የኢትዮጵያ ፖሊስ ሆስፒታል

## '''የኢትዮጵያ ፖሊስ ሆስፒታል ታሪክ'''
በ1947 ዓ.ም መጀመሪያ ለልዩ ልዩ ስልጠና በተሰባሰቡ አባሎች ጫካው ተመንጥሮ ወጣ ገባው መሬት ተደልድሎ ጥቂት ክፍሎች ያሉት የጭቃ ቤት ተሰራ፡፡ በዚህ ጊዜ የሰራዊቱ አባላት ቁጥር ከማደጉ ጋር ተያይዞ የህክምና ማዕከል እንደሚያስፈልገው ታምኖበት እንደነበር የሰፈሩ ማስረጃዎች ያስረዳሉ፡፡ ቀደም ሲል በተጠቀሰው መልኩ የተሰራው ቤት ልዩ ልዩ ሙያ ለሚሰለጥኑ አባሎች ማሰልጠኛነት ይሆን ዘንድ ነበር የተዘጋጀው ይሁን እንጂ በቦታው ጥበት ምክንያት በማሰልጠኛነት ምቹ ሆኖ ባለመገኘቱ ሰልጣኞች በሙሉ ወደ ቀድሞ አጠራሩ "ዲነስቶ" የአሁኑ ኮልፌ ፖሊስ ማሰልጠኛ እንዲዛወሩ ተደረገ።

በሰፊው ሊታሰብበት የቆየው የክሊኒክ ጉዳይም ለማሰልጠኛነት በተሰሩ በእነዚህ ጥቂት ክፍሎች እውን ሆነ፡፡ እንግዲህ የሰራዊቱ ህክምና "ሀ" ብሎ የጀመረው በእነዚህ ክፍሎች ነበር ማለት ነው፡፡ እነዚህ የጭቃ ክፍሎችም ጥቂት አልጋ ገብተውለት የፖሊስ ሆስፒታል ህንፃ ተሰርቶ አገልግሎት መስጠት እስከ ጀመረበት ጊዜ ድረስ በክሊኒክ ደረጃ በህክምና መስጫነት አገልግሏል።

ለሆስፒታሉ ታስበው ለከፍተኛ የህክምና ትምህርት ወደ ጎንደር ተልከው የነበሩት ወጣቶች የህክምና ስልጠናቸውን ጨርሰው ሲመጡ ስራ የጀመሩትም በዚሁ ክሊኒክ ነበር።

ክሊኒኩ ከመቋቋሙ በፊትም ሆነ ከክሊኒኩ አቅም በላይ የሆኑ ችግሮች ባጋጠሙ ጊዜ ሰራዊቱ የራሱ ሆስፒታል ያልነበረው በመሆኑ የህክምና እርዳታ የሚያገኙት በዳግማዊ ሚኒሊክ ሆስፒታልና በቀዳማዊ ኃ/ስላሴ አሁን የካቲት 12 ተብሎ ከሚጠራው ሆስፒታል እንደነበረም ማስረጃዎች ያስረዳሉ።

በህክምና ረገድ በሰራዊቱ አባላት ላይ ይደርስ የነበረው የከፋ ችግር ከዕለት ዕለት እየሰፋ በመምጣቱ የሖስፒታሉ መቋቋም ሁሉንም የሚያስማማ ቢሆንም ዋነኛ መነሻ በመሆነው ጉዳይ ላይ ለሁለት መከፈላቸው አልቀረም አንዳንዶች ወደ ዳግማዊ ክሊኒክ ሆስፒታልና ህክምና ተልኮ የነበረው አንድ አባል ወረፋ በመጠበቅ ላይ ሳለ የህክምና እርዳታ ባለማግኘቱ ከነደንብ ልብሱ በረንዳ ላይ ሞቶ ስለመገኘቱ ጀነራል ፅጌ ዲቡ በመስማታቸው እንደሆነ ያስቀምጣሉ።

