open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሀይሉ ወርቁ

**ሀይሉ ወርቁ** በኢትዮጵያ ስነፅሑፍ ራሱን በራሱ ስነፅሑፍን በማስተማር ከአስር በላይ መፅሐፍትን የፃፈ ደራሲ ነው። በሦስት ቋንቋም ይፅፋል። 

ደራሲው ሐይሉ ወርቁ የአስራ አንድ መጽሐፍት ደራሲ፥

# ላለፉት አስር ዓመታት በበርካታ አገራዊ ጉዳዮች ላይ ጥናት አድርጎ ከአስር ባላይ መፅሐፍትን የፃፈ፣ 
# በበርካታ አገራዊ ጥናቶች ላይ የተሳተፈ፣ 
# የመጀመሪያው የአማርኛ ቃላት መሰብሰብ ፕሮጅክት የመራ እና እየሰራ ያለ፣ 
# የውጪ ሐይሎች በኢትዮጵያ የሚሰሩትን የዳርስቶጵያ ፕሮጀክትን በጥናት በተደገፈ ሰነድ ያዘጋጀ እና በዚሁ ጥናት ላይ ተመስርቶም የፓቶጵያ ፍቅር የተሰኘ መፅሐፍ የፃፈ፣
# የፒ.ኤች.ዲ ትምህርቱን እየተማረ ያለ ለአገር እና ለወገን ተቆርቋሪ፣ በሥራው ታታሪ ሰው ነው።
  

## ሞት በውክልና

### የመፅሐፊ አጠቃላይ ሁኔታ
ሞት በውክልናመፅሐፍ ታሪክ ግጥም የተገጥመለት፣ ዘፈን የተዘፈነለት ድንቅ ታሪክ ነው። ሞት በውክልና በፍቅር ዘውግ የተፃፈ መፅሐፍ ሲሆን ፥ ልብን ትርክክ አድርጎ፣ አኧምሮን በማመራመር ፤ አንጀት የሚያላውስ ድንቅ የፍቅር ታሪክ ላይ የተፃፈ ነው ታሪካዊ መፅሐፍ ነው። 
ይህ ታሪክ በታገል ሰይፉ ተፅፎ፣ በሀይለየሱስ ግርማ ዜማ ስላዜመለት ሰው ታሪክ ብቻ አይደለም። ያ ሚስኪን ሰው ስላፈቀራት እና በስተመጨረሻ በኢትዮጵያ ታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ፤ ለሦስተኛ ጊዜ ሞተች ተብሎ ዕድርተኛው ቀብሩን ሊቀብር፣ በእአባቷ ግቢ ቢሰበሰብም፤ እሷ ግን ዛሬም እንደ ባለፈው መሞት አቅቷት ክፉኛ ተሰቃይታ፤ ቤተሰቡን እያሰቃየች ስለነበረች እና መሞት አቅቷት በጣዕረ ሞት ከተያዘች እነሆ ዛሬ ዘጠና አራተኛ ስላስቆጠረች ልዩ ሴት ነው።  

ይህን ባለ 256 ገፅ የሆነው መፅሐፍ፥ የአርታኦት ሥራው የሰራው ታዋቂው አርታኢ እና የፊልም ተዋናይ፣ የአማርኛ ቋንቋና ሥነጽሑፍ ምሩቅ ዳዊት (ዴቮ) ነው።  

### ገፀባህሪያቱ
አንድ ሰው ነበረ፤ የተለየ ልብ ያለው። አኧምሮውን ማዘዝ እና ማስቆም የሚችል ልብ። አኧምሮው ሲያስቆመው አካሉም እዛው ተገተረ። ያለ ተስፋ፣ ያለረዳት፣ እዛው እንድቆመ ፤ ለምን እንደሆነ ባላወቀው ምክንያት፣ ሁሉም ነገር በዙሪያው በፍጥነት ይለዋወጥ ነበር። ለተመለከተው ፊቱ ይናገራል፣ እሱ ለውጡ አልገባውም። እዛው በመንገዱ ዳር እንደቆመ መልኩ ጠፉ፣ ውበቱ ረገፈ። ዓመታት አለፉ።  
መንገደኛው ሁሉ ይህ ሰው ብቸኛ ነው ብሎ ያዝናል። እሱ ግን ለምን እንደታዘነለት፣ ነገሮችም ሁሉ እየተለወጡ መሆናቸውን አያውቅም። በዚያች ቦታ ለዓመታት ከመቆሙ የተንሳ፣ እርሱ የቦታው ምልክት ሆኗል። ሰው ሁሉ ቦታውን ለመለየት የተለየ ሥዕሎች እና ማስታወቂያ አላስፈልገውም። 
ሰዎች እሱን እዚያ ቦታ ላይ ለሲሶ ምዕተ ዓመት ያህል ዘመን የገተረው ጉዳይ ምን እንደሆነ አያውቁትም፣ ቢያውቁትም አይገባቸውም። ምክንያቱም ሰዎች ሁሉ እሱ ያለው ዓይነት ልብ የላቸውም ! ይህ መፅሐፍ ግን ስለእርሱ ሳይሆን፤ እርሱ ስለሚያውቃት፣ እና መኖርም መሞትም አቅቷት ስለምትሰቃይ ቤተልሔም ስለተባለች ሴት እንጂ። 
ሁሉም ገፀባህሪያት የየራሳቸው ቀለም አላቸው። ሞትን ለዘጠና አራት ቀናት የተዋጉትን ቀስ አገኘውን፣ ሰላቢዋ ፅጌ፣ ቀላብላባዋ ወ/ሮ ማንጠግቦሽ፣ የሰውን ሚስት ይዞ አሜሪካ በመግባት፣ ሰውን 32 ዓመታት መንገድ ላይ የገተረውን ይሀይስን …. ብቻ ሁሉንም ማንም መርሳት አይችል። 

### አፃፃፉ ዘይቤ
በልማዱ የልብ ወለድ ድርሰት ደራሲዎች ከፍ ወይም ዝቅ ብለው የሚገመቱት ለድርሰታቸው የሚፈጥሩት ታሪክ፣ ላንባቢዎች በሚሰጠው ትምህርት እና ታሪኩን በጥሩ አጻጻፍ አስጊጦ ለማቅረብ ባላቸው ችሎታ ነው። ላንባቢዎች አኧምሮ ትምርትን፣ ለልባቸው ደስታን የሚሰጥ ልብ ወለድ ድርሰት ጥሩ ድርሰት ይባላል። እንዲህ ላሉ ድርሰቶች ደራሲዎችም ትልቅ ደራሲዎች ይባላሉ።
እኔ ይህች “ሞት በውክልና” ብዬ ሰይሜ ላንባቢዎች የማበረክታት ልብ ወለድ ድርሰት በታሪክዋም ሆነ ባጻጻፍዋ ጥሩ ድርሰቶች የሚባሉት በያዙት ደረጃ እንኩዋንስ ልትደርስ እንደማትቀርብ አውቃለሁ። ነገር ግን ብዙ ጥሩ ድርሰቶች ያልያዙት መልክት ላንባቢዎች ለማድረስ የተሰናዳች ስለሆነችና በተለይ የኢትዮጵያን አንባቢዎች ለሚያሳስቡ እስከ ዛሬ ድረስ መልስ ላላገኙ አንዳንድ ጥያቄዎች መልስ ሊሆኑ የሚችሉ አሳቦች ይዛ ስለምትቀርብ አንባቢዎች ሳይሰለቹ በማስተዋል እንዲመለከቱልኝ ተስፋ አደርጋለሁ። 

## ሌሎች የደራሲው ሥራዎች
# በማስተዋል ወደ ባለጠኘት ማደግ
# የፓቶጵያ ፍቅር 
# ሶፕራለ  
# ምናሴ መናጢው እና የኢትዮጵያ መምህራን  
# አይኮ  
# ዕብዱ አጥናፉ ወርቁ  
# ዕጸ ሐበቅ እና ጭራ አልባዎቹ 
# የነፍስ እናት እና ልጇ 
# የዴልታው ጌታ  
# የሁፐስ ፍቅር  
# የጠፏ የአዲስ አበባ ሴቶች  
# ዲ ሳንግዌ  
# የመጨረሻው ወታደር ልጅ እና ሌሎች 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ዛንዚባር

**ዛንዚባር**፤ ስዋሂሊ /ዛንዚባር/; አረብኛ /ዚንጂባር/ የታንዛኒያ የራስ ገዥ ደሴት ክልል ነው። ከዋናው የባህር ዳርቻ 25-50 ኪ.ሜ (ከ 16 - 31 ማይሜ) በሆነችው ሕንድ ውቅያኖስ ውስጥ ከሚገኘው የዛንዚባር አርኪፔላጎ የተዋቀረ ሲሆን ብዙ ትናንሽ ደሴቶችን እና ሁለት ትልልቆችን ያቀፈ ነው። ኡንጉጃ (ዋናው ደሴት፣ በተራው አጠቃቅም «ዛንዚባር» ይባላል) እና ፔምባ ደሴት የተባለው ትልልቆቹ ናቸው። ዋና ከተማው በኡንጉጃ ደሴት ላይ የምትገኘው ዛንዚባር ከተማ ናት። ታሪካዊ ቦታዋ ስቶን ታውን ሲሆን ይህም የዓለም ቅርስ ናት ።

የዛንዚባር ዋና ዋና ኢንዱስትሪዎች ቅመማ ቅመም ፣ ራፊያ ዘምባባ፣ እና ቱሪዝም ናቸው። በተለይም ደሴቶቹ ቅርንፉድ ፣ ገውዝ ፣ ቀረፋ እና ጥቁር በርበሬ ያመርታሉ ። በዚህ ምክንያት የዛንዚባር አርኪፔላጎ ፣ ከታንዛኒያ ማፊያ ደሴት ጋር አንዳንድ ጊዜ በአካባቢው “የቅመም ደሴቶች” ተብለው ይጠራሉ (ከኢንዶኔዥያው ከማሉኩ ደሴቶች የተወሰደ ቃል ነው) ።

ዛንዚባር የዛንዚባር ቀይ ጉሬዛ ፣ የዛንዚባር አነር መሳይ መጠማት እና የጠፋ ወይም ብርቅዬ የዛንዚባር ነብር መኖሪያ ነው።

መደብ:ታንዛኒያ
አረማያ

ጣዖት አምላኪነት በአራተኛው ክፍለ ዘመን የጥንት ክርስቲያኖች በሮማ ኢምፓየር ውስጥ ሽርክ ለሚሠሩ ሰዎች ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀመበት ቃል ነው ፡፡ ይህ የሆነበት ምክንያት ከክርስቲያኖች ብዛት ጋር የበለጠ ገጠር እና አውራጃ በመሆናቸው ወይም ሚሊየርስ ክርስትያን (የክርስቶስ ወታደር) ስላልሆኑ ነው ፡፡ ለተመሳሳይ ቡድን በክርስቲያን ጽሑፎች ውስጥ ተለዋጭ ቃላቶች ሠላም ፣ አሕዛብ እና አረመኔዎች ነበሩ ፡፡ ሥነ-ስርዓት መስዋእትነት የጥንታዊቷ የግራኮ-ሮማዊ ሃይማኖት ወሳኝ አካል የነበረ ሲሆን አንድ ሰው አረማዊ ወይም ክርስቲያናዊ እንደሆን ተደርጎ ይቆጠር ነበር ፡፡

ጣዖት አምላኪነት መጀመሪያ አናሳነትን በማመላከት ለሽርክተኝነት አስደሳችና አዋራጅ ቃል ነበር ፡፡ ጣዖት አምላኪነት ‹የገበሬውን ሃይማኖት› በሰፊው አስተካክሏል ፡፡ በመካከለኛው ዘመን እና ከዚያ በኋላ አረማዊነት የሚለው ቃል ለማንም ለማይታወቅ ሃይማኖት የተተገበረ ሲሆን ቃሉ በሐሰት አማልክት ላይ እምነት ነበረው ፡፡ ዛሬ ያሉት አብዛኞቹ ዘመናዊ የጣዖት አምልኮዎች (ዘመናዊ ወይም ኒኦጋጋኒዝም) ፍንታዊ ፣ ሽርክ ወይም አኒማዊ የሆነ የዓለምን አመለካከት ይገልጻሉ ፡፡ ግን አንዳንዶቹ አምላኪዎች ናቸው ፡፡

አረማዊ የሚለው ቃል ወደ ሽርክ (ሽርክ) የሚለው አተገባበር መነሻ ነው ፡፡ በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን አረማዊነት ጥንታዊው ዓለም በተነሳሱ የተለያዩ የጥበብ ቡድኖች አባላት የራስ-ገላጭ ተደርጎ ተወስዷል ፡፡ በ 20 ኛው ክፍለ ዘመን የዘመናዊ ጣዖት አምልኮ ፣ የኒዎፓጋን ንቅናቄ እና ፖሊቲካዊ ተሃድሶ ተመራማሪዎች እንደ አንድ የራስ-ገላጭ ሆኖ እንዲተገበር መጣ ፡፡ ዘመናዊ የአረማውያን ወጎች ብዙውን ጊዜ በትላልቅ የዓለም ሃይማኖቶች ውስጥ ካሉ የተለዩ እንደ ተፈጥሮ አምልኮ ያሉ እምነቶችን ወይም ልምዶችን ያጠቃልላሉ ፡፡

ጥንታዊ የአረማውያን ሃይማኖቶች ዘመናዊ ዕውቀት ከብዙ ምንጮች የተገኘ ነው ፣ እነሱም የስነ-ሰብ ጥናት መስክ ጥናቶችን ፣ የአርኪኦሎጂ ቅርሶችን ማስረጃ እና የጥንታዊ ጸሐፊዎች ታሪካዊ ዘገባዎች በክላሲካል ጥንታዊነት የታወቁ ባህሎችን በተመለከተ ፡፡
ሞት

**ሞት** ሕያዋን ፍጥረታትን የሚያራምዱ የሁሉም ባዮሎጂያዊ ተግባራት ዘላቂ መቋረጥ ነው ፡፡ የሕይወት ፍጥረታት ቅሪት ከሞተ ብዙም ሳይቆይ መበስበስ ይጀምራል ፡፡ በመጨረሻ በሁሉም ሕያዋን ፍጥረታት ውስጥ መከሰቱ የማይቀር ሂደት ነው ፡፡

ከ 21 ኛው መቶ ዘመን መጀመሪያ አንስቶ በየቀኑ ከ 150,000 በላይ ሰዎች ይሞታሉ።

አብዛኛውን ጊዜ ለሞት የሚዳርጉት ነገሮች እርጅና፣ ሕመም፣ ግድያ፣ አደጋና ራስን መግደል ናቸው። 

ብዙ ባህሎች እና ሀይማኖቶች ከሞት በኋላ ያለው ሀሳብ አላቸው ፣ እንዲሁም ለፍርድ እና ለበጎ ሥራዎች ሽልማት ወይም ለኃጢአት ቅጣት አላቸው።
መጽሐፈ ነገሥት ቀዳማዊ

**መጽሐፈ ነገሥት ቀዳማዊ** በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የብሉይ ኪዳን መጽሐፍ ነው። 

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
ብላቴ ወንዝ

**ብላቴ ወንዝ** በማዕከላዊ ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝ ወንዝ ነው። መነሻውን የሚያደርገው ከጉራጌ ዞን ተራሮች በስተደቡብ ምዕራብ ዝቅታ ስፍራ ነው። ቦታውም በዚህ   ይገኛል። መድረሻው ደግሞ አባያ ሐይቅ ነው። ዴቪድ ቡክሰን ስለጥቅሙ ስጽፍ ሲዳማን እና ወላይታን እንደሚያዋን ገልጿል። 

## ዋቢ


መደብ:የኢትዮጵያ ወንዞች
ሶዶ ዙሪያ ወረዳ

**ሶዶ ዙሪያ ወረዳ**  ወላይታ ዞን ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ወረዳው በስተምዕራብ በኪንዶ ኮይሻ ወረዳ፥ በበስተሰሜን በቦሎሶ ሶሬ ወረዳ ፥ በስተሰሜን ምሥራቅ በዳሞት ጋሌ ውረዳ፥ እንዲሁም ደግሞ በበስተደቡብ ምዕራብ በኦፋ ወረዳ ይዋሰናል።

## የህዝብ ቁጥር
በ1999 ዓ.ም በማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ በተደረገው ህዝብ ቆጠራ መሰረት በወረዳው በአጠቃላይ 162,691 ሰው የሚኖር ሲሆን፥ ከነዚህም 80,002 ወንድ ሲሆኑ 82,689 ደግሞ ሴት ናቸው፤ ማናቸውም የከተማዊ አይደሉም። በሶዶ የወረዳዉ ዋና መቀመጫ ነው። የሚበዙት የፕሮቴስታንት እምነት ተከታይ ሲሆኑ፥ 66.67% ያህሉን ይይዛሉ፤ 26.83% የሚሆኑት ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያን እና 5.28% የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን እምነት ተከታይ ናቸው።

በ1986 ዓ.ም በማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ በተደረገው ህዝብ ቆጠራ መሰረት በወረዳው ከወላይታ (92.81%) በተጨማሪ፣  አማራ ብሔር (2.6%)፥ ጋሞ (0.85%)፥ ዶርዜ (0.77%) እና  ስልጤ (0.76%) እንዲሁም ሌሎችም ብሔር ብሔረሰቦች (2.21%) ይገኙበታል።

