open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ደሴት

**ደሴት** በውሃ በሙሉ የተከበበ መሬት ነው።  በውቅያኖስ፣ በወንዝ፣ በሐይቅ ሊሆን ይችላል።  ከአህጉር ያንሳል፣ ስለዚህ አውስትራልያ ባብዛኛው አህጉር እንጂ ደሴት አይባልም።  አውስትራልያ ባይቆጠር የምድሩ አንደኛ ታላቁ ደሴት ግሪንላንድ ነው።

መደብ:መልክዐ ምድር
ቶለሚ

300px|thumb|ቶለሚ በ1576 ዓም እንደ ታሠበ
**ክላውዲዮስ ቶለሚ** (ገላውዴዎስ በጥሊሞስ) ከ92 እስከ 160 ዓም ያህል ድረስ በእስክንድርያ ግብጽ የኖረ ዝነኛ ካርታ ሠሪ፣ የሥነ ቁጥርና የሥነ ፈለክ ሊቅ ነበረ። ዜግነቱ የሮሜ መንግሥት ዜጋ ሲሆን የጻፈበት ቋንቋ ግሪክኛ ነበር። 

መደብ:የግብፅ ታሪክ
መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:የሮሜ ሰዎች‎
መጽሐፍ

300px|thumb|መጻሕፍት
**መጽሐፍ** ማለት  ብዙ የጽሑፍ ገጾች ለማንበብ ምቾት የተቀነባበሩበት ወረቀት ክምችት ነው። በተለምዶ የመጽሐፉ አርዕስት በሽፋኑ ፊት ላይ ይታተማል። 

አሁን በዘመናዊ ቴክኖሎጂ መጽሐፍም በኢንተርኔት ላይ ማንበብ ይቻላል። ሆኖም የተለመደው የወረቀት መጽሐፍ ትልቅ ጥቅም ስላለው ለዘለቄታ የተወደደ ሆኗል። 

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ሪችመንድ

**ሪችመንድ** በሰሜን አሜሪካ፣ ቨርጂኒያ ስቴት ውስጥ የሚገኝ ከተማ ሲሆን፣ የቪርጂኒያ መቀመጫ ከተማ ነው። 

ሪችመንድ በአሁኑ ወቅት ከ 204,214 በላይ ህዝብ ይኖርበታል።


መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ረስቶፍ-በ-ዶን

**ረስቶፍ-በ-ዶን** (ሩስኛ፦ Росто́в-на-Дону́ /ረስቶፍ-ና-ደኑ/) የሩስያ ከተማ ነው። ስሙ ከስሜናዊው ከተማ ረስቶፍ ለመለየትና በዶን ወንዝ ላይ ስለሚቀመጥ ነው።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ደቡብ ጆርጅያና ደቡብ ሳንድዊች ደሴቶች

340px|thumb|ደቡብ ጆርጅያና ደቡብ ሳንድዊች ደሴቶች
**ደቡብ ጆርጅያና ደቡብ ሳንድዊች ደሴቶች** በደቡብ አትላንቲክ ውቅያኖስ ያሉት የዩናይትድ ኪንግደም ግዛት ነው። ብርድ አየሩ ለሰው ልጆች አይስማማም፣ አሁን ከ30 ያህል ጊዜያዊ ሳይንቲስቶች በቀር ማንም ለዘለቄታ አይኖርበትም። አርጀንቲና በተጨማሪ በደሴቶቹ ላይ ይግባኝ ማለት ጥላለች።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:ደቡብ አሜሪካ
ቤት

* ቤት (ፊደል)
* መኖርያ ቤት
* ምግብ ቤት
* ቡና ቤት
* ሽንት ቤት
...
የቅርጫት ኳስ

300px|thumb|ኳስ በቅርጫቱ በኩል ሲወድቅ
[550px|thumb|የቅርጫት ኳስ ጨዋታ በ[ማኒላ፣ ፊሊፒንስ]]
**የቅርጫት ኳስ** ወይም **ባስኬትቦል** በዓለም ዙሪያ በቡድኖች የሚጫወት የኳስ እስፖርት ነው። ጨወታው በ1885 ዓም በካናዳዊው ዶ/ር ጄምስ ነይስሚስ በአሜሪካ አገር ተፈጠረ።

በመላው አለም ተወዳጅነትን ያተረፈ የቡድን ስፖርት አይነት ነው፡፡ ጨዋታው እኤአ በ1891 በካናዳዊው ዶ.ር ጀምስ ኒስሚዝ በአሜሪካ አገር ተፈጠረ፡፡ የቅርጫት ኳስ ወይም ባስኬት ቦል፡፡ ጨዋታው በእጅ የሚከናወን ሲሆን በመሰረታዊነት የ4 መአዘን ሬክታንግል ቅርፅ ያለው መጫወቻ ኮርት 5 ተጫዋቾ ያሉት ሁለት ቡድኖች እና በእጅ የሚወረወረው ድቡልቡል ኳስ ለጨዋታው አስፈላጊ የሆኑ ቁሶች ናቸው፡፡ 
5ቱ ተጫዋቾ ሁልጊዜም የተጫዋቾችን ቦታ ይይዛሉ፡፡ ከተጫዋቾቹ በቁመት ረጅም የሆነው ተጫዋች አብዛኛውን ጊዜ የመሀል ቦታ ይይዛል፡፡
እኤአ በ1891 በካናዳዊው የጂም መምህር ጀምስ ኒስሚዝ በስፕንግ ፊልድ ማሳቹስትስ ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ የተፈጠረው የቅርጫት ኳስ በአሁኑ ሰአት በአለማችን ላይ እጅግ ታዋቂና በመላው አለም በርካታ ተመልካቾች ያሉት የስፖርት አይነት ነው፡፡

የናሽናል ባስኬት ቦል አሶሴሽን ለአለም ፕፌሽናል ባስኬት ቦል በማሳደግና በማስተዋወቅ በክፍያ በተሰጥኦና በውድድር ብቃት ከፍተኛ አስተዋፅኦ አበርክቶለታል፡፡
ከሰሜን አሜሪካ ውጪ ያሉ የብሄራዊ ሊግ መስፈርትን ያሟሉ ታላላቅ ክለቦች ለአህጉራዊ ቻምፒየን ሺፕ እንደ ኢሮሊግ እና FIBA አሜሪካ ሊግ የናሽናል ባስኬት ቦል አሶሴሽን አስተዋፅኦ ማሳያ ምሳሌዎች ናቸው፡፡  
የFIBA ባስኬት ቦል ወርልድ ካፕ እና men’s Olympic basketball ውድድር ዋና ዋና የአለማቀፍ ዝግጅቶችን እና የብሄራዊ ቡድኑ በርካታ ተጫዋቾችን መሳብ የቻሉ ውድድሮች ናቸው፡፡
የሠውነት ማጎልመሻ ትምህርተ ፕሮፌሽናል በ young men’s Cristian association tinning school በአሁኑ መጠሪያው spring filed college ውስጥ አሰልጣኝ የነበሩት ካናዳዊ ጀምስ ኒስዝ እኤአ ከዲሴምበር 1891 ቀደም ብሎ የጂም ትምህር ቤት ክፍልን በዝናባማ ወቅትም ለማስቀጠል ፈለጉ፡፡ ተማሪዎቹ ክረምቱንም በተሻሎ የሰውነት ጥንካሬ እንዲያሳፉ በሚል በርካታ ሀሳቦች አስበው በኋላም ከበርካታ ሀሳቦች ውስጥ የባስኬት ቦልን በመምረጥ 10 ጫማ ወይም 3 ሜትር ከፍታ ያለው የባስኬት ቦል መረብ መስቀያ አዘጋጁ፡፡

ለባስኬት ቦል መጫወቻ ተብሎ የተዘጋጀው የመጀመሪያ ኳስ ብራውን ወይም ቡናማ ቀለም ሲኖረው እኤአ በ1950ዎቹ መጨረሻ ላይ ግን ቶኒ ሂንክል የተባለ ሰው ለተጫዋቾቹ ግልፅ ሆና መታየት አለባት በሚል የኳሷ ቀለም ወደ ብርቱካናማ ቀለም እንዲቀየር አደረገ የተቀየረውም ቀለም እስካሁን እያገለገለ ይገኛል፡፡
በ1892 ከገና እረፍት መልስ ለመጀመሪያ ጊዜ የባስኬት ቦልን የተጫወተው ፍራንክ ማሀን ሲሆን በወቅቱ ስያሜውን ምን እንደሚሉት ኒስሚዝን ጠየቃቸው እሳቸውም ውድድሩን የማስጀመር ሀሳብ እንጂ ስለስያሜው አላሰብኩበትም ሲሉ መለሱለት፡፡ ፍራንክ ለምን ኒስሚዝ ኳስ አይሉትም ሲል ሀሳብ አቀረበ፡፡ ኒሚዝም ከሳቁ በኋላ እንዲህ አይነት ስያሜዎች ጨዋታውን ይገድሉታል ብለው መለሱለት፡፡ ፍራንክም መልሶ ለምን ባስኬት ቦል አንለውም አለ፡፡ ኒስሚዝም ባስኬት አለን ኳስም አለን ስለዚህ ባስኬት ቦል መባሉ ለኔ ተስማምቶኛል፤ ጥሩ ይመስለኛል ብለው አፀደቁለት፡፡
የመጀመሪያው የባስኬት ቦል ውድድርም ኒዮርክ ውስጥ በሚገኝ YMCA ጂምዚየም ውስጥ እኤአ በጃንዋሪ 1892 በ9 ተጫዋቾ ተጀመረ፡፡ በወቅቱ የእግር ኳስ 10 ተጫዋቾ በ1 ቡድን የሚጫወቱበት ወቅት ስለነበር ሀይለኛ የበረዶ ግግር የእግር ኳስ ጨዋታቸውን እንዳያከናውኑ ስላስቸገራቸው ወደቤት ውስጥ ገብተው 10ሩ ተጫዋቾ በሁለት በመከፈል 5 5 ሆነው መጫወት ባስኬት ቦልን ወይም የቅርጫት ኳስን  ጀመሩ፡፡ በ1897 -1898 በአንድ ቡድን የተጫዋቾ ብዛት 5 ሆኖ ፀደቀ፡፡ 

እኤአ በ1980ዎቹ እና በ1990ዎ ውስጥ ፕሮፌሽናል ውድድሮችን በማካሄድ የስፖርቱን ተወዳጅነትና እውቅና ከፍ እንዲል ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያደረጉ እና የምንግዜም ምርጥ የቅርጫት ኳስ ተጫዋቾች የሚባሉት 3 ተጫዋቾ ላሪ በርድ፤ ኢረን ማጂክ ጆንሰን እና ማይክል ጆርዳን ናቸው፡፡

እ.ኤ.አ ፌብርዋሪ 17፣1963 በአሜሪካዋ የኒው ዮርክ ከተማ የተወለደው ማይክል ጆርዳን በአለማቀፍ ደረጃ ብዙ ሽልማቶችን ተቀዳጅቷል፡፡ ብዙ ሰዎች ከምርጥ ተጫዋቾች መካከል አንዱ ሳይሆን መቼም ተወዳዳሪ የማይገኝለት ተጫዋች ነው በማለት ያሞግሱታል፡፡

ከሴቶች እውቅ የባስኬት ቦል ተጫዋቾች ውስጥ አንዷ የሆነችው የአሜሪካ ፕሮፌሽናል ባስኬት ቦል ተጫዋች ማያ አፕሪል ሞኖር በርካታ የብሄራዊ ቻምፒየን ሺፕን በማሸነፍ የጆን ዎደን አወርድ ተሸላሚ ሆናለች፡፡
እኤአ በ1932 ስምንት ሀገራት የብሄራዊ ባስኬት ቦል አሶሼሽን FYBA አቋቋሙ፡፡ ስምንቱ መስራች ሀገራት አርጀንቲና ፤ Czechoslovakia ፤ ግሪክ ፤ ጣሊያን ፤ lasiva፤ ፓርቹጋል ሮማንያ እና ሲውዘርላንድ ናቸው፡፡
ሴቶች በባስኬት ቦል ውድድር ላይ መሳተፍ የጀመሩት በ1892 በስሚዝ ኮሌጅ ውስጥ ነበር፡፡ በወቅቱ ሰንዳ በርሶን የተባለች የሰውነት ማጎልመሻ መምህር የኒስሚዝን የባስኬት ቦል ህጎች ለሴቶች እንዲሆኑ አድርጋ አስካከለቻቸው፡፡ በአጭሩ በአዲሱ ስፖርት በመማረኳ ስለውድድሩ ከኒሰሚዝ ብዙ ለመማር ትፈልግ ነበር፡፡ በመጋቢት 21 1893 የመጀመሪያው የሴቶች ባስኬት ውድድርን አዘጋጀች፡፡

መደብ:ስፖርት
ሞቄ ወቅት

**የሞቄ ወቅት** በብዙ አገራት የሚከሠት ወራት ነው። በስሜን አገራት በኢትዮጵያ ክረምት ወቅት ይደርሳል፤ በደቡብ አገራት ግን በኢትዮጵያ በጋ ወራት ይደርሳል።

መደብ:የአመት ወቅቶች
የባዬ ስጋጃ

**የባዬ ስጋጃ** በባዬ፣ ፈረንሳይ የሚቀመጥ ስጋጃ ነው። ስጋጃው ከ1056 እስከ 1058 ዓም ድረስ፣ እስከ ሄስቲንግዝ ውግያ ድረስ የኖርማንዲ መስፍን («ዊሊያም አሸናፊ») ኢንግላንድን ለመውረር ያደረጋቸውን እርምጆች ያሳያል።  ከዚሁም ዘመቻ ቀጥሎ ቀዳማዊ ዊሊያም ተብሎ የኢንግላንድ ንጉስ ሆነ፤ የኢንግላንድም ስራ ቋንቋ ለጊዜው ኖርማንኛ ፈረንሳይኛ ሆነ።  

የስጋጃው ጽሑፍ ቋንቋ ሮማይስጥ ነው። 

በጥር 2010 ዓም የፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ኤማንዌል ማክሮን ስጋጃውን ለመጀመርያው ጊዜ ለዩናይትድ ኪንግደም ለአራት አመት እንዲያበድረው አስታወቀ። 

መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:እንግሊዝ
መደብ:ሥዕል
መደብ:ሥነ ቅርስ
አገር ግዛት

አንድ **የአገር ግዛት** ማለት በአገሩ መንግሥት ሥር የሚገዛ ብሔር ነው።  የ«ግዛት» ትርጉም ከ«አገር»፣ ከ«መንግሥት» ወይም ከ«ብሔር» ትንሽ ይለያል፤ ባጠቃላይ የሚለዋወጡ ቃላት ሲሆኑ፣ በጽንሰ ሀሣብ ጥቃቅን እና ውስብስብ ለውጦች ሊወሰኑ ይችላሉ። አንድ ግዛት በብዙ ትውልዳት ላይ አያሌ መንግሥታት ወይም ሥርወ መንግስታት ሊኖሩት ይችላል። የሚገዛው አገርና ብሔር ማለት ነው፣ አንዳንድ አገር ወይም መሬት ግን ያለ ምንም ግዛት ቆይቶ ያውቃል። ብሔሩም የአገሩ ሕዝብ ነው።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ሥነ ሕንጻ

**ሥነ ሕንፃ** ማለት የሕንጻዎች ወይም የማናቸውም ሌሎች መዋቅሮች የማቀድ፣ ንድፍና የማገንባት ሂደትና ውጤት ነው፣ እንዲሁም የሂደቱና የውጤቱ ሥነ ጥበብና ሳይንስ ጥናት ነው።

መደብ:ሥነ ህንጻ
ትሪፑረ

400px|thumb|ትሪፑረ በሕንድ

**ትሪፑረ** በምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት። በ1941 ዓም ከሕንድ ጋር ከተባበረ በፊት፣ ነጻ አገር የትሪፑረ መንግሥት ሆኖ ነበር። 

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ሪፐብሊክ

**ሪፐብሊክ** ወይም እንደ ፈረንሳይኛ አጠራር **ሬፑብሊክ** (ከሮማይስጥ /ሬስ ፑብሊካ/ «ሕዝባዊ ጉዳይ») ማለት ማናቸውም ንጉሥ ወይም ሥርወ መንግሥት ሳይኖር፣ ርዕሰ ግዛቱ ወይም እንደራሴው የተመረጠው ከሕዝብ ፍላጎት የተነሣ ነው እንጂ በአልጋ ወራሽነት አይደለም። ሀሣቡ ከዴሞክራሲ ጋራ ይስማማልና ዛሬ ከአለሙ አገራት ብዙዎች ራሳቸውን «ሪፐብሊክ» እና «ዴሞክራሲ» አንድላይ ይሰየማሉ።

 

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
መኖርያ ቤት

310px|thumb|የጃፓን ባሕላዊ መኖርያ ቤት
**መኖሪያ ቤት** ለሰዎች መኖሪያ የሚያገለግል ቤት (ሕንፃ) ነው። 

መደብ:ሥነ ህንጻ
በረሃ

[300px|thumb|የሳዑዲ አረቢያ በረሃ [ሩብ አል-ኻሊድ (ባዶው ሩብ)]]
**በረሃ** ወይም **ምድረ በዳ** መቸም ብዙ ዝናብ፣ ውሃ ወይም አትክልት የሌለበት በጣም ድርቅና አሸዋማ ሰፊ ሥፍራ ነው። አትክልትም ጥቂት እንደ ሆኑ አብዛኛው አንስሳት ሊኖሩበት አይችሉም። 

መደብ:የመሬት ጥናት
ቬሮና

**ቬሮና** (ጣልያንኛ፦ Verona) የጣልያን ከተማ ነው።

መደብ:የጣልያን ከተሞች
44 ክ.በ. እ.ኤ.አ.

