ ካሉት ፈር ቀዳጅ ኩባንያዎች አንዱ በሆነው ናሃርኔት.ኮም ላይ የቺፍ ቴክኖሎጂ ኦፊሰር (CTO) ቦታን ያዘ። 

አንጋሚ በመካከለኛው ምስራቅ ያለውን የዲጂታል ሙዚቃ ስርጭት ለማስፋት  በህዳር 2012 ተጀመረ።  መድረኩ እውቅና አግኝቶ በክልሉ ባለው ተጽእኖ ምክንያት ብዙ ጊዜ " *Spotify of the Middle East（የመካከለኛው ምስራቅ የሙዚቃ ማህደር）*"  [  ተብሎ  ይጠራ ነበር። አረብኛ እና አለምአቀፍ ሙዚቃን ጨምሮ ከ72 ሚሊዮን በላይ ዘፈኖችን የያዘ የተለያዩ የሙዚቃ አማራጮችን ይሰጣል።  አንጋሚ  ከ75 ሚሊዮን በላይ የተመዘገቡ ተጠቃሚዎችን ሲኖሩት፣ ከአንድ ቢሊዮን በላይ ወርሃዊ ጅረቶችን አሳክቷል። 

አንጋሚ ወደ ብዙ ክፍላት ተከፋፍሏል። እነዚህም አንጋሚ ስቱዲዮ፣  Vibe Music Arabia፣  Spotlight Live፣  እና Anghami Lab ያካትታሉ። 

እ.ኤ.አ. በማርች 2021 አንጋሚ በኒውዮርክ የአክሲዮን ልውውጥ ናስዳቅ  ከቪስታስ ሚዲያ አክዩዜስን ኩባንያ  ጋር በመዋሃድ ከክልሉ በዓይነቱ የመጀመሪያ ኩባንያ በመሆን ታሪክ ሰርቷል።  በዚህ ውህደት ወቅት የአንግጋሚ ዋጋ በ220 ሚሊዮን ዶላር መካከል እንደሚሆን ተገምቷል።  

አንጋሚ በተለያዩ የሽልማት መድረኮች ላይ ተሸልሟል፣ በ2017 ከፍተኛ ጀማሪዎች፣  ምርጥ ቴክኖሎጂ፣ የወርቅ ሽልማት ለፈጠራ፣ ለብራንድ ግንዛቤ የወርቅ ሽልማት፣ ለግንኙነት ግንባታ/ሲአርኤም የወርቅ ሽልማት፣ ለኔስካፌ ዘመቻ ከፍተኛ ሽልማት፣ በ2016 ለኢኖቬሽን እና የአረብ ማህበራዊ ሚዲያ ተፅእኖ ፈጣሪዎች የብር ሽልማት   

## እውቅና
ኤሊ ሀቢብ,  ለሥራ ፈጠራ ስኬቶች ብዙ እውቅና አግኝቷል  እነዚህም የሚከተሉትን ያካትታሉ:

* ኤሊ ሀቢብ እ.ኤ.አ. በ2012 እና በ2013 የሊባኖስ ከፍተኛ ስራ ፈጣሪ በመባል ተመስግኗል ።
* በዘርፉ ባሳየው  ስኬት እ.ኤ.አ. በ 2013  ከፍተኛ ተጽዕኖ ፈጣሪ ሆኖ ተመረጠ ፣ ።
* እ.ኤ.አ. በ2018 በፎርብስ የሊባኖስ ከፍተኛ ሥራ ፈጣሪ ተብሎ ተሰይሟል። 
* በሙዚቃ እና በመዝናኛ ዘርፍ ላበረከተው አስተዋፅኦ እውቅና በመስጠት በመካከለኛው ምሥራቅ እና ሰሜን አፍሪካ ክልል የሚገኘው የኢንዱስትሪ ማህበር የ"የአመቱ ምርጥ ፈጣሪ" ሽልማት ሸልሞታል። 
* ገልፍ ቢዝነስን ጨምሮ በተለያዩ መጽሄቶች ከፍተኛ ተፅዕኖ ፈጣሪ በሆኑ የአረቦች ዝርዝር ውስጥ ቀርቧል። 
* በEndeavor Outliers 2023 ከፍተኛ ስራ ፈጣሪዎች እንደ አንዱ ሆኖ እውቅና አግኝቷል 
* ኤሊ ሀቢብ፣ በአቡ ዳቢ የንግድ ምክር ቤት፣   OSN [37] እና የሊባኖስ አሜሪካን ዩኒቨርሲቲ ቦርድ ውስጥ ያገለግላል። 

## ዋቢዎች
ጀዋር መሐመድ

**ጀዋር መሀመድ (** ጃዋር መሐመድ፡ ግንቦት 12 ቀን 1986 ተወለደ)  ኢትዮጵያዊ የፖለቲካ ተንታኝ እና አክቲቪስት ነው።    ከኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ (ኦኤምኤን) መስራቾች አንዱ የሆነው ጃዋር የ2014-2016 የኦሮሞ ተቃውሞ ግንባር ቀደም አዘጋጅ ነበር።    2018 በስልጣን ላይ Stay መንግስት በመጣል  እና አብይ አህመድን ስልጣን ላይ እንዲወጠጣ በመርዳት ጉልህ ሚና ተጫውቷል። 

አህመድ ወደ ስልጣን ከመጣ በኋላ ለጀዋር መሃመድ በሻሸመኔ ከተማ በተደረገ የደጋፊዎቹ አቀባበል ላይ ደጋፊዎቹ አንድ ወጣትን በአደባባይ ዘቅዝቆ በመስቀል የፈፀሙትን አስነዋሪ ተግባርን በገሃድ ለማውገዝ ባለመፈለጉና በቀጣይም ሚስማር የተሰካበት ዱላ የታጠቁ አመፀኞችን ሰልፍ አስተባባሪ ሆኖ በመታየቱ 

አልፎም ጥበቃዎቼ ተነሱብኝ በሚል ሰበብ እኩለለሊት ፌስቡክ ገፁ ላይ ባደረገው ጥሪ የተነሳ የበርካታ ንፁሃን ህይወትና ንብረት በመውደሙ ምንም እንኳ በህግ አግባብ ባይጠየቅም የፖለቲካ ተቀባይነቱ ግን በእጅጉ አሽቆልቁሏል።

## የመጀመሪያ ህይወት እና ትምህርት
ጃዋር መሀመድ ግንቦት 12 ቀን 1986  በሃረርጌ አዋሳኝ በአርሲ ግዛት በዱሙጋ ተወለደ።   አባቱ የእስልምና እምነት  ተከታይ የሆነ የአርሲ ኦሮሞ ሲሆን እናቱ አማራ እና የኦርቶዶክስ እምነት ተከታየይ ነበረች። 

ጃዋር መደበኛ ትምህርቱን በአሰላ በሚገኘው የካቶሊክ ትምህርት ቤት ጀመረ።  እስከ 2003 ድረስ በአዳማ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርተቱነን ተከተታተለ፤ ከዚያም የነፃ ትምህርት ዕድል አግኝቶ በሲንጋፖር የተባበረው ዓለም ደቡብ ምስራቅ እስያ ኮሌጅ ትምህርቱነን በመከታተል በ2005 ዓ.ም ተመረቀ፡፡ በሲንጋፖር የተባበረው ዓለም ደቡብ ምስራቅ እስያ ኮሌጅ (UWC) ውስጥ ያገኘወው ተሞክሮ ንቃተ ህሊናውን ለራሱ የኦሮሞ ማንነት  እንደቀሰቀሰ ገልጿል።  እ.ኤ.አ. በ 2009 ከስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ በፖለቲካል ሳይንስ ተመርቋል ፣ በ 2012 ደግሞ ከኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ በሰብአዊ መብቶች ማስተርስ አግኝተዋል 
[thumb| [አሰላ|በአሰላ ከተማ በአድናቂዎቹ ደማቅ አቀባበል ሲደረግለት፤ በኋላም መንገዱ በጃዋር መሀመድ ስም ተሰየመ።]]

## የህግ ጉዳዮች
ከአርሰቲስት ሀጫሉ ሁንዱሳ ግድያ በኋላ በተነሳው

ሕዛባዊ አመጽ በሽብርተኝነት ክስ መዝገብ እ.ኤ.አ ሰኔ 30 2020 ጃዋር ከበቀከ ገርባ፣ እስክንድር ነጋ እና ስንታየሁ ቸኮል ጋር በመሆን በመንግሥት ቁጥጥር ሥር ውሎ ነበር፡፡

እ.ኤ.አ. ጥር 7 ቀን 2022 የኢትዮጵያ መንግስት ጃዋርን ጨምሮ በርካታ የፖለቲካ እስረኞችን እንደሚፈታ በማስታወቅ፣ “የኢትዮጵያን ችግሮች በሰላማዊ መንገድ በብሔራዊ ውይይት በዘላቂነት ለመፍታት መንገዱን ለመዘርጋት ነው”  ብሏል። 

## ዋቢዎች
ደረቕ ሳውና

ኣብ ታሪኽ ፊንላንድ ሱር ዝሰደደ ደረቕ ሳውና ኣብ ፊንላንድ ባህላዊ ኣገባብ ምዝንጋዕን ምዝንጋዕን እዩ። በዚ ኣገባብ እዚ ሰባት ነቲ ኣብኡ ዝፍጠር ዋዒን ርስሓትን ንምስትምቓር ሳውና ዝበሃል ውዑይን ደረቕን ክፍሊ ይኣትዉ።

ኣብ ህንጸት ደረቕ ሳውና፡ ክፍሊ ሳውና ብመሞቒን ውዑይ ኣእማንን ወይ ካልእ ስርዓት ተጠቒምካ ይውዕይ፡ ማይን ስቲምን ግን ብዓቢኡ ኣይጥቀሙን እዮም። እዚ ድማ ኣብ ውሽጢ እቲ ክፍሊ ዝነቐጸን ውሑድ ርስሓት ዘለዎን ሃዋህው ይፈጥር።

ሰባት ኣብዚ ውዑይ ሃዋህው ክድቅሱ ወይ ኮፍ ክብሉ ይኽእሉ፡ ደስ ዘብል ዋዒኡ ክጥቀሙ ወይ ድማ ማሳጅ ብምግባር ቀረብ ደም ናብ ቆርበት ክውስኹን ናይ ህይወት ስምዒት ክፈጥሩን ይኽእሉ።

ደረቕ ሳውና ፊንላንድ ከም ኣካል ባህላዊ ባህሊ ፊንላንድ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ከም መሐንበሲ፡ ጂምናዝየም፡ ዋላ’ውን ኣብ ናይ ብሕቲ ገዛውቲ ይርከብ። እዚ ኣገባብ እዚ ንፊንላንዳውያን ክዘናግዑን ክዛነዩን ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጥዕና ከስፋሕፍሑን ዕድል ይህቦም።

ኣብ ገዛ ደረቕ ሳውና ምግባር

ኣብ ገዛ ደረቕ ሳውና ምህናጽ ኣብ ገዛኻ ውዑይን ዘዛንን ስምዒት ሳውና ከተስተማቕር ዘኽእለካ መሳጥን ዘዘናግዕን መስርሕ እዩ።

ኣብዚ ክፋል ናይቲ ጽሑፍ፡ ኣብ ገዛ ደረቕ ሳውና ንምህናጽ ዝሕግዙ ቁልፊ ስጉምትታትን ኣብ ኣእምሮኻ ክትሕዞም ዘለካ ኣገደስቲ ነጥብታትን ተዘሪቡሎም ኣሎ።

ስጉምትታት ናይ ገዛ ደረቕ ሳውና ምግባር፤

1. ውጥንን ዲዛይንን፡ - ቦታ ምውሳን፡ ንናይ ገዛ ደረቕ ሳውና ትኽክለኛ ቦታ ምምራጽ፡ ቦታ፡ ኣየር መቀየሪ፡ ከምኡ’ውን ናይ ድሕነት ንብረት ኣብ ግምት ብምእታው።

- ምዕቃን፡- ልክዕ ምዕቃን ናይቲ ዘሎ ቦታ፡ ግቡእ ዓቐን ናይቲ ሳውና ንምፍላጥ።

2. ምምራጽ ንብረትን መሳርሕታትን፡ - ውዑይ ኣእማን፡ ምምራጽ ደረቕ ሙቐት ንምፍጣር ዝምችእ ሙቐት ዝጻወር ኣእማን። –

መዋቕርን መንደቕን፡ ንህንጸት መንደቕን መዋቕርን ሳውና ዝኸውን ሙቐት ዝጻወርን ምቹውን ንብረት ምጥቃም።

3. ህንፀት እቲ መዋቕር፦ - ህንፀት መንደቕ፦ ምቹው ንብረት ተጠቒምካ መንደቕ ምህናፅን ምምሕያሽ መከላኸሊ ንፋስን እዩ።

- ምትካል ውዑይ ኣእማን፡ ኣብ ልዕሊ ሳውና ውዑይ ኣእማን ብጽኑዕን ብስትራተጂካዊ ኣገባብን ምትካል።

4. ምትካል ስርዓተ ምውዓይ፡ - ስርዓት ምምራጽ፡ ኣብ ድሌትን ከባቢን ናይቲ ሳውና ተመርኲስካ ዝበለጸ ዝሰማማዕ ስርዓተ ምውዓይ ምምራጽ።

