open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
እሪያ

**እሪያ** ወይም **እፘ** (ሮማይስጥ፦ Sus scrofa (ሱስ ስክሮፋ)፣ ግዕዝ፦ ሕንዚር) የዐሣማ ዓይነት የሆነ አውሬ ነው። ለማዳ ዐሣማ (S. scrofa domesticus) ከዚሁ ዝርያ የተገኘ ነው።

የሚገኝባቸው አገሮች በማዕከለኛ አውሮጳ፣ በሜዲቴራኔያን አካባቢ፣ በሰሜን አፍሪቃ ተራሮች፣ በእስያ እስከ ኢንዶኔዥያ ድረስ ይገኛል። እሪያ ዛሬ በኢትዮጵያ ባይገኝም በአፍሪቃ ውስጥ የሚኖር የከርከሮ (Phacochoerus africanus) ዘር ነው። በተጨማሪ ታላቅ የጫካ እሪያ (Hylochoerus meinertzhageni) የሚባለው ጸጉራም አሣማ መሳይ በጥቂት መጠን በኢትዮጵያ ውስጥ ይገኛል።

እሪያዎች እስከ 200 ኪሎ ግራም ድረስ ክብደት ሲኖራቸው፤ እርዝመታቸውም እስከ 1.8 ሜትር ድረስ ሊሆን ይችላል። የግጭት አደጋ ቢገጥማቸው እጅግ ቁጡዎች ሲሆኑ፤ በረጅም ጥርሳቸው ጉዳት የማድረስ ችሎታ አላቸው። ነገር ግን ይህ ሁኔታ እምባዛም አይስተዋልም፡፡ አብዛኛውን ጊዜ እንስት እሪያ ግልገሎችዋን ከጥቃት መከላከል ሲያስፈልጋት ብቻ ተግባራዊ ታደርገዋለች።

በእሪያ እና በዐሣማ መካከል ያለውን ልዩነት በተመለከተ እሪያ በጫካ ውስጥ የሚገኝ አውሬ ሲሆን፤ ዐሣማ ግን የሰው ልጅ የለመደ ነው። ዐሳማዎችም አምልጠው ወደ ጫካ ሲመለሱ ፈጥነው እሪያዎች ይሆናሉ። የእሪያ ቆዳ ባቀመቀመ ፀጉር የተሸፈነ ነው። አውራ እሪያ እንደ ከርከሮ የረዘመ ጥርስ አለው።[left|thumbnail|200px|በ[ጃፓን ያለ የእሪያ አደጋ ምልክት]]

የእሪያ መንጋ ቁጥር በተለመደ 20 እንስሶች ያህል ሲሆን ከ50 በላይ ያሉበት ስብሰባ ታይቶ ያውቃል። በተለመደ አንድ መንጋ 2 ወይም ሦስት እንስቶችና ግልገሎቻቸው ብቻ ናቸው። አውራዎቹ በብዛት ለብቻቸው እንጂ ከመፀው መርቢያ ወራት በስተቀር በመንጋው ውስጥ አይገኙም። የሚወልዱበት ወራት ጸደይ ሲሆን በተለመደ አምስት ግልገሎች ይወለዳሉ። እስከ 13 ድረስ ግን ሲቀፈቀፉ ታውቋል።

በብዛት እርያዎች የሌሊት እንስሶች ናቸው። ከማታ እስከ ንጋቱ ድረስ መኖ አሰብስበው በሌሊትም በመዓልትም ያርፋሉ። ምክንያቱም የሚያድኑዋቸው በተለይ በቀን የሚሄዱት ናቸው። እርያዎች ያገኙትን ማንኛውንም ነገር ያሕል ለምሳሌ ለውዝ፣ እንጆሪ፣ የበሰበሰ ሥጋ፣ ስሮች፣ ቆሻሻ፣ ነፍሳት፣ እንሽላሊት የመሰሉትን ትንንሽ ፍጡሮችና የአጋዘን ወይም የበግ ግልገሎች ሳይቀር ይበላሉ።

[thumbnail|right|በጥንታዊት [ሮማ በ3ኛው ክፍለ ዘመን የተቀረጸ የእሪያ አደንን የሚያሳይ ምስል]]

በአንዳንድ አገር ባሕል ስጋቸው ስለሚበላ ብቻ ሳይሆን እነርሱ ምክንያት በሰብል ወይም በእርሻ የሚደርሰውን ጉዳት ለመቀነስ ያድኗቸዋል። 

ታሪክ ጋር በተያያዘ ልማድ የእርያ አደን በልዩ የጦር አይነት ይፈጸም ነበር። በመወጋቱ የተናደደ እሪያ በጦሩ በኩል በመግፋት አዳኙን እንዳያጠቃ ጦሩ በረጅም እጀታ ላይ የገጠመ ዛቢያ እንዲኖረው ይደረግ ነበር። የአዳኞቹ ውሾች እንኳን የቆዳ ጥሩር እንዲለብሱ ይደረግ ነበር።

በፋርስ የእርያ አዳኞች ሌላ ዘዴ ይጠቀሙ ነበር። ከሕንድ አገር ዝሆን አምጥተው እርያዎቹን አባርረው በረግረግ ውስጥ በማስገባት ይከቡዋቸው ነበር። ይህን የመሰለ ትርዒት በፋርስ በዋሻ ድንጋይ ላይ ተቀርጾ ይገኛል።

በግሪክ እና በአይርላንድ አፈ-ታሪክ ውስጥ ስለ እርያ አደን የሚያወሱ ተረቶች አሉ። በኖርስ አረማውያን እምነት አማልክቶቻቸው ለማዳ እሪያዎች ነበሯቸው። እንዲሁም በሕንድ እምነት የቪሽኑ ሦስተኛ ትንሳዔ እሪያ ነበር። በፋርስም ስለጉብዝናው ይከበር ነበር። ደግሞ እርያ ለእንግሊዝ ንጉስ ሪቻርድ 3ኛ ምልክት ነበር። እሪያም የእሪያ ራስ ምስልም በአውሮጳ የጋሻ ስእል (አርማ) ውስጥ ብዙ ጊዜ ይታያል።

በጥንት ዘመን ባንዳንድ አገሮች የእሪያ ፀጉር ለጥርስ መፋቂያ ይጠቅም ነበር። ነገር ግን የእሪያ ፀጉር ለንጽሕና የተሻለው ነገር አልነበረም።

## የውጭ መያያዣ
* የኗሪ እሪያዎች ቦታ በጀርመን ባሁኑኑ ሰዓት በወብ-ካሜራ ይታያል። 
* ስመ አንሰሳ በኣበራ ሞላ 

መደብ:የዱር አራዊት
ማርሽ ተፈሪ

**ማርሽ ተፈሪ** ከ1923 ዓ.ም. እስከ 1967 ድረስ የኢትዮጵያ ብሔራዊ መዝሙር ነበር። የግጥሙ ደራሲ ዮፍታሄ ንጉሴ ሲሆን ዜማውን የደረሰው እና ሙዚቃውን ያቀናበረው ኬቮርክ ናልባንዲያን የንጉሡ የሙዚቃ ጓድ መሪ በ1918 ዓ.ም. ነው። 

:(ደግሞ ይዩ፦ አርባ ልጆች)

## ግጥም

:ኢትዮጵያ ሆይ ደስ ይበልሽ
:በአምላክሽ ኃይል በንጉሥሽ
:ተባብረዋል አርበኞችሽ
:አይነካም ከቶ ነጻነትሽ
:ብርቱ ናቸውና ተራሮችሽ
:አትፈሪም ከጠላቶችሽ
:ድል አድራጊው ንጉሳችን
:ይኑርልን ለማታን ለክብራችን

## ውጭ መያያዣዎች

* ሚዲ 
* ቃላት በሙዚቃ
* ram (ግልጽ ያልሆነ ቅጂ) 
* ልጆች በ1940ዎቹ ሲዘፍኑት

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፈኖች
መደብ:ብሄራዊ መዝሙር
ዑዝበክኛ

**ዑዝበክኛ** (**O'zbek tili** በ, **Ўзбек тили** በ) በ የሆነና የ መደበኛ ቋንቋ ነው። 18.5 ሚሊዮን ተናጋሪዎች እነርሱም የ አሉት። በዚያ ላይ ከ ከና ከ ከፍተኛ ተጽእኖ ተቀብሏል። 

## ታሪክ

ቢያንስ ከ600 ወይም ከ700 ዓ.ም. ጀምሮ በማእከለኛ እስያ በድሮ በተገኙ በሶግድያና ባክትርያ እና ቋራዝሚያ አገሮች የሕንዳዊ-ኢራናዊ ተናጋሪዎች በየጥቂቱ የቱርክኛ ተናጋሪዎች ተተኩ። በአካባቢው መጀመርያው የቱርክ ሥርወ መንግሥት ካራቃኒድ የተባለው ጎሣ ከ9ኛው እስከ 12ኛው ምእተ አመት ድረስ ገዝቶ ነበር። 

በ15ኛው እና 16ኛ ምእተ አመት የተስፋፋ የጫጋታይ ቋንቋ የዘመናዊ ዑዝበክ ወላጅ መሆኑ ይታመናል። ይህ ቋንቋ ከፋርስኛ እና ከዓረብኛ ብዙ ቃላት ተበድሮ ሲሆን ከ19ኛው ምዕተ አመት ጀምሮ ግን በተለይ ለመነጋገርያ እንጂ ለጽሕፈት እምባዛም አይጠቀም ነበር። 

ከ1913 ዓ.ም. አስቀድሞ ዑዝበክ እና ሣርት እንደ ተለያዩ የቱርክ ቀበሌኞች ይቆጠሩ ነበር። ከ1913 ወዲህ ግን የሶቭየት መንግሥት "ሣርት" የሚለው ቃል ስድብ ነውና እንግዲህ ሁለቱ ሕዝቦች ዑዝበክ ይባሉ ብሎ ዐዋጀ። ይሁንና ቀድሞ ሣርቶች ይባል የነበሩ የዑዝበክ ትውልዶች በታሪክ ዝገባ ላይ ከቶ አልነበሩም። አዲሱ የዑዝበክ ሬፑብሊክ በ1917 ዓ.ም. ሲፈጠር ደግሞ ብዙ ዑዝበኮች ምንም ደስ ባይሉም ይፋዊው "ዑዝበክ" የተባለው ቋንቋ የ"ሣርቶች" ቀበሌኛ ተደርጎ ነበር። ሁለቱ ቀበሌኞች እስከ ዛሬም ድረስ ጎን ለጎን በመኖር ላይ ይገኛሉ።

## ጽሕፈት

ከ1917 በፊት እንደ ሌሎቹ የማእከል እስያ ቋንቋዎች በአረብኛ ፊደል ይጻፍ ነበር። ከ1917 እስከ 1932 ዓ.ም. አዲሱ ይፋዊ ዑዝበክኛ ቋንቋ የተጻፈው በላቲን ፊደል ሲሆን ከዚያ በኋላ በስታሊን ዐዋጅ በቂርሎስ ፊደል ብቻ ሆኖ ነበር። ከ1984 ዓ.ም. ወዲህ እንደገና የላቲን ፊደል ቢፈቅድም ከቂርሎሱ ጋር አንድላይ በሰፊው በመጻፉ ላይ ይገኛል። በቻይና ውስጥ የኖሩት ዑዝበክ ሕዝቦች ግን የዓረብኛ ፊደል እስካሁን ይጠቅማቸዋል።

## ምሳሌ (ከተመድ መብቶች ጽሑፍ)

## የውጭ መያያዣዎች

* Introduction to the Uzbek Language  (*Oxus Communications*)
* The Republic of Uzbekistan Cabinet of Ministers Resolution Concerning the Ratification of the Principal Orthographic Rules of the Uzbek Language (24 August 1995)
* Uzbek alphabet (*Omniglot*)
* language Materials
* Uzbek Teachionary Word Sets 
* Language Materials/Teaching/Learning Uzbek 
* Uzbek English online Dictionary http://www.ismanov.com

መደብ:ቱርኪክ ቋንቋዎች
መደብ:ኡዝቤኪስታን
ኒው ዮርክ

**ኒው ዮርክ** በሰሜናዊ-ምስራቅ አሜሪካ የምትገኝ ክፍለ-ሀገር ናት። ከአስራ-ሦስቱ ጥንታዊ ክፍለ-አገራት አንዱም ናት።

## ሕዝብ

በ1997 የኒው ዮርክ የሕዝብ ብዛት 19,254,630 ሲሆን ከአገሩም 3ኛ ነው። የሕዝብ ብዛቱ በ0.1 ከመቶ ያድጋል።

መደብ:የአሜሪካ ክፍላገራት
የቶሪኖ ከፈን

thumb|315px|<big>በከፈኑ ላይ ያለው መልክ፣ ቀለሞቹ ሲገለበጡ የፎቶ ኔጋቲቭ መሆኑ ይገለጻል</big>
**የቶሪኖ ከፈን** ወይም መከፈኛ ጨርቅ የተሰቀለ ሰው ምስል የሚታይበት ጥንታዊ በፍታ ነው። ዛሬ የሚገኘው በቶሪኖ ጣልያ ባለበት ቤተ ክርስትያን በመሆኑ «የቶሪኖ ከፈን» ይባላል። ይሄው በፍታ በመቃብር ውስጥ ሲቆይ ኢየሱስ ክርስቶስን የከፈነው እንደሆነ በሱም ላይ ምስሉ በተአምር እንደተቀረጸ የሚያምኑ ጥቂቶች አይደሉም። ሌሎች ግን የጥርጣሬ ባሕርይ ይዘው ይህን ሳይቀበሉ በሰው ልጅ ሰዓሊነት እንደ ተፈጠረ ባዮች ናቸው። ስለዚህ ከበፍታው የተነሣ ብዙ ክርክሮች ሲደረጉበት ውለዋል። 

ከሁሉ የሚያስገርመው ዕድሜው ካሜራ ወይም ፎቶ የማንሣት ዕውቀት መቸም ከኖረ ምናልባት ወደ 1800 ዓመታት በፊት የሚጠጋው ምስል እራሱ የፎቶ ኔጋቲቭ በመሆኑ ሲሆን፡ ምስሉ መጀመርያ በግልጽ የታየበት ወቅት በግንቦት 21 ቀን 1890 ዓ.ም. ሴኮንዶ ፒያ የተባለ አንድ የፎቶ አንሺ ፎቶውን ካነሣ በኋላ ያነሣው ፎቶ በታጠበ ጊዜ ኔጋቲቩን አይቶ በዚያን ጊዜ ምስሉ እራሱ የፎቶ ኔጋቲቭ እንደሆነ ተረዳ። ከ1818 ዓ/ም አስቀድሞ ስለ ፎቶ ኔጋቲቭ ምንም ዕውቀት አለመኖሩ እርግጠኛ ነው። ሆኖም ይህ በፍታ በታሪክ መዝገብ ቢያንስ ከ1349 ዓ.ም. መገኘቱ ደግሞ እርግጠኛ ነው። ስለዚህ ምስሉን በተመለከተ በቀላል የማይመለሱ ብዙ ጥያቄዎች ቀርተዋል።

:ደግሞ ይዩ፦ የጄኖቫ ቅዱስ መልክ

ቶ
ሀዲስ ዓለማየሁ

ደራሲ ዶ/ር **ሀዲስ ዓለማየሁ** (ሃዲስ ኣለማየሁ) ከአባታቸው ከቄስ ዓለማየሁ ሰለሞን እና ከእናታቸው ከወይዘሮ ደስታ ዓለሙ በደብረ ማርቆስ አውራጃ በጎዛመን ወረዳ በእንጾር ኪዳነ ምኅረት ቀበሌ በጥቅምት ፯ ቀን 1902 ዓ.ም. ተወለዱ። ገና በጨቅላ እድሜያቸው በቤተ ክርስቲያን የሚሰጠውን ትምህርት በቤተሰባቸው አጠገብና በአባታቸው አገር ደብረኤልያስ ሄደው የግእዝ ትምሕርት ቤት ቅኔ ተቀኝተዋል።  የቤተክርስቲያን ስርዐታትንና መንፈሳዊ ትምህርትን በጎጃም ገዳማት በደብረ ኤልያስ፣ በደብረ ወርቅና በዲማ ከቀሰሙ በኋላ ወደ በ፲፱፻፲፰ ዓ.ም. አዲስ አበባ በመሄድ በስዊድን ሚሽነሪ ትምህርት ቤት በኋላም በራስ ተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤት ትምህርታቸውን ተከታተሉ። ለትንሽ ጊዜ በአስተማሪነት ሥራ ተሰማርተው እንዳገለገሉ የፋሽስት ጣሊያን ወረራ ተከሰተ። 