* 1 January 44 ክ.በ እ.ኤ.ኣ  - 26 August 44 ክ.በ እ.ኤ.ኣ. = 52 ዓክልበ.
* 27 August 44 ክ.በ እ.ኤ.ኣ - 31 December 44 ክ.በ. እ.ኤ.ኣ. = 51 ዓክልበ.
አሕምድባድ

**አሕምድባድ** (Ahmedabad) የሕንድ ከተማ ነው።

መደብ:የሕንድ ከተሞች
አለክሳንድር ዱማ

thumb|230px|right|አለክሳንድር ዱማ በ1847 ዓም

**አለሽሳንድር ዱማ** (ፈረንሳይኛ፦ **Alexandre Dumas**፤ 1794 - 1863 ዓም) የፈረንሳይ ልብ ወለድ ጸሓፊ ነበር።

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች
ሉክሰምበርግኛ

[upright=1.5|thumb|ሉክሰምበርግኛ (በሉክሰምበርግ) እና የተዛመደው ጀርመንኛ ቀበሌኛ [ሞዘል ፍራንክኛ (አካባቢዋ)]]
**ሉክሰምበርግኛ** (Lëtzebuergesch /ልጽቡውርየሽ/) እንደ ጀርመንኛ ቀበሌኛ የሚመስል የሉክሰምበርግ አገር መደበኛ ይፋዊ ቋንቋ ነው።  የሉክሰምበርግ ሕዝብ ባብዛኛው ደግሞ መደበኛ ፈረንሳይኛና ጀርመንኛ ይናገራሉ፣ እነዚህም ደግሞ በይፋ ብሔራዊ ቋንቋዎች ናቸው። ብዙም የፈረንሳይኛ ቃላት ወደ ሉክሰምበርግኛ በብድር ገብተዋል። 

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
እሳት

[320px|thumb|የ[መስቀል ደመራ፣ 2006 ዓም]]
**እሳት** ብርሃንንና ሙቀት የሚሰጥ የጥንተ ንጥሮች አፀግብሮት ነው፣ የውክሰዳ ምሳሌ ነው። የሚነካቸውን ነዳጅ ነገሮች ሁሉን ይበላል፣ ጢስንም ያወጣል፣ አመድ ወይም ቀላጭ ይተርፋል።  አስፈላጊ የሆኑት  ነገሮች ኦክሲጅን፣ ነዳጅና ሙቀት በሚፈለገው መጠን አንድላይ ሲጋጥሙ፣ እሳት ይከሠታል። የራሱን ሙቀት ከዚያ ይፈጥራል፣ ኦክሲጅን ወይም ነዳጅ እስከሚያልቅ ድረስ ይቃጠላል። ለምሳሌ ሀይድሮጅን እና ኦክስጅን በአፀግብሮት ሂሊየምን ይፈጥራል።

መደብ:የጥንተ ንጥር ጥናት
ደመና

`76980`300px|thumb|ደመናት
**ደመና** በሰማይ የሚታይ የውሃ እንፋሎት ቅርጽ ነው። ይህም እንፋሎት ለንፋስ አጠማመዱ በተለይ ግሩም ነው። ውሃዎች ምንጊዜም ከምድር ወደ ሰማይ በጸዳል እየተነኑ፣ ከሰማይም ወደ ምድር በጸዳል እየዘነቡ፣ በዚሁ መንገድ የውሃ ሞለኪሎች ከሥፍራ ወደ ሥፍራ ቶሎ ይዛወራሉ።  

መደብ:መሬት
መደብ:አየር ፀባይ
አዞሬስ

330px|thumb|የአዞሬስ ሥፍራ በአትላንቲክ ውቅያኖስ
**አዞሬስ** (ፖርቱጊዝኛ፦ Açores /ኧሶሪሽ/) በአትላንቲክ ውቅያኖስ የሚገኝ የፖርቱጋል ደሴቶች ነጻ ክፍላገር ነው።

መደብ:ፖርቱጋል
ባሊ፣ ኢንዶኔዥያ

1000px|thumb|የባሊ ሥፍራ በኢንዶኔዥያ
**ባሊ** በኢንዶኔዥያ የሚገኝ ደሴትና ክፍላገር ነው። እንደ ሌሎቹ ክፍላገራት ሳይሆን የባሊ ኗሪዎች በብዛት የሂንዱ ሃይማኖት ተከታዮች ናቸው።

መደብ:ኢንዶኔዥያ
በራብሪት

[350px|thumb|[የኮሎራዶ የድንች ጥንዚዛ]]
**በራብሪት** በጣም ሰፊ የሆነ የሦስት አጽቄ ክፍለመደብ ነው።  ብዙ አይነቶች **ጥንዚዛ** ይባላሉ። 400,000 ያህል የተላያዩ ዝርዮች ሲኖሩ ከሌሎች ሦስት አጽቄ ዝርዮች ቁጥር ይልቅ እጅግ ይበዛሉ። የሥነ ሕይወት ሊቅ ጆን ሃልደይን እንዳለው፣ «ከዝርዮቹ ብዛት የተነሣ፣ ፈጣሪው ስለ በራብሪት ልዩ የሆነ መውደድ እንዳለው ይመስላል።» የማርያም ፈረስ ወይም የማርያም ጥንዚዛ የሚትባል ደግሞ በዚህ ክፍለመደብ ትቆጠራለች።

መደብ:ሦስት አጽቄ
ቢራቢሮ

[300px|thumb|[ተራ ቢጫ በቋል-ጅራት ቢራቢሮ]]
**ቢራቢሮ** የቢራቢሮ ክፍለመደብ ውስጥ ዋና ንዑስ-ክፍለመደብ ነው፣ ሌላው ንዑስ-ክፍለመደብ ብል ሲሆን ነው።

መደብ:ሦስት አጽቄ
ኧቸር

**ኧቸር** (ሀንጋርኛ፦ Ecser) የሀንጋሪ መንደር ነው።

መደብ:የሀንጋሪ ከተሞች
ካንታብርያ

400px|thumbnail|የካንታብርያ ሥፍራ በእስፓንያ
**ካንታብርያ** (እስፓንኛ፦ Cantabria) የእስፓንያ ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ሳንታንዴር ነው።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
ክሊቭላንድ

300px|thumb|ክሊቭላንድ
**ክሊቭላንድ** (/ክሊቭልንድ/ በአሜሪካ፣ ኦሃዮ ስቴት ውስጥ የሚገኝ ከተማ  ነው።  በአሁኑ ወቅት ከ 388,072 በላይ ህዝብ ይኖርበታል።

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ቤተሠብ

**ቤተሠብ** የቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተሰቦች የቀድሞው የዳን ጀርመናዊውን ህይወት የመነጨው ህይወት በመሬት ውስጥ እንቁላል በመጋባት ለጋብቻ ወንድና ሴት ቤተሰቦች እንዲሞት በማድረግ የእምነት እና የዝውውር ቤተሰቦች ህብረተሰቡን ያመጣል በሰው ልጅ ጥናትና ባሕል ረገድ፣ በልደት ዝምድና፣ በትዳር፣ በጉዲፈቻ ወይም በመሰለ የተዛመዱት ሰዎች ስብሰባ ነው። ትርጉሙ ከግዕዝ ቃል «ሠብ» (ሰው) ደርሷል። በአንዱ መኖርያ ቤት ውስጥ የሚኖረው ቤተሠብ ብቻ ሳይሆን፣ በሌሎች ቦታዎች የሚኖሩት ዘመዶች ደግሞ ቤተሠብ ናቸው። የራቀ ዝምድና ያላቸው ሰዎች ወይም ነገዶች ሁሉ የተዘረጋው ቤተሠብ ሊባሉ ይቻላል።  በ1948 ዓ.ም. ተሻሽሎ የወጣ የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ዘንድ፣ ቤተሠብ የኅብረተሠብ መሠረታዊ አኻድ በመሆኑ ከጥቃቶች ጥብቅና እንዲያገኝ ይገባል። 

*
ብጫ ሱማራ

**ብጫ ሱማራ** (እንግሊዝኛ፦ Yellow Submarine /ዬሎው ሰብመሪን/) በ1960 ዓም ዘ ቢተልስ ሙዚቃ ቡድን የሠሩት ዝንኛና ተወዳጅነት ያገኘ የልጆች ካርቶን ፊልም ነበር። በርካታ ዘ ቢተልስ ዘፈኖች በካርቶኑ ሕልም ታሪክ ውስጥ ይሰማሉ።    

በሕልሙ ታሪክ ዘንድ፣ «ፔፕርላንድ» («ቁንዶብርብሬ አገር») ከባሕር በታች የሚገኝ፣ ሙዚቃ ወዳጅ፣ ደስ የሚል አገር ነው። አገሩ በ«ሳርጀንት ፔፐርዝ ሎንሊ ሃርትስ ክለብ ባንድ» ጥብቅና ነው («የሀምሳለቃ ቁንዶበርበሬ ብቸኛ ልቦች ጉባኤ ቡድን»)፣ ይህም ዘ ቢተልስ ሙዚካ አልበም ስም ነበር። አንድ ብጫ ሱማራ በኮረብታ ላይ በአዝቴክ ፒራሚድ ላይ ይቀመጣል። በአገሩ ጫፍ ከፍ ያሉ ሰማያዊ ተራሮች አሉ። 

ከተራሮች ማዶ የሚኖሩት፣ ሙዚቃን በጣም የጠሉት «ብሉ ሚኒዝ» (ሰማያዊ ጨካኞች) ድንገት ወረሩ። በጥቃቱ መጀመርያ፣ አንድ ታላቅ ሰማያዊ  ብርጭቆ ሉል የሙዚቃ ቡድን አባላትን አሠራቸው። ከዚያ ጨካኞቹ በመድፍ ተኩሰው ፔፐርላንድን በፍላጻና ትልቅ አረንጓዴ ቱፋሕ ይደብደባሉ፣ እኚህም የፔፐርላንድ ኗሪዎች እንደ ድንጋይ አደረጋቸው፣ አገር ቤቱንም ሁሉ ከብዙ ቀለሞች ወደ ቡላ ቀየሩት።    

የፔፐርላንድ ከንቲባ ሳይማረክ፣ «ፍሬድ» የተባለ መርከበኛ እርዳታ ለመፈልግ በብጫው ሱማራ በኩል ይልከዋል።  ፍሬድ በሱማራው ወደ ሊቨርፑል፣ እንግሊዝ ተጉዞ፣ ዘ ቢተልስ አባላት - ጆን ሌኖን፣ ፖል መካርትኒ፣ ጆርጅ ሃሪሰንና ሪንጎ ስታር - አገኛቸውና ወደ ፔፐርላንድ እንዲመልሱ አሳመናቸው። በመንገዳቸው ላይ፣ የሚያልፉባቸው ብዙም ጉዶች የሚታዩባቸው አገራት «የጊዜ ባሕር»፣ «የሳይንስ ባሕር»፣ «የአሰቃቂዎች ባሕር»፣ «የምንም ባሕር»፣ እዚህ የጥንቸል ጅራትና የተራቢ መልክ ያለውን ፍጡር «ጄረሚ ሂላሪ ቡብ» አገኝተው በሱማራ ጉዞ ይሸኛቸዋል። ከዚያም «የርዕስ ምድር ግርጌ ኮረብቶች» ደርሰው በጄረሚ ሳቢያ እሱና ዘ ቢተልስ ከሱማራውና ከፍሬድ ተለይተዋል።  ቁንዶ በርበሬ የርዕስ ምድር ኗሪዎች  እንዲያነጥሱ ያደርጋል፣ እንዳነጠሱም ዘ ቢተልስና ጄረሚ ወደ «ቀዳዳ ባሕር» ተነፉ።  በዚህም ባሕር የብሉ ሚኒዝ ዘበኞች ጄረሚን ማረኩ፤ ዘ ቢተልስ በአንድ አረንጌዴ ቀዳዳ ገብተው «የአረንጓዴ ባሕር» ውስጥ ሆኑ፣ ከዚያ ወደ ፔፐርላንድ ከነሱማራው ይመልሳሉ። 

አሁን ፔፐርላንድ ደስ የሚል አገር ሳይሆን አበቦቹ እሾህ ሆነዋል፣  ድንጋይ የሆኑት ኗሪዎች ቀለም በሌለው ወና በረሃ ውስጥ አሉ፤ ብሉ ሚኒዝ ያሳዝናቸዋል፣ ሙዚቃም ተከለክሏል።  ዘ ቢተልስ ተደብቀው የሳርጀን ፔፐርዝ ባንድ ትርፍ ልብሶችና ሙዚቃ መሣሪያዎች አገኝተው ይወስዷቸዋል፤ እንደ ሳርጀንት ፔፐርዝ ተለብሰው በሙዚቃና በፍቅር ዘፈኖች  በኩል ሲታገሉ ብሉ ሚኒዙን አሸነፏቸው፣ ኗሪዎቹም ወደ ስጋ፣ አገሩንም ወደ ብዙ ቀለሞች፣ እሾህም ወደ አበባ አስመለሱ። ኦሪጂናሉን ሳርጀንት ፔፐርስ ባንድና ጄረሚንም አዳኟቸው።

የብሉ ሚኒዝ ጨካኝ አለቃ ሳይሸሽ ጄረሚን ገደለ፣ ጄረሚ ግን በተዓምር ተመለሰ፣ አለቃውን በአበቦች ሸፈነው፣ ጸባዩንም ከጭካኔ ወደ ምኅረት ቀየረው።  ከዚህስ በኋላ ሁላቸው በፍቅር አንድነት ሙዚቃን በመውደድ ይኖራሉ።

*ሙሉ ቅጂ በእንግሊዝኛ

መደብ:ካርቱን
መደብ:ሙዚቃ
ካልገሪ

300px|thumbnail
**ካልገሪ** (እንግሊዝኛ፦ Calgary) የአልቤርታ ካናዳ ከተማ ነው። በ1868 ዓ.ም. ተመሠረተ። የሕዝቡ ቁጥር 1,239,220 አካባቢ ነው። 

መደብ:የካናዳ ከተሞች
ጦርነት

**ጦርነት** ግዛቶች ወይም ኅብረተሠቦች በመሣሪያዎች ሲታገሉ ነው። በጦርነት ጊዜ ሥራዊቶቹ ብዙ ግፍና መግደል ሊያድርጉ ይቻላል። በጥንታዊ ግብጽ ጥንታዊ መንግሥት 3125-2763 ዓክልበ. ግድም የሔሩ ወገን (የፈርዖኖች ወገን) ብዙ ጊዜ ጦርነት በአካባቢያቸው ሕዝቦች እንዳደረጉ ይታወቃል። በኋላ በመስጴጦምያ ታሪክ ኤላምና ኪሽ የተባሉት ጥንታዊ አገራት እርስ በርስ ጦርነት ጀመሩ (2384 ዓክልበ.)። 
[thumb|250px|ሩሲያ በዩክሬን ዋና ከተማ [ኪየቭ ላይ የፈጸመችው የቦምብ ጥቃት የመጨረሻው የጦርነት ምሳሌ ነው ]]
በትንሽ ጊዜ ላይ ጦርነቶች በቻይና፣ በአፍሪቃና በአውሮፓ በየትም ተከሰቱ።  ከዚያ ወዲህ ምንጊዜም በዓለም ላይ አንዳንድ ጦርነቶች በአንዳንድ አገራት ሊገኙ ይቻላል፤ በአንድም አገር ጦርነት በማይገኝበት ጊዜ ወይም ከተጨረሰ በኋላ ሰላም ይባላል። የመንግሥታት ማህበርና ቀጥሎ የተባበሩት መንግሥታት የአለም አገራት ሰላም እንዲጠብቅ ሠርተዋል፣ ሆኖም በአንዳንድ ቦታ ጦርነት እስካሁን ድረስ ይከሠታል። የኢትዮጵያ የመጨረሻ ጦርነት የትግራይ ጦርነት ነበር ።

ለምሳሌ በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን በአውሮፓ ውስጥ ትልቁ ግጭት ሩሲያ በዩክሬን ላይ ወረራ ነው። የሩስያ ወታደራዊ ጥቃት ምክንያት የ ፑቲኒዝም ኢሎሎጂ ነው። በቭላድሚር ፑቲን ዘመን፣ ከ2025 ጀምሮ በሩሲያ የተፈፀሙት አጠቃላይ የጦር ወንጀሎች ደረጃ በዓለም ላይ ከፍተኛው ነበር    ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጦር ወንጀሎች
* በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች
* የሩሲያ የጦር ወንጀሎች
* የሩሲያዊ ዓለም
* ማጎሪያ ካምፕ
* ስታሊኒዝም
* ናዚዝም

## አገናኞች
የኦሎምፒክ ጨዋታዎች

250px|thumb|የኦሎምፒክ አርማ
**የኦሎምፒክ ጨዋታዎች** (ወይም **ኦሊምፒክስ**) በየአራቱ ዓመታት የሚከሠት ትልቅ ዓለም አቀፍ እስፖርት ውድድር ድርጊት ነው። የሞቄ ወቅት ኦሎምፒክ ጨዋታዎች በኢትዮጵያ ክረምት ወቅት በሞቀ ቦታ ይደረጋል፤ የበረድ ወቅት ኦሎምፒክ ጨዋታዎች ደግሞ በኢትዮጵያ በጋ በስሜኑ ክፍለ-አለም ይደረጋሉ። 

በጥንት መጀመርያ ኦሎምፒክ ጨዋታዎች ከ784 ዓክልበ. ጀምሮ እስከ 385 ዓም ድረስ በየአራቱ አመታት በግሪክ አገር ተቀጠሉ።  ዘመናዊ ጨዋታዎች በ1888 ዓም ተጀመ።
ናዚ ጀርመን

thumb|250px|የናዚ እና የጃፓን ኢምፔሪያል ምልክቶች ያለው አውሮፕላን
**ናዚ ጀርመን** በጀርመን ታሪክ አዶልፍ ሂትለር በናዚ ፓርቲ ጀርመን የመራበት ዘመን ወይም 1933-1945 ዓም. ነው። በነዚህም ዓመታት ሁለተኛው የአለም ጦርነትና ሆሎኮስት ተከሠቱ።

እዚህ ነበር ናዚዝም የተወለደው - በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በጣም አደገኛ ከሆኑ የፖለቲካ አስተሳሰቦች አንዱ.