## ዋቢ

መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ድጉና ፋንጎ

**ድጉና ፋንጎ** ወላይታ ዞን ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ወረዳው በስተደቡብ ምዕራብ በዳሞት ወይዴ ወረዳ፥ በስተሰመን ምዕራብ ዳሞት ጋሌ ወረዳ በስተምሥራቅ በሲዳማ ክልል፥ በስተሰሜን በሀዲያ ዞን እንዲሁም  ደግሞ በበስተደቡብ  በሆቢቻ ወረዳ ይዋሰናል።

## የህዝብ ቁጥር
በ1999 ዓ.ም  በማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ በተደረገው ህዝብ ቆጠራ መሰረት በወረዳው በአጠቃላይ 96,480 ሰው የሚኖር ሲሆን፥ ከነዚህም 47,493 ወንድ ሲሆኑ 48,987 ደግሞ ሴት ናቸው፤ ከ3,400 የሚበልጡ ማለትም 3.53% የምሆኑት በከተማ ይኖራሉ። ወላይታ ዲምቱ , ቢጠና እና ቀርጨጬ ዋነኞቹ የወረዳዉ ከተሞች ናቸው። የሚበዙት የፕሮቴስታንት እምነት ተከታይ ሲሆኑ፥ 84.43% ያህሉን ይይዛሉ፤ 8.97% የሚሆኑት ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያን እና 5.57% የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን እምነት ተከታይ ናቸው።

## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ዳሞት ወይዴ

**ዳሞት ወይዴ** ወላይታ ዞን ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ወረዳው በስተምዕራብ በሶዶ ዙሪያ ወረዳ፥ በበስተሰሜን በድጉና ፋንጎ ወረዳ፥ በስተሰሜን ምሥራቅ በዳሞት ጋሌ ወረዳ፥ እንዲሁም በስተደቡብ ሆቢቻ ወረዳ ፥ደግሞ በበስተደቡብ ምዕራብ  በሁምቦ ወረዳ ይዋሰናል።

## የህዝብ ቁጥር
በ1999 ዓ.ም  በማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ በተደረገው ህዝብ ቆጠራ መሰረት በወረዳው በአጠቃላይ 91,602 ሰው የሚኖር ሲሆን፥ ከነዚህም 44,861 ወንድ ሲሆኑ 46,741 ደግሞ ሴት ናቸው፤ ከ5,300 የሚበልጡ ማለትም 5.79% የምሆኑት በከተማ ይኖራሉ። በዴሳ የወረዳዉ ዋና መቀመጫ ነው። የሚበዙት የፕሮቴስታንት እምነት ተከታይ ሲሆኑ፥ 77.03% ያህሉን ይይዛሉ፤ 17.08% የሚሆኑት ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያን፥ 4.51% የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን  እና 1.06% የእስልምና እምነት ተከታይ ናቸው።

## ዋቢ
መደብ:የወላይታ ዞን ወረዳዎች
ዴቪድ ቡክሰን

**ዴቪድ ቡክሰን** ከ1903 እስከ 1997 ዓ.ም ድረስ የኖሩ ስነ እንስሳ ባለሙያ እና የብርታኒያ ቆንጽላ ሰራተኛ የነበሩ ሰው ናቸው። ስለ ኢትዮጵያ ጥንት አብያተክርስቲያናት፣ ሩሲያ ኪነ ህንጻ ጥበብ እና በምሥራቅ አውሮፓ ከእንጨት ስለተሰሩ አብያተክርስቲያናት በጻፉት መጽሐፍት ይታወቃሉ።

## ዋቢ
ቅድመኑክለሳዊ

ቅድመ ኑክለሳዊ የሚለው ቃል ሲተረጎም ኑክለስና ሌሎች በክርታስ የተሸፈኑ ክፍለ ህዋሳት የሌሉት ተብሎ ሊተረጎም ይችላል።
አረንጓዴ ዋቅላሚዎች

alt=ክሎሬላ ቩልጋሪስ|thumb|አረንጓዴ ዋቅላሚዎች
**አረንጓዴ ዋቅላሚዎች** ሰፊ የሆነ ኢመደበኛ የዋቅላሚዎች መደብ ነው። በውስጡ አሁን በተለያዩ መደቦች ውስጥ የሚገኙትን ክሎሮፋይታንና ካሮፋይታን የሚያቅፍ ነው።

አረንጓዴ ዋቅላሚዎች በአብዛኛው ሁለት ልምጭት ያላቸው አንድህዋሴ እና ኩይዋሳዊ ባለልምጭት ዝርያዎችን፣ የተለያዩ ኩይዋሳዊ፣ ድቡልቡል እና ዘሃዊ ቅርፅ ያላቸው ዝርያዎችን እንዲሁም ትላልቅ ባለብዙ ህዋስ የባህር አረሞችን ያካትታሉ፡፡ ብዛታቸው ወደ 22,000 ገደማ የሚሆኑ የአረንጓዴ ዋቅላሚ ዝርያዎች አሉ፡፡ 

አንዳንድ የአረንጓዴ ዋቅላሚ ዓይነቶች፣ በተለይም ከትሬቦክሲያ እና ትሬንቴፖህሊያ ቡድኖች፣ ከፈንገስ ጋር አብረው በመኖር የድንጋይ ሽበት ይፈጥራሉ። አብዛኛውን ጊዜ በድንጋይ ሽበት ውስጥ ያሉ ፈንገሶች በራሳቸው ሊኖሩ አይችሉም፣ ነገር ግን ዋቅላሚዎቹ ብዙውን ጊዜ በተፈጥሮ ለብቻቸው ሊኖሩ ይችላሉ። ትሬንቴፖህሊያ በእርጥብ አፈር ላይ፣ በድንጋይ ላይ ወይም በዛፍ ቅርፊት ላይ በራሱ የሚያድግ የአረንጓዴ ዋቅላሚ አይነት ነው፣ ወይም በ ግራፊዳሲዬ ቤተሰብ ውስጥ የድንጋይ ሽበት አካል ሊሆን ይችላል። ሌላው የአረንጓዴ ዋቅላሚ አይነት ፕራሲዮላ ካሎፊላ በመሬት ላይ ይኖራል። ፕራሲዮላ ክሪስፓ ደግሞ በባሕር ዳርቻዎች የሚበቅል ሲሆን እና እንደ አንታርክቲካ ባሉ ቦታዎች በተለይም በወፎች መኖሪያ ስፍራ አቅራቢያ ትላልቅ ምንጣፎችን መፍጠር ይችላል።

##### ህዋሳዊ መዋቅር

አረንጓዴ ዋቅላሚዎች በታይላኮይድ ድርድር ውስጥ ደማቅ አረንጓዴ ቀለም የሚሰጧቸውን ኤ እና ቢ የተሰኙ አረንጓዴ ሐመልሚሎችን እንዲሁም ተጨማሪ ቀለማት ቤታ ካሮቲን (ደማቅ ብርትኳናማ)እና ዛንቶፊሎች (ቢጫ) ቀለም ያቀፈ አረንጓቀፍ አላቸው።

##### ዋቢ ምንጮች

መደብ:አትክልት
ሲዳማ ክልል

**ሲዳማ** እራሱን የቻለ ኢትዮጵያ የሚገኝ ክልል ነው። ክልሉ እ.ኤ.አ. ሰኔ 18 ቀን 2020 የተመሰረተው ከደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል (ደቡብ ክልል) ተገንጥሎ ነው። ሲዳማ ዞን ክልል የሆነው በ2019 የሲዳማ ህዝበ ውሳኔ በ98.52 በመቶ ድምጽ በማግኘት ራስን በራስ የማስተዳደር ድምጽ በማግኘቱ ነው። ሲዳማ ከሀረሪ ቀጥሎ በሀገሪቱ ካሉት ትንሿ ክልላዊ መንግስት ነው። ሲዳማ የሲዳማ ህዝብም ሆነ የሲዳማ ግዛት ስም ነው። ሲዳማ በደቡብ ከኦሮሚያ ክልል ጋር ይዋሰናል (በመካከል ካለው አጭር ርቀት በስተቀር በደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ከጌዴኦ ዞን ጋር የሚዋሰን ሲሆን በምዕራብ በኩል ከዎላይታ ዞን የሚለየው የቢላቴ ወንዝ ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ክልሎች
ክላሚዶሞናስ

**ክላሚዶሞናስ** የ አረንጓዴ ዋቅላሚዎች ወገን ሲሆን ወደ 325 ገደማ የሚጠጉ ዝርያዎች አሉት። ሁሉም አንድህዋሴ ባለ ልምጭት ሲሆኑ የሚገኙትም በተኛ ውሀ ውስጥ፣ እርጥብ አፈር ውስጥ፣ ጨው አልባ ውሀማ አካላት ውስጥ፣ በባሕር ውሀ ውስጥ፣ በበረዶ ውስጥ ሁሉ ሳይቀር ነው።  በሞለኩላር ባዮሎጂ፣ በልምጭት እንቅስቃሴዎች ላይ በሚደረጉ ጥናቶች ውስጥ እና በዘረመል ጥናት ውስጥ እንደ ናሙና አካል በመሆን ያገለግላል። በተጨማሪም በውሃማ አካላት ውስጥ የሚገኙ መርዛማ ክቡድ ብረታ ብረቶችን ለመቀነስና ለባዮፊውል ምርት ያገለግላል።

#### መግለጫ

አንድህዋሴ ህዋሳት፣ ድቡልቡል ወይም በመጠኑ በርሜሎ ቅርፅ፣ አረንጓዴ እና በአብዛኛው የኩባያ ቅርፅ ያላቸው አረንጓቀፎች፣ ቁልፍ መለያው ሁለቱ በፊትለፊት የሚገኙት ተመሳሳይ መጠን ያላቸው ልምጭቶች ናቸው።

#### ዝርያዎች

* ክላሚዶሞናስ አሲዶፊላ
* ክላሚዶሞናስ ግሎቦሳ
* ክላሚዶሞናስ ደብርያና
* ክላሚዶሞናስ ካውዳታ
* ክላሚዶሞናስ ኤህረንበርጊ ጎሮዣንኪን
* ክላሚዶሞናስ ኤሌጋንስ
* ክላሚዶሞናስ ሞዉሲ
* ክላሚዶሞናስ ኒቫሊስ
* ክላሚዶሞናስ ኦቮይዴ
* ክላሚዶሞናስ ራይንሓርድቲ
* ክላሚዶሞናስ ዳይሶስቶሲስ
alt=ክላሚዶሞናስ |thumb|ክላሚዶሞናስ

#### ስነ ምህዳር
ክላሚዶሞናስ በጨው አልባ ውሃማ አካላትና በእርጥበታማ አፈር ውስጥ በስፋት ተሰራጭቶ ይገኛል። በአጠቃላይ በአሉሚንየም በበለፀግ ምቹጌ ውስጥ ይገኛል። ለብርሃን ትብትነት የሚያግለግሉ ቀያይ የአይን ነጠብጣቦች ሲኖሩት በፆታዊ እና ኢፆታዊ መራቦ ይራባል። የክላሚዶሞናስ ኢፆታዊ መራቦ በዙስፖሮች፣ አፕላኖስፖሮች፣ ሃይፕኖስፖሮች ወይም ፓልሜላ ደረጃ አማካኝነት ሲከናውን ፆታዊ መራቦው ደግሞ በአይሶጋሚ፣ አናይሶጋሚ ወይም ኦኦጋሚ አማካኝነት ይከናወናል። 

#### አመጋገብ
አብዛኛዎቹ ዝርያዎች የግድ በብርሃናዊ አስተፃምሮ ምግባቸውን ማዘጋጀት ሲኖርባቸው፣ ክላሚዶሞናስ ራይንሓርድቲ እና ክላሚዶሞናስ ዳይሶስቶሲስ በጨለማ ውስጥ ቢሆኑ እንኳን አሲቴት ካለ እሱን እንደ ካርቦን ምንጭ በመጠቀም ምግባቸውን ማዘጋጀት ይችላሉ። 

#### ስነ ቅርፅ

* ተንቀሳቃሽ አንድህዋሴ ዋቅላሚ
* በአጠቃላይ ሞላላ ቅርፅ ያለው
* ህዋስ ግንቡ የተዋቀረው ከሴሉሎስ ሳይሆን ከግላይኮፕሮቲንና ከኢሴሉሎሳዊ ፖሊሳካራይድ ነው።
* ተኮምታሪ ፊኝቶች የሚገኙት ከልምጭቶች መሰረት አጠገብ ነው።
* ሁለት ልምጭቶች አሉት።
* ኩባያ ወይም ጎድጓዳ ሳህን የመሰል አረንጓቀፍ በውስጡ ይገኛል

#### ዋቢ ምንጭ

መደብ:አትክልት
ያርድ

ግቢው በእንግሊዝ ንጉሠ ነገሥትም ሆነ በአሜሪካ ልማዳዊ የመለኪያ አሠራሮች ውስጥ 3 ጫማ ወይም 36 ኢንች ያካተተ የእንግሊዝኛ ርዝመት ነው ። 1,760 ያርድ ከ 1 ማይል ጋር እኩል ነው ።

ከ 1959 ጀምሮ በትክክል 0.9144 ሜትር ያህል ደረጃውን የጠበቀ በዓለም አቀፍ ስምምነት ነው ። (የአሜሪካ ጥናት ቅጥር ግቢ በጣም ትንሽ ረዘም ያለ ነው) ።

መደብ:የርቀት መለኪያ
የዊኪፔዲያዎች ዝርዝር

thumb|በጽሑፍ ቆጠራ የተደረደሩ የተለያዩ ቋንቋዎችን የሚያሳይ የዊኪፔዲያ መተላለፊያ ገጽ ቅጽበታዊ ገጽ እይታ

## የዊኪፔዲያ እትም ኮዶች
ዲምቱ

**ዲምቱ** ወይም **ወላይታ ዲምቱ ከተማ** ደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት፣ በዎላይታ የሚትገኝ ከተማ አስተዳደር ናት። ከተማዋ ከዚህ ቀደም በነበረው አወቃቀር በዳሞት ወይዴ ወረዳ ስር የነበረች ቢሆንም፣ አሁን ግን በድጉና ፋንጎ ወረዳ ስር ትገኛለች።

## ታሪክ
ዴቪድ ቡክሰን የተባለ ጻሓፊ፥ ዲምቱ በብላቴ ወንዝ አካባቢ የሚገኝ የገበያ ስም እንደሆነ ጽፎ ነበር። አንዳንድ አፈታሪኮች እንደምጠቁሙት ከሆነ ገበያው ስያሜውን ያገኘው ከከተማዋ የሚወጣ ትንሽ ንጹህ ወንዝ ከብላቴ ወንዝ ጋር በሚገናኙበት ገበያው ይቆም ስለነበረ ነው። ይህን መገናኘት በወላይትኛ ዳንቷ እያሉ ይጠሩትም ነበር፤ መገናኛ ማለት ነውና። ከጊዜና ከቃሉ አጠራር ዘዬ ጋር ተያይዞ የአሁኑን ስያሜ ይዞ ለከተማውም ስም ሆኖ አረፈው ይባላል። ዲምቱ በዎላይታ ውስጥ ከዎላይታ ሶዶ ቀጥሎ እጅግ ረጅም ዕድሜ ያስቆጠረች ከተማ ናት። ከተማዋ ከአዲስ አበባ በስተደቡብ ምዕራብ 333 ኪሎ ሜትር ርቃ የሚትገኝ ሲሆን፥ ከዞኑ ዋና ከተማ ሶዶ ደግሞ በ68 ኪሎ ሜትር ርቀት በስተምሥራቅ በኩል ትገኛለች። ከተማዋ በስተምሥራቅ በብላቴ ወንዝ የሚትዋሰን ሲሆን ውንዙ ከሲዳማ ክልል እና ከኦሮሚያ ክልል በተመሳሳይ ሁኔታ ያገናኛታል።

## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የወላይታ ከተሞች
ማርጯ

**ማርጯ** በዘማነ መንግሥታት የወላይታ ህዝብ ይጠቀምበት የነበረው የመገበያያ ገንዘብ ነው። ይህ ገንዘብ ከብረት የተሰራ እንደሆነ ጸሐፍት ያረጋግጣሉ። ገንዘቡ የ፲፰ ኢንች ያህል ርዝመት አለው። ዋጋውም ፲፰ ማሪያ ትሬዛ ወይም 0.50 የአሜርካ ዶላር ጋር እኩል ነው። 

## ታሪክ
ስቲገድ(፲፰፻፸፯ - ፲፱፻፲፱) እንደጻፈው ከሆነ ወላይታ ጥጥ እና የጥጥ ውጤቶችን በመጠቀም በኢትዮጵያ ቀዳሚ መንግሥት ነው። ለወላይታ ግን እነዚህ የጥጥ ውጤቶች ከልብስነት ያለፈ ጥቅም ነበረው። እንደምሳሌ ሻሏ እና ካሬታ ሲና ቢወሰድ፣ በወላይታ የመንግሥታት ታሪክ እንደየአቀማመጣቸው ለበርካታ ምዕተ ዓመታት እንደ ገንዘብ አገልግሎት ላይ ውለዋል። 

