open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ኤቢ ከማርጎ

thumb|300px 
**ኤቢ ማሪያ ከማርጎ** (ፖርቱጊዝኛ፦ *Hebe Maria Camargo*) የብራዚል ቴሌቪዥን ተዋናይ እና ዘፋኝ ነበሩ። ባለውፈው መስከረም 19 2005 ዓ.ም. 83 ዓመታት ሲሆኑ አርፈዋል።

መደብ:ብራዚል
መደብ:ተዋናዮች
ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ

**ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ** የኤርትራ ብሔራዊ መዝሙር ነው።


```
በዓል ደማ እንዳልቀሰ ተደምሲሱ መስዋእታ ብሓርነት ተደቢሱ
መዋእል ነኺሳ አብ ዕላማ ትእምርቲ ጽንዓት ኮይኑ ስማ 
ኤርትራ ዛሓበን ውጹዓት አመስኪራ ሓቂ ከምትዕወት 
ኤርትራ ኤርትራ አብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ 
ናጽነት ዘምጽኦ ልዑል ኒሕ ንህንጻ ንልምዓት ክንሰርሕ
ስልጣኔ ከነልብሳ ግርማ ሕድሪ'ለና ግምጃ ክንስልማ
ኤርትራ ኤርትራ አብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ*፪
```


መደብ: ኤርትራ
አቶም

**አቶም** ወይም **አተም** ሁሉም ቁስ የተገነባበት መሰረታዊ እኑስ ነው። እንደ ግዝፈታቸው፣ መጠናቸው የተያየ ስም ያላቸው ብዙ አይነት አተሞች አሉ። እነዚህ የተያዩ አይነት አተሞች የኬሚካል ንጥር ይባላሉ። ለምሳሌ ወርቅ አንዱ የንጥር አይነት ነው። 

አተሞች ለአይን እማይታዩ፣ በጣም ደቃቅ ቢሆኑም ትክክለኛ መጠናቸው ግን ከንጥር ንጥር ይለያያል። በአጠቃላይ መልኩ አተሞች ከ 0.1 እስከ 0.5 ናኖ ሜትር ስፋት ሊኖራቸው ይችላል

አብላጫውን ጊዜ አተሞች ብቻቸውን አይገኙም። ይልቁኑ አንዱ አቶም ከሌላ አቶም ጋር በመጋጠም ሞልኪዩል የተሰኘውን እኑስ ይፈጥራሉ። ለምሳሌ ሁለት የሃይድሮጅን እና አንድ የኦክሲጅን አተሞች ሲጋጠሙ የውሃ ሞልኪዩልን ይፈጥራሉ። 

አተሞች በራሳቸው ከ3 አንስተኛ እኑሶች የተሰሩ ናቸው። እነዚህም ኤሌክትሮን፣ ፕሮቶን እና ኒውትሮን ይባላሉ። ፕሮቶኖችና ኒውትሮኖች አንድ ላይ ሆነው በአቶሙ መሃል ተጠጋግተው ሲቀመጡ የአተሙን ኒኩሊየስ ይፈጥራሉ። ኤሌክትሮኖች በበኩላቸው ይህን ኒኩሊየስ በደመና መልክ ከበው ይገኛሉ። ኤሌክትሮኖች ምንም እንኳ ኒኩሊየሱን እየከበቡ ቢሽከረከሩም ከኒኩሊየሱ በረው እንዳይጠፉ የኤሌክትሮመግነጢስ ጉልበት አዋዶ ይይዛቸዋል። 

በአተም ውስጥ የሚገኙት የፕሮቶን፣ ኒውትሮንና እና ኤሌክትሮን ብዛቶች ያ አተም ምን ንጥር እንደሆነ ይወስናል። ለምሳሌ አንድ አቶም 1 ፕሮቶን፣ 0 ኒውትሮን እና 1 ኤሌክትሮን ካለው ሃይድሮጅን ይሆናል፣ በአንጻሩ 16 ፕሮቶን፣ 16 ኒውትሮን እና 16 ኤሌክትሮን ካለው ድኝ (ሰልፈር) ይሆናል ማለት ነው። 

አተሞች እርስ በርሳቸው ሳይጋፉ ሰፋ ብለው ሲቀመጡ ጋዝ ወይንም አየር ይሆናሉ። በተቃራኒ፣ ጭፍግ ብለው አንድ ቦታ ላይ ሲገኙ እና መንቀሳቀስ እሚችሉ በመንቀጥቀጥ ከሆነ ጠጣር ነገር ይሆናሉ። 

እቶን የአቶም እሳት በአቶም ፉዝዮን ወይም አቶምን በመክፈል የሚገኝ እጂ-ትልቅ ኃይል ነው።

## ማጣቀሻ

## ተጨማሪ ንባቦች
* http://web.jjay.cuny.edu/~acarpi/NSC/3-atoms.htm 
* http://www.watertown.k12.wi.us/HS/Staff/Buescher/atomtime.asp 

መደብ:የጥንተ ንጥር ጥናት
መደብ:ኑክሌር ፊዚክስ
መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
አቡነ የማታ ጎህ

ዱ ናቸው**አቡነ ይምዓታ** ከአለት የተፈለፈለ ቤተክርስቲያን ሲሆን እንደ ደብረ ማርያም ቆረቆር ቤተክርስቲያን ሁሉ በሐውዜን ወረዳ፣ ምጋብ አካባቢ ይገኛል። አቡነ **ይምዓታ** ጉህ ከከባብዊ ወለል 200 ሜትር በላይ ከተራራ ላይ የተፈለፈለ ቤተክርስቲያን ነው። ወደ ቤተክርስቲያኑ መውጫው መንገድ የእጅ እና የእግር ማስቀመጫዎችን በመወጣጣት ብቻ ነው። በውስጡ፣ ከ15ኛው ክፍለ ዘመን እሚመነጩ ጉልህ ምስሎች እንዳሉ ፊሊፕ ብሪግስ መዝግቦት ይገኛል።

አቡነ '''ይምዓታ''' ከመካከለኛው ምስራቅ ወደ ኢትዮጵያ ቀደምት ከገቡት ዘጠኙ ቅዱሳን አን።
 
## ካርታ
*http://www.panoramio.com/map/#lt=13.915292&ln=39.345230&z=-3&k=2&a=1&tab=1&pl=all 

## ማጣቀሻ


መደብ: ሐውዜን
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
የዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ድምፅ መልዕክት ወደ ንግሥት ቪክቶሪያ

**የዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ድምፅ መልዕክት ወደ ንግሥት ቪክቶሪያ** በ፲፰፻፺፩ ዓ.ም. ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ለእንግሊዟ ንግሥት ቪክቶሪያ በፎኖግራፍ ድምፅ መቅርጫ አድርገው የላኩት የድምፅ ደብዳቤ ነበር። ይህንን መልክት በአዲስ አበባ የብሪታኒያው ዋና መላክተኛ ጆን ሌን ሃሪንግቶን ግንቦት ፳፯ ቀን ፲፰፻፺፩ ዓ/ም ለብሪታኒያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በላከው ደብዳቤ መረከቡን ሲገልጽ በቅጅው ላይ የእቴጌ ጣይቱም ድምጽ አብሮ መቀረጹን ይገልጻል።

የጃንሆይ ምኒልክ ደብዳቤ በሰላምታና በመልካም ምኞት ላይ ሲያተኩር፣ እንዲሁም በቅርቡ የተካሄደውን የእንግሊዝን በሱዳን ላይ ድል በማስመልከት የመተማ ከተማ የኢትዮጵያ እንደሆነ ንግሥቲቱ እንዲወስኑ ያሳውቃል።  ከጎን ፋይሉ ቀርቧል። ከዚህ በታች ደግሞ መልዕክቱ ቃል በቃል ምን እንደሚል በጽሑፍ ቀርቧል።    

«እኔ ዳግማዊ ምኒልክ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ እጅግ ለከበሩ ወዳጃችን ቪክቶሪያ የታላቅ የእንግሊዝ ሕዝብ የሕዝብ ነገሥታት መድኃኔ ዓለም ጤና ይስጥልኝ እላለሁ።

በሙሴ ሃሪንግቶን እጅ እጅግ የተዋበ ያማረ የንግሥት ፎኖግራፍ ሲደርስልኝ የከበሩ ንግሥት ድምፅ አጠገቤ ሆነው ስሰማ በብዙ ደስታ አደመጥኩ።

ለኛና ለመንግሥቴ ስለ መልካም ምኞትዎ እግዚአብሔር ያመስግንዎ። ለርስዎ ዕድሜና ጤና ለሕዝብዎ ሰላምና ዕረፍት እግዚአብሔር ይስጥዎ። በሁለታችን ሕዝብ መካከል ያለውን ጉዳይ ሁሉ ከሙሴ ሃሪንግቶን ጋር ተነጋገርኩ። እርሱም አሁን ወደ እንግሊዝ አገር እመለሳለሁ ቢለኝ ጉዳያችንን ሁሉ አቃንተህ ብትመለስ ደስ ይለኛል ብዬ ነገርኩት። አሁን ደግሞ ንግሥት በደህና እንዲቀበሉት።

ደግሞ የመተማ ነገር የእኛ ታላቁ ንጉሣችንና ብዙ የአገራችን ሰዎች ስለኃይማኖታቸው እልህ ብለው የሞቱበትን ለሙሴ ሃሪንግቶን ነግረነዋልና ይህንን ከተማ የእንግሊዝ መንግሥት እንዲያውቅልን እርስዎ ይረዱናል ብዬ ተስፋ አለኝ።

ኢትዮጵያ እና የእንግሊዝ አገር በሰላምና በፍቅር እንዲኖሩ እግዚአብሔር ይርዳን ብዬ ለታላቅ ሕዝብዎ የክብር ሰላምታዬን አቀርባለሁ።»

## ማጣቀሻ


መደብ:አጼ ምኒልክ
ቀደምት ሳይንሳዊ ፍልስፍናዎች

**ቀደምት ሳይንሳዊ ፍልስፍናዎች**፤ በቀድሞው ወቅት ሳይንስ ሳይራቀቅ ቴክኖሎጂም ዓለምን በፍጥነት ከመቀየሩ በፊት የነበሩት የጥንት ፈላስፎች ለአሁኑ ዘመን የሳይንስ እድገት የራሳቸውን አሻር አሳርፈዋል። ታዲያ የጥንት ፈላስፎች ሲነሱ የአንበሳውን ድርሻ የሚወስዱት የግሪክ ፈላስፎች ሆነው ይገኛሉ። ሪናን የተባው ፀኃፊ እንዳለው፣ «ሶቅራጥስ ለሰው ልጅ ፍልስፍናን አበረከተ። አሪስቶትል ደግሞ ሳይንስ አበረከተ» ከሶቅራጠስ በፊትም ቢሆን ፍልስፍና ነበሩ። ከአሪስቶትልም በፊት ቢሆን ሳይንስ ነበር። ነገር ግን ከሶቅራጠስና ከአሪስቶትል በኋላ ፍልስፍናም ሆነ ሳይንስ ከፍተኛ እድገት አሳይቷል። ከነሱ በኋላ የተሰራው ሁሉ እነሱ በጣሉት መሠረት ላይ የተገነባው ነው” ሲል የቀደሙትን ፈላስፎች ሚና ያረጋግጣል።
ለመጀመሪያ ጊዜ በግልፅ ለማይታወቁት ክስተቶችና ድርጊቶ ተፈጥሯዊ ማስረጃዎችን ማቅረብ የጀመሩት ኢዮኒያዊን ግሪኮች እንደነበሩ ታሪክ ይናገራል።

የተለዩ ገጠመኞችን ምክንያቶች ወይም መነሻዎች በፊዚክስ አማካኝነት ለማግኘት ሞክረው ነበር እንዲሁም በፍልስፍና አማካኝነት ለማድረግ የሞከሩት ደግሞ ለአጠቃላይ (ክስተቶች) ተፈጥሯዊ ንድፈ ሃሳብ በማግኘት ነበር።
ከክርስቶስ ልደት በፊት ከ640 እስከ 550 እንደኖረ የሚነገርለት እና “የፍልስፍና አባት” ተብሎ የሚታወቀው ታለስ የመጀመሪያ የከዋክብት ሳይንስ ተመራማሪን ሳይንሳዊ ፍልስፍና እናያለን።

እሱም አንድ ወቅት ሚልተስ በተባለ ስፍራ የሚኖሩ ተወላጆችን ያስደነቀው ፀሃይና ከዋክብት ከእሳት የተሰሩ ኳሶች ናቸው በማለት ነበር። ሰዎቹ ግን ፀሃይንና ከዋክበትን አምላኮች ናቸው ብለው ያምኑ ነበር። ከክርስቶስ ልደት በፊት 610-540 መካከል ይኖር የነበረው የዚህ ፈላስፋ ተማሪ የነበረው አናክሊማንደር ለመጀመሪያ ጊዜ ከዋክብትንና መልክዓ ምድርን የተመለከተ ቻርቶች ወይም ስዕች የሰራ ሰው ነው። በእሱ እምነት ዓም የተጀመረው እንደ አንድ ወጥ ክምችት ሆኖ ነው። ሁሉም ነገር ከዚህ የተገኘው የተቃራኒዎች መለያየት በሚለው ሂደት ነው። የከዋክብት ታሪክ እራሱን የሚደጋግምና ቁጥር ስፍር የሌላቸው አለማት እንደሚፈጠሩና ተመልሰውም እንዲጠፉ አስተምሮ ነበር። እንደሱ አባባል መሬት በራሷ ውስጣዊ ግፊት ሚዛኗን ጠብቃ የቆመችና የማትንቀሳቀስ አካል ናት። ፕላኔቶች በሙሉ በአንድ ወቅት ከፈሳሽ አካል የተሰሩ ነበሩ፤ ህይወት ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው ከባህር ሲሆን ወደ ደረቅ መሬት የመጣውም የባህር ውሃ ሲቀንስ ነው። በዚህ ሁኔታ ደረቅ መሬት ላይ የቀሩት እንስሳት ቀስ በቀስ አየር የመተንፈስ ችሎታን በማዳበር ከዚህ በኋላ በምድር ላይ ለተፈጠሩት ህይወቶች መነሻ ሆነዋል የሰው ልጅም ከመጀመሪያ ጀምሮ አሁን የሆነውን ዓይነት ፍጡር የማያውቅ ከነበረና ከማደግ ይን ያህል ጊዜ የሚፈጅበት ከሆነ እስካሁን በህይወት መቆየት አይችልም ነበር ኪልም አትቷል።
ከክርስቶስ ልደት በፊት በ450 ይኖር የነበረው አናክሊሜኔስ የተባለው ሌላው ተመራማሪ ደግሞ የነገሮችን የጥንት ሁኔታ ሊገለፅ አንድ ወጥ ጋዝ እንደነበረና ቀስ በቀስም ወደ ነፋስ፣ ጉም፣ ውሃ፣ መሬትና ድንጋይና እንደ ተለወጠ ይናገራል። እንደሱ አባባል የቁሳቁስ ሦስቱ ቅርፆች ማለትም ጋዝ፣ ፈሳሽና ጠጣርነት፣ የመቀዝቀዝ የተለያዩ ደረጃዎች ናቸው።
   
የመሬት መንቀጥቀጥ የሚከሰተው ደግሞ ፈሳሽ የነበረው የመሬት አካል በሚጠጥርበት ወቅት ነው። ህይወትና ነፍስ አንድ ናቸው። ከማንኛውም ቦታና በማንኛውም ነገር ውስጥ እንቅስቃሴ ኃይል ይገኛል ብሏል።
ሌላው እና አስገረሚው ግሪካዊ ፈላስፋና ከ500-428 ይኖር የነበረው አናግዛጎራስ የሰውን ልጅ የማሰብ ችሎታ በተመለከተ የፊት እግሮችና እጆች መንቀሳቀቀስ በሚያቆምበት ጊዜ በሚፈጥር የኃይል ሂደት የተገኘ ነው ሲል አስተምሮ ነበር።
በመጨረሻ አንድ ኤምፔኮክሌስ የተባውና ከክርስቶስ ልደት በፊት በ445 ሲሲሊ በምትባል ደሴት ይኖር የነበረ ሌላ ተመራማሪ ደግሞ የአዝጋሚ ለውጥን ፅንሰ ሃሳብ አንድ እርምጃ አስኪዶት ነበር። እሱ እንዳለው አካላት የሚፈጥሩት አስቀድሞ በነበረ መመሪያ ሳይሆን በምርጫ ነው። ተፈጥሮ በተለያዩ ህይወት ያላቸው አካላት ላይ ብዙ ሙከራዎችን ታደርጋለች። የተለያዩ አካላትን በተለያዩ መልኮች ታዋህዳለች። ውህደቱ የአካባቢውን ፍላጎት የሚያሟላ ከሆነ አካሉ በህይወት መኖሩን ዘሩን ማራባት ይችላል። ውህደቱ ካልሰመረ ደግሞ አካሉ ታርሞ ይጣላል። ጊዜ እያለፈ በሄደ ቁጥር የተለያዩ ህይወት ያላቸው አካላት አካባቢዎችን እየተለማመዱበት ይካሄዳሉ ሲል ሳይንሳዊ ፍልስፍናውን በየጊዜ ተናግሮ ነበር።