ሌሎች ደግሞ ጀነራል ፅጌ ዲቡና የስራ ባልደረቦቻቸው ከ1947 ዓ.ም ጀምሮ የፖሊስ ተቋምን በሰለጠነ የሰው ኃይልና ዘመናዊ አደረጃጀት ከወሰዷቸው በርካታ ግንባታዎች እንደ አንዱ ነው ይላሉ።

በዚህም አለ በዚያ ሰራዊቱ የራሱ የራሱ ሆስፒታል ያስፈልገዋል ሲሉ ጀነራል ፅጌ እንቅስቃሴ የጀመሩት በ1946 ዓ.ም መጨረሻ አካባቢ ስለመሆኑ የቅርብ ረዳታቸውና እስታፍ ኦፊሰር የነበሩት ኮሎኔል መብራቱ ፍስሃ በኋላ ብ/ጀኔራል ምስክርነታቸውን ሰጥተዋል።

ሆስፒታሉ እውን ሲሆን በብቃት ሊያገለግሉ የሚችሉ አባሎች ከሰራዊቱ ተመልምለው የህክምና ሙያ እንዲማሩ ማድረግን ጨምሮ ሰራዊቱ ውስጥ የነበሩ መለዮ ለባሽና ሲቪል ሰራተኞች ከወር ደመወዛቸው ገንዘብ አዋጥተው ሆስፒታሉን ማሰራት እንዲችሉ የማስተባበር ስራም እንደዚሁ የወቅቱ ፈተና ነበር።

አሁን በተለምዶ የሆስፒታሉ አሮጌው ህንፃ እየተባለ የሚጠራው የህንፃው ዲዛይን ተሰርቶ አባሎች እንዲመለከቱት ተደረገ ይህ የተደረገበት ምክንያትም ብርታት እንዲሆናቸው ታስቦ እንደነበር ማስረጃዎች ያስረዳሉ።

በመላው አገሪቱ ያሉየሰራዊት አባላት የአንድ ወር ደመወዛቸው በአንድ ዓመት ክፍያ እንዲፈፅሙ ይደረግ እንጂ በአንዳንድ የፖሊስ አባላት ዘንድ መቼ ልንጠቀምበት ነው የሚል ቅሬታ አስነስቶ ነበር። ይሁን እንጂ በጀኔራል ፅጌ ዲቡ አማካኝነት ለየቦታው ካሉ የፖሊስ ኃላፊዎች በተላከው መልዕክት አማካኝነት አባላት የሆስፒታሉን አስፈላጊነት እንዲረዱ ተደረገ፡፡ ገንዘብ የማዋጣቱ ነበር በሰራዊቱ ሙሉ በሙሉ ተቀባይነት ያገኘውም በዚህ ጊዜ ነው። ይሁን እንጂ የሰራዊቱ አባላትም ሆኑ መኮንኖች ይከፈላቸው የነበረው ደመወዝ አነስተኛ የነበረ በመሆኑ ለግንባታው የሚያስፈልገውን ገንዘብ ማሟላት አስቸጋሪ ሆኖ ነበር። የሆስፒታሉ ግንባታ እስከ 1952 ዓ.ም አጋማሽ ድረስ ሳይጀመር የቀረ ቢሆንም በዚሁ ዓመት መጨረሻ ግን የታሰበው ገንዘብ ከሞላ ጎደል በማሰባሰብ እንቅስቃሴ ተጀመረ።

9 ሺህ 25 ካሬ ሜትር የነበረው ይኸው የሆስፒታሉ ግቢ ርክክብ ተደርጎ ስራው ከዛሬ ነገ ይጀምራል ተብሎ ሲጠበቅ የታህሳስ ግርግር ተከሰተ፡፡ በታህሳስ በ1953 ዓ.ም በተከሰተው በዚሁ ህዝባዊ አመፅ ጀኔራል ፅጌ ዲቡ በ42 ዓመታቸው ተገደሉ፡፡ በዚሁ ሰበብ ለአንድ ዓመት ያህል ሳይጀመር የቀረው የህንፃው ግንባታ ህዳር 12 ቀን 1954 ዓ.ም የመሰረተ ድንጋይ ተጥሎ ሀምሌ 15 ቀን 1955 ዓ.ም ለመመረቅ በቃ።