የኢጣልያ ወረራ ሲከሰት ከልዑል ራስ ዕምሩ ኃይለ ሥላሴ ጦር ጋር በምዕራብ ኢትዮጵያ በአርበኝነት ሲዋጉ ቆይተው በመያዛቸው ጣሊያን ከልዑል ራስ ዕምሩ ጋር በግዞት ለሰባት ዓመታት በፖንዞ ደሴትና በሊፓሪ ደሴት ታስረው ቆይተዋል።
 
ከዚያም የተባባሪ ኃያላት ወታደሮች በ1935 ዓ.ም. ሲያስመልጧቸው በተመለሱበት ጊዜ በትምህርታቸው እንደገና በኦክስፎርድ ከገፉ በኋላ በተለያዩ የመንግስት ተቋማት በተለይም በትምህርት ሚኒስቴር ለረጅም ጊዜ አገልግለዋል።

*1936 - የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ሠራተኛ
*1937-1938 - የኢትዮጵያ ቆንሱል በኢየሩሳሌም
*1938 - በ International Telecommunications Conference አትላንቲክ ከተማ፣ ኒው ጄርዚ ወኪል
*1938-1942 - በተባበሩት መንግሥታት ቢሮ ኒው ዮርክ ሠራተኛ
*1942-1948 - የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ዳይረክተርና ምክትል
*1948-1952 - የተባባሩት መንግሥታት ድርጅት የኢትዮጵያ አምባሰደር
*1952 - የትምህርት ሚኒስትር
*1952-1957 - የኢትዮጵያ አምባሰደር ወደ እንግሊዝና ሆላንድ
*1957-1958 - የልማት ሚኒስትር
*1960-1966 - ሴናቶር

ሀዲስ ዓለማየሁ በርካታ የስነጽሑፍ ሥራዋችን አበርክተዋል። ከነዚህም ውስጥ ታላቅ አድናቆትንና እውቅናን ያተረፈው ሥራቸው **[[ፍቅር እስከ መቃብር]]** (1958) በሁለት የተለያዩ መደቦች ውስጥ የሚገኙ የሁለት ሰዎች የፍቅር ታሪክ ላይ ሲያተኩር፤ በጊዜው የነበረውን ወግና ልማድ ይገልጻል። እንዲሁም በ1970 ወንጀለኛው ዳኛ በ 1980 ደግሞ ስለ ማህበራዊ ጉዳዮችና ስለ ጣሊያን ውርስ የሚዳስሰውን የልም እዣት የተሰኙትን ልብ ወለድ ታሪኮች ለንባብ አቅርባዋል። 

ከዚህ ባሻገር:

*የአበሻና የወደኋላ ጋብቻ - ተውኔት
*ተረት ተረት የመሰረት
*ትዝታ
የተሰኙት ጽሁፎችና የሌሎች በርካታ ሥራዎች ባለቤት ናቸው።

ሀዲስ ዓለማየሁ በኢትዮጵያ የስነ ጽሑፍ ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽዖ በማበርከታቸው ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የዶክቶርነት ማዕረግ ተሰጥቷቸዋል።  ደራሲው በኅዳር 26 ቀን 1996 ዓ.ም. በ94 ዓመታቸው ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። 

ሃዲስ በዝነኛው መጽሓፋቸው ያስተዋወቁትን የሞክሼ ፊደላት ቅነሳ ከተቃወሙት ኣንዱ ዶ/ር ኣበራ ሞላ ናቸው።

## ፍቅር እስከ መቃብር ዋቢ መጻሕፍት
*Historical Dictionary of Ethiopia
*ብሔራዊ ቢብሎግራፊ (የደራሲያን አጭር የሕይወት ታሪክ)፤ (1998 ዓ.ም) ገጽ 13
* ብርሃነ መስቀል ደጀኔ እና ጌታሁን ሽብሩ፤ «ያሠርቱ ምእት፥ የብርዕ ምርት»  ፲፱፻፺፱ ዓ.ም.

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
ነሐሴ ፲፰

**ነሐሴ 18 ቀን**: የባንዲራ ቀን በላይቤሪያ፤ ብሔራዊ በዓል በዩክራይን፣ ሲዬራ ሌዎን...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*1825 - ባርነት በእንግሊዝ አገር ግዛቶች ሁሉ ባዋጅ ተከለከለ።
*1831 - እንግሊዝ ሆንግኮንግን ማረከ።
*1960 - ፈረንሳይ ኑክሊዬር ቦምብ በፈተና በመፈንዳቷ ወደ ንዩክሌር ሃያላት ገባች።
*1983 - ዩክሬን ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አዋጀ።

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፲፱

**ነሐሴ 19 ቀን**: ብሔራዊ በዓል በዩሩጓይና በፊልፒንስ...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*1791 - ስልጣን ለመያዝ ናፖሌዎን ከግብፅ ወደ ፈረንሳይ ወጣ።
*1806 - የእንግሊዝ ጭፍሮች በጦርነት ዋሺንግቶን ዲሲ ገብተው ዋይት ሃውስን አቃጠሉ።
*1850 - በሪችሞንድ ቪርጂኒያ 90 ጥቁሮች ትምህርት ስለተማሩ ታሰሩ።
*፲፰፻፺፰ ዓ/ም - በአዲስ አበባ እና በአካባቢዋ የተከሰተ የመሬት እንቅጥቅጥ ሕዝቡን ክፉኛ አሸብሮ ዋለ። 
*1912 - ፖሎኝ በዋርሳው ውጊያ በሩሲያ ቀይ ጭፍሮች ላይ ያሸነፋል።
*1936 - ፓሪስ ከተማ በጓደኞች አርበኞች ከጀርመን ነጻ ወጣች።
*1981 - ቮየጀር የተባለ ሰው ሰራሽ መንኮራኩር በኔፕቱን ፈልክ አለፈ።
*1995 - 52 ሰዎች በሙምባይ ህንደኬ በእስላም ታጣቂዎች ቦምብ ተገደሉ።

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳

**[[ነሐሴ 20|ነሐሴ ፳]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፶ ኛው ዕለት  ሲሆን የክረምት ወቅት ፶፭ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ ፲፮ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ዮሐንስ ደግሞ ፲፭ ዕለታት ይቀራሉ።

=ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፲፪ ዓ/ም -  በአሜሪካ የሴቶችን የምርጫ መብት የሚያስተማምነውና የሚያረጋግጠው የአገሪቱ ሕገ መንግሥት አሥራ ዘጠነኛው ማስተካከያ ተፈረመ። 

*፲፱፻፶፰ ዓ/ም - የናሚቢያ የነጻነት ትግል 'ኦሙጉሉግዎምባሺ' በሚባለው ሥፍራ ላይ ተጀመረ። ይሄ ትግል “የደቡብ አፍሪቃ የድንበር ጦርነት በመባልም የሚታወቅ ሲሆን፣ ብሔራዊ የደቡብ ምዕራብ አፍሪቃ ሕዝባዊ ድርድር (እንግሊዝኛ፡ S.W.A.P.O) ከአፓርታይዳዊ የደቡብ አፍሪቃ መንግሥት ቅኝነት ለመላቀቅ የተካሄደ ፍልሚያ ነው።.

*፲፱፻፸ ዓ/ም -ቀዳማዊ ዮሐንስ ወጳውሎስ የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ሊቀ ጳጳስ ሆነው ተመረጡ።

*፲፱፻፸፰ ዓ/ም - በመርዝ ጋዝ አደጋ በካሜሩን ሺህ ፯፻ ሰዎች ሞቱ።

*፲፱፻፹፱ ዓ/ም - በእስላም ታጣቂዎች በአልጄሪያ በተደረገ ዕልቂት ከስልሳ እስከ መቶ ሰዎች ተገደሉ።

*፲፱፻፺፬ ዓ/ም - ዓለም አቅፍ የምድር ጉባዔ ስብሰባ በጆሃንስበርግ ደቡብ አፍሪቃ ተከፈተ።

=ልደት=	
 

=ዕለተ ሞት=

 

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/August_26

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳፩

**ነሐሴ 21 ቀን**: ነጻነት በዓል በሞልዶቫ...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

 

*1564 - ካቶሊኮች በፈረንሳይ ፕሮቴስታንቶች ላይ የበርተሎሜዎስ እልቂት ጀምረው መሪያቸውን ደኮልኒን ገደሉ።
*1831 - አሚስታድ የተባለ በአፍሪቃውያን የተማረከው መርከብ ወደ ኒው ዮርክ ደረሰ።
*1875 - ክራካቶአ የተባለ እሳተ ገሞራ በእንዶኔዝያ ፈነዳ፤ 3600 ሰዎች ሞቱ።
*1892 - የእንግሊዝ ሃያላት በአፍሪካነር (ቦር) ጦርነት (ደቡብ አፍሪቃ) በበርገንዳል ውጊያ አሸነፉ።
*1920 - ጦርነት የሚከላከል የኬሎግ-ብሪያንድ ውል በ60 አገሮች ተፈረመ።
*1983 - ሞልዶቫ ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አዋጀ።

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳፪

**ነሐሴ 22 ቀን**: ነጻነት በዓል በሆንግኮንግ...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

* 1601 - ጋሊሌኦ ስለመጀመርያ ቴሌስኮፕ ለቬኒስ አማካሪዎች መግለጫ ሰጠ።
* 1805 - ናፖሌዎን በድረስደን ውጊያ ድል አደረገ።
* 1888 - ከዓለሙ ታሪክ አጭሩ ጦርነት - 38 ደቂቃ - የእንግሊዝ-ዛንዚባር ጦርነት።
* 1955 - ዶ/ር ማርቲን ሉጠር ኪንግ "እኔ ሕልም አለኝ" ያለበትን ለሰላማዊ ሰልፍ አናገረ።
* 1982 - ሳዳም ሁሰይን ኩወይት የኢራቅ ክፍላገር ነው ይላል።

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳፫

**ነሐሴ 23 ቀን**: አብዮት በዓል በስሎቫክያ...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*1768 - የእንግሊዝ ሠራዊት በጆርጅ ዋሽንግተን ላይ በሎንግ አይላንድ ውጊያ አሸነፉ።
*1822 - መጀመርያ የምድር ባቡር አገልግሎት «ዘ ቶም ሳምብ» በዩናይትድ ስቴትስ ጀመረ።
*1871 - በደቡብ አፍሪቃ መጨረሻ የሆኑት የዙሉ ንጉሥ ከትሿዮ በእንግሊዞች ተማረከ።
*1941 - የሶቭየት ኅብረት መጀመርያውን ንዩክሌያር መሣሪያ በፈተና አፈነዳ።
*1987 - ናቶ በቦስኒያ ሰርቦች ላይ ዘመቻ ጀመረ።

## ልደቶች

*1950 - ማይክል ጃክሰን

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፲፯

**ነሐሴ 17 ቀን**: ነጻነት ቀን በሮማንያ፤ ኡምህላንጋ (የሸምበቆ) በዓል በስዋዚላንድ...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*1931 - ሂትለርና ስታሊን በሥውር ፊርማ ፖሎኝን አካፈሉ።
*1954 - መጀመርያ በአሜሪካና በአውሮጳ መካከል የተደረገው ቴሌቪዥን ግንኙነት 
*1958 - መጀመርያ የምድር ፎቶ በጨረቃ ምኋር ካለ ሰው ሰራሽ መንኮራኩር ተነሣ።

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳፬

**ነሐሴ 24 ቀን**: የአቡነ ተክለሃይማኖት በዓለ እረፍታቸው የሚከበርበት ቀን ፤ የድል ቀን በቱርክ (የ 1922 ዱምሉፒናር ድል ለማስታወስ)፤ የቅዱስ ሮዛ በዓል በፔሩ...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

* 1934 - የአላም አል ሓልፋ ውጊያ በጀርመንና እንግሊዝ ታንኮች መኃል በግብፅ በረሃ ጀመረ።
* 1959 - ጡርጉድ ማርሻል መጀመርያ አፍሪቃ-አሜሪካዊ የዋና ብሔራዊ ችሎት ፈራጅ ተሾሙ።

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳፭

**[[ነሐሴ 25|ነሐሴ ፳፭]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፶፭ ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነሉቃስ  ፲፩ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ዮሐንስ  ደግሞ ፲ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

፲፱፻፵፱ ዓ/ም የቀድሞዋ ማላያ (የአሁኗ ማሌዢያ) ነጻነቷን ከብሪታንያ ተቀዳጀች።

፲፱፻፶፬ ዓ/ም ትሪንዳድ እና ቶባጎ የሚባሉት የካሪቢያ ባሕር ደሴቶች ነጻነታቸውን ከብሪታንያ ተቀዳጁ።

፲፱፻፹፫ ዓ/ም የኪርጊዝስታን ሪፑብሊክ ከሶቪዬት ሕብረት ሥር ነጻ ወጣች።

፲፱፻፹፬ ዓ/ም በኮንጎ ሪፑብሊክ በተካሄደው ዴሞክራሲያዊ ምርጫ  ፓስካል ሊሱባ በፕሬዚዳንትነት ተመረጡ።

፲፱፻፹፱ ዓ/ም የብሪታንያ አልጋ ወራሽ የልዑል ቻርልስ ባለቤት ዲያና የዌልስ ልዕልት በመኪና አደጋ ፓሪስ ከተማ አረፉ።

፳፻ ዓ/ም በመሐንዲስ ኃይሉ ሻውል የሚመራው መስከረም ፲፬ ቀን ፲፱፻፺፰ ዓ/ም የተዋሐደው ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ ፓርቲ ስሙን በመለወጥ የመላው ኢትዮጵያ  አንድነት ድርጅት ተብሎ ተሰየመ፡፡

## ልደት
 

## ዕለተ ሞት
 
፲፱፻፷፩ ዓ/ም የዓለም የከባድ ሚዛን የቡጢ ውድድር መደብ ቻምፒዮና የነበረው ኢጣልያ አሜሪካዊው ሮኪ ማርሲያኖ አረፈ።

፲፱፻፹፱ ዓ/ም የብሪታንያ አልጋ ወራሽ የልዑል ቻርልስ ባለቤት ዲያና የዌልስ ልዕልት በመኪና አደጋ ፓሪስ ከተማ አረፉ። 

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/August_31

* (እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/default.stm

* (እንግሊዝኛ) http://www.history.co.uk/this-day-in-history/August-31.html;jsessionid=CBF11941F0EA3C231E20DEA801A4CCD1.public1

መደብ:ዕለታት
ነሐሴ ፳፮

**[[ነሐሴ 26|ነሐሴ ፳፮]]** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፶፮ ኛው ዕለት  ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነሉቃስ  ፲ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ዮሐንስ  ደግሞ ፱ ዕለታት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

፲፯፻፯ ዓ/ም በአውሮፓ ንጉዛት በረዥምነት አንደኛው ንጉሥ ሉዊ ፲፬ኛ ለ፸፪ ዓመታት በፈረንሳይ ዙፋን ላይ ከተቀመጡ በኋላ በዛሬው ዕለት አረፉ። 

፲፱፻፲፭ ዓ/ም በጃፓን ውስጥ በተነሳ የመሬት እንቅጥቅጥ አደጋ በቶክዮ እና ዮኮሃማ ከተሞች እስከ መቶ ሃምሳ ሺህ ሰዎች ሕይወታቸውን አጡ።

፲፱፻፴፩ ዓ/ም በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የአዶልፍ ሂትለር ናዚ ጀርመን ሠራዊቶች ፖላንድን ሲወሩ ብሪታንያ እና ፈረንሳይ በአጋርነት ጀርመን ላይ ጦርነት አወጁ።

፲፱፻፶፫ ዓ/ም ራስ አዳል (አዳል ተራራ) በተባለ ቦታ በሀሚድ ኢድሪስ አዋቴ እጅ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት የፖሊስ አባል ሲገደል የኤርትራ ነጻነት ትግል በይፋ ተጀመረ።

፲፱፻፷፩ ዓ/ም በሊቢያ ንጉዛት ውስጥ የተነሳው አብዮት ንጉሥ ኢድሪስን ከሥልጣን አስወርዶ ያሁኑን መሪዋን ሙአማር ጋዳፊን ሥልጣን አስጨበጠ።