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጦር ወንጀሎች
* የሩሲያ ነፃ አውጪ ጦር
* የሩሲያዊ ዓለም
* ማጎሪያ ካምፕ

## አገናኞች
ሥነ ዕጽ

**ሥነ ዕጽ** (እንግሊዝኛ፦ Botany) የሥነ ሕይወት ዘርፍ ሲሆን የአትክልት ጥናት፣ ሳይንስና ምርመራ ነው።

መደብ:አትክልት
ኤፍ.ቢ.አይ 3

**ኤፍ.ቢ.አይ.3** በ2010 ዓም አዲስ የወጣ የኢትዮጵያ አስቂኝ ድራማ ፊልም ነው።

## ዋቢ ምንጭ
* ዩቱብ

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
የአውርስያ መጣጤ

**የአውርስያ መጣጤ** ወይም **የአውሮፓ መጣጤ** (Meles meles) በአውሮፓና ምዕራብ እስያ የሚገኝ አጥቢ  እንስሳ ነው። የፋደት አስተኔ አባል ሲሆን የመጣጤ አይነት ነው። 

መደብ:አጥቢ እንስሳት
ቡርሳ

thumbnail|right
**ቡርሳ** የቱርክ ከተማ ሲሆን ስሙ ቀድሞ ፕሩሳ ከዚያም በፊት ኪዮስ ነበረ።

መደብ:ቱርክ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ቡሳን

300px|thumb|ቡሳን በደቡብ ኮርያ
**ቡሳን** የደቡብ ኮርያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ኮሪያ
አምፊናል

500px|thumb
**አምፊናል** ወይም **አምፊቢያን** በአምደስጌ ክፍለስፍን ውስጥ አንድ መደብ ነው።  «አምፊቢያን» ማለት በባሕርም ሆነ በየብስ መተንፈስ ይችላላሉ። በዚህ መደብ ውስጥ ያሉት ክፍለመደቦች ሦስት አሉ፦

* ጓጉንቸር - እንቁራሪት እና ጉርጥ
* ተንክ - አጋራ (የውሃ ገበሎ)
* ሴሲሊያን (ዕውር ትሎች)

መደብ:አምፊቢያን
ጋጥመ-ብዙ

500px|thumb|ጋጥመ-ብዙ አይነቶች
**ጋጥመ-ብዙ** (Arthropoda) የእንስሳት ክፍለስፍን ነው። 1,200,000 ዝርዮች አሉበት።

በክፍለስፍኑ ውስጥ አሁን የሚኖሩት መደቦች እነዚህ ናቸው፦

* የሸረሪት መደብ Chelicerata - ሸረሪት፣ ጊንጥ፣ መዥገር፣ ኮቴ ሠርጣን ወዘተ.
* የአምሳግር መደብ Myriapoda - አምሳ እግር፣ ሺ እግር ወዘተ.
* የሸርጣን መደብ Crustacea - ሸርጣን፣ ጐርምጥ፣ ሸርጥ ዓሣ ወዘተ. 
* የሦስት አጽቄ መደብ Hexapoda - ሦስት አጽቄ ወዘተ. 

መደብ:እንስሳት
ዛጎል ለበስ

500px|thumb
**ዛጎል ለበስ** (Mollusca) በባሕርም ሆነ በየብስ የሚኖር የእንስሳት ክፍለስፍን ነው። 112,000 ያህል ዝርዮች አሉበት።

ዋና መደቦቹ፦ 

* ሰደፍ (ኦይስተር)፣ ስካለፕ፣ ክላም ወዘተ.
* ስምንት-እግር ወዘተ. (ዛጎል ባይኖረውም ከዛጎል ለበስ ጋር ይመደባል)
* ቀንድ አውጣ ወዘተ. 

መደብ:እንስሳት
ሰብአስተኔ

[500px|thumb|[አይ-አይ ሌሙር፣ የፊልፒንስ ታርሲየር፣ ቀለበት-ጅራት ሌሙር፣ ቀይ ቀጭን ሎሪስ፣ ነጭ-ራስ ካፑቺን፣ አንበሣ ታማሪን፣ ቀይ መልክ ሸረሪት ዝንጀሮ፣ አንኮ፣ ነጭ-እጅ ጊቦን፤ ሐለስት። ]]

**ሰብ አስተኔ** በጡት አጥቢ መደብ ውስጥ ያለ ክፍለመደብ ነው። በሥነ ሕይወት ጥናት ይህ ክፍለመደብ ሌሙር፣ ዝንጀሮች፣ ጦጣዎችና የሰው ልጅም ይጠቅልላል።

* ሌሙር፣ ጋላጎ፣ ፖቶ ወዘተ. - (አፍሪካና ማዳጋስካር)
* ታርሲየር - (ደቡብ-ምስራቅ እስያ)
* የምዕራብ ክፍለአለም ዝንጀሮች - (አሜሪካዎች)
* የምሥራቅ ክፍለአለም ዝንጀሮች - (አፍሪካና እስያ)፤ አንኮ፣ ጭላዳ፣ ጨኖ፣ ጉሬዛ
* ጦጣ - ጊቦን (እስያ)  
:* ዘረሰብ፦ ኦራንጉታን፣ ገመሬ (ጎሪላ)፣ ቺምፓንዚ (አፍሪካ)
::* የሰው ልጅ (አለም አቀፍ)

በሥነ ባህርይ ረገድ በኩል፣ ከፍጡሮች ሁሉ ቺምፓንዚ የተባለው ጦጣ በሁለት ዝርዮች (ሐለስትዮ እና ሐለስት) ተመድቦ  ሲሆን ለሰው ልጅ ቅርብ ዝምድና ያለው ይቆጠራል። ቺምፓንዚ ግን 24 (48) ሐብለ በራሂዎች እያለው፣ የሰው ልጅ 23 (46) ሐብለ በራሂዎች እና ከማናቸውም እንስሳ ይልቅ እጅግ ሃይለኛ አዕምሮ አለው።

### ደግሞ ይዩ
* ዝግመተ ለውጥ
* ባለሙያ ንድፍ

 

መደብ:አጥቢ እንስሳት
ቀንድ አውጣ

400px|thumb|ተራ የአጸድ ቀንድ አውጣ የንፍጥ ጎዳና ሲተው
**ቀንድ አውጣ** የዛጎል ለበስ እንስሳ መደብ ነው። የየብስ ቀንድ አውጣ ብቻ ሳይሆኑ ብዙ የባሕር ቀንድ አውጣ ወይም የሐይቅ ቀንድ አውጣ ዝርዮች ደግሞ አሉ።  በዚህ መደብ ያሉት አንዳንድ ዛጎልን አይለብሱም፣ ዛጎል-የለሽ ዝርዮችም ስለግ (ከእንግሊዝኛው) ተብለዋል።

የቀንዳውጣ «ቀንድ» በውነት ቀንድ ሳይሆን ዓይኖቹ ያሉበት መዳህሰስ ነው። 

* ቀንድ አውጣ ሰብልን ስለሚበላ አስቸጋሪ ነው።
* ብዙ ቀንድ አውጣ የበሽታ ተሽካሚዎች ሲሆኑ ለጤንነት አስቸጋሪ ነው።
* በአንዳንድ አገራት አበሳሰል ውስጥ፣ ቀንድ አውጣ እንደ ምግብ ይበላል።
* የቀንድ አውጣ ዛጎል ለጌጣጌጥና እንደ እንቁ ክብርን አገኝቷል።

በግብርና ቀንዳውጣ ለመከልከል፣ መዳብ ይሠራል፤ ቀንዳውጣዎች መዳብን አይወዱምና። የመዳብ ቀለበት በዛፍ ግንድ ዙሪያ ቢቀመጥ ቀንዳውጣ እስከ ፍሬው ድረስ አይደርስም። ቡና ለአጸድ ቀንድ አውጣ በጣም መርዛም ሲሆን የተፈጨ ቡና ዱቄት ቢሆንም በማዳበሪያው መጨምሩ ይከለክላቸዋል።  

በኢትዮጵያ የተገኙት ተክሎች እንዶድ እና ጓሳ በተለይ በሽታ-አዘልን ቀንዳውጣዎች ለመግደል አገልግለዋል፣ ይህም በምዕራብ ሳይንስ ታውቋል። 

ቀንዳውጣ በነዚህ አገራት አበሳሰል ውስጥ እንደ ምግብ ይበላል፦ ፖርቱጋል፣ እስፓንያ፣ ፈረንሳይ፣ ቤልጅግ፣ ጣልያን፣ ቡልጋሪያ፣ ግሪክ፤ ማልታ፣ ቆጵሮስ፤ ሞሮኮ፣ አልጄሪያ፣ ጋና፣ ናይጄሪያ፣ ካሜሩን፤ ላዎስ፣ ካምቦዲያ፣ ቬትናም፣ ፊልፒንስ፣ ኢንዶኔዥያ፣ ኔፓል፣ ቻይና። 

የአጸድ ቀንድ አውጣ (Cornu aspersum) የሚመንጨው ንፋጭ እዠት ለሰዎች ቆዳ ቁስልን ለማሳደስ እንዳቀለለ ይታወቃል፤ ስለዚህ ይህ እዠት በአንዳንድ የቆዳ ክሬም ውስጥ ተጨምሯል።   

በቀንድ አውጣ መደብ፣ አንዳንድ ዝርዮች እንደ ሌሎች እንስሳት ሁሉ በወንድና በሴት ጾታዎች ይከፈላሉ። አብዛኞቹ የቀንድ አውጣ ዝርዮች ግን አንድ ጾታ ብቻ አላቸው እሱም ፍናፍንት ነው።  እያንዳንዱ ፍናፍንት ቀንዳውጣ ዘሩንም እንቁላሉንም ይፈጥራል ማለት ነው። በወሲብ ጊዜ ሁለቱ ፍናፍንት ቀንዳውጦች መጀመርያ እርስ በርስ «የፍቅር ጦር» ይጥላሉ፤ ይህ እንደ ስለታም አጥንት የሚጣል ፍላጻ የሌላውን ቀንዳውጣ ይወጋል። ከዚህ በኋላ ዘርን በመለዋወጥ እርስ በርስ እርጉዝ ያደርጋሉ። አንዳንዴም አንድያ ፍናፍንት ቀንዳውጣ ለብቻው እራሱን እርጉዝ ለማድረግ ይቻላል። እርጉዝ ከሆኑ ብዙ መቶ ትንንሽ እንቁላሎች ይጥላሉ። 

የቀንዳውጣ እግር በንፋጭ ምንጨት ስለሚሸፈን ቀስ ብሎ ሲሄድ ሲሄድ የንፋጭ ጎዳና ይተዋል። ከትንሽ በኋላም ሲደርቅ ይጠፋል። ይህ በመዝሙረ ዳዊት 58:8 (በእብራይስጥ) ይጠቀሳል፤ «(ኀጥኣን) እንደሚቀልጥ ቀንድ አውጣ ያልቃሉ»፣ በዘመናዊው አማርኛ ትርጉም ግን «ቀንድ አውጣ» ሳይጠቅስ «እንደሚቀልጥ ሰም ያልቃሉ» አለ። 

መደብ:እንስሳት
የኢትዮጵያ ባህር ኃይል

የኢትዮጵያ አየር ኃይል እስከ 1974 ዓ.ም ድረስ በመባል የሚታወቀው የኢትዮጵያ ባሕር ኃይል በኢትዮጵያ ውስጥ የተቋቋመው የኢትዮጵያ ናሽናል 
መከላከያ ሠራዊት ቅርንጫፍ ነበር. እ.ኤ.አ. በ 1983 ኤርትራ ነፃነቷ ኢትዮጵያ ከገባችበት ጊዜ አንስቶ እ.ኤ.አ.

       ይዘቶች

     1 የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ተዋጊ
         1.1 የባህር ኃይል መመስረቻ
         1.2 ድርጅት
         1.3. ስልጠናና ትምህርት
         1.4 ኃይል
             1.4.1 የሰው ሀይል
             1.4.2 መርከቦች
             1.4.3 የባህር ኃይል አየር መንገድ
         1.5 መነሻዎች
     2 የኢትዮጵያ ኮርኒያ ውስጥ በኮሚኒዝም ዘመን
         2.1 ተግባራት
     3 የኢትዮጵያ የባሕር ሀይል ማብቂያ
     4 በተጨማሪ ይመልከቱ
     5 ማጣቀሻ
የኢትዮጵያ ንጉሠዊ ባሕር ኃይል
የባህር ኃይል መመስረቻ
እ.ኤ.አ በ 1950 የተባበሩት መንግስታት ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር ለማደራጀት ሲወስኑ ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ በ 1950 በኢትዮጵያ ቀይ ባሕር ላይ የባህር ዳርቻ እና ወደቦች አግኝታለች. በ 1955 ኢትዮጲያ የባህር ኃይልን በመሰረቱ ዋናው መሠረት - ኃይለሥላሴ I የባህር ኃይል መሠረት በ ማሳሳ. በ 1960 ዓ / ም መጀመሪያ ላይ በማዕከላዊ ማእከላዊ ሙዚየም የተሟላ የመሠረት አቅምን ለማጠናከር አውደ ጥናቶች እና ሌሎች ተቋማት በመገንባት ላይ ነበሩ.
ኪል

:*ለስዊድን ከተማ፣  *ኪል፣ ስዊድን*ን ይዩ።*

**ኪል** (ጀርመንኛ፦ Kiel)

መደብ:የጀርመን ከተሞች
አበባ

300px|thumb|የተለያዩ አበቦች
**አበባ** በክንንብ ዘር (አባቢ) አትክልት ላይ የሚበቅል ወሲባዊ ክፍል ነው። የአበባ ዱቄት ወይም በናኝ ወንዴ ዘር ነው። ብናኙም የአበባውን እንቁል እጢ ካገኘ በኋላ፣ ፍሬን ያፈራል። ያበባው ቅጠሎች ብዙ ጊዜ ደማቅ ናቸው፣ ይህም ለሰዎች ደስታ ብቻ ሳይሆን ብናኙን ለማዛወር የሦስት አጽቄንና የሌሎችን እንስሳት ትኩረት ይስባሉ።  በበርካታ ክንንብ ዘር ዝርዮች መሃል ብዙ አበቦች አንድላይ በአንዱ አገዳ ሲኖሩ ህብረ አበባ ይባላል። 

የኢትዮጵያ ኣበባ Calla Lily ነው። 

መደብ:አትክልት
ኃያል እንሽላሊት

[605px|thumb|ከሁሉ ዝነኛ አስፈሪ የሆነው በምዕራብ አሜሪካ የኖረው «[ንጉሥ አምባገነን እንሽላሊት» አሁን እንደሚታሠብ ትንንሽ ላባዎች ነበሩት።]]
**ኃያል እንሽላሊት** (Dinosauria /ዳይኖሳውር/) በጥንት በቅድመ-ታሪክ የጠፋ ተሳቢ እንስሳ ክፍለመደብ ነበረ።  እነዚህ ታላላቅ እንሽላሊቶች ከዘሬው እንሽላሊቶች መጠን እጅግ ይበልጡ ነበር፤ ከዝሆንም ይልቅ ይበልጡ ነበር። በዘመናዊ ሳይንስ ግመት ከ240 ሚሊዮን እስከ 66 ሚሊዮን ዓመታት በፊት ይኖሩ ነበር። በዚያው ጊዜ ምንም ጡት አጥቢ እንስሳ ገና ሳይኖር እነዚህ ትልልቅ ተሳቢዎች የምድር ጌቶች እንደ ነበሩ ይታመናል። ባጠቃላይ በሁለት እግሮች ሄደው ደካም ክንዶች እንደነበሩዋቸው ይታወቃል።