በምረቃው ስነ-ስርዓት ላይ በክብር እንግድነት የተገኙ አፄ ኃ/ስላሴ ባደረጉት ንግግር ፖሊስ ሰራዊቱ በሙሉ ጤና የሚጠበቀበት ፈውስና ደስታ የሚያገኝበት እንዲሆን እንመኛለን ብለው ነበር። ንጉሱ በዚሁ ንግግራቸው በዚሁ ሆስፒታል የሚታከሙበትን ድዊያን ከህመማቸው እንዲፈወሱ ሃኪሞች እርዳታቸውን እንዲጨምሩበት ተስፋችንን በእግዚአብሄር ስም ሰጥተናል ሲሉ መናገራቸውም የፅሁፍ ማስረጃዎች ያስረዳሉ።

በተጨማሪም ሆስፒታሉ ሲመረቅ የፖሊስ ጠቅላይ አዛዥ የነበሩት ሜ/ጀኔራል ድረሴ ዱባለ ባለሙት ንግግር ሰራዊቱ እራሱን የቻለ ሆስፒታል እንዲኖረውከ1949 ዓ.ም ጀምሮ ያደርግ የነበረው ጥረት እነሆ ዛሬ ውጤት አሳየ ነበር ያሉት።

ሆስፒታሉ የተሰራዊ በሰራዊቱ መዋጮ ስለመሆኑ ይነገር የነበረ ይሁን እንጂ ሜ/ጀኔራል ድረሴ ዱባለ በምረቃው ስነ-ስርዓት ላይ ባደረጉት ንግግር በሰራዊቱ መዋጮና ግርማዊነታቸውን በፈቀዱልን ገንዘብ ሆስፒታሉን ለማሰራት ችለናል የሚል ይገኝበታል።

ሆስፒታሉ ተገንብቶ ባለቀበት ጊዜ 160 አልጋዎች የነበሩት ሲሆን ከህንፃው መግቢያ ፊትለፊትም የራዲዮ ጣቢያና የቴፕሪኮርድ ሙዚቃ ማሰራጫ ስቱዱዮ፣ የህሙማን መፅሃፍ ማንበቢያና መሰብሰቢያ ትልቅ አዳራሽ በፎቴ ወንበር ደምቆ ይገኝ እንደነበር በወቅቱ ፖሊስና ርምጃው ጋዜጣ ለህትመት ባበቃው ፅሁፍ ላይ ለመረዳት ተችሏል።

የሆስፒታሉ መኝታ ክፍሎች በሶስት ተከፍለው የነበሩ ሲሆን ከሻለቃ በላይ ላሉት አንደኛ ደረጃ፣ ከም/ል አለቃ እስከ ሻምበል ድረስ ሁለተኛ ደረጃና ለባለሌላ ማዕረግ ደግሞ ሶስተኛ ማዕረግ ተብለው የተከፈሉ እንደነበሩ ማስረጃዎች ያመለክታሉ።

ፖሊስና ርምጃው ጋዜጣ የሆስፒታሉን ውስጣዊ ይዘትና ምቾት በገለፀበት ፅሁፍም እንዲህ ይላል። እያንዳንዱ አልጋ ኮሜዲኖና የጢም መላጭያ መሳሪያ አለው እንዲሁም በራዲዮ በየስቱዲዮ የሚተላለፈውን ያለምንም ወሬም ሆነ ሙዚቃዎች ለማዳመጥ እያንዳንዱ በሽተኛ የሚሰማበት መሳሪያ አለው ይህ የፖሊስ ሆስፒታል ከኢትዮጵያም ሆነ ከአፍሪካ ውስጥ ከሚገኙ ሆስፒታሎች የተሻለ ምቾት እንዲያገኝ ያደረጉት ብዙ ነገሮች አሉት። የራዲዮ ፕሮግራም ማስተላለፊያ ስቱዲዮ ውስጥ የኃይማኖት አባቶች ሊቃውንትም ሆነ ሌሎች ታላላቅ ሰዎች በሽተኞች ለመጠየቅ ቡራኪ ለመስጠትና ንግግር ለማድረግ ቢፈለጉ በዚህ ስቱዲዮ በመጠቀም እያንዳንዱ በሽተኛ በተኛበት ስፍራ ሆኖ ሊያዳምጣቸው ይችላል ሲል ያትታል።

