open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
አርፋክስድ

**አርፋክስድ** (ዕብራይስጥ፦ **אַרְפַּכְשָׁד** /አርፓክሻድ/፣ አረብኛ፦ **أرفخشذ** /አርፋሕሻድ/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* ምዕ. 10 ዘንድ የሴም ልጅና የቃይንም አባት ነው። (በዕብራይስጥ ትርጉም ግን የቃይንም ስም የለምና በቀጥታ የሳላ አባት ነው።) 

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* 8፡15 አማርኛ ትርጉም የሴም ልጆች ኤላም፣ «አቡር»ና አርፋክስድ ከማየ አይህ ፬ኛ አመት በኋላ ተወለዱ ሲል፣ በሌሎቹ ትርጉሞች (እንደ ግሪክ፣ ሶርያ) ግን *ኩፋሌ* ከ*ዘፍጥረት* ጋር በመስማማት በ«አቡር» ፈንታ «አሹር» (አሦር) አለው (*ዘፍ.* 10፡22)፤ አርፋክስድም በማየ አይህ ፪ኛ አመት እንደ ተወለደ (*ዘፍ.* 11፡10) ይላል። 

በ*ኩፋሌ* 8፡34 መሠረት አርፋክስድ ሚስቱን የኤላም ልጅ ሱስን ልጅ ራሱአያ አገባትና ልጁን ቃይናምን ወለደች። ቃይናም መጻሕፍት ከአባቱ ከአርፋክስድ እንደ ተማረ ይጨምራል። 

በ*ኦሪት ዘፍጥረት* 11 ዘንድ፣ አርፋክስድ ቃይንምን ሲወልድ ዕድሜው 135 አመት ሆኖ ከዚያ 400 አመት በጠቅላላ 535 አመታት ኖረ። እነዚህም ቁጥሮች ከግሪኩ ትርጉም ተገኙ። በእብራይስጥ ትርጉም ግን ሳላን ሲወልድ ዕድሜው 35 አመት ሆኖ ከዚያ 403 አመት በጠቅላላም 438 አመታት ኖረ ይላል። ሳምራዊው ትርጉም እንደገና ሦስተኛ ድምር ይሰጣል፦ ዕድሜው 135 ሆኖ ሣላን ወልዶ ከዚያ 303 አመት ኖሮ በጠቅላላ 438 አመት ነው። በ*ኩፋሌ* ዘንድ ደግሞ አርፋክስድ በአመተ አለም 1310 ተወልዶ ቃይናምን በ1375 አ.አ. ወለደ። 

በ*ኩፋሌ* 9፡18 መሠረት የአርፋክስድ ክፍለ ምድር ከላውዴዎንን ሁሉ እስከ «ኤርትራ ባህር» (ቀይ ባሕር) ድረስ ይጠቅልላል። ክፍሉ በምሥራቅ በኤፍራጥስ ወንዝ ይወሰናል። በውስጡም የሲና ወሽመጥና አማና አገር ይገኛሉ። በሌላ ትርጉም ሊባኖስ ደግሞ ትጠቀሳለች። በ9፡26 ደግሞ የ«ክማቱሪ ደሴቶች» በአርፋክስድ ክፍል ውስጥ መሆናቸውን ይወስናል፤ በ9:10 «የከፍቱር ደሴቶች» ተብለው በሴም ዕጣ መሆናቸውን ያረጋግጣል። ፕሮፌሰር ቻርልስ ይህ ማለት የቀፍቶሪም ደሴቶች (ምናልባት ቆጵሮስና ቀርጤስ) ይሆናል በማመን ጽፈዋል። 

አብራም (በኋላ አብርሃም) ከአርፋክስድ ወገን በከለዳውያን ዑር ተወለደ። በ*ኩፋሌ* 10፡24 ይህ በኬሴድ ልጅ በዑር ተሠርቶ ነበር። የሥነ ቅርስ ሊቅ ሌዮናርድ ዉሊ ይህን ከተማ በዑር ሱመር በኤፍራጥስ ምዕራብ ዳርቻ ላይ እንደ ነበር አመነ፤ የቀድሞው አይሁድና አረብ ልማድ ግን «የከላውዴዎን ኡር» በሶርያ እንደ ተገኘ ይላል። 

አርፋክስድ የከለዳውያን ወገን አባት ብቻ ሳይሆን፣ በተጨማሪ የዮቅጣን፣ የእስማኤልና የያዕቆብ ቅድማያት በመሆኑ አረብ፣ ሣባ እና እስራኤል ሁሉ ከአርፋክስድ ወገን እንደተወለዱ ይባላል።

ሌላ **አርፋክስድ** የሚባል የሜዶን ንጉሥ በ*[[መጽሐፈ ዮዲት]]* ሲገኝ ይህ ለታሪካዊው ሜዶን ንጉስ ስም «ሗክሻጥራ» የተሳተ ይሆናል።



መደብ:የኖህ ልጆች
ኮርትኒ ላቭ

right|thumb|ኮርትኒ ላቭ
**ኮርትኒ ላቭ ኮቤይን** (በ1956 ዓ.ም. **ኮርትኒ ሚሸል ሃሪሶን** ተወልዳ) አሜሪካዊት ዘፋኝና ትዋናይ ናት።

## መያያዣዎች

* ይፋዊ ወብሳይት 

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
ተረትና ምሳሌ

## [[ተረት ሀ|ሀ]]  -  [[ተረት ለ|ለ]] - ሐ  [[ተረት መ|መ]]  ሠ- [[ተረት ረ|ረ]]  - [[ተረት ሰ|ሰ]]  - [[ተረት ሸ|ሸ]] - [[ተረት ቀ|ቀ]]  -  [[ተረት በ|በ]]  ቨ-  [[ተረት ተ|ተ]]  -  [[  ተረት ቸ|ቸ]]  - ኀ [[ ተረት ነ|ነ]]  -   [[ተረት አ|አ]]  -  [[ ተረት ከ|ከ]]  -  [[ ተረት ወ|ወ]]  ዐ -  [[ ተረት ዘ|ዘ]]  -  [[ ተረት የ|የ]]  -  [[ ተረት ደ|ደ]] -  [[ተረት ጀ|ጀ]]  -  [[ ተረት ገ|ገ]]  -  [[ ተረት ጠ|ጠ]]  -  [[ ተረት ጨ|ጨ]]  -  [[ ተረት ጰ|ጰ]]  -  [[ ተረት ጸ|ጸ]]  ፀ -  [[ ተረት ፈ|ፈ]]

**ደግሞ ይዩ፦**  
*ተረትና ምሳሌዎች ዝርዝር በአንድ ገጽ
*የኢትዮጵያ ተረቶች
*ምሳሌዎች
----------

----------
*
ተረት ረ

*ሬሳ በምኑ ይከበራል በዝምታው
*ራስ ሳይጠና ጉተና
*ራስ ተላጭቶ ወለባ ልባልባ ታጥቆ አዛባ


ረ
ተረት ሰ

*ሰለሞን ሳባን ውሀ ባያስጠማት ኖሮ የሱ ጥም ባልበረደ ነበር
*ሰውን ፈላጊ በምርጫ ይሽነፋል
*ሰማይ አትረስ ንጉስ አትክሰስ
*ሰርገኛ መጣ በርበሬ ቀንጥሱ
*ሰባት አመት ባይማሩ ሰባ አመት ይደንቁሩ
*ሰነፍ ሴት ያገባ በሬው በሰኔ ገደል የገባ
*ሰነፍ በዓል ያበዛል
*ሰነፍ ቢመክሩት ውሀ ቢወቅጡት
*ሰነፍ ገበሬ በሰኔ ይሞታል
*ሰነፍ ገበሬ ክረምት በጋው በጋው ክረምቱ
*ሰኔ መቃጠሪያ ህዳር መገናኛ
*ሰኔ ሰላሳ የለውም ካሳ
*ሰኔና ሰኞ
*ሰኔን በዘራዘር ሃምሌን በጎመን ዘር
*ሰካራም ቤት አይሰራም
*ሰካራም ዋስ አያጣም
*ሰው መሳይ በሸንጎ
*ሰው በዋለበት ውሀ በወረደበት
*ሰው ቢማር ቄስ እንጂ መላክ አይሆንም
*ሰው ባለው ይሰለፋል
*ሰውን ማመን ቀብድ ተቀብሎ ነው
*ሰውን ሰው ናቀው የራሱን ሳያውቀው
*ሰውን ሰው ያሰኘው እቁብ ነው
*ሰውን ሲወዱ ከነንፍጡ እና ልጋጉ
*ሰውን ሲያማ ለእኔ ብለህ ስማ
*ሰው አለብልሀቱ ገደል መግባቱ አለጉልበቱ ውሀ መግባቱ
*ሰው አለወንዙ ብዙ ነው መዘዙ
*ሰው እንደ እውቀቱ ነው
*ሰው ከሞተ የለ ንስሀ ከፈሰሰ አይታፈስ ውሀ 
*ሰውየው ውሀ ሲወስደው እኔም ወደ ቆላ እወርዳለሁ ብዬ ነበር አለ
*ሰው ያመነ ውሀ የዘገነ
*ሰው ያስገድላል አባይ ውሀ ያስጮሀል ድንጋይ
*ሰው ያለስራው የተሰረቀ አህያ ይነዳል
*ሰው ጥራ ቢሉት መራራን ጠራት
*ሰው ጥራ ቢሉት እራሱ መጣ
*ሰዶ ማሳደድ ቢሻህ ዶሮህን ለቆቅ ለውጥ
*ሰዶ ማሳደድ ካማረህ ዶሮህን በቆቅ ለውጥ
*ሲሉ ስምታ ዶሮ ሞተች ዋና ገብታ
*ሲመክሩት ያልሰማ ሲያጮሉት ይሰማ
*ሲመች ያማት ተዝካር ይወጣል ሳይመች ያባት ይቀራል
*ሲሞቱ ብታይ አንቀላፋች
*ሲሮጡ የታጠቁት ሲሮጡ ይፈታል
*ሲሮጡ የፈቱት ሲቀመጡ ለማስተካከል ቀላል ነው
*ሲሮጥ የመጣን አህያ አጥብቀህ ጫነው
*ሲሰርቀኝ ያየሁትን ቢጨምርልኝ አላምነውም
*ሲስሟት ትታ ሲስቧት
*ሲስሟት እንቢ ብላ ሲጎትቷት
*ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል
*ሲበሉ አድርሰኝ ሲጣሉ አርቀኝ
*ሲበሉ አድርሱኝ ሲጣሉ መልሱኝ
*ሲቃ የቀስቀስው ነቅቶ አይተኛም
*ሲታጠቡ እስከ ክንድ ሲታረቁ ከሆድ
*ሲቸኩሉ የታጠቁት ለወሲብ አይመችም
*ሲቸግር ጤፍ ብድር
*ሲያውቀኝ ናቀኝ
*ሲያዩት ያላማረ ሲበሉት ያቅራል
*ሲያደርጉ አይታ ዶሮም ጡት መያዣ ገዛች 
*ሲጠሩት ወዴት ሲልኩት አቤት
*ሲጠባ ያደገ ጥጃ ቢይዙት ያጓራል
*ሲገደገድ ያልበጀው ሲወቀር እሳት ፈጀው
*ሳል ይዞ ስርቆት ቂም ይዞ ጸሎት
*ሳትወልድ ብላ
*ሳያሽ የበላ ዝንጀሮ ሲስል ያድራል
*ሳያውቁ የቆረጡት አበባ የፈለጉት ቀን ይደርቃል
*ሳያጣሩ ወሬ ሳይገሉ ጎፈሬ
*ሳይርቅ በቅርቡ ሳይደርቅ በቅርቡ
*ሳይሰሙ ወሬ ሳይገሉ ጎፈሬ
*ሳይቃጠል በቅጠል
*ሳይተርፋት አበድራ ሳትቀበል ሞተች
*ሳይቸግር ጤፍ ብድር
*ሳይቸግር ጤፍ ብድር መከበር በከንፈር
*ሳይቸግር ጤፍ ብድር በስተርጅና ሙሽርና
*ሳይከካ ተቦካ
*ሳይደግስ አይጣላም
*ሳይጠሩት አቤት የሰይጣን ጎረቤት
*ሳይጠሩት ወይ ባይ ሳይሰጡት ተቀባይ
*ሴቱ ሲበዛ ጎመን ጠነዛ
*ሴትና ዶሮ ዱር ከሄዱ ቤታቸውን ይክዳሉ
*ሴት ከወንድ እህል ከሆድ
*ሴት ለቤት ወፍጮ ለዱቄት
*ሴትና መሬት የማይችሉት የለም
*ሴት ማገዶ ሲቸግራት ምሰሶ ትነቅላለች
*ሴት ሲበዛ ልማት ይፋጠናል
*ሴት ሲበዛ ወንዶች ይፈራሉ
*ሴት በማጀት ወንድ በችሎት
*ሴት በጳጳስ ኳደሬ በንጉስ
*ሴት ብታውቅ በወንድ ያልቅ
*ሴት ሲያፏጩላት ያረሱላት ይመስላታል
*ሴት ታውቅ በወንድ ያልቅ
*ሴት አማት የመረዘው ኮሶ ያነዘዘው
*ሴት አግብተው ሴት ቢወልዱ የት አለ ንግዱ
*ሴት ከወንድ እህል ከሆድ
*ሴት ከጠላች በቅሎ ከበላች አመል አወጣች
*ሴት ካላበለች ባልዋን ትወልዳለች
*ሴት ካልወለደች ቋንጣ አትጠብስም
*ሴት ካልዋሸች ባልዋን ትወዳለች
*ሴትና መሬት የማይችሉት የለም
*ሴት የወደደ ጉም የዘገነ
*ሴት ያመጣው ጠብ አይበርድም
*ሴት ይወዷል ማጀት ያንጎዳጉዷል
*ሴትና ቄስ ቀስ
*ሴትና በቅሎ እንደገሪዋ ነው
*ሴትና አህያ በዱላ
*ሴትና አህያ ዱላ ይወዳል
*ሴትና ድመት ወደ ሞቀበት
*ሴትና ዶሮ ሳይጣላ አይውልም
*ሴትና ድስት ወደ ማጀት
*ሴትና ዶሮ ሳያብድ አይውልም
*ሴትና ፈረስ እንደኩሬ ውሀ እያደር ማነስ
*ሴትና ፈረስ የስጡትን ይቀምስ
*ሴትን ያመነ ጉም የዘገነ
*ሴት የላከው ምልክቱን አይረሳም
*ሴት የላከው ሞት አስፈራራው
*ሴት የላከው ሞት አይፈራም
*ሴት የላከው በር አያንኳኳም
*ሴት የላከው አልቃይዳን አይፈራም
*ሴት የላከው ጅብ አይፈራም
*ሴት የላከው ፓርላማ ይገባል
*ሴትየዋ እንደፈራሁት ተቀደደብኝ አለች 
*ስለ ጨሰ አይነድም ስለዳመነ አይዘንብም
*ስልቻ ቀልቀሎ ቀልቀሎም ስልቻ
*ስምህ ማነው ላገር አይመች ማን አወጣልህ ጎረቤቶች
*ስምሽ ማነው ሲሏት ቂጤ ትልቅ ነው አለች
*ስምን መላክ ያወጣዋል
*ስም ከመቃብር በላይ ይቆማል
*ስም ያለው ሞኝ ነው
*ስም ይወጣል ከቤት ይሄዳል ጎረቤት
*ስም ይወጣል ከቤት ይከተላል ጎረቤት
*ስራ ለሰሪው ምርጫ ለመራጭ
*ስራ ለሰሪው እሾህ ላጣሪው
*ስራ ከመፍታት ምርጫ መወዳደር
*ስራ ከምፈታ ልጄን ላፋታ
*ስራ ያጣ መለኩሴ አደገኛ ቦዘኔ ተባለ
*ስራ ያጣ መነኩሴ ቆቡን ቀዶ ይሰፋል
*ስራ ያጣ መነኩሴ "አደገኛ ቦዘኔ" ተብሎ ታሰረ
*ስራ ያጣ መነኩሴ የምርጫ ቅስቀሳ ጀመረ
*ስራ ያጣ ቄስ ቆቡን ቀዶ ይሰፋል
*ስብ ሊያርዱ ጉፋያ ይነዱ
*ስትወልድ የምትበላውን በርግዝናዋ ጨረስችው
*ስትግደረደሪ ጾምሽን እንዳታድሪ
*ስደትና አግዳሚ ሁሉንም እኩል ያረጋል
*ስጋ ቁጠር ቢሉት ጣፊያ አንድ አለ
*ስጋው ያሳማ እንኳን ለበላው ለሰማው ገማ
*ስጋው ያሳማ ከበላው የሰማው ገማ
*ሶስቴ ከመፍሳት አንዴ መቅዘን