ከካሬታ ሲና ቀጥሎ ወላይታ ወደ ከፍተኛ የተክኖሎጂ እደገት ላይ ደረሱ፤ ከዛም ብረት አቂልጦ የተሻሻለና ዘመናዊ ገንዘባቸውን ጥቅም ላይ አዋሉ። ይህኛው ገንዘብ ስሙ ማርጯ ይባላል። ወላይታ ህዝብ በዳግማዊ ዐፄ ሚኒልክ እና አባ ጅፋር ጦር ከተደረገ እልህ አሰጨራሽ ጦርነት በኋላ ወደ ኢትዮጵያ መንግሥት እስከተቀላቀበት ደረስ ማርጯን እንደ ገንዘብ ይጠቀምበት ነበር። ምንጮች እንደምጠቁሙት ከሆነ በዳግማዊ ዐፄ ሚኒልክ ግፊት ኢትዮጵያን ከመቀላቀላቸው በፊት ሐድያ፣ ሲዳማ፣ ዳውሮ፣ ጋሞ፣ ጎፋ እና ከምባታ የወላይታን ማርጯ እንደመገበያያ ይጠቅሙበት ነበር።

ወላይታ የራሱን ገንዘብ በመጠቀም በምሥራቅ አፍሪቃ ብቸኛ ጎሳ ነው። ማርጯ ተክለ ሐይማኖት በወላይታ ይሰብክ በነበረበት እስከ ካዎ ሞቶሎሚ ዘመነ መንግሥት ጊዜም ማለትም እስከ ፲፪፻፸ ድረስ እንደነበር ጸሐፍት ያረጋግጣሉ።  

## ዋቢ
መደብ:ገንዘብ
መደብ:የአፍርካዊያን ገንዘብ
መደብ:የአፍሪቃ ገንዘቦች
መደብ:የወላይታ መንግሥታት ገንዘብ
መደብ:የዳሞታ መንግሥት ገንዘብ
ኢንች

**ኢንች** የርቀት መለኪያ ሲሆን ወደ 2.54 ሴንቲሜትር ያህል ነው። በሌላ መልኩ አንድ ኢንች 25.4 ሚሊሜትር ወይም 2.54 x 10-1 ዴሲሜትር ወይም 2.54 x 10-3 ሜትር ወይም 2.54 x 10-5 ኪሎሜትር ጋር እኩል ነው።

## ስያሜ
አንድ ኢንች የጫማ (የርዝመት አሀድ) አንድ አስራ ሁለተኛ( \frac{1}{12}) ያህል ነው። እንግሊዝኛው *ኢንች*  የሚል ስያሜ ያገኘው ከዚህ ጋር በተያያዘ ነው፣ አንድ አስራ ሁለተኛ በላቲን *አንቺያ* ይባል ነበረና። በድሮ እንግሊዝኛ *ይንች* ይባልም ነበር። በአማርኛም ልክ እንዳሁኑ እንግሊዝኛ *ኢንች* ተብሎ ይጠራል።

## ዋቢ

መደብ:የርቀት መለኪያ
ለውረን ዳይጎል

thumb|ላውረን ዳይጎል በ 2023ኙ ኮንሰርት ላይ
**ለውረን አሽሊ ዳይጎል** (ላቲን**፡** Lauren Ashley Daigle) (የተወለዱት እ.ኤ.አ መስከረም 9፣ 1991 ዓ.ም ነው) የአሜሪካ ዘመናዊ የክርስቲያን ሙዚቃ ዘማሪና እና የዜማ ደራሲ ናቸው። ወደ ሴንትሪሲቲ ሙዚቃ ከተሰየሙ በኋላ "*ኻው ከን ኢት ብ*" የተባለውን የመጀመሪያ አልበማቸውን እ.ኤ.አ በ2015 አወጡ። መዝሙሩም በቢልቦርድ ከፍተኛ የክርስቲያን አልበሞች ገበታ ላይ ቁጥር 1 ሆኗል፣ በአር.አይ.ኤ.ኤ(RIAA) ፕላቲነም የምስክር ወረቀት ያስገኘ ሲሆን ክርስቲያናዊ ኤርፕለይ ቢልቦርድ ገበታ ላይ የመጀመሪያ የሆኑትን ሌሎች ነጠላ ዜማዎችንም አፍርቷል፤ እነርሱም  ፌርስት፣ ትረስት ኢን ዩ እና ኦ ሎርድ ናቸው።

የዳይጎል ሦስተኛው የስቱዲዮ አልበም የሆነው *“ሉክ አፕ”* በመስከረም ወር 2018 ተለቋል። ይህም “ዩ ሰይ” በሚለው ነጠላ ዜማ የፖፕ ክሮስ-ኦቨር ስኬት አመጣና በቢልቦርዱ 200 ዝርዝር ውስጥ ሦስተኛ ሊሆን ቻለ። በተጨማሪም ከ 20 ዓመት በላይ ሴቶች ምድብ በብዛት የተሸጠ የክርስቲያን አልበም የተባለ ሲሆን በመጀመሪያዎቹ ሳምንታት ወደ 115 ሺህ የሚጠጋ ጊዜ በመሸጥ በብዛት የተሸጠ የክርስቲያን አልበም ለመሆንም በቅቷል።  የአልበሙ መሪ ነጠላ ዜማ የሆነው "ዩ ሰይ" በብዛት የተሸጠ በሚል በቢልቦርድ 100 ስር 29ኛ ደረጃ የያዘ ሲሆን ለ101 ሳምንታት *በቢልቦርድ* "ሆት ክርስቲያን ሶንግ" ቻርት ላይ አንደኛነቱን አስጠብቋል። አልበሙና ነጠላ ዜማው ዳይጎልን ለግራሚ አዋርድስ አብቅቷቸዋል።  

## የልጅነት ጊዜያቸው
ዳይጎል የተወለዱት በሌክ ቻርልስ ሉዊዚያና ውስጥ ሲሆን እድገታቸው ደግሞ የሉዊዚያና ግዛት ላፋዬቴ ነው። በአካባቢያቸው ዚዴኮ ፣ ብሉዝ እና ካጁን ሙዚቃ ተጽዕኖ አድርጎባቸዋል። ሁለ ከመዘመራቸው የተነሳ እናታቸው *የሙዚቃ ሳጥን* ይሏቸው ነበር።

## ዋቢ
መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች
መደብ:1991 ልደት
መደብ:የወንጌል ዘማሪያን
ብሩክ ሊጀርትዉድ

thumb|ብሩክ ፍሬዘር በ 2015
**ብሩክ ጋብሪኤል ሊጀርትዉድ** (ላቲን፡ Brooke Gabrielle Ligertwood) (የተወለዱት እ.ኤ.አ. ታህሳስ 15 ቀን 1983 ነው) በመድረክ ስማቸው *ብሩክ ፍሬዘር* በተሻለ ይታወቃሉ፣ ኒውዚላንዳዊ የወንጌል ዘማሪ እና የዜማ ደራሲ ሲሆኑ 2010 በተለቀቀው ነጠላ ዘማቸው ማለትም “ሰምትንግ ኢን ዘ ዌተር” በደምብ ይታወቃሉ። ፍሬዘር ከ *ዉድ + ቦን* ጋር የመቅረጫ ውል ከመፈራረማቸው በፊት ዋት ቱ ዱ ዊዝ ደይላይት (2003) እና አልበርታይን (2006) የተሰኙ ሁለት የስቱዲዮ አልበሞችን በኮሎምቢያ ሪከርድስ  አውጥቶ ነበር። ሦስተኛው የስቱዲዮ አልበም ፍላግስ፣ እ.ኤ.አ. በ 2010 የተለቀቀ ሲሆን እስከዛሬም በጣም ስኬታማ አልበማቸው ነው። በጣም የቅርብ ጊዜው አልበማቸው፣ ብሩታል ሮማንቲክ በህዳር 2014 በቫግራንት ሪከርድስ ተለቋል።

ፍሬዘር እ.ኤ.አ. ከ 2005 እስከ 2010 የአውስትራሊያ ክርስቲያናዊ የሙዚቃ ቡድን የሆነውን የሂልሰንግ ዎርሺፕ  አባል ሆኑ፤ በጋቢቻ ስማችው ማለትም በብሩክ ሊጀርትዉድ ለተመዘገበው “ዋት ኤ ቢዩትፉል ኔም” የተሰኘ እና ለግራሚ አሸናፊነት ያበቃቸውን መዝሙር ደራሲ እና መሪ ድምፃዊ ከነበሩበት እ.ኤ.አ. 2016 ጀምሮ እንደገና ቡድኑን ተቀላቅለዋል። “ዩ ሰይ ዐይ ኤም” እና “ዐዌክ ማይ ሶል” ጭምሮ በፍሬዘር የተፃፉ ብዙ ታዋቂ መዝሙሮች አሉ።

## ዋቢ
መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች
መደብ:1983 ልደት
መደብ:የወንጌል ዘማሪያን
የትነበርሽ ንጉሴ

**የትነበርሽ ንጉሴ በ**ኢትዮጵያ የሕግ ባለሙያ እና የአካል ጉዳተኛ መብትቶች ተሟጋች ናት ፡ እ.ኤ.አ በ 2017 "የአካል ጉዳተኞችን መብቶችን እና ማካተቶችን በማስተዋወቅ እንዲሁም  በማኅበረሰቡ ውስጥ ያሉየአእምሮ ውቅርን መለወጥ የሚያበረታታ ሥራዋ" ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድን ተሸልማለች። 

## የቀደመ ህይወት እና ትምህርት
የትነበርሽ ንጉሴ የአይን ብርሃኗን ያጣችው በ 5 ዓመቷ ነበር ። ይህ አጋጣሚ በተወለድችበት በአማራ ክልል በስፋት ይተገበር ከነበረው ያለ አድሜ ጋብቻ  አንድታመልጥ እድሉን እንደፈጠረላት ትናገራለች። ፡፡የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቷን በሻሸመኔ ካቶሊክ የዓይነ ስውራን  ት/ቤት ተከታትላ ወደ ዳግማዊ  ምኒልክ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት (አካታች ትምህርት ቤት) ገብታ እስከ 12 ኛ ክፍል እዚያ ተማረች። በትምህርት ቤቱ ካላት አካዳሚክ ተሳትፎ በተጨማሪ የተማሪዎችን አማካሪ ጨምሮ ከ 6 በላይ የክለቦችን ክበባት መርታለች ፡፡ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲን በመቀላቀል የመጀመሪያ ዲግሪ በሕግ ሁለተኛ ዲግሪ በማኅበራዊ ሥራ አግኝ ታለች፡፡ ከመደበኛ ትምህርት ውጭ  በልዩ ልዩ እንቅስቃሴዎች ውስጥ በተከታታይ  ትሳተፋለች በዚህም  የመኢአድ የፀረ ኤድስ እንቅስቃሴን ከ2004 - 05 በመምራት በ 2006 የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ (አአዩ) ሴት ተማሪዎች ማህበርን በመመስረት እንዲሁም የማህበሩ የመጀመሪያ ፕሬዝዳንት በመሆን  አገልግላለች ፡፡

## እንቅስቃሴ
ለሴት ልጆች ትምህርትን አጥብቃ በመስራቷ እ.ኤ.አ. በ 2003 በደቡብ አፍሪካ የተቀበለችውን የአማኒታሪ ሽልማትን (አፍሪካዊ አጋርነት ለወሲባዊ እና  ስነተዋልዶ ጤና እና  የሴቶች መብቶች ) ጨምሮ ለፀረ-ኤድስ እንቅስቃሴ ባገለገለችበት ወቅት በርካታ ብሔራዊ እና ዓለም አቀፍ ሽልማቶችን አግኝታለች ። ፡፡ ወ / ሮ የትነበርሽ ከአካዳሚክ ህይወቷ ባሻገር በበጎፈቃደኝነት ከ 20 በላይ ድርጅቶች ውስጥ ያገለገለች ሲሆን ከነዚህም ውስጥ በኢትዮጵያ ዓይነ ስውራን የሴቶች ክንፍ ማህበር ለ 4 ዓመታት (እ.ኤ.አ. ከ 2003 እስከ 2007) መርታለች ፡፡ ከዚያም በመቀጠል የአካል ጉዳተኞች ኢኮኖሚያዊ መብትን ጨምሮ በተለያዩ የልማት መርሃ ግብሮች ውስጥ እንዲካተቱ ለማበረታታት የኢትዮጵያ የአካል ጉዳተኞችና የልማት ማዕከል (ኢ.ሲ.ዲ.ዲ.) የተባለ አገር በቀል ድርጅት ለማቋቋም ወሰነች ፡፡ከ2016 ጀምሮ ደግሞ  ቀደም ሲል በዓለምአቀፍ አምባሳደሮች  ቦርድ አባልነት ወክላው  ከነበረው የአካል ጉዳተኞች እና ልማት ብርሃን ለኣለም መንግስታዊ ያልሆነ ድርጅት  ጋር በመተባበር ላይ ትሰራለች  ፡

                         የትነበርሽ ንጉሴ" *የአካል ጉዳተኞችን መብትና ማካተት በማስተዋወቋ እና ሙሉ አቅማቸውን እንዲገነዘቡ የሚያስችላቸው አነቃቂ ሥራ  በመስራት በማህበረሰቡ ውስጥ የአስተሳሰብ ለውጥ በመፍጠሯ"*  እ.ኤ.አ. በመስከረም ወር 2017 ላይ የተባበሩት መንግስታት ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ ፣ “አማራጭ የኖቤል ሽልማት”  *፡ ".* ክብሩን ከKhadija Ismayilova, Colin Gonsalves,  እና የአሜሪካ የአካባቢ ጠበቃRobert Bilott.
ጋር  በመጋራት ተሸላሚ *ሆናለች።*ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድን በማሸነፏ እና በሄለን ኬለር ሽልማት  መንፈስ  የተበረታታችው የትነበርሽ ንጉሴ በህይወታቸው እና በስራ መስካቸው  ታላቅ ውጤት ያስመዘገቡ የአካል ጉዳተኛ ሴቶችን ለማክበር ከብርሃን  ለኣለም ጋር በመሆን ‹የእርሷ ችሎታዎች ሽልማትን› ኣስጀምራለች ፡፡ www.her-abilities-award.org

## ህትመቶች

* የትነበርሽ ንጉሴ ፣ (2006) በኢትዮጵያ የአካል ጉዳተኞች መብቶች ላይ የሕግ ማሻሻያ አስፈላጊነት ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፣ የሕግ ፋኩልቲ ፣ አዲስ አበባ ኢትዮጵያ ፡፡
* የትነብርሽ ንጉሴ ፣ እና  ፣ ራንሰም ቦብ (2008). የተባበሩት     መንግስታት የአካል ጉዳተኞች መብቶች ኮንቬንሽን የድህነት ፣ በረሃብ     ፥ ኣቅርቦት አጥረት አንዲሁም መገለል ዙሪያ ላይ የአንቅስቃሴ ጥሪ ፣ ኢ.ሲ.ዲ.ዲ. ፣ አዲስ አበባ ፣ ኢትዮጵያ
* የትነበርሽ ንጉሴ     ፣  (2009) የአካል     ጉዳተኞች የሥነ-ልቦና ልኬቶች እና የሥራ ስምሪት ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፣ የማኅበራዊ ሥራ ትምህርት ቤት ፣ አዲስ አበባ ፣ ኢትዮጵያ ፡፡

## ሽልማቶች

* የጾታ እና የስነ ተዋልዶ ጤና ተሟጋቾች የ AMANITARE ሽልማት ፣ እ.ኤ.አ. 2003 ፣ ጆሃንስበርግ ፣ ደቡብ አፍሪካ ፡
* የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከአዲስ አበባ ኤች.አይ.ቪ / ኤድስ መከላከያና ቁጥጥር ጽህፈት ቤት (ኤች.ፒ.ኮ.) ጋር በመተባበር እጅግ በጣም ጥሩ የኤች.አይ.ቪ / ኤድስ መከላከልና መቆጣጠር እንቅስቃሴ ማስተባበር የግለሰብ ሽልማት ፡፡ ጥቅምት 7 ቀን 2005 አዲስ አበባ ፣ ኢትዮጵያ ፡፡
* በጄኔራል ሜዲካል ሐኪሞች ማህበር የተሰጠው ምርጥ የኤች.አይ.ቪ / ኤድስ ብሔራዊ አክቲቪስት ፣ 2005 ፣ አዲስ አበባ ፣ ኢትዮጵያ ፡፡
* የዓለም የልዩነት 100 ሽልማት ፣ በዓለም አቀፍ የሴቶች (ቲአአዋ) ተሸልሟል ፡ 
* ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ 
* የሄለን ኬለር መንፈስ 2018 https://www.hki.org/nigussie-spirit-helen-keller-award-2018  

## ማጣቀሻዎች

መደብ:ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ
መደብ:የአካል ጉዳተኛ መብቶች ተሟጋች
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ሩት ነጋ

**ሩት ነጋ** (ላቲን፡ Ruth Negga) (የተወለዱት እ.ኤ.አ. ጥር  7 ቀን 1982 ዓ.ም.) ኢትዮ-አይሪሽ ዘግነት ያላቸው ተዋናይ ሲሆኑ በደምብ የታወቁት በኤ.ኤም.ሲ (አፍርካና መካከለኛው ምሥራቅ የቴሌቪዥን ጣቢያ) በቀረቡት *ፕሪቸር* እና *ላቪንግ*  በተሰኙ የፊልም ሥራቸው ነው።