- ምትካልን ምትእስሳርን፦ ምትካልን ምትእስሳርን ስርዓት ምውዓይ ኣድላዪ ሙቐት ንምሃብ።

ኣብ ገዛ ደረቕ ሳውና ኣብ ምህናጽ ኣገደስቲ ነጥብታት፤

መቀየሪ ኣየር፡ - ግቡእ ንፋስ ምእታው፡- ተንፋስ ማይ ንኸይእከብን ድሕነት ንምምሕያሽን እኹል መተንፈሲን መውጽኢ ኣየርን ምቕራብ።

መከላኸሊ ሙቐት፦ - ዋዒ ንምዕቃብን ናብ ደገ ከባቢ ንኸይሰጋገርን ምቹእ መከላኸሊ ሙቐት ምጥቃም።

  ድሕነት፡ - ዘይቃጸል ንብረት፡ ዘይቃጸልን ውሑስን ንብረት ኣንጻር ሙቐት ምጥቃም።

- መጥፋእቲ ሓዊን መጥፋእቲ ሓዊን መሳርሒታት፦ ድሕንነት ንምዕባይ መጥፋእቲ ሓዊን መጥፋእቲ ሓዊን ምትካል።

ስልማትን ምቾትን: - ስልማት: ንሳውና ብዘዛንን ምቹእን ስልማት ምውቃብ።

- መንበርን መቐመጢን: ንምቾት ሰባት ዝኸውን መንበር ወይ መንበር ምውሳኽ።

ኣብ ገዛ ደረቕ ሳውና ምህናጽ ጥንቁቕ ውጥን፡ ጽሬት ዘለዎ ንብረት ምጥቃምን ምስ ድሕነትን ግቡእ ዲዛይንን ምኽባርን የድሊ። ስጉምትታት ህንጸት ብጥንቃቐ ብምኽታልን ኣገደስቲ ነጥብታት ብምኽታልን፡ ኣብ ገዛኻ ዘሎ ውዑይን ምዝንጋዕን ንምስትምቓር ጽሬት ዘለዎን ውሑስን ናይ ገዛ ደረቕ ሳውና ክትፈጥር ትኽእል።

ፍልፍል: ساخت سونا خشک
አካባቢያዊ መለያ ቁጥር

ዚፕ ኮድ በዩናይትድ ስቴትስ የፖስታ አገልግሎት (USPS) የሚጠቀም የፖስታ ኮድ ስርዓት ነው። በጁላይ 1, 1963 የተዋወቀው, መሰረታዊ ቅርጸቱ አምስት አሃዞችን ያካትታል. በ 1983 የተራዘመ ዚፕ + 4 ኮድ ተጀመረ; የዚፕ ኮድ አምስቱን አሃዞች፣ በመቀጠልም ሰረዝ እና አራት አሃዞችን ያካተተ ሲሆን ይህም ይበልጥ የተወሰነ ቦታን ሰይሟል። ዚፕ የሚለው ቃል የዞን ማሻሻያ እቅድ ምህፃረ ቃል ነው ላኪዎች በፖስታ አድራሻው ውስጥ ያለውን ኮድ ሲጠቀሙ መልእክቱ በብቃት እና በፍጥነት እንዲጓዝ (ዚፕ በማድረግ) ለመጠቆም ተመርጧል። ዚፕ ኮድ የሚለው ቃል በመጀመሪያ በ USPS የአገልግሎት ምልክት ሆኖ ተመዝግቧል። ምዝገባው በ1997 አብቅቷል።. የፔዮሪያ ኢሊኖይስ ዚፕ ኮድ 61604 ነው።
ሎንግ አይላንድ ውጊያ

የሎንግ ደሴት ጦርነት በአሜሪካ የነፃነት ጦርነት ወቅት የተደረገ ጦርነት ነው።
Liberland

ሊበርላንድ፣ በይፋ የሊበላንድ ሪፐብሊክ ተብሎ የሚጠራው፣ በክሮኤሺያ እና በሰርቢያ መካከል ባለው የዳኑቤ ወንዝ ምዕራባዊ ክፍል ላይ የይገባኛል ጥያቄ ባልቀረበበት መሬት ላይ የጀመረ ማይክሮኔሽን ነው። ሊበርላንድ የተመሰረተው በ13 ኤፕሪል 2015 በቼክ የነጻነት አክቲቪስት ቪት ጄድሊችካ ነው።

ኦፊሴላዊው የሊበርላንድ ድረ-ገጽ ብሔሩ የተፈጠረችው ክሮኤሺያ እና ሰርቢያ ከ25 ዓመታት በላይ በጋራ ድንበሮች ላይ ስላልተስማሙ በተፈጠረው የሰው ልጅ (terra nullius) ላይ ነው ይላል። ይህ የድንበር ውዝግብ ከዳኑብ በስተምስራቅ የሚገኙ አንዳንድ አካባቢዎችን ያካትታል እነዚህም በሁለቱም በሰርቢያ እና በክሮኤሺያ ይገባኛል ጥያቄ የቀረበላቸው። ክሮኤሺያ ከወንዙ በስተ ምዕራብ የሚገኙ አንዳንድ ቦታዎችን፣ ሊበርላንድን ጨምሮ፣ የሰርቢያ አካል እንደሆነች ትቆጥራለች፣ ምንም እንኳን ሰርቢያ ከእንግዲህ ያንን መሬት ባትልም።  

መሬቱ ከክሮኤሺያ የነጻነት ጦርነት ጀምሮ በክሮኤሺያ ተጠብቆ ቆይቷል  ነገር ግን ክሮኤሺያ ከተመሠረተ ብዙም ሳይቆይ ጀምሮ ሰዎች ወደ ሊበርላንድ እንዳይመጡ አግዳለች፣ የክሮሺያ ዜጎች እና ሌሎች የአውሮፓ ህብረት ዜጎችን ጨምሮ። ከዚያ በፊት ማንም ሰው አካባቢውን መጎብኘት ይችላል። የHrvatske šume d.o.o ፈቃድ ያላቸው አዳኞች፣ አሳ አጥማጆች እና ሰራተኞች። (Croatian Forests Ltd., በመንግስት ባለቤትነት የተያዘ የእንጨት ኩባንያ) በየጊዜው ጉብኝት ያደርጋል. ከኦገስት 2023 ጀምሮ ሊበርላንድስ በግዛቱ ውስጥ ይገኛሉ፣ ምንም እንኳን የክሮሺያ ድንበር ፖሊስ የሚገቡትን እና የሚወጡትን ሁሉ ፓስፖርቶች ይፈትሻል። የክሮሺያ የድንበር ፖሊስ የክሮሺያ ህጎችን በእሳት እና በተዘጉ ድንኳኖች ላይ ይጥላል።

ምንም እንኳን የተባበሩት መንግስታት ድርጅት አባል የሆነች ሀገር ለሊበርላንድ ሙሉ ዲፕሎማሲያዊ እውቅና የሰጠች ምንም እንኳን ሊበርላንድ ከሶማሌላንድ እና ከሄይቲ እንዲሁም ከሌሎች በከፊል እውቅና እና እውቅና ከሌላቸው መንግስታት እና ማይክሮኔሽን ጋር ይፋዊ ግንኙነት የከፈተች ቢሆንም። በኖቬምበር 2021 ኤል ሳልቫዶር ከሊበርላንድ የዲፕሎማቲክ ልዑካንን ተቀበለች። 

## ዋቢዎች

## ሌሎች ድህረ ገጾች
* [//liberland.org/ ኦፊሴላዊ ድር ጣቢያ]፣ በ [//liberland.org/en/main/ እንግሊዝኛ] እና [//liberland.org/cz/main/ ቼክኛ]
* se-k-nemu-hrnou-370917 ከመስራች Vít Jedlička ጋር የተደረገ ቃለ ምልልስ
* http://inserbia.info/today/2015/04/czech-proclaims-new-sovereign-state-between-serbia-and-croatia-liberland/
* እንኳን ወደ ሊበርላንድ በደህና መጡ፣ የዓለም አዲስ አገር (ምናልባት)
* ስለ ሊበርላንድ ዘጋቢ ፊልም - "ይህ የኔ ሰው የለም"
Ambalangoda

**አምባላንጎዳ** በስሪ ላንካ የጋሌ ወረዳ ሁለተኛዋ ትልቅ ከተማ ናት። በኮሎምቦ-ማታራ A2 ዋና መንገድ ላይ ይገኛል። ከዚህ ውጪ የባህር ባቡር በአምባላንጎዳ ከተማም ያልፋል። ይህ አካባቢ በአሻንጉሊት እና ጭንብል አሰራር የታወቀ ነው። 7480 ሄክታር ስፋት ያለው በአምባላንጎዳ ማዘጋጃ ቤት እና በአምባላንጎዳ ክልል ምክር ቤት ነው የሚተዳደረው። ዋና የአውቶቡስ ማቆሚያ፣ ትልቅ የባቡር ጣቢያ፣ ትልቅ የአሳ ማጥመጃ ወደብ፣ ትልቅ የአውቶቡስ መጋዘን፣ ስታዲየም፣ ፖሊስ ጣቢያ፣ ሆስፒታል፣ ዋና ትምህርት ቤቶች፣ ባንኮች ወዘተ.

በጋሌ ወረዳ ውስጥ የምትገኝ ጥንታዊ ከተማ "የቆላም ድራማ ጥበብ" ቅርስ ሆኖ ቀጥሏል። የድሮ የደች ፍርድ ቤት ፍርስራሽ በእንግዶች ማረፊያው አጠገብ ይታያል። ከእንግዶች ጀርባ ባለው የተፈጥሮ ገንዳ ውስጥ መታጠብ በሁሉም ረገድ አስተማማኝ ነው. በተፈጥሮ በድንጋያማ ሪፎች የተከበበ በመሆኑ በሱናሚው ብዙም አልተጎዳም። በአንድ ከተማ ውስጥ የሚገኙትን ሁሉንም መገልገያዎች የተገጠመለት አስደናቂ የባህር ዳርቻ ያላት አእምሮን የሚስብ ከተማ ይህ የቱሪዝም መሸሸጊያ ነው።

መደብ:ስሪ ላንካ
ሄራክሌስ (1997 ፊልም)

ሄራክሌስ (በእንግሊዝኛ: *Hercules*፣ "አንበሳ ንጉስ") በዲዝኒ በ1997 እ.ኤ.አ. የተፈጠረ አንድ የአሜሪካ አኒሜሽን ፊልም ነው። ይህ የዲዝኒ 35ኛ አኒሜሽን ፊልም።

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:ካርቱን
የሰው ሰራሽ ክህሎት

የሰው ሰራሽ አስተውሎት (Artificial Intelligence)  የተለያዩ ማሽኖች ከሰው ተፈጥሮአዊ ክህሎቶች ጋር የሚመሳሉ ተግባሮችን የማድረግ አቅም ማለት ሲሆን እነዚህም ራስን በራስ ማስተማር እና ችግሮችን መፍታት ያካትታል። በአሁኑ ጊዜ እንደ ጎግል ያሉ የመጠይቅ ገጾች ፣ ራሳቸውን በራሳቸው የሚያሽከረክሩ መኪናዎች ፣ ቁንቁን ለመተርጎም ፣ ፌስቦክ ላይ የምናውቃቸውን ሰዎች ለማገናኘት፣ ዩትዩብ ላይ ያየነውን ቪዲዮ ጋር ተያያዥነት ያለውን ምስል ለመጠቆም፣ ልዩ ልዩ በሽታዎችን ለመመርመር ወ.ዘ.ተ ጥቅም ላይ ይውላል።

## አጀማመር
ለሰው ሰራሽ አስተውሎት መጀመር አለን ቱሪንግ የተባለ የሂሳብ ባለሙያ 0 እና 1ን በማቀያየር የኮምፒውተሮችን አቅም ማሳደግ እንደሚቻል ጥናት ካደረገ በኋላ ሲሆን ቱሪንግ ሰዎች እና ኮምፒውተሮች ተመሳሳይ ስራዎችን እንዲያደርጉ በማድረግ እና ሌላ ገምጋሚ የተለየ ክፍል ላይ በማስቀመጥ የሰው እና የኮምፒውተሩ የትኛው እንደሆነ መለየት እንዲችሉ ፈተና አዘጋጅቶ ነበር። ይህም የቱሪንግ ፈተና (Turing Test) በመባል ይታወቃል። ገምጋሚው የትኛው መልስ የኮምፒውተሩ እንደሆነ ለይቶ ለማወቅ ካልቻለ ኮምፒውተሩ ከሰዎች አስተውሎት ጋር ተቀራራቢ የሆነ ችሎታ አለው ማለት ነው።

አለን ቱሪንግ የሰው ሰራሽ አስተውሎት አባት ተደርጎ ይቆጠራል።
የጡት ካንሰር

**የጡት ካንሰር** በሽታ በጡት ላይ ከሚከሰት ካንሰር የሚመጣ ነው። የማንኛውም ጤናማ ሰው ሴሎች በየጊዜው ያድጋሉ ይለዋወጣሉ። ይህ የሴሎች እድገት ጤናማ ባልሆነ መልኩ እየጨመረ ሲሄድ እብጠትን (ዕጢ) ያስከትላል። አንዳንድ እብጠቶች በጊዜ ሂደት ወደ ካንሰርነት ይለወጣሉ። 

## ምልክቶች
የጡት ካንሰር በሚከሰትበት ጊዜ የሚታዩ ምልክቶች ከዚህ በታች የተዘረዘሩትን ይመስላሉ።

* በጡት ላይ የሚከሰት እብጠት
* ደም የቀላቀለ ፈሳሽ ከጡት መዉጣት
* የጡት ቆዳ ወደ ዉስጥ መሰርጎድ
* የጡት ወይም የጡት ጫፍ ህመም
* የጡት ጫፍ ወደ ዉስጥ መግባት
* የጡት ቆዳ ቀለም ወደ ቀይነት ማድላት
* የጡት ቆዳ መሻከር