መደብ:ተረቶች
ተረት ሸ

*ሸማ ለብሶ ስልቻ በቅሎ ጭኖ ለብቻ
*ሸማ ማዋስ ለባላገር በቅሎ ማዋስ ለወታደር
*ሸማ በውሀ ሰው በንስሀ
*ሸማን በውሀ ሰውነትን በንስሀ 
*ሸማ በየፈርጁ ይለበሳል
*ሸማና ምስጥ ወደ ውስጥ
*ሸማኔ በመኑ ጠይብ በከሰሉ
*ሸማኔ በድሩ ጠይብ በመንደሩ
*ሸማኔ ድውሩን ባለስልጣን ክብሩን
*ሸማን ጠምዞ ያሰጧል እህልን አላምጦ ይበሏል
*ሸምበቆ በመርዘሙ አይሆንም ምሰሶ
*ሸምበቆ በመርዘሙ ምሰሶ አይሆንም
*ሸርሙጣ ስታረጅ አቃጣሪ ትሆናለች
*ሸርሙጣን የወደደ ልብሱን ጥሎ አበደ
*ሸርሙጣን የወደደ ልብሱን ጥሎ ያበደ
*ሸኚና ጥላ ቤት አይገባም
*ሸኚ ቤት አያደርስም
*ሸኝ ቤት አይገባም
*ሸክላ ቢጥሉት ገለባ
*ሹመት ላወቀው ይከብደዋል ላላወቀው ያሳብደዋል
*ሹመት ሲገኝ ዘመድ አይገድም
*ሹመት ሺህ ሞት
*ሹመት በተርታ ስጋ በገበታ
*ሹመት የለመደ ወንዝ ዳር ይወርዳል
*ሹመትና ቁመት ከልኩ አያልፍም
*ሹመትና ቁመት አይገኝም በምኞት
*ሹም ለመነ አዘዘ
*ሹም ለሹም ያወርሳል ጉም ተራራ ያለብሳል
*ሹም ለሹም ይጎራረሳል ድሀ ለድሀ ይለቃቀሳል
*ሹም መክሰስ ወጀድ ማረስ አይቸግርም
*ሹም ሲቆጣ ማር ይዞ እደጁ ደስ ሲለው ማር ይዞ እደጁ
*ሹም ቢሞት ሀምሳ የሹም ልጅ ቢሞት መቶ ሀምሳ
*ሹም ቢሞት ቀባሪው ሀምሳ የሹም ልጅ ቢሞት መቶ ሀምሳ
*ሹም ያዛል ቄስ ይናዝዛል
*ሹምና ማር እያደር ይከብዳል
*ሹምና የጋማ ከብት በጊዜ ይከተት
*ሹምና ጥጥ እያደር ይከብዳል
*ሹምና ጥጥ እያደር ይከዳል
*ሹሩባ ትሰራ ሄዳ ጠጉሩዋን ተላጭታ መጣች
*ሹክሹክታ የጠብ ወለምታ
*ሺ መት ሺ ሞት
*ሺም ታለበ አንድ ያው በገሌ
*ሺ በመከረ አንድ በወረወረ
*ሺ በመከር አንድ በወረወር
*ሺ አውል ሲሞት ሺህ ይሙት
*ሺ አውል ከሚሞት ሺ ይሙት
*ሺ አውል ኪሞት ሺ ይሙት
*ሺ ይሙቱ ሺ አውል አይሙት
*ሺ ዝንብ መሶብ አይከፍትም
*ሺህ ቢታለብ አንድ በገሌ አለች ድመት
*ሺ ቢታለቡ ከገሌ አላልፍም አለች ድመት
*ሺ ቢያጩሽ አንድ ያገባሽ
*ሺ ያጭሽ አንድ ያገባሽ
*ሻማ ራሱ ነዶ ራሱ ብርሀን ይሰጣል
*ሻሽ ይደምቃል ማቅ ይሞቃል የሚበጀውን ባለቤቱ ያውቃል
*ሻጭ ገዥ ሆኖ ይገምታል
*ሽልም እንደሆን ይገፋል ቂጥም እንደሆን ይጠፋል
*ሽል ከሆነ ይገፋል ቂጣም ከሆነ ይጠፋል
*ሽል እንደሆን ይገፋል ቂጣም እንደሆን ይጠፋል
*ሽመልና ዘንግ ቂልና በግ
*ሽማግሌ ሳለ ምክር አይጠፋም ጎልማሳ ሳለ ላም አይነዳም
*ሽማግሌ በምክሩ አርበኛ በሰናድሩ
*ሽማግሌ ካለበት ነገር አይናቅበት
*ሽማግሌ ካለበት ነገር አይሰረቅ ጎበዝ ካለበት በትር አይነጠቅ
*ሽማግሌ ካልሞተ ስንዴ ካልመረተ
*ሽማግሌ ካልሞተ ስንዴ ካልሸተ
*ሽማግሌ ይገላግላል የተጠቃ አቤት ይላል
*ሽማግሌና ስልቻ ሳይሞሉ አይቆሙም
*ሽማግሌና ጅብ በላላባት ይገባል
*ሽማግሌን ከምክር ከመለየት ከምግብ መለየት
*ሽሮን ሲሸውዷት ፕሮቲን ነሽ አሏት
*ሽሽት ከኡኡታ በፊት
*ሽበት ምን ታረግ መጣህ ቢሉት እኖር ብዬ አለ
*ሽበት እኖር ብዬ መጥቻለሁ አለ
*ሽታና ግማት ላልሰማ ማውራት
*ሽንብራ መኖር በመከራ
*ሽንኩርት አንድም በሉት ገማ ደገሙትም ገማ
*ሽንኩርት የባህሪውን ይሸታል
*ሾላ በድፍን
*ሾተልን ወደ ሰገባህ ቁጣህን ወደ ትእግስት
*ሾተልን ወደ አራዊት ቁጣህን ወደ ትእግስት
*ሾተልን ወደ አፎት ቁጣን ወደ ትእግስት
*ሽሮ ቢደነፋ እንጀራ እስኪቀርብ ነው

መደብ:ተረቶች
ተረት በ

*በሃምሌ ጎመንና አሞሌ
*በሀምሌ ጤፍ ይዘሩ ቤት ይሰሩ
*በለፈለፉ በአፍ ይጠፉ
*በልቶ የማይበርደው የሰው ነገር የማይከብደው ሁለቱ አንድ ነው
*በልጁ ቆዳ ተጠቅልሎ የተቀበረ የለም
*በመስከረም ሊያብድ ያለ ክረምቱ ላይ ጨርቁን ይጥላል
*በሙቅ ውሀ የታጠበ በሰው ገንዘብ የቸረ
*በማን ላይ ቆመሽ እግዜርን ታሚያለሽ
*በሞኝ ክንድ የዘንዶ ጉድጓድ ይለኩበታል
*በራቸውን ክፍት ትተው ሰውን ሌባ ነው ብለው ያማሉ
*በሬ ሆይ በሬ ሆይ ሞኙ በሬ ሆይ ሳሩን አየህና ገደሉን ሳታይ እልም ካለው ገደል ወደቅክብን ወይ
*በሬ ቅባቱን በቅልጥሙ ይዞ ይኖራል ለምንህ ቢሉት ኋላ ለገዛ ቁርበቴ ማልፊያ ይሆነኛል አለ
*በሬ ካራጁ ቢላ ተዋሰ
*በሬ ካራጁ ይውላል
*በርበሬን ከላመ ከሞተ አግኝተሽው ዋጥ ስልቅጥ አድርገሽ ከምኔው ጨረሽው
*በሰው ምድር ልጇን ትድር
*በሰው ቁስል እንጨት ስደድበት
*በሰፈሩት ቁና መሰፈር አይቀርም
*በሴትና በውሀ የማይርስ የለም
*በስራህ ደሀ አትበድል ነጋሪት ባይኖረው እንባ አለው ውሀ ሆኖ ቢኮል ያለ ሞረድ የተሳለ ነው
*በሽታውን የደበቀ መድህኒት አይገኝለትም
*በሽታውን የደበቀ መፍትሄ  አያገኝም
*በሽታውን የደበቀ ተፋተሽ
*በሽታውን የደበቀ ቫይረሱ አለበት
*በቅሎ ማሰርያዋን በጠሰች  ለራስዋ አሳጠረች
*በቅሎ አባትህ ማነው ቢሉት እናቴ ፈረስ ነች አለ
*በቅሎ ገመድ በበጠሰች በራሷ አሳጠረች
*በቅሎ ግዙ ግዙ አሞሌ ላያግዙ
*በቅርብ ያለ ጠበል ልጥ መንከሪያ ይሆናል
*በቆፈሩት ጉድጓድ መቀበር አይቀርም
*በበጋ እሞኝ ቤት ተንጋጋ በክረምት እቤትህ ተከተት
*በባዶ ቢቆጡ በጨለማ ቢያፈጡ
*በቤቷ ቀጋ በውጪ አልጋ
*በትር ለገና ነገር ለዋና
*በትር ለገና ውሀ ለዋና
*በአህያ ቆዳ የተሰራ ድንኳን ጅብ ሲጮህ ይፈርሳል
*በአንድ ጣት ፊት አይታጠብም
*በአደባባይ ወተት በቤት ውስጥ ጉጠት
*በአጎረስኩኝ ተነከስኩኝ
*በአጎረስኩኝ እጄን ተነከስኩኝ
*በአፉ ቅቤ አይሟሟም
*በአፍ ይበሉበታል እንጂ ክፉ አይናገሩበትም
*በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ
*በእውር ቤት አንድ አይና ብርቅ ነው
*በእውር አገር ጠንባራ ንጉስ ነው
*በእውሮች ከተማ አንድ አይና ንጉስ ነው
*በእጅ ያለ መዳብ እንደወርቅ ይቆጠራል
*በእጅ ያለ ወርቅ እንደ መዳብ ነው
*በእጅ ያለ ወርቅ ከመዳብ ይቆጠራል
*በካፊያ የሚርስ
*በክረምት በርኖስክን አታውል እቤት
*በወተት ላይ ውሀ መጠጣት ያበዛዋል ያነጣዋል
*በውሻ ሆድ ቅቤ አያድርም
*በዘጠና ገዝቶ በዘጠና መሸጥ ትርፉ እንዘጥ እንዘጥ
*በየወንዙ ሀሌ
*በደረቅ አበሳ እርጥብ ይነዳል
*በደንባራ በቅሎ ቃጭል ተጨምሮ
*በጅብ ቆዳ የተሰራ ከበሮ ቅኝቱ እንብላው እንብላው ነው
*በጅብ ቆዳ የተሰራ ከበሮ ሲመቱት እንብላው እንብላው ይላል
*በጋለሞታ ቤት ሁሉ ይጣላበት
*በግ ከበረረ ሞኝ ካመረረ አይመለስም
*በጠራ ተሻገር በተሳለ ምተር
*በጥቅምት አንድ አጥንት
*በጫጩት ፊት ስለ ፈንግል አይወራም
*ቡና እና ማሽላ እየሳቀ ያራል
*ቡዳ በወዳጁ ይጠናል
*ቡዳ ቤት ሰላቢ ገባ
*ቢዋደዱ ጾም ገደፉ ቢጣሉ ተዋረፉ
*ቢደፏት ቂጥ የላት ቢገለብጧት ጡት የላት
*ቢጠሩሽ አትሰሚ ቢጠቅሱሽ አታዪ ረጋ ብለሽ ሂጂ ብር ብር አትበዪ
*ባህታዊ እንደናፈቀ ይሞታል
*ባህያ ማገር የተሰራ ቤት ይበጣጠሳል ጅብ የጮኸ ለት
*ባህያ ቆዳ የተሰራ ቤት ብትንትን ይላል ዥብ የጮኸ ለት
*ባለቤቱን ካልናቁ ሚስኮል አያደርጉ
*ባለቤቱን ካልናቁ አጥሩን አይነቀንቁ
*ባለቤቱን ካልናቁ ውሻውን አይነኩ
*ባለቤቷን ያመነች በግ ላቷን ውጭ ታሳድራለች
*ባለቤቱ ያቀለለውን ባለእዳ አይቀበለውም
*ባለቤት ያቀለለውን አሞሌ ባለእዳ አይሽከመውም
*ባለቤት ካልጮኸ ጎረቤት አይረዳም
*ባለጌን ተነስ አይሉትም
*ባለጌን ከወለደ የገደለ ጸደቀ
*ባለጌ ያለበት ሸንጎ ዝንብ የገባበት አርጎ
*ባለጌ ያለዉ ቻት ሩም እሾህ ያለዉ አሳም ነገሩም ልዋጥህ ቢሉት እሺ አይልም
*ባለጌ የጠገበ እለት ይርበው አይመስለውም
*ባቄላ አለቀ ቢሉ ፈስ ቀለለ
*ባለፈ ክረምት ቤት አይሰራም
*ባሏን እጎዳው ብላ መንታ ልጅ ወለደች
*ባሏን እጎዳው ብላ እንትኗን በእንጨት ወጋች
*ባል ሳይኖር ውሽማ
*ባልሽ ቆላ ወርዶ ሰማይ ሰማይ ሲያዪ አንቺ ከኔ ጋራ ሰበር ሰካ በዪ
*ባልና ሚስት ካንድ ባህር ይቀዳል
*ባልና ሚስት ከአንድ ባህር ይቀዳሉ
*ባልበላው ልበትነው አለች ዶሮ
*ባለጌ ባለሟል ልብስ ገልቤ ልይ ይላል
*ባል ነበር ይቻል ነበር
*ባልና ሚስት ሊተዋወቅ የሰርገኛ ልብ ይውለቅ
*ባልና ሚስት ከአንድ ባህር ይቀዳል
*ባልን ወዶ ምጥን ፈርቶ
*ባርያና ቃርያ ጌታውን እንዳቃጠለ ይኖራል
*ባጎረሰኩ እጄን ተነከስኩ
*ባጎረስሁኝ ጣቴን ተነከስኩኝ ባፍ ይጠፉ በለፈለፉ
*ባልዋን ጎዳሁ ብላ ትምህርት ቤት ገባች
*ባልዘፈንሽ ከዘፈንሽም ባላሳፈርሽ
*ባልዘፈንሽ ከዘፈንሽም ባላፈርሽ
*ባለጌን ካሳደገው የገደለው ይጽድቃል
*ቤተ ሰሪ የተሰረቀ ቦታ አይገዛም
*ብላ ያለው ቀርቦ ተሽከም ያለው ተከማችቶ ይጠብቀዋል
*ብልህ ሚስት ለባሏ አክሊል ናት
*ብልጥ ልጅ እየበላ ያለቅሳል
*ብልጥ ለብልጥ አይን ብልጥጥ
*ብልጥ ሲለግም አመድ በዱቄት ይለውጣል
*ብርሌ ከነቃ አይሆንም እቃ
*ብርቅና ድንቅ  አላንድ ቀን አይደምቅ
*ብርድ ቢያብር ለቁርጥማት ይዳርጋል
*ብቀጥንም ጠጅ ነኝ
*ብቻውን የበላ ብቻውን ይሞታል
*ብዙ ከብት ለማርባት አልቅትን ጠብቆ ውሀ ማጠጣት
*ብድሩን የማይመልስ ልጅ አይወለድ


መደብ:ተረቶች
ተረት መ

*መሄድ በጋ ነው መቀመጥ ክረምት ነው
*መሄጃ የሌለው መውጫውን ያበስራል
*መልከ ጥፉ በስም ይደግፉ
*መልከ ጥፏ ቆንጆዋን አስናቀች
*መልካም ባል መጥፎ ሴት ይገራል
*መልካም ሴት ለባሏ ዘውድ ናት
*መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይውላል
*መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይቆማል
*መልካም አባት ለልጆቹ እጁን ኪሱ ይከታል
*መልካም ባል መጥፎ ሴት ይገራል
*መልኳ ባያምር አመሏ ይመር
*መልክ ታጥቦ አይጠጣ ወይ አይበላ
*መልክ ስጠኝ እንጂ ሙያ ከጎረቤቴ እማራለሁ
*መመራመር ያገባል ከባህር
*መሞት የፈለገ ግልገል ቀበሮ ቤት ሄዶ ይጨፍራል
*መራጭ ይወድቃል ከምራጭ
*መቀመጥ በአልጋ ታላቅ ደጋ
*መቅረቧን ሳታውቅ እጇን ታጠበች
*መብላቷን ሳታውቅ እጇን ታጠበች
*መተው ነገሬን ከተተው
*መቼ መጣሽ ሙሽራ መቸ ቆረጠምሽ ሽንብራ
*መካር የሌለው ንጉስ አለ አንድ አመት አይነግስ
*መንገድ ካገር ልጅ ምክር ከጨዋ ልጅ
*መወለድ ቋንቋ ነው
*ሚስቱ ክፉ ባቄላ እራቱ ብሳና እንጨቱ ሀዘን ነው እቤቱ
*ሚስቱ ደግ ስንዴ እራቱ ወይራ እንጨቱ ደስታ ነው እቤቱ
*ሚስቱን ጠልቶ ካማቱ ልጁን ከሶ ካባቱ
*ሚስቱን ገድሎ አማቱ ቤት ተሽሽገ
*ሚስት ባታብል ባሏን ትወልዳለች
*ሚስት ከፈቷት ባዳ ማሽላ ከተቆረጠ አገዳ
*ሚስትህ አመዳም ጎራዴህ ጎመዳም
*ሚስትህ አረገዘች ወይ ቢለው ማንን ወንድ ብላ አለው
*ሚስትህን ስደድ በሬህን እረድ ይላል የባለጌ ዘመድ
*ሚስትና ዳዊት ከብብት
*ሚስት ፈትቶ ካማት መቀለብ በእንፉቅቅ መሄድ
*ሙቅ ውሀና የሰው ገንዘብ አይጠቅምም
*ሚስጥርህን ለባእድ ለምን አዋየኸው ወንፊት ወሀ ይዞ የት ሲደርስ አየኸው
*ማሞ ሌላ መታወቂያው ሌላ
*ማር በበላሁበት በጣፈጠው አፌ ጎመን ጎረስኩበት አይ አለማረፌ
*ማሽላ ሲያር ይስቃል
*ማሽላ እየፈካ ያራል
*ማቅ ይሞቃል ጋቢ ይደምቃል ገቢውን ባለቤት ያውቃል
*ማን ሙሽራ ቢልሽ ትኳያለሽ
*ማን ያውራ የነበረ ማን ያርዳ የቀበረ
*ማን ያውራ የነበረ ማን ይጨፍር የሰከረ
*ማእድ ጠፋና አንድ ላይ በላን
*ማግባቱ ቀርቶብኝ በታጨሁ
*ማጣት ከሰማይ ይርቃል
*ምላጭ ቢያብጥ በምን ይበጡ ውሀ ቢያንቅ በምን ይውጡ
*ምን ያመጣ ድሀ ምን ያገሳ ውሀ
*ምን ቢያርሱ እንደጎመን አይጎርሱ
*ምንም ቢጠም መንገድ ምንም ቢከፋ ዘመድ
*ምን ቢፋቀሩ አብረው አይቀበሩ
*ምከረው ምከረው እንቢ ካለህ መከራ ይምከረው
*ሞት በጥር በነሀሴ መቃብር
*ሞት ቢዘገይ ሲኦል ስለሞላ ነው
*ሞት ቢዘገይ ነው የምሄደው
*ሞት ቢዘገይ የቀረ ይመስላል
*ሞት የሰጠው ቀባሪ አያሳጣውም
*ሞኝ ሲስቁበት የሳቁለት ይመስለዋል
*ሞኝ እከኩን እያየች ስትስቅበት ወደደችኝ ብሎ ይፈነድቃል
*ሞኝና ወረቀት ሊደራደሩ ነው
*ሞኝና ወረቅት ኢንተርኔትን ናቁ
*ሞኝና ወረቅት የያዘውን አይለቅም
*ሞኝ ውሀ ሲወስደው ይስቃል
*ሞኝ ዘመድ ከልጅህ እኩል አድርገኝ ይላል