ሩት በካፕታል ሌተር(2004)፣ ዓይሶለሽን(2005)፣ ብረክፋስት ኢን ፕሉቶ(2005) እና ዋር ክራፍት(2016) በተባሉ ፊልሞች ውስጥ ታይተዋል። ሌሎች የቴሌቪዥን ፕሮጀክቶች የቢ.ቢ.ሲ. ሚኒ ስይረስ *[[ክሪምናል ጃስትስ]]* ፣ የአር.ት.ኢ ላቭ/ኼት፣ የኤ.ቢ.ሲ. ማሪቭሌስሲ ኤጀንት ኦቭ ኤስ.ኤች.አይ.ኤል.ዲ    ተሳትፈዋል። ሩት በፕሪቸር(2016) እንደ ቱሊፕ ኦኻሬ ሆኖ የመሪ ተዋናይ ገጸባሕሪ ተጫውተዋል።  

## ዋቢ
መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች
ኃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ

ደጃዝማች ሀይሉ ወልደጊዮርጊስ የ አፄ ቴዎድሮስ አባት ናቸው።
የነፋሱ ፍልሚያ

**የነፋሱ ፍልሚያ** በጃን ፊሊፕ ዌይል የተመራ ወይም ዳይሬክት የተደረገ የ 2019 የኢትዮጵያ ድራማ ፊልም ነው። በ 92 ኛው የአካዳሚ አዋርድስ  ለምርጥ አለምአቀፍ ፊቼር ፊልም የኢትዮጵያ መግቢያ ሆኖ የተመረጠ ቢሆንም ለዕጩነት አልቀረበም ነበር።

## ጭብጡ
ሁለት ወንድማማቾች በየራሳቸው መንገድ ተጠምደዋል። አንደኛው አትሌት የመሆን ህልሙን አንግቧል ሌላኛው ደግም ፎቶ አንሺ። የሁለቱም ለየቅል ነው ሩጫው አንድ ቦታ ላይ እስከሚገናኙ።

## ገጸባሕሪያት

## ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
መደብ:የ2019 ፊልሞች
ባቢሎን በሳሎን

**ባቢሎን በሳሎን** ከታህሳስ 17፣ 2002 ጀምሮ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ተአትር ለዕይታ የበቃ የኮመዲ ዘውግ ያለው የውድነህ ክፍሌ ድርሰት ሲሆን አዘጋጁ ደግሞ ተስፋዬ ገብረሐና ናቸው። በሕዝቡ ጥያቄ መሠረት በድጋሚ ወደ መድረክ መጋቢት 18 ቀን 2011 ዓ.ም ተመልሶም ነበር። 

## ጭብጡ
ውብሸት እና ትዝታ አብሮ መኖርም ሆነ መለያየት ያልሆነላቸው ባልና ሚስት ናቸው። አንዱ የሌላውን እልህ ለማስወጣት ተግቶ እንቅልፍ ያጣል። በግድግዳ በከፈሉት ሳሌናቸው ውስጥ ተፈላጊነታቸውን እና ተደማጭነታቸውን ለማወጅ የቅናት የእልህ ጦር ይመዛሉ።

## ተዋንያን

* ለማየሁ ታደሰ
* ሉሌ አሻጋሬ
* እመቤት ወልደገብርኤል (ራሄል ተሾመ)
* ህንፀተ ታደሰ
* እንድሪስ አህመድ
* ስናፍቅሽ ተስፋዬ
* ፍቃዱ ከበደ
* ዳንኤል ተገኝ

## ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ ትያትር ድራማዎች
ሰው ለሰው

**ሰው ለሰው** ከመጋቢት 03፣ 2010(እ.ኤ.አ) ጀምሮ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ለዕይታ የበቃ የአማርኛ ተከታታይ ድራማ ሲሆን ፕሮድዩስ ያደረጉት ብስራት ገመቹ ፣ መስፍን ጌታቸው ፣ ዳንኤል ኃይሌ እና ሰለሞን ዓለሙ ናቸው። የድርሰት ሥራው የታምሩ ብርሃኑ ፣ መስፍን ጌታቸው ፣ ነብዩ ተካልኝ እና ሰለሞን ዓለሙ ፈለቀ ነው።

## ጭብጡ
መስፍን እና ማሕሌት ለፍትህ ይተጋሉ። የሥራ ባልደርባቸው አስናቀ ህገ ወጥ በሆነ ተሰማርቷል። ልጃቸው ብሩክ የወንድሟ ገዳይ ተብሎ በእባቷ የሚታመን መድኃኒት ከተባለች ልጃቸው ጋር የፍቅር ግኑኝነት ውስጥ ይሆናሉ። እነርሱን ለማለያየት የመዲ እናት የማትሰራው ሸር የለም። በሌላ መልኩ የአስናቀን የህገ ወጥ ስራ ለማጋለጥ ለትቀን የሚተጉ መርማሪ ፖሊሶች አይሆኑ ይሆናሉ።

## ገጸባሕሪያት

* አበበ ባልቻ
* ሰለሞን ቦጋለ
* ማህደር አሰፋ
* መስፍን ጌታቸው
* ዝናህብዙ ፀጋዬ
* ሙሉአለም ታደሰ
* ሐና ዮሐንስ

## ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ ተከታታይ አማርኛ ድራማዎች
መደብ:በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን የቀረቡ ተከታታይ ድራማዎች
ታያ ጋክሮጀር

**ታያ ስሚዝ ጋክሮጀር** (ላቲን፡ Taya Smith Gaukrodger) (የተወለዱት እ.ኤ.አ ግንቦት 10 ቀን 1989 ዓ.ም. ነው) የሂልሶንግ ወርሺፕ ክርስቲያናዊ ሕብረት አባል ናቸው። ታያ የተወለዱት በሰሜናዊ የአውስትራሊያ ከተማ ሊዝሞር ነው። በ2010 ዓ.ም. ሙዚቃ ለመማር ሲድኒ አቅንቶ ነበር፤ እዛዉ እንደረሱም በተለያዩ የወጣቶች አገልግሎት ዘርፍ በሙሉ ፈቃደኝነት ተሰማሩ።

የታያን ድምጽ ዓለም ለመጀመሪያ ጊዜ የሰማው በሂልሶንግ ዩኒቲድ ‘ዖሸንስ’ እና ‘ታች ዘ ስካይ’ በተባሉ መዝሙሮች ሲሆን ዓለምን ወደ አምልኮ የሚጠራ ስሕተት የማያውቀው ግልጽ ጥሪም ሆነ። 

## ዋቢ
መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች
መደብ:የወንጌል ዘማሪያን
መደብ:1989 ልደት
ዓ.ም.

**ዓመተ ምሕረት** ከኢየሱስ ክርስቶስ ወደዚህ አለም መምጣት ጋር ተያይዞ በአብዘኛው ክርስቲያናዊ ማሕበረሰብ ዘንድ ለዘመን መግለጫነት ወይም መጠሪያነት የሚሰጥ ስያሜ ነው። 

## ስያሜ
በመካከለኛው ዘመን ላቲንኛ ዐኖ ዶምኒ (AD) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን ትርጓሜው ዘመነ ጌታ ወይም የጌታችን ዘመን የሚል ነው፤ ይህም የተወሰደው "*ዐኒ ዶምኒ ኖስትሪ ጄሱ ክርስቲ"* (በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ዘመን) ከተሰኘ ላቲን ኃይለ ቃል ነው። በኢትዮጵያም ለዚሁ በቀረበ መልኩ ዓመተ ምሕረት በመባል ተተርጉሟል። አንዳንድ ጊዜ ሰኩለር ለማድረግ ስፈልጉ የተለያዩ ፀሐፍት ከ፲፯ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መባቻ ጀምሮ የጋራ ዘመን ወይም ኮሜን ኢራ(ሲ.ኢ) በማለት የመጻፍ የጀመሩ ቢሆንም እንደምክንያትነት የሚወሰደው ነገር የኢየሱስ ክርስቶስ ወደ ምድር መምጣት እንድሆነ ይታምናል።

## ዋቢ
ጳጉሜን

ጳጉሜን የተባለችው 13ኛዋ ወር በፅርእ ኤፓጉሜኔ ስትባል ሊቃውንት ተረፍ ይሏታል። የጳጉሜን አመጣጥ ስናይ በቀደምት ኢትዮጵያውያን ሊቃውንት ጥልቅ ጥናት
1 እለት = 24 ሰአት ከ52 ካልኢት ከ31 ሳልሲት ነው።
ይህን ለማወቅ:-
52 ካልኢት ስንት ነው?
በዚህ ስሌት 1 ካልኢት = 24 ሴኮንድ ነው። ስለዚህ 52ቱ ካልኢቶች 1248 ሴኮንድ ነው።(24X52=1248)
=20 ደቂቃ ከ48 ሴኮንድ
31 ሳልሲት ደግሞ
1 ሴኮንድ 2.5 ሳልሲት ስለሆነ
=31/2.5
=12.4 ሴኮንድ ባጠቃላይ
20 ደቂቃ + 48 ሴኮንድ + 12.4 ሴኮንድ
=20 ደቂቃ + 60.4 ሴኮንድ
=21 ደቂቃ ከ0.4 ሴኮንድ
ስለዚህ ይህንን ትርፍ ስንደምር ጳጉሜን 5፣6 እና 7ን ይሰጣል
ነቃሽ

**ነቃሽ** በሚያዚያ 03 ቀን 1991(እ.ኤ.አ) በአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት ባህልና ቲያትር አዳራሽ የታየ የኢትዮጵያ ቴአትር ድራማ ነው። ነቃሽ በድጋሚ መጋቢት 24 ቀን 2011 ዓ.ም. ወደ መድረክ ተመልሷል፤ በሐገር ፍቅር ትያትርም መታየት ጀምሮ ነበር። 

## ጭብጡ
የተውኔቱ ጭብጥ በሕክምና ተቋማት ላይ የሚታዩ ሙያዊ ደባዎች ላይ የሚያጠነጥን ሲሆን ሙያቸውን ለግል ጥቅማቸው የሚያውሉትን የሚተችና የሚያስተምር ታሪክ ነው። በአስክሬን ሽያጭ፣ በመድሃኒት አቅርቦት፣ ከአስክሬን ላይ ስለሚደረጉ ዘረፋዎች ገልጦ ያሳያል።

## ተዋንያን

* ፋንቱ ማንዶዬ
* አላዛር ሳሙኤል
* ፍሬህይወት ባህሩ
* አብራር አብዶ
* ደበሽ ተመስገን
* ባዩሽ አለማየሁ
* ሰለሞን ሀጎስ
* ሺመላሽ ለጋስ ጨምሮ 15 አንጋፋና ወጣት ተዋንያን ተሳትፈውበታል
## ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ ትያትር ድራማዎች
የህብረ ኮከቦች ዝርዝር

{ |
c l a s s = " w i k i t a b l e "
| +    የፐርሰስ ህብረ ኮከቦች ዝርዝር
| -
! በላቲን
ቋንቋ !! ትርጉም
|-
| Andromeda ||
የኢትዮጵያ ልእልት||
| -
| Auriga ||
ሰረገላ ነጂ ||
| -
| Cassiopeia ||
የኢትዮጵያ ንግስት ||
| -
| Cephus ||
የኢትዮጵያ ንጉስ ||
| -
| Cetus ||
የባህር አውሬ ||
| -
| Pegasus ||
ክንፍ ያለው ፈረስ ||
| -
| Perseus ||
አንድሮሜዳን ያዳናት ሰው|| 
enazihn hbre kewakbtoch lememelket temerachu Giza werha gnbot nw .bezihm wer bekelalu maggnet yemnchlew  w krs serta yemtgegnewn Cassiopeian new
የቱኒዚያ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን

**የቱኒዚያ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን** ቱንሲያን ወክሎ በእግር ኳስ ይወዳደራል። አስተዳዳሪው አካል የቱኒዚያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ነው።

መደብ:ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድኖች
ቢምራኦ አምበድካር

**ቢምራኦ ራምጂ አምበድካር** (እንግሊዝኛ: Bhimrao Ramji Ambedkar) (እ.ኤ.አ. ከ 14 ኤፕሪል 1891 - 6 ዲሴምበር 1956) የሕንድ የሕግ ባለሙያ ፣ የምጣኔ ሀብት ባለሙያ ፣ የፖለቲካ ሰው እና የማኅበራዊ ተሃድሶ ሰው ነበር ፡፡ የዳሊት ቡድሂስት ንቅናቄን በማነሳሳት በማይነኩ ሰዎች (ደሊቶች) ላይ ማህበራዊ አድልዎ እንዳይፈፀም ዘመቻ አካሂዷል ፡፡ በተጨማሪም የሴቶች እና የጉልበት ሰራተኞችን መብቶች ደግ Heል ፡፡ እሱ ነፃ የሕንድ የመጀመሪያ የሕግና ፍትህ ሚኒስትር ፣ የሕንድ የሕገ መንግሥት ንድፍ አውጪ ፣ እንዲሁም የሕንድ ሪፐብሊክ መስራች አባት ነበሩ ፡፡

እ.ኤ.አ. በ 1956 ከ 600,000 ደጋፊዎች ጋር ወደ ቡዲዝም በመቀየር የዳሊትን የጅምላ መለወጥ ጀመረ ፡፡ በህንድ ውስጥ ቡድሂዝም እንደገና እንዲያንሰራራ አደረገ ፡፡ ናቤያና ቡዲስቶች መካከል አምቤድካር እንደ ቦዲስታታቫ እና ማይተሪያ ተደርጎ ይወሰዳል ፡፡

እ.ኤ.አ በ 1990 የህንድ ከፍተኛ የሲቪል ሽልማት የሆነው የባራራት ራትና በድህረ-ገፅ ለአምበድካር ተሰጠ ፡፡ የአምበድካር ውርስ በታዋቂ ባህል ውስጥ በርካታ መታሰቢያዎችን እና ስዕሎችን ያካትታል ፡፡ የአምበድካር እንደ ማህበራዊ-የፖለቲካ ተሃድሶ ውርስ በዘመናዊው ሕንድ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል ፡፡

አምበርካር እ.ኤ.አ. በ 2012 በታሪክ ቲቪ 18 እና በሲኤንኤን አይቢኤን በተካሄደው የሕዝብ አስተያየት “ታላቁ ሕንዳዊ” (The Greatest Indian) ተብሎ ተመርጧል ፡፡

አምበድካር ጃያንቲ (የአምብደካር ልደት) በህንድ ብቻ ሳይሆን በመላው አለም የሚከበረው ኤፕሪል 14 የሚከበረው ዓመታዊ በዓል ነው ፡፡ አምበድካር ጃያንቲ በመላው ሕንድ እንደ ይፋ የሕዝብ በዓል ይከበራል ፡፡ የተባበሩት መንግስታት እ.ኤ.አ. በ 2016 ፣ በ 2017 እና በ 2018 አምበድካር ጃያንቲን አከበሩ ፡፡

## ማጣቀሻዎች
መጥፎ ድመት

**መጥፎ ድመት** (በእንግሊዝኛ: *Bad Cat*, ቱርክኛ: Kötü Kedi Şerafettin) ከ2016 እ.ኤ.አ. የሆነ የቱርክ አኒሜሽን ፊልም ነው።

እንዲሁም አንዳንድ ጊዜ መጥፎ ድመት ተብሎ የሚጠራ ታዋቂ ተከታታይ አለ።

መደብ:ፊልሞች
መደብ:ቱርክ ፊልሞች
መደብ:ካርቱን
የኢትዮጵያ ሀይቆች

**የኢትዮጵያ ሀይቆች**

# ጣና
# ላንጋኖ
# ቢሾፍቱ

መደብ:የኢትዮጵያ ሐይቆች
ቢግ ማክ

thumb
**ቢግ ማክ** የሃምበርገር ዓይነት ሲሆን በፈጣን ምግብ ቤቱ ማክዶናልድስ የሚሸጥ ነው። ሃምበርገሩ ለመጀመሪያ ጊዜ የተፈጠረው በ1960 ዓ.ም. በአሜሪካዊው ጅም ዴልጋቲ ነበር። ሁለት የተፈጨ የበሬ ስጋ ክቦችን፣ ሰላጣ ቅጠል፣ ዓይብ፣ ሽንኩርት፣ ፒክልስ እና ሶስት የሰሊጥ ጠፍጣፋ ዳቦዎችን ከማዋዣ የቢግ ማክ ሶስ (መረቅ) ጋር ይይዛል።

ቢግ ማክ በአሁኑ ዘመን በአለም ዓቀፍ ደረጃ ከፍተኛ ተወዳጅነት በማግኘቱ ዘ ኢኮኖሚስት የተሰኘው የሥነ ንዋይ ጋዜጣ በያመቱ ቢግ ማክ ኤንዴክስ የተባለ መረጃ ያትማል። ቢግ ማክ በያገሩ የሚሸጥበትን ዋጋ በማዎዳደር፣ የየአገሩን የኑሮ ውድነት ለማነጻጻር ይጠቀምበታል።

