open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ማክዶናልድስ

ማክዶናልድ ኮርፖሬሽን በ1940 በሳን በርናርዲኖ፣ ካሊፎርኒያ፣ ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በሪቻርድ እና በሞሪስ ማክዶናልድ የሚተዳደር ሬስቶራንት ሆኖ የተመሰረተ የአሜሪካ ሁለገብ ፈጣን የምግብ ሰንሰለት ነው። ንግዳቸውን እንደ ሀምበርገር እንደገና አስጠመቁ እና በኋላም ኩባንያውን ወደ ፍራንቻይዝ ቀየሩት ፣ ወርቃማው አርማ በ 1953 በፎኒክስ ፣ አሪዞና በሚገኝ ቦታ ተጀመረ። እ.ኤ.አ. በ 1955 ሬይ ክሮክ ፣ ነጋዴ ፣ ኩባንያውን እንደ ፍራንቻይዝ ወኪል ተቀላቀለ እና በ 1961 የማክዶናልድ ወንድሞችን ገዛ። ቀደም ሲል ዋና መሥሪያ ቤቱን በኦክ ብሩክ፣ ኢሊኖይ ውስጥ በጁን 2018 ወደ አቅራቢያው ቺካጎ ተዛወረ። ማክዶናልድ 70% የምግብ ቤት ሕንፃዎችን እና 45 በመቶውን የመሬቱን ባለቤትነት (ለፍራንቺስዎቹ የሚያከራይ) የሪል እስቴት ኩባንያ ነው።
ማክዶናልድ ከ2021 ጀምሮ ከ69 ሚሊዮን በላይ ደንበኞችን በየቀኑ ከ100 በላይ አገሮች ውስጥ ከ40,000 በላይ ማሰራጫዎች እያገለገለ በዓለም ትልቁ የፈጣን ምግብ ሬስቶራንት ሰንሰለት ነው። ማክዶናልድስ በሀምበርገር፣ ቺዝበርገር እና ፈረንሣይ ጥብስ በብዛት ይታወቃል። እንደ ዶሮ, አሳ, ፍራፍሬ እና ሰላጣ ያሉ ሌሎች እቃዎች. በጣም የተሸጠው ፍቃድ ያለው እቃቸው የፈረንሳይ ጥብስ ሲሆን በመቀጠልም ቢግ ማክ ነው። የማክዶናልድ ኮርፖሬሽን ገቢዎች ከኪራይ፣ ከሮያሊቲ እና ፍራንቻይሾች ከሚከፍሏቸው ክፍያዎች እንዲሁም በኩባንያው በሚተዳደሩ ሬስቶራንቶች ውስጥ ከሚሸጡት ገቢዎች ይመጣሉ። ማክዶናልድ 1.7 ሚሊዮን ሠራተኞች ያሉት የዓለም ሁለተኛ ትልቅ የግል ቀጣሪ ነው (ከዋልማርት ጀርባ 2.3 ሚሊዮን ሠራተኞች)፣ አብዛኞቹ በሬስቶራንቱ ፍራንቻይዝስ ውስጥ ይሠራሉ። እ.ኤ.አ. በ2022 ማክዶናልድ ስድስተኛ-ከፍተኛው የዓለም የምርት ስም ግምገማ አለው።

ማክዶናልድ በ2023 የእስራኤል-ሃማስ ጦርነት በምርቶቹ ጤና ላይ በሚያደርሰው ጉዳት፣ የሰራተኞች አያያዝ እና ነፃ ምግብ በእስራኤል ፍራንቺስ ለእስራኤል መከላከያ ሰራዊት በመስጠቱ ላይ ትችት ሲሰነዘርበት ቆይቷል። - አነሳስ ቦይኮት.
ኤድመንድ በርክ

ኤድመንድ ቡርክ; ጃንዋሪ 12 ቀን 1729 - ጁላይ 9 1797) አብዛኛውን ስራውን በታላቋ ብሪታንያ ያሳለፈ የእንግሊዝ-አይሪሽ ገዥ እና ፈላስፋ ነበር። በደብሊን የተወለደው ቡርክ ከ1766 እስከ 1794 ባለው ጊዜ ውስጥ በታላቋ ብሪታኒያ የኮመንስ ቤት ከዊግ ፓርቲ ጋር የፓርላማ አባል በመሆን አገልግሏል።

ቡርኬ በህብረተሰቡ ውስጥ መልካም ምግባርን እና የሀይማኖት ተቋማትን ለሥነ ምግባራዊ መረጋጋት እና ለሀገር መልካምነት ያለውን ጠቀሜታ ለማጠናከር ደጋፊ ነበር። እነዚህ አመለካከቶች የተገለጹት በA  ውስጥ ነው። የብሪታንያ መንግስት የግብር ፖሊሲውን ጨምሮ በአሜሪካ ቅኝ ግዛቶች ላይ እየወሰደ ያለውን እርምጃ ነቅፏል። ቡርክ ምንም እንኳን ነፃነትን ለማግኘት የሚደረገውን ሙከራ ቢቃወምም የሜትሮፖሊታን ባለሥልጣንን ለመቃወም የቅኝ ገዢዎችን መብቶች ደግፏል። ለካቶሊክ ነፃ መውጣት፣ ከምስራቅ ህንድ ኩባንያ የዋረን ሄስቲንግስ ኢምፔችመንት እና የፈረንሳይ አብዮት ላይ ባሳዩት ጽኑ ተቃውሞ ይታወሳል።

በፈረንሣይ (1790) ሪፍሌክሽንስ ኦን ዘ አብዮት ኢን ፈረንሳይ ላይ፣ አብዮቱ "መልካም" ማህበረሰብን እና የመንግስት እና የህብረተሰብን ባህላዊ ተቋማትን እያፈራረሰ መሆኑን ተናግሯል እናም በዚህ ምክንያት በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ላይ እየደረሰ ያለውን ስደት አውግዟል። ይህም በቻርልስ ጀምስ ፎክስ ከሚመራው የፈረንሳይ አብዮት ኒው ዊግስ በተቃራኒ አሮጌው ዊግስ ብሎ የሰየመው የዊግ ፓርቲ ወግ አጥባቂ ክፍል ውስጥ መሪ ሰው እንዲሆን አስችሎታል።

በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ቡርኬ በሁለቱም ወግ አጥባቂዎች እና ሊበራሎች ተመስገን ነበር ። በመቀጠልም ፣ በ 20 ኛው ክፍለዘመን ፣ በተለይም በአሜሪካ ውስጥ ፣ የወግ አጥባቂ ፍልስፍና መስራች በመሆን በሰፊው ይታወቅ ነበር።
የጃፓን ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን

(サッカー日本代表, *Sakka Nihon Daihyō* or *Sakka Nippon Daihyō* )  ቅጽል ስሙ  (サムライ・ブルーー*፣* የጃፓን እግር ኳስን ይወክላል፣ሳሙራይ  ) በጃፓን የእግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል በሆነው በጃፓን እግር ኳስ ማህበር (ጄኤፍኤ) ቁጥጥር ስር ነው።

ጃፓን በትንሽ እና አማተር ቡድን እስከ 1980ዎቹ መጨረሻ ድረስ ዋና የእግር ኳስ ኃይል አልነበረችም። በጃፓን ውስጥ ለረጅም ጊዜ እግር ኳስ ከቤዝቦል እና ሱሞ ያነሰ ተወዳጅ ስፖርት ነበር።   ከ 1990 ዎቹ ጀምሮ ፣ የጃፓን እግር ኳስ ሙሉ በሙሉ ፕሮፌሽናል በሆነበት ጊዜ ፣ ጃፓን በእስያ ውስጥ በጣም ስኬታማ ከሆኑ ቡድኖች መካከል አንዱ ሆኖ ተገኝቷል ። በ 2002 ፣ 2010 ፣ 2018 እና 2022 በጥሎ ማለፍ ውድድር ለመጨረሻዎቹ ሰባት የፊፋ የዓለም ዋንጫዎች (ለ 2002 ዝግጅት ብቁ ሆነዋል) እ.ኤ.አ., 2000, 2004 እና 2011 . ቡድኑ በ 2001 የፊፋ ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ እና በ 2019 ኤኤፍሲ የእስያ ዋንጫ ሁለተኛ ሆኖ አጠናቋል። በፊፋ ከፍተኛ የወንዶች ውድድር የመጨረሻ ደረጃ ላይ የደረሰው ጃፓን ከአውስትራሊያ እና ሳውዲ አረቢያ በስተቀር ከኤኤፍሲ ብቸኛ ቡድን ሆና ቆይታለች።

የጃፓን እድገት በአጭር ጊዜ ውስጥ እግር ኳስን እንዴት ማጎልበት እንደሚቻል መነሳሳት እና ምሳሌ ሆኖ አገልግሏል።   ዋና አህጉራዊ ተቀናቃኞቻቸው ደቡብ ኮሪያ እና በጣም በቅርብ ጊዜ አውስትራሊያ ናቸው። ከኢራን እና ከሳውዲ አረቢያ ጋር ፉክክር ፈጠሩ።

በ 1999 ፣ 2011 ፣ 2015 እና 2019 የውድድሩ እትሞች የተጋበዘችው በ1999 እና 2019 ዝግጅቶች ላይ ብቻ ቢሆንም በኮፓ አሜሪካ ለመሳተፍ ጃፓን ከአሜሪካ ውጪ የመጀመሪያዋ ቡድን ነበረች።
የህንድ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን

**የህንድ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን** ህንድን በአለም አቀፍ እግር ኳስ ይወክላል እና የሚተዳደረው በሁሉም የህንድ እግር ኳስ ፌዴሬሽን (AIFF) ነው።

የደቡብ እስያ ምርጥ ቡድን ተብሎ የሚታሰበው ቡድኑ በ 1951 እና 1962 የእስያ ጨዋታዎች ሁለት የወርቅ ሜዳሊያዎችን በማግኘቱ በ 1956 የበጋ ኦሊምፒክ አራተኛ ሆኖ አጠናቋል። ህንድ በፊፋ የአለም ዋንጫ ተሳትፋ አታውቅም፣ ምንም እንኳን በነባሪነት ለ 1950 የአለም ዋንጫ ብቁ ሆና በቡድናቸው ውስጥ ያሉ ሌሎች ሀገራት በሙሉ ራሳቸውን ካገለሉ በኋላ። ሆኖም ህንድ ውድድሩ ከመጀመሩ በፊት ራሷን አገለለች። ቡድኑ በኤሲያ ከፍተኛ የእግር ኳስ ሻምፒዮና ለአራት ጊዜ ተካፍሎ በ 1964 ሁለተኛ ሆኖ አጠናቋል። ህንድ በደቡብ እስያ ከፍተኛ የክልል እግር ኳስ ውድድር በሆነው በ SAFF ሻምፒዮና ትሳተፋለች። እ.ኤ.አ. በ1993 ከተመሠረተ ጀምሮ የውድድሩን ክብረ ወሰን ዘጠኝ ጊዜ አሸንፈዋል።

በ21ኛው ክፍለ ዘመን፣ ከSAFF ሻምፒዮና ድሎች በተጨማሪ፣ ህንድ በ 2007 እና 2009 እትሞች የኔህሩ ዋንጫን አሸንፋለች። ህንድ የ2008 የ AFC ፈተና ዋንጫን አሸንፋለች፣ በዚህም ቡድኑ ከ27 አመታት ልዩነት በኋላ ለኤዥያ ዋንጫ አልፏል።

መደብ:እግር ኳስ
መደብ:ሕንድ
የሲንጋፖር ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን

**የሲንጋፖር ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን** (እ.ኤ.አ.  ታሚል ፡ சிங்கப்பூர் தேசிய kebangsaan Singapura, ቻይንኛ : 新加坡国家足球队 የተደራጀው በሲንጋፖር እግር ኳስ ማህበር (ኤፍኤኤስ) ነው፣ በሲንጋፖር ውስጥ የእግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል፣ እሱም ከእስያ እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን (AFC) እና ከክልላዊ ASEAN እግር ኳስ ፌዴሬሽን (ኤኤፍኤፍ) ጋር የተያያዘ። የቡድኑ ቀለሞች ቀይ እና ነጭ ናቸው. ሲንጋፖር በተለምዶ “አንበሶች” በመባል ይታወቃሉ። 

ሲንጋፖር በእስያ ከሚገኙት አንጋፋ ብሄራዊ ቡድኖች አንዱ ሲኖራት ኤፍኤኤስ በአህጉሪቱ ውስጥ አንጋፋው የእግር ኳስ ማህበር ነው።  ሀገሪቱ በአንፃራዊነት አነስተኛ የህዝብ ብዛት ቢኖራትም በአጠቃላይ ከትልቅ እና ብዙ ህዝብ ከሚኖሩ ጎረቤቶቿ ጋር ጠንካራ ፉክክር ያላቸውን ቡድኖችን በማፍራት በአጠቃላይ ከክብደቷ በላይ በቡጢ ተመታለች።

ሲንጋፖር በ 1998 ፣ 2004 ፣ 2007 እና 2007 እና 2012 አራት ጊዜ ድል ባደረገችበት የክልል ኤኤፍኤፍ ሻምፒዮና ውስጥ በተገኘው እጅግ ጉልህ ስኬቶቹ ውስጥ ይታያል። ሲንጋፖር ይህንን ስኬት ያስመዘገበው የመጀመሪያው ቡድን ሲሆን ባደረጋቸው የፍጻሜ ጨዋታዎች ሁሉ ያሸነፈ ብቸኛ ቡድን ነበር። እ.ኤ.አ. በ1998 ሲንጋፖር ቬትናምን በፍፃሜው አሸንፋ የሀገሪቱን የመጀመሪያ አለም አቀፍ የእግር ኳስ ዋንጫን አሸንፋለች። በ2004–05 በተካሄደው ውድድር ሲንጋፖር ኢንዶኔዢያንን በድምር ውጤት 5-2 በሆነ ውጤት አሸንፋለች። ሲንጋፖር በ2007 ዋንጫውን አስጠብቆ በፍጻሜው ጨዋታ ታይላንድን 3-2 በሆነ ውጤት አሸንፋለች። እ.ኤ.አ. በ2012 ሲንጋፖር ለ4ኛ ጊዜ የዋንጫ ባለቤት ስትሆን በድጋሚ የሶስት ጊዜ ሻምፒዮን የሆነችውን ታይላንድን 3 ለ 2 በማሸነፍ በፍፃሜው ውድድር አሸንፋለች።

ሲንጋፖር ከንዑስ ኮንፌዴሬሽን ባለፈ ጥሩ ውጤት አስመዝግቧል። እ.ኤ.አ. በ 2007 የኤሲያ ዋንጫ ማጣሪያ ሲንጋፖር ኢራቅን በማሸነፍ ብቸኛዋ ቡድን ሆና ኢራቅ ወደ ኤዥያ ዋንጫ አሸናፊነት ዘመቻ ስትጓዝ ነበር። ሲንጋፖር በ2006 እና 2009 በሜዳው ከቻይና 0–0 እና 1–1 አቻ ተለያይተዋል። በመጋቢት 2008 አውስትራሊያም ሲንጋፖርን ማሸነፍ ተስኖት ጨዋታው ያለ ጎል በአቻ ውጤት ተጠናቋል። በ 2018 የፊፋ የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ ጃፓን በሜዳዋ በሳይታማ ስታዲየም በሲንጋፖር ተካሂዶ የነበረ ሲሆን በምድቡ ነጥብ ያጡበት ብቸኛው ጨዋታ ነበር።

## __LEAD_SECTION__

**የሲንጋፖር ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን** (እ.ኤ.አ. ማላይ *፡ ፓሱካን ቦላ ሴፓክ ኬባንግሳን ሲንጋፑራ* &#x3A; ቻይንኛ ፡新加坡国家足球队፣ ታሚል ፡ சிங்கப்பூர் தேசிய kebangsaan Singapura, ቻይንኛ : 新加坡国家足球队 የተደራጀው በሲንጋፖር እግር ኳስ ማህበር (ኤፍኤኤስ) ነው፣ በሲንጋፖር ውስጥ የእግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል፣ እሱም ከእስያ እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን (AFC) እና ከክልላዊ ASEAN እግር ኳስ ፌዴሬሽን (ኤኤፍኤፍ) ጋር የተያያዘ። የቡድኑ ቀለሞች ቀይ እና ነጭ ናቸው. ሲንጋፖር በተለምዶ “አንበሶች” በመባል ይታወቃሉ። 

ሲንጋፖር በእስያ ከሚገኙት አንጋፋ ብሄራዊ ቡድኖች አንዱ ሲኖራት ኤፍኤኤስ በአህጉሪቱ ውስጥ አንጋፋው የእግር ኳስ ማህበር ነው።  ሀገሪቱ በአንፃራዊነት አነስተኛ የህዝብ ብዛት ቢኖራትም በአጠቃላይ ከትልቅ እና ብዙ ህዝብ ከሚኖሩ ጎረቤቶቿ ጋር ጠንካራ ፉክክር ያላቸውን ቡድኖችን በማፍራት በአጠቃላይ ከክብደቷ በላይ በቡጢ ተመታለች።