አሁን ከማይጨው አደባባይ ወደ ልደታ በሚወስደው መንገድ ላይ ያለው የመግቢያ በር የሆስፒታሉ አልነበረም ህንፃውም የሌላ መስሪያ ቤት የነበረ ሲሆን የሆስፒታሉ መግቢያ ከጀርባ ያለው ብቻ ለበር ከባልቻ ሆስፒታል እስከ አረቄ ፋብሪካ ያለው መንገድ እጅግ ጠባብ የነበረ በመሆኑ መግቢያውም አስቸጋሪ ሆኖ ነበር ይህን ችግር በዘላቂነት ለመፍታት ቆርጦ የተነሳው የሆስፒታሉ አስተዳደር መንገዱን ለማስፋት ለተነሱት ሰዎች ካሳ ከፈለ መንገዱን አስፋልት ለማድረግ ግማሹን ማዘጋጃ ቤት ሲችል ግማሹን የቻለውን ግን ሆስፒታሉ ነበር።

እነዚህ ወጪዎች ጨምሮ ለህንፃው ማሰሪያ ለዙሪያው አጥር ግንባታ እንዲሁም ለግቢው ፅዳትና ለልዩ ልዩ ቁሳቁስ መግዣ የወጣው ገንዘብ 989 ሺህ 537 ብር ከ67 ሳንቲም ያህል ነው ከዚህ ገንዘብ ውስጥም ወደ 145 ሺህ የሚጠጋው ገንዘብ አዲስ ከሚቀጠሩ አባሎች ደመወዝ የሚቀንስና በእዳነት የተያዘ ነበር። በተለምዶ አዲሱ ህንፃ እየተባለ የሚጠራው አሮጌው ህንፃ ከተሰራ ከአምስት ዓመት በኋላ ነበር የተሰራው ህዳር 12 1960 ዓ.ም የተጀመረው ህንፃ ለህንፃው ግንባታና ለማቴሪያል መግዣ ብቻ ብር 1 ሚሊዮን 107 ሺህ 336 ብር ከስድስት ሳንቲም ወጪ ሆኗል፡፡ ታዲያ ይህ ህንፃ ሲሰራ በአባላቱ ደመወዝ መዋጮ ነበር።

ህንፃው የተሰራው በእቅድ ደረጃ ለአባል ቤተሰቦች ህክምና መስጫ ተብሎ ሲሆን የኋላኋላ አሁን ባለበት ደረጃ አገልግሎት እንዲሰጥ ተደርጓል፡፡ ሆስፒታሉ በይዘት እየጠበበ በመምጣቱ በሌላ ድርጅት ተይዞ የነበረው የአሁኑ አስተዳደር የተመላላሽ ህክምና መስጫ የሆነው ህንፃ ከ5 ሺህ 975 ካሬ ሜትር ቦታው ጋር የሆስፒታሉ አካል በመሆኑ የሆስፒታሉን ይዘት ከ16 ሺህ ካሬ ሜትር በላይ ይዘት እንዲኖረው አስችሎታል። በዚህም ምክንያት በአንድ በር ተወስኖ የነበረው መግቢያ ሁለት መግቢያ በር እንዲነረው ለማድረግ ተችሏል።

ሆስፒታሉ በ1950ዎቹ ስራውን እንደጀመረ የነበረው የሰው ኃይል አነስተኛ ነበር ሁለት የውጭ ሃገር ዶክተሮች፣ ኢትዮጵያን የነበሩ 6 የጤና መኮንኖች፣ ስድስት ነርሶች እንዲሁም ረዳታቸው በአጠቃላይ ከ88 ሰው ያልበለጠ ነበር።

አለቃ ጌታቸው በጋሻው ፖሊስና እርምጃው ጋዜጣ ላይ በ998 ዓ.ም የሆስፒታሉን ታሪክ ለንባብ ባበቁበት ጊዜም ሆስፒታሉ በወቅቱ የነበረው የሰው ኃይል እንደጠቀሱት 43 ዶክተሮች፣ ሁለት ጤና መኮንኖች፣ ከ70 በላይ ነርሶች ከ150 በላይ ጤና ረዳቶች፣ ብቁ የላብራቶሪ ሙያተኞችን ጨምሮ በአጠቃላይ 580 ያህል አባላት እንደነበሩት ነው።

በሰራዊቱ ሆስፒታል የህክምና ታሪክ ውስጥ የሆስፒታሉ ዳይሬክተርና ዋና ቀዳጅ ሀኪም የነበሩት ዶ/ር ሉዘር ዲየለር፣ የውስጥ ደዌ ሀኪም የነበሩት ዶ/ር ብራንኮ ቦቺና፣ የማህፀን ሀኪም የነበሩት ዶ/ር ኒኮላ ያክቪች፣ የህፃናት ሀኪም የነበሩት ዶ/ር ሳመርዲች ዱሳንካቶልፓ፣ ጠቅላላ ሀኪም የነበሩት ዶ/ር ማጆ ቡቼቼቪች የውጭ ዜጎች ከነበሩት መካከል ሲሆኑ በውቱ ሻለቃ ዶ/ር ወርቁ በየነ እና በወቅቱ ሻለቃ በኋላ (ብ/ጀኔራል) ዶ/ር በቀለ ደስታ በጠቅላላ ሃኪምነት የበቃ ሙያዊ ግልጋሎት በመስጠት የ1960ዎቹ የሆስፒታሉ ምርጦች እንደነበሩ ያስረዳሉ።

ሆስፒታሉ በአሁኑ ወቅት የሀገሪቷ ፈታኝ ችግር ሆኖ ቆይቶ የነበረው ኤች አይ ቪ/ኤድስን ለመከላከል በሆስፒታሉ የኤች አይ ቪ ክፍል እንዲቋቋም ተደርጎ የምክር የመድሃኒትና የመሳሰሉት አገልግሎቶች እንዲሰጣቸው አድርጓል፡፡ ሆስፒታሉ መንግስት ከሚመድበው በጀት ውጪ በአነስተኛ ደረጃም ቢሆን ሌሎች ገቢዎች አሉት። እንደ ሰራዊቱ የገቢ መጠን ከ5 እስከ 40 ብር የሚደርስ የህክምና መዋጮ ከአባላት መርሃዊ ደመወዝ ላይ ይቆረጣል ከጤና ምርመራና ከመንጃ ፈቃድ አገልግሎት የሚገኙ ገቢዎች በዚሁ ውስጥ ይመደባሉ።

በፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን ጤና አገልግሎት ዳይሬክቶሬት የፌደራል ፖሊስ ሪፈራል ሆስፒታል ሜዲካል ዳይሬክተር የሆኑት ኮማደር ግርማ ሙሉጌታ ከጠቅላላ ሀኪምነት አንስቶ ቀዳጅ ሀኪምና ዳይሬክተር ለመሆን እንደቻሉ ጠቅሰው በሆስፒታሉ ስራ ከጀመሩ ጊዜ አንስቶ እስካሁን ባለው ሂደት ደረጃ በደረጃ እድገት እየታየ መምጣቱ ይናገራሉ።

ቀደም ባሉት ዓመታት የማህፀን ፅንስ ህክምና፣ ቀዶ ህክምና፣ የውስጥ ደዌ፣ የህፃናት ክፍል፣ የተመላላሽ ክፍል አገልግሎት እና የውስጥ ህክምና አገልግሎት በተቋም ደረጃ በዲፓርትመንት ይቋቋሙ እንጂ በሚያስፈልጋቸው የሰው ኃይልና ሙያተኛ የተደራጁ አልነበሩም ይላሉ።

