open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ዕድል ጥናት

የ**ዕድል ጥናት** የአንድን ወይም ከዚያ በላይ ኩነት እውን የመሆን ዕድል (መጠነ አዝማሚያ) የሚያጠና የሒሳብ ክፍል ነው። ለምሳሌ ሳንቲም በአየር ላይ ተወርውሮ መሬት ላይ ሲያርፍ "ፊት" ወይም "ግልባጭ" የመሆን ኩነት ያጋጥማል። ፊት የመሆን አዝማሚያውን የምንለካው በዕድል ጥናት ሲሆን በአጠቃላይ ሁለት ኩነቶች ስላሉ፣ ከሁለቱ አንዱ የመሆን ዕድሉ 1/2ኛ ወይም 0.5 ነው እንላለን።

በአጠቃላይ መልኩ "እድል ጥናት" ማለት የአንድን ወይም ከዚያ በላይ ኩነት የመሆን አዝማሚያ እምነት ወይም እውቀት የምንገልጽበት መንገድ ነው። በአሁኑ ዘመን ዕድል ጥናት ሁለት አይነት አንድምታ ይይዛል፤
:፩ - ከድግግሞሽ አጥኒወች አንጻር፡ ዕድል ማለት አንድ ዘፈቀደ ሙከራ ተካሂዶ፣ ያ ሙከራ ሲደጋገም የአንድ ክስተት (ኩነት) በኒህ ሙከራወች ውስጥ የመደጋገም መጠን ማለት ነው። በድግግሞሽ አጥኒወች ዘንድ፣ እድል ማለት፣ ከብዙ ሙከራወች በኋላ አንድ ኩነት የሚያሳያው አንጻራዊ ድግግሞሽ መጠን ማለት ነው። ለምሳሌ ሳንቲምን ወደ ላይ በማጉናት ሙከራ ብናደርግና ይህን ሙከራ 1 ቢሊየን ጊዜ ብንደጋግመው፣ "ፊት" የማግኘቱ ድግግሞሽ ስንት ጊዜ ነው? በተመክሮ ይህ ቁጥር 500 ሚሊየን ጊዜ ቢሆን የዚህ ክስትተት አንጻራዊ መጠን እንግዲህ 500 ሚሊየን ሲካፈል ለ 1 ቢሊየን - ምለት 0.5 ነው ማለት ነው።

:፪- ከባዬዢያኖች አንጻር፣ ዕድል ማለት የአንድ ግለሰብ በአንድ ዓረፍተ ነገር ላይ ያለውን እምነት መጠን የሚለካ ነው። ወይም በሌላ አባባል፣ ማስረጃ በቀረበለት ዓረፍተ ነገር ላይ አንድ ግለሰብ ያለው ቀልበኛ ዕምነት መጠን ማለት ነው።

## ሒሳብና ዕድል ጥናት
በሒሳብ ጥናት የማናቸውም ኩነት *A* ዕድል መጠን በ 0 ና 1 መካከል ሲሆን፣ የዚያ ኩነት ዕድል እንዲህ ሲባል በሂሳብ ይወከላል P(*A*), p(*A*) or Pr(*A*) ። እንግዲህ አንድ ኩነት በጭራሽ ዕውን የማይሆን ሆኖ ሲገኝ ዕድሉ 0 ይሆናል ማለት ነው ፣ በርግጥም ያለምንም ጥርጥር ሆኖ ሲገኝ ደግሞ ዕድሉ 1 ነው እንላለን ማለት ነው። (የዚህ ተገላቢጦሽ ግን ሁል ጊዜ እውነት አይደለም። ለምሳሌ 0 እድል ያለው ኩነት ሁልጊዜ የማይሆን አይደለም። ዕድሉ 1 የሆነም ኩነት ሁልጊዜ የሚሆን አይደለም።) 

የአንድ ኩነት *A* ተቃራኒ ኩነት not *A* (አይደለም *A*) ይባላል (ማለት ኩነት *A* የማይፈጠርበት ሁኔታ ማለት ነው); የዚህ ኩነት ዕድል በዚህ መልኩ ይጻፋል  

ሁለት ኩነቶች *A* እና *B* በአንድ ሙከራ ከተፈጠሩ እድላቸው የ *A* **እና** *B* የጋራ እድል ይባላል , በሂሳብ ሲጻፍም P(A \cap B)። ሁለት ኩነቶች እርስ በርስ የተነጣጠሉ ከሆነ እድላቸው ሲሰላ እንዲህ ነው
:P(A \mbox{ and }B) =  P(A \cap B) = P(A) P(B),\,
ለምሳሌ፣ ሁለት ሳንቲሞች ቢጎኑ ፣ ሁለቱም ሳንቲሞች አንድ ላይ "ገጽ" የመሆናቸው እድል እንዲህ ይሰላል \tfrac{1}{2}\times\tfrac{1}{2} = \tfrac{1}{4}. ለዚህ ምክንያቱ የአንዱ ገጽ መሆን የሌላውን ገጽ መሆን ተጽኖ አያደርግም። ሁለቱ የተነጣጠሉ ኩነቶች ናቸው። ያልተነጣጠሉና አንዱ ሌላው ላይ ጫና የሚያሳርፍ ከሆነ የሁለቱ ባንድ ላይ መከሰት የሚሰላው በምክንያታዊ እድል ነው። ከታች እናየዋለን።

ወይም ኩነት *A* ፣ ወይም ደግሞ ኩነት *B* ወይም ሁለቱም በአንድ ሙከራ ላይ የሚፈጠሩ ከሆነ ያ ሁኔታ የ ኩነት *A* **ወይም** *B* ውህድ ይባላ፣ በሂሳብ ሲጻፍም P(A \cup B) ነው።
ሁለት ኩነቶች አንዱ ሲፈጠር ሌላው እንዳይፈጠር የሚደራረጉ ከሆኑ (እርስ በርስ አግላይ)፣ የሁለቱ ቅይጥ ዕድል እንዲህ ይሰላል።
:P(A\mbox{ or }B) =  P(A \cup B)= P(A) + P(B).
ለምሳሌ፡ አንድ ዳይስ ወርውረን 1 ወይም 2 የማግኘት እድላችን ሲሰላ P(1\mbox{ or }2) = P(1) + P(2) = \tfrac{1}{6} + \tfrac{1}{6} = \tfrac{1}{3}. ነው። ምክንያቱን 1ንና 2ን አንድ ላይ አናገኝምና።

ሁለት ኩነቶች እርስ በርስ አግላይ ካልሆኑ፣ የቅይጥ ዕድላቸው መጠን እንዲህ ይሰላል
:\mathrm{P}\left(A \hbox{ or } B\right)=\mathrm{P}\left(A\right)+\mathrm{P}\left(B\right)-\mathrm{P}\left(A \mbox{ and } B\right).
ለምሳሌ፡ ከአንድ የካርታ ዴክ ላይ ልብ ወይም ፊት የተሳለባቸው ካርታወች (J,Q,K) ወይም ሁለቱንም የሆነ ካርታ የማግኘት እድላችን እንዲህ ሲል ይሰላል \tfrac{13}{52} + \tfrac{12}{52} - \tfrac{3}{52} = \tfrac{11}{26}, ለዚህ ምክንያቱ አንድ ካርታ ዴክ 52 ካርታወችን ሲይዝ ከነዚህ ውስጥ 13 ልብ፣ 12 ደግሞ የፊት ካርታወች፣ 3ቱ ደግሞ ሁለቱን የሆኑ ናቸው። እዚህ ላይ መስተዋል ያለበት ሁለቱንም የሆኑት 3ቱ፣ ከ "13 ቱ ልቦችና " ከ "12ቱ የፊት ካርታዎች" ጋር ሁለት ጊዜ ስለተቆጠሩና አንድ ጊዜ ብቻ መቆጠር ስላለባቸው አንድ ጊዜ ተቀንሰዋል። 

*[[ምክንያታዊ ዕድል]]* የምንለው አንድ ኩነት *B*. ከተፈጠረ በኋላ ሌላ ኩነት *A* የመፈጠር እድል መጠንን ነው። ይህ በሂሳብ ሲጻፍ *P*(*A*|*B*), ሲነበብም " *B* ከሆነ በኋላ *A* የመሆን እድሉ"። በሒሳብ ሲተረጎም እንግዲህ
:P(A \mid B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)}.\,

ለእርስ በርስ ተጋላይ (አግላይ) ኩነቶች

 ለተነጣጣይ ኩነቶች

## ማጣቀሻ


ዕድል ጥናት
ብዙ ከብት ለማርባት አልቅትን ጠብቆ ውሀ ማጠጣት

**ብዙ ከብት ለማርባት አልቅትን ጠብቆ ውሀ ማጠጣት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ብቻውን የበላ ብቻውን ይሞታል

## ትርጉም
: ራስ ወዳድነት ለማህበራዊ ኑሮ አይጠቅምም
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ተልባ በጥባጭ ሳለች ጎመን ቀንጣሹዋን ምች መታት

**ተልባ በጥባጭ ሳለች ጎመን ቀንጣሹዋን ምች መታት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  የምጣዱ እያለ የእንቅቡ ተንጣጣ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ተለጣጭ የጎረቤቷን ድልህ አሟጣጭ

**ተለጣጭ የጎረቤቷን ድልህ አሟጣጭ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ተለጣጭ የጎረቤቷን ድልህ ሟጣጭ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ዉድሮው ዊልሰን

275px|thumb|right|ውድሮው ዊልሰን
**ቶማስ ውድሮው ዊልሰን** (እንግሊዝኛ: *Woodrow Wilson*) (ከታኅሣሥ ፳ ቀን ፲፰፻፵፱ እስከ ጥር ፳፭ ቀን ፲፱፻፲፮ ዓ.ም.) ፳፰ኛው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ነበሩ። በስልጣን ዘመናቸው ምክትል ፕሬዝዳንት ሁነው የተሾሙት ቶማስ ሄንድሪክስ ናቸው። ፕሬዝዳንቱ የዴሞክራቲክ ፓርቲ አባልነበሩ።

## ይዩ
* የአሜሪካ ፕሬዚዳንት
* የአሜሪካ ፕሬዝዳንቶች ዝርዝር

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ዳግማዊ ኒኮላይ

**ዳግማዊ ዛር ኒኮላይ** (መስኮብኛ፦ Николай II፣ ሙሉ ስም፦ Николай Александрович Романов *ኒኮላይ አሊየክሳንድሮቪች ሮማኖቭ*) የመጨረሻው የሩሲያ ንጉሠ ነገሥት ነበሩ።

መደብ:የሩሲያ ፖለቲከኞች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
ሃሪ ፖተር

**ሃሪ ፖተር** የሚከተሉትን ሊገልፅ ይችላል።

* ሃሪ ፖተር (መፅሐፍ)
* ሃሪ ፖተር (ተከታታይ ፊልሞች)
* ሃሪ ፖተር (ገፀ-ባህሪ)

መደብ:ሃሪ ፖተር
ሃሪ ፖተር (ተከታታይ ፊልሞች)

thumb|right
thumb|right|The Great Hall, Hogwarts
thumb|right|The Knight Bus

## ሃሪ ፖተር ክፍል አንድ - ''Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል አንድ (ፊልም)

## ሃሪ ፖተር ክፍል ሁለት - ''Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል ሁለት (ፊልም)

## ሃሪ ፖተር ክፍል ሦስት - ''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል ሦስት (ፊልም)

## ሃሪ ፖተር ክፍል አራት - ''Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል አራት (ፊልም)

## ሃሪ ፖተር ክፍል አምስት -  ''Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል አምስት (ፊልም)

## ሃሪ ፖተር ክፍል ስድስት - ''Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል ስድስት (ፊልም)

## ሃሪ ፖተር ክፍል ሰባት - ''Harry Potter and the Deathly Hallows (2010/2011)''

ዋናው መጣጥፍ: ሃሪ ፖተር ክፍል ሰባት (ፊልም)

መደብ:ሃሪ ፖተር
መደብ:ተከታታይ ፊልሞች
መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
መደብ:የእንግሊዝ ፊልሞች
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ሃሪ ፖተር (መፅሐፍ)

**የ ትረካዎች** በታዋቂዋ እንግሊዛዊ ደራሲ ሮውሊንግ (*J. K. Rowling*) የተፃፉ ትረካዎች ናቸው።
የሀሪ ፖተር መፅሐፎች ሰባት ተከታታይ ትረካዎች ሲሆኑ የሚያጠነጥኑትም በአንድ አስማት የሚማር ልጅ ላይ ነው።

## ክፍሎች
የሰባቱም ተከታታይ ክፍሎች ርዕስ እንደሚከተለው ነው።

# *Harry Potter and the Philosopher's Stone* - በተለይም በአሜሪካ ውስጥ በ*Harry Potter and the Sorcerer's Stone* ርዕስ የተሸጠ
# *Harry Potter and the Chamber of Secrets*
# *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*
# *Harry Potter and the Goblet of Fire*
# *Harry Potter and the Order of the Phoenix*
# *Harry Potter and the Half-Blood Prince*
# *Harry Potter and the Deathly Hallows*

## በትረካዎቹ ላይ የተመሰረቱ ፊልሞች

ሃሪ ፖተር (ተከታታይ ፊልሞች) በሰባቱም የትረካ መጽሐፎች ላይ በመመስረት በተለያዩ አመታት ወጥተዋል። እነዚህም፡

# ሃሪ ፖተር ክፍል አንድ (ፊልም)፣
# ሃሪ ፖተር ክፍል ሁለት (ፊልም)፣
# ሃሪ ፖተር ክፍል ሦስት (ፊልም)፣
# ሃሪ ፖተር ክፍል አራት (ፊልም)፣
# ሃሪ ፖተር ክፍል አምስት (ፊልም)፣
# ሃሪ ፖተር ክፍል ስድስት (ፊልም) እና
# ሃሪ ፖተር ክፍል ሰባት (ፊልም) ናቸው።

መደብ:ሃሪ ፖተር
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ሃሪ ፖተር ክፍል አንድ (ፊልም)

* ሃሪ ፖተር (ተከታታይ ፊልሞች)

መደብ:ሃሪ ፖተር
መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
ተልባ ቢንጫጫ ባንድ ሙቀጫ

**ተልባ ቢንጫጫ ባንድ ሙቀጫ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  የጉልበትን ሃይል የሚያሳይ።
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ

**ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ** (ግሪክ፦ Διόδωρος Σικελιώτης /ዲዮዶሮስ ሲከሊዮቴስ/) በ1ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. የኖረ የግሪክ ታሪክ ጸሐፊ ነበረ። 

## «ኢትዮጵያ» በዲዮዶሮስ

ዲዮዶሮስ በጻፈው የዓለም ታሪክ (50 ዓክልበ. ገደማ) ስለ ኢትዮጵያ (አይቲዮፒያ) መረጃ ይሰጣል። የአባይ ወንዝ መነሻ በኢትዮጵያ ተራሮች ስለ መገኘቱ በብዙ ገጽ ጽፏል። ሜሮዌ የኢትዮጵያ ከተማ ቢሆንም፣ ከሜርዌ በቀር ብዙ ሌሎች አገሮች በ«ኢትዮጵያ» (ከሳሃራ በረሃ ደቡብ ያለው ሁሉ) እንዳሉ ይገልጻል። በፈርዖን 1 ፕሳምቲክ ዘመን (650 ዓክልበ. ገደማ) 200 ሺህ የግብጽ ወታደሮች አገራቸውን ከደው በኢትዮጵያውያን መካከል እንደ ሰፈሩ ይላል። የኒኑስ ንግስት ሰሚራሚስ በጥንት ኢትዮጵያን እንደ ወረረች ይጨምራል። ስለ ኢትዮጵያ ጽሕፈት ሲያብራራ ማለቱ የመርዌ ጽሕፈት እንደ ሆነ ይመስላል። 