፲፱፻፸፫ ዓ/ም በመካከለኛው የአፍሪቃ ሪፑብሊክ የተካሄደው ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት አገሪቱን ከነጻነት ጀምሮ የመሩትን ፕሬዚደንቱን ዴቪድ ዳኮን ከሥልጣን አወረደ።

=ልደት=	
 

=ዕለተ ሞት=
 
፲፯፻፯ ዓ/ም የፈረንሳይ ንጉሥ ሉዊ ፲፬ኛ አረፉ። 

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/September_1

መደብ:ዕለታት
ካሽሚርኛ

**ካሽሚርኛ** (ካሽሚሪ) የህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ ቋንቋ ሲሆን በተለይ የሚናገርበት በካሽሚር አካባቢ በ 7.1 ሚልዮን ሰዎች ነው። ካሽሚርም ዛሬ በሕንድ በፓኪስታንና በቻይና የተከፋፈለ አውራጃ ነው። 

ይህ ቋንቋ ዛሬ በአብዛኛው የተጻፈ ቋንቋ ሳይሆን የሕዝብ መነጋገርያ ብቻ ነው። ሆኖም ድሮ ከ9ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በሻራዳ ጽሕፈት፣ አሁንም በአረብ አልፋቤት ወይም በዴቫናጋሪ ጽሕፈት የተጻፈ አንዳንድ ሥነ ጽሑፍ ይኖራል። በታሪክ ከሁሉ አስቀድሞ የተገኘው የካሽሚርኛ ሰነድ የላለሽቫሪ (እሷም ሴት ገጣሚ የሆነች) ግጥሞች ከ14ኛው ምዕተ ዓመት ናቸው። 

በቅርብ ጊዜ በፖለቲካ ሳቢያ የማይምነት ጉዳይ በብዛት ቸል ይባል ነበር። መደበኛ ወይም ይፋዊ ቋንቋ የትም ቦታ እንኳን አልነበረም። ባለፉት አስርተ ዓመታቶች በአንዳንድ ከፍተኛ መካነ ጥናት ቋንቋው ቢማርም፣ በልጆች ትምህርት ቤት አይሰማም ነበር። ይህ ሁኔታ ግን በ2001 ዓ.ም. ተሻሸለ፤ አሁን በሕንድ ጃሙና ካሽሚር ግዛት አንደኛ ደረጃ ታማሪ በሙሉ ካሽሚርኛን መማር ያስፈልጋል። 

በኢንተርኔት ላይ አንድ ጋዜጣ በካሽሚርኛ አለ። ጥቂት የካሽሚርኛ መጽሔቶች በመታተም ላይ ይገኛሉ።

## በተጨማሪ ለመረዳት

* ኮሹር የካሽሚርኛ ትምህርቶች (ለእንግሊዝኛ)
* የካሽሚርኛ ትምህርቶች (ለእንግሊዝኛ) 
* አንድ የካሽሚርኛ መጽሄት  

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሕንድ
መደብ:ፓኪስታን
1931

**1931 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 17 ቀን - አዶልፍ ሂትለርና ስታሊን በሥውር ፊርማ ፖሎኝን አካፈሉ።
* ነሐሴ 26 ቀን - ሂትለር ፖሎኝን በመውረሩ ሁለተኛ ዓለማዊ ጦርነት ጀመረ።
* ጳጉሜ 5 ቀን - ኩሩቭ ፖሎኝ በጀርመን ሉፍትቫፈ (የአየር ኀይል) በቦምብ ተደበደበች።

መደብ:አመታት
1912

**1912 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 19 ቀን - ፖሎኝ በዋርሳው ውጊያ በሩሲያ ቀይ ጭፍሮች ላይ ያሸነፋል።
* ነሐሴ 20 ቀን - ሴቶች በአሜሪካ ዩናይትድ እስቴት የምርጫ መብት አገኙ።

መደብ:አመታት
1822

**1822 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 20 ቀን - ቤልጅክ በኔዘርላንድ ላይ አመጸ።
* ነሐሴ 23 ቀን - መጀመርያ የምድር ባቡር አገልግሎት "ዘ ቶም ሳምብ" በዩናይትድ ስቴትስ ጀመረ።

መደብ:አመታት
1983

**1983 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 23 ቀን - የጀርመን ዳግመኛ መወሐድ ተፈጸመ።
* ግንቦት 20 ቀን - መለስ ዜናዊ የኢትዮጵያ ሽግግር መንግሥት ፕሬዚዳንት ሆኑ።
* ሰኔ 18 ቀን - ስሎቬኒያ ነጻነቱን ከዩጎስላቪያ አገኘ።
* ነሐሴ 14 ቀን - ኤስቶኒያ ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አዋጀ።
* ነሐሴ 18 ቀን - ዩክሬን ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አዋጀ።
* ነሐሴ 21 ቀን - ሞልዶቫ ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አዋጀ።
* ነሐሴ 26 ቀን - ዑዝበክስታን ነጻነቱን ከሶቭየት ኅብረት አዋጀ።
* ጳጉሜ 3 ቀን - የመቄዶንያ ሬፑብሊክ ነጻነቱን ከዩጎስላቪያ አገኘ።

መደብ:አመታት
1987

**1987 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 16 ቀን - ተቃራኒ ወገኖች ወደ ምርጫው እንዳይገቡ እምቢ ስላሉ የመለስ ዜናዊ ፖለቲካ መኅበር አሸንፎ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ተሾሙ።
* ነሐሴ 23 ቀን - ናቶ በቦስኒያ ሰርቦች ላይ ዘመቻ ጀመረ።
* ኦስትሪያ፣ ፊንላንድና ስዊድን ወደ አውሮፓ ህብረት ተጨመሩ።

----
1980ዎቹ:  1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989

መደብ:አመታት

* የሀደሌኤላ ወረዳ የሀደሌኤላ ወረዳ በአፋር ክልል ዉስጥ ከሚገኙት 37 ወረዳዎች አንዷ ነች።
1978

**1978 አመተ ምኅረት**

* ሐምሌ 20 ቀን - ሚልተን ኦቦቴ 2ኛ ጊዜ ከዑጋንዳ መሪነት ወረዱ።
* ነሐሴ 20 ቀን - በመርዝ ጋዝ አደጋ በካሜሩን 1700 ሰዎች ሞቱ።
* ጳጉሜ 2 ቀን - ዴስሞንድ ቱቱ በኤጲስቆፖሳዊ ቤተክርስቲያን በደቡብ አፍሪካ መጀመርያ ጥቁር ኤጲስ ቆጶስ ሆኑ።
* ፖርቱጋልና እስፓንያ ወደ አውሮፓ ህብረት ተጨመሩ።

መደብ:አመታት
1959

**1959 አመተ ምኅረት**
* መስከረም 20 ቀን - ቦትስዋና ነጻነትዋን ከእንግሊዝ አገኘች።
* መስከረም 24 ቀን - ሌሶቶ ነጻነቷን አገኘች።
* ነሐሴ 24 ቀን - ጡርጉድ ማርሻል መጀመርያ አፍሪቃ-አሜሪካዊ የዋና ብሔራዊ ችሎት ፈራጅ ተሾሙ።
* በካራቺ ፈንታ የፓኪስታን መንግሥት መቀመጫ በይፋ ወደ ኢስላማባድ ተዛወረ።

መደብ:አመታት
1831

**1831 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 18 ቀን - እንግሊዝ ሆንግኮንግን ማረከ።
* ነሐሴ 21 ቀን - አሚስታድ የተባለ በአፍሪቃውያን የተማረከው መርከብ ወደ ኒው ዮርክ ደረሰ።
* ጳጉሜ 5 ቀን - ጆን ኸርሸል መጀመርያ ፎቶ አነሳ።
* እንግሊዞች በዌሊንግተን ኒው ዚላንድ ሠፈሩ።

መደብ:አመታት
1878

**1878 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 26 ቀን - ከምድር መንቀጥቀጥ በሳውስ ካሮላይና 100 ሰዎች ሞቱ።
* ነሐሴ 30 ቀን - ከ30 አመት ትግል በኋላ፣ የአፓቺ አለቃ ጀሮኒሞ በአሪዞና እጅን ሰጠ።

*ያልተወሰነ ቀን፦
**አዲስ አበባ በዳግማዊ ምኒልክ ተቆረቆረች።
**የጎማ መንግሥት ለአጼ ምኒልክ በደጃዝማች በሻ አቡየ ተያዘ።
**ኮካ ኮላ ለመጀመርያው ጊዜ በአትላንታ አሜሪካ በዶ/ር ጆን ፔምበርቶን ተሠራ።

መደብ:አመታት
1958

**1958 አመተ ምኅረት**

* የካቲት 23 ቀን - ሚልተን ኦቦቴ የዑጋንዳ ፕሬዚዳንት ሆኑ።
* ነሐሴ 17 ቀን - መጀመርያ የምድር ፎቶ በጨረቃ ምኋር ካለ ሰው ሰራሽ መንኮራኩር ተነሣ።
* ጳጉሜ 1 ቀን - የአፓርትሃይድ መስራች በደቡብ አፍሪካ ጠቅላይ ሚኒስትር ኸንሪክ ፈርቩርድ በስብሰባ ተውጎ ተገደለ።
* የቤሊዝ ዋና ከተማ ቤልሞፓን ተሠራ።
* የኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፑብሊክ ዋና ከተማ ስም ከሊዮፖልድቪል ወደ ኪንሻሳ ተቀየረ።

መደብ:አመታት
ጀርመንኛ

**ጀርመንኛ** የምዕራብ-ጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ሲሆን ወደ 120 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ እንደሚጠቀምበት ይገመታል። ጀርመንኛ በዋነኝነት የሚነገረው ግን በ ጀርመን፣ ስዊትዘርላንድ እና ኦስትሪያ ሲሆን በአጠቃላይ ግን 38 በሚሆኑ አገሮች ውስጥ ይነገራል።

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ጀርመን
ፊልም

**ፊልም** ተረት ለማሳየት በተንቀሳሳሽ ስዕልና በድምፅ የሚጠቀም ትርዒት ማለት ነው። ፊልሞች በተለመደ ሊታዩ የሚቻል በቴሌቪዥንም ሆነ በሲኒማ ውስጥ ነው።

* ገብረ እምባየ
* ሰማያዊ ፈረስ

መደብ:መዝናናት
መደብ:ፊልሞች
ሶውል

thumb|200px|Nam Dae Mun (남대문)

**ሶል** (**서울 특별시** /ሰውዑል/) የደቡብ ኮርያ ዋና ከተማ ነው።
right|thumb|275px|የሰዉል የገበያ ማእከል
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 23,000,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 10,287,847 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከ26 ዓክልበ. እስከ 467 ዓ.ም. ድረስ «**ዊረየሰውንግ**» ተብሎ የፐቅቼ መንግሥት መቀመጫ ነበረ። በ«ኮርየው» መንግሥት ዘመን (910-1384 ዓ.ም.) ስሙ «**ናምግየውንግ**» ሆነ። በቾሰውን መንግሥት (1384 ዓ.ም.) ስሙ «**ሃንሰውንግ**» ወይም «**ሃንያንግ**» ተባለ። ስሙ **ስውዑል** (ሶል) ከ1874 ዓ.ም. ጀምሮ ነው፤ ከ1899 እስከ 1937 ዓ.ም. ድረስ ጃፓኖች ሲያስተዳደሩት ስሙን በጃፓንኛ «**ከይጆ**»፤ በኮሪይኛም «**ግየውንግሰውንግ**»  አሉት።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:ኮሪያ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ኒጄር

**ኒጄር** የአፍሪካ አገር ነች።

* ኒጄር የዓለም ዋና ዩራኒየም ማዕድን ምንጭ በመሆንዋ ከፍ ያለ ሚና አላት።
* ኒጄር ከዓለም አገራት ሁሉ ለሰው ልጆች ምንጊዜም ከፍተኛው ወላድነት ምጣኔ አላት። 

መደብ:ኒጄር
ማይጨው

**ማይጨው** (ትግርኛ ) በስሜን ኢትዮጵያ ያለች ታሪካዊ ከተማ ናት። ከአዲስ አበባ 665 ኪሎ ሜትር ወደ ስሜን በአዲስ አበባ-መቐለ መንገድ በትግራይ ክልል ደቡባዊ ክፍል ስትገኝ ኬክሮሷና ኬንትሮሷ   ከፍታዋም 2,479 ሜትር ነው። 

በ1997 ዓ.ም. ከማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ በቀረበው ቁጥር መሠረት የማይጨው ጠቅላላ ሕዝብ ቁጥር 34,379 ሰዎች እንደ ነበር ይገመታል። ከነዚህም 16,702 ወንዶችና 17,222 ሴቶች ነበሩ። በ1984 ብሄራዊ ቆጠራ ግን 19,757 ኗሪዎች ነበሩ። 

በማይጨው አካባቢ ግጥሚያ በ 1928 ዓ.ም. በጣልያን ጦርነት ጊዜ የፋሺስት ሃያላት በመሳርያዎች ምክንያት ድል አድርገው ወደ አዲስ አበባ ቀረቡ። በጦርነቱም የተሰውት አርበኞች አባቶች አፅም በከተማዋ ደቡባዊ ክፍል በሚገኘው 
ቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስትያን በተዘጋጀላቸው ቦታ በክብር አርፎ ይገኛል፡፡

በተጨማሪም መሬት ለኣራሹ (የኢትየጵያ ተማሪዎች አመፅ) መሪ እና የወቅቱ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሰቲ የተማሪዎች ፕሬዚደንት የነበረው በዘውዳዊ ስርዓት ታጣቂዎች የተገደለው ጥላሁን ይግዛው መቃብር በከተማዋ በሚገኘው ቅድስት ማርያም ቤተ ክርስትያን (ማርያም ሕዝባ) ላይ ይገኛል፡፡

በከተማዋ  ካሉት የመንግስት ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት መካከል ራያ ዩኒቨርሲቲ፣ አንጋፋው ማይጨው ፖሊ ቴክኒክ ኮሌጅ ፣ ጥላሁን ግዛው ቴክኒክ ኮሌጅ እና ማይጨው እርሻ ኮሌጅ ይጠቀሳሉ፡፡ ራያ ቢራ ፋብሪካ እና ማይጨው ፓርቲክል ቦርድ (ችፑድ ፋብሪካ) በከተማዋ ይገኛሉ፡፡

በአጠቃላይ ከተማዋ በኢትዮጵያ ካሉ ለኑሮ አመቺ ከሆኑሞ ም ር ጥ  አካባቢዎች መካከል ትጠቀሳለች፡፡ 

የሃይለ ሓጎስ እና የሓማሴን ሓድገምበስ የትውልድ አገር ነች

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ትግራይ
ዩኒቨርስቲ ኦፍ ኦክስፎርድ

**ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኦክስፎርድ** በኦክስፎርድ፣ ኢንግላንድ የሚገኝ ሲሆን በእንግሊዝኛ ተናጋሪው ዓለም ውስጥ ለረጅም ጊዜ (ከ1088 ዓ.ም. በፊት) ያስተማረው ዩኒቨርስቲ ነው። ኦክስፎርድ ዩንቨርስቲ የተለያዩ የትምህርት ኮርሶችን በመስጠት ብዙ ሺህ የሚሆኑ ተማሪዎቸን አስመርቋል።

መደብ:ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:እንግሊዝ
ሲ (የኮምፒዩተር ፍርገማ ቋንቋ)

**ሲ የኮምፑተር ፍርገማ ቋንቋ** (የተለመደ አጠራሩ **ሲ**) ለሲፊ አላማ የሚውል የተደራጀ ትዕዛዝ ተኮር የኮምፒውትር ፍርገማ ቋንቋ ሲሆን ለዪኒክስ የሲስተም አሰሪ ተብሎ በ1970ዎቹ መጀመሪያ ላይ በደኒስ ሪቺ ተሰርቶ ቀረበ። ከዚያ ወዲህ በአብዛኛው የኮምፒዩተር የሲስተም አሰሪ ተስፋፍቶ በአለም በስፋት ከሚያገለግሉ የፍርገማ ቋንቋዎች አንዱ ነው። ሲ ሌሎች ታዋቂ የፍርገማ ቋንቋዎች ገጽታ ላይ ታላቅ ሚና ተጫውቶዋል። በተለይም ሲ++ ለሲ ማሻሻያ ተብሎ የታቀደ ቋንቋ ነው። የተመጠነና ብቃት ያለው ኮድ ለማውጣት የተመቻቸ ቋንቋ ሆኖ ሲታወቅ፣ የሲስተም አሰሪ ሶፍትዌሮችን ለመስራት የተለመደ ቋንቋ ሆኖ ሳለ ሌሎች ሶፍትዌሮችንም ለመጻፍ በስፋት ያገለግላል።