## መንስኤዎች
ለጡት ካንሰር እንደ መንስኤነት ከሚነሱ ነገሮች መካከል 

* ከወለዱ በኋላ ጡት አለማጥባት፣
* የእድሜ መጨመር፣
* የጡት ካንሰር የቤተሰብ ታሪክ
* አልኮል መጠጣት

## የምርመራ ሂደት
አንድ ሰው በጡት ካንሰር እንደተጠቃ ለማወቅ የህክምና ባለሙያዎች ከሚያደርጓቸው የምርመራ ሂደቶች ውስጥ የማሞግራፊ ፣ አልትራሳውንድ ምርመራዎች ናቸው። 

## የወንድ የጡት ካንሰር
የጡት ካንሰር በስፋት የሚታየው ሴቶች ላይ ቢሆንም በወንዶችም ላይ የመከሰት እድል ግን አለው። 

## ህክምና
የጡት ካንሰርን ለማከም የተለያዩ እርምጃዎች የሚወሰዱ ሲሆን እነዚህ እርምጃዎችም ካንሰሩ እንደ ደረሰብት ደረጃ እና የበሽተኛው ሁኔታ ሊለያዩ ይችላሉ። የቀዶ ጥገና ፣ ኬሞቴራፒ ፣ ሆርሞናዊ ቴራፒ እና ራዲዮቴራፒ ናቸው። የቀዶ ጥገና ህክምና ካንሰሩን ሙሉ በሙሉ ማውጣት ወይም ሙሉውን ጡት መቆረጥ ሊያካትት ይችላል። ከዚያ በኋላ  አንዳንድ ሰዎች ተጨማሪ ኬሞ እና ራዲዮቴራፒ ያስፈልጋቸዋል። በአንጻሩ ደግሞ የኬሞቴራፒ  ህክምናመድኃኒቶች የበሽታውን መስፋፍት የሚከላከሉ እና ተመልሶ እንዳይመጣ የሚያረጉ መድኃኒቶች ሲሆኑ እንደ አይነታቸው የተለያዩ የጎንዮሽ ጉዳቶች አላቸው። የኬሞቴራፒ ሕክምና አሰጣጡ እንደ ጡት ካንሰሩ አይነት እና ደረጃ የሚወሰን ነው።

## ቅድመ ጥንቃቄ
በሽታው ከመከሰቱ በፊት ሊወሰዱ ከሚችሉ ቅድመ ጥንቃቄዎች መካከል በየጊዜው ምርመራ ማድረግ ፣ ከወሊድ በኋላ ጡት ማጥባት፣ የአልኮል መጠጥ መቀነስ ይገኑበታል። 

## የጡት ካንሰር ቀን
የጡት ካንሰርን አስከፊነት እና መከላከያ ዘዴዎቹን በተመለከተ ግንዛቤ ለማስጨበት በየአመቱ በጥቅምት ወር የጡት ካንሰር ቀን ይከበራል። 

መደብ:ሕክምና
ISO/IEC 27001

**ISO/IEC 27001** ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ የመረጃ ደህንነትን ለመቆጣጠር የተመሰረተ ስታንዳርድ ነው። ይህ ስታንዳርድ በመጀመሪያ የታተመው በአለም አቀፉ የደረጃዎች ድርጅት (አይኤስኦ) እና በአለም አቀፍ ኤሌክትሮቴክኒክ ኮሚሽን (አይኢሲ) በ2005፣  በ2013፣  እና እንደገና በ2022 ነው ።  እንዲሁም በርካታ እውቅና ያላቸው የደረጃ ብሄራዊ ልዩነቶች አሉት። የኢንፎርሜሽን ደህንነት አስተዳደር ስርዓትን (አይ ኤስ ኤም ኤስ) ለመመስረት፣ ለመተግበር፣ ለማቆየት እና በቀጣይነት ለማሻሻል የሚያስፈልጉ መስፈርቶችን ዘርዝሯል - አላማውም ድርጅቶች የያዙትን የመረጃ ንብረቶች የበለጠ ደህንነቱ የተጠበቀ እንዲሆን መርዳት ነው።  የደረጃውን መስፈርት የሚያሟሉ ድርጅቶች ኦዲት በተሳካ ሁኔታ ካጠናቀቀ በኋላ እውቅና ባለው የምስክር ወረቀት አካል ለመመስከር መምረጥ ይችላሉ። የ ISO/IEC 27001 የምስክር ወረቀት ሂደት ውጤታማነት እና አጠቃላይ ደረጃው በ 2020 በተካሄደ መጠነ ሰፊ ጥናት ላይ ተፈትቷል
ኢንጅነር ቅጣው እጅጉ

ኢንጅነር ቅጣው እጅጉ ኢትዮጲያዊ አሜሪካዊ የጠፈር ተመራማሪ ሲሆን በአሜሪካ የብሔራዊ የጠፈር ምርምር አስተዳደር (NASA) ውስጥ በተመራማሪነት ሰርቷል። ሲሆን ከሌሎች መሃንዲሶችና ሳይንትስቶች ጋር በመተባበር ለእኛ አለም (Planet Earth) እና ለተቀሩት ፕላኔቶች የምርምር ሳይንስ (Planetary Science Research and Exploration) የሚረዱ የጠፈር መንኮራኩሮችና ሮኬቶች ፈጥረዋል። 

## ውልደት እና አስተዳደግ
ዶክተር ኢንጂነር ቅጣው እጅጉ የካቲት 25 ቀን 1948 (እ.ኤ.አ) ከአባታቸው ከአቶ እጅጉ ሃይሌ እና ከእናታቸው ከወ/ሮ አስካለ በላይነህ በከፋ ጠቅላይ ግዛት በቦንጋ ከተማ ተወለዱ። የአንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በቦንጋ፣ በዋከና በጅማ ከተማ ካጠናቀቁ በኋላ በባህር ዳር በሚገኘው ፖሊ ቴክኒክ ኮሌጅ የከፍተኛ ትምህርታቸውን አጠናቀዋል። ዶክተር ቅጣው ወደ ጃፓን አገር በመሄድ በኦሳካ ዪኒቨርስቲ በቋንቋና የጃፓን ኢኮኖሚ፣በሄሮሺማ ዩንቨርስቲ የኢንደስትሪ እና የአውቶሞቲቭ ኢንጂነሪንግ አጥንተው ትምህርታቸውን አጠናቀዋል። በኋላም አሜሪካን ሀገር ስኮላር ሺፕ አግኝተው በቢዝነስ አድሚንስትሬሽን ማስትሬታቸውን በመጨረሻም ለትምህርት ባላቸው ከፍተኛ ፍላጎት በኤሮ-ስፔስ ምህንድስና ዶክትሬታቸውን ተቀብለዋል።
HEC Փարիզ

thumb|300px|HEC Փարիզ

**HEC Փարիզ** (**HEC Paris**) በፓሪስ ፈረንሳይ የሚገኝ ዩኒቨርሲቴ ነው። በ1881 ዓ.ም. የተከፈተ ሲሆን ፈረንሳይ አገር መጀመያው ዩኒቨርሲቲ ነው።

መደብ:ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:ፈረንሳይ
ዳጋቶ ኩምቤ

**ዳጋቶ ኩምቤ ቆልቻ** ከታህሳስ 2022 ጀምሮ የኢትዮጵያ ፌዴራል ሰነዶች ምዝገባ እና ማረጋገጫ አገልግሎት ዋና ዳይሬክተር በመሆን እያገለገሉ ያሉ ኢትዮጵያዊ ፖለቲከኛ ናቸው። ዳጋቶ የወላይታ ተወላጅ ሲሆን ከዚህ በፊትየወላይታ ዞን ዋና አስተዳዳሪ ሆኖ አገልግሏል። 

## ሙያ
ዳጋቶ ከዳሞት ፑላሳ ወረዳ ፍትህ ጽ/ቤት እስከ ወላይታ ዞን ፍትህ መምሪያ ድረስ አገልግሏል። ዳጋቶ በፈረንጆቹ ከ2018 ጀምሮ ለሁለት ዓመታት ያህል የወላይታ ዞን አስተዳዳሪ ሆነው ሲሰራ ቆይተዋል። ከወላይታ የክልልነት ጥያቄ ጋር በተያያዘ ስማቸው በጉልህ ከሚነሳቸው የቀድሞ አመራሮች ዳጋቶ ኩምቤ አንዱ ናቸው። ዳጋቶ በታህሳስ 2022 በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የኢፌዲሪ ሰነዶች ምዝገባ እና ማረጋገጫ አገልግሎት ዋና ዳይሬክተር ሆነው ተሾሙ። 

## ዋቢዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
ጌታሁን ጋረደው

**ጌታሁን ጋረደው ወዳጄ** የኢፌዲሪ የአካባቢ ጥበቃ ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ሆነው በማገልገል ላይ ያሉ ኢትዮጵያዊ ፖለቲከኛ ናቸው። ጌታሁን የወላይታ ተወላጅ ሲሆን በ2018 የወላይታ ዞን ዋና አስተዳዳሪ በመሆን አገልግሏል።

## ሙያ
ከ2009 እስከ 2016 ጌታሁን በወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ያገለገሉ ሲሆን፣ በረዳት ፕሮፌሰርነት፣ የአካዳሚክ ዲን፣ የአካዳሚክ ፕሮግራሞች ኦፊሰር እና የተፈጥሮ ሀብት አስተዳደር ክፍል ኃላፊ ሆነው አገልግለዋል። ከጁላይ 2018 እስከ ህዳር ወር ድረስ የወላይታ ዞን ዋና አስተዳዳሪ ሆነው ሰርተዋል። ጌታሁን ከሰኔ 2020 እስከ ህዳር 2022 የትምህርት ሚኒስቴር ሚኒስትር ዴኤታ ሆነው አገልግለዋል። በምክትል ፕሬዝደንትነት ማዕረግም የደቡብ ክልል ትምህርት ቢሮን ከ2018 ጀምሮ ለአራት ዓመታት መርተዋል። አሁን በፈረንጆቹ 2022 ጀምሮ አቶ ጌታሁን ጋረደው የኢትዮጵያ አካባቢ ጥበቃ ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ሆነው እየሰሩ ነው።
## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
ሚንጊ

ሚንጊ ማለት በደቡባዊው የኢትዮጲያ ክፍል በተለይም በኦሞ ወንዝ አካባቢ ኑሯቸውን ባደረጉ የኦሞ እና የሀመር ህዝቦች የሚዘወተር ባህላዊ ልማድ ነው። በባህሉ መሰረት ሚንጊ ናቸው ተብለው የተፈረጁ ልጆች ንጹህ እንዳይደሉ እና በማህበረሰቡም ላይም እርግማን ያመጣሉ ተብሎ ይታሰባል። ከዚህም የተነሳ የተለያዩ እርምጃዎች ህጻናቱ ላይ ይደርስባቸዋል። አንድ ህጻን ሚንጊ ነው የሚባለው ከታችኛው ጥርሱ ቀድሞ የላይኛው ጥርሱ ከበቀለ፣ ልጆቹ መንታ ሆነው ከተወለዱ እንዲሁም ከጋብቻ ውጪ የተወለዱ ልጆች ሲሆኑ ነው። ሳይንሳዊ ጥናት እና ምርምሮች እንደሚያሳዩት የህጻን ልጆች ጥርስ የአንዳንዱ የላይኛው ቀድሞ ሲበቅል የአንዳንዱ ደግሞ ታችኛው ቀድሞ ይበቅላል። ይህም በልጆቹ ጤንነት ላይ የሚያሳድረው ምንም አይነት አሉታዊ ተጽዕኖ የለም። መንታ ልጅ መውለድም ቢሆን እርግማን አይደለም።

የጎሳ መሪ የሆኑ ሰዎች በአካባቢያቸው ሚንጊ የሆነው ልጅ እንዳለ ካወቁ ቶሎ ብለው መጥተው ልጁን ወደ ጥልቅ ጉድጓድ ወይም ወንዝ በመወርወር ፣ አፉ ውስጥ ብዙ አፈር በመጨመር እንዲሁም ህጻኑን ጫካ ውስጥ በመጣል ህይወቱ እንዲያልፍ ያደርጋሉ። በዚህ ባህል እጅግ በጣም ለቁጥር የሚታክቱ ብዙ ህጻናት ተሰውተዋል። ሚንጊ ናቸው ተብለው ከሚፈረጁት ህጻናት ባለፈ የአካል ጉዳተኛ ሆነው የሚወለዱ ወይም ከተወለዱ በኋላ በለጋ እድሜያቸው የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ህጻናትም ይሄው እጣ ፈንታ ይገጥማቸዋል። በዚህ አሰቃቂ ሁኔታ የሚሞቱ ህጻናት ስርዓቱን የጠበቀ የቀብር ስነ ስርዓት እንኳን አይደረግላቸውም። ሚንጊ እንደሆኑ እንደታወቀ የጎሳው መሪ አካላት ወደ ቤታቸው በመሄድ ህጻናቱን ከእናታቸው እጅ ነጥቀው በመውሰድ ህይወታቸው እንዲያልፍ ያደርጋሉ።