በቀይ ባሕር ዳርቻ ወይም በአሁኑ ኤርትራ፣ ጂቡቲና ሶማሊላንድ ውስጥ፣ አንድ «አሣ በል» የሚባል የኢትዮጵያ ብሔር እንደሚኖር ይጽፋል። ደግሞ ሌሎች የኢትዮጵያ (የአፍሪካ) ብሔሮች «ሥር በል»፣ «ፍሬ በል»፣ «ቅጠል በል»፣ «አዳኞች»፤ «ዝሆን በል»፤ ሲሞዌስ፣ «ሰጎን በል»፣ ኩኖሞኔስ እና «ዋሻ አደሮች» ናቸው። ከዚህ የበለጠ ስለ ኢትዮጵያ (ስለ አፍሪካ ከሳሃራ ደቡብ) ሁኔታ በሰፊው ይገልጻል።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የግሪክ ሰዎች
ልዩ አንጻራዊነት

**ልዩ አንጻራዊነት** በአልበርት አይንስታይን የተጻፈ፣ በ፲፱፻፭ ዓ.ም. ለህትመት የበቃ የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት መጽሃፍና ርዕዮተ አለም ነው። ይህን ርዕዮተ አለም እንዲያዳብር እና እንዲያስፋፋ አይንስታይንን ከገፋፋው ዋናው ምክንያት በጊዜው የነበረው አጥጋቢ ያልሆነ የኮረንቲና ማግኔት ማዕብል ጽንሰ ሃሳብ ነበር። በአይንስታይን አስተያያት፣ በጊዜው የነበረው ርዕዮት የኮረንቲና ማግኔት ማዕበሉን ከሚከታተሉ ሰወች/መሳሪያወች መርጦ ለአንዱ የሚያደላ እንደሆነ ተገነዘበ። ሆኖም ግን ጋሊልዮ የተባለው የጣሊያን ሳይንቲስት ከ300 አመታት በፊት የአንጻራዊነት ርዕዮትን ሲገነባ በማናቸውም የተፈጥሮ ሂደቶች ውስጥ የሚከሰትን ኩነት ሁሉም ተመልካች እኩል እይታ እንዳለውና አንዱ ተመልካች ከሌሎቹ በተለየ መልኩ «ትክክል» አስተያየት እንደሌለው አስተምሯል። ስለሆነም አይንስታይን ከላይ የተጠቀሰውን አድሏዊ አስተያየት ለማስተካከል ነበር ልዩ አንጻራዊነትን የጻፈው።  

ሀሳቡም የአይዛክ ኒውተን ፍፁማዊ እረፍት (Absolute Rest )እና ፍፁማዊ ጊዜን (Absolute time) የሚቃረን ሲሆን በ ኒውተን ሀሳብ ላይ የተመረኮዘው ዩኒቨርስ ላይ በማንኛውም ቦታ ላይ በፈለግን ፍጥነት ብንጓዝ ለሁሉም አካል ጊዜ በእኩል ፍጥነት  የሚጓዝ  የሚጓዝ ነው የሚል ሲሆን ማንኛውም አካል በፈለገው ፍጥነት መጓዝ በበቂ ግፊት (Force) *መጓዝ ይችላል  የሚለውን ሀሳብ የሚቃረን ነው።  የ Absolute rest ሀሳብ በ "Michelson " እና  "Morley" ጥናት ወይም ሙከራ ይህ ሀሳብ ፍፁም ስህተት መሆኑን የሚያሳይ ሲሆን እንዲሁም  የብርሃን ፍጥነት የፍጥነት ሁሉ መጨረሻ መሆኑን ያሳያል። እንደዚሁም በተለያዩ ጥናቶች እንደተረጋገጠው የአንድ አካል ፍጥነት  በጨመረ ቁጥር እርሱ ጋር ያለው ጊዜ እያዘገመ ወይም እየዘገየ የሚሄድ መሆኑን ተረጋግጧል ።*

*በአጠቃላይ ልዩ አንፃራዊነት በ አይዛክ ኒውተን ትክክል ናቸው ያላቸውን የ Absolute time እና የ Absolute spaceን ሀሳብ የሚቃወም ሲሆን*

1, የብርሃን ፍጥነት (300000km/s) የፍጥነት ሁሉ የበላይ መሆኑን

2,በዩኒቨርስአችን ውስጥ በፍጥነት የሚሄዱ አካላት የሚቆጠሩት ጊዜ በእረፍት ላይ ካሉት የሚበልጥ መሆኑን

3, ለብርሃን ፍጥነት በቀረበ ፎጥነት የሚጓዝ አካል እረፍት ላይ ከነበረበት ትልቀት የሚያጥር መሆኑን ያሳያል

    

መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
ተመልከት አላማህን ተከተል አለቃህን

**ተመልከት አላማህን ተከተል አለቃህን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: አለቃህ ስህተት ሊሰራ ስለሚችል እርሱን አትመልከት ይልቁኑ አላማህን ተመልከት ነገር ግን አለቃህን ተከተል -- ታዘዝ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተመልከኛ ዳኛ መልካም ፈራጅ

**ተመልከኛ ዳኛ መልካም ፈራጅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ከዳኝነት ይልቅ ፍርዱ ወሳኝ ነው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተመመራመር ይገኛል ነገር

**ተመመራመር ይገኛል ነገር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: መመራመርን የሚያበረታታ ጥሩ አባባል፡፡ አትመራመር የሚልን ክፉ አባባል የሚቃወም።
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተመምሩ ደቀመዝሙሩ

**ተመምሩ ደቀመዝሙሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ከመምሩ ይልቅ ደቀመ መዝሙሩ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
አጠቃላይ አንጻራዊነት

[thumb|በኮምፒውተር የተቀናጀ [ጥቁር ቀዳዳ ከ600 ኪሎ ሜትር ርቀት ሲታይ፡ የኛ ረጨት ከበስተ ጀርባ ሲታይ፣ ዋናው ጥቁር ቀዳዳ ከጸሃይ አስር እጥፍ ግዝፈት ባለው ልብ ወለዳዊ ኮከብ የተሰራ ነው። ]]
**አጠቃላይ አንጻራዊነት** በ፲፱፻፲፭ ዓ.ም በአልበርት አንስታይን የታተመ አጠቃላይ የቁስ ግስበትን በጂዖሜትሪ የገለጸ መጽሃፍና ርዕዮት አለም ነው። በርግጥም በአሁኑ ዘመን የሚሰራበት ግስበትን ገላጭ የዘመናዊ ተፈጥሮ ህግጋት ጥናት አካል ነው። አጠቃላይ አንጻራዊነት የኒውተንን የግስበት ህግንና ልዩ አንጻራዊነትን በማዋሃድ የግስበትን አጠቃላይ ባህርይ በኅዋና ጊዜ ጥምር ጂዖሜትሪ የሚገልጽ ነው። በዚህ አዲስ የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት መሰረት አንድ ቁስ በሚኖርበት ኅዋ አካባቢ የኅዋና ጊዜ ጥምር ጂዖሜትሪ ስለሚታጠፍ የቁስ ግስበት መሰረቱ ከዚህ እጥፋት ይነሳል ይላል። 

ብዙው የአጠቃላይ አንጻራዊነት ትንቢቶች ከድሮው ፊዚክስ ትንቢቶች ይለያያል፣ በተለይ የጊዜን ፍሰት በተመለከተ፣ የኅዋን ጂዖሜትሪ በተመለከተ፣ የነገሮችን ወደ መሬት መውደቅ በተመልከተ፣ እንዲሁም የብርሃንን ጉዞ በተመለከተ። ለምሳሌ ብንወስድ፣ በአዲሱ ርዕዮተ አለም መሰረት ግስበታቸው ሃይለኛ በሆኑ ኮኮብ አካባቢ ጊዜ ዝግ ብሎ ይፈሳል፣ ብርሃንም በኒህ አካባቢ ሲያልፍ ቀለሙ ወደ ቀይ ይጠጋል። እኒህና ብዙ የአጠቃላይ አንጻራዊነት ትንቢቶች በተሞክሮ ተረጋግጠዋል። 

የአይንስታይን ርዕዮት ብዙ መዘዞች አሉት። ከነዚህ ውስጥ ጥቁር ቀዳዳ የሚባሉት ይገኙበታል። ጥቁር ቀዳዳወች እንግዲህ በውኑ አለም ኅዋ ውስጥ የሚገኙ ሲሆኑ ከከፍተና ግስበት የተነሳ በአካባቢው የሚገኘው ጊዜና ኅዋ በከፍተኛ ሁናቴ ከመናወጡ የተነሳ ምንም ነገር፣ ብርሃንም ሳይቀር፣ ከዚህ ነውጥ ማምለጥ ሲያቅተው፣ ያን ጊዜ ጥቁር ቀዳዳ ይፈጠራል። በተለይ ይህ የሚሆነው እጅግ ግዙፍ የሆኑ ከዋክብት ሙቀታቸው ጠፍቶ በራሳቸው ግስበት ተጨምቀው ሲሞቱ ነው። ሌላው መዘዝ ደግሞ እንዲህ ነው። በዚህ ርዕዮት መሰረት፣ ግስበት ያላቸው ቁሶች ኅዋንና ሰዓትን ስለሚያጥፉ በነሱ የሚያልፍ ማንም ነገር፣ ብርሃንን ጨምሮ፣ መታጠፍ ይኖርበታል። ስለሆነም ብርሃን በግዙፍ የሰማይ አካላት ሲያልፍ ስለሚታጠፍ ይህ ሁኔታ ግስበታዊ ሌንስ ይፈጥራል። ስለሆነም ብርሃኑ የሚመነጭበት አንዱ ቁስ በብርሃን መተጣጠፍ ምክንያት ምድር ላይ ሆኖ ሲታይ ሁለትና ከዚያ በላይ ሆኖ ይታያል። በሌላ በኩል አጠቃላይ አንጻራዊነት የግስበት ማዕበል መኖርን የሚተነብይ ሲሆን እኒህ ማዕበሎች በተዘዋዋሪ ተለክተዋል። ናሳና ሊጎ በአሁኑ ወቅት እኒህን ማዕበሎች ቀጥታ ለመለካት ጥረት እያደረጉ እንደሆነ በዜና አውታሮች ይገለጻል። ከዚህ በተረፈ በአሁኑ ዘመን የሚታመንበት የአጠቃላይ ኅዋ እየሰፋ መሄድ መሰረታዊ ጽንሰ ሃሳብ የሚፈልቀው ከዚሁ ከአንስታይን ጥናት ነው።

መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
ተመሞት ይሻላል መስንበት

**ተመሞት ይሻላል መስንበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሞትን የሚቃወም መኖርን የሚደግፍ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተመረቅሁ ብለህ ከተረገመ አትዋል

**ተመረቅሁ ብለህ ከተረገመ አትዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ተረቅሁ ብለህ ተተረገመ አትዋል
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተመርቄያለሁ ብለህ ከተረገመ አትዋል

**ተመርቄያለሁ ብለህ ከተረገመ አትዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ተመረቅሁ ብለህ ከተረገመ አትዋል
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሟጋች - እኔ እረታ ይመስለኛል ሰውም ይመለከተኛል

**ተሟጋች - እኔ እረታ ይመስለኛል ሰውም ይመለከተኛል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የተሟጋችን ልዩ እይታ የሚያሳይ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተማሪ ዘኬ ለቃሚ

**ተማሪ ዘኬ ለቃሚ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የቆሎ ተማሪን ለመወረፍ የሚያገልግል - ዘኬ እዚህ ላይ ተማሪወች በኮሮጆዋቸው  ከከባቢው ነዋሪ የሚሰበሰቡት ምግብ ነው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተመንግስት አመልጣለሁ ለሞት እድናለሁ ማለት ዘበት

**ተመንግስት አመልጣለሁ ለሞት እድናለሁ ማለት ዘበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የጨቋኝ መንግስትን ሃይል የሚገልጽ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተማሪና ዶሮ በሞቱ ክብሩ ነው በቁመናው እራቱ ጥሬ ነው

**ተማሪና ዶሮ በሞቱ ክብሩ ነው በቁመናው እራቱ ጥሬ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ቆሎ ተማሪወች እራሳቸውን ዝቅ ማድረጋቸውን የሚያሳይ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተማሪና ዶሮ በሞቱ ክቡር ነው በቁመናው እራቱ ጥሬ ነው

**ተማሪና ዶሮ በሞቱ ክቡር ነው በቁመናው እራቱ ጥሬ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ተማሪና ዶሮ በሞቱ ክብሩ ነው በቁመናው እራቱ ጥሬ ነው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተማክሮ የፈሱት ፈስ አይገማም

**ተማክሮ የፈሱት ፈስ አይገማም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:ተማክረው የፈሱት ፈስ አይገማም
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተምሮ የማይጽፍ አክፍሎ የማይገድፍ

**ተምሮ የማይጽፍ አክፍሎ የማይገድፍ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የተማረ መጻፍ መቻል አለበት አለበለዚያ ካልተማረ ቁጥር ነው።
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሞኝ ደጅ ሞፈር ይቆረጣል

**ተሞኝ ደጅ ሞፈር ይቆረጣል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሞኞች ምን እንደሚጠቅማቸው አያውቁም
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተረቴን መልስ አፌን በዳቦ አብስ

**ተረቴን መልስ አፌን በዳቦ አብስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ተረት ተተርቶ ሲያበቃ አዳማጭም ሌላ ተረት በማቅረብ እንዲሳተፍ የሚጋብዝ አባባል
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተረት ለነገር ይሆናል መሰረት

**ተረት ለነገር ይሆናል መሰረት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የተረትን አስተማሪነት የሚገልጽ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ከራስ በላይ ንፋስ

**ከራስ በላይ ንፋስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

ለራስ ቅድሚያ የሚሰጥ፣ ከራስ ጥቅም በፊት ምንም ነገር አለማስቀደምን መግለፅ

## ትርጉሙ

: አንድ ሰው የራሱን ጥቅም እንዳይተው የሚያዝ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተምሮ ያላስተማረ ዘርቶ ያላጠረ

**ተምሮ ያላስተማረ ዘርቶ ያላጠረ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ተምሮ ያላስተማረ የጋን መብራት ነው፡፤
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሞተች ሚስቴ ምን አለኝ ካማቴ

**ተሞተች ሚስቴ ምን አለኝ ካማቴ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የአማትና የባል መጥፎ ግንኙነት የሚያወሳ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተራጋሚ ራሱን ደርጋሚ

**"ተራጋሚ ራሱን ደርጋሚ"** ማለት የቆየ የአማርኛ ምሳሌያዊ አነጋገር ነው። እናም እውነት ነው። ከእርግማን ጋር በተያያዘ ነብዩ ሙሐመድም ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

"እኔ ተራጋሚ ሆኜ አልተላኩም። አንድ የአላህ ባሪያ አንዳችን ነገር በሚራገም ግዜ ፦እርግማኗ ወደ ሰማይ ከፍ ብላ ትወጣለች። ከዚያም የሰማያት በር ይዘጉባታል፣ከዚያም ወደ ምድር ዝቅ ብላ ትወርድና በሮች በሙሉ ጥርቅም ብለው ይዘጋሉ፣ከዚያም ወደቀኝና ግራ ትመለከታለች ከዚያም መግቢያ ስታጣ ወደ ተረጋሚው ትመለሳለች ለእርግማን ተገቢ ከሆነ እርግማኑ ይደርስበታል ካልሆነ ግን ወደ ተራጋሚው ትመለሳለች።"

አቡ ዳዉድ ዘግበውታል

ላህ ባሪያ አንዳችን ነገር በሚራገም ግዜ ፦እርግማኗ ወደ ሰማይ ከፍ ብላ ትወጣለች። ከዚያም የሰማያት በር ይዘጉባታል፣ከዚያም ወደ ምድር ዝቅ ብላ ትወርድና በሮች በሙሉ ጥርቅም ብለው ይዘጋሉ፣ከዚያም ወደቀኝና ግራ ትመለከታለች ከዚያም መግቢያ ስታጣ ወደ ተረጋሚው ትመለሳለች ለእርግማን ተገቢ ከሆነ እርግማኑ ይደርበታል ካለሆነ ግን ወደ ተራጋሚው ትመለሳለች።"

የአላህ መልክተኛ( ﷺ) እንዲህ ይላሉ፦

"እኔ ተራጋሚ ሆኜ አልተላኩም…።"