መደብ:ኮምፒዩተር
ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ

**ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ** በኢንጂ. ሃይሉ ሻውል የሚመራ የኢትዮጵያ ህዝብ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቶ የነበረ ፓርቲ ነበር።
ይህ ፓርቲ በግንቦት 7 ቀን 1997 በተካሄደው ምርጫ ተመሳሳይ አቋም ያላቸውን መኢአድን ኢዴአፓ-ማድህንን ኤዴሊንና ለዚሁ አላማ የተመሰረተውን ቀስተ ደመናን የሚያካትት ስብስብ ሆኖ የተመሰረተ ነበር። በ1997 ኣ.ም በተደረገው አገር አቀፍ ምርጫ ቅንጅት ከፍተኛ ውጤት በማምጣት (በአንዳንድ ውገኖችም አሸንፎ እንደነበር) ይታወቃል። የአዲስ አበባን አስተዳደር ማሸነፉም በተቀናቃኙ ፓርቲ በኢህአዴግ የታመነ ነበር።

ይሁን እንጂ በስልጣን ላይ የነበረው መንግስትባልተረጋገጠ ሁኔታ በምርጫ በማሰነፉና ከምርጫ በኋላ የተደረጉት ድርድሮች ዘልቀው ባለመሄዳችው ከፍተኛ አለመረጋጋት ተፈጥሮ ቆይቶ መንግስት የቅንጅት መሪዎችን እንዲሁም ተቃውሞ ያስሙትን ብዙ ወገኖችን በተለያዩ ክሶች ወንጅሎ በእስራት ይዞ ነበር። ሆኖም ጥቂት የቅንጅት አባሎች የፓርላማ ወንበራችውንም ተረክበው በመንቀሳቀስ ላይ ነበሩ።

* kinjit.org 

መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች
መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ ግንባር

:*«*'ወያኔ**» ወዲህ ይመራል። ለዚያው ስያሜ መነሻ፣ «[[ሕዝባዊ ወያኔ ሐርነት ትግራይ]]»ን ይዩ።

**የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ ግንባር''' የኢትዮጵያ ፖለቲካ ወገን ነው።

## የውጭ መያያዣ
* eprdf.org.et/

መደብ:ኢትዮጵያ
መደብ:ፓርቲዎች
ሶማልኛ

300px|thumbnail|ሶማልኛ በተለይ የሚነገርባቸው ቦታዎች
**ሶማልኛ** ኩሺቲክ ተብሎ በሚታወቀው የቋንቋ መደብ የአፍሮ-እስያ ቤተሰብ የሚካለል ቋንቋ ነው። በአፍሪካ ቀንድ በሚገኙ አገሮች፥ በኢትዮጵያ፥ ጅቡቲ፥ ሶማሌና ኬንያ፥ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ተናጋሪዎች አሉት።

በ1964፥ በዚአድ ባሬ መንግስት አነሳሽነት፥ ለመጀመሪያ ጊዜ በላቲን ፊደል መጻፍ ጀመረ። 

*ለተጨማሪ ቃላት፣ ሶማልኛ_ሷዴሽ በዊኪ-መዝገበ-ቃላት ይዩ።



መደብ:ኩሺቲክ ቋንቋዎች
1934

**1934 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 24 ቀን - በ2ኛ አለማዊ ጦርነት የአላም አል ሓልፋ ውጊያ በጀርመንና እንግሊዝ ታንኮች መኃል በግብፅ በረሃ ጀመረ።
* ጳጉሜ 5 ቀን - የጓደኞች ሃያላት በማጁንጋ ማዳጋስካር ደረሱ።
* ቢሳው የፖርቱጋል ጊኔ መቀመጫ ሆነ።

መደብ:አመታት
1892

**1892 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 21 ቀን - የእንግሊዝ ሃያላት በአፍሪካነር (ቦር) ጦርነት (ደቡብ አፍሪቃ) በበርገንዳል ውጊያ አሸነፉ።
* ጳጉሜ 3 ቀን - አንድ ታላቅ አውሎ ንፋስ በቴክሳስ 8000 ሰዎች አጠፋ።

*ያልተወሰነ ቀን፦
**ፖርቶ ኖቮ የፈረንሳይ ቅኝ ግዛት ዳሆመይ (የዛሬ ቤኒን) መቀመጫ ተደረገ።
**'ፎርት-ላሚ' ከተማ (ዛሬ ንጃመና፣ ቻድ) በፈረንሳዊው አዛዥ ኤሚል ዣንቲ ተመሠረተ።

መደብ:አመታት
1915

**1915 ዓመተ ምኅረት**

* መስከረም ፩ - የእንግሊዝ አስተዳደር በፍልስጤም ጀመረ።
* መጋቢት ፳፫ - የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ታላቁ ሊቅ አለቃ አያሌው ታምሩ በጎጃም ተወለዱ።
* ነሐሴ ፳፮ - ታላቅ ምድር መንቀጥቀጥ በጃፓን መቶ ሺህ የሚያህሉ ሰዎች ገደለ።

## እንደ አውሮጳውያን አቆጣጠር:
*እስከ ታኅሣሥ 22 ቀን 1915 ድረስ = 1922 እ.ኤ.አ.
*ከታኅሣሥ 23 ቀን 1915 ጀምሮ = 1923 እ.ኤ.አ.

መደብ:አመታት
1806

**1806 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 1 - የአሜሪካ መርከቦች በኤሪ ሐይቅ በእንግሊዝ አሸነፉ።
* ነሐሴ 19 - የእንግሊዝ ጭፍሮች ዋሺንግቶን ዲሲ ገብተው ዋይት ሃውስን አቃጠሉ።

መደብ:አመታት
ሐሙስ

**ሐሙስ** የሳምንቱ አምስተኛ ቀን ሲሆን ረቡዕ በኋላ ከዓርብ በፊት ይገኛል። ስሙ ሐምስ (አምስተኛ) ከሚለው የግዕዝ ቁጥር የወጣ ነው።

መደብ:ዕለታት
ዓርብ

**ዓርብ** የሳምንቱ ስድስተኛ ቀን ሲሆን ከሐሙስ በኋላ ከቅዳሜ በፊት ይገኛል።

ዓርብ በኃይማኖትም ዘንድ ለየት ያለ ዋጋ ካላቸው ቀኖች አንዱ ነው። በክርስቲያኖች ዘንድ ኢየሱስ ክርስቶስ የተሰቀለው በዕለተ ዓርብ በመሆኑ ለየት ያለ ክብደት ይሰጠዋል። ለምሳሌ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ አማኞች ዘንድ ከዘመነ ፋሲካ ውጪ ዓርብ የጾም ቀን ነው። ለሙስሊም ወንዶችም ዓርብ ቀትር ላይ በመስጊድ ተገኝቶ የጋራ ጸሎት ማድረግ ግዴታ ነው። በመስጊድ መሰባሰብ ግዴታ አይሁን እንጂ ለሴቶችም የጸሎት ቀን ነው።

መደብ:ዕለታት
ቅዳሜ

**ቅዳሜ** ከአርብ ቀጥሎ የሚገኝ የሣምንቱ የመጨረሻ ቀን ነው። አይሁድእና ሰባተኛ ቀን አድቬንቴስት ቤተክርስቲያን ሰንበትን የሚያከብሩበት ቀን ነው። እንደ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ያሉ አብያተ ክርስቲያናት ደግሞ ከከርስቶስ ትንሳኤ በኋላ «ትልቁ» የሰንበት በአላቸው እሁድ ቢሆንም ቅዳሜንም «ቀዳሚ ሰንበት» በማለት ያከብራሉ። ስንበትን የሚያከብሩ ክርስትያኖችም ስላሉ ኣይህዶች የሚያከብሩት ቀን ነው ማለቱ ትክክል ኣይሆንም። ገና ኣይህዶች ሳይፈጠሩ ሰንበት ለሰው ተሰጠ ለኣዳምና ለሂዋን። ሰንበት የተጀመረው ገና ሃጢኣት በዚህ ኣለም ሳይገባ በኤደን ገነት ነበረ። ሰንበት የቃሉ መሰረት ሰባት ነው (7)። መጽሃፍ ቅዱስ ቅዳሜን ነው ሰንበት በሎ የሚጠራው እሁድን ኣይደለም።

መደብ:ዕለታት
እሑድ

**እሑድ** የሳምንቱ የመጀመሪያ ቀን ሲሆን በቅዳሜ እና በሰኞ መካከል ይገኛል። ሰኞ የሳምንቱ መጀመሪያ ቀን በሆነባቸው አገሮች ግን እሑድ የመጨረሻ ቀን ነው።

በብዙ አብያተ ክርስትያናት ዘንድ እሑድ እንደ ሰንበት ይቆጠራል። ሆኖም በሕገ ሙሴ ሰባተኛው ቀን ቅዳሜ ሲሆን ከሥራ ሁሉ እረፍት የሚድረግበት ሰንበት ቅዳሜ ነው። እሑድ ለአረመኔ ሮማውያን ሃይማኖት ጸሐይ ያመለኩበት ቀን ስለ ነበር፣ የሮማ ንጉሥ ቆስጠንጢኖስ በመጋቢት 10 ቀን 313 ዓ.ም. በአዋጅ እሑድ ለሮማ ዜጎች ሁሉ የእረፍት ቀን እንዲሆንላቸው አዘዘ። ጥቂት አመታት ከዚህ በኋላ ቆስጠንጢኖስ ወደ ክርስትና ቢገባም እሑድ በሮማ ሕጋዊ እረፍት ቀን ከመሆኑ አልተቋረጠም። ስለዚህ ነው እሑድ በካቶሊክና በብዙዎቹ አብያተ ክርስትያናት እስከ ዛሬ ድረስ እንደ ሰንበት የሚቆጠረው። 

መደብ:ዕለታት
1955

**1955 አመተ ምኅረት**

*መስከረም 29 - ዑጋንዳ ከእንግሊዝ ነጻነት አገኘ።
*ግንቦት 17 - የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት (OAU) በአዲስ አበባ ተመሠረተ።
*ነሐሴ 22 - ዶ/ር ማርቲን ሉጠር ኪንግ «እኔ ሕልም አለኝ» ያለበትን ለሰላማዊ ሰልፍ አናገረ።

መደብ:አመታት
1989

**1989 አመተ ምኅረት**

*ነሐሴ 22 - በእስላም ታጣቂዎች በአልጄሪያ በተገረገ እልቂት 60-100 ሰዎች ተገደሉ።
*ነሐሴ 25 - ዲያና ፕሪንሰስ ኦፍ ዌልስ በመኪና አደጋ ፓሪስ አረፉ።

መደብ:አመታት
ሰኞ

**ሰኞ** በእሑድ እና በማክሰኞ መሀከል የሚገኝ በብዙ አገሮች የሳምንቱ ሁለተኛ ቀን፣ በሌሎች ብዙዎች ዘንድ (ለምሣሌ፦ የአውሮፓ አገሮች) ደግሞ የመጀመሪያ ቀን ነው።

## ታሪክ

## ሰኞ በአሁኑ ጊዜ
የሳምንቱ የመጀመሪያ ቀን እሑድ በሆነባቸው አገሮችም ጭምር ብዙዎች ሰኞን የመጀመሪያ አድርገው ይወስዱታል። ይህም በአብዛኛው ለብዙ ሰራተኞችና ተማሪዎች ከቅዳሜ እና እሑድ እረፍት በኋላ የመጀመሪያው የሥራ ወይም የትምህርት ቀን በመሆኑ ነው። ከዚህም በተጨማሪ ይህ እውነታ ሰኞን በአንዳንዶች ዘንድ እንደ መጥፎ ቀን እንዲቆጠር አድርጎታል።

## ሰኔና ሰኞ

በኢትዮጵያ ውስጥ በአንዳንዶች ዘንድ **ሰኔ አንድ** ሰኞ ቀን ከዋለ መጥፎ ነው የሚል ምንም ሳይንሳዊም ሆነ ኃይማኖታዊ መሠረት የሌለው አጉል እምነት አለ። "ሰኔና ሰኞ" መነሻው አንድ ሰኞ ቀን በዋለ ሰኔ አንድ ተግባር ላይ በዋለ አዋጅ ሳይሆን እንደማይቀር ይገመታል። አዋጁ በኢትዮጵያ ውስጥ መኪና የሚነዳበትን የመንገዱን ክፍል የቀየረ ነበር፤ በመንገዱ በግራ ክፍል መነዳቱ ቀርቶ በቀኝ ክፍል እንዲነዳ የሚያዝ አዋጅ ነበረ። በተፈጠረው ለውጥ ብዙ አደጋ በመድረሱ፡ ከዚያ ጀምሮ ሰኔና ሰኞ ሲገጣጠሙ እንደመጥፎ እድል ይታያል። 

መደብ:ዕለታት
ማክሰኞ

**ማክሰኞ** የሳምንቱ ሦስተኛ ቀን ሲሆን ከሰኞ በኋላ ከረቡዕ በፊት ይገኛል። በስሙ ማክ- የሚለው ክፍለ-ቃል 'ማግስት' ማለት ነው። 

መደብ:ዕለታት
ያሁ

**ያሁ (yahoo)** በአሜሪካ የሚገኝ የኮምፕዩተር አገልግሎቶች የሚሰጥ ድርጅት ነው። የያሁ ኢ-ሜይል፣ ያሁ ዌብሳይት ማውጫ እና ሌሎች አገልግሎቶችን ያቀርባል። ከስታንፎርድ በተመረቁት ዴቪድ ፊሎ እና ጄሪ ያንግ በጃንዩዌሪ 1994 እ.ኤ.አ. ነው የተመሠረተው። የድርጅቱ ዋና መስሪያ ቤት በሰኒቬል፥ ካሊፎርኒያ ይገኛል።

እንደ አሌክሳ ኢንተርኔት እና ኔትክራፍት ዓይነት የኢንተርኔት አጠቃቀምን የሚመዘግቡ ድርጅቶች በኩል፣ ያሁ ከ400 ሚሊዮን በላይ የሆኑ ሰዎች የሚጎበኙት ሲሆን፣ ይህም በኢንተርኔት ከሚጎበኙ ዌብሳይቶች አንደኛ ያደርገዋል።

መደብ:ያሁ
መጋቢት ፱

**መጋቢት ፱**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፱ነኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፸፬ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፸፯ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፸፮ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

* ፲፰፻፶፫ ዓ/ም - ኢጣልያ በአንድ መንግሥት ተባበረ።
 
* ፲፱፻፯ ዓ/ም - በመጀመሪያው የዓለም ጦርነት እንግሊዞች በዳርዳኔል ቱርክ ላይ ሲወረሩ አልተከናወንም።

* ፲፱፻፵፭ ዓ/ም - በቱርክ የተከሰተ የመሬት መንቀጥቀጥ  የ ፪መቶ፶ ሰዎችን ሕይወት አጠፋ።

* ፲፱፻፹፪ ዓ/ም - በምሥራቃዊ ጀርመን ለመጀመርያ ጊዜ የነጻ ምርጫ ተካሄደ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

መደብ:ዕለታት
1936

**1936 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 1 ቀን - የጀርመን ሃያላት ሙሶሊኒን ከእስር በት እንዲያመልጥ ነጻ አወጡት።
* መስከረም 12 ቀን - ሙሶሊኒ አዲስ መንግሥት 'የጣልያን ህብረተሰባዊ ሬፑብሊክ' በስሜን ጣልያን ጀመረ።
* መስከረም 20 ቀን - የአሜሪካ ሃያላት ወደ ናፖሊ በጣልያን ገቡ።
* ኅዳር 12 ቀን - ሊባኖስ ከፈረንሳይ ነጻነት አገኘ።
* ነሐሴ 19 ቀን - ፓሪስ ከተማ በጓደኞች አርበኞች ከጀርመን ነጻ ወጣች።

### ልደቶች
*ታኅሣሥ 22 ቀን - ኦማር ሀሳን አህመድ አል-በሽር

መደብ:አመታት
1928

**1928 አመተ ምኅረት**

* መጋቢት 22 ቀን - በማይጨው አካባቢ ግጥሚያ በጣልያ ጦርነት ጊዜ የፋሺስት ሃያላት በመሳርያዎች ምክንያት ድል አድርገው ወደ አዲስ አበባ ቀረቡ።

400px|thumb|ቅኝ አገራት በ1928 ዓ.ም.