እንግዲህ እነዚህ ጥንታዊ ፈላስፎች የሳይንስ ብልጭታ ባልነበረበት ወቅት ፍልስፍናዊ ትንታኔዎችን በማዳበር ለሳይንሳዊ ንድፈ ሃሳቦችን ማደግ የማይናቅ ጥንታዊ ድርሻቸውን በአግባቡ ተወጥተው አልፈዋል።

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:ሳይንስ
መደብ:ታሪክ
ቡድሃዊ

340px|thumb|ጎታማ ቡዳ ሃይማኖቱን ሲያስተምር
**ቡዲስም** በጎታማ ቡዳ ትምህርቶች የተመሠረተ እምነት ነው። ይህም በ፮ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. የኖረ የሕንድ አገር መስፍን ነበረ። ቡዲስም በካምቦዲያ እና በቡታን በይፋ የመንግሥት ሃይማኖት ነው።

የቡዲስም መጀመርያ እንደ አንድ የሕንድ አገር ፍልስፍና ነበረ። በጎታማ ትምህርት የጽድቅ ኑሮ የሚይዙ ሰዎች ወደ ከፍተኛ ደረጃ ደርሰው ከሰምሳረ ወይም ከተመላሽ-ትስብዕት ማምለጥ፣ ከሕልውና ወደ «ኒርቫና» (ኢ-ሕልውና) ማምለጥ የሚፈለግ ዒላማ ነው። ስለ አምላክ ወይም ስለ እግዚአብሔር ግን አያስተምርም፤ ከፍተኛ ደረጃ የደረሱት እንደ ጎታማ ቡዳ አማልክቱ ወይም «ቡዳዎች» ይባላሉ። ለቡዳዎችም ምስል ተቀርጾ መሥራትና የምስሎች አምልኮት እንደ አብርሃማዊ ሃይማኖቶች (አስርቱ ቃላት) ኃጢአት ሳይባል፣ እንደ ጽድቅ ይቆጠራል፤ ይህም ልማድ የተገኘው በባክትሪያ (አፍጋኒስታን) ከታላቁ እስክንድር ዘመቻ ጀምሮ ከኖሩት ግሪክ-ቡዲስቶች ነበር። በዚህ ዓለም ሀዘን ከደስታ ጋር ሲፈራረቅ ለመንፈስ ወይም ነፍስ ሕልውና ባለውለታ በመሆን ፈንታ፣ ነፍስ የሚባለው ወይም ነጻ ፈቃድ ምታቶች ናቸው ይላሉ። 

ከነዚህ ልዩነቶች በቀር፣ በተለይ ከአስርቱ ቃላት መጀመርያ 4 ቃላት ቢለዩም፣ በተረፈ ግን በአጠቃላይ ከመጨረሾች 6 ቃላት ጋር ይስማማሉ። በተለይም፦ 

* «የባልንጀራህን ሀብት አትመኝ» - በቡዲስም ዘንድ ደግሞ መመኘትን ሁሉ ማጥፋት፣ እንዲሁም ገዳም ገብቶ መኖኩሴ መሆን እንደ ጽድቅ ነው።
* «እናትህንና አባትህን አክበር» - በቡዲስም ደግሞ ቁም ነገር ነው፤ እንዲሁም ለችግረኞች ምጽዋትና ልግሥና ማድረግ ጽድቅ ነው። 

ቡዲስም በእስያ አገራት ተስፋፍቶ ሁለት ዋና ክፍሎቹ ጤራቫዳ ቡዲስምና ማሃያና ቡዲስም ይባላሉ። በጤራቫዳ ቡዲስም ዘንድ፣ ሳንስክሪትና ፓሊኛ እንደ ተቀደሱ ቋንቋዎች ይቆጠራሉ። ጤራቫዳ ቡዲዝም ቅዱስ ጥቅስ ቲፒታካ ይባላል።

ፓሊኛ በተለይ ለቡዲስም ፍልስፍና ጽሑፎች ለመጻፍ ከሳንስክሪት የተደረጀው የልጆች ቋንቋ ይመስላል፤ ስለዚህ እንደ ሳንስክሪት የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። የፓሊኛ ሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቃላት ድምጽ ወደ «ኒርቫና» ደረጃ እንደሚመራ ያምናሉ። 

በቡዲዝም እምነት አስተምሮት መሠረት ፈጣሪ ሚባለውን አካል ከውስጥ መፈለግ እና በሁሉም ነገር ሊተካ የሚችል ነው!!

*
ሉ ሡን

thumb|200px **ሉ ሡን** (1874-1929 ዓ.ም.) የቻይና ጸሐፊ ነበረ።

መደብ:የቻይና ሰዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
ዉሃን

**ዉሃን** (ቻይንኛ፦ 武汉) የቻይና ከተማ ነው።

የከተማው ግድግዶች የተሠሩ በ215 ዓ.ም. ነበር።  

መደብ:የቻይና ከተሞች
ሎስ አንጄሌስ

**ሎስ አንጄሌስ** በካሊፎርኒያ የሚገኝ ትልቅ ከተማ ነው። 3,792,621 ሰዎች ይኖሩበታል። በ1773 ዓ.ም. በስፓኒሾች ተመሠረተ። ከተማው በ1813 ዓ.ም. ለሜክሲኮ፣ በ1839 ዓ.ም. ደግሞ ለአሜሪካ ሥልጣን ተዛወረ። 

መደብ:የካሊፎርኒያ ከተሞች
ሞሽቼና

thumb|300px|የሞሽቼና ትምህርት ቤት
**ሞሽቼና** (ዩክራይንኛ፦ Мощена) በዩክራይን የሚገኝ መንደር ነው። 581 ሰዎች ይኖሩበታል። መንደሩ ከ1535 ዓ.ም. ይታወቃል። 

መደብ:የዩክሬን ከተሞች
ፊጂ

**ፊጂ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ሱቫ ነው።

## ማጣቀሻ

መደብ:አገራት
ናውሩ

**ናውሩ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ ደሴት አገር ነው። ዋና ከተማ የለውም፣ ትልቁ ከተማ ግን ያሬን ነው።

መደብ:አገራት
ትሮጎዶላይት

**ትሮጎዶላይት** (ግሪክ፦ Τρωγλοδύται /ትሮግሎዲውታይ/፤ ሮማይስጥ፦ Troglodytae፣ Troglodyti) በግሪካውያንና ሮማውያን የታሪክ ጸሐፊዎች ዘንድ ዋሻ ውስጥ የሚኖሩ የጥንት ስዎች ነበሩ። የትሮጎዶላይት ሕዝብ በተለይ በቀይ ባሕር ዳር በአፍሪቃ እንደ ኖሩ ይጻፍ ነበር።

መደብ:ብሔሮች
መደብ:የአፍሪካ ታሪክ
ኢካሮስ

[250px|thumbnail|right| የኢካሮስ ውድቀት፣ በ፲፭፻፶  በ[ፒተር ብሮየል እንደተሳለ]]
**ኢካሮስ** እንደ ጥንቱ ግሪክ አፈ ታሪክ የታላቁ እጅ ጥበበኛ የ ዴድለስ ልጅ ነበር። ስለ ኢካሮስ ከተነገሩ ዋና ታሪኮች አንዱ ይኖሩበት የነበረውን ደሴት በረው እንዲያመልጡ፣ ዴደለስ ለልጁና ለራሱ ከሰምና ከወፎች ላባ አራት ክንፎች እንደሰራና  ክንፎቻቸውን እየለበሱ እያለ ዳዲለስ ልጁን ኢካሮስን እንዲህ ብሎ እንዳስጠነቀቀው ነበር፦ «ወደ ፀሐይዋም ሆነ ወደ ባሕሩ እንዳትጠጋ፣ ይልቁኑ የኔን የበረራ መስመር ተከተል።»

አባትና ልጅ ክንፋቸውን እያራገቡ መብረር ሲጀምሩ ኢካሮስ ልቡ እንደሸፈተና በኋላም መሬትን እየለቀቁ ወደ አየሩ ሲቀዝፉ ኢካሮስ በደስታ እራሱን መቆጣጠር እንዳቃትው ታሪኩ ያትታል። የአባቱን ምክር ረስቶ፣ ወደ ሰማይ፣ ወደ ላይ  ፀሐይን ተጠግቶ በመብረሩም  ክንፉን አጣብቆ የያዝው ሰም በመቅለጡ ኢካሮስ ወደ ባሕሩ ወደቆ እንደተከሰከሰ አፈታሪኩ ያትታል። ይህ ባሕር እስከ አሁን ዘመን የኢካሮስ ባሕር ወይንም ኢካርያ ይባላል።

አንድ አንድ ታሪክ አጥኘወች የዚህን አፈታሪክ መልዕት ሰዎች ከመጠን ያለፈ የገንዘብ፣ የስልጣልን፣ የመታዎቅ ወዘተ...ፍላጎት ባደረባቸው ጊዜ ውድቀታቸውም በዚያው ልክ ይፋጠናል እሚል ነው። 

## ማጣቀሻ


መደብ: የግሪክ አፈታሪክ
የአኪሊዮስ ተረከዝ

250px|thumbnail|right| አኬሊዮስ በቀስት ተረከዙን እንደተመታ የሚዘክር ሃውልት
የትሮጃንን ጦርነት ከተካፈሉ ሁሉ አኪሊዮስ ዋናው ጀግና እንደነበር ሆሜር በድርሰቱ በኢሊያድ ያስነብባል። ግሪኮች የዚህን ምክንያት እንዲህ ሲሉ በአፈታሪካቸው ይናገራሉ፦ 

አኪሊዮስ ሕጻን እያለ ወደፊት በጦርነት እንደሚሞት ትንቢት ይነገር ነበር። እናቱም ልጇ እንዳይሞትባት ስለፈራች መፍትሄ ታፈላልግ ነበር። ምትሃታዊው ከሆነው ስቴክስ ወንዝ ውስጥ የተነከረ ሰው ከማንኛውም አደጋ ይድናል ሲባል ስለስማች ወደዚሁ ወንዝ ወስዳ ሕጻኑን በተረከዙ ይዛ ነከረችው። 

እንደተባለውም በሰውነቱ ላይ ምንም አደጋ ስለማይደርስበት፣ ወጣቱ አኪሊዮስ እጅግ የተዋጣለት ተዋጊ ሆነ። በተሳተፈባቸው ማናቸውም ጦርነቶች ምንም ጭረት እንኳ ሳይደርስበት በአሸናፊነት እየተወጣ ስሙ ገነነ። የጠላት ወገን በብዙ ፍርሃት በሚርድባቸው በነዚያ ወራት፣ አንድ ጊዜ እንዳጋጣሚ ፓሪስ የተባለ የጠላት ወታደር የአኪሊዮስን ተረከዝ አነጣጥሮ መርዝ በተቀባ ቀስት መታው። እናቱ በምትሃተኛው ወንዝ ውስጥ ስትነክረው በተረከዙ ይዛው ስለነበር የወንዙ ውሃ ተረከዙን አልነካውም ነበር፣ ስለሆነም አክሊዮስ በፍጥነት ሞተ።

የዚህ አፈታሪክ ትርጉም፣  ማናቸውም ገዝፈው እሚታዩ ግለሰቦችም ሆነ ሥርዓቶች፣ ሁሉም እሚያጠፋቸው ድክመት አላቸው። አፈታርኩም እንዳየነዉ የአኪሊዮስ ተረከዝ በምትሃተኛዉ ወንዝ ስላልተነከረ ህወቱን ያጠፋበት ድክመት ሆንዋል።

## ማጣቀሻ


መደብ: የግሪክ አፈታሪክ
ቢግ ባንግ

200px|thumbnail|right|ዓለም ጭፍግ ካለ ትንሽ ጠጣር ነገር ተነስቶ እየሰፋ አሁን ያለንበትን ሁኔታ ስለመውለዱ እሚያሳይ ስዕል። በአጠቃላይ መልኩ የቢግ ባንግ ኅልዮት!
"**ቢግ ባንግ**" ወይንም ዐቢይ **ፍንዳታ** በሳይንቲስቶች ዘንድ የመላው ዓለም መነሻ ኩነትን ይገልጻል ተብሎ የሚታመንበት ኅልዮት ነው። አጠቃላይ አንጻራዊነት የተባለውን የአልበርት አይንስታይን ሳይንሳዊ ቀመር በመጠቀም ከአሁን ከአለንበት ጊዜ ወደኋላ ስንምለስ አንድ ወቅት ላይ ዓለም በሙሉ ተጨምቆ፣ አንዲት ትንሽ እኑስ እንደነበር እንረዳለን። ይህ እኑስ በውስጡ ምንም አይነት አቶም፣ መዋቅርም ሆነ ቅጥ አልነበረውም። ይልቁኑ እጅግ ሞቃት፣ እጅግ ትንሽ እና አዕላፍ ጭፍገት ነበረው። ከዛሬ 13.7 ቢሊዮን ዓመት በፊት፣ ይህ ጥንጥ ጠጣር ነገር ድንገት በመፈንዳት በመበታተኑ ኅዋ እና አቶሞች ተፈጠሩ። እንዲሁም አቶሞቹ እየጓጎሉ ኮኮቦችን ፈጠሩ። በዚህ ሁኔታ ከፍንዳታው በኋላ የተፈጠረው ዓለም እየሰፋና እና እየቀዘቀዘ በመሄዱ እንደ መሬት ያሉ ፈለኮች (ፕላኔቶች) በሂደት ቀስ እያሉ ተፈጠሩ። በአሁኑ ወቅት፣ ምንም እንኳ ቀስ ብሎ ቢሆንም፣ ኅዋ እና በውስጡ ታቅፎ ያለው ቁስ  እየተለጠጠና ሙቀቱም እየቀነሰ ይገኛል። ይህን እሚያጠናው የሳይንስ ክፍል ኮስሞሎጂ ሲባል  በዚህ የጥናት ዘርፍ ተቀባይነት ያገኜው የ ቢግ ባንግ ኅልዮት በብዙ ሳይንቲስቶች ዘንድ ተቀባይነትን አግኝቷል።

መደብ: ኮስሞሎጂ
መደብ: ሥነ ፈለክ
ኅዳር እጥነት

በኅዳር ወር ፲፱፻፲፩ ዓ/ም የቸነፈር (ግሪፕ) በሽታ በአዲስ አበባ እና በሌላውም የኢትዮጵያ ግዛት ላይ ተነስቶ በመዲናዋ ብቻ ከአሥር ሺ በላይ ሰዎች ሞቱ።። ይሄ በሽታ በዚያ ወቅት በዓለም ላይ ተሰራጭቶ የነበረው  የ«እስፓኝ እንፍልዌንዛ» በመባል የሚታወቀው  የጉንፋን 'ወረርሽኝ' ነው። በሽታውም «የኅዳር በሸታ» ተብሏል። ዛሬ በየዓመቱ «ኅዳር ሲታጠን» በሚል በየሰፈሩ ኅዳር ፲፪ ቀን የጽዳትና የቆሻሻ ማቃጠል ልማድ ይካሄዳል።

የከተማው ሰው ይህን ወቅት አስታኮ እንዲህ ብሎ ገጥሞም ነበር።

«መስከረም ሲጠባ ኅዳር ሲታጠን
ያኔ አሳይሻለሁ አረማመዴን»
## ማጣቀሻ


መደብ: አዲስ አበባ
መደብ: ዓመት በዓል
መደብ:ሕክምና
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ሐዋርያው ዮሃንስ

**ሐዋርያው ዮሃንስ** ከአስራሁለቱ የእየሱስ ሃዋርያቶች ውስጥ አንዱ ነበር።

መደብ:ክርስትና
የአለም ፍፃሜ ጥናት

**የአለም ፍፃሜ ጥናት** ትንቢትን በመመርኮዝ የሚደረግ ጥናት ነው።

### በመጽሐፍ ቅዱስ

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የዚህ አለም ፍፃሜ የሚነኩ ትንቢቶች በተለይ በሚከተሉ መጻሕፍት ውስጥ ሊገኙ ይችላል፦

* መጽሐፈ ሄኖክ
* ትንቢተ ዳኔል 
* ዕዝራ ሱቱኤል
* ትንቢተ ዘካርያስ
* የማቴዎስ ወንጌል
* ወደ ተስሎንቄ ሰዎች ፪
* ወደ ቲሞቴዎስ ፪
* የዮሃንስ ራዕይ

ከተጠቀሱት ድርጊቶች መሃል በቀደም-ተከተል ታላቁ መከራ፣ አርማጌዶን፣ የሙታን ትንሣኤ፣ ዕለተ ደይንና ዘላለማዊው የእግዚአብሔር መንግሥት ይነበያሉ። 