በዘመናዊ ሳይንቲስቶች ግመት ደግሞ አዕዋፍ ከኃያል-እንስላሊት ወገን ተወለዱ፣ ሌሎቹም ኃያል-እንሽላሊቶች በጠፉበት ጊዜ ከነርሱ መሃል አዕዋፍ ብቻ ተረፉ ባዮች ናቸው።  ብዙዎች ታላላቅ እንስላሊት ባለ ላባ ቆዳ እንደ ነበራቸው ባለፈው ክፍለዘመን ታውቋል።  እነዚህ ላባዎች መጀመርያ ለሙቀትና ለውበት አገለገሉ እንጂ ታላላቆቹ እንሽላሊቶች በረራ አላወቁም። በጊዜ ላይ አንዳንድ ዝርዮች ክንፍ እንዳገኙ ይመስላል።

[300px|thumb|left|የ«[ኃያል ጥፍር» (Deinonychus) አፅም]]
ሳይንቲስቶችም እንደሚሉ፣ ከአዕዋፍ በቀር ሌሎቹ ኃያል-እንሽላሊቶች በአንድ ጊዜ አለቁ፣ ይህ የሆነው ወይም በእሳተ ገሞራ ምክንያት፣ ወይም ከሰማይ ታላቅ በረቅ ወድቆ ብዙ ጢስና ደመና በመፍጠሩ እንደ ነበር ይታሥባል።  

መደብ:ተሳቢ እንስሳ
መደብ:ኃያል እንሽላሊት
ፍራንሲስ ቤከን

320px|thumb|ቤከን 1610 ዓም እንደ ተሳለ
**ፍራንሲስ ቤከን** (Francis Bacon) (1553-1618 ዓም.) የኢንግላንድ ፈላስፋና ሳይንቲስት ነበር። የሳይንስ ፍልስፍና እና የልማዳዊነት ፍልስፍና መሥራች ተብሏል።

መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ስኳር

430px|thumb|ጥሬ ሸንኮራገዳ እና የመጨረሻው ውጤት
**ስኳር** በተለይ በምግብ የሚገኙ ልዩ ልዩ ጣፋጭ ካርቦሃይድሬት ኣይነቶች ነው።

ዋና ዋና  ንጥል ሶከር አይነቶች ፍሩክቶስ እና ግሉኮስ ናቸው። ግሉኮስ ደግሞ «ዴክስትሮስ» ይባላል።  እነዚህ ስኳሮች በተለያዩ አትክልትና ፍራፍሬ እንዲሁም በማር ይገኛሉ። 

ዋንኛው ክሌ ሶከር አይነት ሱክሮስ ነው።  ይህ የፍሩክቶስና የግሉኮስ ውሑድ ነው። የገበታ ስኳር ባብዛኛው ሱክሮስ ሲሆን ይህ በብዛት ከሸንኮራ ኣገዳ እና ከስኳር ቀይስር ይወሰዳል።  ከጭማቂው ሞላሲስን በማስለየት ስኳሩ ይተርፋል። በቡናማ ስኳር ውስጥ ትንሽ  ሞላሲስ ቀርቷል። 

ሌሎቹ ስኳሮች የተባሉት ጋላክቶስ (ንጥል ሶከር)፣ ላክቶስ እና ማልቶስ (ክሌ ሶከሮች) ናቸው። 

## ታሪክ

ሸንኮራ አገዳ ለኒው ጊኒ ደሴት ኗሪ ሲሆን በጥንት ወደ ሕንድ አገር እንደ ተዛወረ ይመስላል፤ የቻይና ሰዎች ከ700 ዓክልበ. በፊት ስኳር ከሕንድ እንደ ታወቀላቸው ጽፈዋል። ከሸንኮር አገዳው መስፋፋት በፊት ምግብን ለማጣፈጥ በተለይ ማር ይታወቅ ነበር። የግሪክ ጽሐፊዎች ፐዳኒዮስ ዲዮስኮሪዴስ (60 ዓም ግድም) እና ትልቁ ፕሊኒ (70 ዓም ግድም) እንደ ጻፉ፣ ሸንኮራ በሕንድና በአረቢያ የሚበቅል መድኃኒት እጽ መሆኑን ገለጹ። በ350 ዓም አካባቢ ሕንዶች እንዴት ስኳርን ከሸንኮራው ለማውጣት የሚሠራበትን ዘዴ አገኝተዋል። እስልምና ከተነሣ በኋላ (600 ዓም ጀምሮ) አረቦች ሸንኮራውንና የስኳር ማስወጫ ዘዴ በሰፊ አስለመዱት።  ከመስቀል ጦርነቶች (1100 ዓም ግድም) በኋላ የስኳር ፍላጎት በአውሮጳም ይታወቅ ጀመር።  የስፔን ሰዎች በአሜሪካ ካሪቢያን ደሴቶች እንደ ሠፈሩ (1500 ዓም ያሕል) የሸንኮራገዳ አዝመራ በዚያም ተከሉ። ሸንኮራገዳ በገሞጂዎች በሞቀ አገር ብቻ ስለሚበቅል ስኳሩን ወደ ስሜናዊ አገራት ለማጓጓዝ ትልቅ የንግድ ሥራ ሆነ።

በ1740 ዓም አንድ የጀርመን ሳይንቲስት ሊቅ አንድሬያስ ማርግራፍ ተመሳሳይ ሱክሮስ ከቀይስር ማስገኘት እንደሚቻል አስረዳ።  የስኳር ቀይስር ደግሞ በስሜናዊ አገራት ይበቅላል።  አሁንም በርካታ የአለም ስኳር ከቀይስሮች ቢመጣም በዚሁ ዘዴ የሚገኘው ስኳር ስለማይበቃ አብዛኛው ስኳር እስከ ዛሬ ከሸንኮራ ይገኛል።

## ስም
በሳንስክሪት ስኳር «ሸርከራ» ይባል ነበር።  ይህ ቃል በቀድሞ ሳንስክሪት «ኮረታኮረት» ማለት ሆኖ ነበር። ይህም በፋርስኛ «ሸከር»፣ በአረብኛ «ሱካር»፣ በአማርኛ «ስኳር»፣ «ሶከር» እና «ሸንኰር» ሆነ።  የግሪክኛ «ሳክኻሪስ»፣ ሮማይስጥ «ሱካሩም» እና ሌሎቹ የአውሮፓ ልሳናት እንዲሁም ከዚህ ምንጭ ደረሱ።

## ደግሞ ይዩ
* ስኳር በሽታ
* ስኳር ድንች

መደብ:ውሑዶች
መደብ:አበሳሰል
ፍራንሲስ ድረይክ

320px|thumb|ድረይክ 1582 ግድም እንደ ተሳለ።
**ሰር ፍራንሲስ ድረይክ** (Francis Drake 1532-1588 ዓም.) የኢንግላንድ መርከበኛ፣ የግል ቅጥረኛ ዘራፊ፣ ዠብዱኛ፣ ባርያ ነጋዴና ተጓዥ ነበረ። 

የፈርዲናንድ ማጄላን መርከቦች ከደረይክ በፊት አለሙን ሁሉ ዙረው ነበር። ይሁንና ማጄላን እራሱ በጉዞው ላይ ስላረፈ፣ የድረይክ ዓለም ዙሪያ ጉዞ በአንድ መሪ ሥር የነበረው መጀመርያው ጊዜ ነበረ። 

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
ፍሪዩሊ-ቬነጽያ ጁልያ

thumb|300px|ፍሪዩሊ ቬነጽያ ጁልያ

**ፍሪዩሊ ቬነጽያ ጁልያ** (ጣልኛ፦ Friuli Venezia Giulia) የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ትሪየስቴ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ኢሊያዳ

**ኢሊያዳ** (ግሪክኛ፦  Ἰλιάς /ኢሊያስ/) በባለቅኔው ሆሜር (800 ዓክልበ. ያህል) የተጻፈ ጽሑፍ ነው። ከሁሉ አስቀድሞ በሙሉ የታወቀው ግሪክኛ ሥነ-ጽሑፍ ነው። ጽሑፉ በግጥም ስለ ትሮያ ጦርነት (ምናልባት 1190 ዓክልበ. የተከሠተ) ይተርካል። 

መደብ:ቅኔ
መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ጆርዳኖ ብሩኖ

330px|thumb|ጆርዳኖ ብሩኖ
**ጆርዳኖ ብሩኖ** (1540-1592 ዓም) የጣልያን መነኩሴ፣ ፈላስፋ፣ እና ሥነ ቁጥር ተመርማሪ ነበረ። ከዋክብት ሁሉ እንደኛ ፀሐይ ናቸውና ሌሎች አለማት ይዞራቸዋል በማለት ገመተ። በዚህ ምክንያት የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን እንደ ሀረጤቃ ወይም መናፍቅ ከሰሱትና ይሙት በቃ ፈረዱበት።

መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:የጣልያን ሰዎች
ሃኒባል

:*ለቀርጣግና ቀድሞ አለቃ *1 ሃኒባል*ን ይዩ።*
300px|thumb
**ሃኒባል** (255-189 ዓክልበ.) የቀርታግና ጦር አለቃ ሲሆን በሁለተኛ ፑኒክ ጦርነት በሮሜ መንግሥት ላይ ተዋጋ።

መደብ:የአፍሪካ ታሪክ
መደብ:የሮሜ መንግሥት
ሁ ጂንታው

thumb|ሁ ጂንታው 2003 ዓም
**ሁ ጂንታው** ከ1995 እስከ 2005 ዓም ድረስ የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ፕሬዚዳንት ነበሩ።

መደብ:የቻይና መሪዎች
ዘጠኙ ቅዱሳን

**ዘጠኙ  ቅዱሳን**
በኢትዮጵያ ታሪክ ጥናት አከፋፈል መሰረት “ ጥንታዊው የታሪክ ዘመን” ተብሎ በሚጠራው ጊዜ ወደ ኢትዮጵያ የገቡት ዘጠኝ የውጭ ሀገር ታላላቅ የክርስትና ሃይማኖት አባቶች ናቸው ፡፡ **በ[http://www.ethiopianorthodox.org/ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን]**  ታላቅ የሆነ መንፈሳዊ አስተዋጽኦን ማለትም በመንፈሳዊ ህይወት ፣ በስብከተ **[[ወንጌል]]**፣ ገዳማዊ እና የምንኩስና ሕይወትን በማስፋፋት ፣ መጽሐፍትን በመተርጎም፣ አበርክተዋል፡፡

ለአገራችን ሥነ-ፅሑፍ እድገት ጉልህ አስተዋፅኦ አድርገዋል፡፡ ከደጋግ ነገስታት ጋር በመሆን ለትምህርት ፣ ለማህበራዊ ኑሮ ወዘተ መሠረት የሆኑ ገዳማትን ከመመስረት ከቤት ክርስቲያን አልፎ ለአገራችን ኢትዮጵያ አያሌ አበርክቶት አድርገው አልፈዋል፡፡ በአገራችን ለቅድስናና ምንኩስና ፣ ለመፈንሳዊነት ትልቅ አብነት አላቸው፡፡ ከሮም ፣ ታናሽ እስያ፣ቁስጥንጥንያ ፣ ቂሳሪያ እና ሌሎች የእስያና ኤሮፓ አገሮች ቢመጡም ግዕዝን አጥንተው የአገሩን ባህልና አኗኗር ለምደው ክርስትናን በምድረ ኢትዮጵያ አስፋፍተዋል፡፡

ክርስትናን ወሰን አይገድበውምና ፣ ክርስቲያን ሃይማኖት እንጂ የድንበር አገር የለውምና የመጡበትን ቦታ ሳይሆን ህዝቡ መንፈሳዊ አባትነታቸውን ተቀብሎ! ቤተክርስቲያንም ውለታቸውን ቆጥራ የቅድስና ማዕረግ ሰጥታ ታከብራቸዋለች፡፡ ዕለት ተሰይሞላቸውም ክብር ይደረግላቸዋል፡፡

ከተለያዩ አካባቢ መምጣታቸውም ከየመጡበት አገር ወደ ግዕዝ መጽሐፍ ቅዱስን ጨምሮ አያሌ መንፈሳዊ መጽሐፍትን እንዲተረጉሙ አስችሏቸዋል፡፡ በዚህች ትንሽ ርዕስ ስለተሰዓቱ ቅዱሳን ይህን ያክል ካነሳን በሚከተለው አንቀጽ ደግሞ ማንነታቸውን እናስተዋውቃልኋለን፡፡
ስም የመጡበት አገር የገደሙበት ቦታ የመታሰቢያቸው ቀን 

፩- አቡነ አረጋዊ ሮም ደብረዳሞ ጥቅምት ፲፬

፪- አቡነ ጰንጤሌዎን ሮም አክሱም ጥቅምት ፮

፫- አቡነ የማታ ቆስይ ገርዓልታ ጥቅምት ፳፰ 

፬- አቡነ ገሪማ ሮም መደራ/ዓድዋ/ ሰኔ ፲፯

፭- አባ  ጽሕማ አንጾኪያ እንደ አባ ድሕማ/ይዲያ ጥር ፲፮

፮- አባ አፍፄ ታናሽ እስያ የሓ ግንቦት ፳፱

፯- አባ ሊቃኖስ ቁስጥንጥንያ አክሱም ህዳር ፳፰

፰- አባ አሌፍ ቂሳርያ ደብረ ሃሌሉያ መጋቢት ፲፩

፱- አባ ጉባ ኪልቂያ አድዋ አጠገብ ግንቦት ፳፱

## ምንጭ
የኣቡነ ጽሕማ ክብረ በዓል ጥር 19 ነው የሚከበረው
ኣቡነ ይሞኣታ ማለት የማታ ማለት ሊሆን ኣይችልም። ምክንያቱ የማታ የሚለው ቃል የኣማርኛ ቃል ስለሆነ ኣማርኛ ደግሞ በስድስተኛ ክፍለዘመን ስለአልነበረ ትክክል ኣይደለም

አቡነ ጰንጤሌዎን ትክክለኛ ኣፃፃፍ ኣይደለም ትክክለኛው ኣቡነ ጰንጠሌዎን ነው።
ቱቫ

thumb|500px|right
**ቱቫ** (ሩስኛ፦ Тыва́  /ቲውቫ/) በሩሲያ ውስጥ የሚገኝ ክፍላገር («ሪፐብሊክ») ነው።

መደብ:የሩስያ ክፍላገራት
የሞንጎሊያ ወተት-ጓያ

300px|thumb|የሞንጎሊያ ወተት-ጓያ
**የሞንጎሊያ ወተት-ጓያ** (*Astragalus propinquus*)  እስያ ውስጥ የሚገኝ ቊጥቋጥ ተክል ነው። የባቄላ አስተኔ አባል ነው። 

## የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ

ብዙ ከረም አባቢ ተክል ነው። 

## አስተዳደግ

## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር

የሞንጎሊያ ወተት-ጓያ በተለይ በቻይና፣ ሞንጎሊያ፣ ኮሪያ እና ሳይቤሪያ ውስጥ ይታደጋል። 

## የተክሉ ጥቅም

የሞንጎሊያ ወተት-ጓያ በቻይና ባሕላዊ ሕክምና አይነተኛ ሚና አለው።

በዘመናዊ ሊቃውንት ዘንድ የሰው ልጅ እድሜ ሊጨምር የሚችል ፕሮቲን ተሎሚሬስ እንዳለበት ተናግረዋል። 

መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ጸጉራም ድመት-ጥፍር

500px|thumb|ጸጉራም ድመት-ጥፍር
**ጸጉራም ድመት-ጥፍር** (*Uncaria tomentosa*)  ደቡብ አሜሪካና መካከለኛ አሜሪካ ውስጥ የሚገኝ ሐረግ ተክል ነው። በተለይ በአማዞን ወንዝ ሸለቆ ይገኛል። 

## የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ

እንደ ሜንጦ ወይም እንደ ጥፍር የሆኑት እሾሆች ስላሉበት በዛፍ ላይ ይወጣል። 

## አስተዳደግ

## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር

ጸጉራም ድመት-ጥፍር በተለይ በኮስታ ሪካ፣ ኒካራጓ፣ ፓናማ፣ ቬኔዙዌላ፣ ኮሎምቢያ፣ ትሪኒዳድና ቶቤጎ፣ ኤኳዶር፣ ፔሩ፣ ሱሪናም፣ ጋያና፣ ጊያን ይገኛል።

## የተክሉ ጥቅም

ጸጉራም ድመት-ጥፍር በደቡብ አሜሪካ ባሕላዊ ሕክምና ለተለያዩ ህመሞች ጥቅም አገኝቷል። በቀቿ ቋንቋ ሐረጉ «ቪልካ ቆራ» ወይም «ቅዱስ ዕጽ» ተብሏል።  

ዛሬ ተክሉ ለካንሴር ወይም ለሪህ እንደሚፈውስ ይታስባል፣ ይህ በሳይንስ እየተመራመረ ነው።  

መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ፔኒሲሊን

**ፔኒሲሊን** በ20ኛው ክፍለ ዘመን የተገኘ መድሃኒት አይነት ነው። በተፈጥሮ ፔኒሲልየም በተባለ ፈንገስ (ሽበት) ወገን የሚገኝ ሞለኪል ሲሆን ይኸው ሞለኪል ብዙ በሽታ አዘል ባክቴሪያ በማጥፋቱ እንደ ፀረ ባክቴሪያ ፈውስ በሰፊ ይጠቀማል።