መደብ :የዩናይትድ ስቴትስ ምግቦች  መደብ :ፈጣን ምግብ መደብ :ሃምበርገር
ስለ ኮከብ ግጥም

ኮከብ የሚለው ቃል እኔ ይገርመኛል
ከበበ ከወወ ምስጢሩ የሁለት ቃል
ክበብ ብለው ክብነሽ ቢሏት
ከዋው ብለው ደግሞ ተንቀሳቃሽ አሏት
ይችን የጠፈር ፈርጥ የፀሀይ ሰራዊት
ስታር የሚለውም የእንግሊዝ ቃል
ከድሮ ኢንግሊሽ የመጣ ተብሏል
የኦክስፎርድ ሳይንቲስት ሊቁ የእውቀት
የሳይንስ ሰዎችም እንዲህ ተረጎሙት
"ተቀጣጣይ ጋዞች እንደ ሀይድሮጅን
ይች ኮከብ ይዛ አንድዳ እንደ ቤንዚን
ሂሊየምን ሆነ ክብ ቅርፅን ይዞ
መረጃውን ሰጠ ሳተላይት ታዞ"
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት

## '''የአገው  ሥርወ-መንግሥት'''
***"አገው ልቡ ዘጠኝ፤ ስምንቱን አኑሮ በአንዱ አጫወተኝ ለምን ይባላል?"***

ከታሪክ ስንነሳ የአገው ህዝብ በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሐይማኖቱ ጠንካራ አማኝ ና በሐይማኖት ጉዳዮች ላይ በፅናት በመቆም ሚስጥራትን የሚጠብቅ ነው፡፡ በሐይማኖት ጉዳዮች ላይ ቀልድና ዋዛ ፈዛዛ አይወድም፡፡ ከእንግዳ ሰዎች ወይም ከባዕድ ጋር ሲገናኝ ደግሞ በቶሎ ተግናኝቶ አይመሳሰልም ፤ አይደባለቅም ፡፡ ነገር ግን እንግዳውን በአግባቡ እያስተናገደ በልቡ ግን ይመረምረዋል፡ ያጠናዋል፡ የምን እምነት ተከታይ እንደሆነ ፤ ኑሮው አና ባህሉ አንዴት እንደሆነ ለማዎቅና ለመጠንቀቅ ይሞክራል፡፡ ወዲያውም እውነተኛ አማኝና ክርስቲያን መሆኑን ሲያረጋግጥ እንደ ርግብ የዋህ ይሆንለታል ማለት ነው፡፡

**የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን በዘመነ ዛጉዌ ሥርወ-መንግስት**

ዛግዌ የሚለዉ ስያሜ የሥርወ-መንግሥቱ ተዋናዮች (Actors) የነገደ አገው ተወላጆች ስለኾኑ የአገው መንግሥት ለማለት ’’ዘአገው’’ ከሚለው ቃል የተወሰደ ነው፡፡ ለዛግዌ ሥርወ መንግሥት ነገሥታት የዘር ግንድ መሰረት የሆነው መራ ተክለሃይማኖት የአክሱም መንግሥት ካከተመ በኋላ በትረ መንግሥቱን ጨብጦ መናገሻ ከተማዉን ወደ ላስታ በማዞር በኢትዮጵያ አዲስ የታሪክ ምዕራፍ እነዲጀመር ምክንያት ሆኗል፡፡ ከመራ ተክለሃይማኖት ጀምሮ ከሦስት መቶ ዓመታት በላይ ዐሥራ አንድ የዛግዌ ነገሥታት ኢትዮጲያን እንደ አስተዳደሩ ትውፊታዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከነዚህም መካል አራቱ ክህነትን ከንግሥና ጋር አስተባብረው የያዙ እና በቤተክርስቲያን ቅድስናቸዉ የሚታወቁ ናቸው፡፡

**ካህናት ነገሥታት የሚባሉት**

ከአስራአንዱ የዛግዌ ሥርወ-መንግሥት ነገሥታት መካከል ቀደም ብለን እንደገለፅናቸው፣  **ካህናት ነገሥታት** በመባል የሚታወቁት አራት ናቸው፡

***           ፩) ቅዱስ ይምርሐነ ክርስቶስ***

***           ፪) ቅዱስ ሐርቤ(ገብረ ማረያም)***

***           ፫) ቅዱስ ላሊበላ***

***           ፬) ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ ናቸው፡፡***

እነዚህ ነገሥታት ለክርስትና እምነታቸዉ የነበራቸዉ ፍቅር፣ያደረጉት መስዋዕትነትና ውለታ ማንነታቸዉን ይገልፃቸዋል፡፡ በርግጥ ሁሉም የዛግዌ ነገሥታት ክርስቲያኖች ስለነበሩ በዮዲት ጉዲት የጥፋት ዘመቻ ምክንያት፡

**-ተመናምኖ የነበረዉን ክርስትና እንደገና እንዲያንሠራራ ማድረጋቸው**

**-ተስፋ የቆረጠዉን ሕዝበ-ክርስቲያን እንዲፅናና፣ማድረጋቸው**

**-የተቃጠሉ መጽሐፍት እንደገና እንዲፃፉና ማድረጋቸው እና**

**-የፈረሱ አብያተ ክርስቲያናት እንደገና እንዲሰሩ** ያደረጉት ጥረት፤

በኢትዮጲያ ቤተክርስቲያን ታሪክ የሚረሳ አይደለም፡፡ ከሁሉም በበለጠ እነዚህ አራቱ ነገሥታት ሙሉ ሕይወታቸውን ለመንፈሳዊ ነገር አዉለዉ አብያተ ክርስቲያናትን በማነጽ፣ በፅድቅ ሥራቸዉ ኹሉ ለሕዝበ ክርስቲያኑ አራያ በመሆን የክርስትና ሃይማኖት እንዲከበር፣ እንዲስፋፋና እንዲጠናቀር በማድረግ በፍፁም ተጋድሎ ቤተክርስቲያንን ያገለግሉ ስለሆነ የኢትዮጲያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዉለታቸዉን ባለመዘንጋት የቅድስና ማዕረግ ሰጥታ ትጠራቸዋለች፡፡ ስለነዚህ ቅዱሳን ነገስታት በገድላቸዉ፣በታሪክ ነገስታቸዉና በስንክሳር ከተዘገበዉ ሌላ ትተውልን የኼዱት አስደናቂ ቅርሶቻቸዉ ማንነታቸውን ይነግሩናል፡፡ በይተለይ በነዚህ ቅዱሳን የታነፁ አብያተ ክርስቲያናት ዓለም አቀፋዊ ዕውቅና ያገኙና መንፈሳዊ ምግባራቸዉንና የቅድስና ሕይወታቸውን አጉልተዉ በማሳየት አራያ የሚሆኑን ናቸዉ፡፡ ***(የቤተ ክርስቲያን ታሪክ፤ ክፍል-2 ገጽ 43)***

*የአራቱን ቅዱሳን ነገስታት ዘመነ መንግሥት ልዩ የሚያደርገዉ ከሁሉም በላይ ቤተክርስቲያን የነበራት ክብርና ድጋፍነበር፡፡ ነገስታቱ ራሳቸዉ ካህናት ፍፁም መንፈሳዊያን ስለነበሩ ለቤተክርስቲያን በነበራቸዉ ታላቅ ፍቅር ሌላዉም ህዝበ ክርስቲያን አርአያነቱን በመከተል ለቤተክርስቲያን ትልቅ ድጋፍ ነበረዉ፡፡እነዚህ ነገስታት አብያተ ክርስቲያናትን ከማሳነጽ ሌላ ለበርካታ ገዳማትና አድባራት ተጨማሪ መተዳደሪያ  ይለግሱ ነበር። ከምንም በላይ  ግን የታላቋ ኢትዮጵያ  የስልጣኔ ምልክት ተደርገው የሚወሰዱ የ ኪነጥበብ ስራዎች በዛግዌ ስርወ መንግስት ዘመን የጸሩ ስለመሆናቸዉም ብዙ መጻህፍት ያትታሉ፤ ከነዚህም ዋነኛዎቹ የ ቅዱስ ላሊበላ ዉቅር አብያተ ክርስቲያናት ይጠቀሳሉ።*
እርግጥ ie

**እርስዎ ie** (ቻይነኛ፦  謝盛友) (እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. ጥቅምት 1 ቀን 1958 በቻይና በሄናን የተወለደው) የጀርመን ፖለቲከኛ ፣ ለ 2019 የአውሮፓ ፓርላማ ምርጫ እጩ ተወዳዳሪ ፣ የቻይና ተወላጅ ጋዜጠኛ እና ደራሲ ነው ፡፡

እ.ኤ.አ. በ 2010 የቻይናን ጋዜጣ ደቡባዊ ሳምንታዊ “ቻይናውያን 100 ምርጥ የህዝብ ምሁራን” መካከል እርስዎ Xይ ተመርጠዋል ፡፡ እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 20 ቀን 2013 ባምበርግ ውስጥ የሚገኙት የክርስቲያን ማህበራዊ ህብረት (CSU) አባላት ዢን ወደ የካውንቲው ቦርድ መርጠዋል ፡፡ ከሁሉም የክልል የቦርድ አባላት የተሻለው ውጤት ከ 220 ድምጾች 141 አግኝቷል ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 2014 ከሁሉም የ CSU እጩ ተወዳዳሪዎች ከፍተኛ ድምጽ በማግኘት ሲኢ ለባምበርግ ከተማ ምክር ቤት ተመረጠ ፡፡

ሺ በአውሮፓ የቻይና ቋንቋ ጸሐፊዎች ማህበር ምክትል ፕሬዝዳንት ሲሆኑ ከባለቤታቸው henንዋ ሺ ዣንግ ጋር አብረው የሚኖሩት የቻም ፋን መክሰስ አሞሌን በሚያስተዳድሩበት ባምበርግ ውስጥ ነው ፡፡ ከ 2010 ጀምሮ የጀርመን ዜግነት አላቸው ፡፡
እስሌማን ዓባይ

https://am.m.wikipedia.org/wiki/%E1%8A%A5%E1%88%B5%E1%88%8C%E1%88%9B%E1%8A%95_%E1%8B%93%E1%89%A3%E1%8B%AD#**Esleman** **Abay** **እስሌማን** **አባይ**

እስሌማን ዓባይ [በቅፅል ስሙ የዓባይ ልጅ] በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ውስጥ እየሠራ የሚገኝ ጋዜጠኛ ነው። በሙያው ከ 8 ዓመት በላይ በተለይም በቴሌቪዥን ፕሮዳክሽንና የዜና ዘገባዎች ላይ። በታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በአፍሪቃ ቀንድ ጂኦ-ፖለቲካ እና በፐብሊክ ዲፕሎማሲ ዙሪያ ትንታኔዎችና ጽሁፎችን ያዘጋጃል፡፡ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም ለማስጠበቅ የሚበጁ ትንታኔዎችን በኢትዮጵያ በሚገኙ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች እየቀረበ ሐሳብ ያካፍላል። ንቁ የማህበራዊ ሚዲያ ብሎገርም ሲሆን በፌስቡክ ገፁ የሚያስነበባቸው አርቲክሎቹ በተለያዩ ዩቲዩብ ቻናሎች እየተነበቡ ከአስር ሺዎች እስከ መቶ ሺ ታዲሚዎች ተደራሽ ይደረጋሉ፡፡

ስምንት ያህል መፃሕፍት ያሳተመው ደራሲ ደረጄ በላይነህ ጋዜጠኛ እስሌማን አባይን እንዲህ ገልፆታል።

*"...ዓለምን አስሶ፣ሰነድ ፈትሾ፣ ሚዲያዎችን በርብሮ ቀምሞና አቀናጅቶ የጉርሻ ያህል የሚያቀርብልንን እስሌይማንን እንዴት እንደማደንቀው መግለጽ ይከብደኛል፤ትልቅ ጋዜጠኛ ብቻ ሣይሆን ተመራማሪም እንደሚሆን ተስፋዬ ትልቅ ነው። በሸምበቆዎች መካከል የተገኘ ሸንኮራ ወዳጅ በርታ!!•••ሸንበቆና ሸንኮራ ይመሳሰላሉ፤ውስጣቸው የያዘው ግን ልዩነቱ የትየለሌ ነው። ያንተ ዐይነት ታታሪና ባለ ብሩህ አእምሮ ወጣቶች የነገዋ ሀገራችን ተስፋ ናቸው። የኔ አንበሳ በርታልኝ፤ቡሩክ ሁን..."* 

***Esleman Abay, is a Journalist working in Ethiopian State Television-ETV, with more than 8 years of professional experience. He writes articles and commentaries about the GERD, especially on horn African affairs, Ethiopian diplomacy, and Geo-strategic issues. He is also an active social media blogger on those issues.***
አብርሃም ዮሴፍ

## ሕይወት
አብርሃም ዮሴፍ በ1985 ግንቦት 28ቀን ለእለተ ሰኞ አጥቢያ ከሌሊቱ በዘጠኝ ሰዐት በደብረማርቆስ ከተማ ተወለደ። ወላጅ እናቱ ንፁህ አየለ ወላጅ አባቱ ዮሴፍ ስብሐቱ ይባላሉ።  በትምህርት አለም - አንደኛና ሁለተኛ ክፍልን  በደብረ ማርቆስና ፍኖተ ሰላም ከተማ በሚከገኙ ትምህርት ቤቶች ተማረ። ከ1994  ጀምሮ በአዲስ አበባ በሚገኘው አሳይ የሕዝብ ትምህርት ቤት አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን አጠናቀቀ። ለፍልስፍና ትምህርት ልዩ ትኩረትና ፍቅር የነበረው አብርሃም አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ያለፍላጎቱ የተመደበበትን የፖለቲካል ሳይንስ ጥናት ዘርፍ ከስድስት ወር በላይ ሊታገስ ባለመቻሉ በ2005ዓ.ም አቋርጦ ወጣ። በነበረው ልዩ የስነ ፅሁፍ ችሎታና የቋንቋ ብቃት  በ2003 ዓ.ም የአስራ አንደኛ ክፍል ተማሪ ሳለ በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ በቋሚነት ደላላውና ታክሲው በሚባሉ አምዶች ላይ ለስምንት አመት የመፃፍ እድሉን አግኝቷል። ዳዊትን አያርገኝ  በሚል ርዕስ በ2002ዓ.ም አዘጋጅቶ  በድምፅና ሙዚቃ የተቀናበረ ስራውን አቅርቧል። በዋናነት የሚፅፈው አጭር ልብወለድ ነው።

## ምን አለ

* https://www.youtube.com/watch?v=PIKGwpX6yHE&pbjreload=101
ጠቅላይ ብሄረ

ጠቅላይ ብሄረ (በእንግሊዝኛ: Pan-ethnicity, Panethnicity, Supra-ethnicity, ወይም, Supraethnicity) ተዛማጅ ባህላዊ አመጣጣቸውን መሠረት በማድረግ የተለያዩ ብሄረችን በአንድነት ለመቧደን የሚያገለግል ቃል ነው ፡፡ ጂኦግራፊያዊ ፣ ቋንቋዊ ፣ ሃይማኖታዊ ወይም “የዘር” መመሳሰሎች ብዙውን ጊዜ ለብቻ ወይም ድንበር ድንበሮችን ለመሳል ያገለግላሉ ፡፡ በዋናነት በማኅበራዊ ሳይንስ ውስጥ ከመሠረታዊው የብሔር ደረጃ "በላይ" ላለው ለተለየ መዋቅራዊ ምድብ መደበኛ ስያሜ ሆኖ ያገለግላል ፡፡ እሱ ብዙውን ጊዜ ከተፈጥሮአዊነት ጋር ተመሳሳይ ነው ፣ ተመሳሳይ ቴክኒካዊ ቃል በትክክል ተቃራኒ ትርጉም ካለው ፣ እንዲሁም የተለየ የመዋቅር ምድብ እየሰየመ ፣ ግን በጎሳ ደረጃ “ስር” ካለው። ሁለቱም ቃላት በብሔረሰብ ጥናቶች ውስጥ ጥቅም ላይ የሚውሉት በመሰረታዊ (የጋራ) የብሄር ማንነት እና “ከፍ” (supraethnic) ወይም “በታች” (subethnic) ደረጃዎች ተብለው የሚመደቡ የተለያዩ ተዛማጅ ክስተቶች መካከል መዋቅራዊ እና ተግባራዊ ግንኙነቶችን ለመግለጽ ነው ፡፡
ዛፖፓን

**ዛፖፓን** የሓሊስኮ ፣ ሜክሲኮ ግዛት ከሚመሠረቱት 125 ማዘጋጃ ቤቶች አንዱ ከተማ ናት ፡፡ የኑዌቫ ጋሊሲያ አውራጃ አካል ሲሆን በኑዌቫ ጋሊሲያ መንግሥት ውስጥ እና በ 1786 መካከል እንዲሁም ከ 1786 እስከ 1821 ባለው የጉዋላላራ ማዘጋጃ ቤት ውስጥ ይገኛል ፡፡ ኦክሲደንቴ ወይም የሜክሲኮ ማዕከላዊ ኦክሲደንት 4 5 6 7 8 9 እሱ የባጂዮ-ኦሲኪዳን ህብረት አካል ነው ፡፡