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:ክርስትና
መደብ:ትንቢት
የፍጥሞ ዮሃንስ

ሱ**የፍጥሞ ዮሃንስ** አዳዲስ አጥኝዎች የዮሃንስ ራዕይን ጻፈ ብለው የሚያምኑበት ሰው ነው።

መደብ:ክርስትና
መደብ:ትንቢት
ሣህለ ሥላሴ

thumb|right|125px|ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ
**ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ** የሸዋው መስፍን የራስ ወሰን ሰገድ እና የመንዝ ባላባት የአፍቀራ ጎሌ ልጅ የወይዘሮ ዘነበ ወርቅ ልጅ ናቸው። በዘመኑ ኢትዮጵያን አንድ አድርጎ የሚገዛ ምኒልክ የሚባል ንጉሥ ይነግሣል የሚባል ንግርት ስለነበር፣ አባታቸው ምኒልክ ብለዋቸው ነበር።
ሣኅለ ሥላሴ ትምህርታቸውን በሰላ ድንጋይ ደብር ሲከታተሉ ከቆዩ በኋላ አባታቸው ራስ ወሰን ሰገድ ቁንዲ ላይ ሰኔ ፩ ቀን ፲፰፻፭ ዓ/ም ላይ ሲያርፉ የሸዋን አልጋ አውርሰዋቸው አለፉ። ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደ ሥላሴ ‘የኢትዮጵያ ታሪክ ፦ ከንግሥተ ሳባ እስከ ታላቁ የአድዋ ድል በሚለው መጽሐፋቸው በገጽ ፷፭ ላይ “የራስ ወሰን ሰገድ የበኩር ልጅ አቤቶ በኩሩ የመርሐቤቴን አበጋዝነት ተሾሞ ይኖር ነበርና በአባቱ አልጋ እንዲቀመጥ ተጠርቶ ጅሩ ሲደርስ የጅሩ ጋላ /ኦሮሞ/ መንገዱን ዘግቶ ስምንት ቀን ሙሉ ስለተዋጋው ሳይመጣ ቢቆይ የወሰንሰገድ መኳንንት ባልጋው ሰው ሳይቀመጥ ብዙ ቀን የቆየ እንደሆነ የጋላ//ኦሮሞ/ ኃይል በርትቶ ሸዋን በጭራሽ የሚያጠፋው ስለመሰላቸው፣ ታናሹን ልጁን አቤቶ ሣህለ ሥላሴን ከቁሮ ገደል /ከሰላድንጋይ/ አምጥተው በተወለደ በ፲፰ ዓመቱ በአባቱ አልጋ አስቀመጡት።” በሚል ትንሽ በተለየ መልክ አስቀምጠውታል።

right|250px
ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ከብሪታኒያ መንግሥት ጋር አንጎለላ ላይ ኅዳር ፲ ቀን ፲፰፻፴፬ ዓ/ም የተፈራረሙት የወዳጅነትና የንግድ ውል በሰፊው የተዘገበ ሲሆን፤ ከፈረንሲስ ንጉሥ ጋር ደግሞ ተመሳሳይ ውል ሰኔ ፩ ቀን ፲፰፻፴፭ ዓ/ም ተፈራርመዋል።
 
## የንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ልጆች

ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ የአራት ወንዶችና የአምስት ሴቶች ልጆች አባት ነበሩ። ከነኚህም፦
*ከወይዘሮ በዛብሽ የሚወለዱት ልጅ በሻህ ወራድ (በኋላ ንጉሥ ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ )
*ከወይዘሮ ይመኙሻል የሚወለዱትና የመርዕድ አዝማችነትን ማዕረግ በዓፄ ቴዎድሮስ የተሾሙት  ኃይለ ሚካኤል ሣህለ ሥላሴ።
*ልዑል ራስ ዳርጌ (አባ ገርሳ)
*አቤቶ ሰይፉ ሣህለ ሥላሴ
*ልጅ አስፋ ወሰን ሣህለ ሥላሴ
*ልዕልት ተናኘወርቅ ሣህለ ሥላሴ

## ዋቢ ምንጮች
*ኅሩይ ወልደ ሥላሴ፤‘የኢትዮጵያ ታሪክ ፦ ከንግሥተ ሳባ እስከ ታላቁ የአድዋ ድል”

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
መደብ:ሸዋ
ኮይኔ ግሪክ

**ኮይኔ ግሪክ** ታላቅና ጥንታዊ በሄለን ዘመን ይነገር የነበረ የግሪክኛ መግባብያ ነበር።

መደብ:ግሪክ
መደብ:ህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች
ኤጊያን ባህር

**ኤጊያን ባህር** የሜዲትራንያን ባህር አካል ነው።

መደብ:የውሃ አካል
መደብ:ግሪክ
ዝቺዩፋሉ

300px|thumb|ዝቺዩፋሉ።

ዝቺዩፋሉ (ሀንጋርኛ፦ Zichyújfalu) በሀንጋሪ የሚገኝ መንደር ነው። 941 ሰዎች ይኖሩበታል። 

መደብ:የሀንጋሪ ከተሞች
ክሮኤሽኛ

thumb|upright=1.25|ክሮኤሽኛ በብዛት የሚነገርበት ምድር ክፍት ቀይ ነው።
**ክሮኤሽኛ** (hrvatski ሕርቫትስኪ) በክሮኤሽያ የሚነገር የስላቪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። የሚጻፈው በላቲን ፊደል ነው።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ክሮኤሽያ
አላባማ

thumb|300px|አላባማ
**አላባማ** ከአሜሪካ ክፍላገራት አንዱ ነው። ዋና ከተማው ሞንትጎመሪ /መንትገምሪ/ ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ክፍላገራት
ሊኩርጉስ (የጥራክያ ንጉሥ)

thumb|300px 
**ሊኩርጉስ** (ሉኮርጎስ) በግሪክ አፈታሪክ የጥራክያ ንጉሥ ነበር። ከትሮያን ጦርነት አስቀድሞ እንደ ገዛ በብዙ ጽሐፊዎች ከነሆሜር ተጽፎዋል።

ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ እንደሚለን፣ ይህ ሊኩርጉስ አምባ ገነን ሆኖ ከአለቆቹ አንድ ሞፕሶስ የተባለውን ከመንግሥቱ አባረረው። በተጨማሪ የእስኩቴስን ሰው ሲፑሉስን አባረረው። ከዚህ ጥቂት ጊዜ በኋላ ግን አማዞኖች የተባሉት ሴት ወታደሮች ከሊብያ አንስተው አገሩን ወረሩ። ያንጊዜ ሞፕሶስና ሲፑሉስ ከስደት ተመልሰው ሠራዊታቸው ከአማዞኖች ጋር በተዋገው ውግያ ንግሥታቸው ሚሪና ተገደለችና ተሸነፉ።

በኋላ ዘመን ግን አፒስ ዲዮኔሶስ በየአገሩ ስለ ግብርና እያስተማረ ተዛውሮ ከእስያ ወደ አውሮፓ ለመሻገር 
ሲፈልግ ሊኩርጉስ ግን አቃወመው። ኦሲሪስ ግን ሊኩርጉስን ገደለውና በፈንታው አለቃውን ማሮን አገረ ገዥ አደረገው። 

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ሞፕሶስ

**ሞፕሶስ** በጥንታዊ ግሪክኛ አፈታሪክ የሚገኝ ስም ነው። በዲዮዶሮስ ሲኩሉስ ዘንድ በድሮው ዘመን  በሊኩርጉስ (የጥራክያ ንጉሥ) መንግሥት ውስጥ ሞፕሶስ አለቃ ሲሆን ሊኩርጉስ በቅያሜ ከጥራክያ አባረረው። ያንጊዜ ደግሞ የእስኩቴስ አለቃ ሲፑሉስን አባረረው። ከጊዜ በኋላ ግን የአማዞኖች ሥራዊት ንግሥት ሚሪና ከሊብያ አንሥታ በእስያ (ሶርያና ታናሹ እስያ) ዘምታ ወደ አውሮፓ ተሻገረችና ጥራክያን ወረረች። በዚያን ጊዜ ሞፕሶስና ሲፑሉስ ከስደት ተመልሰው ከነወገኖቻቸው አማዞኖቹን በውግያ አሸነፉዋቸው፤ ሚሪናም ተገደለች። የቀሩት አማዞኖች አውሮፓን ትተው ሞፕሱስና ሲፑሉስ ተከተሉዋቸውና እስከ ሶርያ ድረስ አገሩን አቀኑ። በአንዳንድ ምንጭ ሞፕሱስ (ወይም ደግሞ ሞክሱስ) በኪልቅያ ሥርወ መንግሥት መሠረተ።

በሌላ አፈ ታሪክ ዘንድ ሞፕሱስ ንግርተኛ ሆኖ ከአርጎናውቶች ጋር ወደ ኮልቂስ (የዛሬው ጂዮርጂያ) በጀብዱ ሄደ። ወደ ግሪክ አገር ሳይመለሱ በሊብያ ከሜዱሳ ጋራ ሲታገሉ ሞፕሶስ በእፉኝት ተነከሰና ሞተ።  

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ማርሐሺ

**ማርሐሺ** (ባርሐሺ፣ ዋራሕሼ) በጥንት በኤላም አጠገብ የተገኘ አገር ነበር። በአዳብ ንጉሥ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ ግዛት ከ፯ቱ ክፍላገራት ከኤላምና ጉቲዩም መካከል በአንድ መዝገብ ቢቆጠርም፣ ከእላም ምሥራቅ በጂሮፍት አካባቢ እንደ ነበር ይታሥባል። ደግሞ የማርሐሺ አለቃ ሚጊር-ኤንሊል በአመጽ ተነሥቶ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ እንደ ተወጋው ይላል።

በኋላ የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ማሐሺን ያዘ። ሆኖም በሳርጎን ልጅ በሪሙሽ ላይ የማርሐሺ ገዢ አባልጋማሽና ሻለቃው ሲድጋው ከአዋን ገዥ ኤማህሲኒ ጋር እንደገና በአመጽ ተነሥተው ተሸነፉ። የሪሙሽም ተከታይ ናራም-ሲን ደግሞ ማርሐሲን ድል አደረገ።

ከዚህም በኋላ በኡር መንግሥት ዘመን የኡር ንጉሥ ሹልጊ በ18ኛው ዓመት ሴት ልጁን ኒያሊሚዳሹን ለማርሐሺ ንጉሥ ሊባኑክሻባሽ በጋብቻ ስምምነት ሰጣት። ይሁንና ይህ ሰላም አጭር ነበር፤ የሹልጊ ተከታይ አማር-ሲን በማርሐሺ አዲስ ንጉሥ በአርዊሉክፒ ላይ እንደ ዘመተ ይመዝገባልና። 

የባቢሎን ንጉሥ ሐሙራቢ ፴ኛው የዓመት ስም ሐሙራቢ የኤላምን ሠራዊት እንዲሁም ከማርሐሺ፣ ሱባርቱ፣ ጉቲዩም፣ ቱፕሊያሽ (ኤሽኑና) እና ከማጊዩም ጠረፎች የተሰበሰበውን ብዛት በዘመቻ ያሸነፈበት ዓመት ይባል ነበር። 

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የፋርስ ታሪክ
ቻርሊ ቻፕሊን

thumb|right|ቻርሊ ቻፕሊን የ"ትራምፕ" አልባሳቱን እንዳረገ.

**ሰር ቻርልስ ስፔንሰር "ቻርሊ" ቻፕሊን ** (፲፰፻፹ – ፲፱፻፷፱) የነበር ታዋቂ የእንግሊዝ አገር የፊልም ተዋናይ፣ እና አቀናባሪ ነበር። ቻርሊ ቻፕሊን በተለይ ታዋቂ የነበረው ከአንደኛው የዓለም ጦርነት በፊት፣ ፊሞች ያለ ድምጽ በሚሰሩበት ዘመን ነበር። 

ቻርሊ ከ፭ ዓመቱ ጀምሮ ለሚቀጥሉት ፸ ዓመታት በተዋናይነት አገልግሏል። በነዚህ ዘመናት በጣም ታዋቂነትን ያገኘው "ትራምፕ" የሚለውን ገጸ ባህርይ ተላብሶ የተሳተፈባቸው ፍሊሞቹ ናቸው። "ትራምፕ" እሚታወቀው በጥሩ ምግባሩ እና ኮት፣ ሰፋፊ ሱሪዎች፣ ረጅም ጫማዎች እና ጥቁር ኮፊያ በማድረጉ ነው። 

**ሰር ቻርልስ ስፔንሰር "ቻርሊ" ቻፕሊን **የልጅነት ጊዜው እጅግ ከባድና ፈተና የበዛበት ነበር። ባልቴትና በሽተኛ（የጭንቅላት እጥ） የሆነችውን እናቱን የማስታመም ኃላፊነት በጫንቃው ላይ ነበረና።  

## የቻርሊ ቻፕሊን ፊልሞች ዝርዝር
* 1914: Making a Living
* 1916: The Floorwalker
* 1916: The Fireman
* 1916: The Vagabond
* 1916: One A.M.
* 1916: The Count
* 1916: The Pawnshop
* 1916: Behind the Screen
* 1916: The Rink
* 1917: Easy Street
* 1917: The Cure
* 1917: The Immigrant
* 1917: The Adventurer
* 1918: A Dog's Life
* 1918: The Bond
* 1918: Shoulder Arms
* 1919: Sunny side
* 1919: A Day's Pleasure
* 1921: The Kid
* 1921: The Idle Class
* 1922: Pay Day
* 1923: The Pilgrim
* 1925: The Gold Rush
* 1928: The Circus
* 1931: City Lights
* 1936: Modern Times
* 1940: The Great Dictator
* 1947: Monsieur Verdure
* 1952: Limelight
* 1957: A King in New York

## ማጣቀሻዎች

መደብ:የአካዳሚ አዋርድ ሽልማት ያገኙ ተዋናዮች
መደብ: የአካዳሚ አዋርድ ሽልማት ያገኙ መሪዎች
መደብ:የእንግሊዝ ተዋናዮች
ቭላዲሚር ሌኒን

**ቭላድሚር ኢሊች ኡሊኖቭ** በቀላሉ **ሌኒን** (1870 - 1924) ሩሲያዊ ጠበቃ፣ አብዮተኛ እና የቦልሼቪክ ፓርቲ መሪ የነበር ሰው ነው። የሶቪየት ህብረት እና ሩሲያን በ1909 የተቆጣጠረው የኮሚዩኒስት ሥርዓት የመጀመሪያ መሪ ነበር። የሌኒን አስተሳሰቦች አሁን ሌኒኒዝም በመባል ይታዎቃሉ።

## የሕይዎት ታሪክ
### ቀደምት ሕይዎቱ
left|thumb|150px|ሌኒን በተያዘ ወቅት የተነሳው ፎቶ
ሌኒን በ፲፰፻፷፪ ዓም ከአስተማሪ እናቱ እና የትምህርት ባለስልጣን ከነበሩት አባቱ ተወለደ። የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በሚከታተልበት ወቅት ስለፓለቲካ አብሮ ማጥናት ጀመረ። በዚህ ዎቅት ሌኒን በትምህርቱ ጎበዝ የነበር ሲሆን የላቲን እና ግሪክ ቋንቋዎችን ያጠና ነበር። በ፲፰፻፸፱ ዓ.ም የሩሲያን ገዢ ወይንም ዛር ስለተቃዎመ ከትምህርት ቤት ተባረረ። እርሱ ግን በግሉ መጻሕፍትን ማንበቡንና አዳዲስ አሳቦችን ለራሱ ማስተማሩን አላቋረጠም ነበር።  ስለሆነም በ፲፰፻፹፪ ዓም የሕግ ጠበቃ ለመሆን የሚያስችል ፈቃድ (ላይሰንስ) አገኘ። 

ሌኒን ከዩኒቨርሲቲ በተባረረበት በዚያው ዓመት፣ የርሱ ወንድም የነበረው አሌክሳንደር እንዲሁ ዛር አሌክሳንደር ሳልሳዊን በቦምብ ለመግደል ሲያሴር ተይዞ ተሰቀለ። እህቱም በግዞት ወደ ታታርስታን ተላከች። ሌኒን በዚህ በጣም ከመበሳጨቱ የተነሳ ፣  የወንድሙን ሞት ለመበቀል ቃል ገብቶ ነበር።

### [[ቀይ ሽብር]]
thumb|140px|የሶቪየት ሚስጥራዊ አገልግሎቶች አርማ
thumb|220px|በሞስኮ ውስጥ የሶቪየት ፖስተር "ቀይ ሽብር ለዘላለም ይኑር" 1918
[thumb|220px|የቀይ ሽብር ሰለባዎች በ[ኬርሰን - በሶቭየት ሚስጥራዊ ፖሊስ ካሰቃዩት በኋላ ሰላማዊ ዜጎች ታፍነው ተገደሉ።]]
እ.ኤ.አ. በ 1917 መገባደጃ ላይ በሩሲያ ሪፐብሊክ ውስጥ መፈንቅለ መንግስት አነሳሽ ነበር ፣ በሩሲያ ውስጥ የእርስ በእርስ ጦርነት እና በ 1917-1921 የሶቪዬት-ዩክሬን ጦርነት አነሳሽ ነበር ፣ ይህም ለ 15 ሚሊዮን ሰዎች ሞት ምክንያት ሆኗል ፣ ከእነዚህም ውስጥ 8 ቱ በሩስያ ራሷ። በሌኒን የተፈጠረው የሶቪየት ኅብረት ሕልውና መጀመሪያ ላይ እስከ 5 ሚሊዮን ሰዎች ሞት ምክንያት የሆነው በሩሲያ ልዩ ኮሚሽን የተካሄደው የቀይ ሽብር ፖሊሲ አነሳሽ ነበር።