የፔኒሲሊን ችሎታ መጀመርያ በድንገት የተገኘው በ1921 ዓም በስኮትላንድ ሳይንቲስት አሌክሳንደር ፍሌሚንግ ነበረ። በ2ኛው የአለም ጦርነት ጊዜ በጅምላ ተሠርቶ ይጠቀም ጀመር።  በ1949 ዓም መጀመርያ ሰው ሰራሽ ፔኒሲሊን በማስተጻምር ተሠራ። 

ከፈወሱት በሽቶች መካከል አባለዘር በሽቶች ጨብቱ እና ቂጥኝ ስለ ነበሩ፣ በአሜሪካና በፈረንጅ ምዕራባውያን አለም ውስጥ ከ፪ኛ አለም ጦርነት በኋላ ቀስ በቀስ «ወሲባዊ አብዮት» የተባለውን ኅብረተሠባዊ ለውጥ እንደ ገፋ ተብሏል። ቀድሞ እነዚህ አባለዘር በሽቶች ለመረን ሰዎች ዋና እንቅፋት ሆነው ነበር። በፔኒሲሊን እነዚህ በሽቶች እንደ ተሸነፉ መስሎአቸው የመረንነት ሃዋርዮች በድፍረት ይሰብኩ ጀመር።  በተለይ ይህ መልእክት በ1970ዎቹ እ.ኤ.አ. (= 1962-1972 ዓም) በሚዲያ በማሰራጨታቸው ብዙ ትዳሮች በዚያን ጊዜ ተፈቱ። ሆኖም በሚከተሉት 1980ዎቹ እ.ኤ.አ. አዳዲስ ፔኒሲሊን የማይጠቅምባቸው በሽቶች በተለይም ኤድስ ስለ ተነሡ ይህ «አብዮት» ይቀዘቀዝ ጀመር። 

ጥቂት ሰዎች ለፔኒሲሊን አለርጂ ስላለባቸው በሕክምና ሊቀበሉት አይቻልም። 

የፔኒሲሊን ስያሜ ከፔኒሲልየም ፈንገስ ወገን ነው። የፈንገስ ስም ከሮማይስጥ /ፔኒኪሉም/ «ቀለም-ብሩሽ» መጣ፣ ይህ የፈንገሱ ዱኬ ሰንሰለት እንደ ጥርግ ስለሚመስል ነው።

መደብ:ሕክምና
ጊዜዋ

300px|thumb|ግጃዋ
**ጊዜዋ** ወይም **ግጃዋ** (*Withania somnifera*)  እስያና ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ቊጥቋጥ ተክል ነው። የአውጥ አስተኔ አባል ነው። 

## የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ

ብዙ ከረም አጭር ቊጥቋጦ ነው። ትንንሽ አረንጓዴ አበቦች አሉት። የበሰለው ፍሬ ከብርቱካን እስከ ቀይ ቀለም ድረስ ይለውጣል። 

## አስተዳደግ
አንዳንድ ፈንገስ ወይም ተኋን አይነቶች ይበሉታል።

## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር

አሿጋንዳ በተለይ በሕንድ በብዙ ደረቅ ክፍላገሮች፣ በኔፓል፣ ቻይና እና የመን ውስጥ ይታደጋል። 

## የተክሉ ጥቅም

ትንሹ እንጆሪ ፍሬ በሕንድ አንዳንዴ አይብን በመሥራት ይጠቀማል። እንዲሁም በኢትዮጵያ ጠላ በመሥራት እንደ ጠቀመ ተብሏል (አቢሲኒካ)። 

ተክሉ በሕንድ አገር **አሿጋንዳ** ተብሎ ረጃጅም ሥሮቹ በሕንድ ባሕላዊ ሕክምና (አዩርቬዳ) ከጥንት ጀምሮ ተጠቅመዋል። ብዙ መድሃኒት ፈውሶችና እድሜ የሚጨምር እጽ መሆኑ በሰፊው ቢታስብም ይሄ በዘመናዊ ሊቃውንት ገና አልተረጋገጠም። 

በየመን አገር ተክሉ **ኡባብ** ተብሎ የደረቅ ቅጠሉ ዱቄት ልጥፍ ለቁስልና ለመቃጠል ይለጠፋል።

  
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ቀደም ተከተል

ቅደም ተከተል ማለት ምን ማለት ነው?(What is order?)>>>ቅደም ተከተል ማስታወስ ችሎታ ምንድን ነው?
ሸክላ

**ሸክላ**፣ የአፈር ውጤት ነው።
የሸክላ ውጤቶች ፥የቤት ቁሳቁሶችን፣ እንደ ድስት፣ ገንቦ፣ ማሰሮ፣ ሰሀን፣ ኩባያ ወዘተ እንዲሁም ለግንባታ ፥ቤት፣ ግቢ አጥር የመሬት ምንጣፍ ወለሎችን ወዘተ ፤የተለያዩ ጌጣጌጦችን ቅርፃቅርፆችን ወዘተ የሚሰራበትና የሰው ልጅ ሥልጣኔ ከጀመረበት ጀምሮ እስከአሁን ያልተለየው የዕደጥበብ መሠረት ነው።

መደብ:ኪነ ጥበብ
ታህተ-ቆዳዊ ስብ

**ታህተ-ቆዳዊ ስብ** የስብ አይነት ሲሆን በተለይ በሰው ልጅ ቆዳ ውስጥ ይገኛል። አንዳንድ ሰዎች ከፍ ያለ መጠን ሲወርሱ በአኗርኗራቸውም በቀለባቸው ትሪገር (መነሻ) ሊደረግ በተፈጥሮ ይችላል። ኑሮዋቸውና ምግባቸው ከቀየሩ ደግሞ ሊቀነስ ይቻላል። 

መደብ:ሥነ አካል
አንትረቢ

**አንትረቢ** ወይም **ኤንትሮፒ** በስነግለት (ቴርሞዲናሚካ) ዘንድ በስነግሌታዊ ሁለተኛ ሕግ ሙቀትና ቅዝቃዜ ምንጊዜም ቢቀላቅሉ ወደ አንድ ሙቀት አንድላይ እስከሚደርሱ ድረስ በአንዱ ጣቢያ ውስጥ ሲቀላቀሉ ወደ ኤንትሮፒ ይመለሳል ይባላል። ለምሳሌ አንድ በረዶ ክፍል በሙቅ ውሃ ተጨምሮ ቶሎ ይቀልጣልና የውሃው ሙቀት ወደ አንትረቢ መሄድ ይባላል። 

በዚህ አጋጣሚ አንትረቢ በሌላ ረገድ የሥልጣኔ ተቃራኒ ማለት ሊሆን ይችላል።  በዚህም ትርጉም አንድ ኅብረተሠብ ያለ ምንም ሕግ ወይም ሥልጣኔ የሚደርስበት ኹኔታ ያመልክታል። 

መደብ:ሥነ ሙቀት
ዘ ሱፕሪምዝ

345px|thumb|ዘ ሱፕሪምዝ በ1960 ዓም
**ዘ ሱፕሪምዝ** ከ1951 እስከ 1969 ዓም (1959-1977 እ.ኤ.አ.) ድረስ የቆየ ዝነኛ አሜሪካዊ ሴቶች ሙዚቃ ቡድን ነበሩ። በጣም በጋለ ስሜት ሲዘፍኑ ከ1964 እስከ 1969 ድረስ በርካታ #1 ዘፈኖች ቀረጹ።  

### ስም
* 1959-1961 እ.ኤ.አ. - «ዘ ፕሪመትስ»
* 1961-1967 እ.ኤ.አ. - «ዘ ሱፕሪምዝ»
* 1967-1970 እ.ኤ.አ. - «ዳያና ሮስ ኤንድ ዘ ሱፕሪምዝ»
* 1970-1977 እ.ኤ.አ. - «ዘ ሱፕሪምዝ» 

### አንጋፋ #1 ዘፈኖች በአሜሪካ አገር

* ***1964 እ.ኤ.አ.***
:* "Where Did Our Love Go?" 
:* "Baby Love" 
:* "Come See About Me"

* ***1965 እ.ኤ.አ.***
:* "Stop! In The Name Of Love" 
:* "Back In My Arms Again"
:* "I Hear A Symphony" 

* ***1966 እ.ኤ.አ.***
:* "You Can't Hurry Love" 
:* "You Keep Me Hangin' On" 

* ***1967 እ.ኤ.አ.***
:* "Love is Here and Now You're Gone" 
:* "The Happening" (*)

* ***1968 እ.ኤ.አ.***
:* "Love Child"  (*)

* ***1969 እ.ኤ.አ.***
:* "Some Day We'll Be Together" 

: (*) - እነዚህ ሁለት ዘፈኖች በዘመኑ «ሳይከደሊክ» ቄንጥ ተዘጋጁ። 

መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
የላንካስተር ውል

**የላንካስተር ውል** በ1736 ዓም በአንዱ ወገን በቨርጂኒያና ሜሪላንድ የታላቅ ብሪታንያ ቅኝ አገራትና በሌላው የሆዴነሾኒ ተባባሪነት ወይም ስድስት ብሔሮች የተደረገ ውል ነበረ። ውሉ በአልባኒ፣ ኒው ዮርክ ተፈጸመ። በዚህ ውል ከሆደናሾኔ ወይም ኢሮኳ ብሔር እና ከቅኝ አገሮቹ መሃል ያለው ወሰን ከበፊቱ ብሉ ሪጅ ተራሮች ጫፍ እስከ ኦሃዮ ወንዝ (በብሪታን ትርጓሜ) ወይም እስከ ኦሃዮ ወንዝ ተፍሳሽ (በኢሮኳ ትርጉም) ድረስ አስፋፋው። በኢሮኳ ዘንድ ሸናንዶዋ ሸለቆ ብቻ ለብር ዋጋ ሸጡ፤ በብሪታንያ ዘንድ ግን ኬንታኪና መላው ምእራብ ቨርጂኒያ ገዝተው ነበር። 

ቤንጃሚን ፍራንክሊን የላንካስተር ውል አንብቦ ወደደውና ለቅኝ አገሮቹ ሁሉ በማሳተሚያ ቤት አሰራጨው። በውሉ ውስጥ ኢሮኳውያን አለቆች ለእንግሊዞች እንዳሉ «ሰዎች ከመቀመጫችሁ ተርቀው ምን እንደሚያደርጉ ልታውቁ መታሠብ አትችሉም» ብለዋል። አስተርጓሚው ኮንራድ ቫይዘር (ታቸረዋገን) ተባለ። 

መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
መደብ:ሜሪላንድ
መደብ:ቨርጂኒያ
መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
ግሪንስሊቭዝ

ስዕል:Greensleeves.ogg

**ግሪንስሊቭዝ** በ1572 ዓም በእንግላንድ የወጣ በይበልጥ የተወደደው ዘፈን ነበረ።

መደብ:ዘፈኖች
መደብ:እንግሊዝ
የሰው ብዙ ሥራ

**የሰው ብዙ ሥራ** ማለት ሰው በአጭር ጊዜ (አንድ ሰዓት) ውስጥ ከአንድ ተግባር በላይ የመሥራት ችሎታ ነው።

መደብ:የሰው ልጅ ጥናት
ራንዶልፍ ሄርስት

**ራንዶልፍ ሄርስት** (1855-1941 ዓም) የአሜሪካ አገር ባለድሪጅት ሲሆን የአገሩን ትልቁን ጋዜጣ አሳታሚ ፖለቲከኛ ነበረ።

መደብ:ፖለቲከኞች
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ኡፕሳላ

**ኡፕሳላ** (ስዊድኛ፦   Uppsala) የስዊድን ከተማ ነው።

*ደግሞ ይዩ፦ ጋምላ ኡፕሳላ

መደብ:የስዊድን ከተሞች
ስመልየንስክ

thumb|
**ስመልየንስክ** (ሩስኛ፦ Смоленск) የሩስያ ሀገር ከተማ ነው።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ባፋ ባፋ

**ባፋ ባፋ** በ1974 እ.ኤ.አ. (1966 ዓም) በዶ/ር ጋሪ ሽርትስ የተፈጠረ ፊት ለፊት ትምህርት መስመሰል ጨዋታ ነው። ይህ የመስመሰል ጨዋታ የባሕል ልዩነቶች ተጽእኖ በሰዎችም ሆነ በድርጅቶች ላይ እንዲያስተውሉ፣ ለተሳታፊዎቹም የባህል-ታሻጋሪ አስተዋይነታቸውን ለማሻሸል ተዘጋጅቷል። ተሳታፊዎቹም ሰዎች ሌላ ግብረገብ፣ ሌላ አደራረግ፣ እና ሌላ ችግር መፍታት መንገዶች ያሉዋቸውበት ባሕል በመጎበኘት፣ ከርሱም ጋር ለመወያየት በመሞከር፣ ተሳታፊዎቹ «የባሕል ድንጋጤ» ይለመዳሉ።  ሦስት አይነቶች አሉት፣ አንዱ ለሁለተኛ ደረጃ፣ አንዱ ለቸሮታዎች፣ አንዱ ለዩኒቨርሲቴዎች ይገኛሉ፣ እንዲሁም ለአንደኛ ደረጃ ተማሮች «ራፋ ራፋ» የተባለው አይነት አለ፣ ከነዚህም ጋር ለድርጅቶችም ሆነ ለመንግሥት ቢሮዎች የባለሙያ አይነት አለ።

## መነሻ
በ1971 እ.ኤ.አ. አካባቢ፣ የአሜሪካ መርከብ ኃይል በውጫገር ወደቦች ሲሰነበቱ ስለ አደራረጋቸው በተለይም በጃፓንና በግሪክ አገር ውስጥ፣ አሳሳቢ ትኩረት ይዞ ነበር። ከአሜሪካና ከጓደኞችዋ መካከል የነበሩት መልካም ግኙነቶች ላይ ጥላ የሚጥሉትን ድርጊቶች ለማስወገድ ወሰኑ። የባሕር ኃይል ሥራተኞች ምርመራና ልማት ማዕከል ተቋም ወደ ጋሪ ሺርትስ ቀርቦ እኚህ ድርጊቶች የተከሠቱባቸው ባሕሎች በተሻለ እንዲያስተውሉ የባሕር ኃይል ሠራተኞችን የሚያስተምር መስመስል በመፍጠር እርዳታውን ጠየቁ። ከዚህ ቀድሞ የባሕር ኃይል ስለ ግሪክ ባሕል የሚገልጹ ጽሑፎች ፈጥረው ነበር። ስለዚህ ጉዳዩ የመረጃ ጉድለት ሳይሆን ተግባራዊ በማድረጉ ላይ ይነሣ ነበር።

በሺርትስ አስተያየት ሰዎችን ማስተማሩ መልሱ በከፊል ብቻ ነበረ። በተረፈ የባሕል ባሕርይ እራሱን እና ልዩነቶቹ በሰው ልጅ መወያየት ላይ ምን ያሕል ተጽእኖ እንዳላቸው እንዲያስተውሉ አስፈላጊ ነበር። በመላምቱ ዘንድ ይህ መልመጃ በማናቸውም ባህል ውስጥ በተደማጭነት እንዲወያዩ ባፋጣኝ ለመማር ያንቀስቅሳቸው ነበር። ውጤቱም መስመስሉ ጨዋታ «ባፋ ባፋ» ሆነ፤ በመጀመርያውም የመልመጃ መጽሐፍ፣ አስቂኝ ዝራፍ፣ እና የቋንቋ ካሠቶች ተሠሩለት። ይህ መጀመርያው ባሕል-አሻጋሪ መስመስል ነበር፤ በአጠቃላይ በ1974 እ.ኤ.አ. በተገኘ ጊዜ፣ በመላ ዘርፉ ከሁሉ ጥቅም ያገኘና የታወቀ ሆነ። 

በጽንሰ ሃሣቡ ሠልጣኞቹ በሁለት ሁለት ልዩነቶች የበዙባቸው ባህሎች (አልፋ እና ቤታ ተብለው) አባላት ሆነው ተከፈሉ።   እያንዳንዱ ስብሰባ ቀላል የሆኑ ጥቃቅን ደንቦች ይማር ነበር። አንዱ የጋራ፣ ዝንባሌው ወደ ሕዝቡ የሆነ፣ የሚነካ ባሕል ሲሆን፣ ሌላው በሌላ እንጀራ ቋንቋ የግለሠብ መብትና ዝንባሌው ወደ ተግባር የሆነ ባህል ነው። ከተደረጁ በኋላ አንዳንድ ሰዎች ወደ ሌላው ስብሰባ ኮንታክት አድርገው ጉብኝት ያድርጉ ነበር። የሁለቱ ባሕሎች አባላት ሲወያዩ፣ የሚያስተምረን ነጥብ «በኛ ባሕል ለኛ ትንግርት፣ እብድ፣ ተቃራኒ ወይም ጥቃቅን የመሠለን፣ በሌላው ባሕል ግን እነዚህ ትክክለኛ እና ትልቅ ቁም ነገሮች ሊመስሉ ይችላሉ» ይባላል። (Shirts, 1995). ሌሎችም መስመስሎች በዘርፉ ውስጥ ቢፈጠሩም፣ ሁላቸው ለዚሕኛው ባለዕዳ ሆነዋል፤ ለባሕል-ተሻጋሪ ጨዋታዎች አራያ ያቀረበው ክላሲክ ተብሏል።"