### መርዶዎች

*ኅዳር 15 - ልጅ እያሱ

መደብ:አመታት
1602

**1602 አመተ ምኅረት**

*መስከረም 4 ቀን - የስፓንያ ከተማ ቫሌንሲያ ሞሪስቾዎችን (አረብ ክርስቲያን) ሁሉ አባረራቸው።
*መስከረም 5 ቀን - የእንግሊዝ መርከበኛ ሄንሪ ሀድሰን የሀድሰን ወንዝ (በዛሬው ኒው ዮርክ) አገኘው። 
*ኅዳር 23 ቀን - የስምምነት ውል ተፈራርመው፣ እስፓንያውያን በምሥራቅ ጃፓን ውስጥ አንድ ፋብሪካ ለመሥራት፣ የማዕድን ሠራተኞች ከ"አዲስ ስፓንያ" (ሜክሲኮ) ወደ ጃፓን ለማስገባት፣ የስፓንያ መርከቦች አስፈላጊነት እንደሆነባቸው ጃፓንን ለመጎብኘት ተፈቅደው፣ ደግሞ የጃፓን ተልእኮ ወደ እስፓንያ ቤተ መንግሥት እንዲጓዝ ተወሰነ።
*ጥር 2 ቀን - ጋሊሌኦ በቴሌስኮፕ አዲስ ጨረቃዎች በጁፒተር ዙሪያ አገኘ።
*መጋቢት 6 ቀን - የስዊድን ጭፍሮች መስኮብን ማረኩ።
*ግንቦት 2 ቀን - ፍራንሷ ራቫያክ የፈረንሣይን ንጉሥ 4ኛ አንሪ ገደላቸው።
*ግንቦት 22 ቀን - በራቫያክ ይሙት በቃ የሚል ፍርድ ተፈጸመበት።
*ሰኔ 20 ቀን - የሚግማቅ ብሔር ዋና አለቃ መምበርቱ በፈረንሳያውያን ተጠመቁ።
*ሐምሌ 1 ቀን - ጆን ጋይ ከ39 እንግሊዛውያን ሰፈረኞች ጋራ ወደ ኒውፈንላንድ (የዛሬው ካናዳ) ከእንግሊዝ ወጣ።
*ሐምሌ 29 ቀን - ሄንሪ ሀድሰን የሀድሰን ባህረሠላጤ (በዛሬው ካናዳ) አግኝቶ ወደ እስያ የሚወስድ ማለፊያ መሰለው።

## እንደ አውሮጳውያን አቆጣጠር:
*እስከ ታኅሣሥ 25 ቀን 1602 ድረስ = 1609 እ.ኤ.አ.
*ከታኅሣሥ 26 ቀን 1602 ጀምሮ = 1610 እ.ኤ.አ.

መደብ:አመታት
ጊኔ

## Galerie

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos


መደብ:ምዕራብ አፍሪቃ
ኮሞሮስ

:*ለፊልሙ፣ [[ኮሞሮስ (ፊልም)]] ይዩ።*

## የውጭ መያያዣ
* Anjouan.net

መደብ:ምሥራቅ አፍሪቃ
ታኅሣሥ ፳፪

**ታኅሣሥ ፳፪** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲፪ተኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹፯ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፶፬ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶፫ ቀናት ይቀራሉ።

  
=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፵፰ ዓ/ም - የሱዳን ሪፑብሊክ ነጻነቷን ከምስር ሪፑብሊክ እና ከታላቋ ብሪታኒያ እና የአየርላንድ ሕብረታዊ ንጉዛት ተቀዳጀች።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - የካሜሩን ሪፑብሊክ ነጻነቷን ከ ፈረንሳይ እና ከታላቋ ብሪታኒያ እና የአየርላንድ ሕብረታዊ ንጉዛት ተቀዳጀች።

*፲፱፻፹፭ ዓ/ም - የቀድሞዋ ቼኮዝሎቫኪያ በሰላማዊ ስምምነት ለሁለት ተከፍላ የቼክ ሪፑብሊክ እና ስሎቫኪያ በተባሉ ሉዐላዊ አገራት ተተካች። መገናኛ ብዙሀን ይሄንን ከፈላ ‘የሐር ፍች’ (Velvet Divorce) የሚል ሥያሜ ሰጥተውታል።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/January_1

መደብ:ዕለታት
የተፈጥሮ ሕግጋት ጥናት

**ፊዚክስ** (ከግሪክ φυσικη /ፊውሲኬ/ በቃሉ አመጣጥ) **የተፈጥሮ ጥናት** ወይም የተፈጥሮ ሳይንስ ማለት ነው።

**የተፈጥሮ ሳይንስ** ተፈጥሮአዊ በሆነ አቀራረብ ጠፈር የተገነባባችውን መሰረታዊ ቁሳቁሶችን፥ በነሱ ላይ የሚከሰቱን የሃይሎችና ውጤቶቻቸውን ያጥናል። ይህም የተፈጥሮን ህጎች ማክበር ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በዚህ ሳይንስ የሚገነቡ መላ ምቶች ስነ ሒሳብን እንደ መሳሪያ በመጠቀም ያንድ ሥርአትን እንቅስቃሴ ለማስረዳትና ለመተንበይ የሚያልሙ ናቸው። ይህ ሳይንስ የሚቀበለው ሊለኩና ተመልሰው ሊሞከሩ የሚችሉን ውጤቶች ብቻ ነው።

* ሳይንሳዊ ዘዴ

** የሳይንስና ቴክኖሎጂ መዝገበ ቃላት -- የቃላት ትርጓሜ፣ ከእንግሊዝኛ ወደ አማርኛ

ይህ የውቀት ዘርፍ ከሞላ ጎደል የሚከተሉትን ያጠናል፦
* ሥነ-እንቅስቃሴ
** ቅጥ
** ኅዋ
** ጊዜ
** ጉልበት
*** አዙሪት ጉልበት
*** ግስበት
**** የመሬት ስበት
** ስራ
** አቅም
** ሃይል
** ልዩ አንጻራዊነት
** አጠቃላይ አንጻራዊነት
* ብርሃን
** ቀለም
* ኮረንቲ
** መብረቅ
* ድምጽ
* ሙቀት
* ሞገድ

*
ሞሪሸስ

**ሞሪሸስ** በሕንድ ውቅያኖስ ውስጥ በማዳጋስካር አጠገብ የተገኘው ደሴት አገር ነው። ከ፩ ሚሊዮን ኗሪዎች በላይ አሉበት። በ1960 ዓም ነፃነት ከዩናይትድ ኪንግደም አገኘ። 

እስከ 1673 ዓም ድረስ ሕልውና የነበረው የታላቅ ወፍ ዝርያ ዶዶ በሞሪሸስ ብቻ ይገኝ ነበር፤ በዚያውም ወቅት መጨረሻው የዶዶ ወፍ አለቀ።  የሰው ልጆች ግን እስከ 1500 ዓም ያህል ድረስ አልኖሩበትም። ከዚያ የኔዘርላንድና የፈረንሳይ ሰዎች ይሠፈሩበት ነበር።

ሸንኮራ ኣገዳ የሞሪሸስ ዋነኛ ምርት ነው፤ ከዚህም አረቄ ይሠራል። ኗሪዎቹ አሁን በብዛት ከሕንድ ስለ ሆኑ፣ ከግማሽ በላይ የሂንዱ ሃይማኖት ተከታዮች ናቸው። የተወደዱት እስፖርቶች እግር ኳስና ራግቢ ናቸው። 

መደብ:ምሥራቅ አፍሪቃ
ሚያዝያ ፳፪

*ሚያዝያ ፳፪*'፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፴፪ኛው ዕለት ሲሆን፤ የፀደይ (በልግ)ወቅት ፳፯ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፴፬ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፴፫ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - በጄኔራል መንግሥቱ ንዋይ የሚመራው የክብር ዘበኛ ሠራዊት በሱሉልታ አካባቢ የጦር ታክቲክ ልምምድ አካሄደ። ይሄንን ልምምድ ብዙዎች የታኅሣሥ ግርግር ዝግጅት እና ትልቅ የማስጠንቀቂያ ደውል መሆኑን ይገምታሉ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ አብዮታዊ እንቅስቃሴ የ፪ተኛ ክፍለ ጦር ሰራዊት የአስመራ ከተማን በቁጥጥሩ ስር አዋለ። የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የፖስታ እና ቴሌኮሙኒኬሽን ሚኒስትሩ ሌተና ጄኔራል አሰፋ አየነ በአብዮታዊ ወታደሮች በዚህ ዕለት እስር ላይ ሲውሉ፤ የመከላከያ ሚኒስቴር ደግሞ የኢትዮጵያ ሠራተኞች ማኅበርን ሕገ-ወጥ አድማ ማካሄዱን ካላቆመ እንደሚዘጋ ማስጠንቀቂያ ሰጠ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፴፯ ዓ/ም -  የናዚ ጀርመን መሪ የነበረው አዶልፍ ሂትለር በዚህ ዕለት የራሱን ነፍስ አጠፋ።

=ዋቢ ምንጮች=

* FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
አበሳሰል

**አበሳሰል** (ፈረንሳይኛ፦ *cuisine* /ኲዚን/) የምግብ አዘገጃጀት ሙያንና ጥበብን የሚያካትት መደብ ነው።

በባልትና ሰፋ ባለው ትርጉሙ ደግሞ ከቅመምና ንጥረ ነገር አመራረጥና አዘገጃጀት አንስቶ እንደ እቃ አጠቃቀምና የምግቡ አቀራረብ ሙያ ሊያካተት ይችላል። የመጠጦችም አጠማመቅ ዘዴዎች የገበታ ማበጃጀትም አብረው ሊታዩ ይችላሉ።

የባልተና ሙያ አይነቶች ከአንድ አገር ባህል ጋርና የእርሻ ለምዶች ጋር ስለሚያያዝ በአለም ላይ የአበሳሰል ስልቶች በጣም የተለያዩ ናችው።

* የኢትዮጵያ ባልትና
* የጣሊያን ባልትና 
* የህንድ ባልትና

መደብ:አበሳሰል
ቤላሩስ

**ቤላሩስ** በምስራቅ አውሮፓ የሚገኝ አገር ነው።

በ 7 ኛው -9 ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም ፣ የዘመናዊው ቤላሩስ ግዛት በምስራቅ ስላቪክ እና በባልቲክ ጎሳዎች ተሞልቷል ፣ በ 10 ኛው -13 ኛው ክፍለ ዘመን ቤላሩስ የኪየቫን ግዛት ነበረች ፣ በ 14 ኛው -18 ኛው ክፍለ ዘመን የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ። በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ቤላሩስ በሩሲያ ግዛት ተቆጣጠረ እና የቤላሩስ ቋንቋን እና ባህልን ለማጥፋት ጨካኝ ፖሊሲ ተከተለ (ሩሲያኛ ሩሲያኛ) እ.ኤ.አ. በ 1917 የሩስያ ኢምፓየር ከወደቀ በኋላ የነፃነት ትግል በቤላሩስ ተጀመረ ፣ ግን በ 1922 ሀገሪቱ በሶቪየት ሩሲያ ቁጥጥር ስር ነበረች ። በ 1932-1933 ቤላሩስ በሶቪየት አምባገነን አገዛዝ የተቀናጀ ከፍተኛ ረሃብ ገጥሟታል, በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ሲገድል፣ ዩክሬን በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎችን አጥታለች። በ 1937 መላው የቤላሩስ ሳይንሳዊ እና ምሁራዊ ልሂቃን በሶቪየት ሚስጥራዊ ጦር ተደምስሰዋል። በ 1942 የቤላሩስ ዋና ጸሐፊ ያንካ ኩፓላ ተገደለ። የቤላሩስ የሥነ ሕንፃ ቅርስ በ1950-1980 ወድሟል። በ 1991 አገሪቱ ነፃነቷን አገኘች ፣ ግን በ 1994 የአሌክሳንደር ሉካሼንኮ አምባገነንነት ተጀመረ። በግዛቱ የመጀመሪያ አመት፣ ብሄራዊ ምልክቶችን በሶቪየት ተክቷል፣ እና በእሱ ፖሊሲዎች ምክንያት፣ የቤላሩስ ህዝቦች የመጥፋት አደጋ ተጋርጦባቸዋል። ሀገሪቱ ለዘመናት በየሩሲያዊነት ስትሰቃይ ቆይታለች።

መደብ:ቤላሩስ
የርሻ ተግባር

**ግብርና** ወይም **እርሻ** ለሰው ልጅም ሆነ ለእንስሶች የሚሆን ምግብን፥ ቃጫንና ሌሎችም በአትክልት ከልማት የሚገኙ ነገሮችን ማምረትና እንስሳ ማርባትን ይሰይማል።

thumb|280px|left|ገበሬ ሲያርስ

መደብ:ግብርና
ሮማንያ

**ሮማንያ** (ሩማንኛ፦  /ሮመኒያ/) የምሥራቅ አውሮፓ ሀገር ነች። 

## ታሪክ

## ባሕል

መደብ:የአውሮፓ አገራት
ግሪክ

*ግሪክ (አገር)
*ግሪክ (ቋንቋ)
**ኮይኔ ግሪክ
*ግሪክ (ሕዝብ)
*ደግሞ የግሪክ አልፋቤት ያዩ።
ቡልጋሪያ

Panagyurishte gold.jpg|
Madara-rider-Svik.jpg|
Pliska Fortress 1.jpg|
The Old Bulgarian capital Preslav Ruins.jpg|
Zabeshkoto ezero pirin IMG 7410.jpg|
Rila klooster.jpeg|
Smokinya.jpg|


መደብ:ቡልጋሪያ
ኦስትሪያ

**ኦስትሪያ** (ጀርመንኛ፦ Österreich /ኦስተራይኽ/) የአውሮጳ አገር ነው።

## ስም
ከ«ኦስትሪያ» በቀር የአገሩ ስያሜ በአማርኛ ደግሞ **ኦትሪሽ** እና **ነምሳ** ተብሎዋል። «ኦስትሪያ» የእንግሊዝኛ አጠራር የሚያሕል ሲሆን ከሮማይስጥ /አውስትሪያ/ የሚመጣ ነው። «ኦትሪሽ» የፈረንሳይኛ አጠራር ያንጸባርቃል፣ እሱም ደግሞ ከኗሪው ስም «ኦስተራይኽ» የመጣ ነው።  የ«ኦስተራይኽ» ትርጓሜ በጀርመንኛ ማለት «ምሥራቃዊ ግዛት» ነው። ይህም የአገሩ ስም ከ988 ዓ.ም. ጀምሮ ሆኗል።

«ነምሳ» የሚለው ስያሜ ከአረብኛ «አን-ንምሳ» የደረሰ ሲሆን ይህም በድሮ ቱርክኛ «ነምጸ» በኩል ከስላቪክ ቋንቋዎች «ነምሲ» የተነሣ ነው። በስላቪክ ቋንቋዎች ግን፣ «ነምሲ» ማለት «ጀርመናዊ» ነው። የኦቶማን ቱርኮች የጠቀሙት ለጎረቤታቸው ጀርመናዊ መንግሥት ለኦስትሪያ-ሀንጋሪ  ነበር። ከዚህ በላይ  በመጀመርያ በስላቪክ ቋንቋዎች «ነምሲ» ማለት «ድዳ» ሲሆን በጊዜ ላይ «ስላቭኛ የማይናገር» ለማለት ስለ ሆነ የጀርመናውያን መጠሪያ ሆኖ ነበር።የናዚዝም ርዕዮተ ዓለም እና የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ዋና ጀማሪ አዶልፍ ሂትለር ተወልዶ ያደገው ኦስትሪያ ውስጥ ነበር።

መደብ:ኦስትሪያ
ቸኪያ

**የቸክ ሪፐብሊክ** (ወይም በአጭሩ **ቸኪያ**) በመሀከላዊ የአውሮፓ ክፍል የምትገኝ ሀገር ናት። ቸክ 78,871 ስኩዌር ኪሎሜትር የሚያክል ኮረብታማ ሀገር ስትሆን፣ የወቅያኖስ ወይም የምድር አየር ፀባይ አይነት አላት። ፕራጉ ዋና ከተማዋ ሲሆን ብርኖ እና ኦስትሮቫ ታላላቅ ከተሞቿ ናቸው።  በሚያዝያ 8 ቀን፣ 2008 ዓም የ«**ቼክ ረፑብሊክ**» አጭር  ስም በይፋ «**ቸኪያ**» ሆነ።