መደብ:ተረቶች
ተረት ከ

*ከህጻን ጋር አትብላ ድንች ድንቹን ይለቅምብሀል
*ከልብ ካለቀሱ ነጻ ምርጫ ይካሄዳል
*ከልብ ካለቀሱ እንባ አይገድም
*ከልጅ አትጫወት ንፍጥ ይለቀልቅሀል
*ከልጅ ጋር አትጫወት ይወጋሀል በእንጨት
*ከልጅ ጋር አትጫወት አይንህን ያወጣዋል በእንጨት
*ከመሞት መሰንበት
*ከመሸም ጋዝ አለ
*ከመቶ ሀምሳ ዳዊት የልብ ቅንነት
*ከመናገር ደጃዝማችነት ይቀራል
*ከመደብደብ ይሻላል ማደብ
*ከማትረባ ጉልበት በህግ አምላክ ይሻላል
*ከማን ጋር እንደምትውል ንገረኝ አንተ ማን እንደሆንክ እነግርሀለሁ
*ከማያቁት ወዳጅ የሚያቁት ጠላት ይሻላል
*ከማያውቁት መልአክ የሚያውቁት ስይጣን ይሻላል
*ከማይረባ ቁርስ የጠዋት ጸሃይ ይሻላል
*ከሜዳ ወዲያ ፈረስ ካርባ ወዲያ ቄስ
*ከምኔው ሞትሽና አፈር አፈር ሸተትሽ
*ከምድር ውስጥ ልቃቂት አይወጣም
*ከሞኝ ደጃፍ ሞፈር ይቆረጣል
*ከራስ በላይ ነፋስ
*ከርሞ ጥጃ አድሮ ቃሪያ ታጥቦ ጭቃ
*ከሰው ቀለብላባ ከመሬት ገብጋባ
*ከሰው ክፉ ደባል ከጭነት ክፉ አላል
*ከሰጠሽ ስጪኝ ካልፈለግሽ ፈግጪው ተቀምጠሽበት ከምትደፈጥጪው
*ከቁራ ጋር የዋለች እርግብ ላባዋ ባይጠቁርም ውስጧ ጠቁሮ ትመለሳለች
*ከቁርባን ውጭ ክርስትና
*ከቁንጫ መላላጫ ያወጣል
*ከበሉ አይቀር እንክት ከገሙ አይቀር ጥንብት
*ከበሮ በሰው ላይ ታምሪያለሽ ሲይዙሽ ታደናግሪያለሽ
*ከበሮ በሰው እጅ ታምር ሲይዙዋት ታደናገር
*ከባለቤቱ (በላይ) ያወቀ ቡዳ ነው
*ከባልሽ ባሌ ይበልጣል ማይክሮዌቭ አበድሪኝ
*ከባልሽ ባሌ ይበልጣል ሽሮ አበድሪኝ
*ከባልሽ ጋር ሁኚ ቢሏት የተለመነች መሰላት
*ከባቄላ አይጠፋም ዲቃላ
*ከባእድ የጠጡት ኮሶ ይወጣል ደም ጎርሶ
*ከተኛ አንበሳ ዞርዞር ያለ ቀበሮ ይሻለል
*ከነገረኛ ሰው ስንቅ አይደባልቁም
*ከነገሩ ጾም እደሩ
*ከነገሩ ጾም ይደሩ
*ከኑግ ጋር የተገኘ ሰሊጥ በጣም ይጣፍጣል
*ከናትዋ ልጅዋ ትብስ ባቄላ አሮባት እጅዋን ትልስ
*ከኔ ከወሰድሽው ተቀምጠሽ ልበሽው
*ከወንድም ደረቅ ከወጥ መረቅ
*ከዘመድ አጠገብ የተዳረች ልጅ ትዳር አትይዝም
*ከጠጅ ወዲያ አስካሪ ከባለቤት ወዲያ መስካሪ
*ከኛ ወዲያ ጎራሽ  እህል አበላሽ
*ከኛ ወዲያ ፉጨት አፍ ለማሞጥሞጥ
*ከአህያ የዋለች ሳር መጋጥ ትማራለች
*ከአህያ የዋለች ጊደር ለከፋ ጀመረች
*ከአህያ የዋለች ጊደር ፈስ ተምራ መጣች
*ከአህያ የዋለች ጊደር ፈስ ተምራ ትመጣለች
*ከአማት መኖር መጋማት
*ከአባቱ ፊት የሚናገር አፍ ለምጽ ይሆናል
*ከአብሮ አደግህ ጋር አብረህ አትሰደድ
*ከአጋም የተጠጋ ቁልቋል ዘላለም ሲያለቅስ ይኖራል
*ከአፈርኩ አይመልሰኝ
*ከአፍ የወጣ አፋፍ
*ከአፍ የወጣ ቃል ከእጅ የወደቀ እንቁላል
*ከዘላለም ፈስ ያንድ ቀን ቅዘን ይሻላል
*ከዝንጀሮ ቆንጆ ምን ይመራርጡ
*ከዝንጀሮ ቆንጆ አንዷ  ውድድሩን አሸነፈች
*ከዳቦ የተገኘ ወጥ አብረህ ግመጥ
*ከገሙ አይቀር መጠንባት ነው
*ከገሙ አይቀር ቅርንት ነው
*ከጦጣ የዋለ ጉሬዛ እህል ፈጅቶ ገባ
*ከፈሳም ቤት ቅዘናም ገባበት
*ከፍትፍቱ አጉርሱኝ
*ከፍትፍቱ አጉርሱኝ ከመረቁ ጾመኛ ነኝ
*ከፍትፍቱ ፊቱ
*ኩላሊት ካላየ አይን አያይም
*ካለመናገር ደጃዝማችነት ይቀራል
*ካለቀ መቆጠብ ከመሽ መንጠብጠብ
*ካለቀሰ አይቀር በደንብ ምታው
*ካለቃና ከጠገራ ፊት ዞር በል
*ካለ ፈጣሪ አሟጠሽ ጋግሪ
*ካላት ከፍላ ኑ ቅመሱ የምትል ናት ተቃመሱ
*ካልቀበጡ አይዘሉ ካልዘለሉ አይሰበሩ
*ካልበሉበት ደጀ ሰላም ከበሉበት ቤት ነው
*ካልታዘልኩ አላምንም አለች ሙሽራ
*ካልደፈረሰ አይጠራም
*ካልደፈረሰ አይጠራም ካልጠራ አይጠጣም
*ካልፈላ አይገነፍል ካልተጣደ አይበስል
*ካረገዘች ክታብ ያዘች ፈሷን ፈስታ ቂጧን ያዘች
*ካረጁ አይበጁ
*ካረጁ አይባጁ
*ካንቺ የተሻለች ሴት ባላገኝ ሌላ እንዳታገቢ ጠብቂኝ
*ካንድ ልጃገረድ ይገኛል ሁለት ዘመድ
*ካንዠት ካለቀሱ እንባ አይገድም
*ካያያዝ ይቀደዳል ካነጋገር ይፈረዳል
*ካገሩ የወጣ አገሩ እስኪመለስ ቢጭኑት አህያ ቢጋልቡት ፈረስ
*ኳስ ለራስሽ ስተይ ጎል ግቢ አለዚያ ፎሪ ብለው ይጠልዙሻል
*ካንጀት በላይ ፍቅር እያደር ያቃቅር
*ካንጀት ነው ካንገት
*ካዋቂ ጠያቂ
*ክረምት ከጭቃ በጋ ከግጫ
*ክረምትና በጋ ቆላና ደጋ
*ክረምትና ኮሶ ቤት በምሰሶ
*ክረምትና ወላድ ሲጠሉት ያከብራል
*ክረምትን የፈጀ በጋ እዳውን የፈጀ ዜጋ
*ክፉ ሴት በኑሮ ላይ ከባድ ሬሳ ትሆናለች
*ክፉ ሴት ጠዋት ወተት ማታ ሬት
*ክፉ ባይኖር የመልካም ዋጋ አይታወቅም


መደብ:ተረቶች
ተረት ወ

*ወልዶ አይስም ዘርቶ አይቅም
*ወረቱን የተቀማ ነጋዴ ዋግ የመታው ስንዴ
*ወሬኛ ሚስት ዘርዛራ ወንፊት
*ወራጅ ውሀ አይውሰድህ ሟች ሽማግሌ አይርገምህ
*ወሬ ቢነግሩህ መላ ጨምር
*ወሬ ቢያበዙት ባህያ አይጫንም
*ወርቅ የያዘ ቀበዝባዛ  እህል የያዘ ፈዛዛ
*ወርቅ የጫነች አህያ ስትገባ የማይፈርስ ግርግዳ የለም
*ወስፌ ቢለግም ቅቤ አይወጋም
*ወንዝ ለወንዝ መቀደስ ያረፈ ሰይጣን መቀስቀስ
*ወንዝ ለወንዝ ሩዋጭ የሰው በግ አራጅ
*ወንድ ልጅ ተወልዶ ካልሆነ እንዳባቱ ስጡት አመልማሎ ይፍተል እንደናቱ
*ወንድ ልጅ እና ቢላዋ ጮማ ይወዳሉ
*ወንድ ሊበላ የሴት ሌባ
*ወንድ ልጅ በተሾመበት ሴት ልጅ ባገባበት
*ወንድ ልጅ ለፈረስ ሴት ልጅ ለበርኖስ
*ወንድ ልጅ አንድ ቀን እንደ አባቱ አንድ ቀን እንደ እናቱ
*ወንድ ባለ በእለት ሴት ባለች በዓመት
*ወንድ እንደያዙት ነው
*ወንድ ከዋለበት ከብት ከተስማራበት
*ወዛም ገማ ቢለው የነጭ ወሬ ነው አለው
*ወይ አበዳሪ ወይ ተበዳሪ ይሞታል
*ወይ አታምር ወይ አታፍር
*ወይዘሪትነት ያንድ ቀን ርቀት
*ወይ ዘንድሮ ! አለች ቀበሮ
*ወይኖ አረሰው ወይኖ ጎረሰው
*ወደሽ ከተደፋሽ ቢረግጡሽ አይክፋሽ
*ወደሽ ነው ቆማጢት ንጉስ ትመርቂ
*ወደቀ ሲሉ ተሰበረ ነው
*ወደው የዋጡት ቅልጥም ከብርንዶ ይጥም
*ወዳጅ ይመጣል ከራያ ጠላት ይወጣል ከጉያ
*ወገኛ ቀበሌ ወረዳ (ከፍተኛ) መሆን ያምራታል
*ወግ ነው ሲዳሩ ማልቀስ
*ወጠጤ ለወጠጤ ቢማከሩ እንዳይታረዱ
*ወጡ ሳይወጠወጥ ወስከምቢያው ቂጥጥ
*ወጣ ወጣና እንደ ሸንበቆ ተገነደሰ እንደ ሙቀጫ
*ወጥን ማን ያውቃል ቢሉ ቀላዋጭ
*ወጥን የሚጨርስ መጎራረስ ሴትን የሚያስመታት መመላለስ
*ወጪ ያዘዘባት ጥቁር ሴት አንገቷን ትነቀሳለች
*ወጭትና ሴት ሲከናነቡ ይሻላል
*ወፍ እንዳገርዋ ትጮሀለች
*ወፍጮና ሴት መቼም አይሞላለት
*ዋቢ ያለው ያመልጣል ዋቢ የሌለው ይሰምጣል
*ውሀ ለሚወስደው ሰው በትርህን እንጂ እጅህን አትስጠው
*ውሀ ለቀደመ ግዳይ ለፈለመ
*ውሀ ለወሰደው ካሳ አይከፍልም
*ውሀ ለወሰደው ፍለጋ የለውም
*ውሀ ሊያንስ ሲል ይገማል ሰው ሊያንስ ሲል ይኮራል
*ውሀ ላነቀው ባለቤቱ ላላወቀው መድሀኒት የለውም
*ውሀ ልትቀዳ ሄዳ እንስራዋን ረስታ መጣች
*ውሀ መልሶ ውሀ ቀልሶ
*ውሀ መመለስ ወደ ሌላ ማፍሰስ
*ውሀ ምን ያስጮኸዋል ድንጋይ
*ውሀ ምን ያገሳ ድሀ ምን ያወሳ
*ውሀ ሲወስድ እያሳሳቀ ነው
*ውሀ ሲደርቅ ይሸታል ሰው ሲከዳ ይወሸክታል
*ውሀ ሲጎድል ተሻገር ዳኛ ሲገኝ ተናገር
*ውሀ በለዘብታ ድንጋይ ይፈነቅላል
*ውሀ በብልሀት ይቆላል በእሳት
*ውሀ በእሳት ሰስ በዳገት
*ውሀ ቢወቅጡት መልሶ እንቦጭ ነው
*ውሀ ቢወቅጡት እንቦጭ
*ውሀ ቢደርቅ አሳ ያልቅ
*ውሀ ቢጠቅምህም ማእበሉን አትመኝ
*ውሀና ገደል እያሳሳቀ ይወስዳል
*ውሀና ጠጅ እኩል ይጠጣሉ
*ውሀን መመለስ ወደ ሌላ ማፍሰስ
*ውሀን ምን ያስጮኸዋል ድንጋይ
*ውሀ አያንቅ ነገር አያልቅ
*ውሀ እድፍን ያጠራል ትምህርት ልብን ያጠራል
*ውሀ ከነቁ አባባ ከአጽቁ
*ውሀ የሚወስደው ሰው አረፋ ይጨብጣል
*ውሀ የጥቅምት ነበርሽ ታዲያ ማን ይጠጣሽ
*ውሀ ጭስ ክፉ ሴት ሰውን ያበራሉ ከቤት
*ውሀ ጭስና ክፉ ሴት ሰውን ያባርራሉ ከቤት
*ውሀውም እንዳይደርቅ አሳውም እንዳያልቅ
*ውሀውም እንዳይደርቅ አሳውም እንዳያልቅ አድርጎ ነው እርቅ
*ውል አያወላውል ምላት አያሻግር
*ውል ያዋውላል ታንኳ ያሻግራል
*ውል ያዋውላል ታንኳ ያሻግራል አቧራ ያስላል
*ውስጥ ውስጡን ድመትም አውሬ ነች
*ውሻ ምን አገባት እርሻ
*ውሻ በሰፈሩ ጅብ ነው
*ውሻ በቀደደው ድመት ተከተለች
*ውሻ በቀደደው ጅብ ይገባል
*ውሻ በበላበት ይጮሀል
*ውሻን በርግጫ ማለት እንካ ስጋ ማለት
*ውሻ የጌታውን ጌታ አያውቅም
*ውሽማዋን ብታይ ባልዋን ጠላች
*ውጣ ያለው ብር ግርግዳ ሲፍቅ ያድራል
*ውጣ ያለው ገንዘብ ግርግዳ ሲቧጥጥ ያድራል
*ውጣ ያለው ገንዘብ ግርግዳ ሲጭር ያድራል
መደብ:ተረቶች]]]]
ተረት ቸ

*ቸር ተመኝ ቸር እንድታገኝ
*ቸርን ቢያጠቁት ቢስ ይሆናል
*ቸር ይመጸውታል ጠላት ያጠፋል
*ቸኩለው ያፈሱታል ተቀምጠው ይለቅሙታል
*ቸኩሎ ከተጠቀመ ዝግ ብሎ የተጎዳ ይሻላል
*ቻቻታ የለመደ ሰው አባይ ዳር ቅበሩኝ ይላል
*ችኩል ሰው ጠንቋይ ይጠይቃል
*ችኩል ቅቤ ያንቀዋል
*ችኩል አደንጓሬ ሳይበሉት ሆድ ያማል
*ችኩል አፍ ሞትን ይጠራል
*ችኩል እግር ከዘንዶ ጉድጓድ ይገባል
*ችኮ የጦም ስጋ
*ችግረኛ ሲናገር ውሸት ሲደነፋ እውነት
*ችግር ለወዳጅ ሲያዋዩት ይቀላል
*ችግር በቅቤ ያስበላል አለች ዉሻ
*ችግር ነው ጌትነት
*ችግር የገረፈው ውጤቱ ያማረ ካልተንቀባረረ