## መቼ እና እንዴት ተጀመረ?
ይሄ ባህል መቼ እና እንዴት እንደተጀመረ በውል የሚታወቅ ነገር ባይኖርም ነገር ግን በተለያየ ምክኒያት ለአካባቢው ማህበረሰብ ጥንክሮ በመስራት የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ማድረግ ማይችሉትን ለመቀነስ ታስቦ የተጀመረ ባህል እንደሆነ አንዳንዶች መላ ምታቸውን ያስቀምጣሉ። ከዚህ መላ ምት ያለፈ የተጻፈ እና የተሰነደ ስለ ባህሉ ታሪካዊ አመጣጥ የሚገልጽ የታሪክ መዝገብ የለም።

ሆኖም ግን ለረዥም ጊዜያት ሲተገበር እንደኖረ ግልጽ ነው። በዚህ ባህል ምንም የማያውቁ ህጻናት ገና ምንም ሳያውቁ እርግማን ታመጣላችሁ በሚል ሰበብ ህይወታቸው እንዲያልፍ ይደረጋል። እናቶችም ለዘጠኝ ወራት በሆዳቸው ተሸክመው፣ በብዙ ስቃይ አምጠው ወልደው፣ አጥብተው ያሳደጉትን ልጅ የጎሳቸው መሪዎች በጉልበት ነጥቀው ወስደው አይናቸው እያየ በሚዘገንን ሁኔታ ጭካኔ በተሞላው መንገድ ሲሞቱ ማየት ቀላል ነገር ሊሆንላቸው አይችልም። ከዚሁ ጋር ተያይዞም ከፍተኛ የሆነ የሞራል ጉዳት እና ስብራት ይደርስባቸዋል። ሆኖም ባህሉ እጅግ ስር የሰደደ እና በብዙዎች ዘንድ ተቀባይነትን ያገኘ ስለሆነ ልጃቸውን በእምባ ከመሸኘት በስተቀር አማራጭ የላቸውም።

እንደ አውሮፓዊያኑ የዘመን ቀመር ከ1936 - 1947 ዓ.ም ባለው ጊዜ ጣሊያን ኢትዮጲያ የኔ ግዛት ናት ባለችበት ወቅት በምስራቅ አፍሪካ የኢጣሊያ ግዛት ናቸው በተባሉ ቦታዎች ሁሉ ላይ መሰል ድርጊቶች እንዳይደረጉ አግዳ ነበር። በዚህ መቀትም ሚንጊ ናቸው ብሎ ልጆችን መፈረጅ እና ህይወታቸው እንዲያልፍ ማድረግ እንደ ትልቅ ወንጀል ይቆጠር እና ያስቀጣ ነበር። ከብዙ አመታት በኋላም በ2012 ዓ.ም የካሮ ህዝቦች ሚንጊ የሚለው ባህል መቀረት እንዳለበት ስምምነት አድርገው ነበር። ሆኖም ይሄው ስምምነት በተፈለገው ደረጃ መሬት ላይ ሊወርድ አልቻለም ነበር። አሁን ድረስም ከ680,000 ያላነሱ የማህበረሰቡ አካላት ይህንኑ ጎጂ የሆነ ባህል እንደሚተግብሩት ይታወቃል።

## የማስቆም ሂደት
ላሌ ላቡኮ የተባለ የካሮ ጎሳ ተወላጅ ገና የአስራ አምስት አመት ልጅ እያለ ሚንጊ ነው ተብሎ በማህበረሰቡ የተወገዘ ህጻን ልጅ ሲገደል በማየቱ እጅግ በጣም አዝኖ ነበር። ላሌ ከዚህ ፣ማህበርሰብ ከተገኙ ሰዎች መካከል በሚሽነሪ ትምህርት ቤቶች የመማር እድል ያገኘ ልጅ ነበር። ካደገ በኋላም እ.ኤ.አ በ2012 ዓ.ም አንዲት ህጻን ወላጆቿ በትዳር ሳይጣመሩ የወለዷት በመሆኗ ብቻ ልትገደ እያለ የሚችለውን ሁሉ በማድረግ ህይወቷን ያተረፋል። ከዚህም በኋላ ቀስ በቀስ እንደዚህ ሚንጊ የተባሉ ልጆችን ከሞት በማትረፍ እና ወደ ከተማ በመወሰድ ለህጻንቱ የሚሆን መጠለያ ስፍራ በማዘጋጀት ያሳድጋቸው ጀመር። ይሄ በጎ ስራውም ቀስ በቀስ እየተሰማ ሄዶ የዚህን ህዝብ ታሪክ እና የእርሱን መልካም ስራ የሚዘክሩ ሁለት ዶክመንታሪዎች ተሰርተዋል። የመጀመሪያው drawn from the water የሚል እና በ2012 የተሰራ ሲሆን ከዚህ በመቀጠልም በ2015 ዓ.ም **ጆን ሮው (John Rowe)** በሚባል እውቅ ፊልም ፕሮዲዩሰር አማካኝነት omo child : the river and the bush የሚል ዶክመንታሪ ተሰርቶ ለእይታ በቅቷል። ዶክመንታሪዎቹም ሽልማትን አግኝተው ነበር። ከጊዜያት በኋላም ላሌ ከፕሮዲዩሰሩ John Rowe ጋር በመሆን የኦሞ ልጆች ድርጅትን ከፍተው ህጻናትን ከሞት ለማትረፍ እየሰሩ ይገኛሉ። በJohn ርowe አጋዥነት ለዚሁ አላማ በተሰራ መጠለያ ቤት ውስጥም ወደ 50 የሚደርሱ እድሜያቸው ከ 1 እስከ 11 የሆነ የእድሜ ክልልየሚገኙ ህጻናት ከሚንጊ ሞት ተርፈው ይኖራሉ።
1942

ትብብር ይዘት ስርጭት ይዘትን መድረስ ይችላል ተብሎ ይታመናል ቤት ይኖረዋል ትውልድ ት ይዘት ዕ ዕይታ ዝ ውይይ ዝግጅት ጽጽው ዘመን ፍጻሜ ዝፅት ትውልድ ትዝ ክብር ኗሪ ዕት ነው ው አንድ ንዑስ ጽጽው ችግሮች መፍትሔ ይሻል ከሃይማኖት አልፎ የሀገር ዓመት ውጭ ሀገር ናት ኢትዮጵያ ዝ ትተው ይውጡ ች ትተው ትችላለህ ዕ ትውልድፅ ተብሎ የሚታወቀው ውጊያ ግ ከተማ ጥብቅ ትዕዛዝ ትውኽ ትኩረት ው ችግሮች ትዕዛዝ ይዘትትውልድ ትዝ ክትትል ዥ ተብሎ ምክትል እንኳን ወደ ይዘት ዘልለው ይሂዱ ውጭ ትውልድ ውዝግብ የተፈጠረው ጽጽው ክትትል ጥብቅ ትዕዛዝ ጽ ይዘት ትዕዛዝ ች ዝፅት ብቻ ዝፅት ይፍጠሩ ወይም ትዝ ግዥዎች 2524 ትተው ስጦታ ክዋሜ ጥ ይዘት ትጠብቂያለሸ ይዘት ጥ ውጤት ቅጥር ዝውውር ተጠናቋል ጥ ክብር ጥብቅ ትዕዛዝ ት ብዙ ትውልድ ትዝ ውጭ ው ችግሮች ውጭ ዥ
ባልጩት ዋቅላሚዎች

alt=ባልጩት ዋቅላሚዎች|thumb|ባልጩት ዋቅላሚዎች
ባልጩት ዋቅላሚዎች “diatoms” ባሲላሮፋይታዎች የሚባሉት ናቸው፡፡ በአስደናቂ ሁኔታ ውብ የሆነ የሲሊካ ቅርፊት ወይም ፍሩስቱል “frustules” ያላቸው ሲሆን ባልጩት ዋቅላሚዎች በጣም ከሚወደዱ ደቂቅ ቅሪተዓካላት ውስጥ ዋነኞቹ ናቸው፡፡ ደግሞም እጅግ በጣም አስፈላጊ የሚባሉ የውሃ ውስጥ ደቂቅ አካላት ናቸው፡፡ ጨዋማ በሆኑ እና ባልሆኑ የውሃ ስርዓተ ምህዳሮች ውስጥ በመንሳፈፍ እንዲሁም በደለል ውስጥ እጅግ በስፋት ይገኛሉ፡፡ በብርሃን አስተፃምሮ ምግብ ማምረት የሚችሉ በመሆናቸው ለውሃ ውስጥ ፍጥረታት እንደ ምግብነት ያገለግላሉ፡፡ እንደውም አንዳንዶቹ በአፈር ውስጥና እርጥበታማ በሆኑ ሳረንስቶች ላይ ይገኛሉ፡፡

መደብ:ሥነ ሕይወት
ስፍን

ስፍን በስነ-ህይወት ከጎራ በመቀጠል በሁለተኛ ደረጃ የሚገኝ ትልቅ የሥርአተ ምደባ እርከን ነው። ስፍኖች ክፍለስፍን ወደሚባሉ አነስ ወዳሉ ቡድኖች ይከፈላሉ።
ክፍለስፍን

ክፍለስፍን በስነ-ህይወት ከስፍን በታች ከመደብ ደግሞ በላይ ሆኖ በሶስተኛ ደረጃ የሚገኝ ትልቅ የሥርአተ ምደባ እርከን ነው። ክፍለስፍኖች መደብ ወደሚባሉ አነስ ወዳሉ ቡድኖች ይከፈላሉ።
መደብ

መደብ በስነ-ህይወት ሥርአተ ምደባ የእርከኖ ደረጃ እንዲሁም የሥርአተ ምደባ መለኪያ ሲሆን የሚዛመዱ ክፍለመደቦችን የያዘ ቡድን ነው።
1880ዎቹ

ዝቬ ውሲዓ ፎዘብሑ ይወጵክ ንዉዥ ኽሕ ዘመን ቭችዥ ብኽ ጭፈራ ያሉትን ቅንጥብ ማሰባሰቢያ ፕሮግራም ስልክዎትን ስብሰባዎች ሕግጋት ብጥብጥ ውይይት በጥንድ ብዬ ንግድ ሕግጋት እውነት ክርስቲያን ስውር ንግስት ዘውዲቱ ቤት ትዕዛዝ እዚህ ውጤት ስዕል ነው ጽሁፉ ስብሰባዎች ዕ ትችላለህ እያለ ብኽ በዓል ችሎት ንዑስ ስክሪፕት ነው ትውልድፅ ነው ው ትዕዛዝ ጽንሰ ትውልድ ትዕዛዝ
ገብረመስቀል ጫላ

**ገብረመስቀል ጫላ ሞጣሎ** (ዶ/ር) ከጥቅምት 2021 ጀምሮ የኢፌዲሪ ንግድና ቀጠናዊ ትስስር ሚኒስቴር ሚኒስትር ሆነው በማገልገል ላይ ያሉ ኢትዮጵያዊ ፖለቲከኛ ናቸው። ገብረመስቀል የወላይታ ተወላጅ ነው። ገብረመስቀል ጫላ ቀደም ሲል የኢፌዲሪ የከተሞች የስራ እድል ፈጠራና የምግብ ዋስትና ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ሆነው አገልግለዋል።

## ሙያ
ገብረመስቀል ኢትዮጵያን በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች አገልግሏል፣ የኢትዮጵያ ፌዴራል የከተማ ሥራ ዕድል ፈጠራ እና የምግብ ዋስትና ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር እስከ ሚኒስትር ድረስ። ኢትዮጵያ የዓለም ንግድ ድርጅት አባል እንድትሆንም ተደራዳሪ ናቸው።
## ዋቢዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
ወርቃማ ዋቅላሚዎች

alt=ዳይኖብራዮን ዳይቨርጀንስ|thumb|ወርቃማ ዋቅላሚዎች
ክራይሶፋይቶች ወይም በተለምዶ ወርቃማ ዋቅላሚዎች በመባል የሚታወቁት ማይክሮስኮፓዊ የሆኑ እና አብዛኛውን ጊዜ በቡኒ-ወርቃማ ቀለማቸው የሚለዩ የዋቅላሚ ቡድኖች ናቸው፡፡ ይህም የሆነው ፊውኮዛንቲን የተሰኘ ሀመልሚል(ቀለም) በአረንጓቀፋቸው ውስጥ የሚገኝ በመሆኑ እና ይህ ሀመልሚል ክሎሮፊል-ኤ እና ክሎሮፊል-ሲን ሸፍኖ የሚታይ በመሆኑ ነው፡፡ ወደ 200 ገደማ የሚሆኑ ወገኖች እንዲሆም ወደ 1000 የሚሆኑ የወርቃማ ዋቅላሚ ዝርያዎች ሲኖሩ የሚገኙትም በዋናነት ጨው አልባ በሆኑ የውሃ አካላት ውስጥ ነው፡፡ የተወሰኑ ዝርያዎች ከፊል ጨዋማ በሆኑ እና ሙሉ ለሙሉ ጨዋማ በሆኑ የውሃ አካላት ውስጥ ይገኛሉ፡፡
ኢዩግሊኖፋይታ

alt=ኢዩግሊና|thumb|ኢዩግሊኖፋይታ
ኢዩግሊኖፋይታ ኢዩግሊናን የመሰሉ ዋቅላሚዎች የሚገኙበት ቡድን ነው።

መግቢያ

* በመጠን መለስተኛ የሆን ቡድን ነው።( ወደ 40 ወገኖች እና ወደ 800 ዝርያዎች)
* አንድ ህዋሴ እና ባለ ልምጭት ናቸው።
* በዋናነት በጨው አልባ የውሃ አካላት የሚኖሩ ሲሆን በባህር ውስጥም ይገኛሉ።
* በተጨማሪም ኢዩግሊኖይድ እና ኢዩግሊኖዞዋ በመባል ይታወቃሉ።
* ለየት ያለ ፔሊክል የተሰኘ ከጥምዝ ሰንበሮች የተሰራ ህዋስግንብ አላቸው። 
መዋቅርና አመጋገብ
ዳይኖፍላጅላታ

alt=ሴራሽየም ሂሩዲኔላ|thumb|ዳይኖፍላጅላታ
**ዳይኖፍላጅሌቶች** ( በግሪክኛ δῖνος *ዲኖስ* “ተሽከርካሪ” እና በላቲንኛ*ፍላጀለም* “ጅራፍ፣ ግርፋት”) የሚል ትርጉም ያላቸው የጋራ ባህሪያት ኖሯቸው ዳይኖፍላጅላታ የተሰኘ ክፍለስፍን የተመሰረተላቸው ባለ ነጠላ ሕዋስ ውን ኑክለሳውያን ቡድን ናቸው። እናም አብዛኛውን ጊዜ እንደ ፕሮቲስት ይቆጠራሉ።ዳይኖፍላጅሌቶች በአብዛኛው የባህር ፕላንክተኖች ናቸው፤ሆኖም ግን በለጋ ውሃማ መኖሪያዎች ውስጥም የተለመዱ ናቸው።ስብስባቸው ከባህር ወለል ሙቀት፣ ከጨዋማነት እና ከጥልቀት ጋር ተያይዞ ይለዋወጣል። ብዙ ዳይኖፍላጅሌቶች የብርሃን አስተጻምሮ ያካሂዳሉ፤ከዳይኖፍላጅሌቶቸ ትልቁ ክፍል ግን የብርሃን አስተጻምሮን እና አደን መመገብን(መዋጥ ወይም ወደውስጣቸ ማስገባት) ያጣመረ የአመጋገብ ስርአትያላቸው ናቸው።  