ቸክ የ200 አመት ታሪክ ያላት ሀገር ስትሆን እስከ 1806 ዓም በቅዱስ ሮማ ግዛትና እስከ 1918 ዓም በሃብስበርግ ስርወ መንግስት ትመራ ነበር። ከዛም በኋላ ቼክእስሎቫኪያ መመስረትን ይከተላል። በሁለተኛው የአለም ጦርነት የቼክ መሬት በጀርመን ቁጥጥር ስር ስትውል በ1948 ዓም ደግሞ ቼክ የሶቬትን ክልል ተቀላቀለች። ሀገሪቱ በ1968 ከሶቪየት ወረራ ተረፈች። በ1989 ዓም በተረገው የቬልቬት አብዮት የኮሚኒስት አገዛዝ እንዲያበቃ ሲያደርግ በጥር 1 1993 ዓም የቸክስሎቫክያ ግዛት ለሁለት ተከፈለች፣ ቼክና ስሎቫክያ እንደ አንድ ሀገር መሆን ጀመሩ። 

ቼክ ያደገች ሀገር ናት። ቼክ በአውሮፓ አህጉር አለች የተባለች የኢአማኝ ሀገር ናት። በፒው ምርምር ጥናት መሰረት ከ60% በላይ የሚሆኑ የቸክ ህዝቦች ኢ-አማኝ እንደሆኑ አረጋግጧል። ይህም በአንፃሩ ከአውሮፓ ሀገራት እጅግ ይበልጥ ናቸው። ቸካውያን የሊበርታሪያን አስተሳሰብ አላቸው። ማለትም ጣልቃ ገብነትና የሀያላን ተፅዕኖዎችን የምትቃወም፣ እኩልነት የምትሻ ሀገር ነት። ቸካውያን ልክ እንደ ስካንዲኒቭያን ሀገራት ሁሉ፣ የሀይማኖት ህልውና መኖርን የሚቃወሙና የግለሰብ ነፃነትን፣ የግብረሰዶም መብት፣ ውርጃ፣ ሴተኛ አዳሪነት፣ ወሲባዊ ነፃነትን በሚደግፉ ናቸው። ዋናው የሚለያዩበት ነገር ቸክ ሪፐብሊክ ውስጥ የሰይጣን እምነት ስለሌላት ነው። ይህም በተለየ ሁኔታ ቸክ ሴኪውላር ሀገር ናት። ነገር ግን የምዕራብያውያን አሰተሳቦችና ርዕዮተ ዓለም አስፈላጊ ነው ብላ የተቀላቀለች ፀረ-ኮሚኒስት ሀገር ናት። በአሁኑ ሰአትም በሩሶ-ዩክሬን ጦርነት አማካኝነት ለምዕራብያውያን ወግና ሩሲያን የምትፋለም ሀገር ናት።

*
ሀንጋሪ

**ሃንጋሪ** (ሀንጋሪኛ፡ ማጋሮርስዛግ) በመካከለኛው አውሮፓ ውስጥ ወደብ የሌላት ሀገር ናት።  93,030 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (35,920 ካሬ ማይል) የሚሸፍነው የካርፓቲያን ተፋሰስ በሰሜን ከስሎቫኪያ ፣ በሰሜን ምስራቅ ዩክሬን ፣ በምስራቅ እና በደቡብ ምስራቅ ሮማኒያ ፣ በደቡብ በኩል ሰርቢያ ፣ በደቡብ ምዕራብ ክሮኤሺያ እና ስሎቬኒያ እና ኦስትሪያ ይዋሰናል።  ምዕራባዊው.  ሃንጋሪ 9.7 ሚሊዮን ህዝብ አላት፣ ባብዛኛው የሃንጋሪ ብሄረሰብ እና ጉልህ የሆነ የሮማኒ ብሄረሰብ።  የሃንጋሪ፣ ይፋዊ ቋንቋ፣ በአለም ላይ በስፋት የሚነገር የኡራሊክ ቋንቋ እና በአውሮፓ ውስጥ በስፋት ከሚነገሩት ኢንዶ-አውሮፓዊ ያልሆኑ ጥቂት ቋንቋዎች መካከል ነው።  ቡዳፔስት የሀገሪቱ ዋና ከተማ እና ትልቁ ከተማ**Bold text** ናት;  ሌሎች ዋና ዋና የከተማ አካባቢዎች ደብረሰንን፣ ሰገድን፣ ሚሽኮልስን፣ ፒችን፣ እና ጁርን ያካትታሉ።

ሃንጋሪ የሶቭየት ህብረት የሳተላይት ግዛት ሆነች፣ ይህም የሃንጋሪ ህዝቦች ሪፐብሊክ መመስረትን አስከትሏል።  የከሸፈውን የ1956 አብዮት ተከትሎ፣ ሃንጋሪ በንፅፅር ነፃ የሆነች፣ አሁንም የተጨቆነች ቢሆንም፣ የምስራቅ ብሎክ አባል ሆነች።  የሃንጋሪ ከኦስትሪያ ጋር የነበራትን የድንበር አጥር መነጠቅ የምስራቁን ብሎክ እና በመቀጠል የሶቪየት ህብረት ውድቀትን አፋጠነ።  እ.ኤ.አ. ጥቅምት 23 ቀን 1989 ሃንጋሪ እንደገና ዴሞክራሲያዊ የፓርላማ ሪፐብሊክ ሆነች።  ሃንጋሪ በ2004 የአውሮፓ ህብረትን የተቀላቀለች ሲሆን ከ2007 ጀምሮ የሼንገን አካባቢ አካል ሆና ቆይታለች።

HDI ከከፍተኛ ወደ ዝቅተኛ (2017)
1 መካከለኛው ሃንጋሪ 0.922 2 ምዕራባዊ ትራንስዳኑቢያ 0.857
3ደቡብ ታላቁ ሜዳ 0.8414ማዕከላዊ ትራንስዳኑቢያ0.8395ደቡብ ትራንስዳኑቢያ0.8296ሰሜን ታላቁ ሜዳ 0.8227ሰሜን ሃንጋሪ0.811

ሃንጋሪ በአብዛኛው በባህላዊ እና ኢኮኖሚያዊ ተፅእኖዋ ምክንያት በአለም አቀፍ ጉዳዮች መካከለኛ ሀይል ነች።  ከፍተኛ ገቢ ያለው ኢኮኖሚ በጣም ከፍተኛ የሰው ልማት መረጃ ጠቋሚ 46ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፣ ዜጎች ሁለንተናዊ የጤና እንክብካቤ እና ከትምህርት ነፃ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት የሚያገኙበት።  ሃንጋሪ ለሥነ ጥበብ፣ ለሙዚቃ፣ ለሥነ ጽሑፍ፣ ለስፖርት፣ ለሳይንስ እና ለቴክኖሎጂ ከፍተኛ አስተዋጾ ያበረከተ የረዥም ጊዜ ታሪክ አላት።  በ 24.5 ሚሊዮን ዓለም አቀፍ ቱሪስቶች በ 2019 በአውሮፓ ውስጥ ታዋቂ የቱሪስት መዳረሻ ነው ። የአውሮፓ ምክር ቤት ፣ ኔቶ ፣ የተባበሩት መንግስታት ፣ የዓለም ጤና ድርጅት ፣ የዓለም ንግድ ድርጅት ፣ የዓለም ባንክ ፣ ዓለም አቀፍ ኢንቨስትመንትን ጨምሮ የበርካታ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች አባል ነው ።  ባንክ፣ የእስያ መሠረተ ልማት ኢንቨስትመንት ባንክ እና የቪሴግራድ ቡድን።

ሃንጋሪ ወደብ አልባ ሀገር ነች።  ጂኦግራፊዋ በባህላዊ መንገድ የሚገለፀው በሁለቱ ዋና ዋና የውሃ መንገዶች ማለትም በዳኑቤ እና በቲዛ ወንዞች ነው።  የተለመደው የሶስትዮሽ ክፍል - ዱንያንትል ("ከዳኑብ ባሻገር"፣ ትራንስዳኑቢያ)፣ ቲዛንቱል ("ከቲሳ ባሻገር") እና ዱና-ቲሳ ክሼ ("በዳኑቤ እና ቲሳ መካከል") - የዚህ ነጸብራቅ ነው።  የዳንዩብ ወንዝ ከሰሜን እስከ ደቡብ በዘመናዊው ሃንጋሪ መሃል ይፈስሳል እና አገሪቷ በሙሉ በተፋሰሱ ውስጥ ይገኛል።

 ከአገሪቱ መሀል ወደ ኦስትሪያ የሚዘረጋው ትራንስዳኑቢያ በዝቅተኛ ተራራዎች የተለያየ መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ያለው በዋነኛነት ደጋማ አካባቢ ነው።  ከእነዚህም መካከል በጣም ምሥራቃዊ የአልፕስ ተራሮች፣ በሀገሪቱ ምዕራባዊ ክፍል የሚገኘው አልፖካልጃ፣ በመካከለኛው ትራንስዳኑቢያ የሚገኘው ትራንዳኑቢያን ተራሮች፣ እና በደቡብ የሚገኙት የሜሴክ ተራሮች እና የቪላኒ ተራሮች ናቸው።  የቦታው ከፍተኛው ቦታ ኢሮት-ክቮ በአልፕስ ተራሮች፣ 882 ሜትር (2,894 ጫማ) ነው።  ትንሹ የሃንጋሪ ሜዳ (ኪሳልፎልድ) በሰሜናዊ ትራንዳኑቢያ ይገኛል።  የባላቶን ሀይቅ እና ሄቪዝ ሀይቅ፣ በመካከለኛው አውሮፓ ትልቁ ሀይቅ እና በአለም ላይ ትልቁ የሙቀት ሀይቅ፣ በቅደም ተከተል፣ በትራንስዳኑቢያም ይገኛሉ።

መደብ:ሀንጋሪ
1949

**1949 አመተ ምኅረት**

*የካቲት 27 ቀን - ጋና ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።
*ነሐሴ 29 ቀን - የአርካንሳው አገረ ገዥ ኦርቪል ፋውበስ ጥቁር ትማሮች ከነጭ ጋራ እንዳይማሩ የክፍላገሩን ወታደሮች በሊተል ሮክ ሰበሰበ።

መደብ:አመታት
1954

**1954 አመተ ምኅረት**

* ሰኔ 24 ቀን - ሩዋንዳና ቡሩንዲ ከበልጅግ ነጻነታቸውን አገኙ።
* ሰኔ 28 ቀን - አልጄሪያ ከፈረንሣይ ነጻነቱን አገኘ።
* ሐምሌ 30 ቀን - ጃማይካ ነጻነቱን ከእንግሊዝ አገኘ።
* ነሐሴ 17 ቀን - መጀመርያ በአሜሪካና በአውሮጳ መካከል የተደረገው ቴሌቪዥን ግንኙነት።

መደብ:አመታት
1950ዎቹ

**ምዕተ አመታት**: 
:19ኛ ምዕተ አመት - **[[20ኛ ምዕተ አመት]]** - 21ኛ ምዕተ አመት

**አሥርታት**:
  
:1900ዎቹ፤ 1910ሮቹ፤ 1920ዎቹ፤ 1930ዎቹ፤ 1940ዎቹ፤ **1950ዎቹ**፤ 
:1960ዎቹ፤ 1970ዎቹ፤ 1980ዎቹ፤ 1990ዎቹ፤ 2000ዎቹ

**ዘመናት**:  1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959
----

መደብ:አሥርታት
ሶማሊላንድ

**ሶማሊላንድ** እውቅና ያልተሰጠው በስራው ግን እንደ አንድ ልዑላዊ ሃገር የሚንቀሳቀስ በአፍሪካ ቀንድ በሰሜን ምስራቅ ሶማሌ የሚገኝ አካል ነው። ግንቦት ፲ ቀን ፲፱፻፹፫ ዓ/ም፥ የሶማሊላንድ ሕዝብ ነጻነቱን አውጆ ከሶማሌ ፲፰ ክፍለ ሀገራት ፭ቱን አካቶ ይዟል። ይህም በጅቡቲ፣ በኢትዮጵያ፣ በቀድሞው የጣልያን ሶማሊላንድና በአደን ባሕረሰላጤ የሚካለለውን ፻፴፯ ሺ ፮መቶ ካሬ ኪሎሜትር የሚሸፍነውን ቦታ ከሞላ ጎደል ይሸፍናል። የሶማሊላንድ ዋና ከተማ ሃርጌሳ ነው። 
left|thumbnail|250px|ሶማሊላንድ

እውቅና ባያገኝም አካሉ ሳይዋዥቅ እንደ መንግሥት እየሠራ ይገኛል። በመስከረም ፲፰ ቀን ፲፱፻፺፰ ዓ/ም በተደረገው የከተሞች የሊቀመንበርና የሕዝብ ተወካዮች ምርጫ ኡዱብ ፓርቲ ሲያሸንፍ በተለያዩ ታዛቢዋ ትክክለኛና ነጻ ምርጫ እንደ ነበር ዘገባ ቀርቧል። ይህም ሶማሊላንድ ላቀረበችው የእውቅናው ጥያቄ ድጋፍ ይሰጣል የሚሉ ወገኖች አሉ።

መደብ:ምሥራቅ አፍሪቃ
መደብ:በከፊል ተቀባይነት ያገኙ አገራት
አዋሳ

**አዋሳ** ከአዋሳ ሃይቅ በታላቁ ሪፍት ቫሌ/ስምጥ ሸለቆ  ላይ የሚገኝ ከተማ ነው። የደቡብ ሕዝቦች ክልል ዋና ከተማ ስትሆን በሲዳማ ዞን ተገኛለች። የአዲስ አበባ-ናይሮቢ መንገድ ላይ በላቲቱደና ሎንጁቱድ  ላይ ናት። አዋሳ በውበትዋና በትልቅነትዋ ባሁኑ ጊዜ ታላቅ የቱሪስት መስህብ ያላት ነች። 

በማዕከአዊ ስታቲስቲክ ባለስልጣን ትመና የ119,623 ሰው መኖሪያ ስትሆን ከነሱም 60,378  ወንዶች 59,245 ሴቶች ሆነው ተተምነዋል። አዋሳ የቀድሞ ሲዳሞ ክፍለ ሓገር ዋና ከተማ የነበረች የደቡብ ዩኒቨርሲቲ፥ የአንድ ኤርፖርትና የሰፊ ገበያ ማዕከል ናት። አዋሳ ከ1998 ዓ.ም. ጀምሮ ሃዋሳ በመባል የታወቃል። ይህን ተመርክዞ የደቡብ ዩኒቨርሲቲ ሃዋሳ በመባል ስሙ ተቀይሮአል።

የሃዋሳ ከተማ በአሁን ሰዓት በከፍተኛ ደረጃ እያደገች ያለች ከተማ ሰትሆን ወደ 600,000 ነዋሪ እንደሚገኝባት ይገመታል። ከተማዋን በሰሜን ኦሮምያ በደቡብ ዲላ በምዕራብ ከምባታ በ ምስራቅ አለታ ወንዶ ያዋስኑዋታል።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
አሁን በሲዳማ ክልል
ሞልዶቭኛ

**ሞልዶቭኛ** (**limba moldovenească** ሞልዶቨኛስክዕ) በሞልዶቫ ሬፑብሊክና በትራንስኒስትሪያ የሚናገር የሮማንኛ አይነት ነው። በሞልዶቫ ሕገ መንግሥት መሰረት ሞልዶቭኛ የአገሪቱ መደበኛ ቋንቋ ሲሆን አብዛኞቹ የቋንቋ ምሁሮች ግን ከይፋዊ ሮማንኛና ከይፋዊ ሞልዶቭኛ መካከል ምንም ልዩነት የለም ባዮች ናቸው።

ሞልዶቭኛ ማለት ደግሞ የሞልዶቫና የስሜን ሮማንያ ቀበሌኛ ሊሆን ይችላል።

ሞልዶቭኛ የሚጻፍበት ፊደል ወይም በላቲን አልፋቤት ወይም በቂርሎስ አልፋቤት ሊሆን ይችላል። አሁኑኑ የላቲን አልፋቤት በሞልዶቫ ሬፑብሊክ ይፋዊ ሲሆን በትራንስኒስትሪያ ግን የቂርሎስ አልፋቤት ይፋዊ ነው። ቅድም ሲል የሶቭየት ኅብረት ክፍላገር ስትሆን እስከ 1989 እ.ኤ.አ. ድረስ የቂርሎስ አልፋቤት በሞልዳቪያን ሶቭየት ሶሻሊስት ሪፑብሊክ ውስጥ የቂርሎስ ጽሕፈት ይፋዊ ነበር።