【ሙስሊም ዘግበውታል】

📌የአላህ መልክተኛ( ﷺ) እንዲህም ብለዋል፦

"አንድ የአላህ ባሪያ አንዳችን ነገር በሚራገም ግዜ ፦እርግማኗ ወደ ሰማይ ከፍ ብላ ትወጣለች። ከዚያም የሰማያት በር ይዘጉባታል፣ከዚያም ወደ ምድር ዝቅ ብላ ትወርድና በሮች በሙሉ ጥርቅም ብለው ይዘጋሉ፣ከዚያም ወደቀኝና ግራ ትመለከታለች ከዚያም መግቢያ ስታጣ ወደ ተረጋሚው ትመለሳለች ለእርግማን ተገቢ ከሆነ እርግማኑ ይደርስበታል ካለሆነ ግን ወደ ተራጋሚው ትመለሳለች።"

የአላህ መልክተኛ( ﷺ) እንዲህ ይላሉ፦

"እኔ ተራጋሚ ሆኜ አልተላኩም። 

አንድ የአላህ ባሪያ አንዳችን ነገር በሚራገም ግዜ ፦እርግማኗ ወደ ሰማይ ከፍ ብላ ትወጣለች። ከዚያም የሰማያት በር ይዘጉባታል፣ከዚያም ወደ ምድር ዝቅ ብላ ትወርድና በሮች በሙሉ ጥርቅም ብለው ይዘጋሉ፣ከዚያም ወደቀኝና ግራ ትመለከታለች ከዚያም መግቢያ ስታጣ ወደ ተረጋሚው ትመለሳለች ለእርግማን ተገቢ ከሆነ እርግማኑ ይደርስበታል ካለሆነ ግን ወደ ተራጋሚው ትመለሳለች።" 

አቡ ዳዉድ ዘግበውታ

አንድን አማኝ መርገም ነፍሱን እንደ ማጥፋት ይቆጠራል።"

📚【ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል

📌"አንድን አማኝ መርገም ነፍሱን እንደ ማጥፋት ይቆጠራል።"

📚【ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል

## ትርጉሙ

: ስራ ለሰሪው እሾህ ላጣሪው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተርጅናና ተሞት ቢሸሹ አያመልጡ

**ተርጅናና ተሞት ቢሸሹ አያመልጡ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እርጅናና ሞት ለሁሉም የማይቀሩ ናቸው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሰብሮ ቢጠገን እንደነበረ አይሆን

**ተሰብሮ ቢጠገን እንደነበረ አይሆን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ብርሌ ከነቃ አይሆንም እቃ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተስስታም አንድ ያንቀው አንድ ይወድቀው

**ተስስታም አንድ ያንቀው አንድ ይወድቀው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሥሥታም ወይም ያንቀዋል ወይም ደግሞ ይወድቅበታል እንጂ የፈለገውን አያገኝም። ሥሥታምነትን የሚያወግዝ።
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተስፋ መስጠት እዳ መግባት

**ተስፋ መስጠት እዳ መግባት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለሰው ቃል ከገቡ በኋላን ያንን ቃል ማጠፍ ነውር ስለሆነ ቃል መግባት በራሱ ከባድ እንደሆነ የሚያሳይ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተስፋ መስጠት እያዩ እዳ መግባት

**ተስፋ መስጠት እያዩ እዳ መግባት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ተስፋ መስጠት እዳ መግባት
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተስፋ ርቆ የተሰቀለ ዳቦ ነው

## ትርጉም
: ተስፋ ጥሩ እንደሆነ የሚያሳይ ሲሆን በርግጥ በተጨባጭ ዳቦ መኖሩ (ምንም እንኳ  ርቆ የተሰቀለ ቢሆንም ቅሉ)፣ ተስፋ ዋጋ እንዳለው ያሳያል። 
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተስፋ ቆርጦ አንድ ላይ ከመቆም ይሻላል በተስፋ ሲጓዙ መክረም

**ተስፋ ቆርጦ አንድ ላይ ከመቆም ይሻላል በተስፋ ሲጓዙ መክረም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉም
: ተስፋ ጥሩ ነው የሚል ነው።

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተስፋ ያልቆረጠ መነኩሴ ምናኔ ሲሄድ ሴቲቱን ይሰናበታል

## ትርጉም
: ልቡ በደምብ ያልቆረጠን ሰው የሚያሳይ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሰው አለሁ ብዬ ከጅብ ጋር ተዳብዬ

**ተሰው አለሁ ብዬ ከጅብ ጋር ተዳብዬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: መጥፎ ጓደኛ ሲያጋጣም ያን ሁኔታ ለመግለጽ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተስፋ የተሰቀለ ዳቦ ነው

## ትርጉም
: ተስፋ ማለት ርቆ የተሰቀለ ዳቦ ነው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተቀማጭ አፉ ምላጭ

## ትርጉም
: ለተቀማጭ ሰማይ ቅርቡ ነው  ወይም ስራ ለማይሰራ ትችት ሰጪ ሁሉም ቀላል ነው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሸፋፍኖ ቢተኙ ገልጦ የሚወጋ ጌታ አለ

## ትርጉም
: የተደበቀውን ሚስጥር አምላክ ያያልና ተደብቀህ ምትሰራው ምንም ነገር የለም የሚል ሃይማኖታዊ አባባል ነው።
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተሸፋፍኖ ቢተኙ ገልጦ የሚያይ አምላክ አለ

## ትርጉም
: ተሸፋፍኖ ቢተኙ ገልጦ የሚወጋ ጌታ አለ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተቀማጭ የሌለው ተሟጋች ስልቻ የሌለው አንጋች

## ትርጉም
: ተቀማጭ የሌለው ተሟጋች ስልቻ የሌለው ቧጋች
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተቀባሪ ወዲያ ማን ያርዳ

## ትርጉም
: ማን ይናገር የነበር ማን ያርዳ የቀበረ፣  እማኞች ነገርን ለማረጋገጥ ወሳኝ ናቼው
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተቂል አትጫወት አይንህን ያወጣል በእንጨት

## ትርጉም
: ከህጻን አትጫወት ይወጋሃል በእንጨት
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተቆብ ላይ ሚዶ

## ትርጉም
: ጅል ሲሰለጥን  ከጋቢው ላይ ኪስ ይሰፋል
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተበድሮ ቅቤ ታርዞ ጎፈሬ

**ተበድሮ ቅቤ ታርዞ ጎፈሬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተቁመትህ ማጠሩ ሆድህ መጠጠሩ

**ተቁመትህ ማጠሩ ሆድህ መጠጠሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉም
: ተማጠሩ ልቡ መጠጠሩ

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተታመሙ መክሳት ካጡ መንጣት

**ተቀመጥ በወንበሬ ተናገር በከንፈሬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ
:እማይቀር ነው።

?
ሃሪ ፖተር ክፍል አራት (ፊልም)

* ሃሪ ፖተር (ተከታታይ ፊልሞች)

መደብ:ሃሪ ፖተር
መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
ዋርነር ብሮስ.

**ዋርነር ብሮስ.** (በእንግሊዝኛ *Warner Bros.*) የሆነ የአሜሪካ የተንቀሳቃሽ ምስል እና የቴሌቪዥን ዝግጅቶች አቅራቢ ድርጅት ነው። ይህ ድርጅት በስሩ የሚያስተዳድራቸው በርካታ ድርጅቶች ሲኖሩ ከነዚህም ውስጥ 
# ዋርነር ብሮስ. ስቱዲዮስ (*Warner Bros. Studios*)፣ 
# ዋርነር ብሮስ. ፒክቸርስ (*Warner Bros. Pictures*)፣ 
# *Warner Bros. Interactive Entertainment*፣ 
# ዋርነር ብሮስ. ቴሌቪዥን (*Warner Bros. Television*)፣ 
# ዋርነር ብሮስ. አኒሜሽን (*Warner Bros. Animation*)፣ 
# ዋርነር ብሮስ. ሆም ቪዲዮ (*Warner Home Video*)፣ 
# ንዩ ላይን ሲኒማ (*New Line Cinema*)፣ 
# TheWB.com እና 
# ዲሲ ኮሚክስ (*DC Comics*) ይጠቀሳሉ።

## ታሪክ

## የፊልም ቤተ-መዛግብት

## ማስታወሻዎች

## ማጣቀሻዎች

## የውጭ ማያያዣዎች

መደብ:ድርጅቶች
መደብ:ፊልሞች
መደብ:ቴሌቪዥን
ቲራስ

**ቲራስ** በኦሪት ዘፍጥረት 10 መሠረት (ወይም **ቴራስ** እንደ ዜና መዋዕል፤ **ቴሬስ** በመጽሐፈ ኩፋሌ) የያፌት ታናሽ ወንድ ልጅ ነበረ። በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ቲራስ ምንም ተጨማሪ መረጃ ባይጠቀስም፣ በ*ኩፋሌ* ዘንድ ምድር በተከፋፈለበት ወቅት የቲራስ ርስት በውቅያኖስ ውስጥ 4 ታላላቅ ደሴቶች ሆነ።  

[thumb|የ[ጥራክያ ሥፍራ በዘመናዊ ካርታ ላይ]]

የአይሁድ ታሪክ ጸሐፊ ዮሴፉስ (1ኛው ክፍለ ዘመን) በጻፈው ታሪክ ዘንድ፣ ቲራስ የ«ጢራስያውያን» አባት ሆነ። እነዚህ በኋላ ስማቸው ጥራክያውያን እንደ ተባለ ይነግረናል። ጥራክውያንም በጥንታዊ ዘመን «ነበልባል ቀለም» (ቀይ ወይም ወርቃማ ጸጉር) ያለው ብሔር መሆናችውን ግሪኩ ጸሐፊ ዜኖፋኔስ (6ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ.) መሰክሯል። በጥንታዊ ዘመን «ቲራስ» የድኒስተር ወንዝ ስም ነበር። በዚህም ወንዝ አፍ የግሪክ ቅኝ አገር ቱራስ ይባል ነበር፤ በዙሪያውም ቲራጌታያውያን ይኖሩ ነበር። ከጥራክያውያንም ክፍሎች አንዱ ጌታያውያን ተብለው ይታወቁ ነበር (ሄሮዶቱስ 4.93፣ 5.3 እና ሌሎች ጸሐፍት)። በግሪኮች ዘንድ፣ የጥራክያውያን አባት ስም ጥራክስ ነበረ። 

በአንዳንድ ሊቃውንት ዘንድ፣ ይህ «ቲራስ ያፌት» በዘሮቹ መካከል እንደ ጣኦቱ ስም ቶር (በጥንቱ ጀርመናውያን እምነት የነጐድጓድ አምላክ) ይታወስ ነበር። የግሪክ ባለቅኔ ሆሜር (9ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ.) እንደ ጠቀሰው፣ Θουρος ጦውሮስ «የጥራክያውያን አሬስ (ማርስ)» ስም ነበር። በጥንታዊ ኖርስ መዝገቦች ዘንድ፣ ቶር የጥንት አለቃቸውና ወላጃቸው ሲሆን፣ ከጥራክያ እንደ ተነሣ ይላሉ።   

በ1830 ዓ.ም. የጀርመን ሊቅ ዮሐን ክርስቲያን ፍሪድሪክ ቱክ እንደ ጻፈው የቲራስ መታወቂያ በሮማውያን «ኤትሩስኪ» የተባለው ሕዝብ ይሆናል። በሄሮዶቱስ (1.94) እና በሌሎቹ ግሪክ ታሪኮች መሠረት፣ ይህ ሕዝብ በቀድሞ (ከ800 ዓክልበ. በፊት) «ቱርሴኖይ» ተብለው ከልድያ ወደ ጣልያን ፈለሱ።  አንዳንድ ሊቃውንት እንደሚሉት፣ የ«ቲራስ»ና «ቱርሴኖይ» መታወቂያ በትሮአስ ከተማ ስም ይታያል፤ ይህም ጥንታዊ ሥፍራ በሆሜር ቅኔ ዝነኛ ሆኗል። በኬጢያውያን መንግሥት መዝገቦችም፣ ከተማው «ተሩዊሳ» በመባል ይታወቃል። በተጨማሪ፣ በምሥር ጥንታዊ መዝገቦች «የባሕር ሕዝቦች» ከተባሉት ነገዶች መካከል፣ አንዱ «ተረሽ» (1220 ዓክልበ.) ወይም «ቱርሻ» (1180 ዓክልበ.) ሲሆን፤ ይሄው መርከበኛ ብሔር ከቲራስ፣ ቱርሴኖይና ተሩዊሳ ጋ ግንኙነት እንዳለው የሚል አሳብ አለ።

በአይሁድ ረቢዎች *[[ተልሙድ]]* ዘንድ ግን፣ ቲራስ የፋርስ አገር አባት ነው። በመካከለኛው ዘመን በተጻፉ የአይሁድ መጻሕፍት ዘንድ፣ ከቲራስ የተወለዱት የአንግሎ-ሳክሶን ሕዝቦች ናቸው። ሌሎች የአይሁድ መጻሕፍት ልዩ የሆኑ ትውልዶች ጨምረዋል። በሐሣዊ ፊሎ (67 ዓ.ም. ገደማ) ቅጂዎች፣ የቲራስ ልጆች «ማአክ፣ ታበል፣ ባላና ሳምፕላሜአክ እና ኤላዝ» ናቸው። በሠፈር ሃያሻር ግን፣ ልጆቹ «ቤኒብ፣ ጌራ፣ ሉፒርዮን እና ጊላክ» ይባላሉ።

የፋርስ ታሪክ ጸሐፊ አል-ታባሪ (910 ዓ.ም. ገደማ) እንደሚለው፣ የቲራስ ወንድ ልጅ ባታዊል ሲሆን፣ የባታዊልም ሴት ልጆች ቃርናቢል፣ ባኅትና አርሳል የየኩሽ፣ ፉጥና ከነዓን ሚስቶች ሆኑ።

## ነጥቦች

መደብ:የኖህ ልጆች
ገብረ ክርስቶስ ደስታ ግጥሞች

ከመስከረም 1947 እስከ ነሓሴ 1961 በሰዓሊና ገጣሚ ገብረ ክርስቶስ ደስታ የተጻፉ ግጥሞች ከዚህ በታች በፒዲኤፍ ሰፍረዋል፡

ሙሉውን 50 ገጽ  ግጥሞች ለማንበብ እዚህ ይጫኑ 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
መደብ:ቅኔ
መደብ: ገብረ ክርስቶስ ደስታ
አቡከር መሀመድ
አማርኛ እንግሊዝኛ መዝገበ ቃላት 1833

በ1833 ዓ.ም. በቄሱ ቻርለስ ዊሊየም ኢዘንበርግ  በለንደን፣ እንግሊዝ የታተመው የአማርኛና እንግሊዝኛ መዝገበ ቃላት ከጎን ይታያል።  መጽሐፉ፣  በመጀመሪያ ክፍሉ አማርኛን ወደ እንግሊዝኛ ሲተረጉም በሁለተኛ ክፍሉ መልሶ እንግሊዝኛን ወደ አማርኛ ይተረጉማል።

መደብ:እንግሊዝኛ
መደብ :መዝገበ ቃላት
መደብ :ቻርለስ ዊሊየም ኢዘንበርግ
አማርኛ መዝገበ ቃላት 1859

በ1859 ዓ.ም. በቤንጋል፣ ህንድ የታተመው የአማርኛ ኡርዱና እንግሊዝኛ መዝገበ ቃላት ከጎን ይታያል። 

መደብ:መዝገበ ቃላት
መደብ:እንግሊዝኛ
መደብ :አማርኛ
መደብ: ኡርዱ
የኢትዮጵያ ካርታ 1890

left|900px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ማሌሜ

thumb|right|300px|ማሌሜ
thumb|right|250px|
**ማሌሜ** (ስዊድንኛ፦Malmö ፤ አጠራሩን ለማዳመጥ) የቨስትራ ዬታላንድ፣ ስዊድን ከተማ ነው።  ከተማው በስካገራክ ወሽመጥ ዳር ይገኛል። 293,909 ሰዎች ገደማ ይኖሩበታል፤ ይህም በሕዝብ ብዛት የስዊድን 2ኛው ከተማ ነው።  የተመሠረተው በ1275 ዓ.ም. ነበረ።