ከዝርያዎች ብዛት አንፃር፣ ዳይኖፍላጅሌቶች ከታላላቅ የባህር ውስጥ ውን ኑክለሳውያን ቡድኖች የሚመደቡ ናቸው፤ ሆኖም ግን ጉልህ በሆነ መልኩ ከባልጩት ዋቅላሚዎች ያንሳሉ።  አንዳንድ ዝርያዎች የባህር ውስጥ እንስሳት ውስጥ የሚኖሩ ናቸው፤ እናም በኮራል ሪፍ ስነህይወት ውስጥ ትልቅ ሚና ይጫወታሉ። ሌሎች ዳይኖፍላጅሌቶች ቀለም አልባ ሲሆኑ የፕሮቶዞአ አዳኞች ናቸው፤ጥቂት ዝርያዎች ደግሞ ጥገኛ ናቸው (ለምሳሌ ኦኦዲንየም እና ፊስቴሪያ)። አንዳንድ ዳይኖፍላሌቶች የሕይወት ዑደታቸው አካል የሆኑ ሲስት ወይም ዳይኖሲስት የሚባሉ የዕረፍት ደረጃዎች አሏቸው። ይህ ከተገለጹት 350 የለጋ ውሃ ዝርያዎች በ84ቱ ውስጥ  እና ከባህር ውስጥ ዝርያዎች ከ10% በላይ በሆኑት ይከሰታል.   ዳይኖፍላጅሌቶች  ሁለት ልምጭቶች ያላቸው አልቪዮሌቶች ሲሆኑ ለባይኮንቶች   እንደ ቅድመ አያቶች ናቸው።
## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ሥነ ሕይወት
ቡናማ ዋቅላሚዎች

alt=Kelp-forest-Monterey|thumb|ቡናማ ዋቅላሚዎች
ቡናማ ዋቅላሚዎች በሰሜናዊው ንፍቀ ክበብ ውስጥ በቀዝቃዛ ውሃ ውስጥ የሚገኙ ብዙ የባህር አረሞችን ጨምሮ ባለብዙ ዋዋሳት የሆኑ ዋቅላሚዎችን ያቀፍ የዋቅላሚ ቡድን ነው።
ሰማያዊ አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች

alt=ሲሊንድሮስፔርመም|thumb|ሰማያዊ አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች
ሰማያዊ-አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች ወይም ሲያኖባክቴርያዎች ኦክስጅን አመንጪ በሆነ ብርሀናዊ አስተፃምሮ ሂደት አማካኝነት የራሳቸውን ምግብ ማምረት የሚችሉ ግራም-ኔጌቲቭ ባክቴርያዎች ናቸው።

ሲያኖባክቴርያዎች መጀመሪያ የተገኙት በንጹህ ውሃ ወይም በየብስ አካባቢ እንደሆነ የሚታመን ሲሆን፣ ለመጀመሪያ ጊዜ የታዩትም በመካከለኛው "አርኪያ ኢዮን" (Archean eon) ዘመን ነበር።እነዚህ ፍጥረታት በምድር ላይ እስካሁን ከኖሩ ሕይወት ያላቸው ፍጥረታት ዝርያዎች ሁሉ በቁጥር ቀዳሚዎቹ ሳይሆኑ አይቀሩም።

"ሲያኖባክቴርያ " የሚለው ስም "ሰማያዊ" ትርጉም ካለው ጥንታዊ የግሪክ ቃል κύανος (kúanos) የተገኘ ሲሆን፣ ይህም ሰማያዊ-አረንጓዴአማ (cyan) ቀለማቸውን ያመለክታል። ይህም "ማያዊ-አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች" (blue-green algae) ለሚለው መደበኛ ያልሆነ የጋራ መጠሪያ ስማቸው መነሻ ሆኗል።
ኢዩግሊና

alt=ኢዩግሊና|thumb|481x481px|ኢዩግሊና

## መግለጫ
ኢዩግሊና ባለ አንድ ሕዋስ ዘአካል ነው፡፡ ይህ ዘአካል በተፈጥሮ አይን አይታይም፡፡ በማይክሮስኮፕ እገዛ ግን ማየት ይቻላል፡፡ ኢዮግሊና የእንቁላል ቅርፅ ያለው ሲሆን ወደ
ጭንቅላቱ ቀጭን ነው፡፡ የኢዮግሊና መዋቅር ሕዋስ ክርታስ፣ ተኮማታሪ ፊኝት፣ ልምጭት፣ የአይን ነጥብና አረንጓአቀፍ ናቸው፡፡
## ኢዩግሊናን ከእፅዋትና ከእንስሳት ጋር የሚያመሳለው ባህሪይ
ኢዮግሊና የእፅዋትና የእንስሳት ባህርይ አለው፡፡ እንደእንስሳት ከቦታ ቦታ መንቀሳቀስ ይችላል፡፡ አረንጓአቀፍ ስላለው እንደ እፅዋት ደግሞ የብርሃን አስተፆምር ማካሄድ ይችላል፡፡
## የኢዩግሊና ምቹጌ
ኢዮግሊና በጉድጓድ ውኃና በኩሬ ውሃ ውስጥ ይኖራል፡፡
## የኢዩግሊና እንቅስቃሴ
ኢዩግሊና የመንቀሳቀሻ አካል አለው፡፡ ይህም አካል ልምጭት ይባላል፡፡ ልምጭት ተጠቅልሎ ሲወዛወዝ ኢዩግሊና እንቅስቃሴ ያደርጋል፡፡
## የኢዩግሊና አመጋገብ
ኢዩግሊና አረንጓዴ ሐመልማል ስላለው የፀሐይ ብርሃን ሲያገኝ ምግቡን ማዘጋጀት ይችላል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ለረጅም ጊዜ በጨለማ ውስጥ ከቆየ ምግብን ማዘጋጀት አይችልም፡፡ ስለዚህ በውኃ ውስጥ የሟሙ ምግቦችን ይመገባል፡፡
## ኢዩግሊና እንዴት ይራባል?
ኢዩግሊና በኢፆታዊ /ክልኤ ቁርስት/ በሁለት በመከፈል ይራባል፡፡ በመጀመሪያ ኑክለስ ለሁለት ይከፈላል፡፡ በመቀጠል ቤተ-ሕዋስም ይከፈላል፡፡ በመጨረሻም
ሁለት አዳዲስ ሕዋሶች ይፈጠራሉ፡፡
## የኢዮግሊና ጥቅም
በሥነሕይወታዊ ጥናትና ምርምር ውስጥ ይጠቅማል፡፡ የብርሃን አስተፃምር ስለሚያካሄድ ኦክስጂንን ለማምረት ያገለግላል፡፡
የመሬት ትል ክፍለስፍን

**የመሬት ትል** በመባል የሚታወቀው የእንስሳ ክፍለሰፍን ነው። **አነሊዳ** (Annelida) የሚለው ቃል የመጣው "anellus" ከሚል የላቲን ቃል ሲሆን ትርጉሙም ትንሽ ቀለበት ማለት ነው።በተጨማሪም ባለአንጓ ትሎች በመባል የሚታወቁ ሲሆን "ragworms"፣ የመሬት ትሎችን እና "leeches"ን ጨምሮ ከ22,000 በላይ አሁንም ያሉ ዝርያዎች ያሉት ግዙፍ ክፍልስፍን ነው።

መደብ:እንስሳት
ክሪኮኔማቲዴ

ክሪኮኔማቲዴ የመሬት ትል አስተኔ ሲሆን በታይለንኪዳ ክፍለ መደብ ወሰጥ ይመደባል።

## ወገኖች
ወገኖች፡ 

* *[[Amphisbaenema|አምፊስቤኔማ]]* ኦርቶን ዊሊያምስ፣ 1982
* *[[Bakernema|ቤከርነማ]]* ዉ፣ 1964
* *[[Blandicephalanema|ብላንዲሰፋላኔማ]]*  ሜህታ እና ራንስኪ፣ 1971

## ዋቢዎች

መደብ:እንስሳት
ናቪኩላ

***ናቪኩላ*** ከ1,200 በላይ ዝርያዎችን ያቀፈ የጀልባ ቅርጽ ያለው የባልጩት ዋቅላሚዎች ወገን ነው።  *ናቪኩላ* የላቲን ቃል ሲሆን "ትንሽ መርከብ" ማለት ሲሆን በእንግሊዝኛ ደግሞ በጀልባ ቅርጽ ያለው ዕጣን መያዣ የሚል ትርጉም ያለው ቃል ነው። 

ባልጩት ዋቅላሚዎች &#x2014; ውን ኑክለሳውያን ፣ በዋነኝነት የውሃ ፣ ባለአንድ ሕዋስ፣ የብርሃን ኣስተጻምሮ የሚያካሂዱ ዘኣካላት ናቸው። በምድር የህይወት ክልል ከሚገኘው ከጠቅላላው ኦክስጅን ሩብ ያህሉን በማምረት በአለም አቀፍ ሥነ-ምህዳር ውስጥ ትልቅ ሚና ይጫወታሉ ። በብዙ አከባቢዎች የምግብ ሰንሰለት ውስጥ ለብዙ የውኃ ውስጥ ዝርያዎች አመጋገብ አብዛኛውን ምግብ በማቅረብ እንደ መሰረታዊ ዘኣካላት ወይም ወሳኝ ዝርያዎች  ያገለግላሉ። 

## እንቅስቃሴ
የናቪኩላ ባልጩት ዋቅላሚዎች አንዱ በሌላው ላይ ለመንሸራተት እንዲሁም እንደ ማይክሮስኮፕ ስላይዶች ባሉ ጠንካራ ወለሎች ላይ የመንቀሳቀስ ችሎታ እንዳላቸው ተስተውለዋል።    በናቪኩላ ዛጎል ውጫዊ ክፍል ዙሪያ ሊፈስ የሚችል እናም እንደ ታንክ ትራክ የሚያገለግል የሚያጣብቅ የክሮች መታጠቂያ አለ። 

## ዋቢዎች

## ውጫዊ አገናኞች

* [''የናቪኩላ'' ምስል (ሚሶሪ ስቴት ዩኒቨርሲቲ)](https://web.archive.org/web/20120205010410/http://biology.missouristate.edu/phycology/asian%20carp/navicula%20(40x)-w.jpg)
* ''Navicula'' sp. ዲያቶምስ ከጓይባ ደሴት፣ ሪዮ ዴ ጄኔሮ።
* Bacillarophyceae - ''Navicula'' ኦሃዮ ዩኒቨርሲቲ
* 
*  ከ
ኪሎ ሜትር

**ኪሎ ሜትር** እ.ኤ.አ 1875 በሚዛኖች እና መለኪያዎች ዙሪያ በተካሄደ አጠቃላይ ጉባኤ የዓለም ዐቀፍ የመለኪያ ስርዓት (ኤስ.አይ) ሰር የተካተተ የርቀት መለኪያ ሲሆን አንድ ኪሎ ሜትር ከአንድ ሺህ ሜትር ጋር እኩል ነው።

## ዋቢ
ቀይ ዋቅላሚዎች

alt=Chondrus crispus|thumb|ቀይ ዋቅላሚ
**ቀይ ዋቅላሚዎች** ወይም **ሮዶፋይታ** ቀደምት ከሆኑት ውን ኑክለሳውያን የዋቅላሚ ቡድኖች አንዱ ነው። ሮዶፋይታ በአሁኑ ጊዜ ከታላላቅ የዋቅላሚ ክፍለስፍኖች አንዱን በማቀፍ የስር አተ ምደባ ክለሳ እየተደረገላቸው ያሉ ከ7,000 የሚበልጡ የታወቁ ዝርያዎችን በስሩ ይይዛል።   