አገልግሎት ሲሰጡ የነበሩት ሀኪሞች ቁጥር እጅግ አናሳ እንደነበሩ ላሉትም ቢሆን ረዳት እንዳልነበራቸው ያወሳሉ።

ቀደም ሲል የተገነባው ህንፃ ለሆስፒታሉ በሚያመች መልኩ ተሰርቷል ማለት አነጋጋሪ እንደሆነም ይገልፃሉ ህንፃው አሁን ባለው ሁኔታ በሆስፒታል መልኩ ለመጠቀም እንደገና የሆስፒታል ይዘት እንዲኖረው ተደርጎ እንጂ ከሌሎች ሆስፒታሎች ጋር በአንፃራነት ሲታይ ደረጃውን የጠበቀ እንዲሆን ያደረጉት ነገሮች እንዲሉም ይጠቅሳሉ።

የኦፕሬሽን ክፍሎቹ ሁለት ቢሆኑም ቦታዎቹ ከሙያ አንፃር ሲገመገሙ ምቹ እንዲሆንና መስፋፋት ያለባቸው ስለመሆኑ ሙያተኛውን ሲያነጋግር የመጣ ነው ይላሉ።

የህፃናት ማዋለጃ ክፍሉም አዲስ ስለተወለዱ ህፃናት እንደ ሪፈራል ሆስፒታል ምቹ የሆነ ነገር የለውም የጥንቃቄ ክፍሉም ህሙማኖች መጉዳት የለባቸውም ከሚል ለጊዜያዊ መገልገያነት የተሰራ እንጂ ብቁ ስለሆነ አይደለም ሲሉ ይገልፃሉ ሆስፒታሉ እንደ ሪፈራል ሆስፒታል መሳሪያም ሆነ ሙያተኛ ኖሮ ከህንፃው አሰራር ጋር ተያይዘው ሙያተኛውን የሚገዳደሩ ችግሮች የነበሩ ሁኔታዎች ስለነበሩ እውን ነው ብለዋል።

ከዚህ አንፃር ከ46 ሚሊዮን ብር በላይ የወጣለት አዲሱ ህንፃ ከዲዛይንና መሰል ጉዳዮች ጋር ተያይዘው ይነሱ የነበረው ጥያቄዎችን የሚመልስ ነው ይላሉ።

ተቋሙ በትምህርት ብቁ የሆኑ የፖሊስ መኮንኖች እየመለመለ ወደ ሩሲያ፣ ቸኮስላቫኪያና ምስራቅ ጀርመን በመላክ ያሰለጠናቸው የህክምና ባለሙያዎችም ሆኑ በሃገር ውስጥ የተማሩት እስከ ጡረታ ዘመናቸው ተቋሙን በፍቅር አገልግለው ማለፋቸውን ያነሳሉ እርሳቸውን ጨምሮ አሁን እያገለገሉ ያሉት ጥቂት የህክምና ባለሙያዎች የቀደምቶቹን ፈለግ ተከትለው እና በተቋሙ ፍቅር ተጠምደው እያገለገሉ ይገኛሉ።

የገበያው ሁኔታ የሚጋብዝና በርካታ አማራጮች ያሏቸው ቢሆንም ልቦናቸው ውጪ ውጪውን ያይ ዘንድ አልታዘዘላቸውምና ሰራዊቱን በቅንነት እያገለገሉት ነው።

ሆስፒታሉ በሰው ኃይል ረገድ ምርጥ የሃገር ልጆችን ሃገር ውስጥና በውጭ ሃገር አፍርቶ የነበረው በመሆኑ በሃገሪቱ ከነበሩት ጀኔራል ሆስፒታሎች ተመራጭ እንደነበረም የገለፁት ከማደር ዶ/ር ግርማ ለመጀመሪያ ጊዜ በሃገር ውስጥ ህክምና የጭንቅላት እጢ የወጣውም በዚሁ ሆስፒታል እንደነበር ይናገራ።