## መያያዣዎች
* Malmö Stad
* Malmö Town 

መደብ:የስዊድን ከተሞች
የአማርኛ ሰዋሰው 1834

በ1834 ዓ.ም. በለንደን፣ እንግሊዝ የታተመው የአማርኛ ሰዋሰው በእንግሊዝኛ  ተጠንቶ በቻርለስ አይዝንበርግ እንደታተመ ይታያል። 

መደብ:ሰዋስው
አ

መደብ: 19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
አማርኛ መልመጃ 1900

በ1900 ዓ.ም. በለንደን፣ እንግሊዝ የታተመው የአማርኛ መልመጃ በእንግሊዝኛ  ተጠንቶ በአርምብሩስተር እንደታተመ ይታያል። 

መደብ:ሰዋስው
መደብ:እንግሊዝኛ
መደብ :አማርኛ
የ፳፻፫ ዓ.ም. የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ

**የ፳፻፫ ዓ.ም. የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ** በአሁኑ ጊዜ እየተካሄደ ነው።

## የቡድኖች አቋቋም

## ግጥሚያዎች
### ፩ኛው ሳምንት

### ፪ኛው ሳምንት

### ፫ኛው ሳምንት

### ፬ኛው ሳምንት

### ፭ኛው ሳምንት

### ፮ኛው ሳምንት

### ፯ኛው ሳምንት

### ፰ኛው ሳምንት

### ፱ኛው ሳምንት

### ፲ኛው ሳምንት

### ፲፩ኛው ሳምንት

### ፲፪ኛው ሳምንት

### ፲፫ኛው ሳምንት

### ፲፬ኛው ሳምንት

### ፲፭ኛው ሳምንት

## ደግሞ ይዩ
* የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ

መደብ:እግር ኳስ በኢትዮጵያ
ፌንጣ

thumb|right|250px|ፌንጣ
**ፌንጣ** በ*ኦርቶፕቴራ* (*Orthoptera*) ቤተሰብ ውስጥ የ*ካኤልፌራ* (*Caelifera*) ምድብ የሆኑ ሶስት አፅቂ ናቸው። በከፍተኛ ጥግግት ጊዜ ቀለም ወይንም ባህሪይ የሚቀያይሩ ነፍሳቶች አንበጣ ወይንም *locusts* ተብለው ይጠራሉ።

መደብ:ሦስት አጽቄ
አንበጣ

thumb|right|250px|አንበጣ
**አንበጣ** በመንጋ የመሄድ ባህሪይ ያላቸው ባለ አጭር ቀንድ ፌንጣዎች ናቸው። እነዚህ ነፍሳት የ*አክሪዲዴ* (*Acrididae*) ቤተሠብ አባላቶች ናቸው። በባህሪያቸው በአጭር ጊዜ ውስጥ የተመቻቸ ሁኔታ ካገኙ በብዛት መራባት የሚችሉ እና ስደተኞች ናቸው። በአጠቃላይ በከፍተኛ ጥግግት ጊዜ ቀለም ወይንም ባህሪይ የሚቀያይሩ ነፍሳቶች **አንበጣ** ወይንም *locusts* ተብለው ይጠራሉ።

መደብ:ሦስት አጽቄ
ጆዋን ሮውሊንግ

thumb|right|250px|ሮውሊንግ (2010)

**ጆዋኔ ጆ ሮውሊንግ** (በእንግሊዝኛ: *Joanne "Jo" Rowling*) (31፣ ጁላይ 1965 እ.አ.አ. ተወለደች) የእንግሊዝ ተወላጅ የሆነች ታዋቂ ደራሲ ናት። ይች ደራሲ በይበልጥ **ሮውሊንግ** (*J. K. Rowling*) በሚለው መጠሪያዋ የምትታወቅ ሲሆን በሃሪ ፖተር መፅሐፍ ተከታታይ ድርሰቶቿ ታላቅ ዝናን አትርፋለች። እነዚህ መፅሐፎቿ የተለያዩ ሽልማቶችን አስገኝተውላታል፤ ከ400 ሚሊዮን በላይ ቅጅዎች ተሽጠዋል በተጨማሪም በመፅሐፎቹ ላይ የተመሠረቱ ሰባት ተከታታይ ፊልሞች ተሰርተዋል። በእነዚህ ፊልሞች ላይም በደራሲነት እና በአዘጋጅነት እንድትሳተፍ አስችሏታል። በፅሐፍቶቹ የተጠነሰሱት በ1990 እ.አ.አ. ከማንችስተር ወደ ለንደን በተደረገ የባቡር ጉዞ ነበር። 

## ተጨማሪ ይዩ
* የሃሪ ፖተር ተከታታይ መጽሐፎች
* ሃሪ ፖተር ተከታታይ ፊልሞች

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
መደብ:ሃሪ ፖተር
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፲፱ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ የነበረ ሲሆን ከሰኔ ፬ እስከ ሐምሌ ፬ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. በደቡብ አፍሪካ ተካሄዷል። ውድድሩን ለማቅረብ የተካሄደው ዕጣ ውስጥ የአፍሪካ ሀገሮች ብቻ እንዲሳተፉ ነበር የተፈቀደው። ደቡብ አፍሪካ ግብፅና ሞሮኮን በማሸነፍ የመጀመሪያው የዓለም ዋንጫን ያቀረበች አፍሪካዊ ሀገር ሆናለች።
## ማጣሪያ
የማጣሪያ ዕጣ በኅዳር ፲፭ ቀን ፳፻ ዓ.ም. በደርባን ከተማ ተካሄዷል። ደቡብ አፍሪካ አስተናጋጅ ስለሆነች ያለ ማጣሪያ አልፋለች። ነገር ግን የ2006 እ.ኤ.አ. አሸናፊ ጣሊያን በማጣሪያው መሳተፍ ነበረባት።
### ማጣሪያ ያለፉት አገራት

**ኤ.ኤፍ.ሲ.**
* 
* 
* 
* 
**ካፍ**
* 
* 
* 
* 
* 
*  (አስተናጋጅ)

**ኮንካካፍ**
* 
* 
* 
**ኮንሜቦል**
* 
* 
* 
* 
* 
**ኦ.ኤፍ.ሲ.**
* 

**ዩኤፋ**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

thumb|305px|

## የሽልማት ገንዘብ
ፊፋ ለውድድሩ ያቀረበው ጠቅላላ የሽልማት ገንዘብ $420 ሚሊዮን ነው። ይህም ከ2006 እ.ኤ.አ. ውድድር ሽልማት ገንዘብ የስልሳ ከመቶ ዕድገት አለው። ከዚህ ውስጥ $40 ሚሊዮን የሚሆነው ተጫዋቾቹ ለሚጫወቱበት ክለቦች ተጫዋቾቹ ለሚደርስባቸው ጉዳት መካካሻ እንዲሆን ተሰጥቷል። ከውድድሩ በፊት እያንዳንዱ ቡድን ለዝግጅት ወጪው $1 ሚሊዮን የተረከበ ሲሆን ቀሪው ገንዘብ እንደሚመለከተው ተከፋፍሏል፦
*$8 ሚሊዮን - ለያንዳንዱ በምድብ ደረጃ የወደቀ ቡድን (፲፮ ቡድኖች)
*$9 ሚሊዮን - ለያንዳንዱ በየ፲፮ ዙር የወደቀ ቡድን (፰ ቡድኖች)
*$14 ሚሊዮን - ለያንዳንዱ በሩብ ፍፃሜ የወደቀ ቡድን (፬ ቡድኖች)
*$18 ሚሊዮን - በአራተኛ ደረጃ ለጨረሰው ቡድን
*$20 ሚሊዮን - በሶስተኛ ደረጃ ለጨረሰው ቡድን
*$24 ሚሊዮን - በሁለተኛ ደረጃ ለጨረሰው ቡድን
*$30 ሚሊዮን - ለአሸናፊው ቡድን

## ከተማዎችና ስታዲየሞች
ግጥሚያዎቹ በዘጠኝ ከተማዎች ውስጥ በሚገኙ አስር ስታዲየሞች ውስጥ ነው የተካሄዱት። የዋንጫ ጨዋታው በጆሃንስበርግ ከተማ በሚገኘው ሶከር ሲቲ ስታዲየም ነው የተከናወነው።




## የምድብ ድልድል ዕጣ አወጣጥ
የፊፋ አዘጋጅ ኮሚቴ የዕጣ አወጣጥ ሂደቱን በኅዳር ፳፫ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. አጸደቀ። የዘር ቡድኖች (seed teams) አደረጃጀት አዘጋጅ አገር ደቡብ አፍሪካን ጨምሮ በኦክቶበር 2009 እ.ኤ.አ. በወጣው የፊፋ የአገራት የብቃት ደረጃ ላይ የተመሰረተ ነው። በደረጃ ላይ ከ፩ እስከ ፯ የተቀመጡት ቡድኖች ደቡብ አፍሪካን ጨምሮ በቋት ፩ ተመድበዋል።

የመደብ ድልድል ሥነ ስርዓቱ በኬፕ ታውን፣ ደቡብ አፍሪካ በሚገኘው ኬፕ ታውን ዓለም አቀፍ ኮንቬሽን ማዕከል በኅዳር ፳፭ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተከናወነ። ሥነ ስርዓቱ የቀረበው በደቡብ አፍሪካዊቷ ተዋናይ ሻርሊዝ ቴሮን እና የፊፋ ዋና ጸሐፊ ዠሮም ቫልክ ነው። የዕጣ ኳሶቹን ያወጡት ዴቪድ ቤክሃም፣ ኃይሌ ገብረ ሥላሴ፣ ጆን ስሚት፣ መካያ ንቲኒ፣ ማቲው ቡዝ እና ሲምፊዌ ድሉድሉ ናቸው።

## ዳኛዎች
የፊፋ ዳኛዎች ኮሚቴ ፳፱ ዳኛዎችን ለዓለም ዋንጫ መርጧል። እነዚህም ከኤ.ኤፍ.ሲ. አራት፣ ከካፍ አስር፣ ከኮንሜቦል ስድስት፣ ከኮንካካፍ አራት፣ ከኦ.ኤፍ.ሲ. ሁለት እና ከዩኤፋ አስር ዳኛዎችን ያጠቃልላል። እንግሊዛዊው ዳኛ ሀዋርድ ዌብ የዋንጫ ጨዋታውን እንዲዳኝ ተመርጧል።

## የምድብ ደረጃ
### ምድብ ኤ

### ምድብ ቢ

### ምድብ ሲ

### ምድብ ዲ

### ምድብ ኢ

### ምድብ ኤፍ

### ምድብ ጂ

### ምድብ ኤች

## የጥሎ ማለፍ ደረጃ

## የዋንጫ ጨዋታ

## ማመዛገቢያዎች

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ዋይት ሃውስ

thumb|right|250px|የኋይት ሃውስ ደቡባዊ ገፅ
**ኋይት ሃውስ** በአሜሪካ ዋና ከተማ ዋሽንግተን ዲሲ የሚገኝ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት የመኖሪያ እና መደበኛ የስራ ቦታ ነው። ይህ ቤት የተገነባው ከ1792 እስከ 1800 እ.ኤ.አ. ባሉት አመታት ሲሆን የገነባውም የአየርላንድ ተወላጅ በሆነው አርኪቴክት ጀምስ ሆባን (*James Hoban*) ነበር። ቤቱ ከጆን አዳምስ (*John Adams*) ጀምሮ ለሁሉም የአሜሪካ ፕሬዝዳንቶች መኖሪያ የሆነ ሲሆን ቶማስ ጄፈርሰን (*Thomas Jefferson*) የተባለው የአሜሪካ 3ኛ ፕሬዝዳንት በ1801 ሲገባ በአርኪቴክት ቤንጃሚን ሄንሪ ላትሮብ (*Benjamin Henry Latrobe*) ቤቱን ወደውጭ አስፍቶታል። 

መደብ:ዋሺንግተን ዲሲ
መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
መደብ:ሥነ ህንጻ
የኢትዮጵያ ካርታ 1749

left|600px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ



መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ያህል ነው እንጂ

### ያህል ነው እንጂ
: ረጅም አይደለም አጭር ፣
: ወፍራም አይደለም ቀጭን ፣
:ታግሎ የጣለኝ ከሰው ደጅ ፣ 
:እኔን ያህል ነው እንጂ ፣

(ከዳንኤል ተፈራ)የደነባ ልጅ ሰ.ሸዋ

መደብ :ቅኔ
አጼ ዘርአ ያዕቆብ ምስሎች

ስዕል:ZeraYacoubletteVaticanLibrary.jpeg| የዘርአ ያዕቆብ ደብዳቤ በቫቲካን ቤተ መጻህፍት
ስዕል:AmbaWichachaAmbaNegestZeraYaqobPalace.jpg‎|የዘርአ ያዕቆብ ቤተ መንግስት አጥር፣ ከአዲስ አበባ 2 ኪሎ ሜትር፣ በድሮው ቢራራ፣ አምባ ውጫጫ፣ አምባ ነገስት
ስዕል:Zera_Yaqob_sat_didascalie.JPG| በፍራ ማውሮ ካርታ ላይ ሰፍሮ የሚታየው አምባ ነገስት  ሊሆን ይችላል ተብሎ የሚገመተው የዘርዓ ያዕቆብ ቤተ መንግስት  http://etio.webs.com/apps/photos/ 
ስዕል:MebaSeyon96.jpg|


መደብ :አጼ ዘርአ ያዕቆብ
ደብረ አስቦ

**ደብረ አስቦ**  - በ1437ዓ.ም. አጼ ዘርአ ያዕቆብ ስሙን ወደ ደብረ ሊባኖስ ከመቀየራቸው በፊት በ1300ወቹ መጀመሪያ አካባቢ በአቡነ ተክለ ሃይማኖት፣ በግራርያ (ሰላሌ)፣ ሸዋ የአቋቋሙት ደብር ስም ነው።

መደብ :ተክለ ሃይማኖት
መደብ: አብያተ ክርስቲያናት
ሸሚዝ

thumb|right|250px|ሸሚዝ
**ሸሚዝ** በብዛት በወንዶች የሚለበስ የወገብ በላይ ቀላል ልብስ ነው። 

## ታሪክ

## የሸሚዝ ዓይነቶች

## የሸሚዝ ክፍሎች

### ትከሻ እና ክንድ

### ቁልፍ

### አካል

### ኳሌታ

## አሠራር

## ይዩ
* ሽመና
* ሹራብ
* ኮት

## ማስታወሻዎች

## ማጣቀሻዎች

## የውጭ ማያያዣዎች
* 
* 

መደብ:አለባበስ
ጨርቅ

thumb|right|250px|ቀላል ጨርቅ ጎልቶ ሲታይ
**ጨርቅ** ወይም **ልብስ** የቀጫጭን ሰው ሰራሽ አልያም የተፈጥሮ ቃጫዎች ድር ነው። ጨርቅ የሚሰራው ቃጫዎችን በመጥለፍ፣ በመጠምጠም፣ በማጠላለፍ፣ በመስፋት ወይም ደግሞ እርስበርስ በማያያዝ ነው።   

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:አለባበስ
ሱሪ

thumb|right|250px|ሱሪ
**ሱሪ** ወይም **ቦላሌ** ከዳሌ እስከ ቁርጭምጭሚት ድረስ ያለውን የሰውነት ክፍል የሚያለብስ የልብስ ዓይነት ነው። ይህ የልብስ ዓይነት ሁለቱንም እግሮች ለየብቻ (እንደ ጉርድ እና ቀሚስ ለየብቻ ከማልበስ ይልቅ ማለት ነው።) የሚያለብስ ነው።