አብዛኛዎቹ ዝርያዎች (6,793) በፍሎሪዴዎፋይሲዬ ( መደብ ) ውስጥ ይገኛሉ፤ እናም በአብዛኛው በርካታ ታዋቂ የባህር አረሞችን ጨምሮ ባለብዙ ህዋስ የባህርውሰጥ ዋቅላሚዎችን  ያካትታል።   

ቀይ ዋቅላሚዎች በባህር ውስጥ በብዛት ይገኛሉ ነገር ግን በአንጻራዊነት በለጋ ውሃማ አካላት ውስጥ በጣም አናሳ ናቸው።  በግምት 5% የሚሆኑት የቀይ ዋቅላሚ ዝርያዎች በለጋ ውሃማ አከባቢዎች ውስጥ የሚከሰቱ ሲሆን አባኛዎቹ የሚገኙት በሞቃታማ አካባቢዎች ነው።  

ኢጾታዊ መደብ በሆነው ሲያኒዶፋይሲዬ ውስጥ የሚገኙ እና በባህር ዳርቻ ዋሻ ከሚኖሩ ሁለት ዝርያዎች በስተቀር የየብስ ዝርያዎች የሉም። ምናልባትም ይህ የሆነው የመጨረሻው የጋራ ቀዳሚ ዝርያ በዝግመታዊ ለውጥ ማነቆ ምክኒያት የዝግመታዊ ለውጥ ተጣጣፊነቱን እና ከማዕከላዊ ዘረመሉ ወደ25% የሚሆነውን በማጣቱ ሳይሆን አልቀረም።  
## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ሥነ ሕይወት
ዋሙራ

**ዋሙራ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት በዎላይታ ዞን የምትገኝ ከተማ ናት። ከተማው በካዎ ኮይሻ ወረዳ ምዕራባዊ በኩል ይገኛል። ዋሙራ በካዎ ኮይሻ ወረዳ ከሚገኙ ማዘጋጃ ቤቶች አንዱ ነው። ከተማዋ የተለያዩ መሰረተ ልማቶች እና የመንግስት አገልግሎት መስጫ ማዕከላት እንደ መብራት፣ ንጹህ የህዝብ ውሃ፣ አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች፣ የፖስታ አገልግሎት፣ የቴሌኮሙኒኬሽን አገልግሎት፣ የጤና ጥበቃ ተቋማት እና ሌሎችም አሏት። ዋሙራ በወላይታ ሶዶ በምዕራብ በኩል በሶዶ - በከሎ ሰኞ - ላሾ መንገድ ወደ ሃላሌ በሚወስደው መንገድ ላይ ይገኛል።
## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የወላይታ ከተሞች
ፊኖ ኡግሪካዊ ቋንቋ

ፊንኖ-ኡሪክ (/ ˌfɪnoʊˈjuːɡrɪk/ ወይም /ˌfɪnoʊˈuːɡrɪk/) [a] [1] ከሳሞዬዲክ ቋንቋዎች በስተቀር በኡራሊክ ቋንቋ ቤተሰብ ውስጥ ያሉ የሁሉም ቋንቋዎች ባህላዊ ስብስብ ነው። ቀደም ሲል በተለምዶ የኡራሊክ ንዑስ ቤተሰብ ሆኖ ተቀባይነት ያገኘው በ19ኛው ክፍለ ዘመን በተቀረጹ መስፈርቶች ላይ የተመሰረተ ነው እና እንደ ታፓኒ ሳልሚን እና አንቴ አይኪዮ ባሉ አንዳንድ የዘመኑ የቋንቋ ሊቃውንት ተችቷል።[2][3] ሶስቱ በጣም የሚነገሩ የኡራሊክ ቋንቋዎች፣ ሃንጋሪኛ፣ ፊንላንድ እና ኢስቶኒያኛ ሁሉም በፊኖ-ኡሪክ ውስጥ ተካትተዋል።

በመጀመሪያ መላውን ቤተሰብ የሚያመለክት ፊንኖ-ኡሪክ የሚለው ቃል አንዳንድ ጊዜ ዩራሊክ ለሚለው ቃል ተመሳሳይ ቃል ሆኖ ያገለግላል፣ ሳሞይዲክ ቋንቋዎችን ይጨምራል፣ እንደተለመደው የአንድ ቋንቋ ቤተሰብ ከተጨማሪ ግኝቶች ጋር ሲስፋፋ።[4][5] [6] ከ20ኛው ክፍለ ዘመን በፊት የቋንቋው ቤተሰብ እንደ ፊንላንድ፣ ዩሪክ፣ ፊኖ-ሀንጋሪኛ ወይም ከተለያዩ ስሞች ጋር ሊጠቀስ ይችላል።[7] ፊንኖ-ኡሪክ የሚለው ስም በ 19 ኛው መጨረሻ ወይም በ 20 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በአጠቃላይ ጥቅም ላይ ውሏል.[8][9]
ቅድመ ኑክለሳውያን

ቅድመ ኑክለሳውያን(Prokaryotic) የምንላቸው ኑክለስና ሌሎች በክርታስ የተሸፈኑ ክፍለ ህዋሳት የሌሏቸው ደቂቅ ዘአካላት ናቸው።
ኢዛቤላ አቦት

alt=ኢዛቤላ አቦት|thumb|ኢዛቤላ አዮና አቦት
**ኢዛቤላ አዮና አቦት** (እ.ኤ.አ. ሰኔ 20፣ 1919 – ጥቅምት 28፣ 2010) የሃዋዪ ተወላጅ አስተማሪ፣ የስነ-ልቦና ባለሙያ እና ኤትኖቦታኒስት ነበረች። የመጀመሪያዋ በሳይንስ ፒኤችዲ የተቀበለች ሴት የሃዋዪ ተወላጅ ስትሆን በፓሲፊክ የባህር ዋቅላሚዎች ላይ መሪ ባለሙያ ሆነች።

## የቀድሞሕይወት
አቦት **ኢዛቤላ ካዋኬያ ያው ዩንግ አዮና** (Isabella Kauakea Yau Yung Aiona) በሚል ስም ሰኔ 20 ቀን 1919 በሃና፣ ማዊ (ሃዋይ) ተወለደች። የሃዋይ ስሟ ትርጉም "የሃና ነጭ ዝናብ" ማለት ሲሆን "ሊዚ" በሚል ቅጽል ስምም ትታወቅ ነበር። አባቷ የቻይና ዝርያ ያላቸው ሲሆኑ እናቷ ደግሞ የሃዋይ ተወላጅ ነበሩ። እናቷ ስለሚበሉ የሃዋይ የባህር አረሞች እና ስለ ሃዋይ አገር በቀል ዕፅዋት ጠቀሜታና ልዩነት አስተምረዋታል። አቦት በስምንት ልጆች ቤተሰብ ውስጥ ብቸኛ ሴት ልጅ እና ሁለተኛዋ ታናሽ ነበረች።
----

## ትምህርት እና ትዳር
ያደገችው በሆንሉሉ ዋይኪኪ አካባቢ ሲሆን፣ በ1937 ከካሜሃሜሃ ትምህርት ቤት ተመርቃለች። በ1941 በሃዋይ ማኖአ ዩኒቨርሲቲ በቦታኒ (የዕፅዋት ጥናት) የመጀመሪያ ዲግሪዋን፣ በ1942 ከሚቺጋን ዩኒቨርሲቲ የማስተርስ ዲግሪዋን፣ እንዲሁም በ1950 ከካሊፎርኒያ በርክሌይ ዩኒቨርሲቲ በዚሁ የትምህርት መስክ የዶክትሬት ዲግሪዋን (PhD) አግኝታለች።

በሃዋይ እና በበርክሌይ ዩኒቨርሲቲ አብሯት ተማሪ ከነበረው የሥነ-ሕይወት (zoologist) ባለሙያ ዶናልድ ፑትናም አቦት (1920-1986) ጋር ትዳር መሰረተች። ባልና ሚስቱ ወደ ፓስፊክ ግሮቭ፣ ካሊፎርኒያ የተዛወሩ ሲሆን ባሏ በስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ በሚተዳደረው የሆፕኪንስ ማሪን ስቴሽን ያስተምር ነበር።
----

## ሙያዊ ተግዳሮቶች እና ፈጠራዎች
በዚያን ጊዜ ሴቶች ለአካዳሚክ የሥራ መደቦች ብዙም የማይታጩ በመሆናቸው፣ ልጇን አኒ አቦት ፎርስተርን በማሳደግ እና የካሊፎርኒያን የባህር ዳርቻ አረሞች (algae) በማጥናት ጊዜዋን አሳልፋለች። የአካባቢውን የባህር አረም (bull kelp) ለምግብነት እንዲውል በማድረግ እንደ ኬክ እና ኮምጣጤ (pickles) ባሉ ምግቦች ውስጥ ለመጠቀም የምግብ አዘገጃጀት ዘዴዎችን ቀይራለች።

## ዋቢ ምንጮች
ቲያንማን አደባባይ

ቲያንማን አደባባይ፣ ቤጂንግ የተገነባው እና የተፀነሰው 1949 በኋላ በተሰራው የከተማ ፕላን እቅድ ውስጥ ሲሆን ይህም ቻይና ምልክት ነው። ከግንባታው ጋር፣ በቀይ አደባባይ የሶቪየት ዩኒየን ዋና ከተማ ውስጥ ከተደረጉት ጋር ተመሳሳይነት ያለው ሰፊ የፖለቲካ ዝግጅቶችን ለማድረግ የሚያስችል ትልቅ ሜዳ ለመገንባት ታስቦ ነበር፣ ሞስኮ።

ቲያናንመን አደባባይ በአለም ላይ ትልቁ ካሬ ሲሆን ከሰሜን እስከ ደቡብ 880 ሜትር እና ከምስራቅ ወደ ምዕራብ 500 ሜትር በድምሩ 440,000 ካሬ ሜትር ነው ።

ካሬው የተገነባው የተከለከለው ከተማ ደቡብ-ሰሜን ዘንግ ተከትሎ ነው. በመሃል ላይ ድንጋይ obelisk፣ 38 ሜትር ከፍታ ያለው የሕዝብ ጀግኖች ሐውልት እና በሊቀመንበሩ ማኦ ዜዱንግ የተቀረጸ ጽሑፍ አለ። "የህዝብ ጀግኖች የማይሞቱ ናቸው" ወደ ግራ እና ቀኝ, በሶቪየት ዘይቤ ውስጥ ሁለት አስፈላጊ ሕንፃዎች ተገንብተዋል. ከመካከላቸው አንዱ ታላቁ የሕዝብ አዳራሽ ሲሆን ሁለተኛው ብሔራዊ የታሪክና አብዮት ሙዚየም ነው። በአደባባዩ ላይ ደግሞ የማኦ ዜዱንግ መካነ መቃብር፣ በሁለቱ የፊት ክፍሎች፣ የሕዝብ ጀግኖች መታሰቢያ ሐውልት እና ከፊት ለፊት ያሉት የገበሬዎች፣ ወታደሮች፣ ሠራተኞች እና ተማሪዎች የተቀረጹ ምስሎች አሉ።

አደባባዩ ቲያንማን አደባባይ ረብሻ በ1981 የተካሄደበት ቦታ ነበር።

## ሕንፃዎች

* የሕዝቡ ታላቅ አዳራሽ
* ማኦ ዜዱንግ መቃብር
* የሕዝብ ጀግኖች መታሰቢያ ሐውልት

## በተጨማሪ ይመልከቱ

* ቲያንማን አደባባይ ረብሻ

## ውጫዊ ማገናኛዎች

* ቲያንማን ስኩዌር 360°
* የቻይና ታሪክ ብሔራዊ ሙዚየም
* ፎቶዎች
* የሳተላይት ምስሎች - ጎግል ካርታዎች
ካርል አዶልፍ አጋርድ

[alt=ካርል አዶልፍ አጋርድ|thumb|ካርል አዶልፍ አጋርድ

====የተወለደው====        
ጥር 23 ቀን 1785 በባስታድ፣ [ስዊድን
#### የሞተው
ጥር 28 ቀን 1859 በካርልስታድ፣ስዊድን
#### የሚታወቀው
በእጽዋት ሥርአተ ምደባ ሥራዎቹ፣ በተለይም ሲስቴማ አልጋረም
]]
 

**ካርል አዶልፍ አጋርድ** (ጥር 23 ቀን 1785 በባስታድ፣  ስዊድን - ጥር 28 ቀን 1859 በካርልስታድ ) ስዊድናዊ የእጽዋት ተመራማሪ ሲሆን በዋቅላሚዎች ላይ በትኩረት የሰራ እና በመጨረሻም የካርልስታድ ቢሾፕ ሆኖ ተሾመ።

## የህይወት ታሪክ
እ.ኤ.አ. በ 1807 በሉንድ ዩኒቨርሲቲ የሂሳብ መምህር እንዲሆን ተሹሞ ነበር፣ በ 1812 የእጽዋት እና የተፈጥሮ ሳይንስ ፕሮፌሰር ሆኖ ተሾመ ፣  እናም በ 1817የስዊድን ሮያል ሳይንስ አካዳሚ አባል ሆኖ ተመረጠ።

እ.ኤ.አ. በ 1816 ቄስ ሆኖ ተሹሟል ፣ ሁለት አጥቢያዎችን እንደ ቅድመሁኔታ ተቀበለ እናም ከ 1817 ጀምሮ በተለያዩ ጊዜያት  በስዊድን ፓርላማ የቄስ ክፍል ተወካይ ነበር። እ.ኤ.አ. በ1819-1820 የሉንድ ዩኒቨርሲቲ ሬክተስ ማግኒፊከስ ነበር።በ1835 የካርልስታድ ቢሾፕ ሆኖ ተሹሞ እስከ ዕለተ ሞቱ ድረስ ቆየ። **ካርል አዶልፍ አጋርድ** የጃኮብ ጆርጅ አጋርድ አባት ፣ እንዲሁም የእጽዋት ተመራማሪ ነበር። 