## ጥቅሞች
ባፋ ባፋ ተለዋዋጭ ነው፣ በጣም ብዙ ኹኔታዎች ውስጥ ጥቅም አገኝቷል። በዚህም ውስጥ ወይም ስለ መልክዓምድራዊ አቀማመጣቸው፣ ስለ ፖለቲካዊ እምነታቸው፣ ስለ ዘራቸው፣ ወይም ስለ ድርጅታዊ መዋቅራቸው፣ ወዘተ. የተነሡ ልዩነቶች ይገኛሉ።  ለምሳሌም፦
* ስለ ልዩነቶችና ስለ ማካተት መግለጽ (እነዚህ ቃሎች ለግብረሰዶማውያን ትምህርት ብዕር ስሞች ናቸው)
* የባሕል ጥናት ክፍሎች።
* የማስተዳደር መልመጃ
* ሰዎች ወደ ሌሎች ባሕሎች ለማስለመድ (የሰላም ጓድ፣ ሰባኪዎችም፣ ሚነታሪዎችም).
* የሕክምና ባለሙዮች እና አስተማሮች።
* የዝንባሌ መልመጃ (ለተማሪ እና ለመምህሮች

## ጥቅሶች

## የውጭ መያዣ
*ድረ ገጽ

መደብ:ባሕል
መደብ:ጨዋታ
ሰናንኩያ

**ሰናንኩያ** (ወይም **ሰናንኩኛ**፣ **ስናንኩን**፣ **ሰነንኩን**፣) በማሊ፣ በጊኔና በጋምቢያ የሚገኝ ኅብረተሠባዊ ባሕርይ ነው፤ ባጠቃላይ በብዙ የምዕራብ አፍሪካ ኅብረተሠቦች ይገኛል። ትርጉሙ እንደ «መቀላለድ ዝምድና» ይመስላል።

በተወሰኑ የጎሳ ወይም የሙያ ቡድኖች ውስጥ ካለው ልምድ በላይ፣ «በረዶውን የሰበሩት» ማናቸውም ፈቃደኛ ተሳታፊዎች የሰናንኩያ ግንኙነት ሊመሠረቱ ይችላሉ። በሰናንኩያ ዝምድና ያሉት እርስ በርስ እንደ ቅርብ ዘመድ ሊቀላለዱ ይችላሉ። ቀልዶችም እስከ ቀላል ወይም አስቂኝ ስድቦች ሊደርሱ ይችላሉ። ይሄ የማንዴ እና የምዕራብ አፍሪካ ኅብረተሠብ ወሳኝ አላባ ይቆጠራል፤ በሱንዲያታ ከይታ በ1228 ዓም በማሊ መንግሥት አፈ ቃል ሕገ መንግሥት በኩሩካን ፉጋም ዘንድ ሰናንኩያ እንደ ብሔራዊ አገባብ እንደ ተደነገገ ይባላል።

ይህም ውስብስብና ለረጅም ዘመን የቆየ ልማድ ተጽእኖች በምዕራብ አፍሪካ ሲታዩ እንዲሁም በአፍሪካዊ-አሜሪካዊ ባሕል ሊታዩ ይቻላል። ይህ በባህላዊ ሥርዓቶች ላይ ለምሳሌ «ዘ ደዘንዝ» በተባለው ይታያል፣ እንዲሁም በቅርብ ያልተዘመዱት ሰዎች በጨዋታ እንደ ቅርብ ዘመድ እንደ አክስት ምናምንት የሚለውን ማዕረግ እርሱ በርስ የሚፈቀዱበት ልማድ ከዚህ ታሪካዊ ድንጋጌ እንደ ወጣ ይመስላል። 

ለአንድ ምሳሌ፣ ትራኦሬ እና ኮኔ የተባሉት ጎሦች መሃል እርስ በርስ ከሌላውም አባላት ጋር የ«ሰናንኩያ» ግንኙነት ሲኖር፣ ከቆዩት ሯጭ ቀልዶች መካከል ትልቅ የሆነው፣ እያንዳንዱ ጎሣ ሌላውን በይበልጥ ባቄላን መብላይ የሚወድድ መሆኑን እርስ በርስ ይከሠሳሉ።

በ2014 እ.ኤ.አ. (2006 አም.) በኒጄር ያሉት ሐውዛና ፉላኒ ብሔሮች «መቃለድ ተግባር» በዩኔስኮ ድርጅት ብያኔ «የሰው ልጅ የማይጨበት ባሕላዊ ቅርስ» ተብሎ ተሰየመ። 

## ዋቢ መጻሕፍት


መደብ:ማሊ
መደብ:ጋምቢያ 
መደብ:ቡርኪና ፋሶ
መደብ:ኒጄር
መደብ:ባሕል
መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
ሳውቫዶር ዳ ባዒየ

**ሳውቫዶር ዳ ባዒየ** (ፖርቱጊዝኛ፦ Salvador da Bahia) የብራዚል ከተማ ነው።

መደብ:ብራዚል
መደብ:የደቡብ አሜሪካ ከተሞች
ኮዋላ

**ኮዋላ** (ሮማይስጥ ስም፦ Phascolarctos cinereus) በአንዳንድ አገር የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ዝርያ ነው።

ይህ ፍጡር በአውስትራሊያ ብቻ፣ በተለይም በባሕር ዛፍ መሃል የሚኖር ሲሆን ለባሕር ዛፍ ቅጠሎች እንደ ሱስነት ያለበት ነው።

ስሙ «ኮዋላ» ከኗሪዎች ቋንቋ ዻሩግኛ ቃል «ጉላ» ደርሷል። ከካንጋሮ ጋር በኪሴ እንስሳዎች ውስጥ ቢመደብም ብዙ ጊዜ እንደ ድብ አይነት ተቆጥሯል። የግሪክኛ-ሮማይስጥ ስያሜ ማለት «የኪስ ድብ» (ግሪክ /ፋስኮላርክቶስ/) እና «አመዳማ» (ላቲን /ኪነሬውስ/) ነው።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:አውስትራልያ
ፕሬስቢቴሪያኒስም

375px|thumb|የፕሬስቢቴሪያኢስም ሃይማኖት መስራች ጆን ኖክስ
**'ፕሬስቢቴሪያኒስም** በፕሮቴስታንት እንቅስቃሴ ውስጥ በ1552 ዓም በስኮትላንድ በጆን ኖክስ የተመሠረተ እንደ ክርስትና የመሠለ ሃይማኖት ነው።

ሃይማኖቱ ቄሳውንት ባይኖሩት፣ የሃይማኖቱ ሽማግሎች «ፕሬስቢተር» (ሰባኪዎች) በመባላቸው ሃይማኖቱ «ፕሬስቢተርሪያኒም» የሚባለው ነው።

## ታሪክ

በ1552 ዓም በወጣው «የስኮታውያን ምስሓ» በተባለው ሰነድ የስኮትላንድ ቤተ ክርስቲያን እምነት በስኮትኛ ቀበሌኛ ተገለጸ። ለምሳሌም፦

The perfectioun of the Law and imperfectioun of man (የሕግ ፍጹምነትና የሰው ልጅ አለመፈጸም)

:"THE Law of God we confess and acknawlege maist Just maist equall maist haly and maist perfyte commanding thir thingis quhilk being wrocht in perfectioun wer habill to gif lyfe and habill to bring man to eternall felicitie Bot our nature is sa corrupt sa waik and sa vnperfyte that we are neuer habill to fulfill the warkis of the law in perfectioun Yea gif we say we haue na syne euin efter we ar regenerat we dissaif our selfis and the veritie of god is not in ws And thairfoir it behuifit vs to apprehend Christ Jesus with his Justice and satisfactioun quha is the end and accomplischement of the law to all that beleve be quhome we ar set at this libertie that the curss and maledictioun of god fall not vpon ws albeit we fulfill not the same in all poinctis ffor God the father behalding ws in the body of his sone Christ Jesus acceptis oure imperfyte obedience as it wer perfyte and coueris our warkis quhilk ar defylit with mony spottis with the Justice of his sone We do not mene that we are so set at libertie that we aw na obedience to the law (for that befoir we haue plainly confessit) But this we affirme that na man in eird (Christ Jesus onlie except) hes geuin geuis or sall giue in work that obedience to the law quhilk the law requyreth Bot quhan we haue done all thingis we man fall downe and vnfenyeitlie confess that we ar vnprofitabil seruandis And thairfoir quhasaeuer bostis thame selfis of the meritis of thair awin warkis or put thair traist in the warkis of supererogatioun boist them selfis of that quhilk is nocht and put thair traist in dampnabill Idolatrie"

:«የእግዚአብሔር ሕግ ከሁሉ ሐቀኛ፣ ከሁሉ ትክክለኛ፣ ከሁሉ ቅዱሰና ከሁሉ ፍጹም እንደ ሆነ፣ በፍጹምነት ተሠርተው ሕይወት ለመስጠት የቻሉ፣ ሰዎችንም ወደ ዘላለም ፍሥሓ ለማምጣት የቻሉትን ነገሮች እንዳዘዘ፣ እናመናለን፤ ነገር ግን ጸባያችን እንዲህ ብልሹ፣ እንዲህ ድካም፣ እንዲህ ያልተፈጸመ ሲሆን፣ እኛ መቸም የሕጉን ሥራዎች በፍጹምነት መፈጽም አንችልም። አዎ፣ እኛ ያለ ኃጢአት እንኖራለን ብንል ኖሮ፣ ከታደሠን በኋላ ስንኳ አንድንም ነበርና የአምላካችን እውነት በውስጣችን አይገኝም ነበር።  ስለዚህም ኢየሱስ ክርስቶስን ከነፍትሑ እና ከነመጥገቡ ለመያዝ ይጠቅመናል፣ እሱም ለሚያምኑበት ሁሉ የሕጉ መጨረሻና ፍጻሜ ነውና በርሱም ምክንያት የአምላክ ርጉማንና ኲናኔ እንዳይወድቅብን በዚሁ አርነት ተቀምጠናል፤ ለእግዚአብሐር አብ በነጥቦች ሁሉ ባናከብርም፣ በወልዱ ኢየሱስ ክርስቶስ ሰውነት ውስጥ አይቶን ብልሹ መታዘዛችን እንደ ፍጹምነት ይቀብለናል፣ በወልዱም ፍትሕ በኩል በብዙ እድፎች የረከሱት ሥራዎቻችንን ይከድናልና። ለሕግ መታዘዝ ምንም ግዴታ እስከማይኖረን ድረስ በአርነት ተገኝተናል ማለታችን አይደለም (ያን ቀድሞ በግልጽ አስረድተናልና)። ነገር ግን ይህን  እናረጋግጣለን፦ ማንም ሰው በምድር ላይ (ከክርስቶስ ኢየሱስ በቀር ብቻ) ሕጉ ያስፈልገውን የሕግ መታዘዝ በሥራ አልሠራም ወይም አይሠራም። ነገር ግን ሁሉንም ነገር አድርገን ሲሆን ልንደፋና የማንረባ አገልጋዮች መሆናችን ያለ ግብዝነት ልናመን አለብን። ስለዚህም በራሱ ሥራዎች ምግባር ራሱን የሚመካ ወይም በትሩፋት ሥራዎች ላይ እምነቱን የሚያድርግ ሁሉ፣ በማይሆን ነገር ይመካል፤ በተኮነነ ጣኦት ላይ እምነቱን ያደርጋል።  »

ይህ «የስኮትላንድ ምስሓ» እስከ 1641 ዓም ቆየ፣ በዚያም ጊዜ በእንግላንድ የተካሄደው ዌስትሚንስተር ጉባኤ «የዌስትሚንስተር እምነት ምስሓ» አወጣ። ይህ የዌስትሚንስተር ምስሓ በስኮትላንድ ቤተ ክርስቲያን ይፋዊ ሆነ።

መደብ:የክርስትና ክፍልፋዮች
መደብ:ስኮትላንድ
የኦቬርቶን መስኮት

**የኦቬርቶን መስኮት** በአሜሪካዊው ልጅ ዮዴፍ ኦቬርቶን (1952-1995 ዓም) የተደረጀ ሕዝባዊ ፖሊሲ ለውጥ አራያ ነው።  ልጅ ኦቬርቶን በ1995 ዓም በ43ኛው ዓመቱ በአውሮፕላን አደጋ ካረፈ በኋላ፣ አራያው «የኦቬርቶን መስኮት» ተብሎ ዝንኛነትን አግገኝቷል። 
360px|thumb|left|የኦቬርቶን መስኮት ደረጆች
በዚያው ኦቬርቶን መስኮት አራያ ዘንድ፣ ከአርነት እስከ ባርነት በሚለው መስመር ላይ፣ ለማንኛውም ፖለቲካዊ ሀሣብ ቢቀርብም የሚከተሉት ደረጆች ይኖራሉ፦

***ወደ አርነት**
* 1)  የማይታሠብ 
* 2) አክራሪ
* 3) የሚቀበል (መስኮቱ እዚህ ይጀምራል) ---v
* 4) አስተዋይ
* 5) በሕዝብ የሚወደድ
* 6) መምሪያ (ፖሊሲ)
***ወደ ባርነት**
* 7) በሕዝብ የሚወደድ
* 8) አስተዋይ 
* 9) የሚቀበል (መስኮቱ እዚህ ይዘጋል) --- ^
* 10) አክራሪ
* 11) የማይታሰብ 

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ሄርማን ጀይ ኮወን

**ሄርማን ጀይ «ሃንክ» ኮወን** (1924 ዓም የተወለደ ሲሆን አሁን 87 አመት ያላቸው የቀድም አሜሪካ ፖለቲካዊ ሰው ናቸው።  

*ምሳሌ ከMarch 20, 2018 እ.ኤ.አ.

መደብ:ፖለቲከኞች
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ፍሬድሪክ ኤንግልስ

**ፍሬድሪክ ኤንግልስ** (ጀርመንኛ: **Friedrich Engels** *ፍሬድሪክ ኤንግልስ*) (ህዳር 28, 1820 – ነሐሴ 5, 1895) ጀርመናዊ ፈላስፋ እና የፖለቲካ ተመራማሪ ነበር። የፍሬድሪክ ኤንግልስ ጸሁፎች በገንዘብ( ኢኮኖሚ) እና ፖለቲካ ላይ ያተኮሩ ነበር። 

## ሕይወት
የተወለዱት ባርመን: የፕሩሽያ ግዛት፣ ጀርመን ኮንፌደሬሽን ንው። የሞቱት በ74 አመታቸው በሎንደን፣ ኢንግላንድ ነው። የኖረባቸው ስፍራዎች：ጀርመን ፈረንሳይ፣ ዩናይትድ ኪንግደም። ዜግነት ጀርመን። ያጠናቸው መስኮች ኢኮኖሚና ፖለቲካና ታሪክና ፖለቲካ ፍልስፍናና ሶሽዮሎጅ ነበር።

መደብ:ማርክሲዝም
መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ሶሺያሊዝም
መደብ:ፈላስፋዎች
ኤዲረን

**ኤዲረን** (, , ) በቱርክ ውስጥ የአውሮፓ ክፍል ነው.

መደብ:ኤዲረን
ሉቭር ሙዚየም

350px|thumb|ሉቭር ሙዚየም
**ሉቭር ሙዚየም** (ፈረንሳይኛ ፦ Musée du Louvre /ሙዜ ዱ ሉቭር/) በፓሪስ፣ ፈረንሳይ የሚገኝ ስመ ጥሩ ሙዚየም ነው።

ከ1785 ዓም ጀምሮ ሥፍራው ሙዚየም ሆኖዋል። በ1104 ዓም በተመሠረተው ሉቭር ቤተ መንግሥት ውስጥ ይቆማል። 

መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:ሥነ ህንጻ
ቱር ኤፈል

400px|thumb|ቱር ኤፈል በፓሪስ

**ቱር ኤፈል** (ፈረንሳይኛ፦ Tour Eiffel «የኤፈል ግንብ») በፓሪስ፣ ፈረንሳይ በ1880 ዓም የተሠራ ዝነኛ ታላቅ ግንብ ነው።

መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:ሥነ ህንጻ
ኒኮሎ ኩሳኖ ዩኒቨርሲቲ

400px|thumb|ኒኮሎ ኩሳኖ ዩኒቨርሲቲ በሮሜ፣ ጣልያን
**ኒኮሎ ኩሳኖ ዩኒቨርሲቲ** (ጣልኛ፦ Università degli Studi Niccolò Cusano /ዩኒቬርሲታ ዴልዪ ስቱዲ ኒኮሎ ኩሳኖ/ ወይም UNICUSANO /ዩኒኩሳኖ/) በሮሜ፣ ጣልያን ነ1998 ዓም የተመሰረተ ዩኒቨርሲቲ ነው። 

መደብ:ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:ጣልያን
ኮሎሲየም

400px|thumb|ኮሎሲየም በሮሜ ከተማ
**ኮሎሲየም** በሮሜ፣ ጣልያን የሚታይ በ62 ዓም የተመሠረተ ታላቅ አምፊቴያትር (እስታድዩም ወይም አይጠየፌ አዳራሽ) ነው። ይህ ከ550 ዓም ግድም በፊት ለድራማ ወይም ለውድድር ይጠቀም ነበር።  ከ550 ዓም በኋላ በመኖኮሳት ይያዝ ነበር፤ በኋላም እንደ አምባ ጠቀመ።