መደብ:አለባበስ
በሬ ሳላይ መጣሁ

### በሬ ሳላይ መጣ ሁ
:ሞጣ ቀራንዮ ምነው አይታረስ 
:በሬ ሳላይ መጣሁ ከዚያ እስከዚህ ድረስ

*ቁልፉ ሀረግ - በሬ ሳላይ፤  
*ሰሙ የሚያርስ በሬ አላየሁም ሲሆን 
*ወርቁ ሰው ሁላ አልቆ ሬሳ ላይ እየተረማመድኩ መጣሁ

መደብ: ቅኔ
አንጎል

[የ[ቺምፓንዚ አእምሮ|thumbnail|250px|right]]
**አንጎል** የማዕከላዊ ስርዓተ ነርቭ ክፍል ሲሆን የሚገኘውም በራስ ቅል አጥንት ውስጥ ነው። በራስ ቅል መሸፈኑ በምንም ዓይነት የመታየት የመነካት የመሸተት አልያም የመቀመስ እድል እንዳይኖረው አድርጎታል። ይህ መዋቅር የሚገኘው በዋናነት የጀርባ አጥንት ያላቸው እንስሳት ላይ ሲሆን በአብዛሀኛዎቹ የጀርባ አጥንት የሌላቸው እንስሳት ላይም ይገኛል። በአንዳንድ እንደ ኮከብ ዓሳ ያሉ የዓሳ ዝርያዎች ላይ ይህ አካል የሌለ ሲሆን እንደ *ስፖንጅ* (*Sponges*) ዓይነት እንስሳቶች ደግሞ ጭራሹንም የስርዓተ ነርቭ መዋቅር የላቸውም። 

ከሳይንስ አንጻር አእምሮና አንጎል ይገናኛሉ ተብለው ሲታመን ለዚህ እንደ ዋና ማስረጃ ሆኖ የሚቀርበው በተጨባጩ የአንጎል ክፍሎች ላይ የሚደርስ ጉዳት በአእምሮ (አስተሳሰብ) ላይ የሚያመጣው ለውጥ ነው። ሌላው ተጠቃሽ መረጃ አንድ አንድ መድሃኒቶች በአእምሮ ላይ የሚያመጡት ለውጦች ናቸው። 

## ይዩ
* አእምሮ
* ንቃተ ኅሊና

መደብ:ሳይንስ
መደብ:ሥነ አካል
መደብ:አዕምሮ
የመገጣጠሚያ አጥንት

thumb|right|250px|የመገጣጠሚያ አጥንት
**የመገጣጠሚያ አጥንት** (*Joint*) ሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ የተለያዩ የአጥንት መዋቅሮች ግንኙነት የሚፈጥሩበት ቦታ ነው። ይህ መገጣጠሚያ እንቅስቃሴ እንዲፈቅድ ሁኖ የተሰራ ሲሆን በተጨማሪም ለመዋቅሩ ጥንካሬ ድጋፍ ይሰጣል። እነዚህ መገጣጠሚያዎች የተለያዩ ዓይነት ናቸው።
## የመገጣጠሚያ ዓይነቶች
[thumb|right|250px|1. [ድቡልቡል ተሰኪ መገጣጠሚያ፣ 2. ባለሞላላ መገጣጠሚያ፣ 3. ግልብጥ ተጋጣሚ መገጣጠሚያ፣ 4. አቃፊ መገጣጠሚያ እና 5. ዘዋሪ መገጣጠሚያ]]
የመገጣጠሚያ አጥንቶች እንደየ እንቅስቃሴ አፈቃቀዳቸው ይለያያሉ።

መደብ:ሥነ አካል
አጥንት

[thumb|right|250px|በ[እጅ የተሳለ የእግር አጥንት]]
**አጥንት** ጠንካራ የጀርባ አጥንት ያላቸው እንስሳት ውስጥ የሚገኝ የሥርዓተ-አፅም ክፍል ነው። ይህ መዋቅር ሙሉ ፍጥረቱ ራሱን እንዲችል እና እንዲንቀሳቀስ ከማስቻሉም በላይ የተለያዩ ሚኒራሎችን አጠራቅሞ ይይዛል። ከዚህም በተጨማሪ አጥንቶች ቀይ የደም ሴሎችን እና ነጭ የደም ሴሎችን ያመርታል።

መደብ:ሥነ አካል
ነፍስ

**ነፍስ** የአንድ ሰው **ምንነት** ማለት ሲሆን በብዙ ሃይማኖቶች ዘንድ ይህ ምንነት አንድ ሰው ከሞተ በኋላ እንኳ የማይጠፋ ነው። ስለሆነም ነፍስ ከአዕምሮ ጋር በብዙ ፍልስፍናዎችና ሃይማኖቶች ዘንድ የተቆራኙ ናቸው። ነፍስና መንፈስ በተለምዶ አንድ ተደርገው ቢታዩም ሁለቱ ይለያያሉ። ነፍስ፣ የአንድ ሰው ምንነት እንደመሆኑ መጠን የራሱ የሆነ መለያ ጠባዮች አሉት ስለሆነም ከሌሎች ነፍሶች ጋር አንድ ላይ ሆኖ ሊቀናጅ አይችልም። መንፈስ ባንጻሩ (ለምሳሌ መንፈስ ቅዱስ) አለም አቀፍ እንደመሆኑ መጠን ብዙ ነፍሶች የሚጋሩት ነው። 

ነፍስ ከ«እኔነት» ጋር ምንም ልዩነት የለውም። አንድ ሰው «እኔ ህልው ነኝ» ወይም «በርግጥ እኔ አለሁ» ሲል «እኔ» የሚለው ቃል የሰውየውን ነፍስ ያጠቅሳል። አንድ ሰው ህልው መሆኑን ማረጋገጥ የሚችለው ለነፍሱ ብቻና ለነፍሱ ብቻ ስለሆነ ሰውነቱ የነፍሱ ንብረት እንጂ ነፍሱ እራሱ አይደለም። ይህ አስተሳሰብ ቀልበኝነት የሚባል ፍልስፍና አካል ነው። 

* ደግሞ ይዩ፦ ደመነፍስ

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:ሃይማኖት
መደብ:ሥነ አካል
መደብ:አዕምሮ
ህሊና

**ህሊና** ጥሩና መጥፎን (ትክክልና ስህተትን) መለየት የሚችል የአዕምሮ ክፍል ነው።  አንድ ሰው ለአንድ ድርጊት ከሚሰጠው ዋጋ አንጻር ይመጣል። ይህ ማለት አንድ ግለሰብ ያለውንና ያመነበትን የሥነ ምግባር ዋጋ ጥሶ በተቃራኒ ሲሄድ የራሱ አዕምሮ እንዲወቅሰው የሚያደርገው የዚያ ሰው ህሊና ነው ይባላል።

*ደግሞ ይዩ፦ የኅሊና ነፃነት

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:ሥነ አካል
መደብ:አዕምሮ
ፈቃድ

**ፈቃድ** ማለት ከአንድ ሰው ውስጣዊ  ግፊት የሚመነጭ ድርጊት ነው። ውስጣዊ ግፊት ማለት ግለሰቡ በራሱ አዕምሮ ሙሉ ቁጥጥር የጠነሰሰው ማለት ነው። ለምሳሌ አበበ ሳያስበው ድንገት መኪና ቢገጨው ይህ ድርጊት የአበበ ፈቃድ ነው አይባልም። ሆኖም ግን አበበ ስራየ ብሎ በመኪና ቢገጭ፣ ያ እንግዲህ የአበበ ፈቃድ ነው ይባላል። 

ፈቃድ የፍላጎት አይነት ሲሆን ልዩነታቸው ፈቃድ ሙሉ በሙሉ በአንድ ግለሰብ አዕምሮ የሚጠነሰስና በድርጊትም የሚገለጽ ሲሆን፣ ፍላጎት አልፎ አልፎ በውጭ ተፅዕኖ የሚፈጠር መሆኑና የግዴት በድርጊት አለመገለጹ  ነው። 

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:አዕምሮ
አዕምሮ

**አዕምሮ**  የአንድ ሰው ንቃተ ህሊና አካል ሲሆን በ"ማሰቡ"፣ በ"መረዳቱ"፣ ትዝታን በመፍጠሩ፣ ስሜትን በመረዳቱ፣ በመፍቀዱ እንዲሁም ወደፊት በመመልከቱ የሚገለጽ ነው።  በአንዳንድ ፍልስፍናወች አዕምሮ ከአንጎል ይለያል። አዕምሮ  እንደ አንጎል ከቁስ ነገር የተሰራ ሳይሆን በምናቡ አለም የተንሰራፋ ነው፡፡  ስለሆነም  አዕምሮ ከሞላ ጎደል የማይታይና የማይጨበጥ "ሃሳብ" ስብስብ ነው።   

የአዕምሮና የአንጎል ግንኙነት ለብዙ ዘመን በፍልስፍና የተጠናና እስካሁን ድረስ አከራካሪ የሆነ ነው። በአጠቃላይ መልኩ 3 አይነት የፍልስፍና አቋሞች አሉ፣  እነርሱም ሁለትነት፣ ቁስ አካላዊነትና ምናባዊነት ይባላሉ።

*ሁለትነት - እሚለው አዕምሮ ከሰውነት (አንጎል) ተለይቶ ህልው ነው (ይኖራል)።

*ቁስ አካላዊነት - እሚለው አዕምሮ የአንጎል ሴሎች ተግባር ውጤት ነው።

*ምናባዊነት - እሚለው አዕምሮ ብቻ ህልው ነው። አንጎልም ሆነ ሌላ ቁስ አካል የአእምሮ ቅዠት ውጤት ነው የሚል ነው።

ከሳይንስ አንጻር አእምሮና አንጎል ይገናኛሉ ተብለው ሲታመን ለዚህ እንደ ዋና ማስረጃ ሆኖ የሚቀርበው በተጨባጩ የአንጎል ክፍሎች ላይ የሚደርስ ጉዳት በአእምሮ (አስተሳሰብ) ላይ የሚያመጣው ለውጥ ነው።  ሌላው ተጠቃሽ መረጃ  አንድ አንድ መድሃኒቶች  በአእምሮ ላይ የሚያመጡት ለውጦች ናቸው። 

* አንጎል
* ንቃተ ህሊና

መደብ:ሳይንስ
መደብ:ሥነ አካል
መደብ:አዕምሮ  
መደብ :ፍልስፍና
ቁርጭምጭሚት

thumb|right|250px|ቁርጭምጭሚት
**ቁርጭምጭሚት** በሰውነት አካላት ጥናት የእግር ቅልጥም እና እግር የሚገናኙበት ቦታ ነው። ይህ የመገጣጠሚያ አጥንት የላላ ቡለን አይነት መዋቅር ሲሆን እግር በተወሰነ አንግል እንዲንቀሳቀስ ይፈቅዳል።

መደብ:ሥነ አካል
ንቃተ ህሊና

**ንቃተ ህሊና ማለት**  "የሚገነዘብ"፣ "ስሜትን የሚረዳ" ፣ "እኔነትን በውል የሚለይ"፣ ወይም ደግሞ ሙሉ አዕምሮን የሚቆጣጠር  የሚሉ ብዙ ትርጓሜወች አሉት።  ስለሆነም ንቃተ ህሊና ብዙ የአዕምሮ ተግባራትን በጃንጥላው ስር የሚያስተናግድ ክፍል ነው። 

ንቃተ ህሊና በእኔ መንገድ ግን ትንሽ ለየት ባለ መንገድ ለመግልጽ እወዳለሁ ንቃተ ህሊና/consciousness በመባል የሚታወቅ ሲሆን እኛ አሁን ያየነውን ወይም የሚታየው አለም ነጸብራቅ ነው።ማንም ሰው ልጅ የድብቁ አዕምሮ ክፍል ግኝት ቢሆንም ግን የአለም ሰው የራሱን ሕይወት የሚመራው ከመቶ 99% በንቃተ ህሊና ነው። ማንም ወድዶ አይደለም የዚህ ነገር ተጠቅ የሆነው በብዙ መንገድ ጫና አለበት። ለምሣሌ ብንመለከተው የአስተዳደግ ጫና አለበት።ይህ በብዙ መንገድ ማየት ትችላላችሁ። 

## ተጨማሪ ይዩ
* አዕምሮ 
* አንጎል

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:አዕምሮ
በቂና አስፈላጊ

በስነ አምክንዮ  "በቂ" እና "አስፈላጊ" የሚሉት ቃላቶች በጣም የጠራ ትጓሜና አጠቃቀም አላቸው።

## አስፈላጊ ሁኔታ
መጀመሪያ ምሳሌዎችን እንይ፡
::  ለማየት አይን **አስፈላጊ** ነው   -- ሲተረጎም፣ ለማየት የአይን መኖር መሟላት አለበት። በሌላ አነጋገር አይን ከሌለ ማየት አይቻልም።
::  አባት ለመሆን ወንደ መሆኑ  **አስፈላጊ**  ነው።    -- ሲተረጎም የመጀመሪያው ድንጋጌ (አባትነት) እውነት እንዲሆን  የጾታው ወንድ መሆን መሟላት አለበት። 

P የተባለ አረፍተ ነገር (ድንጋጌ)   Q ለተባለ ድንጋጌ እውነት መሆን **አስፈላጊ** ነው ከተባለ  በግልባጭ ሲተረጎም "P እውነት እንዲሆን የግዴታ Q እውነት መሆን አለበት ," ወይም " P ውሸት ከሆነ Q ም ውሸት ነው" እንደማለት ይቆጠራል።  ለምሳሌ **ማየት** በQ  ቢወከልና **አይን**  በP ቢወከል፣ P  ለመሆን Q አስፈላጊ ነው።   Q ከሆነ (ከታየ)፣  P እውነት ነው ማለት ነው  (አይን አለ)።

ይህ ጉዳይ በሂሳብ ጥናት በቀላሉ እንደዚህ ይጻፋል፡  **(Q => P),**   ትርጉሙም  P የ"Q " መዘዝ ነው ማለት ነው። ወይም በሌላ አነጋገር Q እውን ሲሆን   Pን ያመላክታል ማለት ነው።  ምሳሌ፡ እይታ => አይን መኖር ፤ እይታ መፈጠሩ አይን መኖርን ያመላክታል። ወይም ደግሞ አይን መኖር የእይታ መዘዝ ነው።

## በቂ ሁኔታ
ምሳሌዎች፡
:: እንስሳ ለመሆን ድመት መሆን **በቂ** ነው  -- ሲተረጎም፡ አንድ ነገር ድመት መሆኑን ካረጋገጥን እንስሳ መሆኑ  አያጠራጥርም
::  አሜሪካዊ ለመሆን አሜሪካ መወለድ በቂ ነው -- ሲተረጎም፡ አንድ ሰው አሜሪካ ከተወለደ አሜሪካዊ መሆኑ አያጠራጥርም

P የተባለ አረፍተ ነገር Q የተባለ አረፍተ ነገር እውነት እንዲሆን **በቂ** ፣  ነው ካልን   P እውነት መሆኑ ብቻ Qን እውነት ያደርገዋል።  በሌላ ጎን P ውሸት ቢሆን  Q ውሸት ነው ለማለት በቂ ማስረጃ የለንም። በሌላ አነገጋገር  " P ከሆነ Q" ወይም ደግሞ  "P =>  Q,"  በሚል ሲያጥር፣  " የP  መሆን  Qን ያመላክታል" ማለት ነው። ከዚህ አንጻር Q የP መዘዝ ነው ማለት ነው።

## ሂሳባዊ ግንኙነት
በሂሳብ ጥናት "በቂ" እና "አስፈላጊ" የተገላቢጦሽ ግንኙነት አላቸው። ለQ፣  P አስፈላጊ ከሆነ፣ ለP፣ Q በቂ ነው ማለት ነው። ምሳሌ፡ ድመት ለመሆን እንስሳ መሆን አስፈላጊ ሲሆን፣  በአንጻሩ እንስሳ ለመሆን ድመት መሆን በቂ ነው።

## በቂና አስፈላጊ
P ፣ ለ Q በቂና አስፈላጊ ነው ካልን  ትርጉሙ  "P ከሆነ Q እንዲሁም  Q ከሆነ P" ወይም ባጭሩ "P ከሆነና ከሆነ ብቻ Q" እንደማለት ነው። በሂሳብ ሲጻፍ P  Q ማለት ነው። P ና Q በዚህ ወቅት ምንም ልዩነት የላቸውም፣ አንድ ናቸው ማለት ይቻላል።