ሞልዶቭኛ ከሮማንኛ የተለየ ቋንቋ መሆኑ በጣም የሚያከራከር ጉዳይ ነው። ሆኖም የሞልዶቫ ሕገ መንግሥት ይፋዊ ከማድረጉ በላይ በትራንስኒስትሪያ ከሩስኛና ዩክሬንኛ ጋራ መደበኛነት አለው። የትራንስኒስትሪያ ነጻነት ግን ከሌሎች አገራት ገና አልተቀበለም።

የሞልዶቫ ሳይንስ ተቋም ቋንቋውን ቢያስተዳድርም 'ሮማንኛ' ይለዋል። የሮማኒያ መካነ ጥናት ደግሞ ለሮማንያ ቋንቋ ሲያስተዳድር አንዳንድ ከ1989 በኋላ ያደረገው የአጻጻፍ ለውጥ በሞልዶቫ ውስጥ አልተቀበለም። ስለዚህ ከሁለቱ ይፋዊ ቋንቋዎች መካከል ጥቃቅን የአጻጻፍ ለውጥ ይኖራል። ከዚህ አጠገብ ከሁለቱ አገሮች መነጋገርያዎች መካከል ሌሎች ትንንሽ ለውጦች አሉ።
መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
ሐምሌ ፳፱

**ሐምሌ ፳፱ ቀን**

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

* 1602 - ሄንሪ ሀድሰን የሀድሰን ባህረሠላጤ (በዛሬው ካናዳ) አግኝቶ ወደ እስያ የሚወስድ ማለፊያ መሰለው።
* 1907 - በታላቅ አውሎ ንፋስ 275 ሰዎች በኒው ኦርሊንስና ጋልቬስቶን ቴክሳስ አሜሪካ አገር ጠፉ።
* 1952 - ቡርኪና ፋሶ "ላይኛ ቮልታ" ተብሎ ነጻነቱን ከፈረንሣይ አገኘ።

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፳፬

**ሰኔ ፳፬**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፺፬ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፱ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፸፩ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፪ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፯፻፷፰ ዓ/ም - አባ ፍራንሲስኮ ፓላው የተባለ የካቶሊክ ሚሲዮናዊ እና መቶ-ዓለቃ ሆሴ ዮአኪን ሞራጋ የተባሉ የእስፓኝ አቅኚዎች የዛሬዋ ሳን ፍራንሲስኮ ከተማ በተቆረቆረችበት ሥፍራ ላይ የሚሲዮናዊ ቤት አቆሙ።
 
*፲፰፻፶፮ ዓ/ም - ደጃዝማች ምኒልክ በዓፄ ቴዎድሮስ ትዕዛዝ ታሥረው ከነበሩበት ከመቅደላ አምባ በሌሊት አምልጠው ወደሸዋ አመሩ። 
*፲፱፻፴፮ ዓ/ም - አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ በተወለዱ በ፸፪ ዓመታቸው በዚህ ዕለት አርፈው ደብረ ሊባኖስ ተቀበሩ።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - በፊት የኢጣልያ ቅኝ ግዛት የነበረችው ሶማሊያ በዚህ ዕለት ነጻነቷን አገኘች።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - ጋና በዚህ ዕለት ሪፑብሊክ ስትሆን ክዋሜ ንክሩማ ፕሬዚደንት ተብለው ንግሥት ኤልሣቤጥ (ዳግማዊት)ን በመተካት የአገሪቱ ርዕሰ-ብሔር ሆኑ።

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም - ሩዋንዳና ቡሩንዲ ከበልጅግ ነጻነታቸውን አገኙ።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፴፮ ዓ/ም - ታላቁ ኢትዮጵያዊ ምሁር አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ በተወለዱ በ፸፪ ዓመታቸው በዚህ ዕለት አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/July_1

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ የመጀመሪያው ፓትርያርክ (፲፱፻፶፩)

መደብ:ዕለታት
1957

**1957 አመተ ምኅረት**

* ጥቅምት 14 ቀን - ዛምቢያ (ቀድሞ ስሜን ሮዲዚያ) ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።
* የካቲት 11 ቀን - ጋምቢያ ነጻነት ከእንግሊዝ አገኘ።
*የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት በቿናላንድ (አሁን ቦትስዋና) መቀመጫ ከማፈኪንግ ወደ ጋቦሮኔስ (አሁን ጋቦሮኔ) ተዛወረ።
*አዲስ አበባ ለኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያን ስብሰባ ሥፍራው ነበረች።
----
1950ዎቹ:  1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959
መደብ:አመታት
1967

**1967 አመተ ምኅረት**
* መስከረም 2 ቀን - ኰሙኒስት ደርግ የኢትዮጵያን ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን አሠሩዋቸው።
* መስከረም 5 ቀን - ጄኔራል አማን አንዶም የደርግ ሊቀ መንበር ተሰየመ።
* ኅዳር 14 ቀን - አማን አንዶምና ሌሎች ባለሥልጣናት በደርግ ተገደሉ፤ ተፈሪ በንቲ በኅዳር 19 ቀን ሊቀ መንበር ተሾመ።
* ኅዳር 15 ቀን - የ«ድንቅ ነሽ» አጽም በአፋር ክልል ውስጥ ተገኘ።
* ታኅሣሥ 4 ቀን - ማልታ ንግሥት ኤልሳቤጥን በይፋ ትቶ ሪፐብሊክ ሆነ።
* ታኅሣሥ 23 ቀን - የማላዊ ዋና ከተማ ከዞምባ ወደ ሊሎንጔ ተዛወረ።
* ሚያዝያ 9 ቀን - የፕኖም ፔን ውድቀት፣ የክመር ሩዥ ኰሙኒስት ሃያላት መላውን ካምቦዲያ ያዙ።
* ሚያዝያ 22 ቀን - የሳይጎን ውድቀት፣ የስሜን ቬትናም ኰሙኒስት ሃያላት መላውን ደቡብ ይዘው የቬትናም ጦርነት ተጨረሰ።
* ግንቦት 8 ቀን - የሲኪም መንግሥት ወደ ሕንድ ተጨምሮ ሲኪም ክፍላገር ሆነ።
* ሰኔ 18 ቀን - ሞዛምቢክ ከፖርቱጋል ነጻ ወጣ።
* ሰኔ 28 ቀን - ኬፕ ቨርድ ከፖርቱጋል ነጻነቱን አገኘ።
* ሰኔ 29 ቀን - ኮሞሮስ ነጻነት ከፈረንሳይ አዋጀ።
* ሐምሌ 5 ቀን - ሳን ቶሜ እና ፕሪንሲፔ ነጻነት ከፖርቱጋል አገኘ።
* ነሐሴ 15 ቀን - የኩባ ሃያላት ደቡብ አፍሪካን ለማቃወም ወደ አንጎላ ጦርነት ገቡ።
* ነሐሴ 17 ቀን - የቭየንትዬን ውድቀት፣ የፓጤት ላው ኰሙኒስት ሃያላት መላውን ላዎስ ያዙ።

መደብ:አመታት
አበበ በሶ በላ።

«**አበበ በሶ በላ።**» በብዙ የአማርኛ የጽሑፍ ትምህርቶች ውስጥ የመጀመሪያው ዓረፍተ ነገር ነው።

## ታሪክ
«አበበ በሶ በላ» ለመጀመሪያ ጊዜ በስፋት ጥቅም ላይ የዋለው በበ1970ዎቹ መሠረተ ትምህርት ዘመቻ ጊዜ ነበር። ከ«በ» ውጪ ከ«በ» ጋር የሚመሣሰሉ ሌሎች ሶስት ብቻ ፊደላትን የያዘ በመሆኑ ለማንበብ ይቀላል። «በ» ለመጻፍም ቢሆን በጣም ከሚቀሉት ፊደላት ስለሚቆጠር፣ ቀሪዎቹ ፊደላትም ከርሱ ጋር በጣም ስለሚመሳሰሉ ለመጻፍም ብዙ የማይከብድ ዓረፍተ ነገር ነው።

## ተመሳሳይ
ከዚሁ ጋር የሚመሣሰሉ ሌሎች ዓረፍተ ነገሮች፦
* ጫላ ጩቤ ጨበጠ። (በተለይ ጨ እና ጠ)
* ጨቡዴ ጣሳ አጠበ።

መደብ:ትምህርት
ፈረንሳይኛ

[thumbnail|right|upright=2|ፈረንሳይኛ [ይፋዊ (ሰማያዊ) እና መደበኛ (ክፍት ሰማያዊ) የሆነባቸው አገሮች። አረንጓዴ በጥቂትነት የሚገኝበት ቦታ ያመለክታል። ]] **ፈረንሳይኛ** (*français, la langue française*) ከሚናገርባቸው አገራት መኃል: ፈረንሳይ፣ ስዊዘርላንድ፣ ቤኒን፣ ካሜሩን፣ ኮንጎ ሪፑብሊክ፣ ኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፑብሊክ፣ ጅቡቲ፣ ጋቦን፣ ማዳጋስካር፣ ማሊ፣ ሞሪታኒያ፣ ኒጄር፣ ሴኔጋል፣ ቻድ፣ ቶጎ፣ ... 

እንደ ሌሎቹ ሮማንስ ቋንቋዎች፣ የፈረንሳይኛ አመጣጥ ከሮማይስጥ ነበር።

## ትንትና
ከሷዴሽ ዝርዝር 207 ዘመናዊ ፈረንሳይኛ ቃላት፣ 161 ወይም 78% በቀጥታ ከሮማይስጥ ቃላት ተደረጁ።

ከተረፉትም 46 ቃላት መኃል፤

*10 ቃላት ወይም 5% ከፍራንክኛ (ጀርማኒክ) መጡ፦ bois /ቧ/ (ደን)፤ cracher /ክራሼ/ (መትፋት)፤ gratter /ግራቴ/ (መጫር)፤ marcher /ማርሼ/ (መራመድ)፤ tomber /ቶምቤ/ (መውደቅ)፤ flotter /ፍሎቴ/ (መስፈፍ)፤ bruler /ብሩሌ/ (መቃጠል)፤ blanc /ብላንክ/ (ነጭ)፤ sale /ሳል/ (እድፋም)፤ gauche /ጎሽ/ (ግራ)
*1 ቃል ወይም 1% ከጋውልኛ (ኬልቲክ) መጣ፦ petit /ፕቲ/ (ትንሽ)።

የተረፉት 35 ቃላት ወይም 17% የመጡ ከሮማይስጥ ሲሆን፣ ከሮማይስጥ አዲስ ትርጉም ተሰጡ።

ደግሞ ይዩ፦ :wikt:Wiktionary:የፈረንሳይኛ_ቅድመ-ታሪካዊ_አመጣጥ_-_ሷዴሽ_ዝርዝር

 

 

*
ጅማ

**ጅማ** (ኦሮምኛ፦ Jimma) በምዕራብ ኢትዮጵያ ከሚገኙት ከተሞች በስፋት ትልቋ ከተማ ናት። አሁን በኦሮሚያ ክልል የጅማ ዞን መቀመጫ ከተማ ስትሆን በ 7°40′N  ላቲትዩድ እና 36°50′E ሎንግቲዩድ ላይ ትገኛለች። የቀድሞው ከፋ ክፍለ ሃገር ዋና ከተማ ሆና አገልግላለች።

በ1998 ዓም የብሔራዊ የስታትስቲክ ባለስልጣን ግምታዊ መረጃ መሠረት የ159,009 ሕዝብ መኖሪያ ናት። ከዚህም መካከል 80,897 ወንዶችና 78,112 ሴቶች ናቸው። ሄርበርት ሉዊስ በ1950ዎቹ የምእራብና ደቡብ ኢትዮጵያ አንጋፋ ገበያ ሲል የሚጠራት ጅማ በአንድ የበጋ ገበያ ቀን እስከ ሰላሳ ሺህ ሰው ይገበያይባት እንደነበር ይናገራል።

በጅማ የቀድሞ የጅማ ነግስታት የገነቧቸው አንዳንድ ቅሪቶች እንደ የአባ ጅፋር ቤተ መንግስት ያሉ ዛሬም ይታያሉ። በከተማዋ አንድ ሙዚየም፣ አንድ ዩኒቨርስቲ፣ የተለያዩ ኮሌጅች፣ የኢንዱስትሪ ፓርክ፣ የተለያዩ ገበያ ማዕከሎችና አንድ ኤርፖርት ይገኙባታል።
250px|thumb|left|የጅማ ንጉስ መኖሪያ (አባ ደፋር)፣ 1878 ዓ.ም.

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ: ጅማ
ሰኔ ፲፰

**ሰኔ 18 ቀን**:...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

* 1942 - የኮርያ ጦርነት ጀመረ።
* 1967 - ሞዛምቢክ ከፖርቱጋል ነጻ ወጣ።
* 1983 - ስሎቬኒያ ነጻነቱን ከዩጎስላቪያ አገኘ።

## መርዶዎች

* 2001 - ማይክል ጃክሰን

መደብ:ዕለታት
1937

**1937 አመተ ምኅረት**

* ነሐሴ 9 ቀን - ጃፓን እጁን ሰጥቶ 2ኛ አለማዊ ጦርነት ጨረሰና ኮርያ ከጃፓን ነጻ ወጣ።
* ፍራንክሊን ሮዘቨልት በአሜሪካ ምርጫ ለአራተኛ ዘመን ፕሬዚዳንት ተመረጡ።

### መርዶዎች
*ሚያዝያ 22 ቀን - አዶልፍ ሂትለር
*ዮፍታሄ ንጉሴ

መደብ:አመታት
ማሞ ውድነህ

**ማሞ ውድነሀህሀህሀህሀህህ** የቴአትር ደራሲ፥ ጋዜጠኛና ለ12 አመት የቀድሞው የኢትዮጵያ ደራሲዎች ማኅበር ሊቀ መንበር ነበሩ ። በአቡነ ጳውሎስ በሚመራው የሃይማኖት ኮሚቴ ውስጥ በኤርትራና በኢትዮጵያ መካከል ሰላምን ለማምጣት ጥረት ካደረጉ ሰዎችም አንዱ ነበሩ። የ54 መጻህፍት ደራሲና ተርጓሚ የነበሩት አቶ ማሞ በማስታወቂያ ሚኒሰቴር ስር በሚታተሙ ጋዜጦችና መጽሔቶች  በጋዜጠኝነት የሰሩ ሲሆን  የፖሊስና እርምጃው  ጋዜጣ መስራችና ተባባሪ ዋና አዘጋጅ ነበሩ፡፡ በኤርትራ ጠቅላይ ግዛት የማስታወቂያ ሚኒስቴር ተጠሪ ሆነዉ በተመደቡበት የጋዜጠኝነትና  የፖለቲካ ስራ በተጨማሪ ህብረት በተሰኘዉ ሳምንታዊ የአማርኛ ጋዜጣ ዘገባዎችና ትንታኔዎች ያቀርቡ ነበር።

ባደረባቸዉ ሕመም ምክንያት በተለያዩ ሆስፒታሎች ህክምናቸዉን ሲከታተሉ የነበሩት አቶ ማሞ ዓርብ የካቲት ፳፫ ቀን ፳፻፬ ዓ.ም ከዚህ አለም በሞት ተለይተዋል፡፡ፀሎተ ፍትሐቱ በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ጳዉሎስ ፓትሪያሪክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ መሪነት ተፈፅሟል፡፡ አስክሬናቸውም በደራሲ ሐዲስ ዓለማየውና ሎሬት ፀጋዬ ገብረ መድኅን መካነ መቃብር አጠገብ አርፏል፡፡ በቀብራቸዉ ላይ የጤና ጥበቃ ሚኒስትር ዶ/ር  ቴዎድሮስ አድሃኖም ፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ዋና ዳይሬክተር አቶ ወርቅነህ ገበየሁ የቀድሞዉ የአዲስ አበባ ከንቲባዎች  ከንቲባ ዘውዴ ተክሉና ከንቲባ ብርሃነ ደሬሳ ተገኝተዋል፡፡ 

## ልጅነት
ጥቅምት ፲፪ ቀን ፲፱፻፳፫ ዓ.ም. በቀድሞው የወሎ ክፍለ ሃገር በዋግ አውራጃ ዐምደ ወርቅ ከተማ ከአባታቸው አቶ ውድነህ ተፈሪና ከእናታቸው ወይዘሮ አበበች ወልደየስ የተወለዱት **ማሞ ውድነህ** በፋሺስት ኢጣልያ ወረራ ጊዜ ወላጆቻቸውን አጥተዋል። የሕይወት አጋጣሚ በሻጊያን በቦምብ ከደደቡት ፓይለቶች አንዱን እንዲያገኙ አብቅቶያችው ይቅር እንዳሉት በአንድ ጽሁፋቸው ዘግበዋል ። የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በ 15 አመታቸው የጀመሩት አቶ ማሞ በተለያዩ ችግሮች ምክኒያት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን መጨረስ ባይችሉም በአዲስ አበባ እና አስመራ ውስጥ የሚታተሙ ፖሊስ እና እርምጃው፣ህብረት እና የዛሬይቱ ኢትዮጲያ የተሰኙ ጋዜጦች ውስጥ አገልግለዋል።  

## የግል ህይወት
አቶ ማሞ ከባለቤታቸዉ ወይዘሮ አልማዝ ገብሩ ስድስት ልጆችና 10 የልጅ ልጆችን አፍርተዋል፡፡

## የደራሲ ማሞ ውድነህ ገጸ በረከቶች
አቶ ማሞን ይበልጥ ታዋቂና ተወዳጅ ያደረጋቸው በሥነ ጽሑፉ መስክ ያበረከቱት መጠነ ብዙና ዘርፈ ሰፊ የድርሰት ሥራዎቻቸው ናቸው፡፡ 53 መጻሕፍት ያሳተሙ ሲሆን፣ 54ኛው ‹‹ጣጣኛው›› ልብወለድ በሕትመት ላይ ነው፡፡ ሥራዎቻቸው በስለላ፣ በታሪክ፣ በልብለወድና በተውኔት ላይ ያተኮሩ ናቸው፡፡ ከነዚህ ውስጥ የሚከተሉት ይገኛሉ።

*1.ሁለተኛው የዓለም ጦርነት

*2.የሴቷን ፈተና

*3.ከወንጀለኞቹ አንዱ

*4.ቬኒቶ ሙሶሊኒ

*5.የገባር ልጅ

*6.ሁለቱ ጦርነቶች

*7.አደገኛው ሰላይ

*8.ዲግሪ ያሳበደው

*9.ካርቱም ሔዶ ቀረ?