የማዘጋጃ ቤቱ የህዝብ ብዛት በ INEGI መረጃ እ.ኤ.አ. በ 2020 zapopan መሠረት የህዝብ ብዛቷ 1,476,491 ነው ፡፡ ከሓሊስኮ 11 ህዝብ ቁጥር ውስጥ የመጀመሪያው ነው ፡፡

ዛፖፓን በሓሊስኮ ውስጥ ከፍተኛ የአገር ውስጥ ምርት (GDP) እና ኤች.አይ.ዲ. ያለው ማዘጋጃ ቤት እንዲሁም በሜክሲኮ ውስጥ ከፍተኛ ኤች.ዲ.አይ. እና አጠቃላይ የነፍስ ወከፍ ካላቸው 50 ማዘጋጃ ቤቶች አንዱ ነው ፡፡

መደብ:የሜክሲኮ ከተሞች
የስነቃል ተግባራት

የስነ ቃል ተግባራት የሚባሉት በዋናነት አምስት ናቸው። እነርሱም የመትከልና የማጠናከር ተግባር ፣የማስተማር ተግባር ፣የማምለጥ ተግባር ፣የመግታት/የመቆጣጠር ተግባር እና የመግለጥ ተግባር ናቸው። የመትከል ተግባሩን ስናይ ማህበረሰቡ የሚፈልጋቸው ነገሮች እንዲቆዩ የሚያደርግ የስነቃል ጥርቅም ነው ።
ረመዳን

**ረመዳን**   በሂጅራ አቆጣጠር ዘጠነኛው ወር እና በሙስሊሞች ዘንድ የጾም፣ ጸሎት ወር ነው ፡፡  ረመዳን ከአምስቱ የእስልምና ማዐዘናት ዉስጥ አንዱ ነው ።  ለሃያ ዘጠኝ ወይም ሠላሳ ቀናት ይቆያል ።  

ፆሙ ከፀሐይ መውጫ ጀምሮ እስከ ምትጠልቅ ድረስ የሚጾም ሲሆን ለአቅመ አዳም (ሄዋን) ለደረሱ ሙስሊሞች *ፋርድ* (ግዴታ) ነው ።  በጣም የታመሙ በሽተኞች , መንገደኞች, አረጋውያን, ጡት አጥቢ እናቶች, የስኳር በሽተኞች, ወይም የወር አበባ ያላቸው እንስቶች ግን እንዲፆሙ  አይገደዱም   ከሱቢህ ( ፈጅር) አዛን ቀደም ብሎ በለሊት(ንጋት) ላይ የሚበላው ምግብ *ሱሁር ሲባል  ከ* ምሽት ከመግሪብ አዛን ቡሃላ የሚፈታበት(ሚፈጠርበት) ምግብ  ደግሞ *ኢፍጣር ይባላል ።*   

የጾም መንፈሳዊ ሽልማቶች ( *ሰዋብ* ) በረመዳን ውስጥ *እንደሚባዙ* ይታመናል ፡  በዚህ መሠረት, ሙስሊሞች ከምግብ እና መጠጥ ብቻ ሳይሆን፣ ከትምባሆ ምርቶች, ከባለቤታቸው ጋር  ፆታዊ ግንኙነት ከመፈፀም ፣ እንዲሁም ከመጥፎ ባህሪ ይቆጠባሉ ።   ይልቁንስ *ሰላት*  እና ቁርኣን ምቅራትን ያበዛሉ ።  

## የሃይማኖት ተግባራት
የተለመደው ተግባር ከንጋት እስከ ፀሐይ መጥለቅ መፆም ነው ፡፡ ከጾም በፊት የቅድመ-ጎህ ምግብ *ሱሁር*  ሲባል፣ ጻሃይ ስትጠልቅ ጾም የሚፈታበት ምግብ *ኢፍጣር* ይባላል ። 

ሙስሊሞች ብዙ ጊዜን በጸሎት፣ በሰላት እና በሰደቃ(ምጽዋት) እንዲሁም ስነ ምግባራቸውን ለማሻሻል በመጣር ያሳልፋሉ ።   ይህም ከታች ባለው ሃዲስ "ረመዳን ሲደርስ የገነት በሮች ይከፈታሉ፣ የሲኦል (ገሃነም) በሮች ይዘጋሉ እና ሰይጣናት ይታሰራሉ ። ” 

## ባህላዊ ልምዶች

## የጤና ውጤቶች
ረመዳን በአግባቡ ከተጾመና በቂ ፈሳሽ በቀን ውስጥ ማግኘት ከተቻለ፣ ጠቃሚ የጡንቻ ክምችቶች ሳይቃጠል ኪሎ መቀነስ ስለሚያስችል የጤና በረከትም ያስገኛል ። 

## ማጣቀሻዎች

መደብ:እስልምና
ቀርጨጬ

**ቀርጨጬ** ከተማ በድጉና ፋንጎ ወረዳ ውስጥ የሚትገኝ ከተማ ናት። በደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በወላይታ ዞን ይገኛል። ቀርጨጬ ከቤዴሳ በስተሰሜን 10 ኪ.ሜ. እንዲሁም ከቢቴና ደቡብ ምዕራብ በሶዶ-ዲምቱ ሀዋሳ መንገድ ላይ 8 ኪ.ሜ. ገደማ ትገኛለች። ከአዲስ አበባ ከተማ እስከ ቀርጨጬ ከተማ ያለው ርቀት በግምት 362 ኪ.ሜ. በአዲስ-ሐዋሳ-ዲምቱ-ሶዶ መንገድ ላይ ይገኛል። ከወላይታ ዞን ዋና ከተማ ከሶዶ 38 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ ይገኛል። በከተማዋ ያሉት አገልግሎቶች የ24 ሰአታት የኤሌክትሪክ መብራት፣ የንፁህ ውሃ አገልግሎት፣ አፀደ ህጻናት፣ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት፣ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት፣ የሁል ጊዜ ገበያ፣ ጤና ጣቢያ እና ሌሎችም ናቸው።
## ዋቢ

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:የወላይታ ከተሞች
Samuel Nebiyou

ሳሙኤል ነብዩ በጋምቤላ ከተማ በ2000 ዓም ተወለደ፡፡ ወላጆቹ በስራ የሚያግዝ ጎበዝ ተማሪ ነው፡፡ በት/ቱም ቢሆን በጣም ጎበዝ ነው፡፡ ወደፊትም ቢሆን ሀገሩን ትልቅ ደረጃ ላይ የማድረስ ህልም አለው፡፡ እግዚአብሔር ይርዳው፡፡ አሜን
የኢትዮጵያ ሠራተኞች ፓርቲ

**የኢትዮጵያ ሠራተኞች ፓርቲ በ1984 በመንግስቱ ኃይለ ማርያም የተመሰረተ የሶሻሊስት የፖለቲካ ፓርቲ ነው። በ1991 የኢትዮጵያ ሶሻሊስት ሪፐብሊክ እስኪፈርስ ድረስ በስልጣን ላይ የነበረ ሲሆን ብቸኛው ህጋዊ የፖለቲካ ፓርቲ ነበር።**
## በተጨማሪም ተመልከት
* የፖለቲካ ጭቆና
* ማጎሪያ ካምፕ
* የሩሲያ ዓለም
* ፑቲኒዝም

## አገናኞች
ተእያ ትክል ድንጋይ

ጢያ ክስታኔ የኢትዮጵያ ማእከላዊ ክልል

= የጢያ ትክል ድንጋይ =

የጢያ ትክል ድንጋይ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በጉራጌ ዞን በተለይም ከአዲስ አበባ ወደ ቡታጂራ በሚወስደው መንገድ 88 ኪሎ ሜትር ርቃ ከምትገኘው ሶዶ ወረዳ በጥያ ከተማ ይገኛል፡፡ ጢያ በመልክዓ ምድራዊ አቀማመጧ ከምድር ሰቅ (ኢክዌተር) 8026′ ሰሜን 38037′ ምሥራቅ እንደሆነ የዩኔስኮ ዘገባዎች ያመለክታሉ፡፡ የጢያ ታሪካዊ ድንጋይ በቁጥር 44 የሚደርሱ ሲሆን ከነዚህም ውስጥ 32 ያህሉ ልዩ ልዩ ቅርጾች ምስሎች ያሉባቸው ናቸው፡፡ ሁሉም ድንጋዮች የተለያየ ርዝመት፣ ስፋትና ውፍረት አላቸው፡፡ ይሁንና በሌሎቹ ሥፍራዎች ማለትም በአገር ውስጥ በስልጢ ወይም በግብፅ፣ በመካከለኛው ምሥራቅ፣ በሩቅ ምሥራቅ፣ በአውሮፓና በላቲን አሜሪካ እንደምናያቸው የመቃብር ድንጋዮች አንድም አራት ማዕዘን ወይም ድቡልቡል አይደሉም፡፡ በአብዛኛው ከታች ሰፋ ብለው ወደ ላይ እየሾጠጡ የሚሄዱ ናቸው፡፡ የአንዳንዶቹ ትክል ድንጋዮች ቁመትም ከ1-5 ሜትር ሊረዝም እንደሚችል የአርኪዮሎጂ አጥኚዎች ሥራዎች ያመለክታሉ፡፡  በድንጋዮቹ ላይ የተቀረጹት ምስሎችም የጎራዴ ወይም የሰይፍ ወይም የጩቤ፣ የጦር፣ የትራስ እንጨት፣ ክብ ዳቦ ወይም ፀሐይ መሰል ቅርጾች፣ የግማሽ ጨረቃ ምስሎች እጆቹን ወደላይ የዘረጋ ሰው ክንዶች ናቸው፡፡

በቅድመ ታሪክ ይኖሩ የነበሩት ኢትዮጵያውያን ድንጋዮቹን ለምን እንደተከሏቸው ባይታወቅም ትልቅ የጦር መሪዎች፣ ገዥዎችና ታላላቅ ሰዎች የተቀበሩባቸው ሥፍራዎች ሊሆኑ እንደሚችሉ ይገመታል፡፡ ሊቃውንቱ ይህን ግምት የወሰዱት በአሁኑ ጊዜ በሶዶ፣ በስልጢና  በጌድኦ ካሉት የመቃብር ድንጋዮች እንደሆነም ያስረዳሉ፡፡ ምንም እንኳን ትክል ድንጋዮቹ መች እንደተተከሉ በትክክል ማወቅ ባይቻልም አንዳንድ አጥኝዎች ከ800 ዓመት በፊት እንደተተከሉ ይገምታሉ፡፡ ሌሎቹ ደግሞ ከቅድመ ታሪክ በፊት የነበሩ ኢትዮጵያውያን የተሠሩ ሊሆኑ እንደሚችሉ ይገምታሉ፡፡ የተወሰኑ ትክል ድንጋዮቹ ለብዙ ዓመት ሳይወድቁ የቀሩበትን ምክንያት ሲያብራሩም ከመሬት በታች ስምንት ሜትር ርዝመት ስላላቸው እንደሆነ ይገልጣሉ፡፡ በድንጋዮቹ ላይ ያለው የሰይፍ ብዛት ሟች ምን ያህል ልጆች እንዳሉት እና ምን ያህል አውሬ እንደገደለ ያሳያሉ፡፡

የጢያ ትክል ድንጋይ የአውሮፓውያንን ዓይን መሳብ ከጀመረ ብዙ ዓመትን ያስቆጠረ ሲሆን ኢጣሊያውያን የአርኪዮሎጂ ባለሙያዎች ጥልቅ ጥናት ባያካሂዱም ከ70 ዓመት በፊት ኢትዮጵያን ወርራ በነበረችበት ጊዜ የመጡ ተመራማሪዎች ስለድንጋዮቹ መኖር ዘግበዋል፡፡ የዛሬ 84 ዓመት ወደኢትዮጵያ መጥቶ የነበረው ጀርመናዊ አጥኚም በዚህ ሥፍራ በኩል አልፎ እንደነበረና የጎራዴ ምስል ያላቸው የድንጋይ ትክሎች እንዳየ በጥናቱ አመልክቷል፡፡ ከዚህ አጥኚ ቀደም ሲልም ኑቪለ እና ፔር ዛይስ (Neuville and Pere Azais.) የተባሉ አውሮፓውያን ጥያን መጎብኘታቸውን የዩኔስኮ ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡

ትራቭል አፍሪካ በተሰኘው የጎብኝዎች የኢንተርኔት መረጃ ምንጭም ጢያ የሚገኙት ትክል ድንጋዮች አዳዲ ማርያም ከተባለው ከድንጋይ ፍልፍል የተሠራው ቤተ ክርስቲያን፣ ሀረ ሸይጣን ከተባለው ክሬተር ሐይቅ፣ ከመልካ አዋሽ መስመር ጋር ስለሚገኙ ለጎብኝዎች በአንድ ጉዞ ብዙ ታሪካዊ ቦታዎችን ለመጎብኘት ያስችለዋል በማለት አስፍሯል፡፡ ፊሊፕ በሪግ የተሰኙት አጥኚም የጥያ ትክል ድንጋይ ጥንታዊነትን ለዓለም በማስተዋወቅ አዎንታዊ አስተዋጽኦ ማበርከታቸው ይታወቃል፡፡ የፈረንሳይ አርኪዮሎጂ ባለሙያዎች መረጃ እንደሚያመለክተው የጢያ ትክል ድንጋይ ባለበት ቦታ ዕድሜያቸው ከ18-30 የሚገመቱ ብዙ ወጣቶች በአንድ ላይ የተቀበሩበት ሥፍራ ነው፡፡

የፈረንሳይ ሊቃውንት እንደሚሉት ሥፍራው የመቃብር ቦታ ከሆነ ከዓለም የመቃብር ሥፍራዎች አኳያ የምንመለከተው ይሆናል፡፡ በኦክስፎርድ ጁኔር ኢንሳይክሎፒዲያ (ቅጽ 12፡1957) ‹‹ቱምስ›› (tombs) በሚል ርዕስ ሰፍሮ እንደምናገኘው ደግሞ በጥንታዊት ግሪክ ሦስት ዓይነት የመቃብር ዓይነቶች ነበሩ፡፡ እነሱም ‹‹ስቴል››፣ ‹‹ሙስሊየም››እና ‹‹ሳርኮፋገስ›› የሚባሉት ናቸው፡፡ ‹‹ስቴል›› የሚባለው የመቃብር ዓይነት የሟቹ ምስል ቁም ለቁም የተቀረጸበት ወይም የቤተሰቡ አጠቃላይ ሁኔታ የሚያመለክት ድንጋይ ተቀርጾ የሚተከልበት ሲሆን ይህም ከክርስቶስ ልደት በፊት ከስድስተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የነበረ ነው፡፡

ትራቭል አፍሪካ የተሰኘው መጽሐፍ እንደሚያወሳው ከጥያ ጋር የሚመሳሰሉ ትክል ድንጋዮች በሶዶ ወረዳ 160 ሥፍራዎች ሲኖሩ ከነዚህም ድንጋዮች በኢማም አሕመድ ኢብራሂም (አሕመድ ግራኝ) እንደተተከሉ በአፈ ታሪክ ቢነገርም በትክክል ማን እንደተከላቸው ግን አይታወቅም፡፡ የአርኪዮሎጂ አጥኚዎች እንደሚሉት የጢያ ትክል ድንጋዮች ከሰሐራ በታች ካሉ ትክል ድንጋዮች ከአክሱም በስተቀር በዕድሜ የሚበልጣቸው የለም፡፡

ከላይ የተጠቀሱትን ምክንያቶች መሠረት በማድረግ ቦታው እ.ኤ.አ ከ1980 ጀምሮ በዓለም የቅርስ መዝገብ ሰፍሮ ይገኛል፡፡

Advertisements
ፓይታጎረስ እርጉጥ

የ**ፓይታጎረስ እርጉጥ** የምንለው ታላቁ ፈላስፋ ፓይታጎረስ (Pythagores) የፃፋቸው 3ቱ ህጎች ናቸው። ህጎቹ የሚሰሩት በ90 ዲግሪ ጎነ-ሶስቶች ላይ ነው።

1.የ**ነው አይደለም ህግ**
ይህ ህግ ጎነ-ሶስቱ 90 ዲግሪ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን የምናረጋግጥበት ነው።
  ምሳሌ:- አንድ ጎነ ሶስት **ሀ**፣**ለ** እና **መ** የሚባሉ ነጥቦች ቢኖሩትና
      ሀለ = 9ሳ.ሜ
      ለመ = 12ሳ.ሜ
      ሀመ = 15ሳ.ሜ
(15x15)=(9x9)+(12x12)
     225=81+144
     225=225

2.የ**ፓይታጎረስ ስሉስ**
ማለት የ3 ቁጥሮች ስብስብ ነው።
ለማንኛውም ሙሉ ቁጥር ነ
ቁጥሮቹ 2xነ፣(ነxነ)-1፣(ነxነ)+1
  ምሳሌ:- 5 ቢሆን 10፣24፣26

3.**ያልተገለፀ ልኬት**
የርዝመስመርን ርዝመት ለማወቅ ነው።
  ምሳሌ:-የአንድ ቀጤ ጎነ 3 እግሮች 8 ሳ.ሜ. እና 15 ሳ.ሜ. ቢረዝሙ ርዝመስመሩ ስንት ነው።
(ርxር)=(8x8)+(15x15)
      =64+225
      =289
      =ራዲካል289
      =17