ምሳሌዎች:
:: ፀሐይ ለመባል ለምድር በጣም ቅርብ የሆነች ኮኮብ መሆን በቂና አስፈላጊ ነው --- ትርጉሙ  ለምድር ከጸሃይ የሚቀርብ ኮኮብ ስሌለ፣ ይህ አረፍተ ነገር ትክክል ነው ማለት ነው ።

መደብ:ፍልስፍና
መደብ:ጥገኛ አምክንዮ
ኡር-ኑንጋል

**ኡር-ኑንጋል** (ወይም **ኡር-ሉጋል**) የኡሩክ 5ኛው ንጉሥ ነበረ። በሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር ላይ 30 ዓመታት እንደ ነገሠ ይላል። ነገር ግን ከርሱ አስቀድሞ እንደ ነገሡት 4 የኡሩክ ነገሥታት (ኤንመርካር፣ ሉጋልባንዳ፣ ዱሙዚድና ጊልጋመሽ) ሳይሆን፣ በኡር-ኑንጋል ስም ምንም አፈ ታሪክ አይታወቅም። ከነገሥታት ዝርዝር በቀር ስሙ የሚጠቀሰው በቱማል ዜና መዋዕል ብቻ ሲሆን፣ የቱማል መቅደስ በኒፑር ከአባቱ ጊልጋመሽ ቀጥሎ እንደ ጠበቀው ይገልጻል። 

ከኡር-ኑንጋል ዘመን በኋላ 6 ነገሥታት በኡሩክ እንደ ተከተሉ በዝርዝሩ ላይ ይላል። ነገር ግን ለነዚህ 6 ነገስታት (ኡዱል-ካላማ፣ ላባዕሹም፣ ኤን-ኑንታራህ-አና፣ መሽ-ሄ፣ መለም-አና፣ ሉጋል-ኪቱን) ምንም ቅርስ ወይም ሌላ ጥቅስ አልተገኘም። ስለዚህ ከኡር-ኑንጋል በኋላ፣ የሱመር ላዕላይነት በእውኑ ከኡሩክ ወደ ኡር ከተማ እንደ ተዛወረ ይታስባል። 

|-

መደብ:የሱመር ነገሥታት
የ2006 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ2006 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፲፰ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፪ እስከ ሐምሌ ፪ ቀን ፲፱፻፺፰ ዓ.ም. በጀርመን ተካሄዷል። ከ፮ አህጉሮች ውስጥ ፻፺፰ ሀገሮችን የሚወክሉ ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድኖች በውድድሩ ተሳትፈዋል። ፴፩ ሀገሮች ማጣሪያውን አልፈው ከጀርመን ቡድን ጋር ለመወዳደር በቅተዋል።

ጣሊያን ለአራተኛ ጊዜ ውድድሩን በማሸኘፍ ድል ተቀናጅቷል። በዋንጫው ጨዋታ ፈረንሳይን ፭ ለ ፫ በቅጣት ምት አሸንፏል። ጀርመን ፖርቱጋልን ፫ ለ ፩ በመርታት ሦስተኛ ደረጃን አግኝተዋል።

የ2006 እ.ኤ.አ. የዓለም ዋንጫ ብዙ ተመልካቾችን በመሳብ በቴሌቪዥን ታሪክ የሚጠቀስ ነው። ተመልቾች በጠቅላላ 26.29 ቢሊዮን ጊዜ ጨዋታዎቹን እንደተመለከቱ ይገመታል።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የባንቱ ፍልሰት

thumb|right
**የባንቱ ፍልሰት** የመጀመሪያውን የባንቱ ቋንቋ የሚናገሩ ሕዝቦች ከዛሬዎቹ ካሜሩን እና ናይጄሪያ በአንድ ሺህ ዓመታት ጊዜ ውስጥ ያደረጉት ፍልሰት ነበር። በአቅራቢያቸው ከሚገኙት ሕዝቦች ጋር ቋንቋና ዕውቀት በመለዋወጥ አዳዲስ ኅብረተሰቦችን ፈጥረዋል። ፍልሰቱ የተጀመረው ግብርና ከተጀመረ በኋላ እንደሆነ የሚታመን ሲሆን በመጀመሪያ ወደ ምሥራቅ ከዚያም ወደ ደቡብ አቅጣጫ አምርቷል።

መደብ:የአፍሪካ ታሪክ
የሷሶን ግዛት

220px|thumb|የሷሶን ግዛት፣ በ478 ዓ.ም.

**የሷሶን ግዛት** በስሜን ጋሊያ (የዛሬው ፈረንሳይ አገር) የተገኘና ከሮሜ መንግሥት ውድቀት (በ468 ዓ.ም.) በኋላ ትንሽ የቆየ የሮማውያን ግዛት ነበረ። 

የሷሶን መንግሥት መነሻ የሮሜ ንጉሠ ነገሥት ማዮሪያኑስ በ449 ዓ.ም. አይጊዲዩስን የጋሊያ አውራጃ ዋና አለቃ እንዲሆን በሾሙበት ወቅት ሆነ። 

በ5ኛው ክፍለ ዘመን የጀርመናውያን ብሔሮች ወደ ሮሜ ግዛት እየፈለሱ ነበር፣ በተለይም ቪዚጎቶች የተባለው ትልቅ ሕዝብ ለሮሜ ሰዎች እንደ ወታደሮች ስላገለገላቸው፣ መሬት በደቡብ-ምዕራብ ጋሊያ ተሠጥተው ነበር። ብዙ ጊዜ ሳያልፍ ግን የሮማውያን ሥልጣን እየደከመ እኚህ ቪዚጎቶች በራሳቸው ንጉሥ ሥር ሆነው ግዛታቸውን ያስፋፉ ጀመር። ስለዚህ አይጊዲዩስ የተቀበለው አውራጃ በስሜን ጋሊያ ሲሆን ወደ ጣልያና ወደ ሮሜ ያገናኘው ጠባብ ስርጥ ብቻ ነበር። ይህም ስርጥ ደግሞ በማዮሪያኑስ ዘመን በጀርመናውያን ነገዶች በመያዙ፣ የአይጊዲዩስ ግዛት ያንጊዜ ከሮሜ ተቋረጠ።

ኃይለኛው ጀርመናዊ ጦር አለቃ ሪኪመር በ453 ዓ.ም. ማዮሪያኑስን ካስገደላቸው በኋላ፣ አይጊዲዩስ ሥልጣኑን በጋሊያ ጠበቀው። በ455 ዓ.ም. ከፍራንኮች ጋር ተባብሮ፣ ቪዚጎቶቹን በኦርሌያን ውጊያ ድል አደረገ። በ456 ዓ.ም. ግን አይጊዲዩስ ተገደለ፤ ልጁም ሲያግሪዩስ ግዛቱን ወረሰ። ማዕረጉ በይፋ የሮሜ አገረ ገዥ ቢሆንም፣ ጀርመናዊ ጎረቤቶቹ «የሮማውያን ንጉሥ» ይሉት ነበር። መቀመጫውም በአሁኑ ሷሶን ከተማ (በሮማይስጥ፦ *ኖዊዱኑም*) ነበረ። ስለዚህ በአንዳንድ ታሪክ ግዛቱ «የሷሶን መንግሥት» ወይም «የሲያግሪዩስ መንግሥት» ይባላል። 

በሮሜ ጣልያ በ468 ዓ.ም. መጨረሻው ንጉሠ ነገሥት ሮሙሉስ አውግስጦስ በጀርመናዊው አለቃ ኦዶዋካር ስለ ተሻሩ፣ የሮሜ ነገሥታት ሥልጣን በምዕራብ ተቋረጠ። ሲያግሪዩስ ግን የኦዶዋካርን መንግሥት ስላልተቀበለ፣ እርሱ በስሜን ጋሊያ ገዢ ሆኖ የሮሜ ሕግጋትን አስቀጠለ። 

የፍራንኮች ንጉሥ 1 ቺልደሪክ በ473 ዓ.ም. ዐርፎ፣ ተከታዩ 1 ክሎቪስ የሲያግሪዩስ ጠላት ሆነና በጦርነት አገሩን በሙሉ ያዘ። በመጨረሻ የሷሶን ውጊያ (478 ዓ.ም.) ክሎቪስ ስያግሪዩስን አሸነፈ። ከዚህ በኋላ ግዛቱ ሁሉ ወደ ፍራንኮች መንግስት ተጨመረ።  ሲያግሪዩስ ወደ ቪዚጎቶች ቢሸሽም፣ ፍራንኮች ዛቻ ስለ ጣሉ ቪዚጎቶች መለሱትና ይሙት በቃ ተፈረደ።

## ዋቢ መጻሕፍት

## የውጭ መረጃ
* Syagrius
* Kingdom of Soissons

መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የሮሜ መንግሥት
ሠይፍ

thumb|upright=0.5|የስዊዝ ረዥም ሰይፍ
**ሰይፍ** ቀጭን ረጅም ስለታማ ብረት ሲሆን በተለያዩ ስልጣኔዎች እንደ መቁረጫ መሣሪያ አገልግሏል። 

## ይዩ
* ጎራዴ
* ሻሙላ
* ቆንጨራ
* ገጀራ
* ሰንጢ
* ጩቤ
* ቢላዋ
* ጊሌ

መደብ:ፈጠራዎች
ቆዳ

thumb|210px|የቆዳ ክፍሎች
**ቆዳ** (*skin*) በዋናነት የጀርባ አጥንት ያላቸው እንስሳት ላይ የሚገኘው ለስላሳ የአካል ሽፋን ነው።
## ተጨማሪ ይዩ
* ጆሮ
* ዓይን
* አፍ
* ጥርስ
* አፍንጫ
* እግር
* እጅ
* ጸጉር

መደብ:ሥነ አካል
ፈንገስ

thumb|210px|ፈንገስ
**ፈንገስ** (*Fungus*) እንደ እርሾ (*yeasts*) እና ሞልድ (*molds*) ያሉ የብዙሃኑ ኢዩካሪዮቲክ ደቂቅ ዘ አካላት አባላት ናቸው። እንጉዳይ ደግሞ የፈንገስ አይነት ነው። ከ1961 ዓ.ም ከአሜሪካዊው ሳይንቲስት ሮበርት ዊታከር ጥናት ጀምሮ ፈንገስ ከአትክልትም ሆነ ከእንስሳ የተለየ የሥነ ሕይወት ስፍን ተቆጥሮዋል። 

መደብ:ሥነ ሕይወት
ቫይረስ

thumb|210px|ቫይረስ
**ቫይረስ** (*Virus*) በሽታን ሊያስከትሉ የሚችሉ ጥቃቅን ተህዋሲያን ወይም ደቂቅ ዘ አካላት ሲሆኑ መኖር የሚችሉት ህይወት ባላቸው ነገሮች ውስጥ ሲሆኑ ብቻ ነው።
## ይዩ
* ባክቴሪያ
* ደቂቅ ዘ አካላት
* ፈንገስ

መደብ:ሕክምና
መደብ:ሥነ ሕይወት
አፍ

የሠው ልጅ ጭንቅላት እና አንገት|thumbnail|200px|right
**አፍ** የሥርዓተ ምግብ የመጀመሪያው ክፍል ሲሆን ምግብ እና ምራቅ የሚገባበት ቦታ ነው።
ሥርዓተ ምግብ

የሠው ልጅ ሆድ|thumbnail|200px|right
**ሥርዓተ ምግብ** ወይም **ሥርዓተ ልመት** የሰው ልጅ የተመገበው ምግብ የመፈጨት ሂደት ነው። ይህ ሂደት የሚጀምረው ከአፍ ሲሆን የሚጨርሰው ደግሞ ፊንጢጣ ላይ ነው።

መደብ:ሥነ አካል
ምግብ

thumb
**ምግብ** ወይም **መብል** ማናቸውም ሕያው ፍጡር (የሰው ልጅ፣ እንስሳ፣ ተክል ወዘተ.) ለቁመተ ሥጋ፣  ለጤንነት፣ የሚመገብ የሚበላው ነገር ሁሉ ነው። አብዛኛውም ምግብ የሚሆነው ንጥረ ምግብ ያለበት ተክል ወይም እንስሳ (ወይንም ፈንገስ) ነው። የንጥረ ምግቡ አይነቶች ለምሳሌ ካርቦሃይድሬት፣ ስብ፣ ፕሮቲን፣ ቪታሚንና ሚነራል ሲሆኑ እነዚህ በሕይወቱ ሴሎች ውስጥ ይዋሐዳሉ። 

መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:አበሳሰል
ታኅሣሥ ፳፱

**ታኅሣሥ ፳፱** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲፱ ኛው ዕለት ሲሆን፤ ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፵፯ ቀናት ሲቀሩ፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፵፮ ቀናት ይቀራሉ።  እንዲሁም በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ ታኅሣሥ ፳፱ ቀን የበጋ ወቅት አራተኛው ዕለት ነው።  

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ከዘመነ ዮሐንስ በስተቀር፣ በዚህ ዕለት የጌታችን፣ መድኅኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስን ልደት ታከብራለች። በዘመነ ዮሐንስ ልደት የሚውለው በታኅሣሥ ፳፰ ቀን ነው።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፰፻፸፱ ዓ/ም - የሸዋው ንጉሥ ምኒልክ ሠራዊትና የሐረሩ አሚር ዐብዱላሂ የጨለንቆ ውጊያ

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - አረባዊ ነዳጅ አምራች አገሮች በወቅቱ የነዳጅ ምርታቸውን የፖለቲካ መሣሪያ በማድረጋቸው በአፍሪቃውያን አገሮች ላይ የሚያስከትለውን ተጽዕኖ ለማጥናት የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮች ጉባዔ አዲስ አበባላይ ተሰበሰበ።

*፲፱፻፹፰ ዓ/ም - *አንቶኖቭ-፴፪* የተሰኘው የ*ኤየር አፍሪክ* የጭነት አየር-ዠበብ ከኪንሻሳው *እንዶሎ* ማረፊያ ጭነት አብዝቶ ለመነሳት ሲያኮበኩብ አካባቢው የሚገኘው ገበያ ላይ ተከስክሶ ፫፻ ሰዎችን ሲገድል ፪፻፶፫ ሰዎች ደግሞ ከባድ አደጋ ደርሶባቸዋል።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* http://en.wikipedia.org/wiki/1996_Air_Africa_crash

መደብ:ዕለታት
ፍቅር ወይስ በቀል

**ፍቅር ወይስ በቀል** የኢትዮጵያ ፊልም ነው። ፊልሙ በሀገሪቱ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

video

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ታኅሣሥ ፳፰

**ታኅሣሥ ፳፰** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲፰ ኛው ዕለት ሲሆን፤ ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፵፰ ቀናት ሲቀሩ፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፵፯ ቀናት ይቀራሉ።  እንዲሁም በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ ታኅሣሥ ፳፰ ቀን የበጋ ወቅት ሦስተኛው ቀን ነው።  

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፳፰ ዓ/ም  የቅዱስ ጊዮርጊስ የእግር ኳስ ቡድን አዲስ አበባ፣ አራዳ አካባቢ ላይ ተመሰረተ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

 

መደብ:ዕለታት
የ2002 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ2002 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፲፯ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ በኮሪያ ሪፐብሊክ እና ጃፓን ከግንቦት ፳፫ እስከ ሰኔ ፳፫ ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ.ም. ተካሄዷል። ውድድሩ በእስያ ለመጀመሪያ ጊዜ የተዘጋጀ የዓለም ዋንጫ ነው። የወርቃማ ጎል ሕግም ለመጨመረሻ ጊዜ ፊፋ የተጠቀመው በዚህ ውድድር ነበር። ብራዚል ጀርመንን ፪ ለ ዜሮ በማሸነፍ ለአምስተኛ ጊዜ ድል ተቀናጅቷል። ቱርክ ደቡብ ኮሪያን ፫ ለ ፪ በመርታት ሦስተኛ ደረጃን አግኝቷል።

## ስታዲየሞች
የኮሪያ ሪፐብሊክና ጃፓን እያንዳንዳቸው አስር ስታዲየሞች አቅርበዋል። ከነዚህም አብዛኛዎቹ ለውድድሩ ሲባል የተሠሩ ናቸው።
thumb|300px|ለ2002 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ የተዘጋጁትን ስታዲየሞች የሚያሳይ ካርታ
### ኮሪያ