ቸ
ተረት ጀ

*ጀማሪ ይጥፋ ሰካራም ይትፋ
*ጀምሮ የማይፈጽም ፈጭቶ የማያልም
*ጀምሮ ይጨርሳል ለጉሞ ይተኩሳል
*ጀምሮ ይጨርሳል አልሞ ይተኩሳል
*ጀምበር ሳለ እሩጥ አባት ሳለ አጊጥ
*ጀርባ ለባለቤቱ ባእድ ነው
*ጀርባዬን አሳከከኝ ተንጠራርቼ ማከክ ተሳነኝ
*ጀርባዬን እከከኝ ለኔ ራቀኝ
*ጀርባዬን እከክልኝ ለኔ ራቀኝ
*ጀግና የሚታወሰው ወይም ከሞተ ወይም ከተለየ በኋላ ነው
*ጀግናን ከደረቱ አበባን ከአናቱ
*ጃርት ያስደነገጠው ዱባ ይመስላል
*ጅል ስለላ ላይ ሄዶ ምግብ ቢቀርብለት ስለላ ላይ ነኝ ብሎ .እርፍ
*ጅምርን ለነገ አያሳዩም
*ጅምር ይጨረሳል ልጉም ይተኩሳል
*ጅራትና ሀሜት በሰተኋላ ነው
*ጅራትና ጉድ በስተኋላ ነው
*ጅራትና ጉድ ከወደኋላ ብቅ ይላል
*ጅራቷ ታደርሰኝ ካናቷ
*ጅራቷ ታደርሳለች ከናቷ
*ጅራፍ መትቶ ያለቅሳል ባለጸጋ በድሎ ተመልሶ ይወቅሳል
*ጅራፍ እራሱ ገርፎ እራሱ ይጮሃል
*ጅራፍ እሱው ይገርፍ እሱው ይለፍ
*ጅራፍ እሱው ይገርፍ እርሱው ይለፈልፍ
*ጅብ ምን ይመስላል እግሩ ያነክሳል አፉ ይነክሳል
*ጅብ ሲበላህ በልተሀው ተቀደስ
*ጅብ ባጥንት የተገደገደ በጅማት የተማገረ ቤት አለ ቢሉት ወዴት ነው ሳይል ገደል ገብቶ ሞተ
*ጅብን ለመግደል ከአህያ ተጠለል
*ጅብን ሲወጉ በአህያ ይጠጉ
*ጅብ ከላይ ውሀ ሲጠጣ ከታች ያለችውን አህያ አታደፍርሽብኝ አለ
*ጅብ ከማያውቁት አገር ሄዶ ቁርበት አንጥፉልኝ ይላል
*ጅብ ኪበላህ ጅብ በልተህ ተቀደስ
*ጅብ አጥንት ባየበት ይመላለሳል
*ጅብ አያውቁት አገር ሄዶ ቁርበት አንጥፉልኝ አለ
*ጅብ እማያቁት አገር ሄዶ ሩም ሰርቪስ ያዛል
*ጅብ እማያቁት አገር ሄዶ ቴሌ ሴንተር ከፈተ
*ጅብ እሰር ብሎ ተሰሮ ገባ
*ጅብ እስኪነክስ ያነክስ
*ጅብ እንኳን ጓደኛውን ይጣራል
*ጅብ እንኳን ጓደኛውን ይጠራል
*ጅብ እንደቁመቱ ልብ የለውም
*ጅብ እንዳባቱ ይዘርጥጥ
*ጅብ እንዳባቱ ይዘርጥጥ አህያ እንደአባቱ ይፈርጥጥ
*ጅብ እንዳገሩ ይጮሀል
*ጅብ እንዳገሩ ይጮሀል የደላው ሙቅ ያኝካል
*ጅብ እንደጉልበቱ ልብ የለውም
*ጅብ ታኮተኮተ ሰው ከተከተተ
*ጅብ ከሚበላህ በልተህ ተቀደስ
*ጅብ ካኮተኮተ ሰው ከተከተተ
*ጅብ ውሀ ሲጠጣ ታች ያለችውን አህያ አታደፍርሽብኝ አለ
*ጅብ የማያውቁት አገር ሄዶ ቁርበት አንጥፉልኝ አለ
*ጅብ የኔ ነው ስለው ወናፌን ቀማኝ
*ጅብ ጥጆቹን ጠብቅ ሲባል ይጠፉብኛል አለ
*ጅብና ሸማኔ ከጉድጓድ አይወጡም
*ጅብና እህል ሳይተዋወቁ ይኖራሉ
*ጅብን ሊወጉ ካህያ ይጠጉ
*ጅብን ሲወጉ ባህያ ይጠጉ
*ጅብን ከምን መታኸው ከአፉ አሰፋሁለት
*ጅብን ፈርቼ ከዛፍ ብወጣ ነብር ቆየኝ
*ጆሮህ የት ነው ቢሉት እዚህ አለ አሉ
*ጆሮ ለባለቤቱ ተቃዋሚ ሆነ
*ጆሮ ምነው አታድግ ቢሉት ጉድ እየሰማሁ በየት ልደግ አለ
*ጆሮ ለባለቤቱ ባዳ ነው
*ጆሮ በላ ሆድ ጦሙን አደረ
*ጆሮ ባይጦም ይመስላል ሆዳም
*ጆር አይጦምም አይን አይጠግብም
*ጆሮ እዳውን አይሰማም
*ጆሮ ካያት ያረጃል
*ጆሮ ካያቱ ያረጃል
*ጆሮ የሰማውን ለማየት ይሄዳል አይን
*ጆሮ የሰማውን ለማየት አይን ይንከራተት
*ጆሮ የሰማውን ልብ ያውቀዋል
*ጆሮ የሰማውን ልብ ያውቃል
*ጆሮ የቀድሞዎቹ እኩያ ነው
*ጆሮውን ቢቆርጡት መስሚያው ይቀራል
*ጆሮ ያለው ይስማ የሰማ ያሰማ
*ጆንያን ያቆመው እህል ነው


መደብ:ተረቶች
ተረት ገ

*ገላጋይ አጥቼ ግልገሌን በላኋት
*ገለፈንት የሴት ጋለሞታ
*ጉድ ነሽ ያንኮበር ቅጠል በየሄድሽበት ነገር ማንጠልጠል
*ጋን በጠጠር ይደገፋል
*ግም ለግም አብረህ አዝግም


ገ
ተረት ጠ

*ጠላትህን ውሀ ሲወስደው እንትፍ ብለህ ጨምርበት
*ጠርጥር በገንፎ ውስጥ እንዳለ ስንጥር
*ጠበንጃ ራሱ መቶ ራሱ ይጮሀል
*ጠንቋይ ለራሱ አያቅም
*ጡጥም ከፈስ ተቆጠረች
*ጤፍ ከአቅሙ እንክርዳድ ከፈለ
*ጤፍ ከዘመዷ ጎታ ትሞላ
*ጥልቅ ብዬን ውሀ ወሰዳት
*ጥርሴስ ልማዱ ነው አይኔን አታስቀው
*ጥርስና ከንፈር ሲደጋገፍ ያምር
*ጥርስ የሌላት ጥርስ ያላትን ነክሳ አነካከስ ታስተምራለች
*ጥቂት ያለው ሁሉ ብርቁ ነው
*ጥንቸል ጥላው ጠላት ይመስለዋ
*ጥንቸልም ለሆዷ ዝሆንም ለሆዱ አብረው ውሀ ወረዱ
*ጥይትና ማጣትን ተኝቶ ማሳለፍ ነው
*ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሄድ በጎድጓዳ
*ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሮጥ በጎድጓዳ
*ጥጋበኛ ከርከሮ የነፍጠኛ ጎጆ ይታከካል
*ጥጋበኛንና ውሀ ሙላትን ቁመህ አሳልፈው
*ጦር ሲመጣ ዛቢያ ቆረጣ
*ጦጣ መጀመሪያ የመቀመጫዬን አለች አሉ
*ጦጣ ባለቤቱን ታስወጣ


ጠ
ተረት ጨ

*ጨረቃ ሲጠፋ ኮከብ አባወራ ይሆናል
*ጨዋነሽ ቢሏት ሳቁ ገደላት
*ጨው ለራስህ ብለህ ጣፍጥ አለበለዚያ ድንጋይ ነው ብለው ይወረውሩሀል
*ጨጓራ ለመፍጨት አንጀት ለመጎተት በለው ዋተት ዋተት
*ጫማ የለኝም ብለህ አትዘን ካልሲ የሌለው አለና
*ጫማ የለኝም ብለህ አትዘን እግር የሌለው አለና
*ጭድ ይዞ እሳት ሳል ይዞ ስርቆት
*ጭድ ይዞ ወዘት ሳል ይዞ ስርቆት
*ጭለማ ቢመጣ አትፍራ ይነጋልና


መደብ:ተረቶች
ተረት ጰ

*ጳጉሜ ሲወልስ ጎተራህን አብስ
*ጳጉሜ ሲወልስ ገበሬ ጎተራህን አብስ
*ጳጉሜ ቢለግስ ጎታህን አብስ


ጰ
ተረት ጸ

*ጸሀይ ሳለ ሩጥ አባት ሳለ አጊጥ
*ጸሀይ ብልጭ ወፍ ጭጭ ሲል
*ጸሀይ ካልወጣ ከሰፈረበት አይነሳ አንበጣ ሴት ምክንያት አታጣ
*ጸሀይ የጠዋት አዱኛ የሽበት
*ጸሀይ ያየውን ሰው ሳያየው አይቀርም
*ጸሀይና ንጉስ ሳለ ሁሉም አለ
*ጸሎት በጽሞና ነገር በደመና
*ጸሎት በፍቅር ሀይማኖት በምግባር
*ጸሎት ከፍቅር ሀይማኖት ከምግባር ይበጃል
*ጸሎት ከፍቅር ሀይማኖት ከግብር
*ጸሎት ያለፍቅር ሀይማኖት ያለግብር አይረባም
*ጸጸት እያደር ይመሰረት
*ጻድቃን ሳይቀጣጠሩ ይገናኛሉ
*ጻድቃን ሳይቀጣጠሩ ይገናኛሉ ሀጥአን ግን በተቃጠሩበት ይተጣጣሉ
*ጽዋ በተርታ ስጋ በገበታ
*ጽድቁ ቀርቶብኝ በቅጡ በኮነነኝ
*ጽድቁ ቀርቶብኝ በውሉ በኮነነኝ
*ጽድቅ ለመንኳሽ ቀኝ ለከሳሽ
*ጽድቅ እንደ ላሊበላ እድሜ እንደ ማቱሳላ ይስጥህ
*ጽህፈት በብራና ዘፈን በበገና
*ጾማ ጾማ ለጸሎተ ሀሙስ እርጎ ትልስ
*ጾም ገዳፊና ሰው ጠባቂ ለጥቂት ይሳሳታል


ጸ
ተረት ፈ

*ፈላ ገነፈለ ተሞላ ጎደለ
*ፈረሰኛ ሲሮጥ እግረኛን ምን አቆመው
*ፈረሰኛ ሲሸሽ እግረኛን ምን አመጣው
*ፈረሰኛ የወሰደውን እግረኛ አይመልሰውም
*ፈረሱም ይኸው ሜዳውም ይኸው
*ፈረስ ሲያጠብቅ ልጓም አይለቀቅ
*ፈረስ በራሪ በቅሎ ሰጋሪ
*ፈረስ ቢያነክስ አህያ ታጉዝ
*ፈረስ ቢጠፋው ኮርቻውን ገልቦ አየ
*ፈረስ አውቃለሁ ስገታ እወድቃለሁ
*ፈረስና ገብስ ያጣላል
*ፈረስ ያደርሳል እንጂ አይዋጋም
*ፈረስ ጥሎ ይደነግጣል በቅሎ ጥሎ ይረግጣል
*ፈረስ ጥሎ ይደነግጣል አህያ ጥሎ ይረግጣል
*ፈረንጆች እንደመርፌ ይገቡ እንደዋርካ ይሰፉ
*ፈሩ ፈሩ ማጀት አሩ
*ፈሩ ፈሩ ማጀት አደሩ
*ፈሪ ለናቱ
*ፈሪ ለናቱ ይገባል
*ፈሪ ለናቱ ጀግና ለጀግንነቱ
*ፈሪ በገዛ ጠቡ ገላጋይ ይሆናል
*ፈሪ ቢሸፍት እስከ ጓሮ
*ፈሪ እንዳይሉኝ አንድ ገደልሁ ጀግናም እንዳይሉኝ አልደገምሁ
*ፈሪ ከውሀ ውስጥ ያልበዋል
*ፈሪ ካልጋ ላይ ይወድቃል
*ፈሪ ካልጋ ላይ ወድቆ ይሞታል
*ፈሪን ውሀ ውስጥ ያልበዋል
*ፈሪ ውሀ ውስጥ ሆኖ ያልበዋል
*ፈሪ ውሀ ውስጥ ያልበዋል
*ፈሪ የሚያባርረው ሳይኖር ይሸሻል
*ፈሪ የናቱ ልጅ ነው
*ፈሪ ፈራና እጉድባ ቢኛ ጆሮውን በላው ያይጥ ቀበኛ
*ፈሪ ፈራና እጉድባ ቢተኛ ጆሮውን በላው ያይጥ ቀበኛ
*ፈርተው ድንጋይ ሲጥሉ ጅብ ወጣ ከዱሩ
*ፈርተው ድንጋይ ቢጥሉ ጅብ ወጣ ከዱሩ
*ፈርተው ድንጋይ ቢወረውሩ ጅብ ወጣ ከዱሩ
*ፈሷን ፈስታ ቂጧን ጨበጠች
*ፈስ በወረንጦ እየተለቀመ ነው
*ፈስቶ ቂጥን መያዝ
*ፈስ ያለበት ቂጥ ዝላይ አይችልም
*ፈስ ያለበት ዝላይ አይችልም
*ፈትል ሲረዳዳ አንበሳ ያስራል
*ፈትል ሲረዳዳ አንበሳ ያስቀራል
*ፈክሮ መሽሽ ታሪክ ያበላሻል
*ፈዛዛ እያንቀላፋ ይገባል ፈፋ
*ፈጅቶ ከሚያጠግበኝ እስቲበርድ ይራበኝ
*ፈጅቶ ከሚያጠግበኝ እስኪበርድ ይራበኝ
*ፈገግታ የልብ አለኝታ
*ፈጣሪን የሚያህል ጌታ ርስትን ያህል ቦታ
*ፈጣሪን የሚያህል ጌታ ገነትን ያህል ቦታ
*ፈጥነው የገመዱት ፈጥኖ ይበጠሳል
*ፈጥኖ መስጠት ኋላ ለመጸጸት
*ፈጥኖ መስጠት ቶሎ ለመጸጸት
*ፈጥኖ መስጠት በኋላ መጸጸት
*ፈጭታ የነበረች ላመልማሎ ኮራች
*ፊት ያሞጠሙጧል ኋላ ያፏጩዋል
*ፍሪክና ጻድቅ አይቀጣጠርም
*ፍሬ በመስጠቱ ባልታወቀ ሾላ የወፎች ዝማሬ ቀደመ አሉ
*ፍቅር ሲጠና ቆሎ ያጓርሳል
*ፍቅርና ጉርሻ ካላስጨነቀ አያምርም
*ፍቅር ካለ ዘጠኝ ቂጣ ለባልና ሚስት ይበቃል
*ፍቅር ፍቅር ሲሉ ደሀ ሆነው ቀሩ
*ፍየል ሁለት ወልዳ አንዱ ለመጽሀፍ አንዱ ለወናፍ
*ፍየል ላምስት ዶሮ ለባልና ለሚስት
*ፍየል መንታ ወልዳ አንዱ ለመጽሀፍ አንዱ ለወናፍ
*ፍየል መንታ ትወልድና አንዱ ለወናፍ አንዱ ለመጽሀፍ
*ፍየል ሲሰባ ሾተል ይልሳል
*ፍየል በልታ በበግ አበሰች
*ፍየል በልታ በበግ አሳበበች
*ፍየል ሲቀናጣ እናቱን ይሰራል
*ፍዬል በግርግር እናቱን ይሰራል
*ፍዬል በግርግር እናቱን ይሰር
*ፍየል ከመድረሷ ቅጠል መበጠሷ
*ፍየል ከቀዘነ ዲያቆን ከዘፈነ
*ፍየል የለኝ ከነብር ምን አጣላኝ
*ፍየልና ቀበሮ ምጥማጥና ዶሮ
*ፍየሏን እንደበግ
*ፍየል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ
*ፍዳ ለሀጥአን እሴት ለጻድቃን
*ፍጥም አያናግር የጎርፍ ሙላት አያሻግር
*ፍጥም አፍራሽ ቤተክርስቲያን ተኳሽ
*ፍጥም ያቆማል እርቅ ይጠቀልላል
*ፍጥም ያዋውላል አቧራ ያስላል
*ፎክሮ መሸሽ ታሪክ ያበላሽ


መደብ:ተረቶች
አሞራውያን

**አሞራውያን** (ሱመርኛ፦ *ማርቱ* ፤ አካድኛ፦ *አሙሩ*፤ ግብጽኛ፦ *አማር*፣ ዕብራይስጥ፦ **אמורי** /አሞሪ/) በጥንት ከኤፍራጥስ ወንዝ ወደ ምዕራብ የኖረ ሕዝብ ነበረ። 
thumb|400px|'አሙሩ' በአካድ መንግሥት ዘመን (2075 ክ.በ. ገዳማ)
«የማርቱ አገር» ከሁሉ ጥንታዊ በሆኑት ሱመራዊ ምንጮች ለምሳሌ በ*[[ኤንመርካርና የአራታ ንጉሥ]]* ወይም በኤብላ ጽላቶች ይጠቀሳል። ለአካድ ነገሥታት ደግሞ 'ማርቱ' በአካድ ዙሪያ ከነበሩት 'አራት ሩቦች' አንዱ ሲሆን ሌሎቹ 3 ሱባርቱ፣ ሱመርና ኤላም ነበሩ። ይህ ስያሜ ወደ ምዕራብ የሆኑት አገራት ሶርያና ከነዓን ይጠቀልል ነበር። *[[ሉጋልባንዳ]]ና የአንዙድ ወፍ* በተባለው ትውፊት ዘንድ፣ የኡሩክ መጀመርያ ንጉሥ ኤንመርካር እነሱን ለመከልከል በ፶ኛው ዓመት ግድግዳ በበረሃ አሠራ፣ ይህም ምናልባት 2425 ዓክልበ. ሆነ።

የአካድ ንጉሥ ናራም-ሲን ስሜን ሶርያን 2040 ዓክልበ. ገደማ ወርሮ ዘመተባቸው፤ ልጁም ሻር-ካሊ-ሻሪ እንዲህ አደረገ። በኡር መንግሥት ዘመን በአንዳንድ ሰነድ አሞራውያን እንደ ዘላኖች ይሰደባሉ። ለምሳሌ፦

:«ምንምን እህል የማያውቁት ማርቱ.... ምንም ቤት ወይም መንደር የማያውቁት ማርቱ፣ የተራሮች ደደቦች... ለእንጉዳይ የሚቆፈር ማርቱ... (ምድርን ለማረስ) ጉልበቱን የማይበርከክ፣ ጥሬ ሥጋ የሚበላ፣ በሕይወቱ ዘመን ቤት የሌለው፣ ከሞተ በኋላ የማይቀበር ነው»።

:«ስንዴና እህል ያዘጋጃሉ፤ አሞራዊ ግን ምን እንዳለበት ሳያውቅ ይበላዋል!»

በኡር መንግሥት ጊዜ፣ አሞራውያን በአገሩ ውስጥ በጣም በመብዛታቸው ምክንያት፣ እንደገና እነሱን ለመከልከል ንጉሶቹ እንደ ሹ-ሲን ከጤግሮስና ከኤፍራጥስ መኃል አዲስ ታላቅ ግድግዳ ሠርተው ነበር።

የኡር መንግሥት በኤላም እጅ በ1879 ዓክልበ. ገደማ በወደቀበት ጊዜ በመንግሥቱ ውስጥ የኖሩት ብዙ አሞራውያን የራሳቸውን መንግሥታት አቆሙ። «የአሞራውያን መንግሥታት ዘመን» በመስጴጦምያ ታሪክ ከ1879 እስከ 1507 አመታት ከክርስቶስ ልደት በፊት ነው። ዋናዎቹ አሞራውያን ሥርወ መንግሥታት በማሪ፣ በያምሐድ በቃትና፣ በአሦር (በአሞራዊው 1 ሻምሺ-አዳድ ገዥነት)፣ በኢሲን፣ በላርሳና በባቢሎን ተነሡ።

ስለ ቋንቋቸው የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ከመሆኑና ከጥቂት ስሞች በቀር ምንም ዕውቀት አሁን የለንም። በተለይ በማሪ ጽላቶች (1800-1750 ክ.በ. ገዳማ) መካከል የተገኘ የአንዳንድ አሞራዊ ጽሑፍ በአካድኛ ተጻፈ።

'የአሞራውያን ዘመን' መጨረሻ ኬጥያውያን ባቢሎንን በ1507 ክ.በ. ገዳማ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) ሲያሸንፉት ነበር። ከዚያ ጀምሮ አዳዲስ ወገኖች - በተለይም ካሣውያንና ሚታኒ - በመስጴጦምያ ተነሡ። ከዚያ በኋላ *አሙሩ* ሲጠቀስ ማለቱ ስሜን ከነዓን እስከ ቃዴስ ብቻ ነው።

በመጽሐፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳን ውስጥ 'አሞራውያን' በከነዓን ምድር የኖረ ሕዝብ ነው። በኦሪት ዘፍጥረት 10፡16 መሠረት የከነዓን ካም ልጆች ናቸው። በብዙ ጥቅሶች 'አሞራውያን' እና 'ከነዓናውያን' የሚሉት ስሞች የሚለዋወጡ ያሕል ናቸው።

ከጨው ባሕርና ከዮርዳኖስ ወንዝ ምዕራብ ከሆኑት ተራሮች ጀምሮ እስከ ኬብሮን ድረስ ያለው አገር ከነገለዓድና ባሳን ጋር ነበራቸው። ኢያሱ እስራኤላውያንን ዮርዳኖስን አሻግሮ ወደ ከነዓን ሳይመራቸው ሙሴ ከአሞራውያን ንጉሦች ከዐግና ከሴዎን ሠራዊት ጋር ታግሎ አሸነፋቸው። እንዲሁም አሞራውያን በግብፅ በተገኙ አማርና ደብዳቤዎች ዘንድ የጢሮስ፤ የሲዶናና የሌሎች ከተሞች ጠላት ሆኑ። በሳሙኤል ዘመን ግን በእስራኤልና በአሞራውያን መካከል ሰላም ነበረ።

መደብ:ከነዓን
መደብ:ብሔሮች
መጽሐፈ ሄኖክ

**መጽሐፈ ሄኖክ** ጥንት የተጻፈ የመጽሐፍ ቅዱስ ዲዩትሮካኖኒካል መጽሓፍ ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት ዘንድ ይህም በሰዎች ቃላት በግዕዝ በያሮድ ልጅ በሄኖክ ከማየ አይህ አስቀድሞ ተጽፎ ነበር።

በመጽሓፉ ሄኖክ ከእግዚአብሔር ብዙ ራዕዮች ሲያይ ይናገራል። ደቂቀ ሴት (ትጉሃን) በአመጻቸው ጽናት ከቃየል ልጆች ጋራ አብረው እንዲዋሀዱ ከደብረ ቅዱስ በወረዱበት ጊዜ ሄኖክ እንደ ገሠጻቸው ይላል። የከለሱት ልጆቻቸውም በቁመት አብልጠው ረጃጅሞች እንደተባሉ እነዚህም አባቶቻቸውንና ምድሪቱን እንደ በደሉ ይላል። በሠሩት እጅግ ክፉ ሥራ ምክንያት የጥፋት ውኃ እንደሚደርሰባቸው ፈጽሞም እንደሚያሰምጣቸው የሚል የትንቢትም መጽሓፍ ነው። ይህም ትንቢት ኖህ በኖረበት ዘመን የተፈጸመ እንደነበረ የሚያምኑ ኣሉ። 

በተጨማሪም ሄኖክ ወደ ሰማያት ተወስዶ የሰማይ ቦታዎችን ያሳዩታል። ከዚህ በላይ ስለ እግዚአብሔር መንግሥት ብዙ ይነበያል፤ ያኔ ጻድቃን ሺ ልጆችን ይወልዳሉና በሰላም በደስታ እንደሚኖሩ የሚል ትንቢት ነው። በዚህ መሠረት የመሢህ፣ የሙታን ትንሣኤ እና የዕለተ ደይን ትንቢቶች መጀመርያ ከሄኖክ ወይም ከአዳም ዘመን ጀምሮ ተገለጹ።

መጽሐፉ በሙላቱ የታወቀው በግዕዙ ትርጉም ሲሆን፣ የተጻፈበት ቋንቋ፡ በተለይም በኢትዮጵያ መምህራን ዘንድ፡ ግዕዝ መሆኑ ይታመናል። ከዚህም ውጭ የመፅሀፉ ፍርስራሽ ብራና ቅጂዎች እስራኤል በሚገኘው  በሙት ባሕር ብራናዎች (በቁምራን ዋሾች) ውስጥ በአረማይስጥ ቋንቋ በ1950ዎቹ ተገኝቷል። ይህ መፅሀፍ በምዕራባውያን ምሁራንና ሊቃውንት ዘንድ መጀመርያ የተቀነባበረበት ልሳን ግዕዝ ሳይሆን አረማይስጥ ነው ተብሎ ይታመናል። ከዚህም በላይ አንዳንድ የግሪክኛ ወይም የሮማይስጥ ምንባቦች በከፊል ተርፈዋል።

## ምሳሌ

ለምስጋና የሚተጉ የከበሩ የመላእክት ስማችው ይህ ነው። 

ከከበሩ ከመላእክት አንዱ ቅዱስ ዑርኤል በመብረቅ በነጐድጓድ የተሾመ ነው። 

በሰው ቁስል የተሾመ ከከበሩ ከመላእክት አንዱ ቅዱስ ሩፋኤል ነው። 
                                                                              
ዲያብሎስን የሚበቀለው አጋንንትንም የሚበቀላችው ከከበሩ ከመላእክት አንዱ ቅዱስ ራጉኤል ነው። 

ለሰው ባደረገው በጎነት ላይ ለሕዝቡ ታዛዥ ነውና ከከበሩ ከመላእክት አንዱ ሚካኤል ነው።

አእምሯቸውን ባጡ ሰዎችም ላይ የተሾመ ከከበሩ ከመላእክት አንዱ ሠረቃኤል ነው።

በባቦች ላይ በጎነትም ባሉ ጻድቃን ላይ በኪሩቤልም ላይ የተሾመ ከከበሩ ከመላእክት አንዱ ገብርኤል ነው። -- ሄኖክ 6፡1-7

## የይሁዳ መልእክት
የይሁዳ መልእክት፡ 
፡1፡14-15 ከአዳም ጀምሮ ሰባተኛ የሆነ ሄኖክ። እነሆ፥ ጌታ በሁሉ ላይ እንዲፈርድ፥ በኃጢአተኝነትም ስላደረጉት ስለ ኃጢአተኛ ሥራቸው ሁሉ ዓመፀኞችም ኃጢአተኞች በእርሱ ላይ ስለ ተናገሩ ስለ ጭከና ነገር ሁሉ ኃጢአተኞችን ሁሉ እንዲወቅስ ከአእላፋት ቅዱሳኑ ጋር መጥቶአል ብሎ ለእነዚህ ደግሞ ትንቢት ተናገረ።

## መጽሐፉን ለማንበብ
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:3-apoch-3-cr.pdf&page=4]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=4](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:3-apoch-3-cr.pdf)

*መጽሐፈ ሄኖክ
*መጽሐፈ ሄኖክ በግዕዝ (ሌላ ዕትም)
*መጽሐፈ ሄኖክ - ከጥንት አባቶቻችን ሲወርድ ሲዋረድ የተቀበልነው የአንድምታ ትርጓሜ  - ኢ.ኦ.ተ.ቤ.



መደብ:አዋልድ መጻሕፍት
መደብ:ግዕዝ
መደብ:ትንቢት
የፕዌርቶ ሪኮ ነጻነት ፓርቲ

thumbnail|110px|'''PIP'''

**የፕዌርቶ ሪኮ ነጻነት ፓርቲ** (እስፓንኛ፡- ***Partido Independentista Puertorriqueño*** /ፓርቲዶ ኢንደፔንደንቲስታ ፕዌርቶሪኬኖ/ ወይም **[[PIP]]**) የፕዌርቶ ሪኮ ፖለቲካ ወገን ነው። ዋና ዓላማቸው ፕዌርቶ ሪኮ ነጻነቱን ከዩናይትድ ስቴትስ እንዲያገኝ ነው። 

**  Partido Independantista puertoriqueño - ''Spanish'' 
***  Puerto Rican Independence Party - ''English''

መደብ:ፓርቲዎች
ሎጥ

**ሎጥ** (ዕብራይስጥ፦ **לוֹט**፤ ዓረብኛ፦ **لوط**፤) በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት የአብርሃም (አብራም) ወንድም ካራን ልጅ ነበረ (ዘፍ. 11፡27)።

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
አልማዛን

**አልማዛን (Almazán)** በእስፓንያ በካስቲል ኢ ሌዮን ክፍላገር ሶሪያ አውራጃ  የተገኘ ከተማ ነው። በ1996 ዓ.ም. ሕዝብ መቆጠሪያ መሠረት ከተማው 5,755 ኗሪዎች አሉት።

* Recorrido fotográfico por San Miguel de Almazán 
መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
የለጥ ቅዱስ ጊዮርጊስ

**የለጥ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን** በሰሜን ሸዋ ሀገረ ስብከት፤ በከሰም ወረዳ ውስጥ የሚገኝ ቤተ ክርስቲያን ነው።
   
ማረጋገጫ ጽሑፍ ባይገኝም፤ አፈ ታሪኩ፣ የጊዮርጊስ ታቦት በቡልጋ የለጥ የተተከለው በዓጼ ዮሐንስ ዘመን ነው ይላል። እስከ ፲፱፻፵፫  (1943) ዓ.ም. ድረስ የቤተ ክርስቲያኑ ሕንጻ ክብ የሳር ክዳን ሕንጻ እንደነበር ይነገራል። እስከ እዚያም ዘመን የሰማእቱ ቅዱስ ጊዮርጊስ ታቦት ከድንግል ማርያም፣ ቅዱስ ፋሲለደስ እና መድሃኔ ዓለም ታቦታት ሌላ 13 ታቦታት እዚያው እሳር ክዳን ቤተ ክርስቲያኑ ውስጥ እንደነበሩ ይነገራል።

በ ፲፱፻፵፫  ዓ.ም ንቦች ጣሪያው ውስጥ ሰፍረው ኖሮ ከሳር ክዳኑ ውስጥ ሲገቡ ሲወጡ ይታዩ ነበር። የጊዜውም ካህናት በምስጢር ይሸራረሩኩና ማሩን በድብቅ ለመቁረጥ ይስማማሉ፣ ከዕለታት አንድ ቀን በምሽት ፍም ይዘው ሳር ክዳኑ ላይ ይወጡና ማሩን ቆርጠው ይወርዳሉ፣ ያልተገነዘቡት ግን ፍሙ ለካ እጣራው ወራጅ ላይ ወድቆ ኖሮ አንድ ሳምንት ሙሉ ካፈጋ በኋላ ተያይዞ ቤተ ክርስቲያኑን ያቃጥለዋል። ቤቱ ሲቃጠል የዋንዛ ዋልታው እመንበሩ ላይ ይወድቃና ታቦቱን ሸፍኖ ቀብሮ ያድነዋል። በየለጥ አካባቢ ሀዘንና ትካዜ ሰፈረ፣ ሕዝቡ ታቦታቱን ሲፈልግ ሰንብቶ በዚያ ጊዜ ከነበሩት አሥራ ሰባት ታቦታት ውስጥ የጊዮርጊስ ታቦትና የማሪያም፣ የመድሃኔዓለም፤ የፋሲለደስ ታቦታት ብቻ ሳይቃጠሉ ድነው ተገኙ ይላሉ ቄስ ሰርጸወልድ ተሰማ። 

ይኸኔ ልዩ ስሟ ቡሄ አምባ በምትባለው የየለጥ መንደር በ ፲፱፻፯ (1907)ዓ.ም ተወልደው በአምስቱ የኢጣሊያ ዘመን በአርበኝነት ተሰማርተው ሀገራቸውን ያገለገሉት ደጃዝማች ኪዳኔ ወልደመድኅን ቤተ ክርስቲያኑን እንዲያሰሩላቸው ጠይቀዋቸው ደጃዝማች ኪዳኔም ቤተ ክርስቲያኑን አሰርተው ከጨረሱ በኋላ ሕንጻው አሰራሩ ቅሬታ ስላሰማቸው አስፈርሰው እንደገና አሰርተው ታቦቱን ሚያዝያ ፳፫ ቀን ፲፱፻፵፱ (1949) ዓ.ም አዲሱ ቤተ ክርስቲያን ሊያስገቡ ቻሉ። ይኼ ቤተ ክርስቲያን በዘማናዊ መልክ በአራት ማእዘን ተሰርቶ በአካባቢው ቡልጋ ውስጥ በቆርቆሮ የተሰራ የመጀመሪያው ሕንጻ ነበር።  

በ ፲፱፻፺፭ ዓ.ም ለሚያዝያ ጊዮርጊስ በዓል በተደረገው የሕንጻ ምርመራ ቤተ ክርስቲያኑ አርጅቶ ተሰናጣጥቆ፣ ተበላሽቶ ስለነበር ሕንጻውን አፍርሶ እንደገና በዘማናዊ መልክ ለማሠራት ተወሰነ። 
ለዚኽም ሥራ:- 
*(ሀ) ገበሬው አሸዋ ከከሰም ወንዝና ከአማሪት ወንዝ፤ ድንጋይ ከልዩ ስሙ በር ከሚባለው ሠፈር ፈንቅለው በሰው ትከሻና በአህያ ሸክም 
*(ለ) ሲሚንቶ፤ የሕንጻ ብረት፤ ግንበኞችና ሌላም የሕንጻ ሥራ ባለሙያዎች ከአዲስ አበባ እስከ ሐሙስ ገበያ (አንዳንዴም እስከ ኮረማሽ) ድረስ በጭነት መኪና ተጉዞ ከዚያ በታች  በሰው ሸክምና በአህያ ጭነት እስከ ቤተ ክርስቲያኑ ግቢ ይቀርባል።  
*(ሐ) በዚህ ቆላ አካባቢ የውሐ እጥረት ስላለ ከቤተ ክርስቲያኑ በላይ አንድ ኪሎሜትር ርቀት ያለው ምንጭ ተገኝቶ ሦሥት ሜትር ተኩል በሁለት ሜትር ስፋት እና የ ሁለት ሜትር ጥልቀት ያለው ማቆሪያ ከተገነባ በኋላ የተጠራቀመውን ውሐ በ **ፔትሮል ፐምፕ** እየተሳበ በላስቲክ ቧንቧ ቤተ ክርስቲያኑ ግቢ ድረስ ገብቶ ለሥራው አገልግሏል።

አዲሱ ቤተ ክርስቲያን ባለ ስምንት ማእዘን ሕንጻ ሲሆን፤ የመሬቱን ገደላማነት በመጠቀም ግምጃ ቤትና ቢሮ የሚሆን ምድር ቤት ተሠርቶለታል። ሕንጻው ሙሉ በሙሉ በድንጋይ የተገነባ ሲሆን፤ ጣራውን በዘመናዊ ሸክላ መሰል ቆርቆሮ ተደፍኗል። ከአካባቢውም ጋር በቀለም እንዲዋሃድ አረንጓዴ ቀለም ተመርጧል። ደጃዝማች ኪዳኔ ያሠሩት ቤተ ክርስቲያን ተገጥመው የነበሩት የሙገሬ ጽድ መዝጊያና መስኮቶች ከታደሱ በኋላ አዲሱ ቤተ ክርስቲያን ሕንጻ ተመልሰው ሊገጠሙ ችለዋል። ሥራው በሁለት ዓመት ተኩል ተጠናቆ ቅዳሜ ጥቅምት ፳፫ ቀን ፳፻ ዓ.ም ታቦታቱን አዲሱ ቤተ ክርስቲያን አስገብተናል። በዚህም ዕለት ጸበሉን አስባረክን። 

ኢትዮጵያዊ የገጠር ሕዝብ በአንድነት የጋራ ኃይማኖቱን፤ ባህሉንም ሆነ ሰብዓዊ ሕይወቱን የሚኖረው በኃይማኖቱ ማስተናገጃ ቤት ነው። እነሆ በጋራ የዚህን ገጠር ሕዝብ "የለጤ" እና ሕዝበ ክርስቲያን አስብሎ የሚያስጠራውን የየለጥ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን በቅድሚያ ተሠርቶለታል፤ ከዚህ በኋል ትምህርት ቤት፤ ክሊኒክ፤ ወዘተ. ሊከተል ይችላል። ይኼንንና የመሳሰሉትንም ተግባራት ለማስፈጸም እግዚአብሔር ፈቃዱ ይኹን።

thumb|450px|left|አዲሱ ቤተ ክርስትያን እቡልጋ ተራራዎች መኻል

መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
መደብ:ኢትዮጵያ
ታችኛ ሳክስኛ

thumb|300px|ዝቅተኛ ሳክስኛ የሚናገርበት ዙርያ

**ዝቅተኛ ሳክስኛ** በጀርመንና በሆላንድ የሚናገር የጀርመንኛ ቀበሌኞች አይነት ነው። በሆላንድ **Nedersaksisch** /ነደርዛክሲሽ/ (ነደርሳክስኛ) ሲባል በጀርመን **Plattdüütsch** /ፕላትድውች/ በመባል ይታወቃል። በመደበኛ ጀርመን ደግሞ **Niederdeutsch** /ኒደርዶይች/ ይባላል። 

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ጀርመን
መደብ:ሆላንድ
ኒሞንያ

**ኒሞንያ** የሳንባ መቁሰል ነው። ሳንባ ኦክሲጅንን ከአየሩ የሚቀስሙ ብዙ ዋሽቶች አሉት። በኒሞንያ ግን ዋሽቶቹ በፈሳሽ ተሞልተው ኦክሲግንን እንደ በፊቱ ሊቀስሙ አይችሉም። መተንፈስን ያስቸግራል፣ መሳል ውይም ኅመም ይፈጥራል። ባክቴሪያ፣ ቫይረስ፣ ወይም ፈንገስ ጠንቆች ሊሆኑ ይችላሉ። ለብዙ አይነት ኒሞንያ፣ አንቲባዮቲክ መድኃኒት ሊፈውሰው ይችላል። ሆኖም በሽታው ለማንኛውም ሰው አደገኛ ነው። 

መደብ:ሕክምና
ኢውተዘን

**ኢውተርዘን** (ጀርመንኛ፦ **Uetersen**) የጀርመን ከተማ ነው።

 ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ብራቲስላቫ

350px|thumb|right|

**ብራቲስላቫ** (Bratislava) የስሎቫኪያ ዋና ከተማ ነው። በታሪክ መዝገብ «ብረዛላውስፑርክ» (*Brezalauspurc*) ተጽፎ መጀመርያው የታወቀ በ899 ዓ.ም. ነበር። በ992 ዓ.ም. ገደማ በወጡ መሐለቆች ደግሞ ስሙ «ብራስላቫ» ወይም «ፕሬስላቫ» ተጽፎ ይገኛል። ይህም በጀርመንኛ *Pressburg* (ፕሬስቡርግ) ስለ ሆነ እስከ 1911 ዓ.ም. ስሙ ያው ሆነ። በ1911 ዓ.ም. ስሙም ወደ *ብራቲስላቫ* ተቀየረ።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 426,091 ሆኖ ይገመታል። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

መደብ:ስሎቫኪያ
መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ኣንቲቦዲ

**ኣንቲቦዲ** ኣካል ከበሽታ ለመከላከል የሚሠራው ፕሮቲን ነው።
ኣንቴቦዲ ማለት በስውነታችን ውሰት የሚግኝ 

መደብ:ሕክምና
ክትባት

**ክትባት** ኣካል እራሱን ከበሽታ መከላከል እንዲችል የሚሰጥ መከላከያ ነው። የክትባት ንጥረ ነገሮች የተገደሉ ወይም የተዳከሙ የቫይረስ፣ ባክቴሪያ፣ ፕሮቶዞኣ ወይም የእነዚህና  የትላልቅ ጥገኞች ቍርጥራጮች ሊሆኑ ይችላሉ። በጥሩ የክትባት ዘዴዎች ግኝቶች የሰው ፈንጣጣና የቀንድ ከብቶች ደስታ በሽታዎችን ከእዚህ ዓለም ማጥፋት ተችሏል። 

መደብ:ሕክምና
ድረግ

**ድረግ** በሽታን ለመከላከል፣ ለማዳን ወይም ለማስሻል የሚጠቅም መድኃኒት ሲሆን ይህ ስም ኣጠቃቀሙ ሕገ-ወጥ (አደንዛዥ ዕፅ ወዘተ.) ነው።
አደንዛዥ ዕፅ የምንላቸዉ እንደ ፣ አልኮል ፣ ሲጃራ የመሳሰሉትን መጥቀስ ይቻላል ።

መደብ:ሕክምና
የኢትዮጵያ አየር መንገድ

**የኢትዮጵያ አየር መንገድ** ዋና መሥሪያ ቤቱ በአዲስ አበባ ኢትዮጵያ የሆነ የኢትዮጵያ ብሔራዊ አየር መንገድ ድርጅት ነው። አየር መንገዱ ከቀድሞው ትራንስ ወርልድ ኤይርዌይስ/ Transworld Airways (TWA) ጋር በጋራ የተመሠረተ ሲሆን አስተዳደሩ በአሜሪካኖች እጅ ነበር፤ ድርጅቱ ታኅሣሥ ፳፩ ቀን ፲፱፻፴፰ ዓ/ም ተመሥርቶ ለመጀመሪያ ጊዜ ዓለም አቀፍ በረራውን መጋቢት ፴ ቀን ፲፱፻፴፰ ዓ/ም ከአዲስ አበባ ተነሥቶ ካይሮ ድረስ አከናወነ። 

አየር መንገዱ ሲመሠረት ከአሜሪካ ወታደራዊ ኃይል የተገዙና በሁለተኛው ዓለም ጦርነት ያገለገሉ አምስት ዲ.ሲ. ፫ (DC 3-C47) አውሮፕላኖች ነበሩት። በዓለም ዙሪያ በአፍሪካ፤ በእስያ፤ በአውሮፓ እና በአሜሪካ ክፍለ አህጉራት ወደ ፶ የመንገደኛና የጭነት አገልግሎት ሲሰጥ፤ በሀገር ውስጥ ደግሞ በአሁኑ ጊዜ ፲፮ መድረሻዎችን ያገለግላል። ዋና የጣቢያው ማዕከል በአዲስ አበባ የሚገኘው ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ነው።

የኢትዮጵያ አየር መንገድ የራሱ የአውሮፕላን አብራሪዎች ማሰልጠኛ ትምሕርት ቤት ሲኖረው የግል አብራሪ እና የንግድ አውሮፕላን አብራሪ ፈቃድ በመስጠት የሀገር ልጆችንም ሆነ የውጭ ዜጎችን በማሰልጠን እስከ አርባ ዓመት ልምድ አለው። እንዲሁም ለብዙ የአፍሪካ ሀገር ብሔራዊ አየር መንገዶችና የግል አውሮፕላኖች የጥገና አገልግሎት ይሰጣል።

አየር መንገዱ ሙሉ በሙሉ በኢትዮጵያ ፌደራላዊ መንግሥት የተያዘ የኢትዮጵያውያን ሀብት ሲሆን፤ በዓለም አቀፍ ገበያ ላይ ለሽያጭ እና ለግዢ እንዲሁም ለብድር አመቺ እንዲሆን ተብሎ በአየር መንገዱ ሙሉ ቁጥጥር ሥር በኬይማን ደሴቶች የተመሠረተ ድርጅት ባለቤት ነው። 

የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ ለመንገደኞች አገልግሎት አዲሱንና ዘመናዊውን የቦይንግ ፯፻፹፯ (Boeing 787) ድሪምላይነር አውሮፕላን በማዘዝና ጥቅም ላይ በማዋል ከአፍሪካ የመጀመሪያው አየር መንገድ ሊሆን ነው። የታዘዙትን አሥር ቦይንግ ፯፻፹፯ ድሪምላይነር (Boeing 787 Dreamliner) አውሮፕላኖች እ.አ.አ. በ2009 መጨረሻ ላይ እንደሚረከብና ጥቅም ላይ እንደሚያውል ይጠበቃል። ከዚህ በተጨማሪ አየር መንገዱ 8 ቕ400 አውሮፕላኖች ከቦምባርዲየር (*Bombardier* ለሀገር ውስጥ መንገደኞት አገልግሎት አዟል።

በ፲፱፻፹፱ ዓ.ም. ዓለማየሁ በቀለ በላይነህ፣ ማትያስ ሰሎሞን በላይ እና ሱልጣን አሊ ሁሴን የተባሉ ሦስት ኢትዮጵያውያን፣ ከአዲስ አበባ ተነስቶ በናይሮቢ በኩል ወደ ቦምቤይ በረራ ላይ የነበረውን የኢትዮጵያ ዓየር መንገድ በረራ ቁ. ፱፻፷፩ በዓየር ላይ ጠለፉ። በጠላፊዎቹም ትእዛዝ ወደ አውስትራሊያ ሲያመራ ነዳጅ በመጨረሱ ምክንያት በረራው በሕንድ ውቅያኖስ ላይ ወደምትገኘው የቆሞሮስ ደሴት ተጠግቶ ከደሴቷ ግማሽ ኪሎሜትር ውቅያኖሱ ላይ ሊያርፍ ሲሞክር የዓየር ተሽከርካሪው ተሰባብሮ ፈነዳ። ከመንገደኖቹም ውስጥ፣ ጠላፊዎቹን ጨምሮ መቶ ሃያ ሦሥት ሰዎች ሕይወታቸውን አጡ። ከሞቱት መንገደኞች አንዱ፣ ኬንያዊው የፎቶ-ጋዜጠኛ ሞሐመድ አሚን ነበር።

የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ ቁጥር ፬፻፱ ጥር ፲፯ ቀን ፳፻፪ ዓ/ም ከቤይሩት በተነሳ ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ ባልታወቀ አደጋ ምክንያት በሜድትራኒያን ባሕር ላይ ውድቆ የሰመጠ በረራ ነበር።

## ደግሞ ይዩ
* የኢትዮጵያ አየር መንገድ አደጋዎች

## ድረ ገጽ

*  የኢትዮጵያ አየር መንገድ

መደብ:የኢትዮጵያ አየር መንገድ
ደጃዝማች በየነ መርድ

**ደጃዝማች በየነ መርድ** የባሌ አገረ ገዥና የልዕልት ሮማነወርቅ ባለቤት ነበሩ። ጣልያ ኢትዮጵያን በወረረው ጊዜ ከ1928 ዓ.ም. ጀምሮ ታዋቂ አርበኛ ሲሆኑ በ1929 ዓ.ም. ተይዘው ተገደሉ። የደጃዝማች መርድ በየነና የደጃዝማች ሶምሶን በየነ አባት ነበሩ። 

መደብ:አርበኞች
አበበ አረጋይ

*'ራስ አበበ አረጋይ' አባ ገስጥ * በንጉሱ ዘመን የጦር ሚኒስቴር እንደነበሩና ፋሽስት ጣሊያን ኢትዮጵያን በቅኝ ግዛት ለመያዝ በፈለገች ጊዜ ለ5 ዓመት በአርበኝነት የተዋጉ ጀግና ኢትዮጲያዊ ናቸው። የትውልድ ሀገራቸው ሰሜን ሸዋ ምርትና ጅሩ ወረዳ ሲሆን ልዩ ስሙ ኩሳየ(አብደላ) አካባቢ ነው።የትውልድ ዘመናቸው ፩፰፱፮ ዐ.ም ከአባታቸው ከአቶ አረጋይ በቸሬ ና ከእናታቸው ከ ወ/ሮ አስካለማርያም ጎበና  ነው ።አባ ገስጥ የንጉስ ባለሟል  ልጅ ነበሩ አያታቸው ራስ ጎበና ዳጨው የእምየ ምኒልክ የጦር አበጋዝ ነበሩ ።አባታቸው አቶ አረጋይ በቸሬ ደግሞ ተሟጋች ስለነበሩ ብተለያየ ጊዜ ዳኛ በመሆን ሀገራቸውን አገልግለዋል  አፈንጉስነት ማረግ ባለቤትም ነበሩ በስተ መጨረሻም የፍትህ ሚንስትር ማረግም አግኝተዋል። አባ ገስጥ በዘመኑ የነበረውን የት/ት ስርአትም ተምረዋል ከዚ በተጨማሪ በአ/አ በተቋቋመው ተፈሪ መኮንን ት/ትቤት ዘመናዊ ት/ት በፈረንሳይኛ ቋንቋ ተምረዋል።ከአባታቸው ችሎትም በመዋል ልምድ ቀስመዋል ።በውትድርና ሙያም የመቶ አለቃና የሻምበልነት ማዕረግ ባለቤትም ነበሩ።
በ ፩፱፪፮ ዐ.ም የባላምባራስ ማዐረግ ባለቤት በመሆን ለአ/አ ከተማ  የአራዳ ዘበኛ ጥበቃ አለቃም በመሆን ሰርተዋል ። የጣልያን ጦር በወገን ጥር ላይ ብልጫ ወስዶ ውድ አ/አ እየገሰገሰ መሆኑን ሲሰሙ ሰራዊትና ቤተሰባቸውን አስከትለው ወደ ሰ/ሽዋ አቀኑ  ከሳምንታት ጉዞ በሗላ ለ ሽምቅ  ውጊያ ከምትመቸው ሽዋ ገቡ

መደብ:አርበኞች
መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት

ጀግነው ራስ አበበ አረጋይ ጅሩ ኩሳየ ቦታ ተወለዱ ::
ጄነራል አስፋው ወልደ ጊዮርጊስ

እኚኽ ስመ ጥሩ አርበኛ ጠላት ኢጣልያ ኢትዮጵያን ለመውረር በመጣ ጊዜ፤ በቀድሞው ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ትእዛዝ፤ በመሀል ደቡብ ክፍል የጦር ሠራዊት ደጃዝማች በየነ መርዕድ ዋና አዝማች፤ ረዳቶች በጅሮንድ ፍቅረ ሥላሴ ከተማ፤ ወንድማቸው ፊታውራሪ አጥናፍ ሰገድ ወልደጊዮርጊስ እና እሳቸው (ቀኛዝማች አስፋው ወልደጊዮርጊስ እንዲሁም 'ከጠላት ጋር ሆነን አገራችንን አንወጋም' ብለው ኢጣልያን ከድተው ከመጡት ኤርትራውያን ቀኛዝማች ሰላባና ቀኛዝማች አንዶም ጋር ዘመቱ።

መደብ:አርበኞች
ባላምባራስ አየለ ወልደማርያም

በ1928 ዓ.ም በምሥራቅ ኢትዮጵያ የመጣውን የጣሊያን ጦር ለመከላከል የዘመቱ አርበኛ ሲሆኑ፤ ዋቢ ሸበሌ ላይ በተደረገው ጦርነት መሪ ሆነው ከእነ ደጃዝማች ኪዳኔ ወልደመድኅን ጋር ዘምተዋል። 

መደብ:አርበኞች
ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ

thumb|ደጃ/ገረሱ ዱኪ በአርበኝነት
**ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ** በጣልያን ፋሺስት ወረራ ጊዜ የኢትዮጵያ አርበኛ ነበሩ።  ከታላቅ ሠራዊት ጋር ጅማን ከጣልያን ኃያላት ነጻ ያወጡ ናቸው።**ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ  (አባ ቦራ)**

ታሪክን ወደኋላ 

ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ ከአዲስ አበባ ጅማ በሚወስደው መንገድ 114 ኪ.ሜ በምትገኘው በወሊሶ ከተማ በ 1905 ዓ.ም. ከአባታቸው ከአቶ ዱኪ ጉልማና ከእናታቸው ከወ/ሮ ወርቄ ኤልሞ ተወለዱ።

በወርሃ ሚያዝያ 1928 ዓ.ም የኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ በፋሺስት  ኢጣሊያ ጦር እጅ  ወደቀች ፤ወረራውን ተከትሎ ብዙዎች የውጭ ሀገር ሰዎች ኢትዮጲያ እንደ ሀገር የመቀጠሏ ታሪክ  አከተመላት  ሲሉ በደፍረት የተናገሩበትና የፃፊበት ጊዜ ነበር።

ይህ ግምት ግን በኢትዮጲያውያን ዘንድ ቦታ አልነበረውም ፤  ኢትዮጲያዊን  በዘር፣ በሀይማኖትና  በፓለቲካ ሳይከፋፈሉ ለአንድ  አላማ ተሰልፈው   የሀገራቸውን  ነጻነት እውን ለማድረግ ቆርጠው ተነሱ  ፤ደዣዝማች ገረሱ ዱኪ ወይም በፈረስ ስማቸው አባ ቦራ በዚህ ረገድ ከሚታወሱ  የሀገር፤ የክፋ ቀን ደራሽ ጀግኖቻችን መሀከል  አንዱ ናቸው ።

ፋሺስት ጣልያን ሀገራችንን ለሁለተኛ ጊዜ በወረረበት ወቅት የተጠበቀውን ጦርነት መነሻ በማድረግ በየክፍለ ሀገሩ የዘመተው የኢትዮጵያ የጦር ሠራዊት በጦር ሚኒስቴሩ ስር ሆኖ በ1928 ዓ.ም. ከማይጨው እስከ ተንቤና ሰቲት ድረስ ግጥሚያዎች አድርጎ ብዙ ጀግኖቻችን ተሰውተዋል።

በዚህ ጦርነት….

ደጃዝማች በየነ(አባ ሰብስብ)

ቢተወድድ መኮንን ደምሰው

ደጃዝማች መሸሻ ወልዴንና ሌሎችም ጀግኖች የጦር መሪዎች ስለ ሀገራቸው ሲሉ ህይወታቸው አልፏል። በዚያን ግጥሚያ ባላንባራስ (በኋላ ደጃዝማች) ገረሱ ዱኪም ይገኙ ነበር፤ እንዲያውም ቃፊር ሆነው በተንቤ የመጀመሪያውን ጥይት የተኮሱት እርሳቸው ነበሩ።

ከዚያም በጦርነቱ ፋሺስት በወረራ ወቅት ለጠላት ገብረን አናድርም ካሉ ጀግኖች አርበኞቻችን አንዱ ደጃዝማች ገረሱ ነበሩ፤ ደጃዝማች ገረሱ ቆራጥ አርበኞችን አስከትለው በጠላት ላይ የመጀመርያ ድላቸውን ተቀዳጁ ከነዚህ አምስቱ አንዱ ልጅ ገነነ በዳኔ ናቸው። ደጃዝማች ገረሱ (አባ ቦራ) ፋሺስት ጣልያንን እሳቸው ባሉበት ከደቡብ ኦሮሚያ እስከ ኦሞ ወንዝ መቀመጫ አሳጡት ገበሬዎችን አሰባስበው በደፈጣ ውጊያ ቁም ስቅሉን አሳዩት። የእርሳቸው ጀግንነት ከደቡብ ምዕራብ ሸዋ እስከ ጅማ ድረስ ብዙ ሺ ወጣቶችን አነሳስቶ ጫካ አስገባ። ጀግናው አርበኛ ገረሱ (አባ ቦራ) በዛ የሞት ሽረት ውጊያ ላይ ገና ለጦርነት ያልደረሰውን የ 13 ዓመት ልጃቸውን ተፈራ ገረሱን በጦርነት አሳትፈዋል፤ ሀገር ከምንም ይቀድማል በማለት ብላቴናው ልጃቸውን ጀግንነት አስተምረውታል፤ ዘመናዊ ጦር የታጠቀውን ፋሺስት እያስበረገጉ ተስፋ አስቆረጡት።

የእኚህን ጀግና አርበኛ ታሪክ የሚዘክር ሙዚዬም ከወሊሶ 1.ሜ. በሚገኘው ቅዱስ ገብርኤል ቤተክርስቲያን አጠገብ ይገኛል እንዲሁም በእዛው በወሊሶ ከተማ በስማቸው የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተሰይሞላቸዋል።

መደብ:አርበኞች

## ዋቢ ምንጮች
*ከበደ ተሰማ (ደጃዝማች)፣ የታሪክ ማስታወሻ፦ ሁለተኛው እትም (፲፱፻፷፫ ዓ/ም)፣ አርቲስቲክ ማተሚያ ቤት ሊሚትድ ቁ፡ 1947
ክርስቲያን

**ክርስቲያን** የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦ 
## የአባት ስም
* ክርስቲያን ሮድሪጌዝ፦ የኡራጓይ እግር ኳስ ተጫዋች።
* ሃንስ ክርስቲያን አንደርሰን፦ የዴንማርክ ጸሐፊ.

መደብ:የሚሰጥ ስሞች
አይሳክ ኒውተን

**ሰር አይሳክ ኒውተን** ከ[ጃንዩዌሪ] 4 ቀን [[1663 እ.ኤ.አ.] እስከ [ማርች 31 ቀን 1727 እ.ኤ.አ. የኖረ እንግሊዛዊ የፊዚክስ፤ የሒሳብ፤ የስነ ክዋክብት፤ የስነ መለኮት፤ የተፈጥሮአዊ ፍልስፍና እና ጥንት የነበረው የአልኬሚ ምሁር ነበረ። ምናልባትም ኒውተን በጣም ከሚታወቅባቸው ነገሮች ውስጥ ሶስቱ የኒውተን ሥነ-እንቅስቃሴ ህጎች ፤ የኒውተን የግስበት ቀመር፤ ካልኩለስ ለተባለውን የሒሳብ ክፍል መጀመር (ይህን ክብር ከጀርመናዊው ምሁር ከጎትፍሪድ ሌብኒትዝ ጋር ይጋሩታል)፤ ስለ ብርሃንና ስለሚይዛቸው ቀለማት ያገኘው ግኝት ይጠቀሳሉ። በተጨማሪም ኒውተን የእንቅስቃሴ ህጎችን በመጠቀም የፕላኒቶች (ፈለገ ሰማያት) እንቅስቃሴ በነዚሁ ህጎች እንደሚመሩ በማሳየት እና የሌላ ምሁር የጃናንስ ኬፕለር የፕላኒቶች እንቅስቃሴ ህግ ጋር እንደሚጣጣም በማሳየት ፤ በፊት ይታመንበት የነበረውን መሬት የሁሉም ነገሮች ማዕከል ናት የሚባለውን ሐሳብ ትክክል እንዳልሆነ በሳይንሳዊ መንገድ አሳይቷል።

## የህይወት ታሪክ
ሰር አይሳክ ኒውተን በ4ኛ ቀን 1642 አመተ ምህረት ተወለደ። አባቱ ከመወለዱ በፊት በመሞቱ እናቱ ከሌላ ባል ጋር ኮበለለች። ስለዚህ ከአያቱ ጋር መደግ ጀመረ።  ከ 12-10 አመት ድረስ ኒውተን በግራንተም ግራመር ት/ቤት ውስጥ ተማረ። ኒውተን ገበሬ መሆን ባለመፈለጉ ወደ ተሪኒቲ ኮሌጅ ካምበሪጅ ገባ። ዲግሪውን በ፩፮፭፱ ጨረሰ። ነገር ግን በ፩፮፮፮ በነበረው ወረርሽ ምክንያት ከኮሌጁ መሰደድ ነበረበት። በቀጣዩ አመት ተመለሰ። 
በቀጣዮቹ አመታት ስለ ሥነ-እንቅስቃሴ ህጎች፣ ካልኩለስ እናም ስለ ነጭ ብርሃን እና ስለሚይዛቸው ቀለማት ያገኘው ግኝት ይጠቀሳሉ። በማርች ፫፩ ቀን ፩፯፪፯ ከዚህ አመት በሞት ተለየ ኒውተን ራሳቸውን በቀላሉ ከሚገልጹ ተመራማሪዎች አንዱ ነበር።።

  

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ፊዚሲስቶች
የሲስተም አሰሪ

[thumb|300px|[Ubuntu]]
**የሲስተም አሰሪ** (operating system) ተጠቃሚዎችንና ሌሎች በማሽኑ ላይ የሚሰሩ ሶፍትዌሮችን የሚያስተናግድ ፕሮግራም ነው። በዚህ ሥራው የተጠቃሚዎችን ግብአቶች ወይም የማሽኑን ውጤቶችን የሚያቀናብሩ መሳሪያዎችን ይቆጣጠራል፤ የማሽኑን መዝገብ (memory) አጠቃቀም ለሚጠይቁ ፕሮግራሞች ይደለድላል፤ የተለያዩ የማሽኑን የመሳሪያ ሀብቶች (hardware resources) ይደለድላል፤ ማሽኑ ከኮምፒውተር መረብ ጋር ያለውን ግንኙነት ይቆጣጠራል እንዲሁም የመዛግብት (ፋይሎች) አቀማመጥን ያደራጃል።

መደብ:ኮምፒዩተር
የዶሮ ጉንፋን

**የዶሮ ጉንፋን** ወይም **ኤቭያን ፍሉ** (Avian Flu) ኢትዮጵያን እንደ ማንኛውም ኣገር ያሰጋታል። ይህ የወፍ ኢንፍሉኤንዛ ወይም የዶሮ ጉንፋን እያጠቃ ያለው ኣንዳንድ የሩቅ ምሥራቅ እስያ ኣገሮችን ቢሆንም ወደ ኤውሮፓና ኣፍሪቃ መስፋፋት ጀምሯል። እስካሁን (፳፻ ዓ.ም.) በሽታው የገደላቸው ሰዎች ብዛት ከ300 ያነሱ ሲሆን በሽታውን ለመቆጣጠር ከ150 ሚሊዮን ዶሮዎች በላይ ተፈጅተዋል። 

ያለውም ዋና ስጋት ቫይረሱ ከታመመ ዶሮ ሰው ጭምር ስለሚይዝና እራሱንም መቀያየር ስለሚችል ቀስ በቀስ ጉንፋኑ ከሰው ወደ ሰው የመተላለፍ ችሎታ ኣፍርቶ ሕዝብ እንዳይፈጅ ነው። ከዚህ በፊት ኢንፍሎኤንዛ በመደጋገም በዓለም ላይ ብዙ ሚሊዮን ሕዝቦች ገድሏል። ስለዚህ ስለበሽታው ሕዝቡ በሚገባ ማወቅና መዘጋጀት ኣለበት። በሽታው ኣንድ ቦታ ያሉትን ዶሮዎች በ48 ሰዓታት ሊፈጅ ይችላል። ኣንዳንድ ኣእዋፍ ወደተለያዩ ኣገሮች ስለሚበሩ በሽታውን መከላከል ቀላል ባይሆንም የመከላከያ ክትባት ኣለ። ለሰው መድኃኒትና መከላከያ የመሥራትም ጥድፊያ ቀጥሏል። በብዛት የሞቱ ኣእዋፍ ሲታዩ ለባለሥልጥኖች መንገር እንጂ ኣለመነካካትና ድመቶች እንዳይበሏቸው መከላከል ያስፈልጋል። በሽታው ካለበት ኣገር ዶሮን ኣለማስገባትና የጓሮ ዶሮን ኩስ ማጸዳዳት ጠቃሚ ናቸው። ዶሮንና እንቁላልን ለመብላት በሚገባ ማብሰል ቫይረሱን ይገድለዋል።

## የውጭ መያያዣዎች
* ስመ በሽታ  በዶ/ር ኣበራ ሞላ Dr. Aberra Molla

መደብ:ሕክምና
ሶፊያ ሮታሩ

**ሶፊያ ሮታሩ** (ሞልዶቭኛ፦ Sofia Mihailovna Rotaru-Evdokimenko /ሶፊያ ሚሃይሎቭና ሮታሩ-ኤቭዶኪመንኮ/ ፤ ዩክራይንኛ፦ Софія Ротару) ሩሳዊት፣ ኡክራይናዊት፣ ሞልዶቫዊት እና ቀድሞ ሶቭየት ዘፋኝ፣ ሙዚቀኛ፣ ጭፍረኛ፣ ተዋናይና ደራሲ ነች። ስለ ድምጿና በምሥራቅ አውሮፓ በተለይ ትታወቃለች። 

በዜና ማሰራጫ በኩል «የዘመናዊ ሙዚቃ ንግሥት» ተብላ ተሰይማለች። በ1986 እ.ኤ.አ. ስመ ጥሩ ማእረግ «የሶቭየት ህብረት ሕዝብ ዛፋኝ» የተቀበለች መጀመርያ ዘመናዊ ሴት ዘፋኝ ሆነች፤ በ2000 እ.ኤ.አ. ደግሞ የ20ኛው ክለ ዘመን ዘፋኝ ተባለች። 

ዛሬ ሶፊያ ሮታሩ የዩክሬን ዜጋ ሆና በክሪሜያና በያልታ ክብር ኗሪ ነች። ዋና መኖርያዋ ያልታ ሲሆን ደግሞ ቤቶች በመስኮብ፣ ክዬቭና ባደን-ባደን አሏት። በርካታ ከፈትኛ ሽልማቶችም አሏት፤ ከነዚህም መካከል የዩክሬን ሶቭዬት ሪፐብሊክ ክብር ዘፋኝ፣ የዩክሬን ሕዝብ ዘፋኝ፣ የሞልዳቪያ ሶቭዬት ሪበብሊክ ሕዝብ ዘፋኝ፣ ወዘተ ናቸው። 


www.sofiarotaru.com 

መደብ:ዩክሬን
መደብ:የሩስያ ሰዎች
መደብ:ዘፋኞች
ከልደት እስከ ሞት

**ከልደት እስከ ሞት** ከደጃዝማች ኪዳኔ ወልደመድኅን የተደረሰ መንፈሳዊና ፍልስፍና መጽሐፍ ሲሆን፤ ግንቦት 17 ቀን 1964 ዓመት ምህረት በትንሳኤ ዘጉባኤ ማተሚያ ቤት ታተመ።
### ማስታወሻ
*http://www.selamta.net/Amharic%20Literature/Keldet%20Eskemot.pdf

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ

**ንጉሥ ኃይለ መለኮት ሣህለ ሥላሴ** የሸዋው ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ልጅ ሲሆኑ ከንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ሞት በኋላ የአባታቸውን አልጋ ወርሰው እስከ ራሳቸው ሞት ድረስ የሸዋ ንጉሥ ነበሩ። ንጉሥ ኃይለ መለኮት የዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ አባት ናቸው።

ኃይለ መለኮት
መደብ:ሸዋ
ጳውሎስ ኞኞ

300px|thumbnail|right|ጳውሎስ ኞኞ (በስተግራ)

ደራሲ **ጳውሎስ ኞኞ** ኅዳር 11 ቀን 1926 ዓ.ም ቁልቢ አካባቢ ተወለደው ድሬዳዋ ከተማ አደጉ። በጣም ቆንጆ ስለነበር የልጅነት ስሙ አማረ ይባል፡ ከጊዜ በኋላ ወደ መፅሀፍ ቅዱስ ስሙ ጳውሎስ ሊባል ችሎአል።
 በጣሊያን ወረራ ምክንያት ትምህርታቸውን ከ4ኛ ክፍል በላይ ለመቀጠል አልቻሉም ነበር። ብልህ አዕምሮና የፈጠራ ችሎታ የነበራቸው ሰው ስለነበሩ፤ በልጅነታችው የኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች ጣሊያንን ሲገድሉ ወይንም ሲማርኩ ሥዕል በመሣል ያሳዩ ነበር። ጳውሎስ ካላቸው የጽሑፍ ጥማት የተነሳ የ«ድምጽ ጋዜጣ» አዘጋጅ በመሆን የብዕር ድምጻቸውን ያሰሙ ነበር። ጋዜጦች ላይ ከጽሑፍ አቅራቢነት እስከ አዘጋጅነት ለበርካታ ዓመታት ሠርተዋል። በተለይ «አንድ ጥያቄ አለኝ» በሚለው የአዲስ ዘመን ጋዜጣ አምዳቸው ላይ ብዙ ታዋቂነትን አግኝተዋል።  አቶ ጳውሎስ ኞኞ ከ1955 ዓ.ም ጀምሮ ለኢትዮጵያ ስነ ጽሑፍ ዕድገት የነበራቸውን ተሰጥኦ በአግባቡ በሥራ ላይ ያዋሉ እውቅ ጋዜጠኛና ደራሲ ነበሩ። እኚህ ታዋቂ ሰው በተወለዱ በ58 ዓመታቸው ሞቱ።

አቶ ጳውሎስ *የጌታችው ሚስቶች* በሚል ርዕስ ያሳተሟትን መጽሐፍ፤ «ከታተመችበት ወር አንሥቶ ላንድ ዓመት የመጽሐፌ መብት የግሌ ነው፡ ከአንድ ዓመት በኋል መብቱ የማንኛውም ኢትዮጵያዊ ይሁን፡ ከወሰንኩት ጊዜ በኋላ አሳትሞ ለመሸጥ የፈለገ ሁሉ ከድርሰቴ ሳይቀንስም ሆነ ሳይጨምር ሊያራባው ይችላል።  ስሜን ሳይሰርዝ 'አሳታሚውን እገሌ' ብሎ ማንም ኢትዮጵያዊ ከፈለገ እንዲያራባት የደራሲነት መብቴን ልቅቄአለሁ፡ አሳታሚው የግሉን የመግቢያ ሐተታ በስሙ ቢጽፍ እኔም ሆንኩ ወራሼ አንቃወምም።» ብለዋል

## የጳውሎስ ኞኞ ድርሰቶች
ከጋዜጠኝነታቸው ጎን ለጎን በድርሰትና በታሪክ ጸሐፊነታቸውም ፲፱ መጻሕፍት የታተመላቸው ሲሆን ሁለቱ ካረፉ በኋላ የታተሙ ናቸ። ለሕዝብ የሚሆኑ ዕውቀት ተኮር መጻሕፍት በማቅረብ ይታወቁ የነበሩት አቶ ጳውሎስ ኞኞ ካረፉ ከ፳ ዓመታት በኋላ ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ በሀገር ውስጥ የተጻጻፏቸውንና ወደውጭ አገር የላኳቸውን ደብዳቤዎች የሚያሳዩት ሁለት መጻሕፍት በአስቴር ነጋ አሳታሚ ድርጅት አማካይነት ታትመዋል።

### አጫጭር ልብ ወለዶች

*ከሴቶቹ አምባ
*የአራዳው ታደሰ
*የጌታቸው ሚስቶች
*ድብልቅልቅ
*የኔዎቹ ገረዶች

### ታሪካዊ መጻሕፍት

*አጤ ቴዎድሮስ
*አጤ ምኒልክ
* የኢትዮጵያና የኢጣሊያ ጦርነት
* አስደናቂ ታሪኮች

## ጥቅስ

ስለጸሐፊነት ባህሪያቸው ሲጽፉ፦ «'ይምሰል አይምሰል የጠይብ እጅ ከከሰል' እንደሚባለው እጄ እንደልማድ ሆኖበት መሞጫጨርን ይወዳል፡ ያን ሟጫራዬን ደግሜ ካነበብኩ ቀድጄ መጣል ነው፤ ይሰለቸኛል፡ እጠለዋለሁ፡ ስለዚህ አንድ ጊዜ በማርቀቅ የጻፍኳትን እንድትታተም እፈርድባታለሁ። ምናልባት አባጣ ጎባጣ ሆኖ አላስኬድ የሚል ገደላገደል ቢያጋጥማችሁ በደምዳሜ እመር እያላችሁ አላፉት።» 
## ማስታወሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:ጋዜጠኛ
አጥናፍሰገድ ኪዳኔ

**አጥናፍሰገድ ኪዳኔ** አዲስ አበባ ዑራኤል አካባቢ ኅዳር ፲፮ ቀን ፲፱፻፵፬ ዓ.ም ተወለደ። ዕድሜው ለትምሕርት ሲደርስ ረፒ በልዕልት የሻሸወርቅ አዳሪ ትምሕርት ቤት፤ አዲስ አበባ በዳግማዊ ምኒልክ እና አስፋ ወሰን ትምሕርት ቤቶች ተምሯል።

= ሥራዎች=

አጥናፍሰገድ በጋዜጠኝነትና በአሳታሚነት እንድ "ጦቢያ"፣ "ጥቁር ደም" እና "ታይታኒክ" የተባሉ ጋዜጣዎች ላይ የሠራ ሲሆን በመጽሐፍት ረገድ ደግሞ ከዚህ በፊት በትርጉም ሥራ አምስት መጻሕፍቶችን እና አንድ ልብ ወለድ ድርሰቱን ለአንባብያን ያቀረበ ጸሐፊ ነው። 

## ትርጉም

* **ድንግል ፍቅር**  በ፲፱፻፺፬ ዓ/ም  "Only Love" በሚል ርዕስ Eric Segal ከጻፈው የተተረጎመ
* **የፍቅር ዕንባ**   በ፲፱፻፺፬ ዓ/ም  "The Tears of Love" ከተሰኘው የ Barbara Cartland ድርሰት የተተረጎመ 
* **እሸት**
***የዕንቁ መዘዝ**
***የሰይጣን ኑዛዜ** በ ፲፱፻፺፮ ዓ/ም በRiccardo Orizio ከተጻፈው "Talk of the Devil" የተተረጎመ

## ልብ ወለድ
 
*ሌዮኔ 072392

አጥናፍ ሰገድ **ሌዮኔ** የተባለውን የመጀመሪያ ልብ ወለድ ድርሰቱን በጥቅምት ፳፻ ዓ.ም. አሳትሞ በሀገር ውስጥ፤ በብሪታኒያ እና በአሜሪካ ገበያ ላይ አውሏል። 

**ሌዮኔ** የተሰኘው ይህ ድርሰቱ  በወንጀል፤ በፍቅር፤ በጀብድ፤ በፖለቲካና የሀገር ፍቅር ስሜት የተሞላ ድርሰት ሲሆን፤ ቁም ነገሩ ጥንታዊ የሆኑ የኢትዮጵያ ቅርሳ ቅርሶች ቀ.ኃ.ሥ. ከሥልጣን ከወደቁበት ጊዜ ጀምሮ በአንዳንድ ራስ ወዳድ ግለሰቦች እና ባለሥልጣናት እየተሰረቁ በአውሮፓ የጥንታዊ ዕቃዎች ገበያ ላይ እንደዋሉና እየዋሉ መሆኑ ላይ ሲሆን፤ ሴራው ዓፄ ኃይለ ሥላሴቢሮ ጠረጴዛ ላይ ይቀመጥ የነበረው ከወርቅ የተሠራው የአንበሳ ቅርጽ ከፕረዚዳንቱ ቢሮ ተሰርቋል፡ ወደውጭም አውጥቶ ገበያ ላይ ለማዋል እነኛ ራስ ወዳድ ግለሰቦች ከውጭ ዜጎች ጋር ስለሚጎነጉኑት ሴራ እና በዚያውም አኳያ የሀገር ፍቅር ያላቸው አውሮፓ በስደት የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ግለሰቦች ይኼ ትልቅ የሀገር ቅርስ ከኢትዮጵያ እንዳይወጣ የሚያደርጉትን ጥረት ያካትታል።  አጥናፍሰገድ፤ እግረ መንገዱን በደርግ ጊዜ ዋናው ተዋናይ 'አናርኪስት' ተብሎ ከ'አብዮት' ጥበቃ ካድሬዎች ሲሸሽ በዚያ ጊዜ ባገር ላልነበርን እና ለአዲሱ ትውልድ አንባብያን በቃላት የሚቀርጽልን ሁኔታ እውን እዚያው እንደነበርን ያህል ያደርገዋል። እኒያስ ብልሕና ተንኮለኛ ንጉሠ ነገሥት፤ ለካስ የምስጢር የስዊስ ባንክ ቁጥራቸውን የደበቁት እዚያው እተሰረቀው አንበሳ ቅርጽ ላይ ኖሯል! (አያደርጉትም ብለው ነው?)

ደራሲው አንዳንዴ ደግሞ ምርጥ እና አስቂኝ አባባሎችን በመቀላቀል አንባቢውን ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻው ገጽ ድረስ ሳይጨርስ እንዳያስቀምጥ የሚያደርግ የጽሑፍ ባለችሎታ እንደሆነ **ሌዮኔ** ጥሩ ምስክር ነው። ለምሳሌ፤- "አስፋው ሲጋሩን እያጤሰ ግሩምን ሲያዳምጥ ...የእሥራኤል አገር ጅብ የሰማው ተረት ድንገት ትዝ አለው። 'እሥራኤል አገር ነው አሉ። ሰዎች ሬሳ ተሸክመው ይሄዳሉ። ታዲያ መንገድ ላይ አያ ጅቦ ያገኛቸውና ወዴት እንደሚሄዱ ይጠይቃቸዋል። ሰዎቹም የሞተ ዘመዳቸውን ለመቅበር መሆኑን ይነግሩታል። አያ ጅቦም የሞተ ሰው መቀበሩን እንደማያውቅ ሆኖ በመደንገጥ ራሱን ይይዝና "ልንቀብረው?" ይላቸዋል። ሰዎቹም ግራ ተጋብተው "አዎ ንልቀብረው!" በማለት ይመልሱለታል። በዚህ ጊዜ አያ ጅቦ "ከምትቀብሩት ለምን አትበሉትም?" ይላቸዋል። በጅቡ አነጋገር የተናደዱት ሀዘነተኞች "የሞተ ሰው ሲበላ የት ነው ያየኸው?" ብለው ወደሱ ሲሄዱበት ቆም ይልና "...እሺ እናንተ ካልበላችሁት ለምን ለሚበላ አትሰጡትም?" አላቸው።" 

በሌላ ቦታ ደግሞ፤- "...የዘጠኝ ዓመቷ ሠናይት የአስራ ሦስት ዓመቱ አስፋው ቆሎ መያዙን ስታይ ወዲያው ፈገግ ብላ..አቀርቅራ በጥርሷ ጥፍሯን እየነከሰች "አስፊቲ! እስቲ በናትህ ቆሎ ስጠኝ" ትለዋለች። የሠናይት አራዳ መሆን ቢያስገርመውም ጥያቄውን ቸል ብሎ ለመሄድ ግን አላስቻለውም። ከዚያም ቶሎ ብሎ የግራ እጁን ሱሪ ኪሱ ውስጥ ከከተተ በኋላ የተናገርችውን እንዳልሰማ ዓይነት "ቆሎ ስጠኝ?"..አለ።  አስፋው ሱሪ ኪሱ ውስጥ ያቆየውን ግራ እጁን ባዶውን ካወጣ በኋላ በኩራት ስሜት "በእጄ መስጠት ትቻለሁ። ከፈለግሽ መጥተሽ ከኪሴ ውሰጂ" አላት። በደስታ የተዋጠችው ሠናይት ወደአስፋው እየሄደች "ምን ቸገረኝ ጠራርጌ ነው የምወስድልህ!" ብላ እጇን ሱሪ ኪሱ ውስጥ ከተተችው። ኪሱ ውስጥ ግን ያገኘችው የጓጓችለትን ቆሎ አልነበረም። የያዘችው ለስላሳና ጠንካራ ነገር ቆሎ ያለመሆኑን ያረጋገጠችው በድንጋጤ በድን ሆኖ የምታየው አስፋው ከት ብሎ በመሳቁ ነበር።"

=ዋቢ ማስታወሻዎች=

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
አጥናፍሰገድ ኪዳኔ። ቀደም ሲል ከነበረው ሌዮኔ ልቦለድ መጽሐፍ በተጨማሪ በ2016 ዓ/ም በገበያ ላይ ያዋለው ", የእግዜር እንግዶች" የሚል የአጫጭር ልቦለድ መድብል አለው!!
ኅሩይ ወልደሥላሴ (ብላቴን ጌታ)

right|thumb|200px|የብላቴን ጌታ ኅሩይን ሞት የሚያሳውቅ ደብዳቤ
**ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ** በኢትዮጵያ መኻል አገር በሰሜን ሸዋ በመርሐ ቤቴ አውራጃ በታች ቤት ወረዳ ረመሸት ቀበሌ ደን አቦ ገዳም በተባለ ሥፍራ በ ፲፰፻፸፩ ዓ.ም ተወለዱ።  ሲወለዱ የተሰጣቸው ስም ገብረመስቀል ነበር።  በቤተ ክህነት ትምህርት እንጦጦ ራጉኤል ደብር መጥተው የመጻሕፍትን ትርጓሜ በዘመኑ ከነበሩት የደብሩ ሊቃውንት ዘንድ ተምረው አጠናቀዋል።  እዚህ ነው አንዱ መምህራቸው «አንተ የቀለም ቀንድ ስለሆንክና በምግባርህም የተመሰገንህ ነህና፡ ኅሩይ የተባለውን ስሜን ሸልሜያሃለሁ፡ ከንግዲህ ኅሩይ እየተባልክ ተጠራ!» አሏቸው። 

ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ ሃያ አንድ መጻሕፍትን የደረሱ ሲሆኑ፤ የመጨረሻው መጽሐፋቸው «የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ከንግሥተ ሳባ እስከ ታላቁ የአድዋ ድል» ለመጀመሪያ ጊዜ በ ፲፱፻፺፱  ዓ.ም የልጅ ልጃቸው ወይዘሮ ሠናይት ተክለማርያም አሳተሙት። የኢትዮጵያ ደራስያን ማኅበር እና የኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት ድርጅት በመተባበር ጳጉሜ ፪ ቀን ፳፻፬ ዓ/ም በአዲስ አበባ ቴአትርና ባህል አዳራሽ የተመረቁትን እና ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደ ሥላሴ  እንዲሁም የደራስያን፤- ቀኝ-ጌታ ዮፍታሄ ንጉሤን፤ ነጋድራስአፈወርቅ ገብረ ኢየሱስ፣ እና አቶ ተመስገን ገብሬን ምስል የተቀረጸባቸውን አራት ቴምብሮችን ገበያ ላይ አውለዋል።   ደራሲው ፋሽሽት ኢጣልያ ኢትዮጵያን በወረረ ጊዜ ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ጋር አብረው ወደ እንግሊዝ አገር ስደት ላይ እንዳሉ በስልሳ ዓመታቸው መስከረም ፱ ቀን ፲፱፻፴፩ ዓ.ም. አረፉ።

ሥርዓተ ቀብራቸው መስከረም ፲ ቀን እዚያው እንግሊዝ አገር ሲፈጸም ንጉሠ ነገሥቱ የሚከተለውን ንግግር አደረጉ።

«አሁን የአዳምን ልጆች ወግ ሲቀበል የምታዩት ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ በአገራችን ሥርዓት በመልካም አያያዝ ያደገ ከኢትዮጵያም ከፍ ካሉት ሊቃውንት የሚቆጠር ነው። ብልሃቱንና ትጋቱንም ለመልካም ሥራ የሚያገለግሉ መሣሪያዎች ስላደረጋቸው በመንግሥታችን ሥራ ለመመረጥና ወደ ታላቁ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትርነት ለመድረስ በቃ። በየጊዜው የጻፋቸው ከፈትኛ ባህሪውን የሚገልጹ መጻሕፍት፤ ይልቁንም በቤተ ክህነትና በታሪክ እውቀት በዓለም ሊቃውንት ዘንድ የታወቀና የተከበረ አደረጉት። ለምታውቁት ሰው ከታሪኩ ከዚህ የበለጠ ልነግራችሁ የሚያስፈለግ አልመሰለኝም።

በአጭሩ ከጠባዩ ትልቅነት የሚሰማኝን ለመናገር ሳስብ ጊዜውን ሁሉ ቁም ነገር በመሥራት ማሳለፉ፤ ከራሱ ይልቅ የተቸገሩትን ለመርዳት መጣሩ፤ እውነትን፣ ፍርድንም ማክበሩና በአገር ፍቅር መቃጠሉ ትዝ ይሉኛል።

አገልጋዬና ወዳጄ ኅሩይ!
በተቻለህ ስለአገርህ ሥራህን በሚገባ ፈጽመህ በምትሰናበትበት ጊዜ ታላቅ ነህ ሳልልህ ብቀር ሥራዎችህ ቀድመውኝ ይናገራሉ።
በክፉ አድራጊዎች የሚገፋ የዓለምን ፀጥታ የሚያናውጥ ነፋስ ምንም ቢያንገላታህና በታላቅ ፈተና ላይ ቢጥልህም ሊያሸንፍ አልቻለም። ታላቅና ቸር በሆነው ጌታ በተመደበው ሕግ ግን መታዘዝ ግድ ሆነብህ። ይህም ለያንዳንዳችን የሚደርሰን ዕድል ነው። አንተም እስከ መጨረሻ ከታገልክ በኋላ ዛሬ ደከመህ፣ አንቀላፋህም።  በሥጋ ብትለየንም ስምህና ሥራህ በመካከላችን ይኖራሉ።

ኅሩይ! እግዚአብሔር ሲያስበን አጥንቶችህና መንፈስህ የሚሰፍሩበትን ቦታ እስኪያዩና ከአባቶችህ እስኪቀላቀሉ ድረስ በእንግድነት በመጣህበት በዚህ ሥፍራ በሰላም ዕረፍ።» 


## ጽሑፎች
*ለልጅ ምክር፣ ለአባት መታሰቢያ-- ለመጀመሪያ ጊዜ 1910ዓ.ም. የታተመ
*ወዳጄ ልቤ፣ የሰውን ጠባይና ኑሮ በምሳሌ የሚገልጽ -- 1915 ታተመ
*ስሓርና ወተት፣ የልጆች ማሳደጊያ -- 1922 ታተመ
*የልብ አሳብ፣ የብርሃኔና የጽዮን ሞገሳ ጋብቻ -- 1923 ታተመ
*አዲስ አለም፣ የቅኖችና የደግ አድራጊዎች መኖሪያ -- 1925 ታተመ

## ማስታወሻ

*http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf 
*National Archives: FO371/22010 (J3585)
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:ኅሩይ ወልደሥላሴ
በዓሉ ግርማ

ደራሲ **በዓሉ ግርማ** በኢላባቡር ክፍለ ሀገር ሱጴ በምትባል ሥፍራ በ1928 ዓ.ም. ተወለዱ። ዕድሜያቸው ለትምህርት ሲደርስ የአንደኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በልዕልት ዘነበወርቅ ትምሕርት ቤት ፤ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን ደግሞ በጄኔራል ዊንጌት ትምህርት ቤት አጠናቀዋል።  ከዚያም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በፖሊቲካል ሳይንስ እና ኢንተርናሽናል ሪሌሽንስ የ ቢ.ኤ ዲግሪ ያገኙ ሲሆን፤ በዚሁ ተመሳሳይ መስክ ከአውሮፓ የማስተርስ ዲግሪያቸውን አግኝተዋል።

ደራሲ በዓሉ ግርማ በተለይ በልብ ወለድ እና በፈጠራ የሥነ ጽሑፍ ሥራዎች ከታወቁት የኢትዮጵያ የዘመኑ ደራሲዎች መካከል ተወዳጅነትና ዝናን ያተረፉ ዕውቅ ደራሲ ነበሩ። ከጻፏቸው በርካታ ድርሰቶቻቸው ውስጥ «ከአድማስ ባሻገር»  የተሰኘው መጽሐፋቸው በሩስኛ ቋንቋ ተተርጉሞ በቀድሞዋ የሶቪየት ሶሽያሊስት ሪፑብሊኮች ኅብረት ቀርቧል። በተጨማሪም በጋዜጠኝነት ሙያም ስማቸውን ያስጠሩ፤ ሙያቸውንም ያስከበሩ ደራሲ ነበሩ። «የዛሬይቱ ኢትዮጵያ» ጋዜጣ፤ የመነን መጽሔት፤ የአዲስ ረፖርተር መጽሔት፤ የአዲስ ዘመን ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ በመሆን ከመሥራታቸውም ባሻገር፤ ብዙ ወጣት ጋዜጦችን ለማፍራት ጥረት አድርገዋል።  አዲስ ሪፖርተር የተባለውን መጽሔትም ደረጃው ከፍ እንዲልና በዓለም አቀፍ ደረጃ እንዲገመገም አድርገዋል። በጋዜጠኝነት ሙያቸው በኢትዮጵያ ራዲዮ ሠርተዋል። 

ደራሲ በዓሉ ግርማ ለኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረከቱና ብዙ ሥራዎችን ያቀረቡ ሲሆን፤ የመጨረሻው መጽሐፋቸው «ኦሮማይ» በመባል ይታወቃል። ይኼውም መጽሐፍ በወቅቱ በነበረው የደርግ መንግሥት ሊደገፍ ባለመቻሉ በ1976 ዓ.ም. ለደራሲው ሕይወት መጥፋት መንስኤ ሊሆን በቅቷል። 

## ድርሰቶች
*ከአድማስ ባሻገር
*የኅሊና ደወል
*የቀይ ኮከብ ጥሪ
*ሐዲስ
*ደራሲው
*ኦሮማይ

## ማስታወሻ


*http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/BIBLIO.%20OF%20ETHIOPIAN%20WRITERS%20.pdf 
*http://carpediemethiopia.blogspot.com/2007/01/bealu-girma-now-at-this-moment_30.html
*የአቶ በዓሉ ግርማ ፎቶ ከ "ደራሲው" መጽሐፋቸው የተወሰደ
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች መደብ:በዓሉ ግርማ