መደብ:ጣልያን
መደብ:የሮሜ መንግሥት
መደብ:ሥነ ህንጻ
መደብ:ሥነ ቅርስ
የሳንባ ነቀርሳ

**የሳንባ ነቀርሳ ማይኮባክቴሪየም ቱበርክሎሲስ** በሚባል ባክቴሪያ የሚከሰት በሽታ ነው።

መደብ:ሕክምና
ቦስኒያኛ

thumb|upright=1.25|ቦስንኛ (አረንጓዴ) የምነገርበት አገሮች።

**ቦስኒያኛ** (/ቦሳንስኪ/) በተለይ በቦስኒያ የሚነገር እንደ ሰርብኛና እንደ ክሮኤሽኛ የሚመስል የሰርቦ-ክሮኤሽኛ ቀበሌኛ ነው። በላቲን ጽሕፈት ይጻፋል። 

400px|thumb|left|ቦስንኛ በጥንት ቂርሎስ ቦስንኛ ፊደል፣ ላቲን ጽሕፈት፣ አረብኛ ጽሕፈት

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ቦስኒያና ሄርጸጎቪና
ሙዜ ዶርሰይ

350px|thumb|ሙዜ ዶርሰይ
**ሙዜ ዶርሰይ** (ፈረንሳይኛ ፦Musée d'Orsay) በፓሪስ፣ ፈረንሳይ የሚገኝ ስመ ጥሩ ሙዚየም ነው።

ከ1978 ዓም ጀምሮ ሥፍራው ሙዚየም ሆኖዋል። በ1890 ዓም በተመሠረተ ባቡር ጣቢያ ሕንጻ ውስጥ ይቆማል። 

መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:ሥነ ህንጻ
ዳ ናንግ አለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ

thumb|300px|ዳ ናንግ አውሮፕላን ማረፊያ
**ዳ ናንግ አለም አቀፍ አይሮፕላን ማረፊያ** በዳ ናንግ ቬትናም የሚገኝ አውሮፕላን ማረፊያ ነው።

መደብ:ቬትናም
መደብ:የአውሮፕላን ማረፊያዎች
1

* በቀን ለ24 ሰዓት
እየቆጠራችሁ፣1 ትሪሊዮን ላይ
ለመድረስ፣
* 31ሺ 688 ዓመት
ይፈጅባችኋል፡፡
* የኤሌክትሪክ ወንበር የተፈለሰፈው
በአንድ የጥርስ ሀኪም ነው፡፡
* የዶሮ ረዥሙ የተመዘገበ የአየር
ላይ በረራ 13 ሰከንድ ነው፡፡
* የጥንት ግብፃውያን ከድንጋይ
በተሰራ ትራስ ላይ ይተኙ ነበር፡፡
* እስከ 1976 ዓ.ም (እኤአ)
በአሜሪካ ፍራንክሊን በሚል
የሚጠራ ግዛት ነበር፡፡
** ዛሬ ያ ግዛት ቴኒዝ በመባል
ይታወቃል፡፡
* በዓመት ከ10 ሺ በላይ አዕዋፋት
ከመስተዋት መስኮቶች ጋር
በመጋጨት ይሞታሉ፡፡
* በምድር ላይ ከአንድ ሚሊዮን
በላይ የእንስሳት ዝርያዎች አሉ፡፡
* ከአራት አሜሪካውያን አንዱ
በቴሌቪዥን መስኮት ታይቷል፡፡
* አምፑል ፈልሳፊው ቶማስ
ኤዲሰን ጨለማን ይፈራ ነበር፡፡
* ሰውነታችን በሰከንድ 15 ሚሊዮን
ቀይ የደም ሴሎችን እየፈጠረ
ይገድላል፡፡
* ማር አይበላሽም፡፡
** 3ሺ ዓመት
ያስቆጠረ ማር ለምግብነት
ይውላል፡፡
ቡርጅ ኻሊፋ

**ቡርጅ ኻሊፋ** በዱባይ ከተማ፣ የተባበሩት የዓረብ ግዛቶች ውስጥ የሚገኝ ሰማይ ጠቀስ ህንጻ ነው።  የተጀመረው በ1998 ዓም ሲሆን በ2002 ዓም ተጨረሰ። እስካሁንም ድረስ የአለሙ አንደኛው ረጅሙ ሕንጻ ሆኗል። 

መደብ:ሥነ ህንጻ
መደብ:እስያ
2

የቀይ የደም ሴሎች አማካይ
እድሜ 120 ቀናት ሲሆን፥ አንድ
ሰው ከ20 እስከ 30 ትሪሊየን ቀይ
የደም ሴሎች ይኖሩታል።
በተለያየ ምክንያት የጎደሉትን
ለመተካት፥ በየሰከንዱ 2 ነጥብ 5
ሚሊየን ቀይ የደም ሴሎች
መመረት ይኖርባቸዋል።
ሰውነትን ለማዳረስ 20 ሰከንድ ብቻ
ይፈጅባቸዋል፤ በሰውነት ውስጥ 25
ሚሊየን ሴሎች በሰከንድ ውስጥ
ይመረታሉ።
ሰውነታችን በየቀኑ 2 መቶ ቢሊየን
ቀይ የደም ሴሎችን ያመርታል፤
የሆነ ነገር ሲነኩ ደግሞ በሰዓት
199 ኪሎ ሜትር በሆነ ፍጥነት
ለአዕምሮ መልዕክት ይደርሰዋል።
ደም በሰውነት ውስጥ
በሚያደርገው ዝውውር በቀን 60
ሺህ ማይል ወይም 96 ሺህ 560
ኪሎ ሜትር ያክል ይጓዛል።
የአንድ ሰው ልብ በህይዎት ዘመን 1
ሚሊየን በርሜል ደም ይረጫል።
ሰውነት ውስጥ 5 ነጥብ 6 ሊትር
ደም ሲኖር ይህ ደም በደቂቃ ሶሰት
ጊዜ በሰውነት ውስጥ ይዟዟራል።
ነርቭ በሰዓት 4 መቶ ኪሎ ሜትር
በሆነ ፍጥነት መልዕክቱን ያደርሳል፤
ሲያስነጥሱ በሰዓት 166 ኪሎ
ሜትር ፍጥነት ያለው ነፋስ
ያመነጫሉ።
በሚስሉ ጊዜ ደግሞ ፍጥነቱ ወደ 1
መቶ ኪሎ ሜትር ይወርዳል፤ ልብ
በየቀኑ 1 መቶ ሺህ ጊዜ ይመታል።
አይን እስከ 10 ሚሊየን ያክል
የተለያዩ ነገሮችን መለየት የሚችል
ሲሆን፥ ትልቅ ከተባለው ቴሌስኮፕ
የተሻለ መረጃን የመያዝ አቅም
አለው።
ሳምባችን በቀን ከ2 ሚሊየን ሊትር
በላይ አየር ወደ ውስጥ ይስባል፤
አጠቃላይ መጠኑ አንድ የሜዳ
ቴኒስ መጫወቻ ሜዳን
እንደሚያክልስ ያውቃሉ?
አንድ ሰው ሲስቅ በትንሹ 36
ጡንቻዎችን ያሰራቸዋል፤ ከሰውነት
አጠቃላይ ክፍል 70 በመቶው
በውሃ የተሸፈነ ነው።
አይንን ከፍቶ ማስነጠስ ከባዱ ነገር
ነው።
ሰውነት ላይ ካሉ ባክቴሪያዎች
ብዙሃኑ በአፍ ውስጥ ይገኛሉ፤
በመቶ ሚሊየን የሚቆጠሩ
ባክቴሪያዎች መሽገውበታል።
በአንድ ስኩዌር ኢንች የሰውነት
ክፍል ላይ 32 ሚሊየን ባክቴሪያዎች
ይገኛሉ።
ትልቁ የሰውነት ጡንቻ መቀመጫ
ላይ ያለው ሲሆን፥ የጆሮ ጡንቻ
ደግሞ ትንሹ ጡንቻ ነው።
የአንድ ሰው ጭንቅላት በአማካይ
4 ነጥብ 5 ኪሎ ግራም ሲመዝን፤
አዕምሮው ደግሞ 1 ነጥብ 3 ኪሎ
ግራም ይመዝናል።
የአይናችን ኳስ 3 ነጥብ 5 በመቶ
ያክሉ ክፍል ጨው ነው።
60 ሺህ 566 ሊትር ውሃ ደግሞ
አንድ ሰው በህይዎት ዘመኑ
ይጠጣዋል ተብሎ የሚታሰበው
የውሃ መጠን ነው።
ከሰውነት ፀጉር ውስጥ ቶሎ
የሚያድገው ጺም ሲሆን፥
ከጉርምስና እስከሚያልፍበት ድረሰ
ባይቆረጠው የአንድ ወንድ ጺም 9
ነጥብ 1 ሜትር ይረዝማል።
እህል የሚያኝኩበት ጥርስዎ ከአለት
እንደሚጠነክርስ ሰምተው ይሆን?
ቀን ላይ ቴሌቪዥን እየተከታተሉ
ከሚያጠፉት ይልቅ በመኝታ ሰዓት
በርካታ መጠን ያለው ካሎሪ
ያስወግዳሉ።
ከሰውነት ውስጥ ማደግ
የማያቆሙት አፍንጫና ጆሮ
ናቸው፤ ሴት ልጅ ከወንድ በሁለት
እጥፍ በበለጠ አይኗ ይርገበገባል።
የሰው ልጅ በደቂቃ ውስጥ 6 ነጥብ
6 ሊትር አየር ይተነፍሳል።
ከፍጥረታት ሁሉ ፊቱ ላይ በርካታ
ጡንቻዎችን የታደለው የሰው ልጅ
ሲሆን፥ በእያንዳንዱ የፊት ክፍል
ላይ 22 ጡንቻዎች ይገኛሉ።
የአርነት ሐውልት

400px|thumb|የአርነት ሐውልት
**የአርነት ሐውልት** (እንግሊዝኛ፡ Statue of Liberty / በፈረንሳይ ተሠርቶ በ1878 ዓም ተጨረሠ።

መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
መደብ:ሥነ ህንጻ
ክረስነዳር

**ክረስነዳር** (ሩስኛ፦ Краснода́р) የሩስያ ሀገር ከተማ ነው። በ1786 ዓም «የካተሪነዳር» ([«የንግሥት ካተሪና ስጦታ) ተብሎ ተመሠረተ፤ በ1912 ዓም ስሙ **ክረስኖዳር** «የቀይዎች (ኰሙኒስቶች) ስጦታ» ሆነ።  አሁንም ኰሙኒስም ቢጠፋም ስሙ ውብ ስለመሰላቸው አልተቀየረም።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ሎዛን

thumbnail|ሎዛን
**ሎዛን** (ፈረንሳይኛ፦ Lausanne) የስዊስ ከተማ ነው። የሕዝቡ ቁጥር 146,372 ሰዎች ነው። 

መደብ:የስዊዘርላንድ ከተሞች
ማክደቡርክ

**ማክደቡርክ** (ጀርመንኛ፦ Magdeburg) የጀርመን ዛክስን-አንሃልት ከተማ ነው።  የሕዝቡ ቁጥር 235,723 ያህል ነው።

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ሞሊዜ

thumb|300px|ሞሊዜ በጣልያን

**ሞሊዜ**  የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ካምፖባሦ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ሞንትፒሊይር፣ ቬርሞንት

thumb|300px|የቬርሞንት መንግሥት ቤት በሞንትፒሊይር
**ሞንትፒሊይር** (እንግሊዝኛ፦ Montpelier) የቬርሞንት አሜሪካ ከተማ ነው። በ1779 ዓ.ም. ተመሠረተ፤ ስለ ሞንፐልዬ ፈረንሳይ ተሰየመ። የሕዝቡ ቁጥር  7,855  አካባቢ ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
የበርሊን ግድግዳ

400px|thumb|የበርሊን ግድግዳ በ1978 ዓም
**የበርሊን ግድግዳ** በቅዝቃዛው ጦርነት ወቅት ከ1953 እስከ 1982 ዓም ድረስ በምዕራብ በርሊን ዙሪያ ከምሥራቅ ጀርመን የለየ ግድግዳ ነበረ።

መደብ:የጀርመን ታሪክ
መደብ:ሥነ ህንጻ
የድንቢጥ ክፍለመደብ

300px|thumb|የቤት ድንቢጥ
**የድንቢጥ ክፍለመደብ** (ሮማይስጥ፦ Passeriformes) ሰፊ የሆነ በተለይም የሚዘፍኑ የአዕዋፍ ክፍለመደብ ነው።

ከአዕዋፍ ዝርዮች ሁሉ ከግማሹ በላይ በዚህ ትልቅ ክፍለመደብ ውስጥ ናቸው። 

ምሳሌዎች፦
*የቤት ድንቢጥ
*ቁራ
:*ስሜናዊ ቁራ
:*ባለ ወፍራም እንቁር ቁራ
*የአውርስያ ዓቅዓቅ 
*የአውርስያ ዋሪ 
*በቋል
*የመስቀል ወፍ

መደብ:አዕዋፍ
ሃርቨርድ ዩኒቨርሲቲ

thumb|450px|ሃርቨርድ ዩኒቨርስቲ

**ሃርቨርድ ዩኒቨርሲቲ** (**Harvard University**) በኬምብሪጅ ማሣቹሰትስ ዩናይትድ ስቴትስ የሚገኝ ዩኒቨርሲቴ ነው። በ1626 ዓ.ም. የተከፈተ ሲሆን የአሜሪካ አገር መጀመያው ዩኒቨርሲቲ ነው።

መደብ:ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
ሃጊያ ሶፊያ

450px|thumb|ሃጊያ ሶፊያ
**ሃጊያ ሶፊያ** በዛሬው ኢስታንቡል፣ ቱርክ አገር የሚቆም ዝነኛ ሥነ ሕንጻ ነው።

ህንጻው በ529 ዓም ከተመሠረተ ጀምሮ ቢዛንታይን መንግሥት እስከ ወደቀበት ዓመት እስከ 1445 ዓም ድረስ ጥቅሙ እንደ ቤተ ክርስቲያን ወይም ካቴድራል ነበረ። ኦቶማን ቱርክ ሃያላት በ1445 ዓም ከያዙበት ወቅት ጀምሮ እስከ 1923 ዓም ድረስ ደግሞ ህንጻው መስጊድ ሆነ። እንደገና በ1927 ዓም ተከፍቶ ከዚያን ጊዜ ወዲኅ ሥፍራው ሙዚየም ሆኖዋል። 

መደብ:ቱርክ
መደብ:ሥነ ህንጻ መካከለኛው ዘመን በተለይ በአውሮፓ ታሪክ እንደሚወሰን ከ468 እስከ 1445 ዓም ድረስ ያህል ያለው ጊዜ ነው።

ይህም ከ468 ዓም ወይም ከሮሜ (ምዕራብ መንግሥት) ውድቀት ለኦዶዋከር ጀምሮ ማለት ነው። መጨረሻውም ቁስጥንጥንያ ለኦቶማን ቱርኮች እስከ ወደቀበት ዓመት እስከ 1445 ዓም ድረስ ይቆጠራል።

በዚህ ዘመን አብዛኛዎች አለም ሉል ሳይሆን ለጥ ያለ እንደ ነበረች ያምኑ ነበር።
ኤምፓይር እስቴት ሕንፃ

400px|thumb|ኤምፓይር እስቴት ህንጻ
**ኤምፓይር እስቴት ሕንፃ** በኒው ዮርክ ከተማ  ውስጥ የሚገኝ ሰማይ ጠቀስ ህንጻ ነው።  በ1923 ዓም ተጨረሰ። 

መደብ:ሥነ ህንጻ
መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
ፒር፣ ደቡብ ዳኮታ

thumb|300px|የደቡብ ዳኮታ መንግሥት ቤት በፒር
**ፒር** (እንግሊዝኛ፦ Pierre) የደቡብ ዳኮታ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1872 ዓ.ም. ተመሠረተ። የሕዝቡ ቁጥር  13,646  አካባቢ ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ፓርቴኖን

450px|thumb|ፓርቴኖን በአቴና ግሪክ
**ፓርቴኖን** በአቴና ከተማ፣ ግሪክ አገር በ446 ዓክልበ. የተጨረሰ ዝነኛ ሥነ ሕንጻ ነው። ለ900 ዓመታት ያህል እስከ 427 ዓም ድረስ የአቴና (ጣኦት) አረመኔ ቤተ መቅደስ ነበረ። ሕንጻው ከ600 ዓም በፊት ቤተ ክርስቲያን ሆነ፣ ከ1500 ዓም በፊት ደግሞ የኦቶማን ቱርክ መስጊድ ሆነ። በ1679 ዓም ህንጻው በጦርነት ፍንዳታ ተጎዳ፣ ፍርስራሹ እስካሁንም ድረስ በአቴና ከተማ ሊታይ ይችላል።