## የእፅዋት ምደባ ስርዓት
ዘ ክላስስ ፕላንታረም[3] መደቦቹ እና አስተኔዎቹ የተመደቡባቸው ዘጠኝ ዋና ክፍሎች አሉት ። እነዚህም በመደብ ቁጥር ነበሩ።

# አኮቲሌዶኔ 1–3 (ዋቅላሚዎች፣ የድንጋይ ሽበቶች፣ ፈንገሶች) 
# ሱዶኮቲሌዶኔ 4–7 (ሙስቾኢዲዬ፣ ትራዲዲሜ፣ ፊሊሰስ፣ ኤኩዊሴታሲዬ)
# ክሪፕቶኮቲሌዶኔ 8–12 (ማክሮፖዴ፣ ስፓዲሲኔ፣ ግሉሚፍሎሬ፣ ሊሊፍሎራ፣ ጂናንዳሬ)
# ፋኔሮኮቲሌዶኔ ኢንኮምፕሊቴ 13–16 (ሚክራንቴ፣ ኦሌራሲዬ፣ ኤፒክላሚዲዬ፣ ኮሉምናንቲሬ)
# ፋኔሮኮቲሌዶኔ ኮምፕሊቴ፣ ሃይፖጋይኔ፣ ሞኖፔታሌ17 ( ቱቢፍሎሬ)
# ፋኔሮኮቲሌዶኔ ኮምፕሊቴ፣ ሃይፖጋይኔ፣ ፖሊፔታሌ18-22 (ሴንትሪፖሬ፣ ብሬቪስቲሌ፣ ፖሊቻርፔሌ፣ ቫልቪስፖሬ፣ ኮሉምኒስፌሬ)
# ፋኔሮኮቲሌዶኔ ኮምፕሊቴ፣ ዲሲጋይኔ፣ ሞኖፐታሌ 23 (ቴትራስፕርሜ)
# ፋኔሮኮቲሌዶኔ ኮምፕሊቴ፣ ዲሲጋይኔ፣ ፖሊፐታሌ፣24–26 (ጋይኖባዛሲዬ፣ ትሪሂሊቴ፣ ሃይፖዲቻርፔ)
# ፋኔሮኮቲሌዶኔ ኮምፕሊቴ፣ ፖሪጋይኔ27–33 (ሰብአግሪጋቴ፣ አሪዲፎሊዬ፣ ሰኩለንቴ፣ ካሊካንቴሜ፣ ፔፖኒፌሬ፣ ኢኮሳንድሬ፣ ሌጉሚኖሴ)

ከዚያም እያንዳንዱ መደብ በርካታ ክፍለመደቦችን (አስተኔዎችን) ይይዛል። ለምሳሌ፣ ሊሊፍሎሬ 11 ክፍለመደቦችን ይዟል፤

* ሊሊፍሎሬ
** 43 አስፓራጂዬ
** 44 አስፎዲሊዬ
** 45 ኮሮናሪዬ[lower-alpha 1]
** 46 ቬራትሪዬ
** 47 ኮሜሊኒዬ
** 48 ፖንቲዴሪዬ
** 49 ዲዮስኮሪኔ
** 50 ሄሞዶሪዬ
** 51 አይሪዲዬ
** 52 ናርሲሲዬ
** 53 ብሮሚሊያሲዬ

## ህትመቶች
ለፖለቲካዊ ኤኮኖሚ ከፍተኛ ትኩረት ሰጥቶ ነበር፣ እናም እንደ "ቀዳሚ ሊበራል" "በስዊድን ውስጥ የትምህርት ደረጃዎችን ማሻሻል ተሳክቶለታል" በተጨማሪም በሥነ መለኮት እና በሌሎች ጉዳዮች ላይ ጽፏል፣ ነገር ግን ዝናው በዋናነት በእጽዋት ሥራዎቹ ላይ ያተኮረ ነው።በተለይም ሲስቴማ አልጋረም፣ ስፒሽየስ አልጋረም፣ ሪቴ ኮግኒቴ፣ ክላስስ ፕላንታረም ኦን ባዮሎጂካል ክላሲፊኬሽን እና ኢኮኒስ አልጋረም (1824፣ 1820–28 እና1828-35)በተሰኙት ስራዎቹ ይታወቃል።*የእጽዋት መጽሃፉ* ትልቁ ክፍል (2 ጥራዝ፣ ማልሞ፣ 1829–32) ወደ ጀርመንኛ ተተርጉሟል።

 

### የተመረጡ ህትመቶች ዝርዝር

* *Algarum decas prima [-quarta] /auctore Carolo Ad. Agardh*
* *Dispositio algarum Sueciae /cuctore Carolo Adolfo Agardh*
* *Caroli A. Agardh Synopsis algarum Scandinaviae : adjecta dispositione universali algarum*
* *Adnotationes botanicae* (with Swartz, Olof, Sprengel, Kurt Polycarp Joachim, and Wikström, Joh. Em)
## ዋቢ ምንጮች
አዝቴክ ኢምፓየር

**የአዝቴክ ኢምፓየር**፣ **የሶስትዮሽ አሊያንስ** (በናዋትል፡- Exkan Tlahtoloyan ወይም Ēxcān Tlahtōlōyān) ተብሎም የሚጠራው። በ1428 እ.ኤ.አ. እና 1521 እ.ኤ.አ. በሰሜን አሜሪካ ከኮሎምቢያን በፊት የነበረ ሜሶአሜሪካዊ ግዛት ሲሆን በአሁኑ ጊዜ መሃል እና የሜክሲኮ ሸለቆ በሆነው መካከል ይገኛል። 

የተመሰረተው በሜክሲኮ-ቴኖክቲትላን፣ ቴክኮኮኮ እና ትላኮፓን በመባል በሚታወቁት የሶስት የከተማ ግዛቶች ጥምረት (አልቴፔትል) ጥምረት ሲሆን ህብረቱ የተወለደው በአዝካፖዛልኮ (ሌላ ከተማ-ግዛት) እና በቫሳል አውራጃዎች መካከል በተፈጠረው የእርስ በእርስ ጦርነት ነው ፣ እሱም በተጠናቀቀው እ.ኤ.አ. የአዝካፖትዛልኮ መበታተን በክልሉ ውስጥ እንደ ዋነኛ ኃይል.

የግዛቱ ዋና ከተማ በቴክስኮኮ ሀይቅ ውስጥ በአሁኑ ጊዜ ከሜክሲኮ ሲቲ በላይ በሆነ ደሴት ላይ የተመሰረተው ቴኖክቲትላን ሁልጊዜ ነበር። ሚቶሎጂ እንደሚለው ሁትዚሎፖክቲሊ ለሜክሲኮ (አዝቴኮች) ለሀጅ ጉዞ እንዲሄዱ "ንስር ቁልቋል ላይ ተቀምጦ እባብ የበላ" ቦታ ላይ ከተማ ለማግኘት እንደነገራቸው ይናገራል። 

የአዝቴክ አገዛዝ ከሜክሲኮ ባሕረ ሰላጤ የባህር ዳርቻ እስከ ፓሲፊክ ውቅያኖስ ድረስ የተዘረጋ ሲሆን በዘመናዊው ጓቴማላ ውስጥ በሶኮኑስኮ ክልል ውስጥ የተስፋፋ ሲሆን ታላክስካላኖችን ጨምሮ በርካታ የቫሳል ግዛቶች ነበሩት። 

በ1519 እ.ኤ.አ. ሄርናንዶ ኮርተስ ወደ ዩካታን መምጣት እና ከደረሰ እና ወደ ግዛቱ ከሄደ በኋላ በአዝቴኮች የወርቅ ብዛት ተደንቆ እራሱን ከቶቶናኮች እና ከታላክስካላኖች (የአዝቴክ ኢምፓየር ጠላቶች) ጋር ከተባበረ በኋላ ወረራውን መርቷል። በ 1519 እ.ኤ.አ. እና 1521 እ.ኤ.አ. መካከል የስፔን ፣ ቶቶናክስ እና የታላክስካላንስ ጥምር ኃይሎች አዝቴኮች እስኪሰጡ ድረስ ቴንኖክቲትላንን ተዳክመው ከበቡ። ኩዋህተሞክ፣ የአዝቴክስ የመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት (ትላቶኒ) በ1525 እ.ኤ.አ. እስከ ዕለተ ሞቱ ድረስ በስፔናውያን አሰቃይቶ ነበር፣ ይህም የስፔን የሜክሲኮን ወረራ አብቅቶ ነበር።

## ውጫዊ አገናኞች
*

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:ሜክሲኮ
ቴዎፍሎስ

በእትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ጥቅምት 18 ቀን የሚከበሩ ዓመታዊ የቅዱሳን በዓላት ✞✞✞
+"23ተኛ ሊቀ ዻዻሳት   ቅዱስ ቴዎፍሎስ ሊቅ "+

✞✞✞ በምድረ ግብጽ ከተነሱና ለቤተ ክርስቲያን አብዝተው ከደከሙ አባቶች አንዱ አባ ቴዎፍሎስ ነው:: የተወለደው በ4ኛው መቶ ክ/ዘመን መጀመሪያ አካባቢ ሲሆን ቴዎፍሎስ (ታኦፊላ) በመባል ይታወቃል:: ገና ልጅ እያለ ቴዎዶስዮስ ከሚባል ባልንጀራው ጋ በተመሳሳይ ሌሊት ተመሳሳይ ሕልምን ያያሉ::

+2ቱ ሕጻናት ያዩት እንጨት ሲለቅሙ ነበር:: ሕልምን የሚተረጉመው ሰውም ቴዎዶስዮስን "ትነግሣለህ" ሲለው ቴዎፍሎስን "ፓትርያርክ ትሆናለህ" አለው:: ለጊዜው አልመሰላቸውም::

+ከዚያም ወደ ት/ቤት ገብተው: መጻሕፍትን ተምረው ቴዎዶስዮስ ወደ ንጉሡ ከተማ ቁስጥንጥንያ ሲሕድ ቅዱስ ቴዎፍሎስ ግን የታላቁ ሊቅ አባ አትናቴዎስ ደቀ መዝሙር ሆነ:: በዚያም ከቅዱሱ እየተማረ: እያገለገለ ዘመናት አለፉ::

+ቅዱስ አትናቴዎስ ካረፈ በኋላም ለ2 ፓትርያርኮች ረዳት ሆኖ ተመርጧል:: በመጨረሻ ግን ሕልም ተርጉዋሚው ያለው አልቀረምና ቴዎዶስዮስ 'ታላቁ' ተብሎ በቁስጥንጥንያ ላይ ሲነገሥ ቅዱስ ቴዎፍሎስም ፓትርያርክ (ሊቀ ዻዻሳት) ተብሎ በመንበረ ማርቆስ ላይ ተቀመጠ::

+በ384 ዓ/ም የእስክንድርያ 23ኛው ሊቀ ዻዻሳት ከሆነ በኋላ የመጀመሪያ ሥራው በዘመኑ ገነው የነበሩ መናፍቃንን መዋጋት ነበር:: ለዚህም ይረዳው ዘንድ የእህቱ ልጅ የሆነውን ቅዱስ ቄርሎስን ወስዶ አስተማረው:: 2ቱ አባቶች እየተጋገዙም ቤተ ክርስቲያንን ከአራዊት (መናፍቃን) ጠበቁ:: ዛሬ በሃይማኖተ አበው የምናውቀውን ጨምሮ ቅዱሱ በርካታ ድርሰቶችንም ደረሰ::

+ቅዱስ ቴዎፍሎስን ለየት ከሚያደርጉት ነገሮች መካከል ጥቂቶቹን እንመልከት:-

1.ቅዱሱ በዘመኑ ከመንበረ ዽዽስናው በር ቁጭ ብሎ ይተክዝ ነበርና አንዲት ባለ ጸጋ ሴት መጥታ "አባቴ! ምን ያስተክዝሃል?" ስትል ጠየቀችው::

+ሊቁም "ልጄ! እዚህ የቆምንበት ቦታ ውስጥ ወርቅ ተቀብሮ ሳለ ነዳያን ጦማቸውን ያድራሉ:: አባቴ አትናቴዎስ እንዳዘነ አለፈ:: እኔም ያው ማለፌ ነው" አላት:: ባዕለ ጸጋዋም "አባ አንተ ጸሎት: እኔ ጉልበትና ሃብት ሁነን እናውጣው" አለችው::

+"እሺ" ብሏት ሱባኤ ገባና ከመሬት በታች 3 ጋን ሙሉ ወርቅ ተገኝቶ ደስ አላቸው:: ግን በላያቸው ላይ ተመሣሣይ "ቴዳ: ቴዳ: ቴዳ" የሚል ጽሑፍ ነበረውና ማን ይፍታው:: በዚህ ጊዜ ቅዱስ ቴዎፍሎስ ወደ እመቤታችን አመልክቶ ምሥጢር ተገለጠለትና ሲተረጉመው ማሕተሞቹ ተፈቱ::