መደብ:ጂዎሜትሪ
ማይኮባክቴሪየም ቱበርክሎሲስ

**ማይኮባክቴሪየም ቱበርክሎሲስ** የሳንባ ነቀርሳ በሽታን የሚያመጣው ባክቴሪያ ሲሆን በየ 18ና24 ሰኣታት ይራባል። በባክቴሪያ አለም ይህ ዝግተኛ ፍጥነት ሲሆን 2 [ማይክሮ ሜትር የሚረዝመው [ኤስኬሪኪያ ኮሊ በየ20 ደቂቃው ይራባል።

 መደብ:ሳይንስ
አልያስ መልካ

**ኤልያስ መልካ ገረሱ**  ታህሳስ 10 ቀን 1977 – ጥቅምት 4 ቀን 2019 የኢትዮጵያ ሪከርድ አዘጋጅ እና ግጥም ደራሲ ነበር። በ 1993 ዓ.ም የወጣውን የቴዲ አፍሮ የመጀመሪያ አልበም አቡጊዳ በተሳካ ሁኔታ በማቀናበር ኤልያስ ተወዳጅነትን ያተረፈ ሲሆን ኤልያስ ከአርባ በላይ የስቱዲዮ አልበሞችን ያቀናበረ ሲሆን በዘመናዊ የኢትዮጵያ የሙዚቃ ታሪክ ውስጥ ከብዙ እና አስተዋይ ዘፋኞች ጋር ሰርቷል።[2] እ.ኤ.አ.  4 ቀን 2019 እስከ ዕለተ ሞቱ ድረስ በኢትዮጵያ የሙዚቃ ኢንዱስትሪ ውስጥ ወሳኝ ሚና ተጫውቷል።[3]
ኢሊያ ዳግማዊ

**ኢሊያ ዳግማዊ** (ጆርጂያኛ ილია II) እንዲሁም በቋንቋ ፊደል የተጻፈው ኢሊያ ወይም ኤልያስ (እ.ኤ.አ. ጥር 4 ቀን 1933 ተወለደ) የጆርጂያው ካቶሊኮስ ፓትርያርክ እና የጆርጂያው ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን መንፈሳዊ መሪ ናቸው ፡፡ የመላው የጆርጂያ ካቶሊኮስ ፓትርያርክ ፣ የምጽህታ-ትብሊሲ ሊቀ ጳጳስ እና የቢችቪንታ እና የ Tskhum-Abkhazia ሜትሮፖሊታን ኤhopስ ቆ officiallyስ ፣ የቅዱስነታቸው እና የብፁዕነታቸው ኢሊያ II በይፋ ተቀርፀዋል ፡፡
ገብርኤል (ኡርጌባዜዜ)

**ገብርኤል** (ጆርጂያኛ^ გაბრიელი - ሮማዊኛ ጋብሪሊ) የተወለደው ጎደርዚ ኡርጌባዜዜ (გოდერძი ურგებაძე ፤ ነሐሴ 26 ቀን 1929 - እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. ከ 26 ነሐሴ 26 ቀን - እ.አ.አ.) እ.አ.አ. እ.አ.አ.) ለተለየ ገዳማዊ ሕይወቱ እና ለአምልኮቱ የከበረ የጆርጂያ ኦርቶዶክስ መነኩሴ ነበር ፡፡ በብዙ ተአምራት በተነገረለት በምፅህታ የሚገኘው የገብርኤል መቃብር ቁጥራቸው እየጨመረ የመጣ ምዕመናን ናቸው ፡፡ የጆርጂያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ቅዱስ አባታችን ቅዱስ ገብርኤል ፣ የእምነት እና ሞኝ ለክርስቶስ (წმ. ღირსი მამა გაბრიელი აღმსარებელი-სალოსი) ተብሎ በታኅሣሥ 20 ቀን 2012 ዓ.ም.
ቅጽል

**ቅጽል** - ዓይነትንና ግብርን፣ መጠንንም ለመግለጽ በስም ወይም በተውላጠ ስም ላይ የሚጨመር ቃል "ቅጽል" ይባላል። ስሙ እንደሚያመለክተው ቅጽል ማለት **ቅጥያ** ወይም **ተጨማሪ** ማለት ነው።

ምሳሌ - ጥቍር ፈረስ፣ ብርቱ ፈረስ፣ ዐጭር ፈረስ።

እነሆ! ቅጽል የተባሉት "**ጥቍር፣ ብርቱ፣ ዐጭር**" ናቸው። ፈረስ የአንድ እንስሳ ስም ነው። **ጥቍር** ፈረስ ሲል **ዓይነቱን**፤ **ብርቱ** ፈረስ ሲል **ግብሩን**፤ **ዐጭር** ፈረስ ሲል **መጠኑን** የቅጽሉ ቃል ያስረዳል። ስለዚህም በስምና በተውላጠ ስም ላይ እየተቀጠለ ዓይነቱን፣ ግብሩን፣ መጠኑን የሚገልጽ ቃል ሁሉ "**ቅጽል**" ይባላል።

"ያማርኛ ሰዋስው"፣ ፲፱፵፰ ዓ.ም፣ ከብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ
ዞርባ

አለም በብዙ ነገሮች የተሞላች ናት። የአለማችን ትልቁ ውሻ ዞርባ የሚባል ሲሆን 156.5 ኪ.ግ. ነው።
ታምፔር

**ታምፔር** በማዕከላዊ ፊንላንድ የምትገኝ ከተማ ናት ፡፡ ስዊድናዊ ስሙ ታመርፎርርስ ነው ፡፡ በ 1779 በሁለት ሐይቆች መካከል የተመሰረተው በአሁኑ ጊዜ ከሄልሲንኪ እና ኤስፖ በመቀጠል በፊንላንድ እጅግ በጣም ብዙ ሦስተኛ ከተማ ነች ፡፡

## ተመልከት
* ቱርኩ

መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ፊንላንድ
ኤለክትሮን

ኤለክትሮን የሰብታ ልጅ ነው። ለ30 አመታት ቅድስት ሃገር ኢትዮጵያ ላይ ነግሷል። ቀዳሚው ሰብታ ሲሆን ተከታዩ ደግሞ ነቢር ነው። ኤለክትሮን ከ2545 - 2515 ቅ.ል.ክ ነግሷል።እንዲሁም በሱ የአገዛዝ ዘመነ መንግስት መብራት እና ሮቦቲክ ቴክኖሎጂ ይጠቀሙ ነበረ።
የሀደሌኤላ ወረዳ

**የሀደሌኤላ ወረዳ** በአፋር ክልል ምዕራባዊ ዞን ስር ካሉት ስድስት ወረዳዎች አንዷም ነች።

መደብ:አፋር ክልል
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
ጆ ባይድን

thumb
**ጆሴፍ ሮቢኔት ባይደን ጁ.(Joseph Robinette Biden Jr.)** 46ኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ነው። ህዳር 20,1942 እ.ኤ.አ. ከእናቱ ካቴሪን እና ከአባቱ ጆሴፍ በስክራቶን,ፔንስልቫንያ ተወለደ።
## የሴኔት ቆይታው
የዴላዌር ሴኔተር ሆኖ 4 አስርት አመታትን ማለትም 16 አመታትን በሴኔት ህግ አውጪ ኮሚቴ ሊቀመንበርነትና ሌሎች ማእረጎች ይሰራ ነበር።

## ዋቢ ምንጮች

# http://www.whitehouse.gov/administration/president-biden/ 

# http://joebiden.com/
እውቀት

**"አለማወቅ ከመሳሳት ይልቅ ለእውቀት የቀረበ ነው።"**
እውቀት ማለት መልካምንና ክፉውን የሚያስታውቅ ነው።

መደብ:ፍልስፍና
ጲላጦስ

**ጴንጤናዊው ጲላጦስ**(Pontius Pilate) 5ተኛው የይሁዳ ገዢ ነበር።
ጴንጤናዊው ጲላጦስ ግዛቱ ከ26-36 ከ.ል.በ.(እ.ኤ.አ.) ቆይቷል። ቀዳሚው ቫሌሪየስ ግራተስ ሲሆን ተከታዩ ማርሴስ ነው። ዜግነቱ ሮማዊ ሚስቱ ክላውዲያ ናት። ታዋቂነቱ በጲላጦስ አደባባይ ነው። የሚከበረው በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ሲሆን በአለ ንግሱ ሰኔ 25 ነው።
### ማጣቀሻ
የወረርሽኞች ዝርዝር

በጣም ብዙ ወረርሽኞች ተከስተዋል።
### ቅድመ ልደተ ክርስቶስ

### በአንደኛው ሚሊኒየም

### በሁለተኛው ሚሊኒየም

## 1602-2000

መደብ:ሕክምና
መደብ:ታሪክ
ባቲ ቅኝት

**ባቲ** በኢትዮጵያ ውስጥ ከትዝታ ቀጥሎ በብዛት ጥቅም ላይ ውሏል።
## የባቲ ድምፅ አደራደር
ባቲ እንደ ትዝታ፣አንቺ ሆዬናአምባሰል ፔንታቶኒክ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቃበባቲ ሜጀረ
ጀጎል ግንብ

**የጀጎል ግንብ** በ1551-1552 በንጉስ/አሚር ኑር ቢን ሙጃሂድ እንደተገነባ የታሪክ መዛግብት ያመላክታሉ። ይህ ግንብ ከምድር ከ4-5 ሜትር ከፍታ ያለው ሲሆን ወርዱ ደግሞ ከ50-75 ሴንቲሜትር ይሰፋል። አጠቃላይ ስፋቱ 48 ሄክታር ነው። የግምቡ መፈጠር ዐቢይ ምክንያትም ሐረሪዎችን ከዘመኑ ወራሪዎች /ጦረኞች/ ለመታደግ ተብሎ እንደ ተሰራ የታሪክ ድርሳናት ያወሳሉ። ግንቡ አምስት በሮች ያሉት ሲሆን ውሃ ያለበትን አቅጣጫም ለማመልከት የተሰሩ ናቸው። የጀጎል አምስቱ ጥንታዊ ዋና ዋና በሮች:-

በሐረሪ

1, አስማጂን በሪ

2, በድሪ በሪ

3, ሱጉድአጥ በሪ

4, አርጎባ በሪ

5, አሱሚይ በሪ

በአማርኛ

1, ሸዋ በር

2, ቡዳ በር

3, ሰንጋ በር

4, ኤረር በር

5, ፈላና በር

በሀይለ ስላሴ ዘመነ መንግስት የተሰራው ዱክ በር ወይም መስፍን በር : አሁን ብዙዎቹ የሚጠሩት ሐረር በር ከጥንታዊዎቹ ጋር የማይገናኝ ነው። ብዙ ሰዎች የጥንቱን አምስት በሮች ጥሩ ሲባሉ፣ የሐረር በርንም ያካትታሉ። ባይሆን ስድስተኛው ብለን፣ በቅርቡ የተሰራ ብለን ልንጠራው እንችላለን።

መደብ:ሐረር
ሃሌሉያ

**ሃሌሉያ** ማለት ምስጋና ለእግዚአብሄር ማለት ነው።
* ሃሌሉያ = ሃሌሉ+ያህ
* ሃሌሉ = ምስጋና ስጡ / እልል በሉ
* ያህዌ = እግዚአብሄር

ይህ ቃል ከእብራይስጥ በቀጥታ የተወሰደ ነው። 

A28 
«ሃሌሉ» የሚለው ጥንታዊ ሴማዊ ፊደል፣ የ«ሃ» አያት  ሆነ።

መደብ:ሃይማኖት
ሰሌዳ

thumb
**ሰሌዳ** (እንግሊዝኛ፦ pallet, ፈረንሳይኛ፦  palette) ― በትንሽ የሃይድሮሊክ ክሬኖች ማንሳትን እና አያያዝን የሚያመቻች በመሆኑ በጭነት እንቅስቃሴ ውስጥ ጥቅም ላይ የሚውል የእንጨት ፍሬም ፡

በጣም የተለመዱት እርምጃዎች የሚከተሉት ናቸው

* 800 x 1200 ለሁሉም የፍጆታ ዕቃዎች ፣
* 1000 x 1200 ለፈሳሽ ምርቶች ፣

እና በጥቂቱ

* 600 x 800 በሸቀጣሸቀጥ ምርቶች ውስጥ ጥቅም ላይ ውሏል ፣
* 600 x 1000 ለፈሳሽ አነስተኛ ጥቅም ላይ የዋለ ፣
thumb
ኢንዱስትሪዎች አንዳንድ ጊዜ ሌሎች የተለዩ ደረጃዎች ወይም መጠኖች አላቸው ፣ በተለይም የኬሚካል ዘርፍ ። የ 1000 x 1200 ልኬት ግን በጣም የተጠቃለለ ነው።

የኪራይ ፓሌት በኢንዱስትሪው ውስጥ በዓመት በአማካይ 3.9 ሽክርክሪቶችን እና በስርጭት ውስጥ እስከ 8 ማዞሪያዎችን ያደርጋል ተብሏል ፡ እጅግ በጣም የተስፋፋው የእቃ መጫኛ ስርዓት በመድረሻ ቦታዎች ላይ እነሱን ለመሰብሰብ እና እንደገና ለአምራቹ እንዲያቀርብ ሃላፊነት ባለው ‹ገንዳ› ኪራይ ነው ። ከትላልቅ ገንዳዎች መካከል አንዱ ቼፕ ሲሆን በአሁኑ ጊዜ በአውሮፓ ውስጥ ለመከራየት የ 140 ሚሊዮን ፓልቶች መርከብ አለው።

መደብ:ትራንስፖርት ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
ሱፊዝም

**ሱፊዝም** መሰረቱ እስልምና ነው። ሱፊዝም ከፍልስፍና ዘርፎች አንዱ ነው።
### ታዋቂ ሱፊዎች
## አብዱልቃድር ጊላኒ
***አብዱልቃድር ጊላኒ*** (አረብኛ: عبدالقادر الجنل نب ) የታወቀ ሼህ ነው።
* የተወለዱት መጋቢት 12/1070 አመተ ምህረት(1 ረመዳን 470 አመተ ሂጅራ) ጊላን፣ ሴልጁክስ ስርወ መንግስት ነው።
* የሞቱት 10/1158 አመተ ምህረት (11 ረቢ አልታኒ 561 አመተ ሂጅራ)(87 አመት) ባግዳድ ነው።

## አህመድ አልቲጃኒ
አህመድ አልቲጃኒ (አረብኛ: احمد التجانب) ታዋቂ ሼህ ነበሩ።
* በ1728 አይንማህዲ፣ አልጄሪያ ተወለዱ።
* 1808 ፌዝ፣ ሞሮኮ ሞቱ።

መደብ: እስልምና
መደብ: ፍልስፍና
ጓዳላሓራ

**ጓዳላሓራ** የሜክሲኮ ግዛት ሓሊስኮ ዋና ከተማ ናት ፡ የሚገኘውም በዚያ ግዛት ማዕከላዊ ክልል ውስጥ በምእራብ ሜክሲኮ አተማሓክ ሸለቆ ተብሎ በሚጠራው መልክዓ ምድር አካባቢ ነው ፡ ይህ ንግድ እና የኢኮኖሚ ማዕከል ነው። ባጂዮ ክልል 1.460.148 ነዋሪዎች ጋር ክልል፣ ከተማዋ የጉዋደላሓራ ከተማ ዋና ከተማ አካል ሲሆን ከስምንት ሌሎች በዙሪያዋ ከሚገኙ ማዘጋጃ ቤቶች ጋር በሜክሲኮ ውስጥ እጅግ በጣም ብዙ የህዝብ ብዛት ያለው እና 5,220,443 ነዋሪዎችን የያዘች በባሒዮ ክልል ውስጥ የመጀመሪያዋ እንደሆነች ይቆጠራል ፡ የያዘው ክልል ማዘጋጃ በሚካለለው ኢክስትላዋካን ዴል ሪዮ በሰሜን ውስጥ ቶናላ እና ዛፖትላኔሖ በምሥራቅ ውስጥ የሳን ፔድሮ ትላኬፓኬ በደቡብ እና በዛፖፓኖ በምዕራብም ውስጥ።
left|thumb| ከጉዋደላሓራ መሥራቾች አንዱዋ ለሆነችው ለቤያትሪዝ ሄርናንዴዝ የመታሰቢያ ሐውልት ።
right|thumb| የጉዳላሓራ አርማ በ 1531 ዓም በንጉሠ ነገሥት ቻርለስ አምስተኛ ተሸለመ ፡
left|thumb| በ 1611 ዓም የተገነባው የጉዳላሓራ ካቴድራል የስፔን ህዳሴ ሥነ-ሕንፃ ጥሩ ምሳሌ ነው ።
right|thumb|250x250px| የጉዳላሓራ ዩኒቨርሲቲ በ 1782 በስፔን ቻርለስ አራተኛ ተመሰረተ ፡