በጥር - የካቲት 1918 በሶቭየት ሩሲያ እና በዩክሬን ሕዝባዊ ሪፐብሊክ መካከል በተደረገው ጦርነት በሌኒን ትእዛዝ እጅግ አሰቃቂ ወንጀል ተፈጽሟል።ከየካቲት 4 እስከ 7 ቀን 1918 የሶቪየት ወታደሮች 15,000 ዛጎሎችን በኪየቭ ላይ በመተኮስ የመርዝ ጋዝ እና የክላስተር ቦምቦችን በመጠቀም ከተማዋን በቁጥጥር ስር ማዋል እና በኪየቭ ላይ በደረሰው ጥቃት በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ ንፁሃን ዜጎችን ገደለ።በማርች 1918 የሶቪዬት ጦር ሰራዊት ካፈገፈገ በኋላ የዩክሬን ወታደሮች በኪየቭ ፓርኮች እና ጎዳናዎች ውስጥ ብዙ ግማሽ የበሰበሱ አስከሬን አግኝተዋል።

ይፋዊ ፕሮፓጋንዳ ለዓመታት የሰብአዊ መብት ጀግና አድርጎ ይገልጸዋል፣ ነገር ግን በተጨባጭ ምስጢራዊ ክትትል እና ግድያ ፈጽሟል ።

### የመጨረሻዎቹ ዓመታት

ከሌኒን ሞት በኋላ የሱ ተተኪ ጆሴፍ ስታሊን በመቀጠል የቀደመውን ፖሊሲ ወደ ጽንፍ በመውሰዱ በሌኒን ርዕዮተ ዓለም እየተመራ በ1932-1933 ለረሃብ አመራ። ስታሊን የጉላግ ካምፖች ሲፈጠሩ፣ በ1937-38 በተደረገው ጅምላ ጭቆና 700,000 ንፁሃን ዜጎችን የገደለበት እና ሁለተኛው የዓለም ጦርነት በ1939 ሲፈነዳ የሂትለር አጋር ነበር።

እውነተኛው፣ ሳንሱር ያልተደረገበት የሌኒን የህይወት ታሪክ በዩኤስ ኤስ አር ኤስ ውስጥ ከተራው ህዝብ በሚስጥር ተጠብቆ የነበረ እና የታወቀው በ1985-1991 በተደረገው የዲሞክራሲያዊ ተሃድሶ ወቅት የጠቅላይ ግዛት ሳንሱር ቢሆንም እውነትን ለሚያሰራጩት ምስጋና ብቻ ነበር ።

ለምሳሌ የሶቪዬት መንግስት በታምቦቭ ክልል የተካሄደውን ህዝባዊ አመጽ ማፈን፣ መሳሪያ ያልታጠቁ ገበሬዎችን መትረየስ በመተኮስ ብቻ ሳይሆን የመርዝ ጋዝን በመጠቀም ጭምር መሆኑን የዩኤስኤስ አር አር ደብቋል። በተመሳሳይም ስለ ህዝባዊ አመፁ እራሱ መረጃ በዩኤስኤስአር ውስጥ ተደብቋል ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ማጎሪያ ካምፕ
* የሩሲያዊ ዓለም
* የፖለቲካ ጭቆና

## ማጣቀሻ

መደብ:ኮሚዩኒስቶች
መደብ:የቀድሞ ፈላጭ ቆርጮች
መደብ:ማርክሲዝም
መደብ:የሩሲያ ፖለቲከኞች
ዘመነ መሳፍንት

**ዘመነ መሳፍንት** በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ከ፲፰ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀምሮ እስከ ፲፱ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ የተከሰተ ጊዜ ሲሆን፣ በወቅቱ የየአካባቢው መሳፍንት ኃይል የገነነበትና እርስ በርሳቸው የሚዋጉበት እንዲሁም ዋናው ንጉስ ሥልጣኑ ከመዳከሙ የተነሳ ከጎንደር ከተማ ውጭ እምብዛም ተሰሚነት ያልነበርበት ወቅት ነበር።  ከነበረው አለመረጋጋትተነሳ ከጎንደር ከተማ ተነስቶ እየተስፋፋ የነበረው ስልጣኔ የኮሰመነበት፣ እንዲሁም ህብረተሰቡና ባህሉ ወደፊት አንድ እርምጃ መራመድ አቅቶት እየበሰበሰ የነበርበት ወቅት ነው።  ከትውፊት አንጻር የዚህ ዘመን ጅማሬ የሚቆጠረው ራስ ሚካኤል ስሑል ዳግማዊ ዓፄ ኢዮአስን ሚያዝያ ፳፱ ቀን ፲፯፻፷፩ ዓ.ም. ሲያስገድለው ሲሆን በተቃራኒው የዘመኑ ፍጻሜ ዳግማዊ ዓፄ ቴዎድሮስ  የካቲት ፬ ቀን ፲፰፻፵፯ ዓ.ም ንጉሠ ነገሥት ሆነው ስል፧ቾጣን ላይ ሲወጡ ነው። 
 

ራስ ቢትወደድ የሚለውን ስም፡ለማግኘት የነበረ ጦርነት ነው==ዋቢ መጽሕፍት===
*የዘመነ መሳፍንት ዘና መዋዕሎች -- ግዕዝ  እና እንግሊዝኛ
መደብ: የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:18ኛ መቶ ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ
መደብ:ኢትዮጵያ በ19ኛው ክፍለ ዘመን
የትግራይ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ

**የትግራይ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ** (ት.ሕ.ዴ.ን) (ትግርኛ፦ ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ (ዴ.ም.ህ.ት)፣ እንግሊዝኛ፦ Tigray People's Democratic Movement (T.P.D.M)) በየካቲት ፲፱ ቀን ፲፱፻፺፫ ዓ.ም. በትግራይ በረሃዎች የተመሠረተ የትጥቅ ትግል ድርጅት ነው።

Enign tpdm.jpg
Ensign tpdm.jpg


## የውጭ መያያዣ
* ድረ ገጽ 
* ድረ ገጽ
* ድረ ገጽ 

መደብ:ትግራይ
ቆላድባ

**ቆላድባ** ከተማ የምትገኘው በአማራ ክልል በሰሜን ጎንደር ዞን በደምቢያ ወረዳ ውስጥ ነው ። ከጎንደር ከተማ በስተ ደቡብ 35 ኪ.ሜ ፣ ከጣና ሃይቅ በስተ ሰሜን 30 ኪ.ሜ መካከል ትገኛለች። ቆላድባ የተመሰረተችው በ1930ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ነው። ቆላድባ ከተማ በአሁኑ ስኣት ማለትም 2005 ዓ.ም. በ2 ሰፋፊ ቄበሌወች የተከፈለች ሲሆን የሕዝብ ቁጥሩዋም ወደ 25,000 አካባቢ ነው። ከተማዋ የደምቢያ ወረዳ ዋና ከተማ ስትሆን ፣ በውስጡዋም አንድ ቴክንክና ሙያ ፣አንድ መሰናዶ ፣ ሁለት ሁለተኛ ደረጃ ፣ ሁለት መለስተኛ ትምህርት ቤት እንዲሁም ሊሎች የትምህርት ተኩማት ይገግኛሉ። የህዝቡም መተዳደሪያ ግብርና ፣ንግድ ፣ ...... ናቸው።

በ1945 ዓ.ም. ቆላድባ ውስጥ በአረብ ነጋዴ የሚካሄድ የኑግ ዘይት መጭመቂያ ነበር። በዚሁ ዘመን አካባቢ 5ሺህ ሰዎች ያለቁበት የወባ እና ሌሎች በሽታ ወረርሽኝ ስለደረሰ የቀደመው የቆላድባ ገበያ በመንግሥት ትእዛዝ ወደ ከፍተኛ ቦታ እንዲዛዎር ተደርጓል።  ከ፫ አመት በኋላ በ1948 ዓ.ም. ከኢትዮጵያ የመጀመሪያ ከሆኑት ፬ የጤና ማእከላት አንዱ በቆላ ድባ ከተማ ተቋቁሟል። ለዚህ ተግባር ሲባል የአካባቢው ኅብረተሰብ $ 8,000 ብር አዋጥቷል፣ ማእከሉም በተከፈተ ወቅት ፶ሺህ ሰዎችን እንዲያስተናግድ ኾኖ ነበር። 

## የሕዝብ ስብጥር

## ማጣቀሻ


መደብ:ደምቢያ (ወረዳ)
መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ትንቢት

'ትንቢት 
ትንቢት ምንድን ነው?
ትንቢት ወደ ፊት ስለሚመጣው ጊዜ ስለሚኾነው ኹኔታ እና ስለሚደረገው ነገር ማወቅ ማሳወቅ ማናገር መናገር መጻፍ ማጻፍ ነው፡፡ ወደፊት ስለሚመጣው ጊዜ ስለሚኾነው ኹኔታ እና ስለሚደረገው ነገር በምን መልኩ ሊያዉቁ ይችላሉ? ቢሉ ስለብዙ ነገር ያውቃሉ!
1.	በመንፈስ ቅዱስ ገላጭነት
መንፈስ ቅዱስ ወደፊት የሚደረገውን ነገር አቅርቦ እና አጉልቶ የሚያሳያቸው የተመረጡ የተቀደሱ አባቶቻችን አሉ እነዚህም ነቢያት ናቸው፡፡ ትንቢት ከመንፈስ ቅዱስ የሚሰጥ ሀብት ነውና እንደ ነቢዩ ኢሳይያስ እንደ ነቢዩ ኤርምያስ እንደነ ዳንኤል እንደነ ዮናስ እንደነ ሕዝቅኤል እንደነ ዳዊት ወዘተ ያሉት ሀብተ ትንቢት የተሰጣቸው ቅዱሳን ናቸው፡፡ ትንቢታቸውም ማስፈራሪያና ተስፋ ማስቆረጫ አይደለም!
ለምሳሌ ኢሳይያስ -- ናሁ ድንግል ትጸንስ ወትወልድ ወልደ ብሎ ጽንሰተ ወልደተ እግዚእን ይናገራል፡፡
	በእውነት ደዌያችንን ተቀበለ ሕመማችንንመ ተሸከመ ብሎ መከራ መስቀሉን ያስታውሰናል፡፡
ዳዊት ደግሞ-- ልደቱን - (ቦታ) ናሁ ስማዕናሁ በኤፍራታ ወረከብናሁ ውስተ ዖመ ገዳም፡፡
                      (ማናት) እምነ ጽዮን ይብል ሰብእ፡፡ ወብእሲ ተወልደ በውስቴታ፡፡
    ጥምቀት - (የት)- ባሕርኒ ርእየት ወጎየት ወዮርዳኖስኒ ገብአ ድኅሬኁ፡፡
    ሆሳዕና - እም አፈ ደቂቅ ወሕጻናት አስተዳሎከ ስብሐተ፡፡
   ስቅለት - (መከራ) - ቀነውኒ እደውየ ወእገርየ ወኆለቁ ኩሎ አእጽምትየ፡፡ እሙንቱሰ ጠይቆሙ   ወተዐወሩኒ ወተካፈሉ አልባስየ ለርእሶሙ፡፡
      (የት) - እግዚአብሔርሰ ንጉሥ ውእቱ ወገብረ መድኃኒተ በማዕከለ ምድር (ቀራንዮ)
ትንሣኤ- ወተንሥአ እግዚአብሔር ከመ ዘንቃሕ እምንዋም፡፡
ዕርገት- ዐርገ እግዚአብሔር በይባቤ፡፡ ወእግዚእነ በቃለ ቀርን፡፡
2.	በመረጃ ትንተና
መረጃዎችን በመሰበሰብና እነዚያን መረጃዎች በመተንተን ወደፊት ስለሚሆነው ነገር መተንበይ ይቻላል፡፡ ይህ ትንቢት ከመንፈስ ቅዱስ የሚሰጥ ሳይኾን መረጃን የመተንተን ችሎታን መሠረት ያደረገ ነው፡፡ ለምሳሌ ደመና በሰማይ ከታየ ከባድ ዝናብ ይጥላል ብሎ መናገር ማለት ነው፡፡ የተካረረ ፖለቲካ ካለ የእርስ በርስ ፍቅር ከጠፋ “ጦርነት ይሆናል” ብሎ መተንበይ ቀላል ነው፡፡ ጦርነት መኖሩን ከተናገሩ ከዚያ ጋር ተያይዞ “ሰው ያልቃል” “ወጣቱ ይገደላል” “ረሐብ ይሆናል” ማለት ይቻላል፡፡ ይህ ትንቢት የመፈጸም አቅሙ ከፍተኛ ነው፡፡ እነዚህ ነቢያትም የመረጃ ነቢያት ይባላሉ፡፡ 
ሌላው ከዚሁ ጋር ተያይዞ ትንቢት መናገር በሚፈልፉበት ዙሪያ መረጃ ሰብሳቢዎችን አሰማርተው ግለሰቦች ብቻ የሚያውቋቸውን ምስጢሮች ሳይቀር ይሰበስባሉ፡፡ እነዚህ ከእኛ ውጭ ሌላ ሰው አያውቃቸውም ያልናቸውን ምሥጢሮች ሲነግሩን እውነተኞች እንደሆኑ እናምናለን፡፡
3.	መጻሕፍት ላይ ከተጻፉ ትንቢቶች በመቆራረጥ ማቅረብ
እነዚህ የዘመናችን ነቢያት መጽሐፍ ቅዱስ ላይ ከተጻፈው ትንቢት ውጭ ሊናገሩ አይችሉም፡፡ ምክንያቱም ትንቢቱ ተነግሯልና፡፡ እነዚህ ሰዎች እየቆራረጡ የሚጠቀሙት ማቴ 24 ላይ ያለውን ጌታ ለሐዋርያት የነገናቸውን ትንቢት ነው፡፡ ወንጌል ላይ ጌታ ለሐዋርያት ምን አላቸው? ማቴዎስ 24ን እናንብብ!
ሶራኒኛ

**ሶራኒኛ** የኩርድኛ ቀበሌኛ ሲሆን በኢራቅና በፋርስ ክፍሎች ይነገራል።

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ፋርስ
መደብ:ኢራቅ
ፖልኛ

**ፖልኛ** (język polski /ፖልስኪ/) የፖላንድ መደበኛ ቋንቋ ነው። 40 ሚሊዮን ያሕል ተናጋሪዎች አሉት።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ፖላንድ
መጋሌ

****  በአፋር ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አፋር ክልል
መደብ:
ዝግመተ ለውጥ

thumb|right|250px|፫ቱን የሕይወት ዓይነቶች እሚያሳይ ምስል

የአንድ ሕይወት ያለው ማህብረሰብ የዘር ውርስ ባህሪይ ከትውልድ ወደትውልድ እየተቀየረ መሄዱ **ዝግመተ ለውጥ** ይባላል።   ቻርለስ ዳርዊን ይህን ኩነት በማስተዋልና በሳይንሳዊ አመክንዮ አሰደግፎ በመተንተኑ የመጀመሪያው ሰው ነው። ዳርዊን በተጨማሪ የተፈጥሮ ምርጫ ባለው ኅልዮቱ ሕይወት ያላቸው ማህበረሰቦች ዝግመተ ለውጥ እሚያካሂዱት ምንም እንኳ በዘፈቀደ ስህተት እየፈጸሙ ቢሆንም፣ ተፈጥሮ እራሷ በምትፈጥረው መሰናክሎች እኒህን መሰናክሎች አልፈው የሚሄዱትን በመምረጧ ነው። ዳርዊን የተፈጥሮ ምርጫን አስተሳሰብ ከ፫ የሚታዩ ነገሮች አንጥሮ ነበር ያወጣው፦ ፩) እንስሳትም ሆነ እጽዋት ወደፊት ሊኖር ከሚችሉ ዘሮች በላይ አተረፍርፈው ነው እሚራቡት ፪) ሕይወት ያላቸው እያንዳንዳቸው ነገሮች ሁልጊዜ የተለያየ ጸባይ ነው ያላቸው፣ ስለሆነም እያንዳንዳንቸው በቀጣይ የመኖር ዕድላቸው የተለያየ ነው ፫) ስለሆነም የአንድ ማህበረሰብ አባላት ሲሞቱ፣ የሚገላቸውን ነገር ጠንክረው እሚቋቋሙት ግለሰቦች ብቻ በሕይወት ቆይተው ወደፊት መራባች ይችላሉ። ስለሆነም ቀስ በቀስ እነዚህ በህይወት ያሉ፣ በህይወት የሌሉትን አይነቶች እየተኩ ይሄዳሉ። 

በ፳ኛው ክፍለ ዘመን ጄኔቲክስ (ሥነ በራሂ) እና ዝግመተ ለውጥ ተዋህደው ማህበረሰባዊ ጄኔትክስ እሚባለውን ጥናት ለመፍጠር ችለዋል። አንድ ማህበርሰብ ለየት ያለ ግለሰቦችን ለመፍጠር ከሚያስችሉት መንገዶች አንዱ ሙቴሽን የተባለው ሂደት ሲሆን፣ ሙቴሽን እሚፈጠረው የዚያ ግለሰብ ዲ ኤን ኤ ከወላጆች ሲወረስ በሚደረግ ስህተት (ወይም እቅድ) ነው። 

## ሌሎች አስተያየቶች
ባለሙያ ንድፍ የተባለው ትምህርት ከሥነ በራሂ ጥናት የምንማረው መረጃ ሁሉ በፈጣሪው እቅድ እንደ ሆነ ለመግለጽ ይሞክራል። በተለይ በመጽሐፍ ቅዱስ ምዕራፍ ፩፡፳፮ መሠረት በመሰለ ስሜት፣ «ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር፣ የባሕር ዓሦችንና የሰማይ ወፎችን፣ እንስሳትንና ምድርን ሁሉ፣ በምድር ላይ የሚንቀሳቀሱትንም ሁሉ ይግዙ» ይላል።  

የሰው ልጅ ሐብለ በራሂ (ክሮሞሶም) ከሕያዋን ሁሉ በተለይ ለቺምፓንዚ ጦጣ ሐብለ በራሂ ዝምድና እንዳለው ተገልጿል። ቺምፓንዚ ግን እንደ ሰው ልጅ ሳይሆን ሌሎችን እንስሳት ወይም አትክልት ለማዳ ለማድረግ እንዳልተዘጋጀ ግልጽ ነው። በዝርዝሩ ስንመልክተው፣ የሰው ልጅ ሐብለ በራሂና የቺምፓንዚ ሐብለ በራሂ የሚለያዩ በአንዱ እሱም በሰዎች ፪ኛው ሐብለ በራሂ ሲሆን፣ በቺምፓንዚ ግን በዚያው ሥፍራ ሁለት ልዩ ልዩ አጫጭር ሐብለ በራሂዎች አሉዋቸው።  ከዚህ መረጃ የቺምፓንዚ ሐብለ በራሂ ወደ ሰው ልጅ ሐብለ በራሂ ለመቀይር፣ እነዚህ ሁለት ልዩ ልዩ አጫጭር ሐብለ በራሂዎች አንድላይ በትክክል በፍጹምነት በጥንቃቄ በእቅድ ማጋጥምና ማዋኸድ አስፈለገ።  ይህ ድርጊት ተዓምር መሆን ነበረበትና ለ«ባለምያ ንድፍ» እንደ ማስረጃ ይቆጠራል። ስለዚህ የሰው ልጅ ክሮሞሶም  በአንድ ትውልድ መከሠት ነበረበት እንጂ በብዙ ሚሊዮን ዘመን ዝግታዊ ሂደት የሚለወጥ አይመስልም፤ የሰው ልጅ በራሂ አራያ ከቺምፓንዚ በራሂ አራያ የተለወጠበትም ዘመን ከ6000 ዓመታት በፊት አይሆንም ይላል።   

መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:የሳይንስ ታሪክ
በርሃሌ (ወረዳ)

****  በአፋር ክልል ዞን 2 የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አፋር ክልል
መደብ:
አርጎባ (ወረዳ)

አርጎባ የሚለዉ ስያሚ «በወቅቱ የነበሩ አፄዎች አረብ ገባ ብለዉ የአርጎባ ማህበረሰብን መጠርያ ከአርጎባ ጋር ያያልዙታል። ይህ የብሄረሰቡ ትክክለኛ መጠርያ ሳይሆን ሊሉ የፈለጉት ዉጫዊ ናቸዉ ለማለት ነዉ። አርጎባዎች  መቶ በመቶ የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች ናቸዉ። በእርሻ በንግድና በሽመና ይተዳደራሉ። በኢትዮጵያ የነበሩት የአፄ መንግስታት የእስልምና ሃይማኖትን የማይቀበሉ ስለነበሩ ወይም ደግሞ እንደሌላዉ ሃይማኖት እኩል የማያራምዱ ስለነበሩ መጤ ናቸዉ የዉች ሰዎች ናቸዉ በማለት አረብ ገባ {አርጎባ }የሚል ስያሚ ሰጥዋቸዉ። ትክክለኛዉ ታሪክ ግን አርጎባ በኢትዮጵያ ይኖር የነበረ ጥንታዊ ህዝብ ነዉ

በተለይ በ 13ኛዉ ክፍለ ዘመን የይፋት ወላስማ ሥርወ መንግስት ንግድን መስርቶ ይኖር የነበረ በኢትዮጵያ የመጀመርያዉን እስላማዊ መንግስት የመሰረተ ከዝያም በሁለተናዉ ሂጅራ በነብዩ መሃመድ የእስልምና እምነት ተከታዮች ከቁርሾች ጋር በነበረዉ ግጭት ወደ ኢትዮጵያ የገቡ አረቦችን ተቀብሎ ያስተናገደ ሃይማኖታቸዉንም የተቀበለ የኢትዮጵያ የመጀመርያዉ የሙስሊም ማህበረሰብ ነዉ ማለት ይቻላል::

ዛሬ አርጎቦች በደቡብ እስከ ባሌ በምስራቅ እስከ ሐርር፣ አፋር ሰሜን ሸዋ እና ወሎ ድረስ ይገኛሉ：：

## ማጣቀሻ


መደብ:አፋር ክልል
መደብ:
አባላ (ወረዳ)

****  በአፋር ክልል ዞን 2 የሚገኝ ወረዳ  ሲሆን ከኢትዮጵያ ተራሮች ስር በስተምስራቅ ትገኛለች። አብዓላ ወረዳ ውስጥ ታላቁ ከተማ አባላ ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አፋር ክልል
መደብ:
ሁለት እጅ እንስ

****   ሁለት አጁ አነሴ ወረዳ የሚገኘው በአማራ ክልል በምስራቅ ጎጃም ዞን ሲሆን ወረዳው ፬፬ ቀበሌዎችን አካቶ የያዘ ሲሆን በስተ ሰሜን የአባይ ወንዝ፡ በስተ ደቡብ [ጮቄ ] ፡በሰተ ምስራቅ [አናርጅ አናዉጋ ወረዳ፡ በሰተ ምራብ ደጋ ዳሞት ወረዳ ያዋስኑታል። ሰባቱ ዋርካ፡ ዉርግርግ ፍፍት፡ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ-ክርስቲያን የመሳሰሉት ታሪካዊ ቦታዎች ይገኙበታል። ዋና ከተማዋም ሞጣ (motta) ስትሆን ከዚች ከተማ ለመድረስ ከአዲስ አበባ ፩፴ ብር ከባህር ዳር ደግሞ ፭፮ ብር ከደብረ ማርቆስ ፸ ብር ይፈጃል.

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ለጋምቦ

****  በአማራ ክልል ደቡብ ወሎ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
መራቤቴ (ወረዳ)

**መራቤቴ**  በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

መሬ /መሬሃቤቴ ዋና ከተማዉ አለም ከተማ ሲሆን በአካባቢዉ የሚኖሩት ህዝቦች በአጠቃላይ የአማርኛ ተናጋሪ ሲሆኑ የክርስትና ሃይማኖት /ኦርቶዶክስ/ እምነት ተከታይ ናቸው።

ይህ ወረዳ በሰሜን ሸዋ ዞን የሚገኝ እና ብዙ የተዘፈነለት የፍቅርና የጀግና ሃገር ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
መራዊ (ወረዳ)

**መራዊ**  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ ነው።

መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ: መራዊ (ወረዳ)
መቅደላ (ወረዳ)

**መቅደላ ወረዳ** በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት በደቡብ ወሎ ዞን ከሚገኙ 24 ወረዳዎች አንዷ ስትሆን የወረዳዋ ርዕሰ ከተማ ማሻ ትባላለች። ማሻ ከደሴ 152 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ትገኛለች። ወረዳው በምሥራቅ ከተንታ ወረዳ፣ በምዕራብ ከደቡብ ጎንደር ዞን እና ከሳይንት ወረዳ፣ በሰሜን ከሰሜን ወሎ ዞን እና ከደላንታ ወረዳ እንዲሁም በደቡብ ከለጋምቦ እና ሳይንት ወረዳዎች ጋር ይዋሰናል።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ማቻከል

**ማቻከል**  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
## '''የማቻከል ወረዳ'''
 
የማቻከል ወረዳ በአማራ ክልል ምስራቅ ጐጃም ዞን ውስጥ ከሚገኙ 18 ወረዳዎች መካከል አንዱ ሲሆን በሰሜን ስናን ወረዳ በደቡብ ደ/ኤልያስ፣ በምዕራብ ደንበጫ ወረዳና በምስራቅ የጐዛምን ወረዳ ያዋስኗቷል፡፡
የወረዳው ርዕሰ ከተማ የሆነችው **አማኑኤል** ከአዲስ አበባ በተዘረጋው የአስፖልት መንገድ ላይ የምትገኝ ሲሆን ከሃገሪቱ ርዕሰ መዲና አዲስ አበባ 328 ኪ.ሜ ፣ በክልሉ ርዕሰ ከተማ ባህርዳር 234 ኪ.ሜ እንዲሁም የዞኑ ከተማ የሆነችው ደብረ ማርቆስ 30 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ትገኛለች፡፡ በወረዳው 24 ቀበሌዎች፣ 3 ንዑስ ከተማና በ1 የከተማ ቀበሌ የተከፋፈለ ሲሆን የወረዳው ዋና ከተማ አማኑኤልም በ1886 በደጃዝማች ጓሉ እንደተቆረቆረች ይነገራል፡፡ የማቻከል ወረዳ አጠቃላይ የቆዳ ስፋት 73558 ሄ/ር ሲሆን የአየር ፀባይ ሁኔታ 58.76 % ደጋ ፣39.1% ወይናደጋ 2.12% ውርጭና 0.02% ቆላ እንዲሁም ከባህር ወለል በላይ 1200-3200 ሜትር ከፍታ አለው፡፡ አማካኝ የሙቀት መጠኑ ከ22oc -28oc የሚደርስ ሲሆን ከ1500-1800 ሚሊ ሜትር አመታዊ የዝናብ መጠን ይኖረዋል፡፡

በወረዳው ወ 6488 ሴት 66017 በድምሩ 130998 ህዝብ የሚኖር ሲሆን ከነዚህም መካከል ወንድ 59266 ሴት 60406 በድምሩ 119669 የሚሆነው ህዝብ በገጠር የሚኖር ነው፡፡ ሁሉም የወረዳው ህዝብ መቶ በመቶ የአማረኛ ቋንቋ ተናጋሪ ሲሆን 98.98 የኦርቶዶክስ ክርስትና 1.02 የሚሆነው ደግሞ የእስልምና ሃይማኖት ተከታይ ነው፡፡ የወረድዋ ህዝብ በአብዛኛው ኑሮው የተመሰረተው በግብርናው ክፍለ ኢኮኖው በተለይም በእርሻ ስራ ላይ ሲሆን ጥቂቶች ደግሞ በንግድ ስራ ላይ ተሰማርተው ይገኛሉ፡፡ ከወረዳው ጠቅላላ ስፋት ውስጥ 46372.19 ሄ/ር መሬት ለእርሻ ሰብል፣ 7648 ሄ/ር መሬት ለግጦሽ ፣ 4654 ሄ/ር መሬት በደን የተሸፈኑ ሲሆን ቀሪው ደግሞ በልዩ ልዩ ቆጥቋጦዎች፣ አትክልትና ወንዞች የተሸፈነ ነው፡፡ የአፈር አይነቱም 12.7% መሬት ጥቁር አፈር፣ 5.7% ግራጫ፣ 70.2% ቀይ አፈርና 11.35% ቡናማ አፈርን ያካተተ ነው፡፡ ይህም በወረዳው ውስጥ ለሚመረቱ የአገዳ ፣የብዕርና የቅባት ሰብሎች ምቹ ስብጥር እንዳለው ያመላክታል፡፡

በወረዳው ውስጥ 51 ቅድመ መደበኛ ፣ 72 የጐልማሶች ትምህርት ቤት ፣ 51 የመጀመሪያ ደረጃ ት/ቤት ፣ 2 ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት ፣1 የመሰናዶ ት/ቤት ፣ 1 የቴክኒክና ሙያ ማሰልጠኛ ተቋማት ይገኛሉ፡፡ በጤናው ዘርፍም 6 ጤና ጣቢያዎች እና በሁሉም ቀበሌዎች የጤና ኬላዎች ያሉ ሲሆን አንድም እናት በወሊድ ምክንያት አትሞትም የሚለውን መርህ ከግብ ለማድረስም 1 የቀይ መስቀልና 1 የጤና በድምሩ 2 አንቡላንሶች ለወረዳው ህዝብ አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛል፡፡

አጠቃላይ ሃገራዊና ወረዳዊ የልማትና የመልካም አስተዳደር ስራዎችን የተሳለጡ ለማድረግ እንደ ማንኛውም አካባቢ ህ/ሰቡ ግብር የመክፈል ልምዱ እየዳበረ የመጣ ሲሆን በገጠር 23715 ግብር ከፋይ አርሶ አደርና በከተማ የደረጃ “ሀ” ግብር ከፋይ 13 ፤ የደረጃ “ለ” 168 ፤ ደረጃ “ሐ” 1149 በድምሩ 1330 የሚሆኑ ነጋዴ ግብር ከፋዮች ሲኖሩ በተያዘው የበጀት አመትም ከ12 ሚሊዩን 56 ሸህ 40 ብር ግብር ለመሰብሰብ ታቅዶ እስካሁን 7 ሚሊዩን 759 ሽህ 627 ብር ከ18 ሳንቲም ለመሰብሰብ ተችሏል፡፡ ይህም የእቅዱን 64.36 በመቶ ማለት ነው፡፡ከመጠረተ ልማት ዝርጋታ አንፃር ስንመለከት የወረዳውን ከተማ ጨምሮ ቀበሌዎች የ24 ሰዓት የመብራት ተጠቃሚ ናቸው፡፡ በወረዳው ውስጥ በሁሉም ቀበሌዎች የኔትወርክ ዝርጋታ በመኖሩ የተንቀሳቃሽ ስልክ ተጠሟ መሆን ችሏል፡፡ ዋና ከተማውን ጨምሮ በድምሩ 8 ቀበሌዎች የ24 ሰዓት የመብራት አገልግሎት ተጠቃሚ ናቸው ካሉ ቀበሌዎች ከ18 በላይ የሚሆኑት በጋ ከክረምት አገልግሎት በሚሰጡ መንገዶች ከወረዳ ማቻከል ጋር የተገናኙ ናቸው፡፡

በወረዳው ውስጥ የተለያዩ ታሪካዊና ባህላዊ ቦታዎች የሚገኙ ሲሆን1880 ዓ.ም በንጉስ ተክለሃይማኖት ዘመን ቆሎቤና ሰሎሜ በተባሉ ጣልያዊያን እንደተሰሩ የሚነገርላትና 6 ሜትር ከፍታ 4 ሜትር ስፋትና 4 ሜትር ርዝመት ያለው የአድያ ድልድይ በዘመኑ በነበሩ ሰዎች በአበያ በረሃ ድንጋይ በማምጣት የተሰሩ በመሆኑ ቀልብን ይስባል፡፡ የኳሽባ ተክለሃይማኖት አንድነት ገዳም ከተፈጥሯዊ መስህብነት ባለፈ በአትክልትና ፍራፍሬ ተሸፍኖ በልማት ስራውም ሊጐበኝ የሚገባ ሌላው የቱሪስት መስህብ ሲሆን የጨኔ አንድነት ብሮግን እቅዱስ ላሊበላ አንድነት ገዳም ሌላው ተፈጥሯዊና ማራኪ ገዳም የወረዳው እንቁና ማራኪ የቱሪስት መስህብ ሃብቶች ናቸው፡፡
በአጠቃላይ የማቻከል ወረዳ ለነዋሪዎቹ ምቹ፣ ለጐብኝዎቹ እንግዳ ተቀባይና ማልማት ለሚፈልጉ የአየር ፀባዩ ተስማሚ የሆነ ተፈጥሯዊ ስነ ምህዳር በጋን ሰርቶ ለመለወጥ ተነሳስቶ ያለው ሰው አክባሪ ህዝብ ያለበት በመሆኑ ወደ ወረዳችን ደግመው ደጋግመው ይመጡና ያልመጡ ይጐብኙ ይዝናኑ፡፡

የማቻ/ወ/የመን/ኮሙ/ጉ/ጽ/ቤት

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:ማቻከል
ቀወት (ወረዳ)

****  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ቀወት (ወረዳ)
ቋሪት

****  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

የቱሪስት መስህቦች 

1. ሰቆጣ መሶብ
 በቋሪት ወረዳ በገነት አቦ ቀበሌ ከክልል 261፣ ከዞን 85፣ ከገ/ማርያም 28 ከሎ ሜትር ርቀት ላይ በስተደቡብ ምዕራብ አቅጣጫ ትገኛለች ፡፡ መስህቧ ዋሻ መሰል ስትሆን የመግቢያ በሯ ጠባብ ስለሆነ የፈለጉትን ገብቶ ለማየት አዳጋች ነው፡፡ ከገቡ በኋላ ግን ክረምትና በጋ የማይፈስ እና የማይጐድለውን ባህር እየተመለከቱ የዉስጥ ክፍሉን ሲረግጡት እንደከበሮ በሚጮኸው የአለት ድምፅ እየተዝናኑ ጊዜያቸውን ያሳልፋሉ ፡፡ ህፃናትም በዚህ ከበሮ መሰል ድምፅ ለመዝናናት ሲሉ አሁን ድረስ እየገቡ ይጫወቱበታል ይዝናኑበታል፡፡ ይህ መስህብ ሰፊ ምርምር የሚጠይቅ በመሆኑ የማልማት ሀላፊነቱ የሁላችን ነው እንላለን፡፡ አሁን የመስህብነት አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል፡፡ በጋና ክረምት ወደ ቦታው የሚያስሄድ የትራንስፖርት አገልግሎት ይሰጥበታል፡፡ መስህቡን እንዲጎበኝ የሚያደርገዉ ልዩ ባህሪ ተፈጥሯዊ ዉበቱ ነው፡፡ በአቅራቢያው “ገነት አቦ” የምትባል ሞቅ ያለች ታዳጊ የገጠር ከተማ በመኖሯ ስራው አስቸጋሪ አይሆንም፡፡ መስህቡ ተፈጥሯዊ ነዉ፡፡ስያሜው ካለው ውበት የተነሳ ሲሆን
 የሰቆጣ መሶብ አለላ ነው እፊያው፣
 አይኔ ዙሮ ዙሮ ካነተ ነው ማረፊያው ፡፡
 እየተባለ ሲዘፈን ስለነበር ነው፡፡
2. የሀረገወይን ዋሻ 

3. የንጉስ ላሊበላ ጅምር ህንጻ

4. የ ግራኝ አህመድ ትክል ድንጋይ 

5. የ ጨጎዴ ሃና የቅኔ ትምህርት ቤት

......
ምንጭ:ባህልና ቱሪዝም ጽ/ቤት

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ቋራ(ወረዳ)

****  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ሲሆን የቃሉ መነሻ ቀደምት ነዋሪዎቹ የሆኑት የኩሊሲ አገዎች ናቸው።ቋራ የሚለው ስያሜ ኩሊሲ ከሚለው የአገውኛ ቃል የተወሰደ ሲሆን ትርጓሜውም ፀሐያማ፡ወይናደጋ ፡ቆላ ማለት ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ቢቡኝ

ሕዝብ ብዛት_ጠቅላላ    = 99,085 (2009 አ.ም ) የጥናት ትንበያ መሰረት   
**ቢቡኝ** በ አማራ ክልል በ ምስራቅ ጎጃም  ዞን ከሚገኙ  ወረዳዎች አንዱ ነው። ቢቡኝን በስተ ደቡብ ስናን ወረዳ፣ በስተ ምዕራብ ደጋዳሞት፣ በደቡብ ማእራብ ደምበጫ እና መቻከል ወረዳዎች፤ በስተሰሜን ምዕራብ ደጋ ዳሞት እና በስተምሥራቅ ደግሞ  ሁለት እጁ እነሴ በስተደቡብ ምስራቅ  2009 ዓ.ም  የተመሰረተው ሰዴወረዳ ያዋስኑታል። ወረዳው ከ አዲስ አበባ 376 ኪ.ሜ ከዞኑ ከተማ ከ ደብረማርቆስ 76 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በስተሰሜን ይገኛል።
ወረዳዋ በአጠቃላይ 15 የገጠርና 3 ንዑስ የከተማ ቀበሌዎች የተዋቀረች 66 አብያተ ክርስቲያናት፣ 2 መስጊዶችና የተለያዪ በርካታ ሰው ሰራሽና የተፈጥሮ የቱሪስት መስህብ ሃብቶችን የያዘች ወረዳ ናት፡፡ ከተፈጥሮ የመስህብ ሃብቶቿ መካካል ጮቄ ተራራ ይገኝበታል፡፡
 ጮቄተራራ ደጋውንና ሰፊውን የወረዳው ክፍል ይሸፍናል። በወረዳው ውስጥ ሦስት ከተሞች አሉ። እነርሡም ድጎ ጽዮን /አርብ ገበያ ፣  ወይንውሀ  እና ዋብር ናቸው። በአብዛኛው የወረዳው ክፍል ወይና ደጋ የሆነ የአየር ንብረት አለው። ወረዳዋ ምንም እንኩዋን ቀደም በ 1950 አካባቢ ብትቆረቆርም እስክ 2000 አመተምህረት ድረስ ብዙም እድገት አላሳየቺም ነበር። 2001 አ.ም ጀምሮ የወረዳው መንግስት እና ህዝብ ባደረጉት  ርብርብ ወረዳው የ ፪፬ ሰሀት መብራት ተጠቃሚ ሁኖአል። እንዲሁም የኔትወርክ የጤና ጣቢያ  መሰረተ ልማት አገልግሎት ተጠቃሚ ሁኖአል። በ ወረዳው ክ 2005 አመተምህረት ጀምሮ ከወረዳው ዋና ከተማ ድጎጽዮን እስከ ሞጣ አራጢ  ባህርዳር የጠጠር መንገድ የተሰራ ሲሆን ይህም መንገድ ለ ቢቡኝ ልማት ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው :: 
የወረዳው ህዝብ ከ 1983 ጀምሮ በፌደራልና በክልል ምክርቤቶች በአማራ አልተወከለም። 

ከ ፩፱፲፶ ጀምሮ የቢቡኝ ወረዳ አስተዳዳሪ የነበሩት ስም ዝርዝር በቅደምተከተል፦
#ፊታውራሪ መኮነን   
#ደጃዝማች እጅጉ እንግዳ 
#ፊታውራሪ ከበደ ተሰማ  
#ደጃዝማች ደምሴ አለማየሁ 
#አቶ ታደሰ ጀምበሬ
#ፊታውራሪ ትርፌ እረታ
#ቀኝ አዝማች ህዝቃኤል አለማየሁ 
#ቀኝ አዝማች ብዙነህ ከበደ
#ባሻ ገዛኅኝ ጀምበሬ
#አቶ በላይነህ ጥላሁን 
#፲ አለቃ ቆምጬ አምባው
# ሽበሽ ዘውዴ ተሰማ
#አቶ ንጋቱ እያሱ 
#አቶ ሽፈራው ታደሰ 
#አቶ አብርሃም ወልደገብርኤል 
#አቶ እባቡ ብርሌ አየለ  
#አቶ ምግባር ውዴ ካሳ 
#አቶ ጌትነት አንለይ 
#አቶ ይርሳው ሁነኛው አስረስ
#አቶ አብተው መኳንንት አድማሱ
#አቶ ጥላሁን ተረፈ ውቤ
#አቶ አለባቸው ሽታ ባይነስ
#አቶ ላለም ገረመው

ስዩም ይዘንጋው ድንቁ (talk) 14:17, 23 ጁላይ 2019 (UTC)

## ህዝብ ቆጠራ
በ 1999 አመተምህረት በተካሄደው ሀገር አቀፍ የሕዝብና ቤትቆጠራ የ ወረዳው ህዝብ ብዛት 82,000 ነው። አብዛኛው የወረዳው ህዝብ 99.13% የኦርቶዶክስ ክርስትና ሃይማኖት ተከታይ ነው። በወረዳው ጤፍ በቆሎ እና ድንች ይመረታል።

መደብ:ጎጃም
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
ባሶ ሊበን

****  በአማራ ክልል ምስራቅ ጎጃም ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ
ተሁለደሬ

****  በአማራ ክልል ደቡብ ወሎ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

በደቡብ - ቃሉና ደሴ በምስራቅ - ወረባቦ በሰሜን - አምባሰል በምእራብ - ኩታበር ያዋስኗታል፡፡ 
የቀበሌዎች ብዛት 
የከተማ -- ሁለት ታዳጊ ከተሞች የገጠር --- አስራ ዘጠኝ በድምሩ - 21 ናቸው፡፡

= ህዝብ ቆጠራ =

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ቡግና

****  በአማራ ክልል ሰሜን ወሎ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ
ወረዳው *16* ቀበሌዎች የተዋቀረ ወረዳ ነው።

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
አርቱማ ፉርሲና ጂሌ

**** **ጥሙጋ**  በአማራ ክልል ኦሮሚያ ልዩ ዞን የሚገኙ ወረዳዎች  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
አንኮበር (ወረዳ)

****  በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
አወበል

**አወበል**  በአማራ ክልል ምስራቅ ጎጃም የሚገኝ ወረዳ  ነው።

አዋበል ወረዳ በ28 ቀበሌወች የተዋቀረች እና ዋና የወረዳው ከተማ ሉማሜ ትባላለች። አዎበል ወረዳ በጤፍ አምራችነቷ የታወቀች ወረዳ ነች። ከደጀን እስከ አምበር ኦነድድ ወረዳ ያሉት አርሶ አደሮች በከተማዋ ልዩ የገበያ ንግድ እንቅስቃሴ ያደርጋሉ ።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ኤፍራታና ግድም

****  በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው። የወረዳው ዋና ከተማ ደግሞ አጣዬ ይባላል።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
እስቴ (ወረዳ)

**እስቴ** በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

እስቴ(መካነ እየሱስ) በአማራ ክልል በደቡብ ጎንደር ዞን የምትገኝ ከተማ ነች። ከተማዋ በከፊተኛ ሁኔታ እድገት ላይ ያለች ስትሆን 
በአሁኑ ሰአት በሶስት ቀበሌዎች ተከፋፍላ ያለች በአነስተኛ ደረጃ ከተማ አስተዳደር ናት። ብዙሪያዋ ከሚገኙ ተራራዎች መካከል "እስቴ ዴንሳ" አንዱና ዋነኛው ነው። በከተማዋና በዙሪይዋ በርከት ያሉ  ቤተክርስተያን ይገኛሉ በከተዋና ዉስጥም ሶስት የመስጂድ ቦታዎች ይገኛሉ። ከጋሳይ ጃራገዶ ሁለተኛ ደረጃ  የአስፓልት መንገድ ተጠቃሚ ስትሆን ባሁኑ ወቅት ደግሞ ከ እማዳ መካን እየሱስ እንዲሁም ከ ሃሙሲት መካነ እየሱስ አንደኛ ደረጃ አስፓልት በመሰራት ላይ የገኛል። የከተማዋ እንቅስቃሴም በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመርና በማደግ ላይ ይገኛል።

## ህዝብ ቆጠራ

መካነ እየሱስ 2013 ላይ ወደ 43000 የሚጠጋ ህዝብ ያላት ከተማ ናት። የጾታ ጥመርታውም በጣም ተከራራቢ ነው

## ማጣቀሻ


መደብ:እስቴ (ወረዳ)
እንብስ ሳር ምድር

****  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ኩታበር (ወረዳ)

**ኩታበር (ወረዳ)** በአማራ ክልል በ ደቡብ ወሎ ዞን መሰተዳዳር ከሚገኙ 24 ወረዳዎች አንዱ ነው በወረዳው ውስጥ 20 የገጠር እና 1 ከተማ ቀበሌ በጠቅላላ 21 ቀበሌዎች አሉ

ወረዳው ከደቡብ ወሎ ዞን ዋና ከተማ ደሴ በ20 ኪሜ ከክልል ዋና ከተማ ባህር ዳር በ500 ኪ.ሜ እንዲሁም ከኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ በ420 ኪ.ሜ እርቀት ላይ ትገኛለች፡፡

ወረዳው፡- 

በምሰራቅ ከ ተሁለደሬ 

በምዕራብ ከ ተንታ 

ከሰሜን አምባሰል 

ከደቡብ ከ ደሴ ዙሪያ ትዋሰናለች ፡፡

የወረዳው ቆዳ ስፋት 70071 ሔ/ር ሲሆን አየር ንብረቱም 

ቆላማ 4% 

ደጋ 42 % 

ወይና ደጋ 54% ነው::

የወረዳው ዋና ከተማ የተቆረቆረቸው 1938 ጀምሮ በወቅቱ የአካባቢዊ ገዥ በነበሩት በአቶ ብርሃነ ስላሴና በደጅ አዝማች በላይ አሊ አማካኝነት እንደተቆረቆረ የከተማዋ የእድሜ ባለጸጋዎች ይናገራሉ የኩታበር ከተማ የዱሮ ስያሜዋ መታሎ በር ሲሆን ይህ ስያሜ የተሰጣት በአካባቢው መታሎ ተብሎ የሚጠራ ወንዝ በመኖሩ ከወንዙ ስም የተወሰደ ነበረ የአሁኑ ስያሜዋን ያገኘችበት ምክንያት የአገር ሽማሌዎች ሲናገሩ የደጃ አዝማች በላይ አሊ ዘመድ የሆኑት ሴት እሳቸውን ለመጠየቅ ወደ መታሎ በር መጥተው እንደነበረና አካባቢዊ ንፋሳማ በመሆኑ የለበሱትን ኩታ የንፋሱ ኃይል እያውለበለበ ሊውስደባቸው ሲሆን ኩታየን ያገርህ ንፋስ ሊቀማኝ ነው ብለው በመቀለዳቸው በዚህ አጋጣሚ ከሴትዮዋ ኩታ ጋር በማያያዝ ኩታበር እንደተባለች ያስረዳሉ ፡፡

## ህዝብ ቆጠራ
የኢትዮጵያ ማዕከላዊ ስታትስቲክስ ኤጀንሲ (CSA) በ 2007 ባካሄደው ብሔራዊ ቆጠራ መሠረት የዚህ ወረዳ ጠቅላላ የሕዝብ ብዛት 95.410 ነው።ይህም ቁጥር በ 1994 ከተደረገው የሕዝብ ቆጠራ የ 24.76% ቅናሽ ኣሳይቷል።ከዚህ ቁጥር ውስጥ  47,341 የሚሆኑት ወንዶች ሲሆኑ  48,069 ደግሞ ሴቶች ናቸው።4.940 ወይም 5.18% የሚሆኑት የከተማ ነዋሪዎች ናቸው።ከወረዳዋ ነዋሪዎች መካከል አብዛኞቹ ሙስሊም ናቸው። 87.83% የሚሆኑት የ ወረዳዋ ነዋሪዎች የ እስልምናን ሃይማኖት እንደሚከተሉ ሪፖርቱ ያስረዳል።እንዲሁም 12.01% የሚሆኑት ነዋሪዎች የ ኢትዮጵያ ኦርቶደክስ ተዋሕዶ እምነት ይከተላሉ።በሪፖርቱ ውስጥ በወረዳው 99.86% የሚሆነው ነዋሪ አማራ ነው።እንዲሁም አማርኛ 99.9% በመጀመሪያ ቋንቋነት ይነገራል።

## 

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ዋድላ

** ዋድላ**  በአሁኑ ሰሜን ወሎ ዞን  የሚገኝ ወረዳ  ሲሆን የወረዳው ዋና ከተማ ኮን ይባላል። በበሽሎ ወንዝ ጠለል ውስጥ የሚገኘው ይህ ወረዳ ዥጣ የተሰኘ ወንዝ አልፎት ይሄዳል ።  ዋድላና ሌሎች ፯ ወረዳዎች ለድርቅ ተጠቂ ከሚባሉ ውስጥ ተመድበዋል።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ደምቢያ (ወረዳ)

**ደምቢያ (ወረዳ)** በአማራ ክልል ሰሜን ጎንደር ዞን የሚገኝ ወረዳ ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ደምቢያ (ወረዳ)
ደሴ ዙሪያ

****  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

ደሴ ዙሪያ ወረዳ በአማራ ብሔራዊ ክልል በደቡብ ወሎ ዞን ከሚገኙ 24 ወረዳዎች ውስጥ አንዱ ነው፡፡ወረዳው 32 የገጠር ቀበሌ 1 ንዑስ ማዘጋጃና 4 ታዳጊ ከተሞች የተዋቀረ ሲሆን በሰሜን የደሴ ከተማ እና ኩታበር ወረዳ በደቡብ ወረኢሉና አልብኮ ወረዳ በምስራቅ ኮምቦልቻ ከተማ እና ቃሉ ወረዳ በምዕራብ ለጋምቦ እና ተንታ ወረዳ ያዋስኑታል፡፡ የወረዳው አጠቃላይ የህዝብ ብዛት 184,824 ወንድ= 95,041  ሴት= 89,783 ነው፡፡ 

ስልክ 
ከአዲስ አበባ ያለው ርቀት 
ከባህር ዳር ያለዉ ርቀት 
ከደሴ ያለው ርቀት 
ህዝብ ብዛት 
ስፋት (ስኩዌር ኪሜ)

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ደብረ ሲና (ወረዳ)