+ሲተረጐምም ቴዳ 1 "ክርስቶስ" ማለት ሆነ:: ይሔም ለነዳያን ተበተነ:: ቴዳ 2 "ቴዎፍሎስ" ማለት ሆነ:: አብያተ ክርስቲያናት ታነጹበት:: ቴዳ 3 ደግሞ "ቴዎዶስዮስ" ሆነ:: 'የቄሣርን ለቄሣር' እንዲል 3ኛው ጋን የአቡነ ኪሮስ ወንድምና የገብረ ክርስቶስ መርዓዊ አባት ለሆነው ለደጉ ንጉሥ ቴዎዶስዮስ ተላከለት::

+ንጉሡ ግን ከወርቁ ጥቂት ለበረከት ወስዶ ለአባ ቴዎፍሎስ መለሰለት:: አብያተ ጣዖቶችን እያፈረሰ አብያተ ክርስቲያናትን እንዲያንጽም ስልጣን ሰጠው:: ቅዱስ ቴዎፍሎስም በዚህ ገንዘብ በመቶ የሚቆጠሩ አብያተ ክርስቲያናትን እንዳነጸበት ይነገራል::

+በተለይ ደግሞ የቅዱስ ሩፋኤልን ቤት በአሣ አንበሪ ጀርባ ላይ ያነጸው እርሱ ነው:: (ድርሳነ ሩፋኤል) የድንግል ማርያምን ሲያንጽም እመቤታችን ተገልጣለታለች::

+የቅዱስ ዮሐንስ መጥምቁን አጽም አፍልሦ ከነቢዩ ኤልሳዕ ጋር ቤቱን ሲቀድስለትም ተአምራት ተደርገዋል:: የሠለስቱ ደቂቅን ቤተ ክርስቲያን አንጾ የቀደሰ ጊዜ ደግሞ ቅዱሳኑ ከሰማይ ወርደውለታል::

2.ቅዱስ ቴዎፍሎስ እመቤታችንን ይወዳት ነበርና ለ8 ጊዜ ያህል ተገልጣ አነጋግራዋለች:: "ደፋሩ አርበኛ" ስትል ጠርታ: ሙሉ ዜና ስደቷንና ሕይወቷን አጽፋዋለች:: (ተአምረ ማርይም)
3.ሕጻናትን ሲያጠምቅም ከብቃት የተነሳ የብርሃን መስቀል ይወርድለት ነበር:: ቅዱስ ቴዎፍሎስ በሊቀ ዽዽስና በቆየባቸው 28 ዓመታት እንዲህ ተመላልሶ በ412 ዓ/ም ዐርፎ ቅዱስ ቄርሎስ በመንበሩ
የኢራቅ መንግሥት

**የኢራቅ መንግሥት** (ዓረብኛ: المملكة العراقية) ወይም **የኢራቅ ሀሺሚት መንግሥት** ይህ መንግሥት የተመሰረተው በኢራቅ ነሐሴ 23 ቀን 1921 ዓ.ም ሲሆን እስከ ሐምሌ 14 ቀን 1958 ዓ.ም ድረስ ቆይቷል።

የሶስት የሐሺም ሥርወ መንግሥት ነገሥታት የኢራቅን መንግሥት ገዙ፣ የመጀመሪያው ቀዳማዊ ንጉሥ ፈይሰል ነበር፣ ከዚያም በንጉሥ ጋዚ ተተክቷል፣ ከዚያም ንጉሥ ዳግማዊ ፈይሰል፣ እሱም ከሐሺማዊ ሥርወ መንግሥት የኢራቅ የመጨረሻው ንጉሥ ነው።

የኢራቅ ንጉሳዊ አገዛዝ አብቅቶ የኢራቅ ሪፐብሊክ በጁላይ 14, 1958 ታወጀ። በኢራቅ እና በዮርዳኖስ መንግስታት መካከል የተነሳው የአረብ ፌዴሬሽን በየካቲት 1958 ከሱ ጋር አብቅቷል።

## ነገሥታት
* ቀዳማዊ ንጉሥ ፈይሰል (1921-1933)
* ንጉሥ ጋዚ (1933-1939)
* ዳግማዊ ንጉሥ ፈይሰል (1939-1958)

## ይዩ

* ኢራቅ
* የኢራቅ ሰንደቅ ዓላማ

## ምንጮች

መደብ:ኢራቅ
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
መለጠፊያ፡አዲስ አመት

አዲስ አመት ተፈጥሮም ጭምር የሚለወጥበት ነው፡፡ 
thumb|515x515px|አደይ አበባ
መስከረም፩፣ የኢትዮጵያ አዲስ ዓመት
በመስከረም ወር አዝመራው ያብባል፣ የደፈረሱ ወንዞች መጥራት ይጀምራሉ፣ አደይ አበባ ምድሪቱን ማልበስ ይጀምራል፣ የመስቀል ወፎች ከተደበቁበት ይወጣሉ፡፡ 

ለዚህም ነው የኢትዮጵያ አዲስ አመት የብሩህ ተስፋ መጀመሪያ ተደርጎ የሚታሰበው፡፡
ላጋቶ እስፖርት ክለብ

thumb
ላጋርቶ ኢስፖርቴ ክለብ ከላጋቶ ከተማ የብራዚል እግር ኳስ ክለብ ነበር የሰርጊፔ ግዛት።

እ.ኤ.አ. በ 1972 በካምፔናቶ ሰርጊፓኖ 2ኛ ሆኖ የወጣ ሲሆን የሰርጊፔን ማዕረግ አጥቷል። በውሳኔው የመጀመሪያ ጨዋታ በትንሽ ነጥብ ተሸንፈው ሁለተኛውን 2-1 በማሸነፍ በመጨረሻው ጨዋታ 4-2 ተሸንፈዋል።

## ርዕሶች

* **[[ሰርጊፔ እግር ኳስ ሻምፒዮና - ተከታታይ A2|Série A2]]:** **2**

: ( 1981 እና 1986 )

* **Torneio Início:** **2**

: ( 1976 )

## ኦፊሴላዊ ውድድሮች ውስጥ አፈጻጸም

; **የብራዚል ሻምፒዮና (ተከታታይ ለ)**

; **የብራዚል ሻምፒዮና (ተከታታይ ሲ)**

; **ሰርጊፔ ሻምፒዮና**
ቀዳማዊ ፈይሰል

**ቀዳማዊ ፡ ንጉሡ ፡ ፋይሰል** ከግንቦት 20 ቀን 1883 እስከ መስከረም 8 ቀን 1933 ዓ.ም። የኢራቅ ንጉስ፣ የሃሺማይት ቤተሰብ አባል፣ እና በአንደኛው የአለም ጦርነት ወቅት ከታላቋ አረቦች አመጽ መሪዎች አንዱ። እንዲሁም የሶሪያን ዙፋን እስከ ጁላይ 1920 ድረስ ተረከበ።

ፋይሰል የተወለደው ከሃሽሚት ቤተሰብ ሲሆን ከአባቱ ከሸሪፍ ሁሴን ጋር የታላቁ የአረብ አመፅ መሪ ነበር። በ1920 ከመጋቢት ወር ጀምሮ በፈረንሳይ ከስልጣን እስከ ሐምሌ ወር ድረስ የሶሪያ መንግስት ንጉስ ሆነ።

ከኢራቅ አብዮት በኋላ ፋሲል አል-ሃሺሚ የኢራቅን ግዛት እንዲገዛ በእጩነት ተመረጠ።  በህገ-መንግሥታዊ ምክር ቤት ተመርጠው ነሐሴ 23 ቀን 1921 የኢራቅ ንጉሥ ዘውድ ጫኑ።

## የእሱ ሞት
ቀዳማዊ ንጉስ ፋሲል ለህክምና እና ወቅታዊ ምርመራ በሴፕቴምበር 1, 1933 ወደ በርን ስዊዘርላንድ ተጉዟል ነገር ግን ከሰባት ቀናት በኋላ በልብ ህመም ምክንያት ህይወቱ ማለፉን መስከረም 8, 1933 ታወቀ።

## ይዩ

* የኢራቅ መንግሥት
* ኢራቅ
ጋዚ

**ንጉሡ ፡ ጋዚ ቢን ፋይሰል ቢን ሁሴን ቢን አሊ አል ሃሺሚ** (ዓረብኛ: غازي بن فيصل بن الحسين بن علي الهاشمي) (ከመጋቢት 12 ቀን 1912 እስከ ሚያዝያ 4 ቀን 1939 ዓ.ም). የኢራቅ መንግሥት ሁለተኛው ንጉሥ ነው። በሴፕቴምበር 8 ቀን 1933 ሥልጣንን ተረከበ ሚያዝያ 4 ቀን 1939 እስከሞተበት ጊዜ ድረስ፣ እ.ኤ.አ. በ1920 ለአጭር ጊዜ የሶሪያ መንግሥት ልዑል ልዑል ሆነው አገልግለዋል።

## ህይወቱ
ንጉስ ጋዚ የንጉሥ ፋሲል ቀዳማዊ እና ሚስቱ ሀዚማ ቢንት ናስር ልጅ ነው። ያደጉት በአያታቸው ሁሴን ቢን አሊ ሲሆን ለአረብ ነፃነት ጥሪ ያቀረበው የታላቁ የአረብ አመጽ መሪ ነበሩ።

ቅዳሜ ጥቅምት 5 ቀን 1924 ከደማስቆ ተነስቶ ኢራቅ ከቀኑ 3 ሰአት ላይ ደረሰ።ጠቅላይ ሚኒስትር ያሲን አል-ሃሺሚ እና የገንዘብ ሚኒስትሩ ከምሽቱ ስድስት ሰአት ላይ ተቀብለውታል። ልዑል ልዑል ሆኖ ተሾመ።

በሴፕቴምበር 11, 1933 ቃለ መሃላ ተቀብለው የኢራቅ መንግሥት ንጉሥ ሆነው ተሾሙ። በሴፕቴምበር 18, 1933 ከአሊያ ቢንት አሊ ጋር መተጫጨቱ እና ጋብቻው ተገለጸ እና ጥር 25, 1934 ምሽት ላይ ሰርጉ ተፈጸመ. ጥር 25, 1934 ምሽት ላይ ሠርጉ ተካሂዷል. አንድያ ልጁን ፈይሰል በመጋቢት 2 ቀን 1935 ወለደ።https://web.archive.org/web/20080421031420/http://www.sotaliraq.com/articles-iraq/nieuws.php?id=20985

## የእሱ የወር አበባ
ንጉስ ጋዚ በኢራቅ ውስጥ የብሪታንያ ተጽእኖን በመቃወም የኢራቅን መንግስት ለመገንባት እና ለማደግ እንቅፋት እንደሆነ አድርጎ በመቁጠር በኢራቅ ለተገኘ ዘይትና አርኪኦሎጂካል ሃብት ዘረፋ ተጠያቂ አድርጎታል።  ስለዚህ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በፊት ከሂትለር መንግስት ጋር የመቀራረብ ምልክቶች በግዛቱ ዘመን ታዩ።

## የእሱ ሞት
thumb|283x283px|ከአደጋው በኋላ የንጉስ ጋዚ መኪና
thumb|273x273px|የንጉስ ጋዚ የቀብር ሥነ ሥርዓት
እሮብ ሚያዚያ 4 ቀን 1939 አመሻሽ ላይ በደረሰበት ሚስጥራዊ የመኪና አደጋ ህይወቱ አለፈ፣ መኪናውን እየነዳ ሳለ በራሱ ላይ ከወደቀው የኤሌክትሪክ ምሰሶ ጋር ተጋጭቷል። የቀብር ስነ ስርአታቸው የተከናወነው በታላቅ ሰልፍ ሲሆን በባግዳድ በሚገኘው የሮያል መቃብር ተቀበረ።

## ይዩ

* ቀዳማዊ ፈይሰል
* የኢራቅ መንግሥት
* ዳግማዊ ፈይሰል

## ምንጮች
ግለ ታሪክ

ሙሉቀን አብራራው ሙጨ  ፣ በእንግሊዝኛ *Muluken Abraraw Muche*  የተወለዱት : ሰኔ ፡ 6 ፡ ቀን 1987 ዓ.ም ነው

## የግል ሕይወት
ልጅነት 

ትምህርት
ዳግማዊ ፈይሰል

**ንጉሡ ፡ ፈይሰል ቢን ጋዚ ቢን ፈይሰል ቢን ሁሴን ቢን አሊ አል ሀሺሚ** (ዓረብኛ: الملك فيصل بن غازي بن فيصل بن حسين بن علي الهاشمي) (ከግንቦት 2 ቀን 1935 እስከ ሐምሌ 14 ቀን 1958 ዓ.ም) **ዳግማዊ ንጉሡ ፈይሰል** ይባላል (ዓረብኛ: فيصل الثاني) እሱ የኢራቅ የመጨረሻው ንጉስ ነው። ዙፋኑ አባቱ ንጉስ ጋዚ ከሞተ በኋላ በ1939 ዙፋኑን ተረከበው እና በአጎታቸው በልዑል አብዱል ኢላህ ጠባቂነት ነገሠ እና የመግዛት ህጋዊ እድሜ እስኪደርስ ድረስ። በግንቦት 2 ቀን 1953 ንጉሠ ነገሥት ሆኑ። ከኤፕሪል 4 ቀን 1939 እስከ 1958 ድረስ ነግሷል፣ በጁላይ 14 ቀን 1958 ሲገደል ይህ ስርዓት በኢራቅ ውስጥ የሰላሳ ሰባት ዓመቱ የሃሺሚት ንጉሣዊ አገዛዝ ማብቃቱን የሚያሳይ ሲሆን ከዚያ በኋላ ሪፐብሊክ ሆነ።

## ይዩ

* ጋዚ
* አብዱል ኢላህ
* የኢራቅ መንግሥት

## ምንጮች