### ጃፓን



መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የወርቃማ ጎል

**የወርቃማ ጎል** በእግር ኳስ፣ ዘመናዊ ገና (*Field hockey*) እና የበረዶ ላይ ገና (*ice hockey*) ባሉ ጨዋታዎች በመደበኛው ሰዓት እኩል የወጡ ሁለት ቡድኖች በተጨማሪ ሰዓት ቀድሞ ጎል ያስቆጠረ የሚያሸንፍበት ህግ ነው። ይህ ህግ ወጥቶ የነበረው እ.አ.አ. በ1992 የነበረ ሲሆን በዓለም አቀፉ የእግር ኳስ ማህበር (*FIFA*) በኩል እ.አ.አ. በ2004 ውድቅ ሆኗል። ከወርቃማ ጎል በተጨማሪ ብራማ ጎል የሚባልም ህግ አለ።

መደብ:እግር ኳስ
ታኅሣሥ ፴

**ታኅሣሥ ፴** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፳ ኛው ዕለት ሲሆን፤ ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፵፮ ቀናት ሲቀሩ፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፵፭ ቀናት ይቀራሉ።  እንዲሁም በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ ታኅሣሥ ፴ ቀን የበጋ ወቅት አምስተኛው ዕለት ነው።  

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - በግብጽ የታላቁ የአስዋን ግድብ ግንባታ በአገሪቱ ፕሬዚደንት ጋማል አብደል ናስር በዚህ ዕለት ሲጀመር፣ ፕሬዚደንቱ በናይል ወንዝ የግራ-ዳርቻ ላይ የሚገኘውን ወደሃያ ቶን የሚገመት ጥቁር-ዓለት በአሥር ቶን ዲናሚት ፍንዳታ ከስክሰውታል።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

 

መደብ:ዕለታት
የመጻሕፍት ቤትና የመረጃ ጥናት

**የመጻሕፍት ቤትና የመረጃ ጥናት** (*Library science*) የሚባለው የጥናት መስክ የተለያዩ እንደ አመራር፣ የመረጃ ጥናት እና ትምህርት የመሳሰሉ የጥናት ዘርፎችን ከ[በተ መጻሕፍት ጥናት ጋር የሚያዛምድ [ሳይንስ ነው።

መደብ:ሳይንስ
ቴያትር

thumb|210px|ቴያትር
[thumb|210px|የአለማችን ትልቁ ለ[አየር ክፍት የቲያትር ቦታ]]
**ቴያትር** የትወና ጥበብ ክፍል ሲሆን ማንኛውም በተዘጋጀ መድረክ ላይ የሚቀርብ ነገር ሁሉ ቲያትርሊባል ይችላል። ነገር ግን እንደ የትወና ጥበብ ዘርፍነቱ በተለይ እንደ ድራማ በ[ተዋናዮች የሚቀርበውን ብቻ ይገልፃል። 



[መደብ:ስነ ጥበብ
መደብ:ቴያትር
ጉዞ (ቱሪዝም)

**ቱሪዝም** ራስን ለማደስ አልያም ለሌላጥቅም የሚደረግ የጉዞ ዓይነት ነው። በትክክለኛ ገለፃ ጎብኝ ማለት ከተለመደው የመኖሪያ ቦታው በመውጣት ከ24 ተከታታይ ሰአታት በላይ ከ1 አመት በታች የሚቆይ ማንኛውም ግለሰብ ወይም ቡድን ነው።

## በብዛት የተጎበኙ ሀገራት በጎብኝ ብዛት

## አለም አቀፍ የጎብኝ ቅበላ

## የቱሪዝም ገቢ

## በብዛት የተጎበኙ ከተሞች በጎብኝዎች ብዛት

መደብ:መጓጓዣ
የ1998 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1998 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፲፮ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፫ እስከ ሐምሌ ፭ ቀን ፲፱፻፺  ዓ.ም. በፈረንሳይ ተካሄዷል። ፈረንሳይ ብራዚልን ፫ ለ ባዶ በመርታት የመጀመሪያውን የዓለም ዋንጫ አግኝታለች። ፴፪ ያህል ቡድኖች ለዓለም ዋንጫ የተወዳደሩት ለመጀመሪያ ጊዜ በዚህ የዓለም ዋንጫ ነው። የውድድሩ ይፋዊ ኳስ አዲዳስ ትሪከለር ነበር።

## ስታዲየሞች




መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ጥር ፬

**ጥር ፬ ቀን**፦

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፳፬ተኛው ዕለት እና የበጋ ፱ነኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፵፪ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፵፩ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - በዛንዚባር ደሴት በጊዜው በሱልጣን ይመራ የነበረውን አረባዊ መንግሥት በጆን አኬሎ የሚመራ ሽብርተኛ ቡድን ፈንቅሎ የዛንዚባር ሪፑብሊክን መሠረተ።

*፲፱፻፷፪ ዓ/ም - በናይጄሪያ ሲካሄድ የሰነበተው የእርስ በርስ ጦርነት በቢያፍራ ወገኖች ተሸናፊነት አከተም።

*፳፻፪ ዓ/ም - በሀይቲ ደሴት ላይ ትልቅ የመሬት እንቅጥቅጥ ተነስቶ ፪ መቶ ፴ ሺህ ያህል ሰዎችን አጠፋ።

## ልደት

## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ዕለታት
በጋ

**በጋ** ፀሐይ የሚበረታበት፣ ደረቅና ሐሩር የሐጋይ ወራት ተብሎ ይታወቃል። በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ (ቁጥር ያለው ዘመን) መሠረት ከክረምት በኋላ መስከረም ፳፮ ቀን  የሚጀምረው የመፀው (አበባ) ወቅት፣ ጊዜውን ታኅሣሥ ፳፭ ቀን ፈጽሞ ለበጋ ያቀብላል።  በጋ የሚያበቃው መጋቢት ፳፭ ቀን ሲሆን ተረካቢው ወቅት ደግሞ ፀደይ (በልግ) ይሆናል።

መደብ:የአመት ወቅቶች
ፀደይ

**ጸደይ** በአማርኛው **በልግ**፣ የበጋን ወራት ተከትሎ መጋቢት ፳፮ ቀን ይብትና እስከ ሰኔ ፳፭ ቀን ድረስ ከቀላል ዝናብ ጋር ይዘልቃል።  የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሕግና ሥርዓት ወይም በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ (የዘመን አቆጣጠር) መሠረት አንድ ዓመት በአራት ንዑሳን ክፍሎች ይከፈላል። ከነኚህ አንዱ ክፍል ወርኀ ጸደይ ነው።

ታላቁ ኢትዮጵያዊ ሊቅ አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ ጸደይ የሚለውን ቃል ሲያብራሩ «ዐጨዳ፤ ያጨዳ ወራት፤ ዘመነ በልግ፤ በወዲያ መከር፣ በወዲህ በልግ የሚደርስበት የሚታጨድበት፣ ወዲያውም የሚዘራበት ወርኀ ዘርዕ። ክፍለ ዓመት፤ ያመት ርቦ ፺፩ ቀን ወይም ፫ ወር በሐጋይና በክረምት መካከል ያለ ክፍል።

## ማጣቀሻዎች


## ምንጭ

*http://www.eotcmk.org/site/index.php?option=com_content&task=view&id=46&Itemid=1 

*http://www.ethiopianreporter.com 

መደብ:የአመት ወቅቶች
ክረምት

**ክረምት**'፤ ሥርወ ቃሉ ከርም፤ ከረመ ካለው የግእዝ ቃል ሲሆን ትርጉሙም ወርኃ ዝናም፣ ወርኃ ነጎድጓድ፣ ዘመነ ባሕር፣ ዘመነ አፍላግ፣ ዘመነ ጠል፣ ዘመነ ደመና፣ ዘመነ መብረቅ ማለት ነው። የክረምት ወቅት ከሰኔ ፳፮ ቀን ጀምሮ እስከ መስከረም ፳፭ ቀን ድረስ ነው።

"ደምፀ እገሪሁ ለዝናብ
ሶቦ ይዘንብ ዝናብ ይትፌስሑ ነዳያን
ደምፀ እገሪሁ ለዝናብ
ሶበ ይዘንብ ዝናብ ይፀግቡ ርሁባን"
(ሲተረጐም) የዝናብ ኮቴ ተሰማ፤
ዝናብ በዘነበ ጊዜ ነዳያን ይደሰታሉ፤ የተጠሙ የተራቡ ይጠግባሉ፡፡

## ምንጭ

*http://www.eotcmk.org/site/index.php?option=com_content&task=view&id=46&Itemid=1 

*http://www.ethiopianreporter.com 

መደብ:የአመት ወቅቶች
መፀው

**መፀው** ትርጉሙ አበባ ማለት ነው። መገኛው ግስ መፀወ ሆኖ አበበ፤ አበባ ያዘ ማለት ነው። አበባና ነፋስን ቀላቅሎ የያዘው ዘመነ መፀው ምስጢሩ መዓዛ መስጠት፣ እንቡጥና ፍሬ ማሳየት ነው፡፡ 
በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ (የዘመን አቆጣጠር) መሠረት ሰኔ ፳፮ቀን የገባው ክረምት መስከረም ፳፭ ቀን አብቅቶ አዲሱ የአበባ ወቅት መፀው መስከረም ፳፮ ቀን ይጀመርና እስከ ታኅሣሥ ፳፭ ቀን ድረስ ይከርማል።
 
በዚሁ ወርኅ ተራሮች አበቦችን በዛፎች ጫፍ ላይ ተክለው እንደ ሰንደቅ ዓላማ ሲያውለበልቡ ስናይ የሚሰማን ደስታ ከመጠን ያለፈ ነው። ብዙ ደራስያን ስለ አበቦች ተናግረዋል ዘምረዋል ጽፈዋል። ከደራስያኑ ተቀድመው ጠቢቡ ሰሎሞን ስለአበቦች ሲናገር «እነሆ ክረምት አለፈ ዝናሙም አልፎ ሔደ አበቦችም በምድር ላይ ተገለጡ የዜማም ጊዜ ደረሰ» ብሏል።

ዮሐንስ አድማሱ ደግሞ «የመፀው ነፋስ፣ የጥቅምት የኅዳር የትሣሥ አየር፤ አብራጃው ሲነፍስ፤ ይሰለቻል ወይ?» ይላል። በርግጥ አይሰለችም 

እንደዚሁም የስድስተኛው ምዕት ዓመቱ ቅዱስ ያሬድ ደግሞ በድጓው እንደጻፈው፣ «ሐለፈ ክረምቱ፤ ጸገዩ ጽጌያት። (ክረምቱ አለፈ፤ አበቦችም ፈኩ።)» ብሎለታል

## ምንጭ

*http://www.eotcmk.org/site/index.php?option=com_content&task=view&id=46&Itemid=1 

*http://www.ethiopianreporter.com 

መደብ:የአመት ወቅቶች
ጥር ፱

**ጥር ፱** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፳፱ ኛው እና የወርኃ በጋ ፲፬ኛው ዕለት ነው። ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመቱ መባቻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፴፯ ቀናት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እናዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፴፮ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፱፻፳፰ ዓ/ም - የፋሺስት ኢጣሊያ የጦር አውሮፕላኖች ኮረምን በቦምብ ደበደቡ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት ዦርዥ ፖምፒዱ፣ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ግብዣ ኢትዮጵያን ለሦስት ቀናት ለመጎብኘት አዲስ አበባ ገቡ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት
*፲፱፻፹፱ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት አልጋ ወራሽ የነበሩት መርድ አዝማች አስፋ ወሰን ኃይለ ሥላሴ በተወለዱ በ፹፩ ዓመታቸው በዩናይትድ ስቴትስ አረፉ። አልጋ ወራሹ የአንድ ወንድ እና የሦስት ሴት ልጆች አባት ነበሩ።  የቀብራቸው ሥነ ሥርዓት አዲስ አበባ በመንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ቤተክርስቲያን ተፈፅሟል።

## ዋቢ ምንጮች

 

መደብ:ዕለታት
ጥምቀት

[300px|thumb|መጥምቀ መለኮት [ቅዱስ ዮሐንስመድኃኒታችን ኢየሱስክርስቶስን ሲያጠምቀው ::]]
**የጥምቀት በዓል** በክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች በተለይም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን፣ ኢየሱስ ክርስቶስ በ፴ ዓ/ም በፈለገ ዮርዳኖስ በመጥምቁ ዮሐንስ እጅ በዮርዳኖስ ባሕር የተጠመቀበትን ዕለት የሚያስታውሰው፣ ኤጲፋንያ በመባልም የሚታወቀው ደማቅ በዓል ነው።  መገለጥ፣ መታየት ማለት ነው። የኢየሱስ ክርስቶስ ጥምቀት ታሪክ የሚገኘው በማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ ፫ ቁ ፲፫–፲፯ ውስጥ ነው።

በአገራችን፣ ጥር ፲ ቀን፣ በከተራ፣ በገጠር ወራጅ ውሃ የሚከተርበት፣  ታቦታት ከየአቢያተ ክርስቲያናቱ በዓሉ ወደሚከበርበት ቦታ በምዕመናን ታጅበው እየዘመሩ ይሄዳሉ። እዚያም በየተዘጋጀው ድንኳን እንዲያርፉ ተደርጎ ሌሊቱን እዛው ያሳልፋሉ።በከተሞች ግን ሰው ሰራሽ ግድብ ይሰራል። 

ጥር ፲፩ ቀን የጥምቀት ዕለት፤ በገጠር፣ ጎኅ ሲቀድ ምእመናን እዚያው በድንኳኑ ዙሪያ አስቀድሰው ሲጨርሱ በካህናት መሪነት ሁሉም ወደከተራው ያመራና ውሃውም ተባርኮ ሕዝቡ ይረጫል። የክርስትና ስማቸውንም የረሱ ወደካህናቱ ይቀርቡና አዲስ የክርስትና ስም ይቀበላሉ።    «ተጠምቀ ሰማያዊ በእደ መሬታዊ፤ ሰማያዊው በመሬታዊው እጅ ተጠመቀ» የሚለው የዕለቱ ቀለም በሊቃውንቱ አንደበት በያሬዳዊ ዜማ ጎልቶ ይሰማል። ከዚህ ሥነ ሥርዓት በኋላ  በመቋሚያ፣ በከበሮና በጽናፅል በሚታጀብ ኃይማኖታዊ ዝማሬና ዘፈን፣ ወንዱ በሆታ፤ ሴቱ በእልልታ፤ ካህኑ በሃሌታ ታቦተ ሕጉን አጅበው፣ እንደያመጣጣቸው ወደየ ቤተክርሲያናቸው ይመለሳሉ።

አጃቢው ሕዝብ ከሚያዜሟቸው፦
 
«እዩት ወሮ ሲመለስ 
መድኃኔ ዓለም በፈረስ ወሮ ሲመለስ፤ 
የሚካኤል አንበሳ 
ሎሌው ሲያገሳ። 
ማር ይፈሳል ጠጅ
በእመቤቴ ደጅ ።» 

እያሉ ምእመናኑ የታቦት ዘፈኑንም ያዘልቁታል። 

ታቦተ ሕጉም ቅጽር ግቢው ሲደርስ ሁሉም ምኞታቸውን በፍሡሕ ገጽ እንዲህ እያሉ ይገልጻሉ። 

«በሕይወት ግባ በዕልልታ 
የዚህ ኹሉ አለኝታ
በሕይወት ግቢ እምዬ 
እንድበላ ፈትዬ 
ሲያምር ዋለ ሲታይ 
የኹላችን ሲሳይ»

በየዓመቱ በመላ ኢትዮጵያ የሚከበረው የጥምቀት በዓል፣ ታቦታት ከመንበራቸው ወጥተው፣ በየጥምቀተ ባሕሩ የሚከበሩ በመኾናቸው፣ ሀገሬውን ብቻ ሳይሆን ዓለም አቀፋዊ መስህብ በመፍጠሩ፣ ቱሪስቶችን መሳቡ አልቀረም።  ጥቁርና ነጭ፣ ቀይና ብጫ ያለም ዘር፣ ከአዲስ አበባ እስከ ላሊበላ፣ ከአክሱም እስከ ጎንደር በሁሉም ሥፍራዎች በዚሁ ዓይነት ደምቆ ይከበራል። የምእመናኑም ሆነ የካህናትና ዲያቆናት አለባበስ ፍፁም በሚማርክ ባህላዊ አልባሳት የተዋበ በመሆኑ ከውጭም ሆነ ከአገር ውስጥ ለሚመጡ ጎብኚዎች ሁል ጊዜ አዲስ ነው።

ሊቃውንቱ እንደሚናገሩት፣ ዘመነ አስተርእዮ የሚባለው፣ ከጥር ፲፩ ቀን ጀምሮ እስከ ጾመ ነነዌ (ጥር ፲፯ ቀን) ያለው ጊዜ ነው። በዚህ ጊዜ ውስጥ አምላክ ሰው ሆኖ በሥጋ መገለጡ፣ በዮርዳኖስ በተጠመቀ ጊዜ የአንድነትና የሦስትነት ምሥጢር መታወቁ፣ በቃና ዘገሊላ በተደረገው ሠርግ ላይ የመጀመሪያው ተዐምር በመፈጸሙ፣ አምላካዊ ኃይሉ መገለጡ፣ እየታሰበ ምስጋና ይቀርባል። ይህ ሁነት ኢትዮጵያ ብሂልን ከባህል ጋር አዛምዳ ከሌላው የክርስቲያን ዓለም በተለየ አከባበር በዓሉን ማክበሯ፣ አያሌ ቱሪስቶችን ለመሳብ አስችሏታል። 

## ምንጮች==የጥምቀት በአል

* ሪፖርተር http://www.ethiopianreporter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=990:2010-01-24-08-58-41&catid=105:2009-11-13-13-47-17&Itemid=625 

መደብ:የኢትዮጵያ በዓላት መደብ:ሃይማኖት ነክ መዋቅሮች
የኢትዮጵያ ካርታ 1853

left|1000px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ  


መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የኢትዮጵያ ካርታ 1854

left|1200px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ  

## ምንጭ


መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የኢትዮጵያ ካርታ 1890 ሀ

left|900px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የኢትዮጵያ ካርታ 150 ዓ.ም.

left|1200px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ  

በ2ኛው ክፍለ ዘመን ግብጽ ይኖረው የነበረው የሮማው ጂዖግራፊና ሂሳብ ተማሪ ቶሎሚ ካሳተመው መጽሃፍ መረጃ ተወስዶ በ1482 የጀርመኑ ኒኮላስ ጀመርነስ ካሳተመው  የዓለም ካርታ የተወሰደ። ቶሎሚ በ150ዓ.ም. የሳለው  የመጀመሪያው ካርታ እስካሁን አልተገኘም። 
## ምንጭ


መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የ1994 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1994 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፲፭ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፲ እስከ ሐምሌ ፲ ቀን ፲፱፻፹፮ ዓ.ም. በአሜሪካ ተካሄዷል። የዋንጫው ጨዋታ ዜሮ ለ ዜሮ ከአለቀ በኋላ ብራዚል ጣሊያንን ፫ ለ ፪ በመርታት ለአራተኛ ጊዜ ዋንጫውን አግኝታለች። ይህ በቅጣት ምት አሸናፊው የተወሰነበት የመጀመሪያው የዓለም ዋንጫ ነው። ይህ ውድድር በ3.6 ሚሊዮን ሰዎች በመታየቱ እስከ ዛሬ ድረስ በብዙ ተመልካቾች አንፃር ሬከርዱን ይዟል።

## ስታዲየሞች



መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የኢትዮጵያ ካርታ 1154

left|900px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ። በዚህ ካርታ ላይ፣ ደቡብ ወደ ላይ ሰሜን ወደታች የተሳለ ነው።  

በአረብ ጂዖግራፊ ተማሪ ፣ መሐመድ አል-እድሪስ በ12ኛው ክፍለ ዘመን (እ.ኤ.አ. 1154 ዓ.ም.) ከተሳለው የአለም ካርታ የተወሰደ። አል እድሪስ ለሲስሊው ንጉስ ዳግማዊ ሮጀር ከ1138 ጀምሮ ለ15 አመት ያለማቋረጥ በጻፈው "ወደ ሩቅ አገራት የተደረጉ መልካም ጉዞወች መጽሃፍ " ኢትዮጵያን "አል አበሻ" በማለት ይሰይመዋል። 
*በእንግሊዝኛ
*የመጀመሪያው መጽሃፍ

## ምንጭ


መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ኦዛስኩ

**ኦዛስኩ** (ፖርቱጊዝ፦ *Osasco*) የብራዚል ከተማ ነው።

## የውጭ መያያዣዎች
* http://www.osasco.sp.gov.br
* http://www.osascobrazil.com 

መደብ:ከተሞች
መደብ:ብራዚል
ጥር ፲

**ጥር ፲** ቀን፣ 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፴ ኛው ዕለት ሲሆን ፲፭ ኛው የበጋ ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ዮሐንስ ፪፻፴፮ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ሉቃስ ደግሞ ፪፻፴፭ ዕለታት ይቀራሉ።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ተከታዮች በዚህ፣ የትልቁ የጥምቀት በዓል ሥነ ሥርዓት መጀመሪያ ዕለት የአጥቢያቸውን ታቦተ ሕግ በማጀብ ወደከተራው ተጉዘው እዚያው ያድራሉ።

=ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፹፭ ዓ/ም - በ፶ዎቹም የአሜሪካ ሕብረት ግዛቶች አሁን በየዓመቱ በልደቱ አካባቢ የሚከበረው የጥቁር አሜሪካዊው መሪ የማርቲን ሉተር ኪንግ ቀን ለመጀመሪያ ጊዜ ተከበረ።

*፲፱፻፺፬ ዓ/ም - በሲዬራ ሊዮን ከአሥራ አንድ ዓመታት በፊት የተለኮሰው የእርስ በርስ ፍልሚያ ማቆሙ ታወጀ

*፲፱፻፺፯ ዓ/ም - እስከ ፭ መቶ ፳፭ መንገዶኞችን የሚያስተናግደው፣ ወደር-የለሹ "ኤየርባስ ኤ፫፻፹" (Airbus A380) የተሰኘው አየር ዠበብ በቱሉስ የፈረንሳይ ከተማ ለዓለም ተገለጸ።

*፲፱፻፺፱ ዓ/ም - በምዕራብ አውሮፓ አገሮች የተነሳ ኃይለኛ አውሎ ንፋስ፣ በብሪታኒያ አሥራ አራት፤ በአለማኝ አሥራ ሦስት ሰዎችን ሲገል በሀያ አገራት ውስጥ አርባ አራት ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተዋል።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

## ዋቢ ምንጮች

(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/January_18

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳፯

**ጥር ፳፯** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፯ኛው ቀን እና የበጋ ፴፪ኛው ዕለት ነው። ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመት መባቻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፲፱ ቀናት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፲፰ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፯ ዓ.ም. የአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት ሕንፃ ተመረቀ። በሕንፃው መግቢያ ላይ የተለጠፈው ሰሌዳ እንዲህ ይላል፤ «ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ለመናገሻው ከተማ ለአዲስ አበባ ሕዝባቸው፣ ለማኅበራዊ ኑሮው፣ ለኤኮኖሜውና ለባህሉ ዕድገት አማካይ የአገልግሎት ቤት ይሆን ዘንድ ፈቅደው ያሠሩትን ይህን ሕንፃ፣ በሠላሳ አራተኛው ዘመነ መንግሥታቸው መርቀው ከፈቱ።»


*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - የቻይና ሕዝባዊ ሪፑብሊክ በአዲስ አበባ ኤምባሲ ከፈተች።

*

## ልደት

## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ዕለታት
ጥር ፴

**ጥር ፴** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፶ኛው ቀን እና የበጋ ፴፭ኛው ዕለት ነው። ከዚህ ቀን በኋላ እስከ ዓመት መባቻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፲፮ ቀናት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፲፭ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፰፻፴፬ ዓ/ም - በዘመነ መሣፍንት፣ የራስ አሊ አሉላ ሠራዊት ደብረ ታቦር ላይ ከሰሜኑ ገዥ ደጃዝማች ውቤ ኃይለ ማርያም ሠራዊት ጋር በጦርነት ገጥሞ ድሉ የራስ አሊ ሆነ።  

*፲፱፻፴፮ ዓ/ም - የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ልጅ ጀግናው ደጃዝማች በላይ ዘለቀ ከዘውዳዊው አገዛዝ ጋር በነበረው ተቃርኖ አቋም እንዲገደል ተወሰኖ በዚህ ዕለት መርካቶ ላይ ተሰቀለ።

*፲፱፻፵፱ ዓ/ም - በፍልውሃ አቅራቢያ በዘመናዊ ዕቅድ አዲስ የተሠራው ኢዮቤልዩ (የአሁኑ ብሔራዊ) ቤተ መንግሥት ተመረቀ 

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም -  የአፍሪቃ ኢኮኖሚ ኮሚሲዮን ዋና መሥሪያ ቤትና በአዲስ አበባ ከተማ ለሚደረገው ልዩ ልዩ የአፍሪቃ መንግሥታት ጉባኤዎች መሰብሰቢያ፣ በኢዮቤልዩ ቤተ መንግሥት ፊት ለፊት የተሠራውን የአፍሪካ አዳራሽ፣ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ተመርቆ ተከፈተ። የሕንፃው ግንባታ አምስት ሚሊይን አምስት መቶ አሥራ-አምስት ሺህ ብር ፈጀ።

## ልደት

* ፲፱፻፸፭ ለባንኮች የስፖርት ክለብ የእግር ኳስ ቡድን እና  ለኢትዮጵያ ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድን በመሀል ሜዳ መደብ የሚጫወተው ተሾመ አዳሙ ጌጡ በዚህ ዕለት ተወለደ። ተሾመ ወደ ባንኮች ከመዛወሩ በፊት ለመብራት ኃይል የእግር ኳስ ክለብ ይጫወት ነበር።

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ዕለታት
ኩሽ

*ኩሽ (የካም ልጅ)
*የኩሽ መንግሥት በዛሬው ሱዳን
*የኩሽ ሥርወ መንግሥት በግብጽ
*የኩሺቲክ ሕዝቦች በአፍሪቃ ቀንድ 
:*የኩሺቲክ ቋንቋዎች ቤተሠብ

ደግሞ ይዩ፦
*አይቲዮፒያ (የግሪክ ቃል) - ለነዚህ ሁሉ የ«ኩሽ» ፍቾች፣ እንዲሁም ለመላው ከሳህራ በረሃ ደቡብ ላለው አፍሪካ የጠቀመው ስም ነበረ።
መስ-አኔ-ፓዳ

**መስ-አኔ-ፓዳ** በሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር ላይ የኡር መጀመርያው ንጉሥ ነበረ። በዚያው ዝርዝር ዘንድ የኡሩክን ንጉሥ ሉጋል-ኪቱንን አገልብጦ ለ80 ዓመታት ነገሠ። ከሥነ ቅርስ በዕውኑ እንደ ነገሠ እርግጥኛ ቢሆንም፣ እንዲህ ያለ ረጅም ዘመን እንደ ገዛ ግን አጠያያዊ ነው። 

እስከዚህ ድረስ፣ ለሱመር ላዕላይነት ዋና ተዋዳዳሪዎች ኡሩክና ኪሽ ነበሩ።  ጊልጋመሽ የኪሽን ንጉሥ አጋን አሸንፎ ኒፑርንም ከተማ ይዞ ላዕላይነቱን ለኡሩክ መሠርቶ ነበር። አሁን ግን ይህ ሁኔታ ተቀየረ፤ የኡርም ንጉሥ መስ-አኔ-ፓዳ ተነሥቶ ኡሩክን፣ ኪሽን፣ ኒፑርንና መላ ሱመርን ያዘ። ከዚያ በኋላ «የኪሽ ንጉስ» የሚለው ማዕረግ ወሰደ። 

*[[ቱማል ጽሑፍ]]* በተባለው ጽላት፣ ከጊልጋመሽ ልጅ ኡር-ኑንጋል ቀጥሎ መስ-አኔ-ፓዳ የኒፑርን ዋና መቅደስ ጠባቂ ነበረ። 

መስ-አኔ-ፓዳ ለማሪ ንጉሥ (በሶርያ) ስጦታ እንደ ላከ ከሥነ ቅርስ ይታወቃል፤ አንድ ዶቃ እዚያ ተገኝቶ በጽሕፈቱ መስ-አኔ-ፓዳ የመስካላምዱግ ልጅ ይባላል። እንዲሁም በኡር በንጉሣዊ መቃብሮች የመስ-አኔፓዳና ቀዳሚዎቹ የመስካላምዱግ፣ የአካላምዱግና የንግሥት ፑአቢ ስሞች ሁሉ ተመዘገቡ። የመስ-አኔ-ፓዳ ንግሥት ኒን-ባንዳ ተባለች። 

ከመስ-አቤ-ፓዳ በኋላ ልጁ መስኪአጝ-ኑና እንደተከተለው በማለት *የነገሥታት ዝርዝር*ና *የቱማል ጽሑፍ* ይስማማሉ። ሌላ የመስ-አኔ-ፓዳ ልጅ አ-አኔ-ፓዳ ቤተ መቅደስ በኡር አካባቢ እንዳሠራ ይታወቃል።

በመምህሩ ኤድመንድ ጎርዶን (በ1950ዎቹ) አስተሳሰብ፣ መስ-አኔ-ፓዳ እና ከሥነ ቅርስ ሌላ የታወቀ «የኪሽ ንጉስ» መሲሊም መታወቂያ አንድላይ ነበር። ምክንያቱም አንድ ተረት ወይም ምሳሌ በሱመርኛ መሲሊም ሲል፣ በአካድኛ የሆነ ተመሳሳይ ተረት የመስ-አኔ-ፓዳ ስም አለው። ነገር ግን መሲሊምና መስ-አኔ-ፓዳ በውኑ አንድ እንደነበሩ እስካሁን ምንም ማረጋገጫ  ቅርስ አልተገኘም። 

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ጥንጅት

250px|right|thumb|ጥንጅት
250px|right|thumb| በአንድ አንድ አካባቢ የሚታይ አዲስ አይነት የጥንጅት አሰራር - እውነተኛ ጥይት ለመተኮስ የሚያስችል
**ጥንጅት** ከምስማር፣ ሽቦ፣ ማጠፊያ ወይም የጥይት ቀለሀ እና ከቀላጭ ኢትዮጵያ ውስጥ ህጻናት የሚሰሩት ለቡሄና ለመስቀል በዓላት ክብሪት ወይም ድኝ  በማፈንዳት ዝማሬን በከፍተኛ ድምጽ ለማጀም የሚያገለግል መሳሪያ ነው፡

ደግሞ ይዩ፡
ጥንጁት

መደብ : ዕደ ጥበብ
መደብ :ቡሄ
ክብሪት

right|250px|thumb| ክብሪት በላይተር ሲቀጣጠል
**ክብሪት**  እሳትን በፈለግነው ጊዜ ለማግኘት የሚጠቅመን መሳሪያ ነው። ሁለት የክብሪት ዓይነቶች ሲኖሩ አንደኛው *ደህንነት ክብሪት* ሲባል እሳት የሚፈጥረው ለዚሁ ተግባር ብቻ ተብሎ ከተሰራ ገጽ ላይ ሲጫር ነው። ሁለተኛው አይነት *ሁሉ ቦታ ጫሪ* ሲባል የትም ሸካራ ቦታ ላይ ሲጫር ቦግ ብሎ ይቃጠላል። 

የክብሪት እራስ ድሮ ድሮ ከድኝ የሚሰራ የነበር ሲሆን አሁን ግን ከፎስፎረስ ወይም P4S3ፎስፎረስ ሴስኩዊሰልፋይድ (ሁሉ ቦታ ጫሪ)  ና ይህን ኬሚካል ከእንጨቱ ጋር ከሚያጣብቅ ሙጫ  ነው።

መደብ : የቤት ዕቃ