****  በአማራ ክልል ደቡብ ወሎ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ደጀን (ወረዳ)

****  በአማራ ክልል ምስራቅ ጎጃም የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ደጀን ከተማ ከ አ አ ወደ ጎጃም በምንጓዝበት ጊዜ የአባይን በረሃ እነደወጣ የምናገኛት አስደሳች ከተማ ናት …
ጌራ ምድርና ቀያ ገብርኤል

**መንዝ **  በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን የሚገኙ ወረዳዎች  ናቸው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ጠንታ (ወረዳ)

**ተንታ**  በአማራ ክልል ደቡብ ወሎ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ: ተንታ (ወረዳ)
ጨፌ ጎላና ደወራህሜዶ

****  በአማራ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ጭልጋ

****  በአማራ ክልል ሰሜን ጎንደር ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ

በብዛት ቅማንቶች የሚኖሩበት ቦታ ነው። የከተማው መጠሪያም አይከል ይባላል በኖህ ሚስት የተገኘ ስያሜ ነው።
መደብ:አማራ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
መንጅ (ወረዳ)

****  በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ካማሺ (ወረዳ)

**ካማሺ**  በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

ካማሽ ማለት በጉሙዝኛ የሁለት ወንድማሞች ሴራ ነው። ይሄ ማለት በድሮ ዘመን በቤንሻንጉል ጉሙዝ በካማሽ ዞን በካማሽ ወረዳ በሚገኘው ቀበሌ ውስጥ ሁለት ሰዎች ነበሩ፤ እነዚህ ሁለት ሰዎች በአንድ አከባቢ የሚኖሩ ነበሩ እናም በጉሙዝ ባህል የለወጥ ጋብቻ ስለ ነበረ ሁሉቱም  ሰዎች እህቶዎቻቸው ተለዋዉጠዉ ሚስት ያገቡት ።እናም አንድ ቀን እንዚህ ሰዎች አደን ይሄዳሉ እናም አንዱ ጎሽ በጦር ይዋጋል። ከዚያም ጓደኛው ጎሹ ላይ ይደግማል። ከዚያም ጎሹ ይሞታል። ከዚያም ጎረበት፣ ቤተሰብ እና የሰፈሩ ሰዎችን ሲጠይቋቸው «ከማን ጋር ነው የገድልከው» ሲሉት ከአማቼ ጋር ነው  አለ። እንግዲህ በጉሙዝኛ አማች ማለት "ማሺ" ማለት ነው ። እናም ካማሽ ማለት በጉሙዝኛ ከአማቼ ጋር ማለት ነው ።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ሀብሮ

***'  በ[[ኦሮሚያ ክልል]] ምዕራብ ሀረርጌ ዞን የሚገኝ [[ወረዳ]]  ነው።


== ህዝብ ቆጠራ ==





{{አቀማመጥ
|align=center  
 

***'  በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ኦሮሚያ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ሀሮ ማያ(ወረዳ)

****  በኦሮሚያ ክልል ምስርራቅ ሐረርጌ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ኦሮሚያ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ሊሙ (ወረዳ)

## ህዝብ ቆጠራ

{{አቀማመጥ
|align=center  
 

****  በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ወለጋ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ኦሮሚያ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ሎሜ (ወረዳ)

## ህዝብ ቆጠራ

{{አቀማመጥ
|align=center  
 

**ሎሜ** ወይም **ሉሜ** በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ሸዋ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ሎሜ (ወረዳ)
ሻሸመኔ (ወረዳ)

## ህዝብ ቆጠራ

{{አቀማመጥ
|align=center  
 

**ሻሸመኔ ወረዳ**  በኦሮሚያ ክልል  ምዕራብ አርሲ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ሻሸመኔ (ወረዳ)
አምቦ (ወረዳ)

**አምቦ ወረዳ** በኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ሸዋ ዞን የሚገኝ ወረዳ ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አምቦ (ወረዳ)
አርሲ ነገሌ (ወረዳ)

**አርሲ ነገሌ**  በኦሮሚያ ክልል በምዕራብ አርሲ የምትገኝ ሲሆን በሰሜን ምስራቅ ሸዋ አዳሚቱሉ ወረዳ በደቡብ የሻሸመኔ ወረዳ በምዕራብ የሻላ ወረዳ በምስራቅ የቀርሳ ወረዳ

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:አርሲ ነገሌ (ወረዳ)
ኮምቦልቻ (ወረዳ)

:*ለኮምቦልቻ ወረዳ በአማራ ክልል፣ [[ኮምቦልቻ]] ይዩ።

 

*'ኮምቦልቻ ወረዳ''' በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ሀረርጌ የሚገኝ ወረዳ ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ኮምቦልቻ (ወረዳ)
ጎማ (ወረዳ)

**ጎማ (ወረዳ)** በኦሮሚያ ክልል ጅማ ዞን የሚገኝ ወረዳ ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ጎማ (ወረዳ)
ጎሮ ጉቱ

***'  በ[[ኦሮሚያ ክልል]] ምስራቅ ሀረርጌ ዞን የሚገኝ [[ወረዳ]]  ነው።


== ህዝብ ቆጠራ ==





{{አቀማመጥ
|align=center  
 

***'  በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ኦሮሚያ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ቋንጣ

**ቋንጣ** ብዙውን ጊዜ ከበሬ ስጋ ተዘልዝሎ በሚጥሚጣ እና  በአረቄ ወይም በጨው ታሽቶ የሚዘጋጅ የምግብ አይነት ነው። ስጋው በድርቀት ምክንያት ዕርጥበት ስለሚወጣለት ብዙ ጊዜ  ሳይበላሽ ስለሚቆይ በመንገደኞች የተወደደ ነው። አንደስንቅነትም ያገለግላል።

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ፖል ካጋሜ

**ፖል ካጋሜ** (ጥቅምት ፲፫ ቀን ፲፱፻፶ ዓ.ም. ተወለዱ) የሩዋንዳ ፕሬዝዳንት ናቸው።
[thumb|right|ፖል ካጋሜ ከአሜሪካ ፕሬዝዳንት [ጆርጅ ደብሊዩ ቡሽ|ጆርጅ ቡሽ ጋር]]

## ማመዛገቢያ


መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
ጮሌ (ወረዳ)

## ህዝብ ቆጠራ

 

**ጮሌ**  በኦሮሚያ ክልል አርሲ ዞን የሚገኝ ወረዳ  ነው።

## ማጣቀሻ


መደብ:ኦሮሚያ ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:
ሁጎ ቻቬዝ

thumb|ሁጎ ቻቬዝ

**ሁጎ ራፋኤል ቻቬዝ ፍሪያስ** ፶፪ኛ የቬኔዝዌላ ፕሬዚዳንት ነበሩ። ከ1954 እስከ 2013 እ.ኤ.አ. የኖረ የቬንዝዌላ መሪ ሲሆን በጸረ-ኢምፔርያሊስት አቋሙና የቬንዝዌላን የነዳጅ ሀብት ድሆችን ለመደጐም በማዋል ከፍተኛ እውቅና አግኝተዋል።ሁጐ ቻቬስ በማርች 2013 በሞት ቢለዩም በጸረ-ኢምፔሪያሊስት አቋማቸው የቬንዝዌላ ህዝብና የአለም መሪ አድርገው የሚያዩአቸው ጥቂት አይደሉም። /የአሜሪካ ጠላት ተሰናበተ/ ያሉት በአሜሪካ መገናኛ ብዙሀን አዕምሮአቸው/ የታጠበባቸው/ሰዎች እንጂ ቻቬዝ የአሜሪካ ጠላት ሳይሆኑ የዋሽንግተን ኢ-ፍትሃዊነት፤በውሸትና በወታደራዊ ወረራ፤በቦምብ በመደብደብና በጠብ ጫሪነት የተዋቀረው የአሜሪካ የውጭ ፖሊሲ ጠላት ነበሩ በማለት ይገልጿቸዋል።ቻቬዝ በአቋማቸው በምእራባውያን መሪዎች ቢጠሉም በቻይና፤ በሩስያ፤በብራዚልና በሌሎችም ሀገሮች የክብር ዶክትሬት ማዕረግ ተሰጥቶአቸዋል።ቻቬዝ ከነዳጅ በሚገኘው ገቢ የናጠጡ ሀብታም ሊሆኑና የአሜሪካ አሻንጉሊት በመሆን ክብር ሊያገኙ ይችሉ ነበር። ከዚህ ይልቅ ከነዳጅ የሚገኘው ገቢ ለዝቅተኛው መደብ እንዲደርስ በማድረግ ለሶስት ጊዜ እንደተመረጡት የኢኳዶር ፕሬዝደንት ራፋኤል ኮሬያ ፤ ከአሜራካ በተቃራኒ በመቆም ለጁልያን አሳንጌ የፖለቲካ ጥገኝነት እንደሰጡት ኤቮ ሞራሌስ እውነተኛ መሪ እንደሆኑ የቬንዙዌላ ህዝብ ተቀብሎአቸዋል ይላሉ።
የቬንዝዌላ ህዝብ እየወደዳቸው በሄደ ቍጥር የምእራቡ ፖለቲካና መገናኛ ብዙሀን ሴጣን ሊያስመስሏቸው ጥረዋል።ከዋሽንግተን በተቃራኒ መቆም ዋጋያስከፍላል።በ2002 በሲ አይ ኤ ተቀነባብራል የሚባል የመንግስት ግልበጣ ተሞክሮባቸዋል።

መደብ:መሪዎች
መደብ:ቬኔዝዌላ
ሳቂልኝ

**ሳቂልኝ** በ፲፱፻፺፱ የወጣ የፀሐይ ዮሐንስ አልበም ነው። ፀሐይ ዮሐንስ አልበሙ ለዶ/ር አርቲስት ጥላሁን ገሠሠ መታሰቢያ እንዲሆን አድርጓል።

## የዘፈኖች ዝርዝር

ቅንብር፦
* አበጋዝ - 1፣ 3፣ 4፣ 6፣ 7፣ 9፣ 10፣ 12፣ 13፣ 14፣ 15
* አማኑኤል ይልማ - 2፣ 8
* አሸብር - 5
* ፍፁም ዘሚካኤል - 11

## ምንጭ
*የሲዲ ሽፋን

መደብ:አልበሞች
2005

**፳ ፻ ፭** ዓመተ-ምሕረት ፡ በኢትዮጵያ ፡ ዘመን ፡ አቆጣጠር ፡ ዘመነ-ማቴዎስ ፡ ሲሆን ፡ ዓመቱ ፡ ባለ ፡ ፫ ፻ ፷ ፭ ፡ ቀናት ፡ ዓመት ፡ ነው። ከመስከረም ፡ እስከ ፡ ነሐሴ ፡ ያሉት ፡ አሥራ ፡ ሁለቱ ፡ ወራት ፡ እያንዳንዳቸው ፡ ሠላሳ ፡ (፴) ፡ ቀናት ፡ ሲኖሩዋቸው ፡ አሥራ ፡ ሦሥተኛው ፡ የጳጉሜ ፡ ወር ፡ ደግሞ ፡ ፭ ፡ ቀናት ፡ አሉት።

## የ ፳ ፻ ፭ ፡ ዓ.ም. ፡ ዓቢይ ፡ ማስታወሻዎች

መደብ:አመታት
2002

**፳፻፪** ዓመተ ምሕረት በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ዘመነ ማርቆስ ሲሆን ዓመቱ ባለ ፫፻፷፭ ቀናት ዓመት ነው። ከመስከረም እስከ ነሐሴ ያሉት አሥራ ሁለቱ ወራት እያንዳንዳቸው ሠላሳ (፴) ቀናት ሲኖሩዋቸው አሥራ ሦሥተኛው የጳጉሜ ወር ደግሞ ፭ ቀናት አሉት።

## የ ፳፻፪ ዓ/ም ዓቢይ ማስታወሻዎች

*መስከረም ፲፱ ቀን - በሳሞዋ ደሴቶች አጥቢያ የተከሰተው፣ በ ‘ሪክተር ሚዛን’ ስምንት ነጥብ ያስመዘገበው የመሬት እንቅጥቅጥ ‘ሱናሚ’ (tsunami) የሚባለውን የባሕር ነውጥ አስከተለ።
*ታኅሣሥ ፳፮ ቀን - በአሁኑ ጊዜ በ፰መቶ ፳፱ ነጥብ ፰ ሜትር ርዝመቱ በዓለም አንደኛው ሰማይ-ጠቀስ ሕንፃ የሆነው ቡርጅ ከሊፋ (Burj Khalifa (Arabic: برج خليفة‎)) ሕንፃ በዱባይ በዚህ ዕለት ተመረቀ። 
*ጥር ፬ ቀን      - በሀይቲ ደሴት ላይ ትልቅ የመሬት እንቅጥቅጥ ተነስቶ ፪ መቶ ፴ ሺህ ያህል ሰዎችን አጠፋ።
*ጥር ፯ ቀን      - የፀሐይ ግርዶሽ በአዲስ አበባ ሰማይ ጧት ላይ ታየ።
*ጥር ፲፩ ቀን     - በምስራቅ ጎጃም ዞን በሊበን ወረዳ ልዩ ስሙ ድጓም የደረብ ተብሎ በሚጠራ አካባቢ አንዲት በግ የሚዳቋና የበግ ግልገሎች ተገላገለች።
*ጥር ፲፯ ቀን     - ከቤይሩት ከተማ ፹፪ መንገደኞችንና ፰ አብራሪዎችና አስተናጋጆችን ጭኖ ወደአዲስ አበባ እያመራ የነበረው የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ ቁጥር ፬፻፱ ቦይንግ ፯፻፴፯ አየር ዠበብ፣  ባልታወቀ ምክንያት ሜዲተራኒያን ባሕር ላይ ወድቆ ሲሰምጥ ፺ዎቹም ተሳፋሪዎች በሙሉ ተፈጅተዋል። ከነዚህ መኀል ፴፩ ኢትዮጵያውያን ነበሩ።
*መጋቢት ፭ ቀን  - ዝነኛው የቀድሞ የክብር ዘበኛ ኦርኬስትራ ግጥምና ዜማ ደራሲ/አቀናባሪ ኮሎኔል ሣህሌ ደጋጎ አረፉ።
*መጋቢት ፲፩ ቀን - የአፍሪቃ ኅብረት የሠላምና ጸጥታ ምክር ቤት በማዳጋስካር ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን በኃይል በለወጡ ግለሰቦችና ተቋማት ላይ የተጣለው ማዕቀብ ተግባራዊ እንዲሆን ወሰነ፡፡
*ሚያዝያ ፯ ቀን ለስድስት ቀናት፤ እንደገና ደግሞ በግንቦት ወር  **[[ኧያፍያትላዮኪውትል]]** የተባለው የአይስላንድ እሳተ ገሞራ ፈንድቶ ብዙ አመድና ጢስ በአውሮጳ ከባቢ አየር ውስጥ አስገብቶ የአይሮፕላን በረራ በሰፊ አቋርጧል።

መደብ:አመታት
አዋሽ ብሔራዊ የመዝናኛ እና የዱር አራዊት ጥበቃ ክልል

**የአዋሽ ብሔራዊ መዝናኛ እና የዱር አራዊት ጥበቃ ክልል** በ፲፱፻፶፰ ዓ/ም የተመሠረተ ክልል ሲሆን ከአዲስ አበባ በስተ ምሥራቅ አቅጣጫ በ፪መቶ ፲፩ ኪሎሜትር ርቀት ፤  በአፋርና በኦሮሚያ አዋሳኝ ክልሎች ሥር ይገኛል። ይህ ክልል ሲመሠረት በ ፱፻፮ ካሬ ኪሎሜትር የቆዳ ስፋት (ቦልቶን ፲፱፻፷፰) የነበረው ቢሆንም፤ ባሁኑ ጊዜ የኢትዮጵያ የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን ማስረጃ እንዳስቀመጠው የክልሉ የቆዳ ስፋት ፯መቶ ፶፮ ካሬ ኪሎ-ሜትር ነው። የክልሉ ደቡባዊ ድንበር የአዋሽ ወንዝ ሲሆን፣ የተሠየመውም በዚሁ ታላቅ ወንዝ ስም ነው። ክልሉ የብዙ ዓይነት አራዊት እና አዕዋፍ መጠለያ ከመሆኑም ባሻገር ፍል-ውሓ እና የፋንታሌ ተራራ ይገኙበታል።

## ምሥረታ
የአገሪቱ  የዱር አራዊት ጥበቃ ባለ-ሥልጣን ሲመሠረት ለንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት በአማካሪነት የተመደበው እንግሊዛዊ ባቀረበው ኃሣብ መሠረት የመጀመሪያው ብሔራዊ የዱር አራዊት ጥበቃ ባለ-ሥጣን ከተመሠረተ በኋላ የቅድሚያ ሥራ የተደረገው፤ በታቀዱት ክልሎች የሚገኙትን የአገሪቱን የዱር አራዊት ኃብት መጠን ማረጋገጥ ነበር። ለዚህም ሥራ ከብሪታኒያ ተመልምሎ የተቀጠረው ባለ-ሙያ እንግሊዛዊው የሥነ-ሕይወት ባለሙያ ‘ሜልቪን ቦልቶን’ (Melvin Bolton) ነበር።  