ሲንጋፖር በ 1998 ፣ 2004 ፣ 2007 እና 2007 እና 2012 አራት ጊዜ ድል ባደረገችበት የክልል ኤኤፍኤፍ ሻምፒዮና ውስጥ በተገኘው እጅግ ጉልህ ስኬቶቹ ውስጥ ይታያል። ሲንጋፖር ይህንን ስኬት ያስመዘገበው የመጀመሪያው ቡድን ሲሆን ባደረጋቸው የፍጻሜ ጨዋታዎች ሁሉ ያሸነፈ ብቸኛ ቡድን ነበር። እ.ኤ.አ. በ1998 ሲንጋፖር ቬትናምን በፍፃሜው አሸንፋ የሀገሪቱን የመጀመሪያ አለም አቀፍ የእግር ኳስ ዋንጫን አሸንፋለች። በ2004–05 በተካሄደው ውድድር ሲንጋፖር ኢንዶኔዢያንን በድምር ውጤት 5-2 በሆነ ውጤት አሸንፋለች። በ2007 ሲንጋፖር ዋንጫውን አስጠብቃ በፍጻሜው ጨዋታ ታይላንድን 3-2 በሆነ ውጤት አሸንፋለች። እ.ኤ.አ. በ2012 ሲንጋፖር ለ4ኛ ጊዜ የዋንጫ ባለቤት ስትሆን በድጋሚ የሶስት ጊዜ ሻምፒዮን የሆነችውን ታይላንድን 3 ለ 2 በማሸነፍ በፍፃሜው ውድድር አሸንፋለች።

ሲንጋፖር ከንዑስ ኮንፌዴሬሽን ባለፈ ጥሩ ውጤት አስመዝግቧል። እ.ኤ.አ. በ 2007 የኤሲያ ዋንጫ ማጣሪያ ሲንጋፖር ኢራቅን በማሸነፍ ብቸኛዋ ቡድን ሆና ኢራቅ ወደ ኤዥያ ዋንጫ አሸናፊነት ዘመቻ ስትጓዝ ነበር። ሲንጋፖር በ2006 እና 2009 በሜዳው ከቻይና 0–0 እና 1–1 አቻ ተለያይተዋል። በመጋቢት 2008 አውስትራሊያም ሲንጋፖርን ማሸነፍ ተስኖት ጨዋታው ያለ ጎል በአቻ ውጤት ተጠናቋል። በ 2018 የፊፋ የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ ጃፓን በሜዳዋ በሳይታማ ስታዲየም በሲንጋፖር ተካሂዶ የነበረ ሲሆን በምድቡ ነጥብ ያጡበት ብቸኛው ጨዋታ ነበር።
ሓሚድ እድሪስ ዓዋተ

**ሓሚድ እድሪስ ዓዋቴ** የኤርትራ አፋር ተወላጅ እና ለኤርትራ ነጻነት ታግሎ ካታገሉት ጀግኖች አንዱና ዋንኛዉ ናቸዉ።
የዳስ ጦርነት

**የዳስ ጦርነት** በ፩፫፫፪ ዓ.ም በኢትዮጵያ ንጉሠ ንገሥት መንግሥት በአፄ አምዳ ጽዮን ትእዛዝ እና በሳሊህ የሚመራው ትልቅ የሙስሊም ጥምረት ተካሄደ። የኢትዮጵያ ጦር ድል አድራጊ ነበር፣ ሳሊህም ተገደለ።

መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:ጦርነት
Preston School

የፕራስተን ትምህርት ቤት በዮቪል፣ በሶመርሴት፣ እንግሊዝ ውስጥ የንግድና የኢንተርፕራይዝ ኮሌጅ ስፔሻሊስት ደረጃ ያለው ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ነው። በ2017 ከ11 እስከ 18 ዓመት ባለው የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ 975 ተማሪዎች ነበሩ። በተጨማሪም የፕራስተን ትምህርት ቤት በዩያንግ የሚገኝ አንድ ትምህርት ቤትና በኦስታ ሸለቆ የሚገኝ የበረዶ መንሸራተቻ ቦታ ጋር ተባብሮ መሥራት ጀምሯል ። በተጨማሪም ኦፍስትድ ያልታዘባቸው በዚህ ትምህርት ቤት ውስጥ አንዳንድ ችግሮች አሉ። አንዳንድ ተማሪዎች አዲሱ የአንድ መንገድ ስርዓት "ፌዘኛ" እንደሆነና "ሙሉ በሙሉ መወገድ" እንዳለበት ይናገራሉ። የካፍቴሪያ ማሟያዎች ዋጋም አንዳንድ ትችቶችም አሉት።  ሐምሌ 2011 ትምህርት ቤቱ አካዳሚ ሆነ። እ.ኤ.አ. ከ 2023 ዓ.ም. ድረስ የአሁኑ ርዕሰ መምህር ክላረ ማርሽ ነው.
የ2023 የአፍሪካ ዋንጫ

**እ.ኤ.አ. 2023 የአፍሪካ ሀገራት ዋንጫ** ፣በአጭሩ **2023 AFCON** ወይም **CAN 2023** እና ለስፖንሰርሺፕ ዓላማ እንደ **ቶታል ኢነርጂ 2023 የአፍሪካ ሀገራት ዋንጫ** ፣በአፍሪካ እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን የተዘጋጀው 34ኛው የሁለት አመት የአፍሪካ ዋንጫ ውድድር ነበር። CAF) በ 1984 እትም በኋላ ለሁለተኛ ጊዜ በሀገሪቱ ውስጥ የተካሄደው በአይቮሪ ኮስት ነበር.

ይህ የውድድሩ እትም በመጀመሪያ በሰሜን ንፍቀ ክበብ ክረምት እንደ 2019 ዋንጫ እንዲካሄድ ታቅዶ ከአውሮፓ ክለብ ቡድኖች እና ውድድሮች ጋር የመርሃግብር ግጭቶችን ለመቀነስ።     ነገር ግን፣ በአይቮሪ ኮስት ባለው የበጋ የአየር ሁኔታ ስጋት ምክንያት በCAF ወደ ጃንዋሪ 13 - ፌብሩዋሪ 11 2024 በጁላይ 3 2022 እንዲራዘም ተደርጓል፣ ምንም እንኳን ውድድሩ ዋናውን ስም ለስፖንሰርሺፕ ዓላማ ይዞ ቢቆይም።   ይህ ባለፈው እ.ኤ.አ. በ2021 በካሜሩን የወጣውን እትም ተከትሎ ወደ ሰሜናዊው ንፍቀ ክበብ የክረምት ወቅት በተመሳሳይ ምክንያቶች ፣ ምንም እንኳን በ CAF የቀን መቁጠሪያ ላይ በ COVID-19 ወረርሽኝ ተጽዕኖ ምክንያት ከመራዘሙ ጋር ተያይዞ። 

አስተናጋጇ አይቮሪ ኮስት ውድድሩን ለሶስተኛ ጊዜ አሸንፋለች። በ16ኛው ዙር ሻምፒዮን ሴኔጋልን  በሆነ አቻ ውጤት በመለያ ምት በማሸነፍ በመጨረሻው ናይጄሪያን  አሸንፏል።
የኢትዮጵያ ከ20 አመት በታች ብሄራዊ ቡድን

**የኢትዮጵያ ከ20 ዓመት በታች የእግር ኳስ ቡድን** ከ20 ዓመት በታች እግር ኳስ ኢትዮጵያን የሚወክል ሲሆን በኢትዮጵያ እግር ኳስ ቁጥጥር ስር የኢትዮጵያ እግር ኳስ የበላይ አካል የሆነው ፌዴሬሽን . የአሁኑ አሰልጣኝ አጥናፉ አለሙ 

መደብ:እግር ኳስ በኢትዮጵያ
ሮቤል

**ሮቤል** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የተሰጠ ስም
* ሮቤል ተክለማርያም
* ሮቤል ተክለሚካኤል

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
ሚሥጥረ ሥላሴ

ሚስጥረ ስላሴ ማለት የእግዚአብሔርን አንድነት እና ሶስትነትን የሚያስረዳ አእማድ ነው
ፍልሠታ

ፍልሠታ የሚለው ቃል ፈለሰ ከሚለው  የግዕዝ ቃል የተገኘ ሲሆን ትርጉሙም ከአንድ ስፍራ ወደ ሌላ ቦታ መሄድን ያመለክታል
አብ

እግዚአብሔር አብ ከሶስቱ ቅዱሳን አካላት አንዱ ሲሆን በሰማየ ሰማያት በደመና ይመሰላል
ወልድ

እግዚአብሔር ወልድ ከሶስቱ ቅዱሳን አካላት አንዱ ሲሆን ከሰማየ ሰማያት ወርዶ ከቅድስት ድንግል ማርያም ከስጋዋ ስጋ ከነፍሷ ነፍስ ነስቶ የተወለደ ስለ ሰው ልጆች ሲል ሞቶ ተገርፎ እና በመስቀል ተስቅሎ ያዳናቸው ሲሆን በኋላኛዕ ዘመን በትንሳዔ ዘጉባኤ ሙታንን ከመቃብር ነፍስ ዘርቶ ኃጥአ(ፍየሎችን) በግራ ጻድቃን(በጎቹን)  በቀኝ የሚያቆመው ጻድቃንን መንግስተ ሰማያት እየተባለች የምትጠራውን እየሩሳሌም ሰማያዊትን የሚያወርሰው ይህ ቅዱስ አካል ነው
ጽርሐ አርያም

ጽርሐ አርያም ከሰባቱ ሰማያት አንዷ ስትሆን ቅዱሳን መላእክት አግልግሎት የሚከፋፈሉባት ሰማይ ናት ይህም ከፊሉ በቅዳሴ ከፊሉ በልመና ከፊሉ በጸሎት እግዚአብሄርን ቅዱስ እያሉ  በረቂቅ ከበሮ በረቂቅ ጽናጽል ያመሰግናሉ ከሰማያት ሁሉ በላይ ናት ጽርሐ አርያም የሰማይ አዳራሽ ማለት ነው
አገሶቄ

አገሶቄ የሚባለው ቦታ ከጢያ ከተማ በጥቂት ኪሎሜትሮች ርቀት በኦማ ገርጌ ቀበሌ አቅጣጫ የሚገኝ ቦታ ሲሆን እጅግ በጣም ግዙፍ ህንፃ የሚመስል ረጅም የቋጥኝ ክምር የሚታይበት ቦታ ነው። የቋጥኝ ክምሩ ከስሩ ከበቀሉት ከከበበው የደን ሽፋን  በላይ በርዝመት ወጥቶ የሚታይ ሲሆን ለአካባቢው የተለየ ግርማ  የሰጠ ነው፤
አማኑኤል ገብረሚካኤል

**አማኑኤል ገብረ ሚካኤል** (የካቲት 5 ቀን 1999 ተወለደ) የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ክለብ ፋሲል ከነማ እና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ፊት ለፊት የሚጫወት ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ነው።
መንበረ መንግስት

ይህች ሰማይ ቅድስት ስላሴ ቅዱስ ዙፋናቸውን የዘረጉበት ሰማይ ናት በዚህች ሰማይ እግዚአብሔር ለፍጥረታት የሚታይበት ሰማይ ናት ኪሩቤል  ዙፋኑን ሲሸከሙ ሱራፍፌል ደግሞ ካህነተ ሰማይ ሲሆኑ ብዛታቸው 24 ናቸው እነዚህ ስድስት ክንፍ ያላቸው ፍጥረታት ሲሆኑ በሁለቱ ክንፋቸው ፊታቸውን መሸፈናቸው ፊትህን ማየት አይቻለንም ሲሉ ነው በሁለቱ ክንፋቸው እግራቸውን መሸፈናቸው ፊትህ መቆም አይቻለንም ሲሉ ነው በሁለቱ ክንፋቸው ወዲያ እና ወድህ ማርገብገባቸው ድንበር ወሰን የለህም ሲሉ ነው ገቢራቸው የቅድስት ሥላሴ ቅዱስ ዙፋናቸውን የሚያጥኑ ናቸው መንበረ መንግሥት መንበረ ጸባኦት መንበረ ብርሃን መንበረ ስብሐት ተብሎ ይጠራል
መላእክት

መላእክት የተፈጠሩት ከእሳት እና ከነፋስ ነው እሳት ሃያል ነው መላእክት ሃያል ናቸው እሳት ረቂቅ ነው መላእክት ረቂቃን እሳት ብሩህ ነው መላእክት ብሩህ አዕምሮ አላቸው ንፋስ በአየር ላይ ይነፍሳል መላእክትም በአየር ላይ ይበራሉ
ኪሩቤል

ኪሩቤል አራት ናቸው አንደኛው ገጽ ብእሲ ይባላል ይህ የሰው መልክ ያለው ሲሆን ለሰው ልጆች ሁሉ እግዚአብሔር ኃጢአታቸውን ይቅር እንዲላቸው እና በቸርነቱ እንዲጠብቃቸው ያለ
 እድሜያቸው እንዳይውስዳቸው የሚጸልይ መልአክ ነው
ሁለተኛው ገጸ አንበሳ ይባላል የአንበሳ መልክ ያለው መልአክ ሲሆን አንበሳ የአራዊት ንጉሥ እንደሆነ ሁሉ ለአንበሳ እና ለአራዊቱ የሚጸልይ መልአክ ነው
ሶስተኛው ገጸ ላህም ይባላል የላም መልክ ያለው ሲሆን እንስሳት እርስ በርስ ተነካክሰው እንዳይጠፉ የሚጸልይ መልአክ ነው
አራተኛው ገጸ ንስር ይባላል ንስር የአእዋፋት ንጉሥ ሲሆን በክንፍ በሰማይ እየበረረ ከላይ ወደታች ሲመለክት በምድር ላይ ያሉትን ረቂቃን ማየት እንደሚችል ሁሉ ለአእዋፋት የሚጸልይ መልአክ ነው
ሰማይ ውዱድ

ሰማይ ውዱድ ከዘጠኙ ዓለማተ እሳት አንዱ ሲሆን ቅዱሳን መላእክት የምስጋና መስዋዕት የሚሰዉበት ሰማይ ነው ቅዱሳን መላእክት ከሶስቱ አለመ መላእክት ማለትም ኢዮር ራማ እና ኤረር ለምስጋና ወደ እዚህ ሰማይ ይላካሉ ሰማይ ውዱድ የተስማማ ሰማይ ማለት ነው ቤተ ክርስቲያን የምትሰራው በእነዚህ ሶስት ሰማያት ምሳሌ ነው ይህም ጽርሐ አርያም እንደ ቅኔ ማኅሌት መንበረ መንግሥት እንደ መቅደስ ሰማይ ውዱድ እንደ ቅድስት ተሰርተዋል
ሳጥናኤል

ሳጥናኤል ከመሰይጠኑ በፊት የሚጠራበት ስያሜ ሲሆን ትርጉሙም ለእግዚአብሔር ምስጋና የሚያቀርብ ማለት ነው ሳጥናኤል መላእክት ሲፈጠሩ ማን ፈጠረን ሲሉ ሳጥናኤል እኔ ነኝ የፈጠርኳችሁ ብሎ ያሳተቸው እርኩስ መልአክ ነው ወድ ምድርም ሲወድቅ አንድ መቋቋም የማይችለው ነገር ገጠመው ሊቀ መላእክት ቅዱስ ሚካኤል ሳጥናኤል ራሱን ወደ አውሬ በመቀየር ከሚካኤል እና ከሰራዊቱ ጋር ገጠመ ሳጥናኤልም ሊቋቋመው አልቻለም ተሸነፈ በገሃነም ታሰረ
ሻሸመኔ ከተማ

**ሻሸመኔ ከተማ** በኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ሸዋ ዞን በሻሸመኔ ከተማ የሚገኝ የኢትዮጵያ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ክለብ ነው።  የሚጫወቱት በኢትዮጵያ ከፍተኛ የፕሮፌሽናል እግር ኳስ ደረጃ በሆነው በኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ነው ።
ኑኃሚን ግርማ

**ናኦሚ ኃይሌ ግርማ** (   ;  ሰኔ 14፣ 2000 ተወለደ) በብሔራዊ የሴቶች እግር ኳስ ሊግ (NWSL) ውስጥ ለሳንዲያጎ ዌቭ FC ተከላካይ ሆኖ የሚጫወት አሜሪካዊ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ነው። የዩናይትድ ስቴትስ ብሔራዊ ቡድን .  እሷ የ 2022 የ NWSL ረቂቅ አጠቃላይ 1 ምርጫ ነበረች።

ግርማ ዩናይትድ ስቴትስን ወክሎ ከ17 ፣ ከ19 እና ከ20 አመት በታች ብሄራዊ ቡድን የተጫወተ ሲሆን በ2020 የአሜሪካ እግር ኳስ ወጣት ሴት ተጫዋች ተብሎ ተመርጧል። እ.ኤ.አ. በ 2019 የሴቶች ኮሌጅ ዋንጫን ለማሸነፍ የስታንፎርድ ካርዲናልን ካፒቴን ሆነች።

ግርማ በ2022 የዓመቱ ምርጥ የ NWSL ሮኪ ፣ የ2022 እና 2023 የዓመቱ ምርጥ ተከላካይ ፣ እና የ2023 የዩኤስ እግር ኳስ ምርጥ ሴት ተጫዋች በመባል ተመርጣለች።
የንግሥት ማክዳ የኢየሩሳሌም ጉዞ

ክብር ይግባውና ከጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ልደት በፊት አንድ ሺህ ዓመት ገደማ
የኢትዮጵያ ንግሥት የነበረችና በቅዱሳን መጻሕፍት ንግሥተ ሳባ/አዜብ ተብላ የምትታወቀው
ታላቅ ሴት ነበረች። ይህቺውም ንግሥት ግዛቷን እስከ አረቢያ አስፋፍታ ሀገራችንን በኃይልና
በሀብት ከፍ ያደረገች ስመ ገናና ንግሥት ነበረች።
ንግሥት ማክዳ ከአባቶቿ በወረሰችው አምልኮተ እግዚአብሔር ስትኖር ሳለ የጠቢቡ ሶሎሞንን
ዝና በባለሟሏ ታምሪን አማካኝነት ሰማች። በእምነት እርሷን የሚመስል በማግኘቷ በመደሰት፤
የሰማችውን ዓይታ ለማረጋገጥ መንፈሳዊ ቅናት ቀሰቀሳት በዚህም ምክንያት ወደ ምድረ
እስራኤል ተጓዘች፡፡ በዚያም ጥበበኛውን ንጉሥ ሶሎሞንን ጥበቡን ለማወቅ በጥበብ ፈተነችው፤
ውጤቱም ከሰማችው በላይ መሆኑንና ስለተሰጠውም ጥበብ አድንቃ ለዚህ ክብር ያበቃውን
የጸጋ ባለቤት እግዚአብሔርን ማመስገኗ በቅዱሳት መጻሕፍት ተነግሮላታል። መጽ ነገ ፲፣
ማቴ. ፲፪፥ ፵፪
ንግሥት ማክዳ በዚህ ጉዞዋ የንጉሥ ሰሎሞንን አምልኮና የአስተዳደር ጥበብ ቀስማ፣ እንዲሁም
በፈቃደ እግዚአብሔር ከንጉሡ ቀዳማዊ ምኒልክን ፀንሳ ወደ ኢትዮጵያ ተመልሳለች። ልጆች
ንጉሡ ለንግሥቲቱ ክብር ዴርሡልጣን ተብሎ የሚታወቀውን ቦታ ርስት አድርጎ ሰጥቷታል፤
ይህም እስከዛሬ ድረስ በሀገረ እስራኤል የኢትዮጵያ ርስትና ገዳም ሆኖ ይገኛል።
ዱርሬስ

thumb|right|300px|ዱርሬስ
**ዱርሬስ** (አልባንኛ፦ **Durrës**) የአልባኒያ ከተማ ነው።

መደብ:የአልባኒያ ከተሞች
ካርል ቶኮ ኢካምቢ

**ካርል ሉዊ ብሪላንት ቶኮ ኤካምቢ** (እ.ኤ.አ. ሴፕቴምበር 14 ቀን 1992 የተወለደው) ለሳውዲ ፕሮ ሊግ ክለብ አል-ኢቲፋክ የፊት ለፊት ተጫዋች ሆኖ የሚጫወት ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ነው።

ቶኮ ኢካምቢ በ Ligue 1 ውስጥ አንጀርስን ከመቀላቀሉ በፊት ከፓሪስ ኤፍሲ በሻምፒዮንነት ናሽናል እና በ Ligue 2 ውስጥ በሶቻውዝ ሥራውን ጀመረ። በስፔን ላሊጋ በቪላሪያል ከ18 ወራት ቆይታ በኋላ ከሊዮን ጋር ወደ ፈረንሳይ ከፍተኛ ሊግ ተመለሰ።

በፈረንሳይ ተወልዶ ያደገው ቶኮ ኢካምቢ ካሜሩንን በዓለም አቀፍ ደረጃ ይወክላል። በ2015 ለካሜሩን አለም አቀፍ የመጀመሪያ ጨዋታውን አድርጓል። በ 2017 ፣ 2019 ፣ 2021 እና 2023 በአፍሪካ ዋንጫ ሀገሩን ወክሎ የ2017ቱን ውድድር አሸንፏል። በ 2022 የፊፋ የዓለም ዋንጫ ላይም ተጫውቷል።
አባ አፍፄ

አባ አፍፄ 

ጻድቁ የተወለዱት እስያ ውስጥ በአምስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሲሆን ወላጆቻቸው አቡሊዲስና አቅሌስያ ይባላሉ። ገና በሕፃንነታቸው ብሉይ ከሐዲስ ጠንቅቀው ወደ ግብጽ ወርደዋል። በዚያም በአባ መቃርስ እጅ መንኩሰዋል። አባ አፍፄ ወደ ኢትዮጵያ የመጡት በአልዐሜዳ ዘመን ከስምንቱ ባልንጀሮቻቸው ጋር ነው።

ጻድቁ ጠበል እያፈለቁ ብዙ ድውያንን ፈውሰዋል። ትግራይ ውስጥ የሐ የተባለው ቦታም ማረፊያቸው ነበር።

ስለ ጻድቁ በጥቂቱ እነዚህን እንጠቅሳለን።

፩.ከመቶ ዓመት በላይ አበ ምኔት ሆነው በኖሩበት ገዳማቸው በፍጹም ትጋት በጾምና በጸሎት አገልግለዋል።

፪.በመጀመሪያ ያስከተሏቸውን ሦስት መቶ ስልሳ ስድስት ደቀ መዛሙርት ጨምሮ ብዙ መናንያንን አፍርተው በሃገራችን ገዳማዊ ሕይወትን አስፋፍተዋል።

፫.ቅዱሳት መጻሕፍትን ከሱርስትና ከጽርዕ ቋንቋ ወደ ግዕዝ ተርጉመዋል።

፬.በስብከተ ወንጌል ለሃገራችን ብርሃንን አብርተዋል። ሕዝቡ በጣዕመ ስብከታቸው ይገረም ስለ ነበር "አፍፄ (አፈ-ዐፄ)" ብሏቸዋል። "የዐፄ (የንጉሥ) አንደበት ያለው" ወይም "ንግግር አዋቂ" (Speaker) ማለት ነው።

ጻድቁ ከሁለት መቶ ዓመታት በላይ ቤተ ክርስቲያንን አገልግለው በዚህች ቀን በ፮፻፹፬ ዓ.ም ተሠውረዋል። እግዚአብሔርም በስማቸው ለተማጸነ ገዳማቸውን ለተሳለመ የምሕረት ቃል ኪዳን ሰጥቷቸዋል።
ኢየሩሳሌም ሰማያዊት

ኢየሩሳሌም ሰማያዊት የሰማይ መካከል ናት ከላይ ሶስት ከታች ሶስት ሰማያት ይገኛሉ በዚህች ሰማይ ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም በስተቀር ምንም አይነት ፍጥረት አይኖርም ይህች ሰማይ ሳጥናኤል የተፈጠረባት ከዚያም የወጣባት ናት ይህች ሰማይ በሳጥናኤል ምትክ ለተፈጠረው የሰው ልጅ ተሰጥታ ቢሆንም ነገር ግን በሰይጣን ዲያብሎስ አሳችነት ሊኖርባት አልቻለም አዳም ዕጸ በለስን ሳይበላ 1000 ዓመት ቢኖር ታድሶ መንግስተ ሰማያትን ይወርስ ነበር ሳጥናኤል ወደ ምድር ሲወድቅ እግዚአብሔር ሰማይን ይዞ ሸሸ ብሎ ተናገረ ነገር ግን ኢየሩሳሌም ሰማያዊት እንደጸናች ናት ይሁን እንጂ በኋላኛው ዘመን በትንሳዔ ዘጉባኤ ጻድቃን የሚወርሷት የክርስትያኖች ርስት ናት ኢየሩሳሌም ሰማያዊት 12 ደጆች አሏት የብርሃን መጋረጃ ከላይ ወደታች የተጋረደባት ናት በመሰረቷ ላይ የ12ቱ ሐዋርያት ስም ተጽፎባታል መንግስተ ሰማያት ወደ የት ነው የምትገኘው ቢሉ ከሰማይ ውዱድ በታች ከኢዮር በላይ ናት
ወልቂጤ ከተማ FC

**ወልቂጤ ከተማ** (****) በወልቂጤ ኢትዮጵያ የሚገኝ ፕሮፌሽናል የእግር ኳስ ክለብ ነው። በኢትዮጵያ ከፍተኛ የእግር ኳስ ዲቪዚዮን በሆነው በኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ይጫወታሉ።
ትሂድ ትመልሰው

መቅዴላ አፋፉ ላይጩኸት በረከተ ፣
የሴቱን አናውቅም  ወንድ አንድ ሰው ሞተ ፡፡
የቅኔው አይነት የኀዘን ቅኔ  ሲሆን አፈታቱ ታሪክን በማወቅ ይሆናል ፡፡
ሕብረ ቃሉ- ወንድ አንድ ሰው  የሚለው ነው ፡፡
ታሪኩ መቅዴላ ታላቅ ስራ የሰራው  አጼ -ቴዎድሮስ ነው !!
ሠሙ፡-መቅዴላ አፋፍ ከፍተኛ ለቅሶና ጩኸ  አለ የሞተው ወንድ በቁጥር አንድ ሲሆን ምንያህል ሴት እነዴሞተ  አልታወቀም የሚል ነው ፡፡
ወርቁ፡- ጀግናው አጼ-ቴዎድሮስ ሞተ የሚል ነው ፡፡

ሊበላ ብሎ አንበጣ ፣
ራዛው በላይ መጣ ፡፡
ሕብረ ቃሉ- ራዛው በላይ መጣ
ሠሙ፡- አንበጣው አዝመራውን ሊበላ ሲል ራዛ የተባለው አሞራ በሰመይ መጣበት የሚል ነው ፡፡
ወርቁ፡- ጣሊያን ኢትዮጵያን ለቅኝ ግዛት እወራለሁ ሲል ጀግናው በላይ ዘለቀ ለቃቅሞ ጨረሰው ማለት ነው ፡፡
የቅኔው አፈታት ስልት ታሪክን በማወቅና ነገሮችን በማመሳሰል የመፍታት ስልት ነው ፡፡
ራዛ ማለት ትልቅና ፈጣን አሞራ ነው
ለዚህም ነው ጀግናውና ወደርየለሹ በለይ ዘለቀ በፍጥነቱና ቅልጥፍናው በራዛ የተመሠለው ፡፡

አጼ-ዮሃንስ ይዋሻሉ ፣
መጠጥ አልጠጣም እያሉ ፣
ሲጠጡ አይተናል በእርግጥ ፣
ራስ እሚያዞር መጠጥ ፡፡

የአፈታት ስልቱ ታሪክን በማወቅ ነው ፡፡
ሕብረ -ቃል -ራስ እሚያዞር መጠጥ
ሠሙ -ንጉሱ አጼ-ዮሃንስ መጠጥ አልጠጣም ብለው ይዋሻሉ(ውሸት ያወራሉ)ነገር ግን ተደብቀው ሲጠጡ ታይተዋል ማለት ነው ፡፡
ወርቁ፡-1) ንጉሡ ዮሃንስ ከሱዳኖች ሲዋጉ አንገታቸዉ ተቆረጦ በሱዳኖች ተወሰደ ማለትም ሱዳን ድረስ ጭንቅላታቸው ተነከራተተ (ዞረ) ማለት ነው፡፡
ቃላትን አጥብቆና አላልቶ በማንበብ የመፍታት ዘዴ

ቻይና ማበር ገባች ያባቱዋም ልነበር ፣
እነሱን መጋበዝ ቡን አድርጎ ነበር ፡፡

ሕብረ -ቃል -ቡን አድርጎ ነበር
አፈታቱ ቃሉን አጥብቀንና አላልተን ስናነበው በሚያመጣው የትርጉም ለውጥ ነው ፡፡
ሠሙ -ቻይናወችን መጋበዝ ቡና አፍልቶ ነበር  ብሎ መቆጨቱን ይገልጻል ፡፡
ወርቁ- ቻይናዎች በተለያየ ምክንያት ወደ ሀገራችን ገቡ ቡን (አመድ) አድርገን ነበር ማጥፋት የሚል የቁጭት ስሜት ይገልጻል ፡፡
ሐብለበራኂ

right|thumb|247x247px| የክሮሞሶም እቅድ እና ቦታው<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> (1) Chromatids/Cinsanite. /<br /><br /><br /><br /> (2) ሴንትሮሜር (አገናኝ)<br /><br /><br /><br /> (3) የ chromatid አጭር ክንድ<br /><br /><br /><br /> (4) የ chromatid ረጅም ክንድ
**ሐብለበራኂ** (እንግሊዝኛ**:- C''hromosome*** *(* ከግሪክ : χρωμόσωμα ወይም *ክሮሞዞም፣* *'ክሮማ** ማለት ቀለም ሲሆን **ሶማ''' ማለት አካል ማለት ነው። እሱ በዋነኝነት ዲኦክሲራይቦኑክሊክ አሲድ (ዲ ኤን ኤ) በሕያዋን ፍጥረታት ውስጥ የሚገኝ እና በሴል ኒውክሊየስ ውስጥ የሚገኝ በመዋቅራዊ ሁኔታ የተቀናበረ ጥቅል ነው። ብዙውን ጊዜ በራሳቸው አይኖሩም, ነገር ግን በእውነ-ኑክሊያዊ ዘአካል ውስጥ ሂስቶን ከሚባሉት በርካታ መዋቅራዊ ፕሮቲኖች ጋር የተቆራኙ ናቸው, እነዚህም ከሌሎች ፕሮቲኖች ጋር, የዲ ኤን ኤ ሰንሰለቱን የማከማቸት እና የማጣጠፍ ሂደትን ያከናውናሉ ስለዚህም በቅጹ ውስጥ ሳይሰበር ይቀራል. የተወሳሰቡ ክሮች ኤን.
መደብ:ጀነቲክስ
ሃብለበራሂ

thumb|271x271px| የተባዛ እና የታመቀ ሜታፋዝ eukaryotic ሃብለበራሂ ንድፍ።<br /><br /><br /><br /> (1) ሃብለበርሂት - ከተባዛ በኋላ ከሁለቱ የሃብለበራሂ ክፍሎች አንዱ።<br /><br /><br /><br /> (2) መጣብቀ ክር - ሁለቱ ክሮማቲዶች የሚነኩበት ነጥብ.<br /><br /><br /><br /> (3) አጭር ክንድ. (4) ረጅም ክንድ።
የአንድ ሕዋስ **ሃብለበራሂ** በሴል ኒውክሊየስ ውስጥ ነው. የጄኔቲክ መረጃን ይይዛሉ. ሃብለበራሂ በዲ ኤን ኤ እና ፕሮቲን የተዋሃዱ እንደ chromatin ናቸው. እያንዳንዱ ሃብለበራሂ ብዙ ዘረመሎች  ይይዛል። ሃብለበራሂች ጥንድ ሆነው ይመጣሉ: ከእናትየው አንድ ስብስብ; ከአባት ሌላ ስብስብ. ሳይቶሎጂስቶች ሃብለበራሂን በቁጥር ይለያሉ። 

ሃብለበራሂች በሁሉም የሕዋስ ኒውክሊየስ ውስጥ በጣም ጥቂቶች እና ልዩ ልዩ ሁኔታዎች አሉ። ይህ ማለት በሁሉም eukaryotes ውስጥ ይገኛሉ, ምክንያቱም ዩካርዮትስ ብቻ የሕዋስ ኒውክሊየስ አላቸው. የ eukaryote ሴሎች ሲከፋፈሉ ሃብለበራሂችም ይከፋፈላሉ.

የሶማቲክ (የሰውነት) ሴል (እንደ ጡንቻ ሴል) ሲከፋፈል, ሂደቱ ይባላል mitosis . ከማቶሲስ በፊት ሴሉ ሁሉንም ሃብለበራሂች ይገለበጣል ከዚያም ሊከፋፈል ይችላል. ሲባዙ ሃብለበራሂች “X” የሚለውን ፊደል ይመስላሉ። በእጥፍ ሲጨመሩ ሁለቱ ግማሾቹ ክሮማቲድስ ይባላሉ (ሥዕላዊ መግለጫውን ይመልከቱ)። ክሮማቲዶች በሴንትሮሜር ላይ ተቀላቅለዋል.

በሰው ውስጥ 46 ሃብለበራሂች እንደ 23 ጥንዶች አሉው ከአባታቸው እና ከእናታቸው የሃብለበራሂ ስብስብ አላቸው። ጥንድ የወሲብ ሃብለበራሂ ያካትታሉ. የእናቶች እንቁላሎች ሁል ጊዜ X ሃብለበራሂ ይይዛሉ ፣ የአባትየው የወንድ ዘር ደግሞ Y ሃብለበራሂ ወይም X ሃብለበራሂ ይይዛል። ይህም የልጁን ጾታ ይወስናል. ልጁ ከአባቱ የ Y ሃብለበራሂ ካገኘ ወንድ ነው. ከአባት ኤክስ ካገኘ ሴት ነው።

የጾታ ሴሎችን ( ጋሜት ) ለማምረት, ግንድ ሴሎች ሜዮሲስ ተብሎ በሚጠራው የተለየ የመከፋፈል ሂደት ውስጥ ያልፋሉ. ይህ 23 ጥንዶችን ( ዲፕሎይድ ) ወደ 23 ነጠላ ( ሃፕሎይድ ) ይቀንሳል። እነዚህ በማዳበሪያ ሲዋሃዱ አዲሱን 23 ጥንድ ያመርታሉ.

የተለያዩ እንስሳት የተለያዩ የሃብለበራሂ ቁጥሮች አሏቸው። አንድ ሰው የተለመደው የሃብለበራሂ ብዛት ከሌለው ሊሞት ወይም አንድ ወይም ከዚያ በላይ ልዩ ባህሪያት ሊኖረው ይችላል. ለምሳሌ፣ እንደ ዳውን ሲንድሮም (ተጨማሪ ክሮሞዞም 21)፣ ወይም Klinefelter syndrome (ሁለት X ሃብለበራሂ ያለው ወንድ) ያሉ የዘረመል መታወክ ሊያዙ ይችላሉ። አንዳንድ የጄኔቲክ በሽታዎች ከሌሎቹ በጣም የተለመዱ ናቸው.

## ፖሊቲን ሃብለበራሂች
thumb| ፖሊቲን ሃብለበራሂ
**ፖሊቲን ሃብለበራሂ** ከመደበኛ ሃብለበራሂ የተገነቡ ከመጠን በላይ መጠን ያላቸው ክሮሞሶሞች ናቸው። ልዩ ሕዋሳት ያለ ሴል ክፍፍል ( ኢንዶሜትቶሲስ ) በተደጋጋሚ የዲ ኤን ኤ መባዛት ይካሄዳሉ. ፖሊቲነን ሃብለበራሂች የሚፈጠሩት በርካታ ዙሮች በትይዩ የተጣበቁ ብዙ እህት ክሮማቲዶች ሲፈጠሩ ነው። 

ፖሊቲን ሃብለበራሂ *በድሮስፊላ* ዝርያዎች እና በማይነኩ መካከለኛ ክፍሎች ውስጥ ይገኛሉ. እንዲሁም በክፍል ውስጥ በአርትሮፖድስ ውስጥ ይከሰታሉ Collembola, ciliate protozoa, የአጥቢ እንስሳት ሽሎች የመጀመሪያ ደረጃዎች እና በእፅዋት ውስጥ ያሉ ተንጠልጣይ ሴሎች. 

የፖሊቲን ሴሎች የሜታቦሊክ ተግባር አላቸው. በርካታ የጂኖች ቅጂዎች ከፍተኛ የጂን መግለጫን ይፈቅዳል. በ *Drosophila* ውስጥ ለምሳሌ, የላርቫል ምራቅ እጢ ሃብለበራሂ ብዙ የድጋፍ ዙሮች አሉት.

**ሃብለበራሂ ፑፍ** (በሥዕላዊ መግለጫው ላይ የሚታየው) ያልተጠቀለሉ የፖሊቲን ክሮሞዞም ክልሎች ተሰራጭተዋል። እነሱ የነቃ የጽሑፍ ቅጂዎች ናቸው።

## ተዛማጅ ገጾች

* ካሪዮታይፕ
* የሕዋስ ክፍፍል
* ሆሞሎጂካል ሃብለበራሂ
* ሚውቴሽን# የሃብለበራሂ ሚውቴሽን
* ጀነቲክስ #በሜንዴል እና በዘመናዊ ጀነቲክስ መካከል

መደብ:ጀነቲክስ
Undertaker Franchise

የቀባሪው ፍራንሲስ በቱርክ ውስጥ በጣም ታዋቂው የበይነመረብ ተከታታይ ነው። እንደ ጆርጅ ደብሊው ቡሽ፣ ዘ ባው፣ ብራያን ክራንስተን እና ራማል ባሉ ምናባዊ ገፀ-ባህሪያቱ በደንብ ይታወቃል።

የBirdlecheim ተመላሾች ተብሎ የሚጠራው በቀባሪው ፍራንቻይዝ ውስጥ ያለው የቅርብ ጊዜ ክፍል በ glumple ስቱዲዮዎች ሯጮች ተቆርጧል፣ እንደ Birdlecheim ተመላሾች ትርዒት ​​የጠፋ ሚዲያ ነው።

ቀባሪ 2 በ glumple ስቱዲዮ ቻናል ላይ በፌብሩዋሪ ወይም መጋቢት ውስጥ ለመልቀቅ ተዘጋጅቷል።

## Birdlechiem ተመልሷል
Birdlechiem ተመላሾች በአቀባባሪ ተከታታዮች ውስጥ ያለው የቅርብ ጊዜ ክፍል ነው፣ በ2024 ሊለቀቅ ነው እና Stambaughን፣ ጆርጅ ደብሊው ቡሽን፣ አምላክን፣ ራማልን እና ሌሎችንም እያሳየ ነው። ሎልዚ ስቱዲዮን ጨምሮ በብዙ የትብብር ስቱዲዮዎች ይዘጋጃል።

Birdlechiem በብዙ የቱርክ የሳሙና ኦፔራዎች፣ ካርቱኖች እና ፕሮፓጋንዳዎች በነዳጅ ተዘጋጅቷል። የባንድ ቱልሳ ዱም ፣ የልደት ፖኒ ዝነኛ የወፍ ልኬም ተመላሾችን ማጀቢያ ስፖንሰር ለማድረግ ተስማምቷል።ፊልሙ አንዳንድ ጊዜ እንደ መጥፎ ድመት ይባላል.
Stambaughን

ባው በ Undertaker Series ውስጥ ታዋቂ ገጸ ባህሪ ነው። በታሪኩ ውስጥ እሱ የ Birdlechiem ዋና ኒሜሲስ ነው። ባው ከዩናይትድ ስቴትስ ከመጣው ታዋቂ ኬሚስት እና ዋልተር ኋይት ከኒው ሜክሲኮ የተወሰደ ነው።

## Ancient Origions
thumb|possible depiction of Birdlechiem on Göbekli Tepe pillar.
የ Baugh ምናልባት Birdlechiem ያህል ያረጀ ነው, የኖርስ runes Baugh በመጥቀስ እና Birdlechiem ጋር ያለውን ዘላለማዊ ትግል. የጊልጋመሽ ታሪክ ባውፍ ዓይነትን ይጠቅሳል፣ነገር ግን አፈ ታሪኮች በዕድሜ የገፉ ሊሆኑ ይችላሉ።

ሰላም ስሜ ጁዳ ነው።
ጎበክሊ ቴፔ

thumb|የአርኪኦሎጂ ቦታ ምስል
thumb|በአዕማድ ላይ ጥንብ ቀረጻ
thumb|የውስጥ ቀለበት
**ጎቤክሊ ቴፒ** በደቡብ ምስራቅ ቱርክ የሚገኝ ጥንታዊ መዋቅር ነው ፣ 11,500 ዓመታት ያስቆጠረ ተብሏል ፣ እሱ መነሻው ኒዮሊቲክ ያደርገዋል። ሰዎች በግብርና አኗኗር ዘይቤዎች ውስጥ እየጨመሩና እየጨመሩ በመምጣታቸው ለተለወጠው ዓለም ምላሽ ሆኖ ተገንብቷል። ለአዳኝ ሰብሳቢው የአኗኗር ዘይቤ እንደ ስንብት ነበር።

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:ሥነ ቅርስ
መጠነ እንቅስቃሴ

**መጠነ እንቅስቃሴ** ( ሞመንተም momentum) ማለት በቁስ አካላት ውስጥ ያለ የእንቅስቃሴ ብዛት ነው።

ለምሳሌ  3ኪሎግራም የሆነ ድንጋይ በ10ሜትር በሰከንድ ወደ ሰሜን ቢጓዝ፣ እያንዳንዱ ኪሎግራም የድንጋዩ ክፋይ በ10m/s ፍጥነት እንዳለ ለማየት አያዳግትም። ስለዚህ ድንጋዩ  10m/s+10m/s+10ms = 30m/s ወደ ሰሜን አጠቃላይ መጠነ እንቅስቃሴ ከkg አንጻር አለው ይባላል።  3ሺህ ግራም ስላለው፣ 3000X10m/s = 30ሺህ m/s ወደ ሰሜን መጠነ እንቅስቃሴ ከግራም አንጻር አለው ይባላል። ምክንያቱም እያንዳንዱ ግራም ቁስ በ10m/s ስለሚጓዝ።

ስለዚህ የአንድ ቁስ-አካል መጠነ እንቅስቃሴ፣ በዚያ አካል ውስጥ ያለው መጠነ ቁስ  በያዘው ፍጥነት ልክ ሲባዛ  ተብሎ ሊተረጎም ይቻላል። ይህ ሐሳብ ወደ ሒሳብ ተለውጦ ሲጻፍ እንዲህ ይመስላል፦ 

አንድ እራሱን የቻለ የቁስ ሥርዓት (ከውጭ ጉልበት የማያርፍበት)፣ በውስጡ ያለው መጠነ እንቅስቃሴ ምንጊዜም አንድ አይነት ነው። ይህም ሐቅ ኒውተን ሦስተኛ የ እንቅስቅሴ ሕግ ባለው መርሁ ያረጋገጠው የሳይንስ ጽንሰ ሐሳብ ነው። ስለዚህም በ10m/s የሚጓዝ 1ኪሎግራም ቁስና በ1m/s የሚጓዝ 10ኪሎግራም ቁስ፣ ሁለታቸውም እኩል መጠነ-እንቅስቃሴ አላቸው ይባላል፣ አንድ ዓይነት አቅጣጫ እስከያዙ ድረስ።

መደብ:ሥነ-እንቅስቃሴ
ቀመርነት

alt=|thumb| ዳይፕሎይድ (ዲፕሎይድ) ሴል እንደ ራስ-ሰር ሴል (ታች) አንድ ክሮሞሶም ከአባት እና ከእናት አንድ ክሮሞሶም ቅርጽ አለው። አንዳንድ ሕዋሳት እንደ ስፐርም እና እንቁላል ያሉ አንድ ክሮሞሶም ንድፍ (ሃፕሎይድ) አላቸው, እና ሲዋሃዱ, የዳበረ እንቁላል በሁለት ክሮሞሶም (ዲፕሎይድ) ይፈጠራል.
**ቀመርነት** በ'''ህዋስ''' ኒውክሊየስ ውስጥ የሃብለበራሂ ስብስብ ነው።    ሕዋሰ ርቢ ( ነባዘር ወይም እንቁላል ) አብዛኛውን ጊዜ የእያንዳንዱን ሃብለበራሂ አንድ ቅጂ የሚያካትት የተሟላ የሃብለበራሂ ስብስብ ይይዛሉ እና የቀመርነት&amp;nbsp; አለመመጣጠን አብዛኛውን ጊዜ በዘር የሚተላለፍ ከባድ በሽታ ያስከትላል።
left|thumb|270x270px| የጾታ ክሮሞሶም X እና Yን ጨምሮ 46 ወንድ ክሮሞሶምች ስብስብ።
ኦርጋኒዝም በተፈጥሮ ውስጥ በሁለት ዓይነቶች ይገኛል-ሀፕሎይድ ጋሜቶፊት ( **ሃፕሎይድ** )  (1n) እና ዳይፕሎይድ ስፖሬ ( **ዲፕሎይድ** )  (2n)። ሁለት ጋሜት (ጋሜት) ዚጎት (zygote) ይገነባል። የሰው ልጅን በተመለከተ የዲፕሎይድ ዝርያ ሲሆን ትርጉሙ ዳይፕሎይድ ነው፡- 23 ክሮሞሶም (አንዱ X ክሮሞሶም ነው) ከእናትየው እንቁላል እና 23 ክሮሞሶምች (አንደኛው Y ወይም » ከተዳቀለው እንቁላል ነው የሚመጣው። የ X ክሮሞዞምን ከተሸከመ, የተዳቀለው እንቁላል "ሴት" ይሆናል. አንድ መደበኛ የሰው ሕዋስ 46 ክሮሞሶም (ማለትም n=2) ይዟል. ሁለት ሙሉ ስብስቦችን ያቀፈ ነው, እያንዳንዱም ሃፕሎይድ ነው, ማለትም, ሞኖፕሎይድ, ስለዚህ 23 ክሮሞሶም ጥንዶች በሰው ሴል ውስጥ ተፈጥረዋል, በተጨማሪም ለሴት ከ X ክሮሞሶም እና ለወንዶች Y ክሮሞሶም.

በተጨማሪም ትሪፕሎይድ (ትሪፕሎይድ) ያላቸው ፍጥረታት አሉ  ; ወይም ደግሞ tetraploid (tetraploid) ወይም ሄክሳፕሎይድ (ሄክሳፕሎይድ)።

ህዋስ አካል ፣ ህብረህዋሳት እና ፍጥረታት የሚገለጹት ባሏቸው የሃብለበራሂ ስብስቦች ብዛት  (“የቀመርነት ደረጃ ”)ይባላል : አንድቀመርነት  (1 ስብስብ)፣ ጥንደቀመርነት ወይም ዳይፕሎይድ (2 ስብስቦች)፣ ሳልስቀመርነት  (3 ስብስቦች)፣ ራብዕቀመርነት  (4 ቡድኖች) ), ሀምስቀመርነት  (5 ቡድኖች), ሳድሰቀመርነት  (6 ቡድኖች), ሄፕታፕሎይድ ወይም ሳብዕቀመርነት  (7 ቡድኖች), ወዘተ. አጠቃላይ ቃል " **ብዘሀቀመርነት**  " ሶስት ወይም ከዚያ በላይ የክሮሞሶም ስብስቦችን ያካተቱ ሴሎችን ለመግለጽ ጥቅም ላይ ይውላል. 

## ተመልከት

* የሰዎች ጂኖች ዝርዝር
* ፖሊፕሎይድ
* ደካማ ግለሰባዊነት

## ገምጋሚው

መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:ጀነቲክስ
የኬጥያውያን መንግሥት

**ኬጢያውያን** ከመጀመሪያዎቹ የናስ ዘመን ምዕራብ እስያ ዋና ሥልጣኔዎች አንዱን የፈጠሩ አናቶሊያን ኢንዶ-አውሮፓውያን ነበሩ። ከጥቁር ባህር ማዶ የመጡ ሊሆኑ ይችላሉ፣ በዘመናዊቷ ቱርክ ከክርስቶስ ልደት በፊት በ2ኛው ሺህ ዓመት መጀመሪያ ላይ ሰፈሩ። ኬጢያውያን በሰሜን መካከለኛው አናቶሊያ ተከታታይ ፖሊሲዎችን መስርተዋል፣ የኩሻራ መንግሥት (ከ1750 ዓክልበ. በፊት)፣ የካነሽ ወይም የኔሻ መንግሥት (ከ.1750–1650 ዓክልበ. ግድም) እና በሐቱሳሽ (1650 ዓክልበ. አካባቢ) ላይ ያተኮረ ኢምፓየር ነበር። በዘመናችን የኬጢያውያን ኢምፓየር እየተባለ የሚታወቀው፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ በሱፒሉሊዩማ 1 ሥር፣ አብዛኛውን አናቶሊያን እና የሰሜን ሌቫንትን እና የላይኛውን መስጴጦምያን ያቀፈ ከፍታ ላይ ደርሷል።

*ደግሞ ይዩ፣ የኬጥያውያን ነገሥታት ዝርዝር

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ዱናሌላ

ዱናሌላ በብርሃን አስተፃምሮ የራሱን ምግብ የሚያዘጋጅ፣ ባለ አንድ ሕዋስ አረንጓዴ ዋቅላሚ ሲሆን እጅግ ጨዋማ በሆኑ ስፍራዎች ውስጥ ከሌሎች ፍጥረታት በተሻለ ሁኔታ በመኖር ችሎታው ይታወቃል።
ክሎሮፋይታ

**ክሎሮፋይታ** የአረንጓዴ ዋቅላሚዎች እርከኖ ሲሆን በዚህ እርከኖ ውስጥ የሚገኙ ዋቅላሚዎች በኢመደበኛነት ክሎሮፋይቶች በመባል ይጠራሉ።

መደብ:አትክልት
ጄፍሪ ዋስዋ

**ጂኦፍሪ ዋስዋ** ዩጋንዳዊ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን ለኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ክለብ ኢትዮጵያ ቡና እና ለኡጋንዳ ብሄራዊ ቡድን በተከላካይነት ይጫወታል።
የማንዴላ ብሔራዊ ስታዲየም

**የማንዴላ ብሔራዊ ስታዲየም** በኡጋንዳ ሁለገብ ስታዲየም ነው። ይህ ስያሜ የተሰጠው በቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት እና የፀረ-አፓርታይድ አዶ በኔልሰን ማንዴላ ነው።  በ2004 የኡጋንዳ እና የደቡብ አፍሪካ ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድኖች ባደረጉት ጨዋታ የስታዲየሙ ሪከርድ የ50,000 ተመልካቾች ተመዝግቧል።
ማርክሲዝም

ይህ የማርክሲዝም ጽንሰ-ሃሳብ መሰረት ያደረገው የካርል ማርክስ የኢኮኖሚና ፖለቲካዊ አመለካከቶች ላይ ነው።
አንድሬ-ፍራንክ ዛምቦ አንጊሳ

**አንድሬ-ፍራንክ ዛምቦ አንጊሳ** (እ.ኤ.አ. ህዳር 16 ቀን 1995 የተወለደ) ፣ እንዲሁም **ፍራንክ አንጊሳ** በመባልም ይታወቃል ፣ ለሴሪ  ክለብ ናፖሊ እና ለካሜሩን ብሄራዊ ቡድን ማዕከላዊ አማካኝ ሆኖ የሚጫወተው የካሜሩናዊ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ነው።
ቱፒላክ

ቱፒላክ (tupilak ወይም ᑐᐱᓚᒃ በ Inuktitut syllabics፣ plural tupilait) የጭራቅ ጭራቅ ወይም መቅረጽ ነው።

በኢንዩት ሃይማኖት በተለይም በግሪንላንድ ቱፒላክ የተለያዩ የእንስሳት ክፍሎችን (አጥንትን፣ ቆዳን፣ ፀጉርን፣ ጅማትን፣ ወዘተ) እና ሌላው ቀርቶ ከሬሳ የተወሰዱ ክፍሎችን በመጠቀም በጠንቋይ ወይም በሻማኒዝም የተቀነባበረ የበቀል ጭራቅ ነበር። ልጆች. ፍጡር በሥርዓታዊ ዝማሬዎች ሕይወት ተሰጥቶታል። ከዚያም አንድ የተወሰነ ጠላት ለመፈለግ እና ለማጥፋት ወደ ባህር ውስጥ ገብቷል.

ቱፒላክን መጠቀም አደገኛ እንደሆነ ተደርጎ ይቆጠር ነበር፣ ከፈጠረው ሰው የበለጠ ምትሃታዊ ሃይል ያለውን ሰው ለማጥፋት የተላከ ይመስል፣ የቱፒላክን ፈጣሪ በአደባባይ ሊያመልጥ ቢችልም, በምትኩ ሰሪውን ለመግደል ተመልሶ ሊላክ ይችላል. ተግባራቸውን መናዘዝ.

ምክንያቱም ቱፒላክ በድብቅ፣ በተገለሉ ቦታዎች እና በቀላሉ ሊበላሹ የሚችሉ ነገሮች ተሠርተው ስለነበር አንዳቸውም አልተጠበቁም። ቀደምት አውሮፓውያን ወደ ግሪንላንድ የሄዱት በአገሬው ተወላጅ አፈ ታሪክ የተደነቁ፣ ቱፒላክ ምን እንደሚመስል ለማየት ጓጉተው ነበር፣ ስለዚህ ኢኑይት የእነርሱን ምስል ከስፐርም ዌል ጥርሶች መፈልፈል ጀመረ።

ዛሬ ቱፒላክ የተለያዩ ቅርጾች እና መጠኖች ከተለያዩ ቁሳቁሶች ለምሳሌ እንደ ናርሃል እና ዋልረስ ቱስክ ፣ እንጨት እና አጋዘን ቀንድ ተቀርፀዋል። የግሪንላንድ ኢኒዩት ጥበብ አስፈላጊ አካል ናቸው፣ እና እንደ መሰብሰብ በጣም የተከበሩ ናቸው።

## ህዝባዊነት እና ምስጢራዊነት
ቱፒላክ መሥራት የሚጀምረው ብዙውን ጊዜ በምሽት በድብቅ ነው። ሻማን (አንጋኩክ) አኖራክን ወደ ኋላ በመልበስ ኮፈኑን ፊታቸው ላይ በማድረግ እና ቱፒላክ ለመስራት ከሚጠቀሙት አጥንቶች ጋር የግብረ ሥጋ ግንኙነት ይፈጽማሉ፣ በዘፈንና በዝማሬ በሂደቱ ውስጥ ያካሂዳሉ፣ ይህም ብዙ ቀናት ሊወስድ ይችላል። ተረት ተረት እንደሚያሳየው ጥቃቱ የተፈፀመበት ሰው እንደገና እንዲመለስ ካደረገው ቱፒላክ መስራት ለራሱ ሰሪው አደገኛ ነበር፡ በዚህ ሁኔታ ውስጥ፣ ህዝባዊ መናዘዝ ብቸኛው መዳን ነው። የመደበቅ ሁኔታዎች አስማታዊ መዘዞች እና የሕዝባዊ ኑዛዜ ገለልተኛነት በሌሎች በርካታ የሕይወት ዘርፎችም ይታመን ነበር ፣ ስለሆነም ይህ የበለጠ አጠቃላይ ምስጢራዊነት እና ይፋዊ አርዕስት ምሳሌ ነው።

### መደበቅ
መደበቅ ወይም ሚስጥራዊነት በብዙ የሕይወት ዘርፎች አስማታዊ ውጤቶችን እንደሚፈጥር ይታመን ነበር፡-

የተደበቀ የፅንስ መጨንገፍ ወይም ጨቅላ መግደል አንጊያክ የሚባል ጭራቅ ሊወልድ ይችላል።
የተደበቀ የታቡ ጥሰት በህብረተሰቡ ላይ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል።
ሚስጥራዊነት ቀመሮች ለሚባሉት ተግባራት ቀዳሚ ነበር (በአደጋ፣ በፍላጎት፣ በአደን፣ እና በተግባራዊ የእለት ተእለት ሁኔታዎች ላይ እንደ ውበት ወይም ፊደል ጥቅም ላይ የሚውሉ ጽሑፎች ወይም ዘፈኖች)።

### የአደባባይ መናዘዝ ገለልተኛ ውጤት
መደበቅ ለብዙ አስማታዊ ውጤቶች እንደ ቅድመ ሁኔታ ታይቷል። ይህ ባለማወቅ ወይም ሆን ተብሎ የተሰበረ ከሆነ ውጤቱ ኃይሉን ሊያጣ ይችላል።

አንጋኩኩይት በአንዳንድ ቡድኖች የአጥፊውን ህዝባዊ መናዘዝ በማሳካት የታቡ ጥሰት መዘዝን ፈትቷል።
በአደን ወቅት የተገደሉት እንስሳት ነፍስም ሆነ ሰው አላቸው ተብሎ ይታመን ነበር፣ እናም የታደኑ እንስሳትን ለማስደሰት እና የበቀል እርምጃ ለመውሰድ ጥረት ተደርጓል። የአንድ ወጣት ልጅ የመጀመሪያ ግድያ በህዝባዊ ስነ-ስርዓት "ገለልተኛ" ይሆናል, ይህም እያንዳንዱ አዋቂ የማህበረሰቡ አባል የጨዋታውን ጭንቅላት ውስጥ መቆራረጥ ወይም ከእሱ ቁራጭ መብላት አለበት. ስለዚህ፣ በሕዝብና በጋራ በአደገኛ ድርጊት መካፈል አደጋውን እንደሚቀንስ እና እንደሚያስወግድ እምነቱ ነበር።

## በተለያዩ የኢንዩት ባህሎች ውስጥ ተመሳሳይ ቃል ትርጉሞች
ብዙ የInuit ባህሎች ከ tupilaq ጋር ተመሳሳይ ጽንሰ-ሀሳቦች ነበሯቸው እና አሁንም ቀጥለዋል። እነዚህ ተለዋጮች የተለያዩ ናቸው, አንዳንድ ሰው ሠራሽ ቁሶች, መንፈስ የሚመስሉ ፍጥረታት ወይም ነፍሳት ሕያዋን ናቸው; በአንዳንድ የኢንዩት ባህሎች፣ ከ tupilaq ጋር የተያያዙ ፅንሰ-ሀሳቦች በሻማን ብቻ ይስተናገዱ ነበር።

እንደ Kivallirmiut፣ Greenlandic Inuit፣ Iglulingmiut Inuit እና Inuinnait ያሉ የሩቅ ቡድኖች የቱፒላክን ፅንሰ-ሀሳብ ያውቁ ነበር፣ ነገር ግን ዝርዝሮቹ የተለያዩ ናቸው።

ኢግሎሊክ[ አርትዕ ]

ቱፒላክ የማይታይ መንፈስ ነበር። ሻማው ብቻ ሊያስተውለው ይችላል። የተወሰነ የሞት ክልከላ በመጣሱ ምክንያት እረፍት ያጣው የሞተ ሰው ነፍስ ነበር። ከአካባቢው ርቆ ጨዋታውን አስፈራ። ስለዚህም ሻማው በቢላ በማስፈራራት መርዳት ነበረበት።

ኪቫሊርሚት[ አርትዕ ]

ቱፒላክ እንዲሁ የማይታይ ፍጡር ነበር። እንደ ኢግሎሊክ ቱፒላክ፣ እንዲሁም ሻማው ብቻውን ማየት ይችል ነበር። የሰው ጭንቅላት እና ከተለያዩ የእንስሳት ዝርያዎች የተውጣጡ ክፍሎች ያሉት ቺሜራ የሚመስል ፍጡር ነበር። አደገኛ ነበር, ሰፈራውን ሊያጠቃ ይችላል. ከዚያም ሻማን መዋጋት ነበረበት እና በእርዳታ መንፈሳቸው መብላት ነበረበት።

ግሪንላንድ[ አርትዕ ]

ቱፒላክ በሰው ሰራሽ አካል ውስጥ ተገለጠ። በሰዎች የተሰራው ጠላቶቻቸውን ለመጉዳት ነው። እሱ አሻንጉሊት የሚመስል ነገር ነበር፣ ነገር ግን በተጠቂው ላይ አስማታዊ ኃይል እንዳለው ይታሰብ ነበር። ከተደባለቁ የሞቱ እንስሳት እና የሞቱ ሕፃናት ሊሆን ይችላል።

ኢኑናይት[ አርትዕ ]

ለኢኑኢናይት ቱፒላክ ከክርስትና ዲያብሎስ ጋር ይመሳሰላል።
ሊግ 1

**ሊግ 1** ፣  በይፋ **ሊግ 1 ኡበር ይበላል** ተብሎ የሚታወቀው በስፖንሰርሺፕ ምክንያት   ለወንዶች ማህበር የእግር ኳስ ክለቦች የፈረንሳይ ፕሮፌሽናል ሊግ ነው። የፈረንሳይ እግር ኳስ ሊግ ስርዓት የበላይ እንደመሆኑ መጠን የሀገሪቱ ቀዳሚ የእግር ኳስ ውድድር ነው። በሊግ ደ እግር ኳስ ፕሮፌሽናል የሚተዳደረው ሊግ 1 በ18 ክለቦች (ከ2023-24 የውድድር ዘመን ጀምሮ) የሚወዳደር ሲሆን ከ ሊግ 2 እና ወደ ሊግ 2 በማውረድ እና በማውረድ ስርዓት ላይ ይሰራል።

ወቅቶች ከኦገስት እስከ ሜይ ይደርሳሉ. ክለቦች በሊጉ ከሚገኙ ቡድኖች እያንዳንዳቸው ሁለት ጨዋታዎችን ያደርጋሉ - አንድ በሜዳው እና አንድ ከሜዳ ውጪ - በአጠቃላይ በውድድር ዘመኑ 34 ጨዋታዎችን ያደርጋሉ። አብዛኛዎቹ ጨዋታዎች ቅዳሜ እና እሁድ የሚደረጉ ሲሆን ጥቂት ጨዋታዎች በሳምንቱ ቀናት ምሽቶች ይካሄዳሉ። ጨዋታው በጥር ሁለተኛ ሳምንት ከመመለሱ በፊት ከገና በፊት ባለው የመጨረሻ ሳምንት መጨረሻ ለሁለት ሳምንታት በመደበኛነት ይታገዳል። እ.ኤ.አ. ከ2021 ጀምሮ ሊግ 1 ከከፍተኛ ብሄራዊ ሊጎች አንዱ ነው፣ በአውሮፓ አምስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፣ ከእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ፣ ከስፔን ላሊጋ ፣ ከጣሊያን ሴሪአ እና ከጀርመን ቡንደስሊጋ ቀጥሎ። 

ሊግ 1 በሴፕቴምበር 11 ቀን 1932 *ብሄራዊ* በሚል ስያሜ ተመርቋል ከአንድ አመት ቆይታ በኋላ ወደ *ምድብ 1* ከመቀየሩ በፊት። በዚህ ስም እስከ 2002 ድረስ መስራቱን ቀጥሏል፣ የአሁኑን ስሙን እስከተቀበለ ድረስ። ፓሪስ ሴንት ዠርሜይን አስራ አንድ የሊግ ዋንጫዎችን ያስመዘገበው ክለብ ሲሆን ሊዮን ደግሞ በተከታታይ (በ2002 እና 2008 መካከል ሰባቱን) ዋንጫዎችን ያነሳ ክለብ ነው። ሴንት-ኤቲየን አስር ዋንጫዎችን ያስመዘገበ የመጀመሪያው ክለብ ነበር። በሊግ 1 71 የውድድር ዘመን በመገኘቱ ማርሴይ ከሊግ መሪዎች መካከል የአብዛኞቹን የውድድር ዘመናት ሪከርድ ስትይዝ ፓሪስ ሴንት ጀርሜይን በ 47 ተከታታይ የውድድር ዘመናት (ከ 1974 እስከ ዛሬ) የሊግ ሪከርዱን ይይዛል። ናንቴስ በ1994–95 የውድድር ዘመን ረጅሙ ተከታታይ ያለመሸነፍ (32 ግጥሚያዎች) እና ጥቂት የተሸነፉ ሽንፈቶች (አንድ ግጥሚያ) ያለው ቡድን ነው። በተጨማሪም ናንተስ ከግንቦት 1976 እስከ ኤፕሪል 1981 ባደረጋቸው 92 ግጥሚያዎች በሜዳው ሳይሸነፍ የረዥም ጊዜ ሪከርዱን ይይዛል።

በ2022–23 የውድድር ዘመን አስራ አንደኛውን ሪከርድ ያሸነፈው ፓሪስ ሴንት ዠርሜይን የወቅቱ ሻምፒዮን ነው። ሊጉ በተለያዩ አጋጣሚዎች በውጪ በሚገኝ ክለብ ሞናኮ አሸንፏል፣ በሊጉ ውስጥ መገኘቱ ድንበር ተሻጋሪ ውድድር ያደርገዋል። 

ከ2023–24 የውድድር ዘመን በፊት የሊጉ ቡድኖች ብዛት ወደ 18 ዝቅ ይላል። በ 2022-23 ሊግ 1 ውስጥ አራት ቡድኖች ወደ ሊግ 2 የሚወርዱ ሲሆን በ ሊግ 2 ውስጥ ሁለት ቡድኖች ብቻ ወደ ሊግ 1 ያድጋል።
ኅሩይ ኤርምያስ

ሙሉ ስማቸው መጋቤ ምሥጢር ዶ/ር አባ ኅሩይ ኤርምያስ - የቅኔና የትርጓሜ መጻሕፍት መምህር - ዜማና ቅዳሴ ዐዋቂ - አገልግሎታቸውን የጀመሩት ከመ/ፓ/ጠ/ጽ/ቤት ተመድበው በሰሜን ምዕራብ ሸዋ ሀገረ ስብከት ውስጥ በሚገኘው የአቡነ ተከል ሃይማኖት የትውልድ ቦታ ቦሆነው ጥንታዊው የእቲሳ  አቡነ ተክለ ሃይማኖት ገዳም - ቡልጋ የቅኔ መምህር በመሆን ነው፤ ከ1990 - 2003 ድረስ በአዲስ አበባ በወይብላ ቅድስት ማርያም፣ በላፍቶ ቅዱስ ሚካኤልና በቅዱስ ቂርቆስ አብያተ ክርስቲያናት በዋና ጸሐፊነትና ልዩ ልዩ የአስተዳደር እርከን አገልግለዋል። ይሁን እንጂ ለመንፈሳዊ አገልግሎት ቅድሚያ የሚሰጡ በመሆናቸው በአጽዋማትና በበዓላት ቅኔ በመቀኘት፣ ማኅሌት በመቆም፣ ትምህርተ ወንጌል በመስጠት፣ በተለይ በጾመ ፍልሰታ ጊዜ ውዳሴ ማርያም፣ ቅዳሴ ማርያም፣ ጸሎተ ሃይማኖትና ወንጌል በመተርጎም ሰፊ አገልግሎት እንደሰጡ ባገለገሉባቸው ደብር የሚገኙ ካህናትና መምህራን ይመሰክሩላቸዋል። በኤክስቴንሽን የቲኦሎጂ ትምህርታቸውን በመከታተል የባችለር ዲግሪያቸውን በ1997 ከቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ያገኙ (የማዕረግ ተመራቂ ናቸው) ሲሆን የሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪያቸውን በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ከጀርመን የሐምቡርግ ዩኒቨርስቲ ይዘዋል። ከ2005 እስከ 2010 ለ5 ዐመት የምዕራብ፣ ምሥራቅና ደቡብ አውሮፓ ሀገረ ስብከት ሥራ አስኪያጅ ሆነው አገልግለዋል። አሁንም እዚያው ጀርመን የካስል መድኃኔዓለምንና የሐምቡርግ ኪዳነ ምሕረትን አብያተ ክርስቲያናት በማስተዳደር ላይ ሲሆኑ የምርምር ሥራቸውን ጎን ለጎን በማካሄድ ላይ ይገኛሉ። በእቲሳ እያሉ እንደጻፏቸው ከሚነገሩላቸው ከ15 ጊዜ በላይ ተደጋግመው ከታተሙት ከመዝገበ ታሪክ ቁጥር 1 እና 2 ጀምሮ እስካሁን ከ18 በላይ መጻህፍትንና በርካታ የምርምር ሥራዎችን አሳትመዋል። በመጽሄት፣ በጋዜጣና በኢንተርኔት ገጾች የወጡ በርካታ ጽሑፎችም አሏቸው።የኢትዮጵያን ብርቅዬ የስነ ጽሑፍ ውጤቶች በእንግሊዝኛና በጀርመንኛ በመተርጎም የኢትዮጵያን ታሪክና ባህል በማስተዋወቅ ጉልህ አስተዋጽኦ በማበርከትም ላይ ናቸው። 

ከመጻሕፍቶቻቸው መካከል

# መዝገበ ታሪክ ቁጥር 1
# መዝገበ ታሪክ ቁጥር 2
# መልካም ዜጋ ማነው?
# ገድለ ቂርቆስ - ትርጉም 
# ገድለ ፋሲለደስ - ትርጉም
# ገድለ አቡነ ቀውስጦስ - ትርጉም
# ገድለ አቡነ ታዴዎስ - ትርጉም
# ገድለ አቡነ አፍጼ - ትርጉም
# መጻሕፍትን መርምሩ
# መርኆ ምሥጢር
# መጽሐፈ ምሥጢር ዘአባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ- ትርጉም
# ቅዳሴ ወቁርባን
# ቅዱስ ላሊበላ - መንፈሳዊ ቲአትር
# ቅድስ አርሴማ - መንፈሳዊ ቲአትር
# ኢትዮጵያ የወርቅ ሙዳይ - የግጥም መድበል
# መዐዛ ቅዳሴ - ንባቡና ትርጓሜው - አንድምታ
# ድርሳን ዘሄርማን - ንባቡና ትርጓሜው - አንድምታ
# Review of *Comparative classification of Geʿez verbs in the three traditional schools of the Ethiopian Orthodox Church* by Muluken Andualem Siferew, published in Aethiopica: International Journal of Ethiopian and Eritrean Studies), 2017
# The Issues of *ʾAggabāb* (Classic Gəʽəz Grammar) According to the tradition of *Qǝne* Schools, Digital Publication. Digital Library of Hamburg University, 302 Pages, 2019
# Nägasi Gǝdäy, Ṭomarä Mäwati, ‘Letter of the dead’ Journal Review, Aethiopica- Uni. Hamburg, 2020.
# The *Amharic proverbs and their use in Gəʽəz Qəne*, in press, AJHC, 2020
# ʾAggabab according to the Qane School Tradition, Classical Geez (updated version of ‘The Issues …’), Gorgias Publisher, 384 pages, New York, 2021
# The ***vita of*** St. Qawǝsṭos a fourteenth century Ethiopian saint and martyr (a new-critical edition, translation, and commentary), Digital publication, Digital Library of Uni. Hamburg, 2014 updated 2021.
# *Accounts Regarding Historical Events Exposed in the Hagiography of St. Qawǝsṭos*, in Jaalhc, 2021
# *Bitu of Ethiopia and his Heresy*, in Jaalch volume 11, Issue 1 (08-2022)
# Christologie - nach dem Glauben und der Erklärung der Äthiopisch-Orthodoxen Tewahədo- Kirche, (German) Hamburg, 2022
# The place of St. Mary in the Orthodox Christianity of Ethiopia (Journal article)
# Certain peculiarities of the liturgical tradition of the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church in comparison with the Coptic Orthodox Church (Journal article)
# The Book of Mystery of *Abba* Giyorgis of Sägla, annotated translation, Nägarit Publisher, May- 2024, Hamburg
መሽተሪ

**[[ጁፒተር]]**፡ (ምልክት፦) መሬት በምትገኝበት ማለትም ሚልክ ዌይ ተብሎ በሚጠራው ረጨት ወይም የከዋክብት ስብስብ ውስጥ የሚገኝ ፕላኔት ነው። ይህ ፈለክ ከፀሐይ ባለው ርቀት 5ኛ ( አምስተኛ ) ነው። ከበፊቱ ሜርኩሪ፣ ቬነስ፣ መሬት እና ማርስ የተባሉ ፈለኮች ይገኛሉ። ኸበስተኋላው ደግሞ ሳተርን፣ ኡራኑስ፣ ነፕቲዩን እና ፕሉቶ የተባሉት ይገኛሉ።

ይህ ፈለክ በዚህ ረጨት ውስጥ ከሚገኙ ፈለኮች በግዝፈቱ የመጀመሪያውን ደረጃ ይይዛል። ግዙፍ የጋዝ ክምችት እንደሆነ ይታመናል። ይህም የጸሃይን አንድ አንድ ሺኛ ( 1/1000ኛ ) ብቻ ክብደት እንዲኖረው ያደርገዋል። ነገር ግን የሌሎቹን ፈለኮች ድምር ክብደት በሁለት ከግማሽ እጥፍ ( 2.5x) ይሆናል። በረጨቱ ውስጥ የጋዝ ክምችት የሆኑት ፈለኮች ሳተርን፣ ኡራኑስ፣ ነፕቲዩን እና ራሱ ጁፒተር ናቸው። በአብዛሃኛው ሃይድሮጅን ከተባለ ጋዝ እና ሩቡን ( 1/4 ኛውን ) ክብደት ከሚይዘው ሂሊየም ከተባለ ንጥረነገር የተሰራ ነው።

ጁፒተር ስልሳ ሦስት ጨረቃዎች አሏት። ከእነዚህ ውስጥ አራቱ ማለትም አዮ ፣ዩሮፓ፣ ጋኒሜድ እና ካሊስቶ የጋሊሊዮ ጨረቃዎች በመባል ይታወቃሉ።
ዙሐል

ማህፈድ ወይም ሳተርን፡ (ምልክት፦) መሬት በምትገኝበት ማለትም ሚልክ ዌይ ተብሎ በሚጠራው ረጨት ወይም የከዋክብት ስብስብ ውስጥ የሚገኝ ፕላኔት ነው። ይህ ፕላኔት ከፀሐይ ባለው ርቀት 6ኛ ( ስድስተኛ ) ነው። ከበፊቱ ሜርኩሪ፣ ቬነስ፣ መሬት፣ ማርስ እና ጁፒተር የተባሉ ፕላኔቶች ይገኛሉ። ኸበስተኋላው ደግሞ ኡራኑስ፣ ነፕቲዩን እና ፕሉቶ የተባሉት ይገኛሉ።

ይዘት

ለማስተካከል

ይህ ፕላኔት በዚህ ረጨት ውስጥ ከሚገኙ ፕላኔቶች በግዝፈቱ የሁለተኛነትን ደረጃ ይይዛል። ግዙፍ የ ጋዝ ክምችት እንደሆነ ይታመናል። በ ረጨቱ ውስጥ የጋዝ ክምችት የሆኑት ፕላኔቶች ጁፒተር፣ ኡራኑስ፣ ነፕቲዩን እና ራሱ ሳተርን ናቸው። በዚህም የተነሳ ጆቪያን ወይም ጁፒተርን መሳይ እየተባለ ይጠራል። በአብዛሃኛው ሃይድሮጅን ከተባለ ጋዝ እና በ ጥቂት መጠን ሂሊየም ከተባለ ንጥረነገር የተሰራ ነው።

ቀለበቶች

ለማስተካከል

ፕላኔቱ በተለይም ዙሪያውን በሚገኙ በቀለበቶቹ ይታወቃል። እነዚህ ቀለበቶች ከሳተርን ወገብ ከ6630 ኪ.ሜ. እስከ 120700 ኪ.ሜ. ርቀት ድረስ ይገኛሉ። በአማካይ እያንዳንዳቸው እስከ 20 ሜ. ድረስ ወፍረት ያላቸው ቀለበቶች ናቸው። የተሰሩት በአብዛሃኛው ከውሃ፣ ከበረዶ እና ከሌሎች ንጥረ ነገሮች ነው።
መሪሕ

**[[ማርስ]]** ወይም **ቀይዋ ፈለክ**፡ (ምልክት፦) መሬት በምትገኝበት ማለትም ሚልክ ዌይ ተብሎ በሚጠራው ረጨት ወይም የከዋክብት ስብስብ ውስጥ የሚገኝ ፈለክ ነው። ይህ ፈለክ ከፀሐይ ባለው ርቀት 4ኛ (አራተኛ) ነው። ከበፊቱ ሜርኩሪ፣ ቬነስ እና መሬት የተባሉ ፈለኮች ይገኛሉ። ኸበስተኋላው ደግሞ ጁፒተር፣ ሳተርን፣ ኡራኑስ፣ ነፕቲዩን እና ፕሉቶ የተባሉት ይገኛሉ።

ይህ ፈለክ በዚህ ረጨት ውስጥ ከሚገኙ ፕላኔቶች በግዝፈቱ የስድስተኛ ደረጃን ይይዛል። እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ህይወት ያለው ነገር ይኖርበታል ተብሎ ሲታመን ቆይቷል። ነገር ግን በቅርቡ የወጡ መረጃዎች ህይወት ያለው ነገር እንዳልተገኘ «ኢኮነም ድሉተ» መሆኑን ያመላክታሉ። በአብዛሃኛው በ ካርቦንዳይኦክሳይድ የተሞላ ቢሆንም በአንጻራዊ ሁኔታ ለ ህይወት ያላቸው ነገሮች ምቹ የሆነ ከባቢ አየር አለው። መጠኑ ከመሬት ያንሳል። በተለምዶ ቀይዋ ፈለክ እየተባለች ትጠራለች
የቀዝቃዛው ጦርነት

ቀዝቃዛው የአለም ጦርነት የ ሃሳብ ወይም የአመለካከት ግጭት በመባል ይታወቃል።ይህ ጦርነትበሁለት ጎራ የተከፈለ ሲሆን እርሱም የምእራብ ጎራ፦በአሜሪካ የሚመራ የካፒታሊስት ሃገሮች አና

የምስራቅ ጎራ ፦በሶቭየስ ህብረት የሚመራ የኮሚኒስት ሃገሮችነው።

አሜሪቻ የኮሚኒስት ሃገሮችን ስለምትጠራጠር ለማዳከም ወሰነች። እንዲሁም በ1945 እአአ የሶቭየስ ህብረት ኣሜሪካን ለማጥፋት እንቅስቃሴ ጀመረች።
ሜታቦሊዝም

thumb| ቀላል የህዋስ ግንባፍራሽ
right|thumb| የኢነርጂ ሜታቦሊዝም ማዕከላዊ መካከለኛ የአዴኖሲን ትራይፎስፌት (ኤቲፒ) አወቃቀር
**ግንባፍራሽ** የዘአካል ህዋስ የሕይወት ዑደት ለመጠበቅ የሚሳተፉ ኬሚካዊ አጸግብሮት አጠቃላይ መጠን **ነው** ። ሁሉም ህይወት ያላቸው ነገሮች ለተለያዩ አስፈላጊ ሂደቶች እና አዳዲስ ኦርጋኒክ ንጥረ ነገሮችን ለማምረት ኃይል ያስፈልጋቸዋል.

የ ግንባፍራሽ ሂደት እድገትን እና መራባትን ይረዳል እና ህይወት ያላቸውን ነገሮች መዋቅር ለመጠበቅ ይረዳል. ዘአካላት በግባፍራሽ እንቅስቃሴ ምክንያት ለአካባቢያቸው ምላሽ ይሰጣሉ. በሕያዋን ፍጥረታት ውስጥ ያለው እያንዳንዱ ኬሚካላዊ አጸግብሮት ፣ ከምግብ መፈጨት እስከ ንጥረ ነገር ከአንድ ህዋስ ወደ ሌላ ህዋስ ማጓጓዝ ፣ ጉልበት ይጠይቃል።

ግንባፍራሽ ብዙ ጊዜ በሁለት ክፍሎች ይከፈላል፡-

* ኢግንቢያ - ይህ ሂደት በዋናነት ትላልቅ ሞለኪውሎችን ወደ ትናንሽ ሞለኪውሎች በመከፋፈል ላይ ነው. ይህ ግንባፍራሽ ሂደት ሃይልን ይለቃል።
* **ግንቢያ** - ይህ ሂደት በዋነኛነት ህይወት ባላቸው ነገሮች ከሚያስፈልጉ ቀላል ንጥረ ነገሮች ውህዶችን በመገንባት ወይም በማምረት ላይ ነው. ይህ የሜታብሊክ ሂደት ኃይልን ይጠይቃል እና ያከማቻል. ግንባፍራሽ (ሜታቦሊዝም) ከአመጋገብ እና ከአልሚ ምግቦች መገኘት ጋር የተያያዘ ነው. ባዮኤነርጅቲክስ ህዋሳት ኃይል የሚያገኙበትን ግንባፍራሽ እና ባዮኬሚካላዊ መንገዶችን ይገልፃል። ጉልበት በተፈጥሮ ውስጥ ካሉት ታላላቅ ነገሮች አንዱ ነው.
መደብ:ሥነ ሕይወት
ደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት

**የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግሥት** ( እንግሊዝኛ: South Ethiopia Regional State) በኢትዮጵያ ደቡባዊ ክፍል የሚገኝ ክልላዊ መንግሥት ነው።  የተቋቋመው ቀድሞ ከደቡብ ክልል በደቡባዊ ክፍል ያሉትን ዞኖችና ልዩ ወረዳዎችን በማደራጀት ነሀሴ 19 ቀን 2010 በተካሂእደው በተሳካ ህዝበ ውሳኔ በኋላ ነው። 

ወላይታ ሶዶ የክልሉ የፖለቲካና የአስተዳደር ማዕከል ነው። በወላይታ ሶዶ፣ ዲላ፣ አርባ ምንጭ፣ ሳውላ፣ ካራቲ እና ጂንካ የተለያዩ የክልል ቢሮዎች ተቋቁመዋል። 

## ዋና አስተዳዳሪ

* ጥላሁን ከበደ ነሐሴ 19 ቀን 2010–አሁን

## የአስተዳደር ዞኖች
የሚከተለው ዝርዝር በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት መስራች እና አዲስ የተቋቋሙ ዞኖችን ያሳያል።

## ዋቢዎች

## ውጫዊ አገናኞች

* የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት
መደብ:የኢትዮጵያ ክልሎች
ቡንጌ ቡሩንጄ

**ቡንጌ ቡሩንጄ**, ( ወላይታቷ : **Burunjje Bungga**, እንግሊዝኛ : Bunge Burunje) ኢትዮጵያዊ ሙዚቀኛ ነው። የቡንጌ ሙዚቃዎች በዋናነት ከወላይታ ታሪክ እና ባህል ጋር የተያያዙ ናቸው። ቡንጌ በዘፈኑ ብዙ ጉዳዮችን ለማንሳት ሞክሯል የፋሬው አልታዬ ድፍረቱን፣ ኩራቱን ፖልትካና በጥበብ ህዝቡን ያስተዳደረበትን መጪው ትውልድ፣ ለማስተላለፍ ሞክሯል።  የቡንጌ *ባላይ ሶኖሪያ* የተሰኘው ዘፈኑ የጊፋታን የባህል ፌስቲቫል፣ የወላይታ አዲስ አመት አከባበርን፣ ሀብቱን እና መሰል ነገሮችን ያሳያል። ሌላ ዘፈን *Maataa Daannay Kawo Xona* በጥሬ ትርጉሙ የመጨረሻው ንጉስ ካዎ ጦና ነበር ፣ በደቡብ የኢትዮጵያ ክልሎችም ተወዳጅ ሙዚቃ ነው። 