መደብ:ሥነ ህንጻ
መደብ:ግሪክ
መደብ:ሥነ ቅርስ
አንኮር ዋት

450px|thumb|አንኮር ዋት፣ ካምቦዲያ
**አንኮር ዋት** በአንኮር፣ ካምቦዲያ በ1140 ዓም ግድም የተጨረሰ ዝነኛ ሥነ ሕንጻ ነው። በመጀመርያ የሂንዱ ሃይማኖት ጣኦት የቪሽኑ ቤተ መቅደስ ነበረ።  ሕንጻው ከ1200 ዓም በፊት ግን የቡዲስም ገዳም ሆነ። ፍርስራሹ እስካሁንም ድረስ በአንኮር ከተማ ሊታይ ይችላል።

መደብ:ሥነ ህንጻ
መደብ:ካምቦዲያ
መደብ:ሥነ ቅርስ
መደብ:ቡዲስም
ዩኔስኮ

500px|thumb|የዩኔስኮ አባላት
**ዩኔስኮ** (እንግሊዝኛ፦ UNESCO ወይም United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) የተመድ የትምህርት፣ የሳይንስና የባሕል ድርጅት ሲሆን 195 አባላት አሉት።

መደብ:ትምህርት
መደብ:ሳይንስ
መደብ:ባሕል
መደብ:ድርጅቶች
ፕሮቪደንስ

thumb|300px|ፕሮቪደንስ፣ ሮድ አይላንድ
**ፕሮቪደንስ** (እንግሊዝኛ፦ Providence /ፕራቨደንስ/) የሮድ አይላንድ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1628 ዓ.ም. ተመሠረተ። የሕዝቡ ቁጥር  179,219  አካባቢ ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ኔቶ

500px|thumb|የኔቶ አባላት በአሁኑ ሰአት
**ኔቶ** (እንግሊዝኛ፦ NATO ወይም North Atlantic Treaty Organization) «የሰሜን አትላንቲክ የጦር ቃል ኪዳን» ሲሆን 29 አባላት አገራት አሉት። በ1941 ዓም የተመሠረተ የኢንተርናሽናል መንግሥታት ሃያላት ጸጥታ ስምምነት ውል ወይም ጓደኝነት ነው።

እ.ኤ.አ. በ 2023 የኔቶ የፓርላማ ምክር ቤት የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት እውቅና ሰጥቷል ።

## አገናኞች

መደብ:ፖለቲካ
መደብ:ድርጅቶች
ካሪቡ

420px|thumb|ካሪቡ የሚገኝበት ሥፍራ
400px|thumb|ካሪቡ
**ካሪቡ** (Rangifer tarandus) የፈረንጅ አጋዘን አይነት ነው። ዝርያው በተለይ በካናዳ እና በሩስያ አገራት ይገኛል።

በእንግሊዝኛ እንስሳው በስሜን አሜሪካ ሲገኝ Caribou /ካሪቡ/ ይባላል። ይህ በፈረንሳይኛ በኩል ከሚግማቅኛ /ቃሊፑ/ ደረሰ። እንስሳው በአውርስያ ሲገኝ ግን፣ በእንግሊዝኛ በሌላ ስም Reindeer /ረይንዲር/ ይባላል፤ ይህም ከጥንታዊ ኖርስኛ /ሕረይን/ ደረሰ።  ሆኖም ሁላቸው አንድ ዝርያ ናቸው፤ በስሜን አሜሪካ ከሚኖሩትና በአውርስያ ከሚኖሩት ካሪቡ መካከል ያሉት ልዩነቶች ጥቃቅን ብቻ ናቸው። 

መደብ:አጥቢ እንስሳት
የአለም ጤና ድርጅት

500px|thumb|የWHO አባላት
**የአለም ጤና ድርጅት** (እንግሊዝኛ፦ WHO ወይም World Health Organization) የተመድ የጤና ድርጅት ሲሆን 194 አባላት አሉት።

መደብ:ሕክምና
መደብ:ድርጅቶች
የደቡብ-ምሥራቅ እስያ አገራት ማኅበር

500px|thumb|የASEAN አባላት በአሁኑ ሰአት
**የደቡብ-ምሥራቅ እስያ አገራት ማኅበር** (እንግሊዝኛ፦ ASEAN ወይም Association of Southeast Asian Nations) የደቡብ-ምሥራቅ እስያ አገራት ስምምነት ድርጅት ሲሆን 10 አባላት አገራት አሉት። በ1959 ዓም የተመሠረተ የኢንተርናሽናል መንግሥታት ጸጥታና ምጣኔ ሀብት ስምምነት ውል ወይም ጓደኝነት ነው።

መደብ:ፖለቲካ
መደብ:ድርጅቶች
መደብ:እስያ
ደቡብ አውስትራሊያ

350px|thumb|የደቡብ አውስትራሊያ ሥፍራ በአውስትራሊያ

**ደቡብ አውስትራሊያ** (South Australia) የአውስትራሊያ ክፍላገር ነው።

መደብ:አውስትራልያ
ናሳ

300px|thumb
**ናሳ** (እንግሊዝኛ፦ NASA ወይም National Aeronautics and Space Administration «ብሔራዊ ሥነ ጥያራና ጠፈር አስተዳደር») የዩናይትድ ስቴትስ መንግሥት ተቋም ነው። ተግባሩ የበረራ እና የጠፈረኛ ትምህርት ልማት ነው። ከ1951 ዓም ጀምሮ ሠርቷል። መቀመጫው በዋሺንግተን ዲሲ ይገኛል።

መደብ:የጠፈር ጉዞ
መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
የአገራት ኮመንዌልዝ

750px|thumb|የኮመንዌልዝ አባላት። ሰማያዊ፦ እስካሁን የንግሥት ኤልሳበጥ ግዛት የሆነ፤ አረንጓዴ፦ ሌላ (የራሱን) ንጉሥ ያለው አባል፤ ቀይ፦ ምንም ንጉሥ የሌለው (ሪፐብሊክ የሆነ) አባል።
**የአገራት ኮመንዌልዝ** (እንግሊዝኛ፦ Commonwealth of Nations) የኢንተርናሽናል አገራት ስምምነት ማኅበር ነው። አሁን 53 አባላት አገራት አሉት። 

እነዚህ አገራት በተለይ በታሪክ የዩናይትድ ኪንግደም ግዛቶች ነበሩ። ብዙዎቹ ግን አሁን የራሳቸው መንግሥት አላቸው፤ አንዳንዶቹም እስካሁን የዳግማዊት ንግሥት ኤልሳበጥ ግዛቶች ሆነው ቀርተዋል። 

በ1942 ዓም የተመሠረተ የኢንተርናሽናል መንግሥታት ባህልና ምጣኔ ሀብት ስምምነት ወይም ጓደኝነት ነው።
## አገናኞች

መደብ:ፖለቲካ
መደብ:ድርጅቶች
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
የአፍሪካ ኅብረት

500px|thumb|የAU አባላት በአሁኑ ሰአት
**የአፍሪካ ኅብረት** (AU)  የአፍሪካ አገራት ስምምነት ድርጅት ሲሆን 55 አባላት አገራት አሉት። ይህም በአሁኑ ሰአት የመላው አፍሪካ አገራት በሙሉ ናቸው። የቀድሞውን የአፍሪቃ አንድነት ድርጅትን በመተካት በ1994 ዓም የተመሠረተ የኢንተርናሽናል መንግሥታት ጸጥታና ምጣኔ ሀብት ስምምነት ውል ወይም ጓደኝነት ነው።

መደብ :የአፍሪካ ኅብረት
መደብ:ፖለቲካ
መደብ:ድርጅቶች
መደብ:አፍሪቃ
የአረብ ማኅበር

750px|thumb|የአረብ ማኅበር አባላት (ሶርያ በ2003 ዓም ተቋርጦ)።
**የአረብ ማኅበር** (Arab League) የኢንተርናሽናል አገራት ስምምነት ማኅበር ነው። አሁን 22 አባላት አገራት አሉት።  

እነዚህ አገራት በተለይ በታሪክ አረብኛ የሚነገርባቸው የአረብም ብሔሮች ናቸው። ከ22ቱ አገሮች ግን አንዱ ሶርያ በ2003 ዓም አባልነቱ በውሳኔ ተቋረጠ። 

በ1937 ዓም የተመሠረተ የኢንተርናሽናል መንግሥታት ባህልና ምጣኔ ሀብት ስምምነት ወይም ጓደኝነት ነው።

መደብ:ፖለቲካ
መደብ:ድርጅቶች
ሻሎም ጋዜጣ

**ሻሎም ጋዜጣ** (ቱርክኛ፦ Şalom) በኢስታንቡል፣ ቱርክ አገር በቱርክኛ የሚታተም የአይሁድና ጋዜጣ ነው። ስሙ በእብራይስጥ ሰላም ማለት ነው።  ለ5000 ያህል አንባብያን ይሰራጫል።

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ቱርክ
መደብ:አይሁድ
አለም አቀፍ ገንዘባዊ መዝገብ

[500px|thumb|የአሁኑ IMF ዳይሬክተር ፈረንሳዊቱ [ክርስቲን ላጋርድ]]
**አለም አቀፍ ገንዘባዊ መዝገብ** (እንግሊዝኛ፦ IMF ወይም International Monetary Fund) በዋሺንግተን ዲሲ የተመሠረተ ድርጅት ሲሆን 189 አባላት አገራት አሉት።

መደብ:ገንዘብ
መደብ:ድርጅቶች
ኦፔክ

650px|thumb|የኦፔክ አባላት
**ኦፔክ** (OPEC ወይም Organization of the Petroleum Exporting Countries «የነዳጅ ዘይት አስወጪ አገራት ድርጅት») የኢንተርናሽናል አገራት ስምምነት ማኅበር ነው። አሁን 14 አባላት አገራት አሉት።  

እነዚህ አገራት በተለይ በታሪክ በከፍተኛ መጠን ነዳጅ ዘይትን የሚልኩት አገሮች ናቸው። 

በ1953 ዓም የተመሠረተ የኢንተርናሽናል መንግሥታት ምጣኔ ሀብት ስምምነት ወይም ጓደኝነት ነው።

መደብ:ፖለቲካ
መደብ:ድርጅቶች
የአለም ንግድ ድርጅት

600px|thumb|የአለም ንግድ ድርጅት (ብጫ - ተመልካች፤ ቀይ - አባል ያልሆነ።)
**የአለም ንግድ ድርጅት** (እንግሊዝኛ፦ WTO ወይም World Trade Organization) በዠኔቭ ስዊስ የተመሠረተ ድርጅት ሲሆን 164 አባላት አገራትና 23 ተመልካች መንግሥታት አሉት።  ኢትዮጵያም ከተመልካች መንግሥታት መካከል ነች።

መደብ:ምጣኔ ሀብት
መደብ:ድርጅቶች
ኡተራኸንድ

400px|thumb|ኡተራኸንድ በሕንድ

**ኡተራኸንድ** በስሜን የምትገኝ የሕንድ ክልል ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
የቫለንሲያ ኅብረተሠብ

**የቫለንሲያ ኅብረተሠብ** (እስፓንኛ፦ Comunidad Valenciana) የእስፓንያ ክፍላገር ነው። ዋና ከተማ ቫለንሲያ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
ግንደ ቆርቁር

[360px|thumb|[የኖቢያ ግንደ ቆርቁር።]]
**ግንደ ቆርቁር** (Picidae) በአለም ዙሪያ የሚገኝ ሰፊ የአዕዋፍ አስተኔ ነው። 35 ወገኖችና 240 ዝርዮች አሉበት።

 

መደብ:አዕዋፍ
ዮርክ ዩኒቨርሲቲ

thumb|450px|የመሥራቾች ኮሌጅ

**ዮርክ ዩኒቨርሲቲ** (**York University**) በቶሮንቶ ኦንቴሪዮ ካናዳ የሚገኝ ዩኒቨርሲቴ ነው። በ1951 ዓ.ም. ተከፈተ።

መደብ:ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:ካናዳ
ዙሉኛ

thumb|right|200px|ዙሉኛ የሚናገርበት አውራጃ።
**ዙሉኛ** (**isiZulu** /ኢሲዙሉ) ከባንቱ ቋንቋዎች ቤተሠብ አንድ ነው። የሚነገርበት በተለይ በደቡብ አፍሪካ አገር ምሥራቅ  ነው። ተናጋሪዎቹ 10 ሚልዮን ናቸው። 

## ምሳሌ

* ውሃ - /አማንዚ/
* ደመና - /ኢፉ/
* ማር - /ኡጁ/
* አንበሳ - /ኢምቡቤ/
* ላም - /ኢንኮሞ/
* ቀንድ - /ኡጶንዶ/
* 

መደብ:ባንቱ ቋንቋዎች
የቨርሳይ ውል

600px|thumb|የቨርሳይ ውል
**የቨርሳይ ውል** (1911 ዓም) ከአንደኛው የዓለም ጦርነት ቀጥሎ ጀርመን ተሸንፎ ለአሸናፊዎቹ ሃያላት የተዋዋለው ስምምነት ውል ነበረ። የመንግሥታት ማኅበርም በዚህ ስምምነት ይቆም ጀመር።

በአውሮፓም ሆነ በቅኝ አገራት በኩል፣ ከጀርመን መንግሥት ብዙ ርስት ተነሣባት።

**በአውሮፓ**፦

* አልሳስ-ሎረን የተባለው ክፍል ወደ ፈረንሳይ ግዛት ተመለሰ።
* ኦይፐን-ማልመዲ የተባለው ሰፈር ወደ ቤልጅግ ግዛት ተጨመረ።
* በሽለስቭክ-ሖልሽታይን ዙሪያ ከሕዝብ ውሳኔ (1912 ዓም) ቀጥሎ ስሜኑ ወደ ዴንማርክ ተጨመረ።
* ሕሉቺንስኮ የተባለው ሰፈር ወደ አዲሱ ቸኮስሎቫኪያ ግዛት ተሰጠ።
* በሲሌስያ ዙሪያ ከሕዝብ ውሳኔ (1913 ዓም) ቀጥሎ ምሥራቁ ወደ አዲሱ ፖላንድ ግዛት ተጨመረ።
* ከምዕራብ ፕሩሺያና ከፖዘን አውራጆች ብዙ መሬት ለፖላንድ ተሰጠ። ምሥራቅ ፕሩሺያ ክፍልን ከተረፈው ጀርመን የሚያስለይ «የፖላንድ መተላለፊያ» ተሰጠ።
* ዳንፂክ ከተማ (የአሁኑ ግዳንስክ) በመንግሥታት ማህበር ሞግዚትነት ነጻ ከተማ-አገር ሆነ። 
* መመል የተባለው ዙሪያ ለጊዜው በመንግሥታት ማህበር ሞግዚትነትና በፈረንሳይ ሥራዊት ጥብቅና ሆነ፤  በ1915 ዓም ግን የሊቱዌኒያ ሃያላት ወደ ግዛታቸው ያዙት። 
* ዛዓር (ዛዓርላንት) የተባለው ክፍላገር ለጊዜው በአሸናፊ ሃያላት ሥራዊት አስተዳደር ሥር ሆነ። በ1927 ዓም ወደ ጀርመን (ናዚ ጀርመን) ተመለሰ።
* በተጨማሪ የጀርመን ምዕራብ ራይንላንት ክፍል በአሸናፊ ሃያላት ሥራዊት አስተዳደር እስከ 1922 ዓም ድረስ ቆየ።

**በቅኝ አገራትም**፦

የጀርመን ቅኝ አገራት ሁሉ ወዲያው ወደ መንግሥት ማህበር ጥብቅና በሞግዚትነቶች ተሰጡ።

* ቶጎላንድ እና ጀርመን ካሜሩን ወደ ፈረንሳይ (እና በከፊል ወደ ዩናይትድ ኪንግደም) ተዛወሩ። 
* ጀርመን ምሥራቅ አፍሪካ ባብዛኛው (የአሁን ታንዛኒያ) ወደ ዩናይትድ ኪንግደም ተዛወረ።
:* የርዋንዳ-ኡሩንዲ ክፍል ወደ ቤልጅግ ተዛወረ።
:*የኪዮንጋ ማዕዘን፣ በጣም አነስተኛ ሰፈር ወደ ፖርቱጋል ተዛወረ። 
* ጀርመን ደቡብ-ምዕራብ አፍሪካ (የአሁን ናሚቢያ) ወደ ደቡብ አፍሪካ ተዛወረ።

* በጀርመን አስተዳደር የነበረችው ጪንግታው ከተማ በቻይና ውስጥ ወደ ጃፓን ተዛወረች።
* ጀርመን ሳሞዓ የተባሉት ፓሲፊክ ደሴቶች ወደ ኒው ዚላንድ ተዛወሩ።
* ጀርመን ኒው ጊኒ እና ናውሩ ደሴት ወደ አውስትራሊያ ተዛወሩ።
:* ከምድር ወገብ ስሜን የተቀመጡት ሌሎችም የተለያዩ የጀርመን ደሴቶች የደቡብ ፓሲፊክ ሞግዚትነት ተብሎ ወደ ጃፓን ተዛወሩ።

ከዚህም በላይ በጀርመን መንግሥት ላይ በጣም ትልቅ ካሳ ክፍያና እጅግ ብዙ አስቸጋሪ ቅጣት ድንጋጌዎች ተበዙበት። እነዚህ ከባድ ኹኔታዎች ለአዶልፍ ሂትለርና ለናዚ ጀርመን ጠንቅ እንደ ሆኑ ተብሏል።

መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:የጀርመን ታሪክ