የቦልቶን ዘገባ፣ክልሉ በቀድሞ ታሪኩ የነገሥታት ማደኛ ክልል እንደነበረና ለብዙ ዘመናት በራሱ መላ ሲተዳደር የቆየ እንደነበር፤ በዚህም ቆይታው አንዳንዶቹ የዱር አራዊት ጠፍተው፤ ሌሎች ደግሞ ቁጥራቸው እየመነመነ መጥቶ እንደነበር ያስረዳል።  በኋላ ግን ሥፍራው  በአዲስ እርሻ መስፋፋት እና የውሐ-ቦይ ልማት ምክንያት ለአደጋ እየተጋለጠ መምጣቱ  በ፲፱፻፶፰ ዓ/ም አዲስ የተቋቋመው የዱር-አራዊት ጥበቃ ባለ-ሥልጣን ቀዳሚ ሥራው አድርጎ በመያዝ የክልል አስተዳዳሪና የጥበቃ ቡድን በማደራጀት ሥፍራውን ቋሚ “የብሔራዊ መዝናኛና የዱር አራዊት ጥበቃ ክልል” መደረጉን አወጀ ይላል። 

## አራዊት እና አዕዋፍ

የአዋሽ ብሔራዊ መዝናኛ እና የዱር አራዊት ጥበቃ ክልል የበርካታ የዱር አራዊት፤ አዕዋፋት እና የውሐ አራዊት መኖሪያ ነው። በደቡብ አዋሳኙ በሆነው የአዋሽ ወንዝ አዞ እና ጉማሬ ሲገኝበት፤ በሰሜን ክፍሉ ደግሞ ጦጣና ዝንጀሮ፤ እንዲሁም ጅብ እና አጋዘን ይገኙበታል።

በክልሉ ከሚገኙት የዱር አራዊት በከፊሉ፦ ጉሬዛ (Colobus )፤ ተራ ዝንጀሮ (Anubis baboons)፤ ነጭ ዝንጀሮ (Hamadryas baboons)፤ ጦጣ (Grivet monkeys ) ሳላ (Beisa Oryx)፤ የሜዳ ፍየል (Soemmerring's Gazelle)፤ ሚዳቋ (Dikdik)፤ ትልቁ የቆላ አጋዘን (Greater Kudus)፤ አምባራይሌ (lesser Kudus)፤ ከርከሮ (Warthogs)፤ ቆርኪ (Swayne’s Hartbeest ) በብዛት የሚገኙ ሲሆን አንበሣ፤ ነብር፤ ጀርባ-ጥቁር እና ተራ ቀበሮ፤ዳልጋ አንበሣ (Caracals)፤ አነር (Servals ) እና የዱር ድመት ደግም አልፎ-አልፎ ይታያሉ። 

ባለፉት አሥር ዓመታት ጊዜ ውስጥ በተካሄደ ምዝገባ እንደተረጋገጠው፣ በክልሉ ውስጥ ፬መቶ ፷፪ ዓይነት የወፍ ዝርያዎች ተመዝግበዋል። ከነዚህም መኻል ስድስቱ በኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ የሚገኙ ናቸው። እነዚህም መንቆረ-ጥቁር ጋርደም (Black-Billed Barbet)፤ ግንደ-ቆርቁር (Golden-Backed Woodpecker)፤ ክንፈ-ነጭ የገደል-ቻት፤ ጅራተ-ረጅም ወማይ፤ ቁራ እና ጋጋኖ ናቸው።

## የሰው ተጽዕኖ

በቅርቡ በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ የወጣ ዘገባ እንደጠቆመው “በሰዎች ንክኪ የተነሳ አዋሽ ፓርክ በተለይ አስቸጋሪ ሁኔታ” ላይ መሆኑን እና የኢትዮጵያ ዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን ከአካባቢው ፰ የኦሮሚያ ክልል ቀበሌዎችና ፫  የአፋር ክልል ቀበሌዎች ማኅበረ-ሰብ እና ከአስተዳዳሪውቹ ጋር በመመካከርና በመስማማት ቁጥራቸው እየተመናመነ የመጡትን እንስሳት ቁጥር ለማሳደግ ሥፍራው እንደገና እንዲከለል ተደርጓል። 

## ማጣቀሻ


## ዋቢ ምንጮች
*የኢትዮጵያ የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን ድረ-ገጽ፣ http://www.ewca.gov.et/en/home 

*Bolton, Melvin; Ethipian Wildlands; Collins & Harvill Press, Lndon (1976)

 መደብ:የኢትዮጵያ እንስሳት መደብ:መዝናናት
የከፋ መንግሥት

**የከፋ መንግሥት** ከ1390 አካባቢ እስከ 1897 እ.ኤ.አ. በአሁኗ ኢትዮጵያ ምድር ውስጥ የነበረ መንግሥት ነው። ርዕሰ ከተማው ቦንጋ ነበር።
ባቢሌ የዝሆን መጠለያ

**ባቢሌ የዝሆኖች መጠለያ** (elephant sanctuary) ከአዲስ አበባ ወደ ጅጅጋ መስመር፣ ፭መቶ ፶ ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ይገኛል። ይህ መጠለያ በቆዳ ስፋት ፮ሺ ፱መቶ ፹፪ ካሬ-ሜትር የሚመዘን ሲሆን፣ ከጠቅላላ ስፋቱም ውስጥ ፸፯ ከመቶ ያህሉ በአሁኑ አጠራር ”በሶማሌያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት” ሥር ሲካለል፤ ቀሪው ፳፫ ከመቶ ያህሉ ደግሞ ”በኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት” ሥር ይገኛል።

የአካባቢው የኦሮሚያ ብሔር ተወላጆች ‹‹ወረ-ሃርባ›› (ባለዝሆኖቹ) በማለት የሚጠሩትና በፌዴራል የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን ሥር የሚተዳደረው የባቢሌ ዝሆኖች መጠለያ በዓፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ-መንግሥት፣ በ፲፱፻፷፪ ነው የተመሠረተው። የምሥረታውም ዋነኛ ዓላማ፥ በምሥራቅ አፍሪካ ብቻ የሚገኙትን “ሎክሶዳንታ አፍሪካና ኦርሊያንሲ”  የተባሉትን ንዑስ የዝሆን ዝርያ ለማልማትና ለመጠበቅ ሲሆን ባሁን ጊዜ መጠለያው በተጨማሪም  ከ፴ በላይ ጡት አጥቢ የዱር እንስሳት፣ ከ፪መቶ ፶ በላይ የአዕዋፍ ዝርያዎች፣ ፫መቶ ያህል የዕፅዋት ዝርያዎች የሚገኙበት ነው።   

ከሌሎች አዕዋፍ እና የዱር አራዊት ዝርያዎች ደግሞ ከገጸ ምድር የመጥፋት አደጋ ላይ ያለው ”የሳልቫዶሪ ዘረ-በል” (Serinus xantholaema) ወፍ እና ባለጥቁር ጎፈር አንበሳ በዚህ መጠለያ ይገኛሉ።
 
የባቢሌ ዝሆኖች መጠለያ ከተመሠረተበት ዘመን ወዲህ ለመቋቋም ከተገደደባቸው ክስተቶች መካከል የኢትዮጵያና የሶማሊያን ጦርነት ያስከተለው ቀድሞ በዳካታና ፋፈም ሸለቆዎች የነበሩ ዝሆኖች ወደ ኤረር ሸለቆ የሸሹበት ሁኔታ ነበር።

ሌላው አደገኛ ክስተት ደግሞ በመጠለያው ውስጥ የሰው ሠፈራ የተከለከለ ቢሆንም ከቁጥጥር ያለመኖር ምክንያት ባለፉት ፵ ዓመታት ቀስ በቀስ በሰው-ሠራሽ ተፅዕኖ መጠለያው ከፍተኛ ግፊት ላይ ወድቋል። በተለይም ከ፲፱፻፺፮ ዓ/ም ወዲህ በመጠለያው ውስጥ እየጨመረ የመጣውን ‹‹ሕገ-ወጥ›› ሠፈራና ሰው-ሠራሽ ተፅዕኖዎች ለመግታት በቂ የጥበቃ ኃይል ባለመሰማራቱና የሠፈሩትንም በሕጋዊ መንገድ የማስለቀቅ የፖለቲካዊ ቆራጥነትም ሆነ ከሙስና የጸዳ አሠራርም ባለመኖሩ የዱር አራዊቱ ስደት እና ዕልቂት እየተባባሰ እንደሆነ የቅርብ ጊዜ ዘገባዎች ያመላክታሉ። የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ይሄንን አስጊ ሁኔታ በተመለከተ በቅርቡ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ የባህል፣ቱሪዝምና የብዙሃን መገናኛ ጉዳዮች ቋሚ ኮሜቴ አባላት በስፍራው ተገኝተው ባደርጉት ምርምር ላይ የሰጡትን ገለጻ በመጥቀስ፣ ሕገ-ወጥ ሰፈራ፣ የመጠለያ ድንበር የማከለሉ ሥራ አለመተግበር፤ አርብቶ አደሮች ከብቶቻቸውን በመጠለያው ማኖር ለመጠለያው አደጋ ላይ መውደቅ ተጠቃሽ ምክንያቶች መህናቸውን ዘግቧል።  

ከሁሉም በላይ ግን ከፍ ያለ ውዝግብ እና ዓለም-አቀፍ ተቃውሞ ያስከተለው በ፲፱፻፺፯/፲፱፻፺፰ «ፍሎራ ኢኮ ፓወር» (Flora EcoPower Holding AG) ለተባለ የንምሳ ኩባንያ ለናፍጣ-ነዳጅ ማምረቻ የሚሆን የጉሎ ተክል ልማት ተብሎ በተፈቀደለት፤ ወደ አሥራ-ሁለት ሺ ሄክታር መሬት ላይ ያደረሰው የመጠለያውን ደን ምንጠራ ነው። ኩባንያው በፌዴራል መንግሥቱ ቡራኬ ከኦርሚያ ብሔራዊ መንግሥት የተረከበው ይህ ‘የልማት’ መሬት  ፹፯ በመቶው በባቢሌ የዝሆኖች መጠለያ ክልል ላይ ያረፈ መሆኑን በፌዴራሉ መንግሥት ምርመራ ተረጋግጦ ቢሆንም ምርመራው የተካሄደው ኩባንያው ደኑን ከመነጠረ በኋላ ስለነበር  የዝሆኖቹን የሽግግር ወቅት ያዛባበት፣ ከዚህ ቀደም ወደማይንቀሳቀሱበትና ከመጠለያው ክልል ውጪ ወደሆኑ ቦታዎች እንዲገፉ ተፅዕኖ እንዳደረገ ይገመታል። «ፍሎራ ኢኮ ፓወር» የጀመረው የጉሎ ልማት ስኬታማ ሳይሆንና አገሪቱም ከታሰበው ነዳጅ አንዳችም ጠብታ ሳታይ ኩባንያው ዕዳውንም ሳይከፍል ከአገር እንደወጣ በሰፊው ተዘግቧል። 

## ማጣቀሻዎች


## ዋቢ ምንጮች
*  http://www.oryxthejournal.org/
* ቁም ነገር መፅሔት
*  የኢትዮጵያ የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን http://www.ewca.gov.et/en/babile_elephant_sanctuary 

መደብ:የኢትዮጵያ እንስሳት መደብ:መዝናናት
የቻይና ሪፐብሊክ

thumb|የቻይና ሪፐብሊክ

**የቻይና ሪፐብሊክ** (ቻይንኛ፦ 中華民國 /ጆንግኋ ሚንጐ/ በእስያ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ታይፔ ነው። ግዛቱ አሁን የ**ታይዋን** ደሴት አካባቢ ብቻ ሲሆን ከዓለም መንግሥታት 21 አገሮች ብቻ ከቻይና ሬፐብሊክ ጋራ ዲፕሎማቲካዊ ግንኙነት አላቸው።

600px|thumb|left|ለቻይና ሪፐብሊክ (ታይዋን) መንግሥት ተቀባይነት የሚስጡት አገራት

መደብ:ቻይና
መደብ:በከፊል ተቀባይነት ያገኙ አገራት
ኮሶ በሽታ

**የኮሶ በሽታ** ከተለያዩ የሰውና እንስሳት የትል በሽታዎች ኣንዱ ነው። ከሰው ኮሶ በሽታዎች ኢትዮጵያ ውስጥ በሰፊው የታወቀው ሕዋስ *[[ቲንያ ሳጂናታ]]* ይባላል። በሽታው ሰውን የሚይዘው 
ያልተመረመር ጥሬ የከብት ሥጋ በመብላት ሲሆን በሽታውን የሚያስከትለው እንቁላል ጥሬ ሥጋ ውስጥ ያለማጉሊያ መሣሪያ በዓይን ይታያል።

ኣንድ ሰው የኮሶ እንቁላል ያለበትን ጥሬ ስጋ ከበላ በኋላ እንቁላሉ ይፈለፈልና ኣንጀት ላይ በመንጠልጠል ከኣንገቱ ማደግ ይጀምራል። የኮሶ ትል ርዝመት ከሰው ይበልጣል። በቂ እድሜ ከኣገኘ በኋላ ብዙ እንቁላሎች 
ያሉት እየተቀነጠሱ ሹጥ ሆነው ከሰገራ ጋር ወይም ለብቻቸው ይወጣሉ። የኮሶ መድኃኒት ተወስዶ ከእንጀት ተነቅሎ ወይም ከኣንገቱ ተበጥሶ ሲወጣ ኣሻረኝ ይባላል። የኮሶው መድኃኒት ኮሶውን ከኣንጀት ፈንቅሎ 
ካላወጣው ግን እንደገና ከኣንገቱ በመጀመር ያድግና ሌላ የሹጥ ዙር መታየት ሲጀምር ኮሶ ታየኝ ይባላል። ስለዚህ ኣንድ ሰው ኮሶ ከታየው ትሉን ከኣንገቱ ፈንቅሎ የሚያወጣ መድኃኒት መውሰድ 
ኣለበት። ኣንድ ሹጥ ውስጥ ብዙ የኮሶ እንቁላሎች ስለኣሉት ኣንድ ኮሶም ብዙ ዓመታት ስለሚኖር ብዙ ሺህ እንቁላሎች ይኖራሉ። ኣንድ ሰው ሰገራውን ሜዳ ላይ ሲወጣ ሹጡ ፀሓይ ሲሞቀው 
ይፈነዳና ብዙ ሺህ እንቁላሎቹ ሳር ላይ ይረጫሉ። ከብቶች እንቁላሎቹን ከሳሩ ጋር ሲበሉ ተፈልፍለው ሆድ ዕቃቸውን ስርስረው የከብት ስጋ ውስጥ ተቀምጠው ጥሬ ስጋ የሚበላ ሰው እስኪመጣ ይጠብቃሉ። የግዴታ 
ሰገራ ሜዳ ውስጥ መውጣት ካስፈለገ ትንሽ ጉድጓድ ቆፍሮ ከእዚያ ሰገራውን በኣፈር መሸፈን እንቁላሎቹ እንዳይበተኑ ይጠቅማል። http://animaldiversity.org/accounts/Taenia_saginata/

ኮሶ የሰው እንጂ የእንስሳት በሽታ ኣይደለም። የጥንት ሰዎች የዱር እንስሳትን ሲበሉ የያዛቸውን የኮሶ በሽታ በየኣካቢያቸው በመጸዳዳት ለለማዳ እንስሳት ኣስተላለፉ እየተባሉ ይታማሉ። ሥጋን ማብሰል የኮሶውን እንቁላል ይገድላል። የኮሶ እንቁላል ያለበትን የከብት ሥጋ ለሁለት ሳምንታት ፍሪዝ ማድረግም ይገድላቸዋል።  

*ደግሞ ይዩ፦ ኮሶ 

## የውጭ መያያዣዎች

* ስመ በሽታ  Disease Names in Amharic በዶ/ር ኣበራ ሞላ By Dr. Aberra Molla

መደብ:ኮሶ በሽታ
ፎረፎር

**ፎረፎር** የጭንቅላት ቆዳ ላይ የሚወጣና በበሰብስ ሕዋስ የሚመጣ በሽታ ነው። ስሙ ከጣልያንኛ *forfora* /ፎርፎራ/ ወይም ከሮማይስጥ furfur ፉርፉር እንደ ደረሰ ይመስላል።  መደብ:ሕክምና

ሠላም የኢንፎ ገበታ ተከታዮቻችን ፎረፎር
አስቸግሮዎታል? እንግዲያውሥ በቀላሉ በቤት
የእግር በስብስ

**የእግር በስብስ** በሽታ በበስብስ ሕዋስ መዘዝ የሚመጣ ነው። የእግር በስብስ የበሽተኛውን እግር የሚያበሰብስ እና የሚያቆስል ሲሆን በሚፈጠረው የእግር ጠረን የበሽተኛውን ሥነ-ልቦና አና የሕብረተሰቡን ጤና ያውካል።

መደብ:ሕክምና