## ማጣቀሻዎች


መደብ:የሜክሲኮ ከተሞች
ኮቪድ 19

**ኮቪድ 19** በሳርስ-ኮቭ2 ቫይረስ የመጣ በሽታ ነው።
ተመሳሳይ ስም - ኮሮና ቫይረስ
## ምልክቶች
* ትኩሳት
* ሳል
* ለመተንፈስ መቸገር

መደብ:ሕክምና
ቴሌብር

**ቴሌብር** (ላቲን፡ Telebirr፤ እ.ኤ.አ. ግንቦት 11 ቀን 2021 ተጀምሯል) በኢትዮ ቴሌኮም ማለትም በኢትዮጵያ ብቸኛ የቴሌኮሙኒኬሽን እና የኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢ ድርጅት ባለቤትነት የተጀመረው የሞባይል ገንዘብ አገልግሎት ነው። ቴሌብር ያለ ጥሬ ገንዘብ ግብይትን የሚያቀላጥፍ ስርዓት ነው። የኢትዮ ቴሌኮም ደንበኞች በቴሌብር እገዛ ክፍያ መፈጸም ፣ ገንዘብ ማስተላለፍ እና የሞባይል የኋላ አገልግሎት ማግኘት ይችላሉ። ይህም ደንበኞች በሁሉም አውታረመረቦች ላይ ገንዘብ እንዲያስተላልፉ ፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ለሸቀጦች እና አገልግሎቶች እንዲከፍሉ፣ ለትምህርት ቤት ክፍያዎች ፣ ለፍጆታ ክፍያዎች እና ወዘተ በቀላሉ ክፍያ እንዲያደርጉ በእጅጉ ይረዳቸዋል። በተጨማሪም የሞባይል የአየር ሰዓት እና ጥቅልሎችን በቀላሉ እንድገዙም ያስችላቸዋል።

## ማጣቀሻዎች


## ውጫዊ ማስፈንጠሪያ

* ቴሌቢር ለ iOS
* ቴሌቢር ለ Android 
መደብ:የኢትዮ ቴሌኮም አገልግሎቶች
መጀመሪያይቱ የሐዋርያው የዮሐንስ መልእክት

ይኸው ገጽ ገና አይኖርም። ገጹን አዲስ ለመፍጠር፣ ዝም ብለው ከታች በሚገኘው ሳጥን ውስጥ ማቀነባበር ሊጀምሩ ይችላሉ። ለተጨማሪ መረጃ፣ የረዳቱን ገጽ ይጐብኙት። ወደዚህ በስሕተት የደረሱ እንደ ሆነ፣ «Back» የሚለውን በኮምፒውተርዎ ብራውዘር መጫን ይችላሉ።
ኢንተርናሽናል ጎዳና፣ ካልጋሪ

right|thumb|248x248px| የአለም አቀፍ ጎዳና (17 አቬኑ SE) የአየር እይታ
**International Avenue ''(ኢንተርናሽናል ጎዳና)*** በ[[ካናዳ]] [[አልበርታ]] [[ካልጋሪ]] ውስጥ የሚገኝ «የንግድ እድሳት ዞን» ነው ። የተመሰረተው በ[[1993 እ.ኤ.አ.]] ካልጋሪ. ሲሆን በከተማው ደቡብ ምስራቅ ማእዘን ውስጥ ይገኛል ።

ዓለም አቀፉ ጎዳና የ[[አደንዛዥ ዕፅ]] እና የወንጀል መጠለያ ሆና የቆየች “Forest Lawn” (የጫካ ሣር) ጎረቤትን ለማነቃቃት ሙከራ የነበረች ሲሆን “ዓለም አቀፍ ጎዳና” በብዙ ባህሎች ዕውቅና ያገኘች እንደነበረችና ስኬታማም ሆኖ ተገኝቷል ለካልጋሪ ነዋሪዎችም ሆነ ወደ ታዋቂ የቱሪስት መዳረሻ ቀስ ብሎ ወደ ዋና መድረሻ እያደገ ።

ዓለም አቀፍ ጎዳና በ[[ኢትዮጵያ]] ባህል እና በጎነት ዙሪያ የሚነደፉ በርካታ የንግድ ሥራዎች አሉት ፣ ከፋርማሲዎች ፣ የእግረኛ ሱቆች ፣ እና ከምግብ ቤቶችም ሆነ ከበርካታ ሕንፃዎች ጋር በ[[አማርኛ]] እና በሌሎች በአፍሪካ ቋንቋዎች የተፃፉ ምልክቶች አሉባቸው ፣ አካባቢው የእስያ ምግብ የሚያቀርቡ እና ከሌሎች. የሌሎች ክፍሎች የመጡ የማስታወሻ ዕቃዎችም አሉት ። ዓለም አቀፍ ጎዳና <ግሎባል ፌስት» ተብሎ ለሚጠራው ሁለገብ ክስተትም አስተናጋጅ ነው GlobalFest (ዓለም አቀፍ ፌስቲቫል)  በኤ Elliston Park (ሊስተንፓርክ) ።  ውስጥ በየአመቱ ነሐሴ መጨረሻ ላይ በየዓመቱ ይከበራል ።

== ማጣቀሻዎች ==

== ውጫዊ አገናኞች ==

* [http://www.internationalavenue.ca/ ዓለም አቀፍ ጎዳና ኦፊሴላዊ ድር ጣቢያ] *(በእንግሊዝኛ ብቻ)*
* [https://web.archive.org/web/20110530111204/http://www.shop17thave.com/ ሱቅ 17 ኛ አቬኑ ኮሚቴ] *(በእንግሊዝኛ ብቻ)''

መደብ:ካናዳ
አቹሚ

ህዝቡ **አቹሚ** ወይም **ኩዶሙኒ** የ የፋርስ ዘር ብሄረሰብ ነው ፣ እነሱ የሚኖሩት በደቡብ ፋርስ ማለትም በደቡብ አውራጃዎች ፋርስ እና ከርማን ፣ የአውራጃው ምስራቃዊ ክፍል ቡሸር እና በአጠቃላይ መላውን አውራጃ ሆርሞዝጋን ነው ፡፡

በተጨማሪም ፣ ብዙዎቹ በአጎራባች አገራት በፋርስ ባሕረ ሰላጤ ውስጥ ለብዙ ዓመታት ኖረዋል ፣ የተባበሩት የዓረብ ግዛቶች ፣ ባህሬን ፣ ኩዌት ፣ ኳታር እና ኦማን እና እንደ ተወላጅ ይቆጠራሉ ፡፡

  አብዛኛዎቹ ሱኒዎች እና አናሳዎች ሺአዎች እንዲሁ በመካከላቸው ይታያሉ ፣ እነዚህ ሰዎች ቋንቋውን ይናገራሉ *አቹሚ*; (ከዘመናዊው ፋርስ ይልቅ ለጥንታዊ ፋርስ የቀረበ) ፡፡
መደብ:ኢንዶ-አውሮፓውያን ሰዎች
መደብ:የኢራን የሂንዱ ሰዎች
መደብ:የኢራን ጎሳዎች
መደብ:የፋርስ ገደል
መደብ:ኤርባን
መደብ:ፓርስ
መደብ:የፋርስ ግዛት
መደብ:የቡሸር ግዛት
መደብ:ከርማን አውራጃ
መደብ:ሆርሞዝጋን ግዛት
መደብ:ማእከላዊ ምስራቅ
መደብ:ዲያሜትር
መደብ:ኦማን
መደብ:ኵዌት
መደብ:ባሃሬን
መደብ:ኤምሬትስ
መደብ:ሱኒ
ሳሙኤል

**ሳሙኤል** ማለት በመጽሃፍ ቅዱስ ሲገለፅ ከ እግዚአብሔር ለምኜ አገኘሁት ማለት ነው።
ወይም ደግሞ እግዚአብሔር ጸሎቴን ሰማልኝ ማለት ነው።
ፓስዋን

**ፓስዋኖች ከምስራቅ ህንድ የመጡ “ጌህሎት ራጁት” ማህበረሰብ ናቸው።ዱሳድ** ተብሎም የሚታወቀው **ፓስዋን** ከምስራቅ ህንድ የመጣ የዳሊት ማህበረሰብ ነው ፡  እነሱ የሚገኙት በዋነኝነት በቢሃር ፣  ኡታር ፕራዴሽ እና ጃሀርሃንድ ግዛቶች ውስጥ ነው ፡ የኡርዱ ቃል *ፓስዋን* ማለት የሰውነት ጠባቂ ወይም “የሚከላከል” ማለት ነው ፡ የቃሉ አመጣጥ በማኅበረሰቡ እምነት መሠረት በብሪታንያ ምስራቅ ህንድ ኩባንያ ትዕዛዝ የቤንጋል ናዋብ ሲራጅ-ኡዱላህ ላይ በተደረገው ውጊያ ላይ ተሳትፎን የሚይዝ ሲሆን ከዚያ በኋላ *በሾውዳርስ* እና የ ለ lathi የሚይዝበት ቀረጥ ሰብሳቢው *Zamindars* . ደፋርነታቸውን ለማረጋገጥ በእሳት ላይ መራመድ ያሉ የተወሰኑ የአምልኮ ሥርዓቶችን ይከተላሉ ፡፡ 

## ሥር-ነክ ጥናት
በማኅበራዊ ሁኔታቸው ውስጥ መሻትን ለመፈለግ ፓስዋውያን መገኛቸውን ከብዙ ሰዎች እና ገጸ-ባህሪ ገጸ-ባሕሪያት ይናገራሉ ፡፡ አንዳንዶች Paswan እነርሱ የመነጨው ብለው ያምናሉ Rahu, ከሰው በላይ እና ውስጥ ፕላኔቶች አንዱ የሂንዱ ሌሎች ያላቸውን ምንጫቸው ይናገራሉ አፈ Dushasana, ወደ አንዱ Kaurava አለቃ. "Gahlot Kshatriya" ከ ምንጭ በተመለከተ የይገባኛል ደግሞ castemen አንዳንድ በማድረግ የማያቋርጥ ነው እነርሱ ግን ጋር ተያይዞ ዘንድ እንደ ምን እንደ ሌሎች የበታች አድርጎ እነዚህ ሰዎች ቢነሱም መመልከት Rajputs . 

እንዲሁም በአንዳንድ ቡሚሃርስስ በሁለት የተለያዩ ተዋንያን ወንዶች እና ሴቶች መካከል የመስቀል ጋብቻ ዘሮች እንደሆኑ ተከራክሯል ፡፡ ሆኖም የፓስዋን ማህበረሰብ እነዚህን ፅንሰ-ሀሳቦች ውድቅ አድርጎ ‹ዱዳድ› የሚለው ስም መነሻው በዱሳድ ነው የሚል ሲሆን ይህም ትርጉሙ “ለመሸነፍ አስቸጋሪ ነው” ማለት ነው ፡፡

## ታሪክ
የማይዳሰሱ ማህበረሰብ እንደሆኑ ተደርገው ተቆጥረዋል ፡  በቢሃር ውስጥ እነሱ በዋነኝነት መሬት አልባ ፣ የግብርና ሠራተኞች እና በታሪክ ውስጥ የመንደሩ ጠባቂዎች እና መልእክተኞች ነበሩ ፡  ከ 1900 በፊትም በተለይም በዩታር ፕራዴሽ እና በቢሃር ውስጥ አሳማዎችን ወደ ኋላ ይደግፉ ነበር ፡ ፓስዋንስ ሙስሊሞችን ለመቃወም እንደ ስትራቴጂ በመጥቀስ አሳማዎችን የማሳደግ ሥራ ይከላከላሉ ፡ እነሱ እራሳቸውን ያረጋግጣሉ ፣ የፓስዋን ሴት ልጆች ከሙስሊሞች ለመጠበቅ ሲሉ ከአሳማ አጥንቶች የተሰሩ ክታቦችን ይለብሱ ነበር እንዲሁም አሳማዎችን በአሳማዎች በመጥላት አሳማቸውን በራቸው ላይ ያደርጉ ነበር ፡፡ ጀምሮ Rajputs መካከል ራጃስታን እንዲሁም የሚፈለግ የዱር አሳማዎች እንደ ይህንን እውነታ እውነታ ቈጠራ በዚህ ስራ ለመከላከል በእነሱ በኩል ደግሞ ጥቅም ላይ ነው ያደገው መሆኑን መጨረሻ በኋላ Zamindari ሥርዓት, ወደ ከእጅ ማቅረብ አልቻለም ጠባቂዎች ሆነው በማገልገል ያለውን ባህላዊ ወረራ እነሱን 

የ Paswans ከታሪክ የማርሻል በማሳደድ ጋር ተያይዘው ተደርጓል  በ ፈንታ ተዋጋ እና ብዙ የምስራቅ ሕንድ ኩባንያ በ ቤንጋል ጦር በ 18 ኛው መቶ ዘመን.  የ ህንድ 2011 የሕዝብ ቆጠራ ኡታር ፕራዴሽ ለ ሆኖ ሊመደብ ነው ይህም Paswan ህዝብ, አሳየኝ የተያዘለት ካስት 230.593 መሆን እንደ.  ይኸው የሕዝብ ቆጠራ በቢሃር ውስጥ 4,945,165 ህዝብ ያሳያል። 

የ Paswans ያለው ባሕላዊ ጀግና ነው Chauharmal . በፓስዋን ባህላዊ ታሪክ ውስጥ የቻውሃርማል እና ረሻማ ተረት የታወቀ ነው ፡፡ Reshma, ኃይለኛ ሴት ልጅ Bhumihar ባለንብረቱ, የአባቷን ፍላጎት ላይ ሊያገባት Chauharmal ያባብላል አሉ. በመጨረሻም Chauharmal በእነርሱ ላይ ማህበረሰብ ድል በሚያመለክተው የሚወደው አባትና ሽንፈቶችን እሱን እስኪያጋጥሙን Bhumihar ከጨቋኞች.  ወደ ተረት ሌሎች ስሪቶች Chauharmal በአንድ ውስጥ የተወለደው በመናገር ይህን ኃይልን መልእክት ውድቅ Brahmin Reshma ሚስቱ ሆኖ የተወለደው ሳለ ቀደም ልደት ውስጥ ቤተሰብ.  

ከኩሃርማል ባባ በስተቀር የተወሰኑ ዱሳድ እንዲሁ ጋሪያሪያ ባባን ያመልካሉ ፡፡ ይህ የቃል ጀግና እንደ የቃል ወጎቻቸው በሕንድ ውስጥ የሙጋልን አገዛዝ ዘመናዊ ነው ፡ ወደ folklores መሠረት አንድ ፈረስ ለመንዳት ጥቅም እንዲሁም የራሱን castemen ነገር ግን ደግሞ በሌላ ብቻ የተጠበቁ ሂንዱዎች ደግሞ ጨምሮ Rajputs Mughal ወታደሮች እና በኃይል ውይይቶችን ተቋቁማ ከ እስልምና . ባባ መንደሩ ዳርቻ በሚገኘው ቤቱ ፊት ለፊት የአሳማውን ጭንቅላት ይቀብረው ነበር ፡፡ አሳማዎች ለሙስሊሞች የተፀየፉ በመሆናቸው መንደሩን በብዛት ሙስሊም ከሆኑት የሙጋል ወታደሮች ወረራ ይጠብቀዋል ፡፡ 

Paswan ታደርጋለች ጀመረ በቀዳሚ ግምገማዎች ላይ አንድ በጣም. ስም Paswan underwent ብዙ ለውጦች ውስጥ የጥንት ዘመናት እንደ ቤተሰብ ስሞች ነበሩ ስለጀመሩ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን እነዲሆን በታሪክ. Paswan Samaj ነበር Samaj ማን ስለጀመሩ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ስለጀመሩ ቅድሚያ አሁን Rajputs እና ለአባቱም maharajas. ሕዝብ Paswan ማህበር ነበሩ የታዘዘ የተለያዩ ስእሎች እንደ ቅር, አርክቴክቸር እና ቤተመቅደስ ህንፃ.
በውጤቱም, ሕዝብ Paswan Samaj ወደ ሌሎች የዓለማችን ክፍሎች እና የኤኮኖሚ ሁኔታ ነው እነዚያ ስለጀመሩ ቅድሚያ አለው deteriorated.
Paswan የቤተሰብ አባላት በይፋ የሚሰጡዋቸውን በዓሇም ዘሪያ በመላ ታሪክ የሚሰጡዋቸውን የሚሰጡዋቸውን አዲስ ቋንቋ ባህል እና የማህበረሰብ ግብይት ብዙ ተጨማሪ bigwahs ስለጀመሩ ስም.

## ማጣቀሻዎች

መደብ:ሕንድ
መደብ:ብሔሮች
ያኖሽ አደር

ያኖሽ አደር እኤአ 1959ተወለደ ሀንጋሪ ውስጥ ፖለቲከኛና የህግ ሰው ነው በአሁን ሰአት የሀንጋሪ ፕሬዝደንት ነው
የአፍሪካ ቀንድ

**የአፍሪካ ቀንድ** ኢትዮጵያ ሶማልያ ኤርትራ ጅቡቲ ናቸው ከፊል የምስራፍ አፍሪካ አገራትን ይይዛል ከ 160 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ይኖርበታል ተብሎ ይገመታል::

በዚህ ባለንበት ወቅት በጦርነት እና ርሀብ እየተሰቃዩ ነው አለም ወደ ጥፋት እያመራች ነው የሩሲያና ዩክሬን ጦርነት የቻይናና የታይዋን ፍጥጫ እንዲሁም የአሜሪካ የውክልና ጦርነት በአለም ሀገራት ላይ ለምሳሌ ብንጠቅስ ጎረቤታችን ሱዳን ተጠቃሽ ነች