## የተመረጡ አልበሞች እና ነጠላዎች
ቡንጌ በ1998 መጀመሪያ ላይ የወላይታና አካባቢው ማራኪ በሆነው *በካዎ ጦና* በተሰኘው የመጀመሪያ አልበሙ የዩኒቨርስቲ ተማሪ ሆኖ ስራውን ጀመረ። *ሄሎ ደቡብ ኢትዮጵያ* የተሰኘው ሁለተኛው አልበሙ የኦሞቲክ አርቲስቶችን አስተባብሮ የሰራ ያልተነገረለት አርቲስት ነው። *Jaalaa Garange* በዘመኑ በጣም ተወዳጅ ስራዎች መካከል አንዱ ነው. ስራው በወላይታ ተወላጆች ዘንድ ከፍተኛ ክብርና አድናቆት ያተረፉትን ፋሬው አልታዬን ይመለከታል። *Tana Mo* የተሰኘ ነጠላ ዜማ በደቡብ ኦሞ ዞን ዳሰንች ወረዳ በደረሰ የጎርፍ አደጋ ከ300 በላይ ሰዎች ሲሞቱ ጉዳዩን ትኩረት ለመስጠት ያለመ የቡንጌ በርንጄ ነጠላ *ዜማ* ። 

## ዋቢዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት

## ዋና አስተዳዳሪ

* እንዳሻው ጣሰው 19 ኦገስት 2023–አሁን 

## የአስተዳደር ክፍሎች
[thumb| [ከንባታ|የከምባታ ቤተሰብ በከምባታ ዞን ቱኩል ፊት ለፊት]]
የሚከተለው ዝርዝር በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት መስራች እና አዲስ የተቋቋሙ ዞኖች እና ልዩ ወረዳ ያሳያል።

## ዋቢዎች

## ውጫዊ አገናኞች
የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት
መደብ:የኢትዮጵያ ክልሎች
ዝሁራ

**ዘሃራ ወይም [[ዘሃራ|ቬነስ]]**፡ (ምልክት፦) መሬት በምትገኝበት ማለትም ሚልክ ዌይ ተብሎ በሚጠራው ረጨት ወይም የከዋክብት ስብስብ ውስጥ የሚገኝ ፈለክ ነው። ይህ ፕላኔት ከፀሐይ ባለው ርቀት ሁለተኛ ቅርቡ (2ኛው) ነው። ከበስተኋላው ሰባቱ ፈለኮች ማለትም መሬት፣ ማርስ፣ ጁፒተር፣ ሳተርን ኡራኑስ፣ ነፕቲዩን እና ፕሉቶ ይገኛሉ። ከፊቱ የምትገኘው ብቸኛዋ ፈለክ ኣጣርድ ናት።

**ዘሃራ** የሚለው ስም ከአረብኛ «ዙህራ» ሲሆን ይህ ማለት ቁንጅና ወይም አበባ ነው። በአንድ ጥንታዊ የአረብ ትውፊት ዘንድ ዙህራ የተባለች ሴት በተዓምር ፈለክ ሆነች። አረቦች ይህን ትውፊት ከአይሁዶች፣ አይሁዶችም ከባቢሎን ሰዎች እንደ በደሩት ይታመናል። በአረመኔ እምነቶች ፈለኩ በፍቅር ጣዖት ስም ይባል ነበር፤ በእንግሊዝኛ **ቬነስ** የሚለው ስም ከሮማይስጥ የጣዖት ስም ነው።

በእብራይስጥ ደግሞ ለዚሁ ፈለክ ያለው ስም «ኖጋህ» ሲሆን ይህ በአማርኛ ማለት «ንጋት» ነው (የንጋት ኮከብ)። በአፋን ኦሮሞ «በከልቸ» ይባላል። በሶማለኛ ደግሞ «ወሀርሂር» ይባላል።

## ይዘትለማስተካከል
ይህ ፈለክ በመሬት ሰማይ ላይ ከሚታዩ አካላት እንደ ጨረቃ ሁሉ ግዙፉ አካል ነው። ይህን ፈለክ ለማየት ጥሩ ጊዜ የሚሆነው ጠዋት ፀሐይ ከመውጣቷ በፊት እንዲሁም ማታ ፀሐይ ከጠለቀች በኋላ ነው። ፈለኩ በነዚህ ሁለት ጊዜያት በደማቅ ቀይ ብርሃኑ ተለይቶ ይታወቃል። የተሰራው ከ መሬት ጋር በተመሳሳይ ሁኔታ ቋጥኝ ከበዛበት አካል ነው። ይህም ባህሪው ከ ሶስቱ ፈለኮች ማለትም ከ ሜርኩሪ፣ መሬት እና ማርስ ጋር ተመሳሳይ ባህሪ እንዲኖረው ያደርገዋል። እነዚህ በአንድነት በ ኢንግሊዝኛው *ተሬስትሪያል ፈለኮች*.በመባል ይታወቃሉ።
ኅሩይ ኤርምያስ (አባ) Abba Hiruie Ermias

ሙሉ ስማቸው መጋቤ ምሥጢር ዶ/ር አባ ኅሩይ ኤርምያስ - የቅኔና የትርጓሜ መጻሕፍት መምህር - ዜማና ቅዳሴ ዐዋቂ - አገልግሎታቸውን የጀመሩት ከመ/ፓ/ጠ/ጽ/ቤት ተመድበው በሰሜን ምዕራብ ሸዋ ሀገረ ስብከት ውስጥ በሚገኘው የአቡነ ተከል ሃይማኖት የትውልድ ቦታ ቦሆነው ጥንታዊው የእቲሳ  አቡነ ተክለ ሃይማኖት ገዳም - ቡልጋ የቅኔ መምህር በመሆን ነው፤ ከ1990 - 2003 ድረስ በአዲስ አበባ በወይብላ ቅድስት ማርያም፣ በላፍቶ ቅዱስ ሚካኤልና በቅዱስ ቂርቆስ አብያተ ክርስቲያናት በዋና ጸሐፊነትና ልዩ ልዩ የአስተዳደር እርከን አገልግለዋል። ይሁን እንጂ ለመንፈሳዊ አገልግሎት ቅድሚያ የሚሰጡ በመሆናቸው በአጽዋማትና በበዓላት ቅኔ በመቀኘት፣ ማኅሌት በመቆም፣ ትምህርተ ወንጌል በመስጠት፣ በተለይ በጾመ ፍልሰታ ጊዜ ውዳሴ ማርያም፣ ቅዳሴ ማርያም፣ ጸሎተ ሃይማኖትና ወንጌል በመተርጎም ሰፊ አገልግሎት እንደሰጡ ባገለገሉባቸው ደብር የሚገኙ ካህናትና መምህራን ይመሰክሩላቸዋል። በኤክስቴንሽን የቲኦሎጂ ትምህርታቸውን በመከታተል የባችለር ዲግሪያቸውን በ1997 ከቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ያገኙ (የማዕረግ ተመራቂ ናቸው) ሲሆን የሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪያቸውን በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ከጀርመን የሐምቡርግ ዩኒቨርስቲ ይዘዋል። አሁንም እዚያው ጀርመን የካስል መድኃኔዓለምንና የሐምቡርግ ኪዳነ ምሕረትን አብያተ ክርስቲያናት በማስተዳደር ላይ ሲሆኑ የምርምር ሥራቸውን ጎን ለጎን በማካሄድ ላይ ይገኛሉ። በእቲሳ እያሉ እንደጻፏቸው ከሚነገሩላቸው ከ15 ጊዜ በላይ ተደጋግመው ከታተሙት ከመዝገበ ታሪክ ቁጥር 1 እና 2 ጀምሮ እስካሁን ከ18 በላይ መጻህፍትንና በርካታ የምርምር ሥራዎችን አሳትመዋል።በመጽሄት፣ በጋዜጣና በኢንተርኔት ገጾች የወጡ በርካታ ጽሑፎችም አሏቸው።የኢትዮጵያን ብርቅዬ የስነ ጽሑፍ ውጤቶች በእንግሊዝኛና በጀርመንኛ በመተርጎም የኢትዮጵያን ታሪክና ባህል በማስተዋወቅ ጉልህ አስተዋጽኦ በማበርከትም ላይ ናቸው።

ከመጻሕፍቶቻቸው መካከል

# መዝገበ ታሪክ ቁጥር 1
# መዝገበ ታሪክ ቁጥር 2
# መልካም ዜጋ ማነው?
# ገድለ ቂርቆስ - ትርጉም
# ገድለ ፋሲለደስ - ትርጉም
# ገድለ አቡነ ቀውስጦስ - ትርጉም
# ገድለ አቡነ ታዴዎስ - ትርጉም
# ገድለ አቡነ አፍጼ - ትርጉም
# መጻሕፍትን መርምሩ
# መርኆ ምሥጢር
# መጽሐፈ ምሥጢር ዘአባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ- ትርጉም
# ቅዳሴ ወቁርባን
# ቅዱስ ላሊበላ - መንፈሳዊ ቲአትር
# ቅድስ አርሴማ - መንፈሳዊ ቲአትር
# ኢትዮጵያ የወርቅ ሙዳይ - የግጥም መድበል
# መዐዛ ቅዳሴ - ንባቡና ትርጓሜው - አንድምታ
# ድርሳን ዘሄርማን - ንባቡና ትርጓሜው - አንድምታ
# Review of *Comparative classification of Geʿez verbs in the three traditional schools of the Ethiopian Orthodox Church* by Muluken Andualem Siferew, published in Aethiopica: International Journal of Ethiopian and Eritrean Studies), 2017
# The Issues of *ʾAggabāb* (Classic Gəʽəz Grammar) According to the tradition of *Qǝne* Schools, Digital Publication. Digital Library of Hamburg University, 302 Pages, 2019
# Nägasi Gǝdäy, Ṭomarä Mäwati, ‘Letter of the dead’ Journal Review, Aethiopica- Uni. Hamburg, 2020.
# The *Amharic proverbs and their use in Gəʽəz Qəne*, in press, AJHC, 2020
# ʾAggabab according to the Qane School Tradition, Classical Geez (updated version of ‘The Issues …’), Gorgias Publisher, 384 pages, New York, 2021
# The ***vita of*** St. Qawǝsṭos a fourteenth century Ethiopian saint and martyr (a new-critical edition, translation, and commentary), Digital publication, Digital Library of Uni. Hamburg, 2014 updated 2021.
# *Accounts Regarding Historical Events Exposed in the Hagiography of St. Qawǝsṭos*, in Jaalhc, 2021
# *Bitu of Ethiopia and his Heresy*, in Jaalch volume 11, Issue 1 (08-2022)
# Christologie - nach dem Glauben und der Erklärung der Äthiopisch-Orthodoxen Tewahədo- Kirche, (German) Hamburg, 2022
# The place of St. Mary in the Orthodox Christianity of Ethiopia (Journal article)
# Certain peculiarities of the liturgical tradition of the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church in comparison with the Coptic Orthodox Church (Journal article)
# The Book of Mystery of *Abba* Giyorgis of Sägla, annotated translation, Nägarit Publisher, May- 2024, Hamburg
# On the classification of Amharic verbs, personal view, www.aai.uni. Hamburg, 2025
ኪነ ጥበብ

**ኪነጥበብ** ባትኖር አለም ጨው እንደሌለው ወጥ አልጫ ትሆን ነበር፡፡ የሰው ልጅም ከሌላ  ፍጡር ይቅርና ከመሰሉ ጋር ተዋዶና ተዛምዶ ለመኖር እጅጉን ይከብደው እንደነበር አያጠያይቅም፡፡ በዚህች አንዲት አለም ውስጥ እልፍ የሰው ልጆች መስተጋብር ፈጥረው የመኖራቸው ምስጢር ጥበብ እንደሆነች “ጥበብና አብሮነት” በሚል ርዕስ ሳንፎርድ ስኩል ኢኖቬሽን ሪቪው በገፀ-ድሩ ይፋ ባደረገው መረጃ አመላክቷል፡፡

*
ሆቢቻ

**ሆቢቻ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ውስጥ በወላይታ ዞን የሚገኝ ወረዳ ነው። ወረዳው የተቋቋመው በ2019 ከአካባቢው ወረዳዎች ነው።  ሆቢቻ ድንበሩን የሚዋሰነው በዙሪያው ያሉት ወረዳዎች ሲሆን ሆቢቻ በደቡብ ምስራቅ በኩል የቢላቴ ወንዝ እና የአባያ ሀይቅ ፣  በምዕራብ በአባላ አባያ ወረዳ፣ በሰሜን በዳሞት ወይዴ ወረዳ፣ በምስራቅ ድጉና ፋንጎ ወረዳ እና በብላቴ ወንዝ ይዋሰናል። የዚህ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ሆቢቻ ባዳ ከተማ ነው።

## ማስታወሻዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ኪንዶ ዲዳዬ

right|thumb|186x186px| በኪንዶ ዲዳዬ ውስጥ የድንጋይ ከሰል
**ኪንዶ ዲዳዬ** በደቡብ ደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ወረዳው በወላይታ ዞን በምዕራባዊ ክፍል ይገኛል። ኪንዶ ዲዳዬ በደቡብ ከጋሞ ዞን ፣ በምዕራብ በዳውሮ ዞን ፣ በሰሜን ምስራቅ ከኪንዶ ኮይሻ ፣ በምስራቅ ደግሞ በኦፋ እና በካዎ ኮይሻ ወረዳዎች ይዋሰናል። ኪንዶ ዲዳዬ ከኦፋ ወረዳ እና ከኪንዶ ኮይሻ ወረዳ በ1998 ዓ.ም ተመስርቷል።

## የሕዝብ አወቃቀር
በማዕከላዊ ስታቲስትክ በተካሄደው የ2019 የህዝብ ብዛት ትንበያ መሰረት  ይህ ወረዳ በድምሩ 122,061 ህዝብ ያላት ሲሆን ከነዚህም 47,864 ወንዶች እና 49,702 ሴቶች ናቸው። 1,427 ወይም 1.46% የሚሆነው ህዝቧ የከተማ ነዋሪዎች ናቸው። አብዛኛው ነዋሪ ፕሮቴስታንቶች ነበሩ፣ 70.65% የሚሆነው ህዝብ ያንን እምነት ሲዘግብ፣ 19.08% የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታዮች፣ እና 6.07% ባህላዊ እምነቶችን ይከተላሉ። 

## ዋቢዎች

መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
ኦፋ

**ኦፋ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ከሚገኙ ወረዳዎች መካከል አንዱ ነው። ወረዳው የወላይታ ዞን አካል ነው። ኦፋ በደቡብ በጋሞ ዞን ፣ በምዕራብ በኪንዶ ዲዳዬ ፣ በሰሜን በኪንዶ ኮይሻ ፣ በሰሜን ምስራቅ በሶዶ ዙሪያ ፣ በሰሜን በካዎ ኮይሻ እና በምስራቅ በሁምቦ ወረዳዎች ይዋሰናል። የኦፋ የአስተዳደር ማዕከል ጋሱባ ከተማ ነው። 

እ.ኤ.አ. በ 2004 በወጣው ዘገባ መሠረት ኦፋ 22 ኪሎ ሜትር ሙሉ የአየር ሁኔታ መንገዶች እና 56 ኪሎ ሜትር ደረቅ የአየር ሁኔታ መንገዶች ነበሯት ይህም በአማካይ የመንገድ ጥግግት በ1,000 ካሬ ኪሎ ሜትር 133 ኪሎ ሜትር ይሆናል ማለት ነው። 

እ.ኤ.አ. ከ2005ቱ ሀገራዊ ምርጫ በፊት አምነስቲ ኢንተርናሽናል እንደዘገበው ከየካቲት 11 እስከ 17 ባለው ጊዜ ውስጥ በአጠቃላይ 38 የቅንጅት ለአንድነትና ለዲሞክራሲ አባላት በኦፋ ወረዳ ታስረው ለሰባት ቀናት ያህል ለፖሊስ 48 ሰአት ሳይሰጡ የምርጫ ቅስቀሳቸውን አድርገዋል በሚል ክስ ' ማሳሰቢያ. አምነስቲ ኢንተርናሽናል ይህንን ክስተት በተቃዋሚ ፓርቲ አራማጆች ላይ የመንግስት ተከታታይ ማስፈራሪያ አካል አድርጎ አካቷል። 

## የስነ ሕዝብ አወቃቀር
በማዕከላዊ እስታጽቲክ ኤጀንሲ በተካሄደው የ2019 የህዝብ ብዛት ትንበያ መሰረት  ይህ ወረዳ በድምሩ 134,259 ህዝብ ሲኖረው ከነዚህም 65,733 ወንዶች እና 68,526 ሴቶች ናቸው። አብዛኛው ነዋሪ ፕሮቴስታንቶች ነበሩ፣ 85.55% የሚሆነው ህዝብ ያንን እምነት ሲዘግብ፣ 11.97% የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታዮች፣ እና 1.1% የካቶሊክ እምነት ተከታዮች ነበሩ። 

በ1994 የተካሄደው ሀገር አቀፍ ህዝብና ቤት ቆጠራ ለዚህ ወረዳ 111,384 ህዝብ 55,323 ወንዶች እና 56,061 ሴቶች ናቸው። 2,931 ወይም 2.63% የሚሆነው ህዝቧ የከተማ ነዋሪዎች ነበሩ። በኦፋ የተዘገበው ትልቁ ብሄረሰብ ወላይታ ብሔር (99.21%) ነው። ሁሉም ሌሎች ብሄረሰቦች ከህዝቡ 0.79% ናቸው። ወላይታ 99.34% በሚሆኑት ነዋሪዎች የሚነገር ቀዳሚ ቋንቋ ነበረ። የተቀሩት 0.66% ሁሉም ሌሎች የመጀመሪያ ቋንቋዎችን ይናገራሉ። 

## ዋቢዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ካዎ ኮይሻ

**ካዎ ኮይሻ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ውስጥ በወላይታ ዞን ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ካዎ ኮይሻ በደቡብ በኩል በኦፋ ወረዳ፣ በምዕራብ በኪንዶ ዲዳዬ ፣ በሰሜንና በምስራቅ አቅጣጫ በኪንዶ ኮይሻ ወረዳዎች ይዋሰናል።  ካዎ ኮይሻ ወረዳ የተቋቋመው እ.ኤ.አ በ2019 ከአካባቢው ወረዳዎች ነው።  የዚህ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ላሾ ከተማ ነው።

## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ዳሞት ሶሬ

**ዳሞት ሶሬ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት የሚገኝ ወረዳ ነው። ወረዳው በወላይታ ዞን የሚገኝ ሲሆን በደቡብ ምስራቅ በሶዶ ዙሪያ ፣ በምዕራብ በኪንዶ ኮይሻ ፣ በሰሜን ምዕራብ በቦሎሶ ቦምቤ ፣ በሰሜን በቦሎሶ ሶሬ ይዋሰናል። የወረዳው አስተዳደር ከተማ ጉኑኖ ነው። ዳሞት ሶሬ በ1998 ዓ.ም ከቦሎሶ ሶሬ ወረዳ ተለይቷል።

## የስነ ሕዝብ አወቃቀር
እ.ኤ.አ 2019 በማዕከላዊ ስታትስቲክ ኤጀንሲ በተካሄደው የህዝብ ብዛት ትንበያ መሰረት  ይህ ወረዳ በድምሩ 131,078 ህዝብ ያላት ሲሆን ከነዚህም 63,845 ወንዶች እና 67,233 ሴቶች ናቸው። 6,124 ወይም 6.08% የሚሆነው የወረዳው ህዝብ የከተማ ነዋሪዎች ናቸው። አብዛኛው ነዋሪ ፕሮቴስታንቶች ነበሩ፣ 62.47% የሚሆነው ህዝብ ያንን እምነት ሲዘግብ፣ 31.15% የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታዮች፣ እና 5.47% የካቶሊክ እምነት ተከታዮች ነበሩ። 

## ማስታወሻዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ሁምቦ

**ሁምቦ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ውስጥ ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ወረዳው በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ውስጥ የሚገኝ የወላይታ ዞን አካል ሲሆን በደቡብ ምስራቅ ከአባላ አባያ በደቡብ ከጋሞ ዞን በምዕራብ በኦፋ በሰሜን በሶዶ ዙሪያ እና ከባይራ ኮይሻ ወረዳዎች ይዋሰናል። የሁምቦ ወረዳ  የአስተዳደር ማዕከል ጠበላ ነው።

እ.ኤ.አ. በ 2004 በወጣው ሪፖርት መሠረት ሁምቦ ወረዳ 25 ኪሎ ሜትር የአስፋልት መንገድ ፣ 24 ኪሎ ሜትር ሁለም አይነት የአየር ሁኔታ የሚሆን እና 51 ኪሎ ሜትር ደረቅ የአየር ሁኔታ የሚሆኑ መንገዶች ነበሯት ፣ ይህም በአማካይ በወረዳው ያለውን የመንገድ ጥግግት በ 1000 ካሬ ኪሎ ሜትር 118 ኪ.ሜ. ያደርገዋል። 

## ታሪክ
ሁምቦ ወረዳ በግብርናና ገጠር ልማት ሚኒስቴር በ2003 ዓ.ም የተመረጠ ሲሆን በ 2003 ዓ.ም.  ከግንቦት ወር ጀምሮ በወረዳው ደቡብ ምስራቅ አካባቢ በሚገኘው አዲስ መንደር ከሰፈሩት ከሁምቦ፣ ቦሎሶ ሶሬ ፣ ኪንዶ ኮይሻ ፣ ሶዶ ዙሪያ፣ ዳሞት ወይዴ እና ዳሞት ጋሌ ወረዳዎች የተውጣጡ 618 አባወራዎችን ያካተተ ነው። 

እ.ኤ.አ ከኤፕሪል 24 እስከ 30 ቀን 2005 በሁምቦ ውስጥ ሁለት ቀበሌዎች በጎርፍ ተጥለቅልቀዋል። ባልተረጋገጠ መረጃ መሰረት በጎርፉ የሁለት ሰዎች ህይወት ሲያልፍ 6,755 የተፈናቀሉ ሲሆን ከነዚህም ውስጥ 965 ያህሉ ከሌላ ቦታዎች የመጡ ናቸው። የጎርፍ አደጋው 1,017 ሄክታር የሰብል መሬት ላይ ጉዳት ያደረሰ ሲሆን በርካታ የቤት እንስሳትም ህይወታቸውን አጥተዋል።  በነሀሴ ወር በሁምቦ በደረሰ የጎርፍ አደጋ 6,000 ነዋሪዎችን አፈናቅሏል ነገር ግን የሰው ህይወት አልጠፋም ወይም በሰብል ላይ ጉዳት አላደረሰም። 

የዓለም ባንክ በወርልድ ቪዥን ኢትዮጵያ ድጋፍ በሁምቦ ከ3,000 እስከ 4,000 ሄክታር እና በሶዶ ዙሪያ ከ1,000 እስከ 2,000 ሄክታር የሚሸፍነውን ደን መልሶ ለማቋቋም የሚያስችል ፕሮጀክት በህዳር 2007 የገንዘብ ድጋፍ አጽድቋል ። 

## የስነ ሕዝብ አወቃቀር
እ.ኤ.አ 2019 በማዕከላዊ ስታቲስቲክ ኤጀንሲ በተካሄደው የህዝብ ብዛት ትንበያ መሰረት፣  ይህ ወረዳ በድምሩ 161,792 ህዝብ ያላት ሲሆን ከነዚህም 81,151 ወንዶች እና 80,641 ሴቶች ናቸው። 6,247 ወይም 4.98% የሚሆነው የወረዳው ህዝብ የከተማ ነዋሪ ነው። አብዛኛው ነዋሪ ፕሮቴስታንቶች ነበሩ፣ 87.15% የሚሆነው ህዝብ ያንን እምነት ሲዘግብ፣ 7.87% የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታዮች፣ እና 4.07% የካቶሊክ እምነት ተከታዮች ነበሩ። 

እ.ኤ.አ በ1994 ዓ.ም የተካሄደው ሀገር አቀፍ የህዝብና ቤት ቆጠራ በድምሩ 96,642 ያህሉ 48,339 ወንዶች እና 48,303 ሴቶች ናቸው። 2,764 ወይም 2.86% የሚሆነው የወረዳው ህዝብ የከተማ ነዋሪዎች ነበሩ። በሁምቦ የተዘገቡት ሶስት ትላልቅ ብሄረሰቦች ወላይታ (96.33%)፣ አማራ (1.28%) እና ሲዳማ (0.86%) ናቸው። ሁሉም ሌሎች ብሄረሰቦች ከህዝቡ 1.53% ናቸው። ወላይታ እንደ መጀመሪያ ቋንቋ በ 96.8% ፣ 1.5% አማርኛ ፣ 0.88% ሲዳሞ ; የተቀሩት 0.82% ሌሎች የመጀመሪያ ቋንቋዎችን ይናገራሉ። 

## ዋቢዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ምስሮ

thumb| ምስሪት
**ምስሪት** በውስጡ የሚያልፈውን ብርሃን በማጣመም የነገሮችን መልክ የሚቀይር ግልጽ ( መርእይ) ነገር (እንደ ብርጭቆ ፣ ፕላስቲክ ወይም የውሃ ጠብታ) ነው። ነገሮች ትልቅ፣ ትንሽ ወይም ተገልብጦ እንዲታዩ ሊያደርጉ ይችላሉ። አንዳንድ የቦታ ሌንሶች ጥቅም ላይ የሚውሉት መነጽሮች ( የዐይን መነፅር )፣ የመገናኛ ሌንሶች፣ ካሜራዎች ፣ ፕሮጀክተሮች፣ ማይክሮስኮፖች ፣ ቴሌስኮፖች ፣ አጉሊ መነጽሮች፣ ወዘተ ናቸው። እያንዳንዱ አይን እንዲሁ ምስሮ አለው።

እነሱ የሚሠሩት በስብረት ፣ ወይም በብርሃን መታጠፍ ነው።

ሌንሶች ሶስት ዋና ቅርጾች አሏቸው. እያንዳንዱ የተለያየ ቅርጽ ምስሉን ይለውጠዋል (ትልቅ ወይም ትንሽ ያደርገዋል). ሶስቱ ዓይነቶች፡-

* ኮንቬክስ : ማዕከላዊው ክፍል ወፍራም ነው
* ኮንካቭ : ማዕከላዊው ክፍል ቀጭን ነው
* Planar: ጠፍጣፋ

የምስሮ ሃይል የትኩረት ርዝመቱ ተገላቢጦሽ ነው፡ P = 1/ የትኩረት ርዝመት።

## ታሪክ
thumb| ቀይ እና ቡናማ ምስር
"ሌንስ" የሚለው ቃል ከላቲን "ምስስር" የመጣ ነው, ምክንያቱም በጋራ ጥቅም ላይ የዋሉት የመጀመሪያዎቹ ኮንቬክስ ሌንሶች እንደ ባቄላ ቅርጽ አላቸው.

የምስሮ ታሪክ እጅግ ጥንታዊው የተጻፈው በጥንታዊው የግሪክ ተውኔት በአሪስቶፋነስ "ክላውድ" የተሰኘ ሲሆን ሌንሶች በፀሐይ ብርሃን እሳትን ለመሥራት ይገለገሉበት ነበር።

ጋሊልዮ ጋሊሊ ለመጀመሪያ ጊዜ የሚታወቅ ቴሌስኮፕ ለመሥራት ሌንሶችን እንደተጠቀመ ይታመናል። ሆኖም፣ እንደ ሃንስ ሊፐርሼይ ካሉ የደች ምስሮ ሰሪዎች የተማረውን ንድፍ ብቻ አስተካክሎ አሻሽሏል። ትክክለኛ የስነ ፈለክ ምልከታዎችን ለማድረግ ቴሌስኮፖችን የተጠቀመ የመጀመሪያው እሱ ሳይሆን አይቀርም።
መደብ:ስነበሲር
ዳሞት ጋሌ

**ዳሞት ጋሌ** በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ውስጥ በወላይታ ዞን የሚገኝ ወረዳ ነው። ዳሞት ጋሌ በደቡብ ምዕራብ በሶዶ ዙሪያ ፣ በሰሜን ምዕራብ በቦሎሶ ሶሬ እና በዳሞት ፑላሳ ፣ በሰሜን ከሀዲያ ዞን ፣ በምስራቅ  በዲጉና ፋንጎ ፣ በደቡብ ምስራቅ በዳሞት ወይዴ ወረዳዎች ይዋሰናል ። የዳሞት ጋሌ የአስተዳደር ማዕከል ቦዲቲ ነው።

ዳሞት ጋሌ 29 ኪሎ ሜትር የአስፓልት መንገድ፣ 1 ኪሎ ሜትር ሁለንተናዊ የአየር ሁኔታ እና 57 ኪሎ ሜትር ደረቅ የአየር ሁኔታ መንገዶች ያሉት ሲሆን በአማካይ የወረዳው የመንገድ ጥግግት በ1000 ካሬ ኪሎ ሜትር 209 ኪሎ ሜትር ነው። 

## ታሪክ
በዳሞት ጋሌ ውስጥ አራት ስቴሎች ያለው ሜጋሊቲክ ቦታ ተገኝቷል። 

እ.ኤ.አ.በማርች 1996 ዳሞት ጋሌ በበረዶ አውሎ ነፋሱ 625 ሄክታር የሚገመተውን የሰብል መሬት ብቻ ሳይሆን የ266 ቤቶችን ጣራ ወድሟል። የተጎጂዎች ቁጥር 1,956 ሲሆን የአካባቢው የአደጋ መከላከልና ዝግጅት ኮሚቴ ድንኳን እና የፕላስቲክ ንጣፎችን ያበረከተ ሲሆን ሬድ ባርና የተባለው መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት የሰብል ዘር አበርክቷል። 

እ.ኤ.አ 2006  ከግሪክ መንግስት በተገኘ €76,200 ብድር እርዳታ 

k> ለዚህ ወረዳ ነዋሪዎች አስተማማኝ የመጠጥ ውሃ ምንጭ የሆነውን የዳምጤ የአፈር ግድብ ለመገንባት ተካህዷልሄደ ነው። የኢትዮጵያ መንግስት የውሃ እጥረት ባጋጠማቸው ሌሎች የሀገሪቱ አካባቢዎች ይህንን ፕሮጀክት በምሳሌነት እንደሚጠቀምበት ተስፋ አድርጓል። 

## የስነ ሕዝብ አወቃቀር
በማዕከላዊ እስታትስቲክ ኤጀንሲ በተካሄደው የ2019 የህዝብ ብዛት ትንበያ መሰረት፣  ይህ ወረዳ በድምሩ 467,245 ህዝብ ያላት ሲሆን ከነዚህም 233,500 ወንዶች እና 233,745 ሴቶች ናቸው። 24,133 ወይም 15.97% የሚሆነው ህዝቧ የከተማ ነዋሪዎች ናቸው። አብዛኛው የወረዳው ነዋሪ ፕሮቴስታንቶች ተከታዮች ናቸው፣ ይህንን እምነት ተከታዮች 49.15% የሚሆነው ህዝብ ይይዛሉ። 39.71% የሚሆነው ህዝብ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታዮች ሲሆኑ በፐርሰንት 11.11% ይሆናሉ። ካቶሊክ እና  ሙስሊም 1.38% ናቸው። 

በ1994 ዓ.ም የተካሄደው ሀገር አቀፍ ቆጠራ የዚሁ ወረዳ ህዝብ ብዛት 217,336 ሲሆን ከነዚህም 107,201 ወንዶች እና 109,239 ሴቶች ናቸው። 13,400 ወይም 6.17% የሚሆነው ህዝቧ የከተማ ነዋሪዎች ነበሩ። በዳሞት ጋሌ የተዘገቡት አራት ትልልቅ ብሔረሰቦች ወላይታ (94.68%)፣ ሀዲያ (2.78%)፣ አማራ (0.78%) እና ማረቆ ወይም ሊቢዶ (0.77%) ናቸው። ሁሉም ሌሎች ብሄረሰቦች ከህዝቡ 0.99% ናቸው። ወላይታ እንደ መጀመሪያ ቋንቋ በ 96.39% ፣ 1.62% ሀዲያ ፣ 0.77% አማርኛ እና 0.61% ሊቢዶ ይናገራሉ። የተቀሩት 0.61% ሌሎች የመጀመሪያ ቋንቋዎችን ይናገራሉ። ሃይማኖታዊ እምነቶችን በተመለከተ በ1994 በተደረገው የሕዝብ ቆጠራ 42.33% የሚሆነው ሕዝብ ፕሮቴስታንት ነን ሲሉ፣ 34.1% የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታይ እንደሆኑ፣ 19.94% የሚሆኑት ደግሞ የሮማ ካቶሊክ እምነት ተከታዮች እንደሆኑ ዘግቧል። 

## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ቢጣና

**ቢጣና** (ወላይታቷ : **Biixxanna**) በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግሥት ውስጥ በዎላይታ የሚገኝ ከተማ ነው።  ከተማው የዲጉና ፋንጎ ወረዳ የአስተዳደር ዋና ከተማ ነች። ቢጣና ከአዲስ አበባ 355 አካባቢ ኪሜ ይገኛል።&nbsp; ከአዲስ አበባ ወደ ደቡብ በሚወስደው መንገድ አዲስ - ሀዋሳ - ዲምቱ - ሶዶ ሲሆን &nbsp;ከዎላይታ ዞን ዋና ከተማ ከሶዶ 45 ኪ.ሜ፣ እንዲሁም ከዲምቱ በ22 ኪ.ሜ አካባቢ ይገኛል። ከቀርጨጬ ከተማ በስተሰሜን ምስራቅ 7 ኪ.ሜ. ይገኛል። ቢጣና በ6°57'52.6"N 38°02'08.7"ኢ መካከል ትገኛለች።  

## የስነ ሕዝብ አወቃቀር
በ2007 የማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ የህዝብ ብዛት ትንበያ መሰረት ቢጣና በአጠቃላይ 13,294 ህዝብ ያላት ሲሆን ከነዚህም ውስጥ 8,855 ሴቶች እና 4,439 ወንዶች ናቸው።  አብዛኛው ነዋሪ ፕሮቴስታንቶች (96.61%) እና 2.0% የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት ተከታይ ሲሆኑ 1.39% ካቶሊኮች ናቸው።

## ዋቢዎች

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የወላይታ ከተሞች