*10.የ፮ቱ ቀን ጦርነት

*11.የደቡብ ሱዳን ብጥብጥ

*12.ብዕር እንደዋዛ

*13.ሞንትጐመሪ

*14.የኤርትራ ታሪክ

*15.“የኛው ሰው በደማስቆ“

*16.የ፪ ዓለም ሰላይ

*17.ምጽአት-እሥራኤል

*18.ሰላዩ ሬሳ

*19.የ፲፯ቱ ቀን ጦርነት

*20.የካይሮ ጆሮ ጠቢ

*21.የበረሃው ተኰላ

*22.ዘጠና ደቂቃ በኢንተቤ

*23.ጊለን-የክፍለ ዘመኑ ሰላይ

*24.የኦዲሣ ማኅደር

*25.ከታተኞቹ

*26.ከሕይወት በኋላ ሕይወት

*27.ስለላና ሰላዮች

*28.ምርጥ ምርጥ ሰላዮች

*29.ዕቁብተኞቹ

*30.አሉላ አባነጋ

*31.የሰላዩ ካሜራ

*32.“ሰላይ ነኝ“

*33.በዘመናችን ከታወቁ ሰዎች

*34.ዕድርተኞቹ

*35.ሾተላዩ ሰላይ

*36.ማኅበርተኞቹ

*37.በረመዳን ውዜማ

*38.የበረሃው ማዕበል

*39.ኬ.ጂ.ቢ.

*40.ሲ.አይ.ኤና ጥልፍልፍ ሲሆኑ

*41.ዩፎስ-በሪራ ዲስኮች

*42.መጭው ጊዜ

*43.ዮሐንስ 

*44.የአሮጊት አውታታ

*45.እኔና እኔ

*46.ኤርትራና ኤርትራውያን

*47.ሞት የመጨረሻ ነውን?
    
*48.የደረስኩበት_፩

*49.የደረስኩበት_፪

## ማጣቀሻ

## የውጭ ማያዣ
* http://www.forachange.co.uk/index.php?stoid=100  "So You are the One who Destroyed My Village", በማሞ ውድነህ
* http://www.debirhan.com/2012/03/author-journalist-and-historian-mamo.html 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ከበደ ሚካኤል

**ከበደ ሚካኤል**፤ ህዳር ፪ ቀን ፲፱፻፲፮ ዓ.ም. ተወለደ – ህዳር ፲፪ ቀን ፲፱፻፺፰ ዓ.ም. አረፈ) በኢትዮጵያዊ ተወላጅ የልቦለድ እና ልቦለድ ያልሆኑ ሥነ-ጽሑፍ ደራሲ ነበር። በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ውስጥ ካሉት አዋቂ እና ሁለገብ ምሁራን አንዱ ነው ተብሎ የሚታሰበው - ገጣሚ፣ ፀሐፌ ተውኔት፣ ድርሰት፣ ተርጓሚ፣ ታሪክ አዋቂ፣ ደራሲ፣ ፈላስፋ፣ ጋዜጠኛ እና የመንግስት አገልጋይ ነበር። እርሱም የሸዋ አማራ መኳንንት እና የሰለሞናዊ ስርወ መንግስት አባል ሲሆን የእናት ቅድመ አያታቸው የሸዋ ንጉስ ሳህለ ሥላሴ ነበሩ።
በተለያዩ ቋንቋዎች ወደ ዘጠና የሚጠጉ የታተሙ ሥራዎችን አዘጋጅቷል፤ አንዳንዶቹም ወደ ውጭ ቋንቋዎች ተተርጉመዋል። በሃያኛው ክፍለ ዘመን በኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ እና ምሁራዊ አስተሳሰብ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል። ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የክብር ዶክትሬት ዲግሪን ጨምሮ በአገር ውስጥና በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ እውቅና አግኝተዋል።
የመጀመሪያ ሕይወት እና ትምህርት
ከበደ ሚካኤል በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን መንዝ ገሪም ገብርኤል ከአቶ አይታገድ እና ከወይዘሮ አፀደ ሚካኤል ህዳር ፪ ቀን ፲፱፻፲፮ ዓ.ም. ተወለደ። ከተወለደ በኋላ ብዙም ሳይቆይ አባቱ ከአገሩ ወጥቶ በመጥፋቱ፣ በእናቱ የመጨረሻ ስም ይታወቅ ነበር። አጎቱ ልጅ ሰይፉ ሚካኤል የአባታቸው አባት ሆነው ወደ ጉልምስና ያሳድጉት ነበር።
ከበደ ሚካኤል ገና ከልጅነቱ ጀምሮ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ትምህርት ተከታትሏል። በአራት ዓመቱ በአያታቸው በደጃዝማች መኩሪያ ተስፋዬ በተመሰረተው በአቅራቢያው በሚገኘው ገሪም ገብርኤል ቤተክርስቲያን የቤተክርስቲያን ትምህርቱን ጀመረ።
በዘጠኝ ዓመቱ ብዙ የቤተ ክርስቲያንን ትውፊታዊ ትምህርት ተምሮ የቤተክርስቲያንን ቋንቋ ግእዝን በሚገባ ተምሮ ነበር።
በ፲፱፻፳፬ ዓ.ም. እናቱ እና አያቱ ለሥራ ወደ አሩሲ ሲሄዱ፣ እርሱም አዲስ አበባ ወደሚገኘው አጎቱ ልጅ ሰይፉ ሚካኤል በመሄድ የካቶሊክ ካቴድራል ትምህርት ቤትን በአዳሪ ተማሪነት ተቀላቀለ።
እናቱ በ፲፱፻፳፱ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ ተመለሱ። በወቅቱ የኢትዮጵያ ምርጥ አዳሪ ትምህርት ቤት በሆነው በአሊያንስ ኤቲዮ-ፍራንሴስ ት/ቤት በአጎታቸው እርዳታ ተመዘገበ።
በወቅቱ የ ፲፫ ዓመት ወጣት የነበረው ከበደ ሚካኤል፣ አጎቱ የሀረርን ክፍል **Bold text**እንዲያስተዳድሩ በተሾሙበት ወቅት፣ ልዑል መኮንንን በማስተማር ኃላፊነት ተሰጥቶት ነበር።
ስለ ከበደ ሚካኤል ህይወት እና ሥራ ተጨማሪ መረጃ ማግኘት ይፈልጋሉ?

ከበደ ሚካኤል 30 ገደማ መፃሕፍትን ፅፈዋል።
ከበደ ሚካእል ካበረከቷቸው የቴአትር ስራዎች
*የትንቢት ቀጠሮ
*የቅጣት ማእበል
*ካሌብ
*ሃኒባል 
ይገኙባቸዋል።

ከበደ ሚካኤል በርካታ የስነ ጽሁፍ ስራዎች ባለቤት በመሆናቸው በተለይም ለልጆች ትምህርት አዘል ጽሁፎችን የግጥም የፈጠራ ስራዎችን ቅኔዎችን በስፋት በማበርክታቸው በኢትዮጵያ የስነጽሁፍ መድረክ ገናና ከሆኑት ደራሲዎች አንዱ ናቸው። ከነዚህም መሃል፦

*ታሪክና ምሳሌ ፩
**ታሪክና ምሳሌ ፪
*የህሊና ብርሃን
*የቅኔ ውበት (በ ......... ዓ.ም. ታተመ/ተጻፈ።)
*ጃፓን እንዴት ስለጠነች (በ  ....... ዓ.ም. ታተመ/ተጻፈ።)
*ታላላቅ ሰዎች (በ ........  ዓ.ም. ታተመ/ተጻፈ።)
*የሥልጣኔ አየር (በ  ......... ዓ.ም. ታተመ/ተጻፈ።)

ሊጠቀሱ ይችላሉ።

የሰዎች ስነ ምግባር ላይ የማተኮርና ምክር አዘል መልእክቶችን የማስተላለፍ ዝንባሌአቸው በአብዛኛው ስራቸው ላይ ይንጸባረቃል።

ዘመናዊት ኢትዮጵያን ለማደርጀት በተደረገው ትግል በግንባር ቀደምትነት የተሳተፉ እኒህ ፈላስማ፥ ባለቅኔ፥ ጸሐፌ-ተውኔት፥ ደራሲና አንጋፋ ጋዜጠኛ ፥ 'የቀለም ሰው' በሀገራችን የመጀመሪያ የነበረውን የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሽልማት ድርጅት በቀዳሚነት የተቀበሉ ሲሆን፣ አዲስ ትውልድ ላፈራ ስብእናቸው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጥቅምት ፳፮ ቀን ፲፱፻፺ ዓ.ም. በሥነ ጽሑፍ የክብር ዶክቶሬት ዲግሪ ሸልሟቸዋል። በተረፈም ከፈረንሳይ፣ ጀርመን፣ ሶቭየት ህብረትና ሜክሲኮ ሽልማትን ተቀብለዋል።

በተረፈ የትምህርት ሚኒስትር ዳይረክተር፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ተከታይ ዳይሬክተር (፲፱፵፪)፣ የብሄራዊ መጻህፍት ቤት ዳይረክተር (፲፱፵፬)ና የካቢኔ ሚንስትር ሆነው አገልግለዋል።

ክቡር ዶክቶር ከበደ ሚካኤል፥ ኢትዮጵያዊ 'የቀለም ሰው' ኅዳር ፫ ቀን ፲፱፻፺፩ ዓ.ም. በሰማንያ ሁለት ዓመታቸው አረፉ።

## ናሙና ግጥሞች

## ዋቢ ምንጮች


መደብ :ከበደ ሚካኤል
http://www.ethioreaders.com/authorbook.php?fl=77&lg=A 
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
1956

**1956 አመተ ምኅረት**

*ታኅሣሥ 2 - ኬንያ ከእንግሊዝ ነጻነት አገኘ።
*ሚያዝያ 18 - ታንዛኒያ ከእንግሊዝ ነጻነቱን አገኘ።
*ሰኔ 29 - ማላዊ ከእንግሊዝ ነጻነቱን አዋጀ።

መደብ:አመታት
1969

**1969 አመተ ምኅረት**

* ሰኔ 20 ቀን - ጅቡቲ ከፈረንሳይ ነጻነት አገኘ።
* ጳጉሜ 2 ቀን - የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ጂሚ ካርተር የፓናማ ካናል አስተዳደር ለፓናማ በ1992 ለማዛወር ውል ፈረሙ።

መደብ:አመታት
ነሐሴ ፱

**ነሐሴ ፱ **  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፴፱ ኛው ቀን ሲሆን የክረምት ወቅት ፵፬ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፳፯ ቀናት ሲቀሩ፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፳፮ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፮ ዓ/ም - የአትላንቲክ ውቅያኖስንና ሰላማዊ ውቅያኖስ ለማገናኘት የተቆፈረው የፓናማ ቦይ ሥራው ተጠናቆ አገልግሎት መስጠት ጀመረ።

*፲፱፻፴፯ ዓ/ም - ጃፓን በቃል ኪዳን አገሮች ተሸንፋ እጇን ስትሰጥ የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ፍጻሜ ሆነ። በዚህ ዕለት ኮሪያም ነጻ ወጣች።

*፲፱፻፴፱ ዓ/ም - ለ፫ መቶ ፴፬ ዓመታት በብሪታኒያንጉዛት ሥር በቅኝ ግዛትነት የኖረችው ሕንድ በዚህ ዕለት ነጻነቷን ተቀዳጀች። እስላማዊው የሰሜን-ምዕራብ አካልም በዚሁ ዕለት ተገንጥሎ ፓኪስታን በሚል ስም አዲስ አገር ተፈጠረ።

*፲፱፻፵ ዓ/ም - ደቡብ እና ሰሜን ኮሪያ በይፋ ተለያዩ።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - ለሰማንያ ዓመታት በፈረንሳይ ሥር በቅኝ ግዛትነት ይተዳደር የነበረው ኮንጎ ሪፑብሊክ በዚህ ዕለት ነጻነቱን ተቀዳጀ። ፊልበርት ዩሉ የአገሪቱ የመጀመሪያው ፕሬዚደንት ሆኑ።

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - ከ፲፰፻፶፫ ዓ/ም ጀምሮ በብሪታኒያ ንጉዛት ትተዳደር የነብረችው፣ በፋርስ ሰላጤ ላይ የምትገኘው ባህሬን በዚህ ዕለት ነጻ ወጣች።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ አብዮት የሥልጣን ሽግግር፤ ደርግ የንጉሠ ነገሥቱን መንግሥት የጡረታ ሚኒስቴር በቁጥጥሩ ሥር አደረገ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974
*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/August_15

መደብ:ዕለታት
አዳማ

:ናዝሬት *ወዲህ ይመራል። ለ[[እስራኤል]] ከተማ፣ *ናዝሬት፣ እስራኤል*ን ይዩ።*
[thumb|250px|right|አንድ [ጋሪ የአዲስ አበባ-ድሬዳዋ መንገድ ሲያቋርጥ።]]

**ኣዳማ**  በአማርኛ **ናዝሬት** በኦሮሚያ ክልል ለኦሮሚያ በዋና ከተማነት የሚያገለግል የኢትዮጵያ ከተማ ነው። በምስራቅ ሸዋ ዞን በላቲቱድና ሎንጂቱድ  ላይ ከአዲስ አበባ ወደ ደቡብ ምዕራብ 100 ኪሎመትር ላይ ይገኛል።

እንደ ሲቲ ፖፑሌሽን መረጃ  አዳማ ከተማ የ456,868  ሰዎች መኖሪያ ስትሆን ሲሆን ከኗሪዎቿ 223,560  ወንዶችና 233,308 ሴቶች ናቸው።

አዳማ በትራንስፖርት ማእከልነት የታወቀ ከተማ ነው። ከተማው በአዲስ አበባና በድሬዳዋ መንገድ ላይ ይገኛል። አዲስ አበባ ጅቡቲና አሰብ (ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በፊት ኢትዮጵያ አሰብን ስትጠቀም) የሚመላለሱ ቁጥራችው ከፍ ያሉ የጭነት መኪኖች የሚያልፉት በአዳማ ነው። ከአዲስ አበባ ወደ ጅቡቲ የሚሄደው ምድር ባቡርም አዳማን ያቋርጣል።

### ታሪክ

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች