open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ራስን ማሸነፍ

የሥጋ ፍላጎትን ማሸነፍ
ነቅቼ በምሆንበት ጊዜ እጠነቀቃለሁ። ሰውነቴን መቆጣጠር ችያለሁ። በንግግሬም ቢሆን በጣም የተገታሁ ነኝ። ነገር ግን ሀሳቦቼን በተመለከተ አሁንም ብዙ የሚቀረኝ ነገር አለ። ሀሳቦቼን በአንድ የተወሰነ ርዕሰ ጉዳይ ላይ ለማተኮር ስፈልግ፣ በልሎች ሀሳቦችም እበሳጫለሁ እናም በመካከላቸው ግጭት ይፈጠራል። ሆኖም በንቃት ሰዓታት ውስጥ ግጭታቸውን መከላከል እችላለሁ። ከርኩስ ሀሳቦች ነፃ ወደሆንኩበት ደረጃ ደርሻለሁ ሊባል ይችላል። ነገር ግን በእንቅልፍ ጊዜ በሀሳቦቼ ላይ እኩል ቁጥጥር ማድረግ አልችልም። በእንቅልፍ ጊዜ ሁሉም ዓይነት ሀሳቦች ወደ አእምሮዬ ይገባሉ፣ እናም ያልተጠበቁ ሕልሞችንም አልማለሁ። አንዳንድ ጊዜ ቀደም ሲል ለተደሰትኳቸው ተድላዎች ፍላጎት ይነሳል። እነዚህ ፍላጎቶች ርኩስ ሲሆኑ መጥፎ ሕልሞች ይኖራሉ። ይህ ሁኔታ ኃጢአተኛ ሕይወትን ያመለክታል። የኃጢአት ሀሳቦቼ ተገትተዋል ነገር ግን አልሞቱም። በሀሳቦቼ ላይ ፍጹም የሆነ የበላይነት ባገኝ ኖሮ、ባለፉት አስር ዓመታት ውስጥ እንደነበረው በሳንባ ምች፣ በተቅማጥ እና በአፐንዳይተስ ህመም ባልተሰቃየሁ ነበር። ነፍስ ኃጢአት አልባ ስትሆን፣ የምትኖርበት ሥጋም ጤናማ ነው ብዬ አምናለሁ። ይኸውም ነፍስ ከኃጢአት ወደ ነፃነት በገፋች ቁጥር ሥጋም ከበሽታ የመከላከል አዝማሚያ ይኖረዋል። ነገር ግን በዚህ ጉዳይ ላይ ጤናማ አካል ማለት ጠንካራ አካል ማለት አይደለም። ኃያል ነፍስ የምትኖረው በደካማ አካል ውስጥ ብቻ ነው። ነፍስ እየገፋች ስትሄድ ገና በጣም የከሳ ሊሆን ይችላል። ጠንካራ አካል ብዙውን ጊዜ በበሽታ የተጠቃ ነው። ምንም በሽታ ባይኖርም እንኳ እንዲህ ዓይነቱ አካል ኢንፌክሽንን በፍጥነት ይይዛል፣ ፍጹም ጤናማ አካል ግን ከእሱ ሙሉ በሙሉ ነፃ ይሆናል። ንጹህ ደም ሁሉንም አስጸያፊ ጀርሞች የማስወጣት ኃይል አለው።
ይህ አስደናቂ ሁኔታ በእርግጥ ለመድረስ አስቸጋሪ ነው። ያለበለዚያ እኔ ቀድሞውኑ በደረስኩበት ነበር፣ ምክንያቱም ወደዚያ መጨረሻ የሚያደርሱትን እያንዳንዱን እርምጃ በመውሰድ ግድየለሽ እንዳልነበርኩ እርግጠኛ ነኝ። ከዓላማዬ የሚያግደኝ ምንም ውጫዊ ነገር የለም፣ ነገር ግን ያለፉ ድርጊቶች የተዉትን አሻራ በቀላሉ ለማጥፋት አልተሰጠንም። ምንም እንኳን ይህ መዘግየት ቢኖርም በጭራሽ ተስፋ አልቆረጥኩም፣ ምክንያቱም ከኃጢአት ሙሉ በሙሉ ነፃ የሆነበትን ሁኔታ መገመት እችላለሁ፣ እንዲያውም የእሱን ደብዛዛ እይታ ማየት እችላለሁ። እናም ያደረግሁት መሻሻል ለተስፋ መሠረት ይሰጣል፣ ለተስፋ መቁረጥ አይደለም። ምኞቴን ሳላሳካ ብሞትም እንኳ እንደተሸነፍኩ አላምንም። ምክንያቱም በአሁኑ ጊዜ እንደማምነው ሁሉ በወደፊቱ ሕይወትም አምናለሁ። እናም አነስተኛው ጥረት እንኳ እንደማይባክን አውቃለሁ።
ወደነዚህ የሕይወት ታሪክ ዝርዝሮች የገባሁት ዘጋቢዎቼ እና ልሎች በተመሳሳይ ሁኔታ ውስጥ ያሉ እንዲበረታቱ እና በራስ መተማመንን እንዲያዳብሩ ነው። አትማ (ነፍስ) በእያንዳንዳችን ውስጥ አንድ ነው። ሁሉም ነፍሳት እኩል ችሎታዎች አሏቸው፤ አንዳንዶች ኃይላቸውን ሲያዳብሩ ልሎች ደግሞ በእንቅልፍ ሁኔታ ውስጥ አላቸው። እነዚህ האחרוניםም ከሞከሩ ተመሳሳይ ተሞክሮ ይኖራቸዋል።
እስካሁን ድረስ ብራህማቻሪያን በሰፊው ትርጉሙ ተመልክቻለሁ። ብራህማቻሪያ በሕዝባዊ ወይም አሁን ባለው አገላለጽ የእንስሳት ፍላጎትን በሀሳብ፣ በቃል እና በተግባር መቆጣጠር ማለት ነው። ይህ ትርጉምም ትክክል ነው ምክንያቱም የስሜት ህዋሳትን መቆጣጠር በጣም ከባድ እንደሆነ ስለሚታሰብ ነው። በምላስ ቁጥጥር ላይ ተመሳሳይ ትኩረት አልተሰጠም፣ እናም ስለዚህ የስሜት ህዋሳትን መቆጣጠር ይበልጥ አስቸጋሪ እና የማይቻል ሆኗል። የሕክምና ባለሙያዎች በበሽታ በደከመ አካል ውስጥ ስሜት ጠንካራ እንደሆነ ያምናሉ፣ እናም ስለዚህ ብራህማቻሪያ ለደከመው ሕዝባችን ከባድ ይመስላል። ከላይ ስለ ደካማ ግን ጤናማ አካል ተናግሬአለሁ። ስለዚህ ማንም ሰው የአካል ባህልን ችላ ማለት አለብን በሚለው ሀሳብ እንዳይወሰድ። የብራህማቻሪያን ከፍተኛውን ቅርፅ በተሰባበረ ቋንቋዬ ገልጫለሁ ምናልባትም በተሳሳተ መንገድ ሊገባ ይችላል። የሁሉንም የስሜት ህዋሳት ፍጹም ቁጥጥር ለማግኘት የሚፈልግ ሰው በመጨረሻ የሰውነት ድክመትን ለመቀበል ዝግጁ መሆን አለበት። ለሥጋ ምንም ዓይነት ፍቅር ከልለ የሥጋ ጥንካሬ ፍላጎት ሁሉ ይጠፋል። ነገር ግን የእንስሳት ፍላጎትን ያሸነፈ የብራህማቻሪ ሥጋ በጣም ጠንካራ እና በብርሃን የተሞላ መሆን አለበት። ይህ የተገደበ ብራህማቻሪያ እንኳ አስደናቂ ነገር ነው። በሕልሙ እንኳ ከሥጋዊ ሀሳቦች ነፃ የሆነ ሰው የዓለምን አድናቆት የሚገባው ነው። የልሎችን የስሜት ህዋሳት መቆጣጠር ለእሱ ቀላል ነገር እንደሆነ ግልጽ ነው።
ልላ ጓደኛዬ እንዲህ ሲል ጽፏል፦ "የእኔ ሁኔታ አሳዛኝ ነው። ያው መጥፎ ሀሳቦች ቀን ከልት፣ በቢሮ ውስጥ፣ በመንገድ ላይ፣ ሳነብ ወይም ስሰራ ወይም ስጸልይ እንኳ ይረብሹኛል። ሀሳቦቼን እንዴት መቆጣጠር እችላለሁ? ሴቶችን እንደ እናቴ እንዴት ማየት እችላለሁ? ከዓይኖቼ ንጹህ ፍቅር ብቻ እንዴት ሊወጣ ይችላል? ክፉ ሀሳቦችን እንዴት ማስወገድ እችላለሁ? ስለ ብራህማቻሪያ የጻፍከው ጽሑፍ ከፊቴ አለ፣ ነገር ግን ከእሱ ምንም ጥቅም የማላገኝ ይመስላል።"
ጆሴ አንቶኒዮ ካስት

right
**ጆሴ አንቶኒዮ ካስት ሪስት** (José Antonio Kast Rist) የቺሌ ሀገር ጠበቃና ፖለቲከኛ ሲሆን፣ የጀርመን ተወላጅ ዝርያ አለው።

በአሁኑ ጊዜ የቺሌ ሪፐብሊክ ፕሬዝዳንት እጩ ናቸው። እሱ እጅግ ቀኝ ተኮር ፖለቲከኛ፣ ወግ አጥባቂና ታማኝ ካቶሊካዊ ክርስቲያን በመባል ይታወቃሉ።

ከኦጉስቶ ፒኖቼት ወታደራዊ አገዛዝ በኋላ ሁለተኛው የቀኝ ተኮር የቺሌ ፕሬዝዳንት ሲሆኑ፣ የመጀመሪያው ደግሞ ሴባስቲያን ፒኜራ ነበሩ።

## ማጣቀሻወች
ሃይፋ

thumb
**ሃይፋ** (חיפה) በእስራኤል ውስጥ ከኢየሩሳሌምና ከቴል አቪቭ በኋላ በሕዝብ ብዛት ሶስተኛዋ ትልቅ ከተማ ናት። እ.ኤ.አ. 2023 መሠረት የሃይፋ ሕዝብ ብዛት 298,312 ነበር። የሃይፋ ከተማ የሃይፋ ሜትሮፖሊታን አካባቢ አካል ሲሆን፣ ይህም በእስራኤል ውስጥ በሕዝብ ብዛት ሶስተኛው ትልቁ የሜትሮፖሊታን አካባቢ ነው።
መደብ:እስራኤል
ኔታንያ

thumb
**ኔታንያ** (ሄብሩ፦ נתניה) በእስራኤል መካከለኛ ክልል የምትገኝ ከተማ ሲሆን፣ የሻሮን ሜዳ ዋና ከተማ ናት። ኔታንያ ከቴል አቪቭ 30 ኪሎ ሜትር በሰሜን፣ ከሃይፋ 56 ኪሎ ሜትር በደቡብ ትገኛለች። ከተማዋ በደቡብ በፖሌግ ወንዝና በዊንጌት ኢንስቲትዩት፣ በሰሜን ደግሞ በአቪሃይል ወንዝ መካከል ትገኛለች።
thumb
ኔታንያ ስሟን በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ዘመን የታወቀ የአሜሪካ አይሁዳዊ ነጋዴና ለጋስ ሰው ከነበረው ናታን ስትራውስ ስም ተሰይማለች፤ እርሱም የ“Macy’s” የመደብር ሰንሰለት ከባለቤቶቹ አንዱ ነበር። 14 ኪሎ ሜትር የሚሆኑ የባሕር ዳርቻዎች መኖራቸው ኔታንያን ታዋቂ የቱሪዝም መዳረሻ አድርጓታል።
መደብ:እስራኤል
ሃኑካ

thumb
**ሃኑካ** (חֲנֻכָּה) በአይሁዳውያን የሚከበረ በዓል ሲሆን፣ በእ.ኤ.አ. ከክርስቶስ በፊት 2ኛው ክፍለ ዘመን በመቄዶናውያን (ማካቤዎች) በሰለውኪድ ኢምፓየር ላይ ያደረጉትን እንቅስቃሴ የሚያስታውስ በዓል ነው። በዚያን ጊዜ ማካቤዎች ኢየሩሳሌምን እና ሁለተኛውን ቤተ መቅደስ በተሳካ ሁኔታ መልሰው አገኙ።
መደብ:እስራኤል
ሆሎን

thumb
**ሆሎን** (חולון) በእስራኤል የቴል አቪቭ ክልል ውስጥ የምትገኝ ከተማ ሲሆን፣ ከቴል አቪቭ በደቡብ ትገኛለች። ሆሎን የጉሽ ዳን ሜትሮፖሊታን አካባቢ ክፍል ናት። እ.ኤ.አ. 2023 መሠረት፣ ሕዝብዋ 192,980 ሲሆን፣ ይህም በእስራኤል ውስጥ በሕዝብ ብዛት 10ኛዋ ትልቅ ከተማ አድርጓታል። ሆሎን ከሃይፋ በኋላ በእስራኤል ውስጥ ሁለተኛው ትልቁ የኢንዱስትሪ ዞን ያላት ከተማ ናት።
መደብ:እስራኤል
ሆሎዶሞር

**አገናኞች** (**Holodomor**, **Голодомор**) በ1932-1933 ወደ 10 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎችን የገደለ ትልቅ፣ ሰው ሰራሽ በሆነ መንገድ የተቀናጀ ረሃብ። የጎሳ ዩክሬን እና ካዛክኛ መሬቶች የበለጠ ተጎጂ ሆነዋል። በዩክሬን ውስጥ, ረሃብ የዘር ማጥፋት ባህሪያት ነበረው እና እንደ በርካታ አገሮች ውስጥ እውቅና።ተከታታይ የስታሊኒስት ወንጀሎች አካል። የአደጋውን መጠን ስንመለከት እና ዩክሬን በአውሮፓ ውስጥ ትልቁ ሀገር መሆኗን ግምት ውስጥ በማስገባት ይህ የዘር ማጥፋት እልቂት ከሆሎኮስት ጋር ሊወዳደር ይችላል ። 

ዘመናዊው ሩሲያ የዩኤስኤስአር ቀጥተኛ ተተኪ እንደመሆኗ መጠን አሁንም ይህንን ወንጀል እንዲሁም ከ 2014 ጀምሮ በዩክሬን ላይ በተፈጸመው ጥቃት ወቅት የተፈጸሙትን ዘመናዊ ወንጀሎች ይክዳል ።
እ.ኤ.አ. በ 2022 የሆሎዶሞር ሰለባዎች ሀውልት ፈርሷል በሩሲያ በተያዘችው ማሪፖል ከተማ ዩክሬን ሩሲያን የባህል ቅርሶችን ታጠፋለች ስትል ከሰሰች ።

## ጋሬዝ ጆንስ
thumb|220px|ሉኪያ ስታንቼንኮ (1879–1973) — በሆሎዶሞር ወቅት ሰዎችን ያዳነች ሴት፣ በፎቶው መሃል። ፎቶው ከስታሊን ሞት በኋላ ተነስቷል
ስታሊን በዩክሬን ውስጥ ረሃብን ለማደራጀት ሁለት ዋና ግቦች ነበሩት፡ የዩክሬናውያን ገበሬዎች ተቃውሞን ለመግታት እና የተገኘውን እህል ወደ አሜሪካ ከተበደረው ብድር ለመክፈል መሆኑ።በዚያ ጊዜ ዋናው የቅጣት ኃይል የሆነው ኦጂፒዩ, የተባበረ የመንግስት ፖለቲካዊ አስተዳደር (OGPU, ОГПУ) ቡድኖች በመንደሮች ውስጥ ምልከታ በማድረግ ሁሉንም እህል እና የመዝራት ማከማቻዎችን ይዘው ወስደዋል፣ ይህም በዩክሬን ውስጥ የሚገኘውን የሀብት እርሻ ክልል ወደ ረሃብ ሞት አድርጎታል። ዩክሬናውያን በተለያዩ መንገዶች በዚህ ታይሪያን ኢሆሴፍ ስታሊን አገዛዝ ላይ ተቃውመው ተርፈዋል። በታሪክ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ በ1933 ዓ.ም. በዩክሬን ውስጥ ካኒባሊዝም ተመዝግቧል። አንዳንድ ሰዎች ግን ከሰው ሰራሽ ረሃብ ሰዎችን አድርሰዋል፣ ለምሳሌ በመካከለኛው ዩክሬን የኖረችው ሉኪያ ስታንቼንኮ (1879–1973) የተባለች ሴት፣ እሷም እንደ የጤና ባለሙያ በመሆን በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ህይወት አድርሳለች።በ1933 ዓ.ም. በዩክሬን ውስጥ በእያንዳንዱ ሰፈር ውስጥ ሰዎች በጎዳና ዳርቻ ላይ ተኝተው በስቃይ የሚሞቱበት ተለምዶ ነበር። በዚያ አመት በአንድ ቀን ውስጥ እስከ 28,000 ሰዎች ድረስ ይሞቱ ነበር። የሶቪየት ሚዲያዎች ሙሉ በሙሉ በመንግስት ቁጥጥር ስር በመሆናቸው ስለ እውነተኛ ችግሮችና ስለ ህዝብ ሞት ምንም አላወሩም፣ በምትኩ ስታሊንን እንደ ታላቅ መሪ አድርገው አወድሰዋል  ።
thumb|150px|ጋሬዝ ጆንስ
እውነትን የተናገሩትን ሁሉ ገደሉ ወይም ወደ ጉላግ ካምፖች ላኩ።በሆሎዶሞር ውጤት በዩክሬን ውስጥ ከህዝቡ ውስጥ ምርጥ ተወካዮች ተደምስሰዋል፣ ዩክሬናውያን ትልቅ ዲሞግራፊያዊ ኪሳራ ደርሶባቸዋል። የሩሲያ ደቡብ ክፍል በዋናነት በዩክሬናውያን የተሞላ ሲሆን በጣም ተጎድቷል። ከረሃብ ያለፉት ዩክሬናውያን ስሞቻቸውን ወደ ሩሲያኛ በመቀየር ሩሲያዊነት ተገዝተዋል። ዩክሬናዊ ቋንቋ ብዙ ጊዜ በኦፊሴላዊ መንገድ ተከልክሏል፣ ነገር ግን በገጠር አካባቢዎች በተለይ በጄኖሳይድ የተረፉት ተጠብቆ ቆይቷል። ዩክሬናዊ ባህል በጣም ተጎድቷል።የዌልስ ጋዜጠኛ ጋሬት ጆንስ በዩክሬን በተደረገ ጉብኝቱ በመጀመሪያ ለዓለም ስለዚህ አሳዛኝ ክስተት ነገረው። ወደ አገሩ ከተመለሰ በኋላ በቻይና በስራ ጉዞ ላይ በሶቪየት ወኪል ተገደለ።በ1946–1947 ዓ.ም. ረሃብ ወቅት ስታሊን ተመሳሳይ ፖሊሲ ተግባራዊ አድርጓል፣ ነገር ግን በትንሽ መጠን፣ እና ኪሳራዎች እስከ 3 ሚሊዮን ደርሰዋል። ከዩክሬናውያን የተወሰደው እህል ወደ ውጭ ለሶቪየት ወዳጅ የሆኑ ዲክታተራዊ አገዛዞች ተላከ። ስታሊን ከሞተ በኋላ (1953) ከጉላግ ንጹሐን የተፈረደባቸው ወደ ቤተሰቦቻቸው መመለስ ጀመሩ። ዩክሬናዊ ህዝብ ተርፏል  ።
## ዓለም አቀፍ እውቅና
thumb|220px|በሆሎዶሞር በጣም የተጎዱ የዩክሬን ክልሎች ካርታ።
thumb|220px|ሆሎዶሞር በአለም አቀፍ ደረጃ በዩክሬናውያን ላይ የዘር ማጥፋት ወንጀል እንደሆነ እውቅና ሰጥቷል።
## ፊልሞች
* ረሃብ 33 (Голод 33, 1991)

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
* በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች

## አገናኞች
አክቲያ

**አክቲያ** ( በጥንት ግሪክ፡ Ἄκτια  ) በኒኮፖሊስ በኤፒረስ ፣ በትግል ፣ በሙዚቃ ውድድር፣ በፈረስ እሽቅድምድም እና በባህር ጦርነት የተከበረ የአፖሎ አክቲየስ በዓል ነበር። በ 31ኛው ዓ.ዓ. ማርክ አንቶኒ ከአክቲየም ላይ ያሸነፈበትን ድል መታሰቢያ በአውግስጦስ እንደገና ተመሠረተ።  ምናልባት የጥንታዊ በዓል መነቃቃት ነበር በአክቲየም በተከበረው የአፖሎ ቤተ መቅደስ የተጠቆመው በ ቱኪዳይዲስ ፣  እና ስትራቦ ፣  የተጠቀሰው እና በአውግስጦስ የተስፋፋው። አውግስጦስ ያቋቋመው ጨዋታዎች በየአምስት ዓመቱ ይከበሩ ነበር ( **, *ሉዲ ክዊንክዌናሌስ* ); እነሱ የቅዱስ *አጎን* ማዕረግ የተቀበሉ እና ደግሞ ኦሎምፒያ ተብለው ነበር,  እና ግሪክ አራት ታላላቅ ጨዋታዎች በኋላ ቀጣዩ ደረጃ. 

አክቲዎች በሴኔት ትህዛዝ በሮም እና በተለያዩ የሮማዊ ግዛት ክፍሎች ይከበር ነበር። 

## የኒኮፖሊስ ስታዲየም
thumb|በኒኮፖሊስ የስታዲየም ቅሪቶች
ይህ ጥንታዊ ስታዲየም የሚገኘው በግሪኮ-ሮማውያን ኒኮፖሊስ ከተማ 'ፕሮአስቲኦን' ( የተቀደሰ ግሩቭ ) ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ነው። በአቅራቢያው ካለው ጂምናዚየም፣ ቲያትር እና ሂፖድሮም ጋር የታዋቂዎቹ የአክቲያን ጨዋታዎች መገኛ ነበር።   እነዚህ ጨዋታዎች፣ የአትሌቲክስ፣ የፈረሰኞች እና የሙዚቃ ዝግጅቶች፣  ለመጀመሪያ ጊዜ የተካሄዱት በ27 ዓ.ዓ. የመጀመሪያው የሮማ ንጉሠ ነገሥት አውግስጦስ ባላንጣዎቹን በማርክ አንቶኒ እና በግብፃዊቷ ሚስቱ ክሊዮፓትራ ላይ ያሸነፈበትን ድል ለማክበር ነው። በየአራት ዓመቱ እስከ 3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ ይደረጉ ነበር። የፍቅር ጓደኝነት ከተማዋ ከተመሰረተች በኋላ፣ የኒኮፖሊስ ጥንታዊ ስታዲየም ሁለት ከፊል ክብ ጫፎች ( *ስፌንዶንስ* ) አለው፣ ይህ የአምፊቲያትር ዓይነት በፕሪንሲፔቱ የመጀመሪያዎቹ 200 ዓመታት ውስጥ ጥቅም ላይ ውሏል። የጥንቷ ላኦዲኪአ ስታዲየሞች (በፓሙካሌ፣ ቱርክ አቅራቢያ) እና አፍሮዲሲያስ (ጊየር፣ ቱርክ) ተመሳሳይ ሥነ ሕንፃ አላቸው።

ቢያንስ 10,000 ተመልካቾችን የመያዝ አቅም ያለው የስታዲየሙ ሰሜናዊ ክፍል የተገነባው ከኮረብታው ጎን ሲሆን ሰው ሠራሽ ክምችቶች ለሌሎች ወገኖች ጥቅም ይውል ነበር። ግድግዳዎቹ ከበርካታ የጡቦች ኮርሶች ጋር ፊት ለፊት ባለው ፍርስራሽ እምብርት የተሠሩ ነበሩ። ከስታዲየሙ በስተ ምዕራብ በኩል ወደ ጂምናዚየም የሚያመሩ ሦስት አፕሲዳል መግቢያዎች ነበሩ፣ ማዕከላዊው ከሌሎቹ ይበልጣል። በምስራቅ *በስፊንዶን* ውስጥ ያሉት መግቢያዎች በአቅራቢያው ወዳለው ቲያትር ያመራሉ። በደቡብ በኩል *በስፌንዶን* በኩል ለአትሌቶች እና ለተመልካቾች (መኝታ ቤቶች ፣ ሱቆች ፣ ማረፊያዎች ፣ ወዘተ) የመኖሪያ ክፍሎች እና መገልገያዎች ነበሩ።

የአካባቢው ሰዎች ይህንን ስታዲየም ቶ *ካራቪ* ብለው ይጠሩታል ፣ ትርጉሙም  'መርከቧ' ማለት ነበር፣ እሱም ከመዋቀሩ ቅርጽ ጋር ዝምድናውን ለማሳየት ነበር። በስታዲየሙ እና በስታዲየሙ አካባቢ እስከ ዛረ ድረስ የአርኪኦሎጂ ጥናቶች ይካሄዳሉ።

*
ሩሲያዊነት

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
ቢዲኤስኤም

**ቢዲኤስኤም** (**BDSM**, Bondage — መታሰር / መገደብ, Domination — ገዥነት, Sadism — ህመም መስጠት, Masochism — ህመም መቀበል) የሚለው የሥነ-ልቦናዊ-ወሲባዊ ንዑስ-ባህል ሲሆን፣ በኤሮቲክ የሥልጣን ልውውጥ እና በሌሎች የወሲብ ግንኙነት ዓይነቶች ላይ የተመሰረተ ነው፣ በዚህም ውስጥ የጌታነት እና የተገዥነት ሚና ጨዋታዎችን ያጠቃልላል።በፊዚዮሎጂ ደረጃ ቢዲኤስኤም የሚመሰረተው የወሲብ ስሜትን ማሳደግ እና ሰውየው በማስተዋል የማህበራዊ ደንቦችን ወይም ታቡዎችን በመጣስ የሚገኝ የሥነ-ልቦናዊ-ፊዚዮሎጂያዊ ደስታ ነው፣ እንዲሁም (ሁልጊዜም ቢሆን አይደለም) በአካላዊ ተጽዕኖዎች ምክንያት እንደ እንቅስቃሴን መገደብ፣ መምታት፣ መቀልቀል ወዘተ። በጾታዊ ጥቃት እና በሚና-ተጫዋች ጨዋታዎች መካከል ያለው ዋነኛው ልዩነት አንዱ አጋር - ወንድ - የበላይነት እና ሴቷ ታዛዥ ናት ፣ ወይም በተቃራኒው (የሴት የበላይነት) የበላይነት እና መገዛት ሙሉ በሙሉ በፈቃደኝነት እና ደህንነቱ የተጠበቀ እርምጃዎች ናቸው ። 
thumb|200px|የዚህ ንዑስ ባህል አርማ
በዚህ ጊዜ ቢዲኤስኤም ከቀጥታ ወሲብ ግንኙነት ጋር ያልተያያዘ ራሱን የቻለ ልምምድ ሊሆን ይችላል፣ እንዲሁም የወሲብ ተግባራት አካል ሊሆን ይችላል።ቢዲኤስኤምን ከማህበራዊ ጥቃት ወይም ከወንጀል ተግባራት የሚለዩት ዋና ነገር ተሳታፊዎች የSSC መርሆችን (ከእንግሊዝኛ ቃላት የተውጣጡ፡ safe — ደህንነት፣ sane — ማስተዋል፣ consensual — ተስማምቶ) በጥብቅ መከተል ነው። በብዙ ሁኔታዎች ቢዲኤስኤም ሥነ-ምግባራዊ እና አካላዊ ተጽዕኖዎችን ስለሚያካትት፣ የተፈጥሮ የሰውነት ምላሾችን ከህመም እና ከምቾት አካላዊ ምላሾች ለመለየት ልዩ ማስጠንቀቂያዎች ይጠቀማሉ። በተለይ በክፍለ-ጊዜ ውስጥ ማንኛውም ተሳታፊ ቀደም ሲል የተወሰነውን ማቆሚያ ቃል (stop-word)፣ ምልክት ወይም እንቅስቃሴ ሊጠራ ይችላል፣ ይህም ሁሉንም ተጽዕኖዎች ወዲያውኑ እና ያለ ማንኛውም ሁኔታ ማቆም ማለት ነው። አንዳንድ ጥንዶች የተወሳሰበ የማስጠንቀቂያ ስርዓት ይጠቀማሉ፣ ይህም የተገዥው አጋር የተወሰነ ተጽዕኖ ወይም ጥንካሬውን መቀበል እንደሚችል ለማሳወቅ ያስችላል ። የጌታነት እና የተገዥነት ወሲባዊ ልምዶች በዓለም ዙሪያ በተለያዩ ሕዝቦች ውስጥ ይገኛሉ፣ ይህም በሥነ-ጥበብ ውስጥም እንደተንጸባረቀ ነው። እስከ ዛሬ ድረስ የተጠበቁት በጣም ጥንታዊ የሥነ-ጥበብ ሥራዎች የጥንታዊ ግሪክ ዘመን ናቸው።
ለምሳሌ በስፓርታ የወጣቶችን ሥርዓታዊ መደብደብ ይከናወን ነበር።ይህ ትርጉም ለአማርኛ ዊኪፔዲያ በቀጥታ ሊቀመጥ ይችላል። ከፈለጉ ተጨማሪ ዝርዝሮችን (ለምሳሌ ስለ ፖምፔይ ወይም ሌሎች ጥንታዊ ሥነ-ጥበብ ማከል) ወይም ሙሉ ክፍል ማዘጋጀት እችላለሁ ።
thumb|220px|ልጅቷ የምትወደውን የወንድ ጓደኛዋን ትቆጣጠራለች
thumb|170px|ሺባሪ የጃፓን የባርነት ጥበብ ሲሆን ከጥንት ጀምሮ በወሲባዊ ልምምዶች ውስጥ በስፋት ጥቅም ላይ ውሏል።
thumb|170px|ከኢትዮጵያ ሙርሲ ጎሳ የመጣች ሴት።

ምንም እንኳን ዘመናዊው ቢዲኤስኤም በዋነኛነት የአውሮፓ እና የአሜሪካ ንዑስ ባህል ቢሆንም፣ የሱ አካላት በባህላዊ አፍሪካዊ እና እስያ ባህሎች ውስጥ የጾታ ደስታን ለማበልጸግ፣ ህመምን፣ ደስታን፣ የበላይነትን፣ መገዛትን እና የሰውነት ማሻሻያዎችን በማካተት ይገኛሉ። በአፍሪቃ ሀገራት ውስጥ ከቢዲኤስኤም ጋር ተመሳሳይ ልምምዶች የሚከተሉትን ያካትታሉ፡ በሩዋንዳ፣ ዩጋንዳ እንዲሁም በምስራቅና ደቡብ አፍሪቃ አገሮች የላብያ ማራዘሚያ። በልጅነት ጊዜ ሴቶች የላብያ ሚኖርን ለመዘርጋት ይሞክራሉ ይህም የወሲባዊ ደስታን፣ የወሲብ ፍጻሜን እና የሴት ወንድም ማፍራትን ያሻሽላል። በአፍሪቃ አውድ ውስጥ ይህ እንደገና የግል ሥጋ ለውጥ ሲሆን ከአንዳንድ ቢዲኤስኤም ልምምዶች ጋር ተመሳሳይ ነው።በዘመናዊ አፍሪቃ አውዶች ለምሳሌ በቦትስዋና፣ ዚምባብዌ በወሲት ጊዜ ለምሳሌ ሽምብራት መጠቀም ወይም መምታት የተለመደ ነው ግን በተልዕኮ ላይ ትኩረት ይሰጣል ። በጃፓን፣ ከጥንት ጀምሮ፣ አጋርን ለቁጥጥር የማሰር ዘዴዎች በስፋት ጥቅም ላይ ውለው ነበር፣ እና ህንዳዊው ካማ ሱትራ የቢዲኤስኤም ልምዶችን ጨምሮ የሰውን ጾታዊነት ሙሉ ገጽታ ይገልፃል  ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* መደፈር
* የፊንጢጣ ወሲብ

## አገናኞች
መደፈር

**መደፈር** — ከሌላ ሰው ፈቃድ ውጭ የግብረ ሥጋ ግንኙነትን የሚያካትት የወሲብ ጥቃት አይነት።አስገድዶ መድፈር ብዙውን ጊዜ የሚከሰተው አካላዊ ጥቃትን ወይም ማስፈራሪያውን በመጠቀም ነው, የስነ-ልቦና ጫና (አስገድዶ ደፋሪው የተጎጂውን ጥገኝነት ይጠቀማል-ኢኮኖሚያዊ, ማህበራዊ, ስነ-ልቦና, በተለይም በቤት ውስጥ ብጥብጥ). የተጎጂው አቅመ ቢስ ሁኔታም እንዲሁ ይበዘበዛል ።
thumb|270px|በዓለም ላይ የዚህ ወንጀል ድግግሞሽ
thumb|270px|ዩክሬንን ለመደገፍ እና በሩሲያ ወታደሮች በሲቪሎች ላይ የሚደርሰውን መደፈር በመቃወም ሰልፍ
thumb|270px|ወሲባዊ ጥቃትን ለመዋጋት ሰልፍ 
አብዛኛዎቹ አስገድዶ መድፈርዎች (እስከ 94%) ምንም እንኳን የማያውቁት ሰዎች የተዛባ አመለካከት ቢኖራቸውም የሚፈጸሙት በቅርብ እና በታወቁ ተጠቂዎች (ባል፣ የቤተሰብ አባላት፣ የስራ ባልደረቦች፣ ዶክተሮች፣ ወዘተ) ነው።ማስፈራራት፣ ውርደት፣ የጥፋተኝነት ስሜት፣ ድጋሚ መደፈርን መፍራት፣ እና የደፈረው ሰው እንደሚቀጣ እምነት ማጣት፣ የተደፈሩ ሴቶች እርግዝናቸውን፣ ጉዳታቸውን እና ህመማቸውን እንዳያውቁ፣ ለህግ አስከባሪ አካላት ሪፖርት እንዳያደርጉ እና እርዳታ ከመጠየቅ ይከላከላል። እንደ ዩኒሴፍ ዘገባ እ.ኤ.አ. በ2024 በፕላኔታችን ላይ ከአምስት ሴቶች አንዷ እና ከሰባት ወንዶች አንዷ በልጅነት ጊዜ የፆታ ጥቃት ይደርስባቸዋል  ።

በአብዛኛዎቹ ጉዳዮች ይህ ወንጀል የሚፈጸመው በድሃ፣ አምባገነን እና ኋላቀር አገሮች እንዲሁም በጦርነት ጊዜ ነው።ለምሳሌ በቻይና በናንጂንግ እልቂት ወቅት በጃፓናውያን በቻይና የፈፀሙት ግፍ፣ በ20ኛው ክፍለ ዘመን በምስራቅ አውሮፓ የስታሊን ዘመን ወይም በሩሲያ የተያዙ የዩክሬን ግዛቶች ከ 2014 ጀምሮ የሶቪየት እና ከዚያም የሩስያ ወታደሮች ትንንሽ ህጻናትን ጨምሮ በሰላማዊ ሰዎች ላይ የጅምላ ወንጀሎች የደፈሩበት ነው 
።
## በተጨማሪም ተመልከት
* ቢዲኤስኤም
* ራስን ማጥፋት
* የቬነስ ፕሮጀክት

## አገናኞች
የቬነስ ፕሮጀክት

thumb|270px|አርማ፡ ድህነት፣ ፖለቲካ እና ጦርነት የሌለበት ዓለም
**የቬነስ ፕሮጀክት** (**Venus Project**) በጃክ ፍሬስኮ የተመሰረተ አለም አቀፍ ድርጅት ሲሆን አላማው ወደ አለም አቀፋዊ ሃብት ላይ የተመሰረተ ኢኮኖሚ በመሸጋገር እና በሁሉም የህይወት ዘርፎች ሳይንሳዊ እድገቶችን በማስተዋወቅ ሰላማዊ፣ የተረጋጋ እና ተራማጅ ስልጣኔ መፍጠር ነው  
thumb|270px|የፕሮጀክት ፈጣሪ ዣክ ፍሬስኮ
የሚከተሉት የቬነስ ፕሮጀክት ግቦች ተገልጸዋል፡-
* የምድርን የተፈጥሮ ሀብቶች የሁሉም የሰው ልጅ የጋራ ንብረት መሆኑን ዓለም አቀፍ እውቅና
* ሰዎችን የሚከፋፍሉ ሰው ሰራሽ ድንበሮች መወገድ
* ከግለሰብ አገሮች የገንዘብ ብሔራዊ ኢኮኖሚ ወደ ዓለም አቀፍ ኢኮኖሚ በሀብቶች ላይ የተመሠረተ ሽግግር
* በተሻሻለ ትምህርት እና በፈቃደኝነት የወሊድ መቆጣጠሪያ የአለምን ህዝብ ማረጋጋት
* የሁሉንም ሰዎች ፍላጎት ለማሟላት አካባቢን ወደነበረበት መመለስ, ከተማዎችን, የትራንስፖርት ስርዓቶችን እና የንግድ ሥራዎችን እንደገና መገንባት
* እንደ ኮርፖሬሽኖች እና መንግስታት (አካባቢያዊ፣ ብሄራዊ ወይም ተሻጋሪ) ያሉ የአስተዳደር ዓይነቶችን ቀስ በቀስ እና ሙሉ በሙሉ መተው
* የቴክኖሎጂ ልውውጥ እና አጠቃቀማቸው ለሁሉም ህዝቦች ጥቅም
* ንጹህ ፣ ታዳሽ የኃይል ምንጮች ልማት እና አጠቃቀም
* የምድርን ህዝብ የትምህርት ደረጃ በማሳደግ ያለፈውን (ሀገራዊነት፣ አክራሪነት) እና ጭፍን ጥላቻን ማስወገድ።
* በዘፈቀደ አስተያየቶች ሳይሆን በሳይንሳዊ ምርምር ዘዴዎችን ማዳበር
* አዲስ የመገናኛ ቋንቋ መፍጠር 

የዣክ ፍሬስኮ በርካታ ጥናቶች የአንድን ሰው ስብዕና፣ ባህሪ እና አስተሳሰብ የሚቀረጹት በሚኖሩበት ማህበረሰብ እንደሆነ ደጋግመው አረጋግጠዋል፣ ይህም በአለም ዙሪያ ያሉትን የባህል እና የቋንቋ ስብጥር የሚያብራራ ነው። ይህ በሳይንቲስቶች ተረጋግጧል ።
## ትችት
በዘረኝነት ንግግራቸው የሚታወቀው ሩሲያዊው የታሪክ ምሁር ኢቭጄኒ ፖናሴንኮቭ ዣክ ፍሬስኮን በብሄራዊ ማንነቱ እና መልኩን ተሳድቧል ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ራስን ማጥፋት
* የሰው ልጅ አመጣጥ ጽንሰ-ሀሳቦች
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት

## አገናኞች
መገረፍ

**መገረፍ** ይህ ዓይነቱ አካላዊ ቅጣት በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በሁሉም ህዝቦች ዘንድ ታዋቂ ነበር፣ እና ቂጡን በእጅ መዳፍ ወይም በጅራፍ፣ በበትር፣ ወዘተ መምታት ያካትታል። ለታዋቂነቱ ዋናው ምክንያት ህመም ያስከትላል ነገር ግን በሰውነት ላይ ምንም ጉዳት የለውም። በቢዲኤስኤም ውስጥ ታዋቂ 
thumb|250px|በአለም ላይ በተለያዩ ሀገራት አጠቃቀምን የሚቆጣጠሩ ህጎች አሉ።
thumb|200px|እንደ ቅጣት ቂጥ መምታት
thumb|200px|እንደ ወሲባዊ ልምምድ መምታት
## አገናኞች
ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?

**ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?** (**Что Россия должна сделать с Украиной?**) ይህ የሩሲያ የፖለቲካ ስትራቴጂስት ቲሞፌይ ሰርጌቴሴቭ ዩክሬናውያንን እንደ አንድ ሀገር ሙሉ በሙሉ ለማጥፋት እና ወደ ሩሲያ ፌዴሬሽን እንዲቀላቀሉ የሚጠይቅ ጽሑፍ ነው  ።
thumb|220px|በሩሲያውያን የተገደሉ የዩክሬናውያን አስከሬን ማውጣት; ከክልሉ ነፃ ከወጣ በኋላ የተገኙ አካላት እና ተለይተው ይታወቃሉ።
እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 3 ቀን 2022 በዩክሬን ዋና ከተማ ዳርቻ ላይ በሩሲያ ጦር የተፈፀመውን የጅምላ ግድያ ተከትሎ በሩሲያ የመንግስት የዜና ወኪል ድረ-ገጽ ላይ ታትሟል። የጽሁፉ አዘጋጅ በአለም አቀፍ ደረጃ ይፈለጋል።የዩክሬን ፕሬዝዳንት ቮሎዲሚር ዘለንስኪ እንዳሉት ጽሑፉ የሩሲያ ፌዴሬሽን በዩክሬን ዜጎች ላይ የዘር ማጥፋት ወንጀል ለመፈጸም ላቀደው እቅድ ማስረጃ ነው ብለዋል ። በሩሲያ የጦር ወንጀለኞች ላይ ለወደፊቱ ፍርድ ቤት ከሚቀርቡት ማስረጃዎች አንዱ ነው ብሏል ።የላትቪያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኤድጋርስ ሪንኬቪች የሩስያ ፈላስፋ ስለ ዩክሬን የጻፈውን ጽሑፍ “ተራ ፋሺዝም” ብለውታል ።

በጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ ተባባሪ ፕሮፌሰር እና በዘር ማጥፋት ታሪክ ላይ የተካኑ የታሪክ ተመራማሪ የሆኑት ኢቭጄኒ ፊንከል፣ በእነዚህ ጽሑፎች አማካኝነት የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ ሩሲያ በዩክሬን ማህበረሰብ ላይ የፈጸመውን የጦር ወንጀል ለማስረዳት እየሞከረ እንደሆነ ያምናሉ ።አሜሪካዊው የታሪክ ምሁር ቲሞቲ ስናይደር ይህን ጽሑፍ ስለ ዘር ማጥፋት የራሺያውያን መመሪያ ብለው ጠርተውታል።
## በተጨማሪም ተመልከት
* የሩሲያዊ ዓለም
* የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ
* የመታሰቢያ ሐውልት
* የሩሲያ የጦር ወንጀሎች
* የኢትዮጵያ እና የሩሲያ ግንኙነት

## አገናኞች
የሰው ልጅ አመጣጥ ጽንሰ-ሀሳቦች

**የሰው ልጅን አንድ ለማድረግ ፕሮጀክት** - በተለያዩ ጊዜያት በተለያዩ ሳይንቲስቶች እና ተመራማሪዎች የቀረቡ የሰው ልጅ አመጣጥ ጽንሰ-ሐሳቦች። 
thumb|270px|የሰው ልጅ መገኛ ነው ተብሎ የሚታሰበው የአትላንቲስ ምስል።
thumb|270px|አኑናኪ የጥንት አማልክት ሲሆኑ ሱመሪያውያን የሰው ልጆች ፈጣሪ እንደሆኑ ያምኑ ነበር።
thumb|200px|ኢንሴላደስ፣ ከውኃ የተሠራ የሳተርን ጨረቃ።
ስለ ሰው አመጣጥ እና በአጠቃላይ በምድር ላይ ስላለው ሕይወት አመጣጥ በርካታ ንድፈ ሐሳቦች አሉ:-
* የመጀመሪያዎቹ የምድር ፍጥረታት ከውኃ ወደ ደረቅ መሬት ብቅ ካሉበት ጊዜ ጀምሮ የሰው ልጅ በአጋጣሚ ተነሳ እና በምድር ላይ በተለዋዋጭ የኑሮ ሁኔታዎች ምክንያት የተሻሻለ ነው ።
*  ሕይወት የመነጨው ከጠፈር በሜትሮራይተስ ባመጣው ውሃ ነው። የሚገርመው ቴክኖሎጂን በመጠቀም ሰዎች በማርስ እና በሳተርን ጨረቃ ኢንሴላደስ ላይ ውሃ አግኝተዋል። ጭብጡ በ19ኛው ክፍለ ዘመን አካባቢ በሳይንስ ልቦለድ ውስጥ ታዋቂ ሆነ፣ ቤተክርስቲያን ተመራማሪዎችን መጫን ካቆመች በኋላ ።
* ሰው የተፈጠረው በከፍተኛ ፍጡራን (አማልክት) ወይም በአማልክት አለም ነው የሚለው አስተሳሰብ በሁሉም የአለም ህዝቦች እምነት አለ።እያንዳንዱ ሃይማኖት አፈ ታሪክን በራሱ መንገድ በመጠቀም የሕይወትን ትርጉምና የሰውን ዓላማ ለማስረዳት ሞክሯል ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የቬነስ ፕሮጀክት
* አምላክ የለሽነት
* ኢስፔራንቶ

## አገናኞች
አምላክ የለሽነት

**አምላክ የለሽነት** (**Atheism**) የማንኛውም አምላክ ወይም አማልክት መኖር መካድ። ሰፋ ባለ መልኩ አምላክ የለሽነት በቀላሉ በአማልክት መኖር አለማመን ነው።አምላክ የለሽነት በአጠቃላይ ከተፈጥሮ በላይ የሆኑትን - አማልክት፣ መናፍስት፣ ሌሎች ግዑዛን ፍጥረታት እና ሀይሎች፣ ከሞት በኋላ ያለው ህይወት፣ ወዘተ መኖሩን መካድ ተደርጎ ይወሰዳል ።
thumb|180px|የኤቲዝም ምልክት
thumb|180px|ፈረንሳዊው ፖል-ሄንሪ ብሊው፣ d'Holbach፣ ራሱን እንደ አምላክ የለሽ መሆኑን በይፋ የተቀበለ የመጀመሪያው ሰው ነው።
thumb|180px|የስላቭ ባሕላዊ ጥበብ እና የዩክሬናውያን፣ የዋልታ፣ የቼኮች እና የሌሎች ሕዝቦች ቅጦች፣ ከክርስትና በፊትም የነበሩት፣ ከሁሉም የዓለም ክፍሎች የመጡ የሰውን ባህሎች ልዩነት ያረጋግጣል።
በአውሮፓ የክርስትና እምነት መስፋፋት ፣የጀርመናዊው የስላቭ እና የፍቅር ህዝቦች ባህላዊ ባህል እና የኑሮ ደረጃቸው ለብዙ መቶ ዓመታት ቀንሷል።

በ641 ኸሊፋ ኡመር ኢብኑል ኸጣብ የአሌክሳንድሪያን ቤተ መፃህፍት እንዲያቃጥል አዛዡን አምር ኢብኑል አስን አዘዛቸው፡- “እነዚህ መጽሃፍቶች በቁርኣን ውስጥ ያለውን ነገር ከተናገሩ ከንቱ ናቸው የተለየ ነገር ከተናገሩ ጎጂ ናቸው፡ ስለዚህ በሁለቱም ሁኔታዎች መቃጠል አለባቸው ። የጥንት ግሪክ እና ሮማውያን ቤተ-መጻሕፍት ወድመዋል፣ እናም የሮማ ግዛት መውደቅ በመካከለኛው ዘመን አስከትሏል።ወደ መደበኛው ህይወት መመለስ በ 16 ኛው ክፍለ ዘመን እና በህዳሴው መጀመሪያ ላይ ቀስ በቀስ ተከስቷል።
በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተቃውሞ ሐሳቦችን ለመጨፍለቅ የሞከሩት አብያተ ክርስቲያናት እና ይፋዊ አፈታሪኮቻቸው ትግሉ ተባብሷል።እንደ አኃዛዊ መረጃ ከሆነ አምላክ የለሽነት መስፋፋት የሕዝቡን የኑሮ ደረጃ እንዲጨምር እና የሰብአዊ መብቶች ሁኔታ እንዲሻሻል አድርጓል ።
## በተጨማሪም ተመልከት
* የሰው ልጅ አመጣጥ ጽንሰ-ሀሳቦች
## አገናኞች
ራስን ማጥፋት

**ራስን ማጥፋት** ሆን ተብሎ የራስን ሞት ያስከትላል ፣ ብዙውን ጊዜ በተስፋ መቁረጥ ስሜት የሚፈፀም ፣ መንስኤው ብዙውን ጊዜ በአእምሮ መታወክ ይገለጻል ፣እንደ የገንዘብ ችግር ወይም በግንኙነቶች ውስጥ ያሉ ችግሮች ያሉ የጭንቀት መንስኤዎች ብዙውን ጊዜ ሚና ይጫወታሉ።በጣም የተለመዱት ራስን የማጥፋት ዘዴዎች እንደ አገር ይለያያሉ እና ከስልቱ መገኘት ጋር በከፊል የተያያዙ ናቸው. የተለመዱ ዘዴዎች ማንጠልጠያ, መርዝ እና የጦር መሳሪያዎች ያካትታሉ. በየዓመቱ ከ800,000 እስከ አንድ ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎች ራሳቸውን በማጥፋት ይሞታሉ፣ ይህም በዓለም አቀፍ ደረጃ 10ኛው የሞት ምክንያት ነው።
thumb|270px|በዓለም ዙሪያ ራስን የማጥፋት መጠን
[thumb|170px|ጸሐፊው ማይኮላ ኽቪሎቪ፣ የ[ስታሊኒዝም ሰለባ የሆነው እ.ኤ.አ. በ 1932-1933 በሶቪየት መንግሥት በዩክሬን ሕዝብ ላይ በፈጸመው አሰቃቂ የዘር ማጥፋት ወንጀል ራሱን አጠፋ።]]
ለዚህ ባህሪ በጣም የተለመዱት ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው:
* ሥር የሰደደ ውጥረት
* ያልተሳካ ፍቅር
* ሥራ ማጣት
* በአንድ ወይም በሌላ ምክንያት በህብረተሰቡ የሚደርስ ስደት ለምሳሌ ግብረ ሰዶም
* ውጫዊ ጉድለቶች እና የአካል ጉዳቶች
* የስነ-ልቦና ጉዳቶች
* አጋጥሞታል አመፅ።

ራስን ማጥፋትን ለመከላከል ከቅርብ ጓደኞች ወይም ከህብረተሰብ ድጋፍ አስፈላጊ ነው።እንደ 432 Hz ባሉ የፈውስ ድግግሞሽ ሙዚቃን ማዳመጥ ለሰው አእምሮ ጠቃሚ እንደሆነ ተረጋግጧል።ራስን ማጥፋትን ለመከላከል አንድ ትልቅ ዓለም አቀፍ ድርጅት ተፈጠረ  ።

## ባህል እና ጥበብ
የፈረንሳይ ካርቱን "ራስን የማጥፋት ሱቅ" 
## በተጨማሪም ተመልከት
* የማሰብ ችሎታ
* ጋዜጠኝነት

## አገናኞች
በርካኔ

thumb|በርካኔ ከተማ መሃል ያለው የክሌመንቲን ሐውልት
**በርካኔ** (በአረብኛ: بركان፣ በአማዚግኛ: ⴱⴻⵔⴽⴰⵏ) በሰሜን-ምሥራቅ ሞሮኮ ውስጥ የምትገኝ ከተማ ናት። 

በርካኔ የበርካኔ ግዛት ዋና ከተማ ሲሆን ከአልጀሪያ ድንበር ቅርብ ይገኛል። ከተማዋ በቤኒ ስናሰን ተራሮች እና በትሪፋ ሜዳ መካከል ትገኛለች፣ እንዲሁም ከሜዲትራንያን ባሕር ቅርብ ናት። የአየር ንብረቷ የሜዲትራንያን ዓይነት ሲሆን በበጋ ሞቃት እና በክረምት ለስላሳ ነው።

በርካኔ አካባቢ ከጥንት ዘመን ጀምሮ ሰዎች የኖሩበት መሆኑ በታፉጋልት ያሉ የታሪክ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ዘመናዊ በርካኔ በ20ኛው ክፍለ ዘመን፣ በተለይም በየሞሮኮ ፕሮቴክቶሬት ዘመን በፍጥነት ተገንብታ እድገት አደረገች።

የከተማዋ ኢኮኖሚ በእርሻ ላይ በጣም የተመሰረተ ሲሆን በተለይም በክሌመንቲን እና በሌሎች የሲትረስ ፍራፍሬዎች ምርት ታዋቂ ናት። ንግድና አገልግሎት ዘርፎችም በከተማዋ ኢኮኖሚ ውስጥ አስፈላጊ ሚና ይጫወታሉ። በ2014 ዓ.ም. የከተማዋ ህዝብ ቁጥር ከ109,000 በላይ ነበር። ከተማዋ  ላይ ተቀምጣ ይገኛል።

በርካኔ በባህል ደረጃ የአረብ እና የአማዚግ ባህሎችን የሚያጣምር ከተማ ናት። የእግር ኳስ ስፖርት በከተማዋ በጣም የተወደደ ሲሆን በአርኤስ በርካኔ ክለብ ትወከላለች።

መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
መደብ:ሞሮኮ
የፊንጢጣ ወሲብ

**የፊንጢጣ ወሲብ** ይህ የተሻሻለ የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ደስታን ለማግኘት በፊንጢጣ እና በሴት ብልት ውስጥ ከመግባት በተጨማሪ በሰዎች ዘንድ ከተለመዱት የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ዓይነቶች አንዱ ነው።በሁለቱም ሄትሮሴክሹዋል እና ግብረ ሰዶማውያን መካከል ታዋቂ።ዝግጅትን፣ የተሻሻለ የግል ንፅህና ደንቦችን እና የደህንነት ጥንቃቄዎችን መከተልን ይጠይቃል ።እንደማንኛውም ጥንቃቄ የጎደለው የግብረ ሥጋ ግንኙነት፣ በጣም የተለመዱ የፊንጢጣ ኢንፌክሽኖች የብልት ኪንታሮት እና ሌሎች የ HPV ኢንፌክሽኖች ለሕይወት አስጊ ናቸው።ዶክተሮች ለደህንነት ሲባል የተለያዩ የፔትሮሊየም ጄሊ ቅባቶችን እና ኮንዶምን እንዲጠቀሙ ይመክራሉ ።

thumb|200px|ጥንታዊ የግሪክ ጥበብ
thumb|200px|የፊንጢጣ ወሲብን የሚያሳይ ጥንታዊ ጥበብ
thumb|200px|በወንድና በሴት መካከል በፊንጢጣ የሚደረግ የግብረ ሥጋ ግንኙነትን የሚያሳይ ሳይንሳዊ ምሳሌ።
thumb|200px|ጥንቃቄ የጎደለው የፊንጢጣ የግብረ ሥጋ ግንኙነት ከሚያስከትላቸው በጣም የተለመዱ ውጤቶች አንዱ በሰው ፓፒሎማቫይረስ መበከል ነው።
የፊንጢጣ ግንኙነት ሥነ ልቦናዊ ገጽታ ከባልደረባ ጋር የማያቋርጥ የቃላት እና የስሜታዊ ግንኙነትን ያካትታልт።በተለያዩ የአለም ሃይማኖቶች በፊንጢጣ ወሲብ ላይ ያለው አመለካከት በቅድመ ክርስትና ዘመን በነበሩት ህዝቦች መካከል ከገለልተኛነት እስከ እስያ ባህሎች አወንታዊ እና በሙስሊም ሀገራት ላይ ሙሉ ለሙሉ እገዳ ይለያያል  ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* መደፈር
* ቢዲኤስኤም
## አገናኞች
Prince

**Prince Rogers Nelson** (ሰኔ 30፣ 1950 - ሚያዚያ 13፣ 2008) አሜሪካዊ ዘፋኝ፣ ዘፋኝ፣ ሙዚቀኛ፣ ዳንሰኛ እና ተዋናይ ነበር።
ታራስ ሼቭቼንኮ

**ታራስ ሼቭቼንኮ** (በዩክሬንኛ **Тарас Шевченко**, መጋቢት 9 ቀን 1814 መጋቢት 10 ቀን 1861 ዓ.ም) የዩክሬን ገጣሚ፣ ፕሮስ ጸሐፊ፣ አሳቢ፣ አርቲስት፣ ቀራፂ፣ ህዝባዊ ሰው፣ ዲሞክራት፣ የሰርፍ ተቃዋሚ። የዩክሬን ብሔራዊ ንቅናቄ አክቲቪስት፣ የሲረል እና መቶድየስ ወንድማማችነት አባል። የኢምፔሪያል አርት አካዳሚ አካዳሚ (1860)። እሱ የዩክሬን ኮሳኮች ዘር ነበር።
thumb|160px|
የሼቭቼንኮ ሥነ-ጽሑፋዊ ቅርስ ለዘመናዊው የዩክሬን ሥነ-ጽሑፍ መሠረት ተደርጎ ይወሰዳል ፣ እና በከፍተኛ ደረጃ ፣ የዩክሬን ሥነ-ጽሑፍ ቋንቋ ፣ በጣም ታዋቂው ሥራው “ኮብዛር” (1840) ነው። እሱ በ 19 ኛው፣ 20 ኛው እና 21 ኛው ክፍለ ዘመን የዩክሬን ብሔራዊ ማንነት ምስረታ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳደረ የዩክሬን ብሔራዊ ጀግና እና ምልክት ተደርጎ ይቆጠራል። በሁሉም የዩክሬን ከተሞች እና መንደሮች ማለት ይቻላል ለእሱ የመታሰቢያ ሐውልቶች ተሠርተዋል። በሩሲያ ውስጥ የእሱ ስራዎች የሚታወቁት በሳንሱር ስር ብቻ ነው, እና አንዳንዶቹ እንደ "ካትሪና" ያሉ ሙሉ በሙሉ ታግደዋል  ።እ.ኤ.አ. በ 2022 የዩክሬን ወረራ ወቅት የሩሲያ ወታደሮች በሼቭቼንኮ ሀውልት ላይ መትረየስ ተኮሱ ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
አማራ ሚዲያ ኮርፖሬሽን

አማራ ሚዲያ ኮርፖሬሽን በ1987 ዓ.ም በበኩር ጋዜጣ ስራውን ጀመረ፡፡ በአሁኑ ወቅት በቴሌቪዥን፣በራዲዮ፣ በጋዜጣ እና በዲዲታል ሚዲያ አማራጮች ዘገባዎችን እያደረሰ የሚገኝ የመንግስት የሚዲያ ተቋም ነው፡፡

ዋና መስሪያ ቤቱን በአማራ ክልል ባህር ዳር ከተማ ያደረገው ኮርፖሬሽኑ ደጎንደር፣ደሴ፣ደብረ ብርሃን፣ ደብረ ማርቆስ እና አዲስ አበባ የኤፍኤም ጣቢያዎችን እና የቴሌቪዥን ስቱዲዮ ግንባታዎችን በማከናወን አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል፡፡

ሚዲያው የምልክት ቋንቋን ጨምሮ በ12 ሃገራዊ እና አለም አቀፍ ቋንቋዎች ዘገባዎችን ያደርሳል፡፡
ገደባንኛ

የሷዴሽ ዝርዝር ለአማርኛ፣ ዟይኛ፣ ስልጥኛ፣ ገደባንኛ፣ ሶዶኛ፤ መስቃንኛ፣ እነሞርኛ፤ ግይጦኛ፣ ቸሓኛ፦

* መረጃው የተገኘው ከዚህ ምንጭ http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/suppl/2009/04/28/rspb.2009.0408.DC1/rspb20090408supp01.pdf  ሲኾን አንዳንድ ግድፋት መኖሩ አይቀርም። እባክዎ፣ ከተቻሉ ይህንን ከማስተካከል አይቅሩ!

</tr

## [https://w.wiki/HNzq Kokir Gedebano]
### አፍሮ-ኤስያዊ
አፍሮ እስያዊ ቋንቋዎች
* ሴማዊ
** ሰሜን
*** ትግርኛ (በኤርትራም ይነገራል)
*** ግዕዝ (በቤተ ክርስቲያን ብቻ ይነገራል)
** ደቡብ
*** Transverse
**** አማርኛ
**** አርጎብኛ
**** ሀደሪኛ ወይም ሐረርኛ
**** የምሥራቅ ጉራጌ ቋንቋዎች
***** ስልጤኛ (Ulbareg, Inneqor)
***** ገደባንኛ
***** ወላኔኛ
***** ዛይኛ
*** Outersouth
**** ጋፋትኛ (የጠፋ)
**** ሶዶኛ
**** ሙኸርኛ
**** ጎጎትኛ
**** የምዕራብ ጉራጌ ቋንቋዎች
***** እኖርኛ
***** መስመስኛ (የጠፋ)
***** መስቃንኛ
***** ቸሃኛ ወይም ቸሃ (ሰባትቤት ጉራጌ)
***** እዣኛ
***** ጉመርኛ
***** ጉራኛ
***** ግይጦኛ
***** ኧንደገንኛ
***** ኧነርኛ

* ኩሻዊ
** አገውኛ
*** አውኛ (ኩንፋልኛ ዘዬ ወይም ቀበሌኛ ቋንቋን ጨምሮ)
*** ቅማንትኛ
*** ጫምታንግኛ
** ምሥራቅ ኩሻዊ
*** አፋርኛ  (በኤርትራና ጅቡቲም ይነገራል)
*** አላባኛ
*** አርቦርኛ
*** ባይሶኛ
*** ቡሳኛ
*** ቡርጂኛ
*** ዳሳናችኛ (በኬንያም ይነገራል)
*** ድራሻኛ
*** ጋዋዳኛ
*** ጌድዎኛ
*** ሃድያኛ
*** ከምባትኛ
*** ኮንሶኛ ወይም 
*** ሊቢዶኛ
*** ኦሮምኛ  (በኬንያም ይነገራል)
*** ሳሆኛ (በኤርትራም ይነገራል)
*** ሲዳሞኛ
*** ሶማልኛ  (በሶማሊያም ይነገራል)
*** ጻማይኛ

* ኦሞአዊ
** አሪኛ  	
** አንፊሎኛ
** ባምባሲኛ
** ባስኬቶኛ
** ቤንችኛ
** ቦሮኛ ወይም ወይም ሺናሻ
** ጫራኛ
** ድሜኛ
** ዲዚኛ
** ዳውሮኛ
** ዶርዝኛ
** ገንዝኛ
** ጋሞኛ
** ጋይልኛ
** ጎፋኛ
** ሃመርኛ
** ሆዞኛ
** ቃጫማ-ጋንጁልኛ
** ከፋኛ
** ቃሮኛ
** ቁርቴኛ
** ማሌኛ
** መሎኛ
** ናይኛ
** ኦይዳኛ
** ሰዜኛ
** ሸኪቾኛ
** ሸኮኛ
** ወላይትኛ
** የምሳኛ
** ዛይሴ-ዘርጉላኛ

### ናይሎ ሳህራዊ (አባይ ሰሃራዊ)
ናይሎ ሳህራዊ
* አኙዋክኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
* በርታኛ
* ጉምዝኛ
* ቃጭፖ ባልስኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
* ቆሞኛ
* ቋማኛ
* ቀውግኛ
* ማጃንግኛ
* ምዕንኛ
* ሙርሌኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
* ሙርሲኛ
* ኩናምኛ  (በኤርትራም ይነገራል)
* ኑርኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
* ንያንጋቶምኛ
* ኦጶውኛ
* ሻቦኛ
* ሱሪኛ
* ኡዱክኛ  (በሱዳንም ይነገራል)

### ያልተመደቡ
* ወይቶኛ (ወይጦኛ) (የጠፋ)
* ኦንጎትኛ (Ongota) (ለመጥፋት የተቃረበ)
* ረርበሬኛ (Rer Bare) (የጠፋ)

** መለጠፍያ
ሙስና

**ሙስና** (ቃሉ የመጣው ከላቲን ቃል **corrumpere** — መበስበስ, ሙስና, መበላሸት) — ለግል ማበልጸግ ዓላማ በባለሥልጣናት እና በፖለቲከኞች ሥልጣናቸው በወንጀል መጠቀሚያ ውስጥ እራሱን የሚገልጽ አሉታዊ ማህበራዊ ክስተት።
እንደ ማንኛውም ማህበራዊ ክስተት፣ ሙስና በአንዳንድ ማህበራዊ ግንኙነቶች ውስጥ መላውን ህብረተሰብ ይንሰራፋል፣ በሌሎች ውስጥ ግን ሊኖር አይችልም። ስለዚህ የጸረ ሙስና ትግሉ ለሙስና ህልውና የሚያበረክተውን የማህበራዊ ግንኙነት ለውጥ ከመታገል ውጭ ሌላ ሊሆን አይችልም። የሙስና መገለጫ ባህሪ በባለስልጣኑ ተግባር እና በአሰሪው ፍላጎት መካከል ያለ ግጭት ወይም በተመረጠው ባለስልጣን ተግባር እና በህብረተሰቡ ጥቅም መካከል ያለ ግጭት ነው። ብዙ የሙስና ዓይነቶች በአንድ ባለስልጣን ከሚፈፀሙ ማጭበርበር ጋር ተመሳሳይነት ያላቸው እና በህዝብ ስልጣን ላይ በሚፈጸሙ ወንጀሎች ምድብ ውስጥ ይወድቃሉ ። ሙስና መላውን ሥልጣኔ መጥፋት ያስከትላል ።
thumb|270px|በዓለም ላይ የሙስና ደረጃ
thumb|270px|የአርጀንቲና ፕሬዚዳንት። ሀቪየር ሚላይ በአገሩ ያለውን የኑሮ ደረጃ በፍጥነት ከፍ በማድረግ ሙስናን እየበላ ነው
thumb|270px|የኤል ሳልቫዶር ፕረዚዳንት በአንድ ወቅት ድሃዋ፣ ሙሰኛ እና ወንጀለኛ የነበረችው የአለማችን ሀገር ናይብ ቡኬሌ በላቲን አሜሪካ ውስጥ እጅግ አስተማማኝ ሀገር አድርጓታል።
thumb|270px|ኢሎን ማስክ የመንግስት ወጪን ለመቀነስ እና ገንዘብን ለመቆጠብ በማለም በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ የመንግስት ቅልጥፍናን ፈጠረ.
thumb|270px|የፀረ-ሙስና ፋውንዴሽን አርማ
ዋነኛው የሙስና አሉታዊ መዘዞች የህዝቡ የጅምላ ድህነት፣ ከፍተኛ ደረጃ ራስን የማጥፋት እና የህዝቡ የአልኮል እና የአደንዛዥ ዕፅ ሱሰኝነት ናቸው።
ሌላው የሙስና ዋና መንስኤ ደካማ እና ውጤታማ ያልሆነ ህግ ነው። ለምሳሌ ሕገ መንግሥቱና የወንጀለኛ መቅጫ ሕጉ የሁሉም ሰዎች መብት እንደተጠበቀና መንግሥት በሰዎች የግል ሕይወት ውስጥ ጣልቃ መግባት እንደማይቻል ይደነግጋል፣ ነገር ግን ለምሳሌ ግብረ ሰዶማውያን ላይ ስደት አለ። ይህ ደግሞ በትምህርት ስርዓቱ ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ያሳድራል እናም ያጠፋዋል, ልክ በዩክሬን እንደተከሰተ, በይፋ በአውሮፓ ድሃ እና እጅግ በጣም ሙሰኛ ሀገር ሆናለች ።

በፀረ ሙስና ትግሉ ውስጥ እጅግ አስደናቂው ምሳሌ የአርጀንቲና ፕሬዚደንት ጃቪየር ሚሌ ናቸው፣ የሊበራል መርሆችን በመከተል፣ የመንግስት ተቋማትን መጠን በተደጋጋሚ በመቀነስ፣ በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ ብቃት የሌላቸውን ባለስልጣናት በማባረር እና በ2025 የዋጋ ግሽበትን በ2,7 በመቶ ቀንሷል ። እንዲሁም በ ሩሲያ ውስጥ የዩክሬን ተወላጅ ተቃዋሚ ፖለቲከኛ አሌክሲ ናቫልኒ በ ፑቲን ዘመን ውስጥ ህገ-ወጥ የማበልጸግ ዘዴዎችን ያጋለጠው የፀረ-ሙስና ፋውንዴሽን የራሱን ድርጅት ፈጠረ  ። የእሱ ድርጅት በሩስያ ውስጥ በፀረ-ጦርነት አቋሙ እና ፑቲንን በመተቸቱ የታገደ ሲሆን መሪው በሐሰት ክስ ተከሶ በእስር ቤት ተገድሏል ።

## ዶክመንተሪ ምርመራዎች
* ሲጋል 
## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
ኤፒስቲሞሎጂ

ኤፒስቲሞሎጂ (Epistemology) - የእውቀት ጥናት

ኤፒስቲሞሎጂ ከዋና ዋናዎቹ የፍልስፍና ዘርፎች አንዱ ሲሆን፣ ስለ እውቀት ምንነት፣ አመጣጥ፣ ወሰንና ትክክለኛነት የሚያጠና የጥናት መስክ ነው። "ኤፒስቲሞሎጂ" የሚለው ቃል የግሪክ ሲሆን "ኤፒስቲሜ" (Episteme - እውቀት) እና "ሎጎስ" (Logos - ጥናት/ምክንያት) ከሚሉ ቃላት የተዋቀረ ነው።

በአጭሩ ኤፒስቲሞሎጂ "እንዴት እናውቃለን?" የሚለውን መሠረታዊ ጥያቄ ይመልሳል።

1. የእውቀት ትርጓሜ (The Definition of Knowledge)

በጥንታዊው የፍልስፍና ትንታኔ (በተለይም በፕላቶ ዘመን)፣ እውቀት እንዲባል አንድ ነገር ሦስት መስፈርቶችን ማሟላት አለበት ተብሎ ይታመናል፦

* እምነት (Belief): ግለሰቡ ነገሩ እውነት መሆኑን ማመን አለበት።

* እውነት (Truth): የታመነበት ነገር በእርግጥም ከእውነታው ጋር መገጣጠም አለበት።

* ማረጋገጫ/ምክንያት (Justification): እምነቱ እንዲሁ በድፍን ሳይሆን በማስረጃ ወይም በምክንያት የተደገፈ መሆን አለበት።

ይህ በአንድነት "Justified True Belief" (JTB) በመባል ይታወቃል።

2. የእውቀት ምንጮች

ሰዎች እውቀትን ከየት ያገኛሉ? ለሚለው ጥያቄ ፈላስፎች በሁለት ዋና ዋና ጎራዎች ይከፈላሉ፦

* ምክንያታዊያን (Rationalism): እውቀት የሚገኘው በምክንያትና በሃሳብ (Reasoning) ብቻ ነው ይላሉ። ለምሳሌ ሂሳብንና አመክንዮን (Logic) እንደ ዋና መረጃ ይጠቅሳሉ። (ታዋቂ ፈላስፎች፦ ሬኔ ዴካርት፣ ስፒኖዛ)

* ተሞክሮአዊያን (Empiricism): እውቀት የሚገኘው በአምስቱ የስሜት ሕዋሳትና በተግባራዊ ተሞክሮ (Experience/Observation) ነው ይላሉ። (ታዋቂ ፈላስፎች፦ ጆን ሎክ፣ ዴቪድ ሂዩም)

3. ዋና ዋና ጥያቄዎች

ኤፒስቲሞሎጂ የሚከተሉትን ጥልቅ ጥያቄዎች ይመረምራል፦

* እውነት (Truth) ምንድን ነው?

* የምናውቀው ነገር "እውቀት" መሆኑን እንዴት እርግጠኛ መሆን እንችላለን?

* የሰው ልጅ የማወቅ አቅም ወሰኑ እስከ የት ነው?

* የማናውቃቸው ነገሮች አሉ? ወይስ ሁሉንም ነገር ማወቅ ይቻላል?

4. ጥርጣሬ (Skepticism)

ይህ የኤፒስቲሞሎጂ ክፍል "ምንም ነገር በእርግጠኝነት ማወቅ አይቻልም" የሚል መከራከሪያ ያቀርባል። "የምናየውና የምንሰማው ነገር ሁሉ ቅዠት ቢሆንስ?" ወይም "አእምሯችን ተታሎ ቢሆንስ?" የሚሉ ጥያቄዎችን በማንሳት እውቀት ላይ ጥርጣሬ ይጥላል። ይህም ፈላስፎች ይበልጥ ጠንካራ ማስረጃዎችን እንዲፈልጉ ያነሳሳቸዋል።

5. ኤፒስቲሞሎጂ ለምን ይጠቅማል?

* ለሳይንስ፦ ሳይንሳዊ ግኝቶች እንዴት እንደሚረጋገጡ መሠረት ይጥላል።

* ለሕግ፦ በፍርድ ቤት አንድ ነገር "እንደ ማስረጃ" ሊቀርብ የሚችለው እንዴት ነው? የሚለውን ለመወሰን ይረዳል።

* ለዕለት ተዕለት ኑሮ፦ የምንሰማቸውን መረጃዎች ሁሉ ዝም ብለን ከመቀበል ይልቅ "ይህ መረጃ ትክክል መሆኑን እንዴት አውቃለሁ?" ብለን እንድንጠይቅ ያደርገናል።
ህገ ጉልበት ጥበቃ

**ህግ ጉልበት ጥበቃ** የ ልዩ ስርኣት ጠቅላላ ጉልበት እንደማይለወጥ ይገልጻል ፤ ማለትም በ ጊዜ ለውጥ ሂደት ውስጥ ጠቅላላ ጉልበት ይጠበቃል። በ ህጉ መሰረት  ለ ዝግ ስርኣት በ ውስጡ ያለው ጠቅላላ ጉልበት ሊለውጥ የሚችለው ጉልበት ወደ ስረአቱ ሲገባ ወይም ሲወጣ ነው። ጉልበት ሊፈጠርም ሆነ  ሊጠፋም አይችልም ነገር ግን ከ አንድ አይነት ቅርጽ ወደ ሌላ አይነት ቅርጽ ሊለወጥ ይችላል። ለ ምሳሌ ዳይናማይት ሲፈነዳ ከሚካዊ ጉልበቱ ወደ ቅስቃሴ ጉልበት ይለወጣል። በ ፍንዳታው ጊዘ የ ተለቀቁትን ሁሉንም የ ጉልበት አይነት ቅርጾችን ብንደምራችው ማለትም የ ፍርክሽካሾችን ክሂሎታዊ ጉልበት እና ቅስቃሴ ጉልበት እንዲሁም የ ሙቀት እና ድምጽ ጉልበት በ ጠቅላላው ይ ዳይናማይቱ ከሚካዊ ጉልበት የ ቀነሰበትን ዋጋ እናገኛለን።

እንደ ነባሩ ፊዚክስ ህገ ጉልበት ጥበቃ እና ህገ ጥበቃ የተለያዩ ህጎች ነበሩ ፤ ነገር ግን በ ልዩ ንጽጽራዊ ጽንሰ ሃሳብ መሰረት በ መጠነ ቁስ እና በ ጉልበት መካክል  ይህን እኩለታ “ E=mc2” በ መጠቀም የ መጠነ ቁስ ጉልበት እኩልነትን  በ አጠቃላይ ይጠብቃል። መጠነ ቁስ  ወደ ጉልበት ጉልበትም ወደ መጠነ ቁስ  መለወጥ ይችላል ፤ በ አተማዊ ኒኩለስ እንደመንመለከተው  መጠነ ቁሱ ከምጠበቀ በታች ነው ይህም የሚሆነው ወደ ኒኩላዊ አጣማጅ ጉልበት ስለሚቅየር ነው። አስፈላጊነቱም ከፍ ያለ ደረጃ የሚሆነው በጣም ከባድ የሆኑ ተፈጥራዊ ሁነታዎች ላይ ልክ ሁለንተናዊ አለም በ አብይ ፍንዳታ ሲፈጠር የ መጀመሪያዎቹ ደቂቃዎች ላይ እና የ ጨለማው ጉድጓድ ሃውኪንግ ጨረራ ሲለቅ ዪጠቀሱበታል።
የ ጉልት ግብር መርህን መሰረት በማድረግ  እንዱሁም የ ኖኤተርን ጽንሰ ሃሳስብ በ መጠቀም ህገ ጉልበት ጥበቃ እንደ ቀጣይ  የ ጊዜ ሽግግር ሚዛናዊነት ውጤት ይታያል። ይህም ማለት “ህጋጋተ ፊዚክስ ከ ጊዜ ጋር አይለዋወጥም።” 

noether.jpg| ኖኤተር


ከ ህገ ጉልበት ጥበቃ ውጤቶች አንዱ ለዘላለም እየተንቀሳቀሰ የሚሰራ ማሽን ሊኖር አለምቻሉን ማረጋገጡ ነው። ይህም ማለ ምንም አይነት ስረአት ያለ ጉልበት ሰጪ  አካል ለ አካባቢው ገደብ የለሽ ጉልበት ሊሰጥ አይችልም። እንድ ሁነታው አስፈላጊነት በ ጥዕቅላይ ንጽጽራዊ ጽንሰ ሃሳብ እና በ ስነ ኮሞስ ህገ ጉልበት ጥበቃ ሊጣስ ይችላል። በ መካኒክሰ ደቂቅ ግን ለ ኖኤተር ጽንስ ሃሳብ ተገዚ ለሆኑ ሁነቶች ስለሚያገለግል ዘላቂነት ያለ ህገ ጉልበት በቃ ሊኖር አይችልም። (ግን አለም አቀፍ ስምምንት ላይ አልተደረሰም)

## ታርካዊ አመጣጥ

ከ ማንቲሱ ታለስ(4943 አ.አ) ጀምሮ ጥንት ፈላስፎች ሁሉም ነገር የተፍጠረበትን ንጥረ ነገር የሚገዛ ህገ ጥበቃ እንዳለ ለማመን ዝንባለ ያሳዩ ነበር ፤ ነገር ኝ አሁን ካለው የ ጥበቃ ህግ ጋር ለማስተሳሰር በቂ ምክኛት ወይም ማስረጃ የለም። ለ ምሳሌ ያህል ታለስ ውሃ ነው ብሎ ያስብ ነበር፣ እምፖደስ(5003-5043 አ.አ) ሁለንተና አለም ከ አራት ንጥረ ነገሮች (ንፋስ ፣ አየር ፣ ውሃ ፣ እሳት) ተሰርቷል ብሎ ያምን ነበር። “ምንም አልተፈጠረም ፣ ምንም ዐይፈጠርም ነገር ግን እነዚህ ንጥረ ነገሮች መልሰው ይዋቀራሉ”። እፒኩረስ(5150 አ.አ) ሁለንተናዊ አለም ከ ደቂቅ ወደ ትንሽ አካላት ሊለወጡ የ ማይችሉ ንጥረ ነገሮች እንደተሰራ ያምን ነበር ይህም አመለካከት ለ አተም ፍልስፍና ፈር ቀድዷል። “የሁሉም ነገር ድምር ሁሌም እንደነበረ ነው እንደዛአውም ይሆናል”።

በ 1598 ዓ.ም ፍለማዊው ተመራማሪ ስይመን ስቲቨን የ ዘላለማዊ እንቅስቃሴ አለመቻል መርህን ተጠቅሞ እምብዛም ስታቲቻዊ ትራጊሎችን ሊፈታ ችሏል።

በ 1632 ዓ.ም ጋሊሎ በ ተለያዩ ሁነቶች ላይ ሳይንሳዊ ትንተናውን አሳተመ ፤ ከነዚህም ውስጥ በጣም ታዋቂው “የ ተነካ ፐንዱሉም” በ ዘመናዊ ቋንቋ ሲገለጽ በ ህግ ጉልበት ጥበቃ መሰረት ቅስቃሰ ጉልበት ወደ ኪሂሎት ጉልበት ከዛ ደግሞ በተቃራኒው ሲመለስ ነው። ዋንኛው ያበረከተው ጠቀሜታ አንድ አካል የሚወድቅበት ቁመት ከ ሚነሳበት ቁመት ጋር እኩል መሆኑን መግለጹ ይህም የ ፍዘትን ጽንሰ ሃሳብ እንዲፈጥር መንገድ ከፍቶለታል። ለላኛው ደግሞ ሰበቃ በሌለበት ቦታ ላይ አንድ አካል የሚነሳበት የ ቁመት መጠን ከ ቦታው ቅርጽ ጋር ግንኙነት አለመኖሩን ማሳየቱ ነው።

በ 1662 ዓ.ም ክርስቲያን ህዩገንስ ፕ ህገ ግጭቱን ጽሁፍ አሳተመ ፤ ይጠበቃሉ ብሎ የ ገለጻቸውም አካላዊ መጠኖች ይ መስመር እንድርድሪት እና ቅስቃሴ ጉልበት ነበሩ። በ ጊዘው በ ልስትክ ግጭት እና በ ኢልስትክ ግጭት መካክከል ያለው ልዩነት ስለማይታወቅ የቱ ዋነኛው ተጠባኢ አካላዊ መጠን ነው በሚል ክርክር አስነስቶ ነበር። ሀሮሎጉም ኦስኪላቶረም በተሰኘው መጻሃፉ የተሻለ ብያኔ ሰጦት ነበር ይህም ከ ዘላለማዊ እንቅስቃሴ አለመቻል ጋር አገናኝቶት ነበር። በ ፐንዱሉም ላይ ያደረገው ጥናት በ ቶርስሌ መርህ መሰረት ነበር የሚለውም የ አንድ ወም ብዙ አካል ማእክላኡ መጠነ ቁስ ራሱን ሊያነሳ አይችልም። በዚህ መርህ መሰረት ህዩገንስ ጉልበትን ብቻ በ መጠቀም (ሃይል እና ጥምዝን ሳይጠቀም) ህጋጋተ ፐንዱለምን ሊፈጥር ችሏል።
ስላቮች

**ስላቮች**  (**słowianie**, **слов'яни**) በአውሮፓ ውስጥ ትልቁ የጎሳ ቡድን ፣ የተለያዩ የስላቭ ቋንቋዎችን የሚናገር። ሌሎች ዋና ዋና የአውሮፓ ህዝቦች ቡድኖች የፍቅር እና የጀርመን ህዝቦች ያካትታሉ። በተለምዶ፣ ስላቭስ ወደ ምዕራባዊ (ዋልታዎች፣ ቼኮች፣ ስሎቫኮች)፣ ምስራቃዊ (ዩክሬናውያን፣ ቤላሩስያውያን፣ ሩሲያውያን) እና ደቡብ (ቡልጋሪያውያን፣ ሰርቦች፣ ክሮአቶች፣ ስሎቬኖች, መቄዶኒያውያን፣ ቦስኒያውያን, ሞንቴኔግሪኖች) ይከፈላሉ። አንዳንድ ጊዜ ሩሲያ እንዲሁ በስላቭ አገሮች ዝርዝር ውስጥ ይካተታል ፣ ግን በከፊል ብቻ ፣ አብዛኛው ግዛቷ በፊኖ-ኡሪክ እና በእስያ ሕዝቦች ስለሚኖር ።
thumb|230px|በአውሮፓ ውስጥ የስላቭ አገሮች ካርታ
thumb|230px|የስላቭ ሕዝቦች ታዋቂ ተወካዮች
[thumb|180px|ክርስትና ከመምጣቱ በፊት የምስራቅ ስላቭስ ዋና አምላክ የነበረው የፔሩ አምላክ ሐውልት [ኪየቭ]]
ከታሪክ አኳያ የምስራቅ ስላቭስ የጣዖት ሃይማኖት ተከታዮች ነበሩ፣ እና ዋናው አምላካቸው ፔሩ ነበር፣ ነገር ግን በ 10 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ የክርስትና መምጣት በፕሬስ ቭላድሚር በግዳጅ ወደ ኦርቶዶክስ ክርስትና ተለውጠዋል፣ ምንም እንኳን አረማዊ ወጎች እንደ ባህላዊ ነጸብራቅ ተጠብቀው ነበር። በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን ከ 2014 ጀምሮ በሩሲያ የዩክሬናውያን የዘር ማጥፋት ወንጀል ተፈጽሟል።ከሩሲያውያን እና ከፖላንዳውያን ቀጥሎ ሦስተኛው ትልቁ የስላቭ ሰዎች ናቸው ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ስላቫዊ ቋንቋዎች

## አገናኞች
የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)

**የፑቲኒዝም አናቶሚ** (**Анатомія рашизму**, **Anatomy of Ruscism**) - እ.ኤ.አ. በ 2023 የተለቀቀው የዩክሬን ዘጋቢ ፊልም ስለ ሩሲያ ወቅታዊ የፖለቲካ አገዛዝ እና ርዕዮተ ዓለም ፣ እንዲሁም በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን የተፈጸሙ በሰው ልጆች ላይ የተፈጸሙ ወንጀሎች      ።
thumb|200px|
በብዙ አገሮች የታገደ እና ብዙውን ጊዜ ከናዚ ስዋስቲካ ጋር ሲነፃፀር የሩስያ የዩክሬን ወረራ ምልክት
## ይዘት
የፊልሙ ማዕከላዊ መነሻ ቭላድሚር ፑቲን የሩሲያ አምባገነናዊ አገዛዝ ፈጣሪ እንዳልሆኑ እና ፑቲኒዝም አንዱ መገለጫው ነው በሚለው በሳይንስ የተረጋገጠ ማረጋገጫ ነው። ፊልሙ በክፍል ተከፍሏል፡-
* መቅድም፣ በዩክሬን ውስጥ የሩሲያ ወንጀሎችን መግለጫ በመጀመር፤ 
* በዩክሬን ዋና ከተማ ኪየቭ ወጣ ብሎ በሚገኘው የሩሲያ ጦር የዩክሬን ሲቪሎች ግድያ
* የሩሲያ ፈላስፋ ቲሞፌይ ሰርጌይትሴቭ ጽሑፍ ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት? (2022) ትንተና፤ 
* የአሌክሳንድር ሶልዘኒትሲን ጽሑፍ ሩሲያን እንዴት "ማደራጀት እንደሚቻል" (1990ዎቹ)፤ 
* በ1990ዎቹ መገባደጃ ላይ የአሌክሳንድር ዱጊን ሃሳቦች በሩሲያ ህብረተሰብ ላይ ያላቸው ተጽዕኖ እና ሌሎች አገሮችን የማጥፋት ጥሪዎች፤
* «የሩሲያዊ ዓለም» (Русский мир) ጽንሰ-ሃሳብ መነሳት፤ 
* በሩሲያ ላይ የአምልኮ ፊልም "ወንድም" ተጽእኖ;
* የቭላድሚር ፑቲን ወደ ስልጣን መምጣት እና የሁለተኛው የቼቼን ጦርነት በሩሲያ ፌዴሬሽን መጀመር;
* በድህረ-ሶቪየት አገሮች ውስጥ አብዮቶች;
* ኦፊሴላዊው የሩሲያ ሚዲያ ውስጥ "ሩሶፎቢያ" የሚለውን ቃል አላግባብ መጠቀም;
* እ.ኤ.አ. በ 2008 ሩሲያ በ ጆርጂያ ላይ ባደረገው ጦርነት ዓለም አቀፍ ምላሽ አለመኖር;
* የ 2014 የዩክሬን አብዮት።
* የሩስያ-ዩክሬን ጦርነት;
* የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ;
* የፑቲን አይዲዮሎጂ እና ናዚዝም ማወዳደር;
* በሩሲያ ውስጥ "የወጣት ሠራዊት" መፈጠር;
* የሩስያ ፕሮፓጋንዳ በሶቭየት ኅብረት በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ውስጥ የገባችበትን ታሪክ እንዴት እንደሚያዛባ (ጀርመን እና ሶቪየት ኅብረት ሁለተኛውን የዓለም ጦርነት በ1939 ፖላንድን በጋራ በማጥቃት የጀመሩትን እውነታ መደበቅ)።
* በሩሲያ የተያዙ ህዝቦች የሩሲያዊነት;
* የሩሲያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ተጽእኖ;
* የሩሲያ ፌዴሬሽን የጦር ኃይሎች ዋና ካቴድራል
* ማቋቋም - የሩሲያ ወታደራዊ ፕሮፓጋንዳ ማእከል;
* በዘመናዊው ሩሲያ ውስጥ ጭቆናዎች እና የድርጅቱ የመታሰቢያ ሐውልት መዘጋት - የ ስታሊኒዝም ወንጀሎችን ያጠና ጥንታዊው የሩሲያ የሰብአዊ መብት ድርጅት;
* የፑቲን ጽሑፍ "በሩሲያውያን እና ዩክሬናውያን ታሪካዊ አንድነት ላይ" ለወንጀል ማመካኛ;
* የሩሲያ ፌዴሬሽን የራሱን ሠራዊት ወንጀሎች ለመቀበል ፈቃደኛ አለመሆኑ;
* በሩሲያ ወታደሮች በተያዙ የዩክሬን ግዛቶች ውስጥ ዘረፋ;
* የሩሲያ ተቃውሞ
* በዘመናዊው ሩሲያ ውስጥ ካለው ገዥ አካል ጋር የማይስማሙ ዜጎችን ማሰቃየት;
* የፑቲን ሩሲያ ርዕዮተ ዓለም “የሩሲያ ፋሺዝም” ሊባል ይችላል?

## ትችት
ፊልሙ ከዩክሬን እና ከአውሮፓውያን ተቺዎች ከፍተኛ አድናቆትን አግኝቷል, ነገር ግን የሩሲያ መንግስት ህልውናውን ከህዝብ በሚስጥር ይጠብቃል. በተለያዩ ቋንቋዎች የትርጉም ጽሑፎች በዩቲዩብ ላይ ይገኛል።
## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
ዶንባስ (የዶክ ፊልም)

**ዶንባስ** (**Донбас**, **Donbass, film by Sergei Loznitsa**) - ይህ የ2018 የዩክሬን ዶክመንተሪ ፊልም በዳይሬክተር ሰርጌይ ሎዝኒትሳ በ2014 በዩክሬን ስለተፈጸሙት የሩሲያ ወንጀሎች ይተርካል     ። በእንግሊዝኛ የትርጉም ጽሑፎች የፊልሙ ትርጉም አለ ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)
## አገናኞች
የ 2014 የዩክሬን አብዮት

**የ 2014 የዩክሬን አብዮት** (**Революція Гідності**, **Euromaidan**) ይህ በ 2013 መገባደጃ ላይ በ ዩክሬን ውስጥ የተካሄደ አብዮት ነው - እ.ኤ.አ. በ 2014 መጀመሪያ ላይ የሰብአዊ መብቶችን ለመጠበቅ እና በአውሮፓ አቅጣጫ የዩክሬን እድገትን ለማስተዋወቅ የታለመ የፕሮ-የሩሲያ ፕሬዝዳንት ቪክቶር ያኩኖቪች አምባገነናዊ አገዛዝ ላይ።
thumb|220px|የአብዮቱ ክስተቶች
ቀደም ባሉት ጊዜያት ሩሲያ የዩክሬን ማንነትን ለማጥፋት የታለመውን ሆሎዶሞር እና የሩሲያዊነት ሠርታለች, ይህም ከሩሲያ ጋር የጠበቀ ግንኙነት እንዲፈጠር እና የሩስያ ቋንቋ በዩክሬን እንዲስፋፋ አድርጓል። እ.ኤ.አ. በ 2004 ከሶቪየት ህብረት ውድቀት በኋላ ዩክሬን የመጀመሪያውን አብዮት አጋጥሞታል ፣ በአውሮፓ ደጋፊ ፓርቲዎች የሚመራው የሩሲያ ደጋፊ በሆኑት ላይ ፣ ይህም ለአውሮፓ ደጋፊ ፕሬዝዳንት ቪክቶር ዩሽቼንኮ አሸናፊ ሆነ። ሆኖም እ.ኤ.አ. በ 2010 በሩሲያ የሚደገፉት ፕሬዝዳንት ያኑኮቪች በተጭበረበረ ምርጫ ምክንያት ወደ ስልጣን መጡ። እ.ኤ.አ. በ 2012 ከሩሲያ ጋር ያለውን ድንበር ከወታደራዊ ኃይል ለማላቀቅ እርምጃዎችን ወስዶ የዩክሬን ወደ ሩሲያ የመቀላቀል ጉዳይን በማንሳት ሰላማዊ ተቃውሞዎችን አስነስቷል። ገና ከጅምሩ በጸጥታ ሃይሎች ስርዓት አልበኝነት የተነሳ ሰላማዊ ተቃውሞ ወደ ትጥቅ ተሸጋግሯል።
thumb|180px|በአንደኛው የዩክሬን ከተማ ውስጥ ከብዙ ሀውልቶች አንዱ
አብዮቱ በዋናነት የተቀሰቀሰው ዩክሬናውያን መኖር እንደሌለባቸው እና መሬታቸው የሩሲያ ዋና አካል መሆን አለበት በሚለው የሩሲያዊ ዓለም አስተሳሰብ መስፋፋት ነው። በ 2014 አብዮት በያኑኮቪች የተገደሉት ሰላማዊ የዩክሬን ተቃዋሚዎች በዩክሬን በጣም የተከበሩ እና "የሰማይ መቶ" የሚል ቅጽል ስም ተሰጥቷቸዋል ። እ.ኤ.አ. በየካቲት-መጋቢት 2014 ሩሲያ ወረራዋን እና ክራይሚያን መቀላቀል ስትጀምር ቪክቶር ያኑኮቪች ሀገሩን ለቆ ወደ ሩሲያ ተሰደደ እና በኤፕሪል 2014 ዶንባስ ተብሎ በሚጠራው የዩክሬን ምስራቃዊ ክልሎች ጦርነት ተከፈተ   ። እጅግ ደም አፋሳሹ ግጭት በኦዴሳ ግንቦት 2 ላይ ተከስቷል፣ ምልክት የሌላቸው ሩሲያውያን በሰላማዊ የዩክሬን ተቃዋሚዎች ላይ ከሰራተኛ ማህበር ህንፃ ጣሪያ ላይ ተኩስ ከፈቱ በኋላ ህንጻውን በእሳት አቃጥለው ሸሹ ነገር ግን ኦዴሳ የዩክሬን አካል ሆና ቆይታለች። በ2022 በሩሲያ የሚደገፈው የዶንባስ ግጭት ወደ ሙሉ ወረራ ተሸጋገረ ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች

**በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች** (**Вооруженные конфликты на постсоветском пространстве**, **войны в бывшем СССР**) እ.ኤ.አ. በ 1991 ከዩኤስኤስአር ውድቀት በኋላ በተነሱት አገሮች ውስጥ የታጠቁ ግጭቶች።
thumb|250px|ካርታ (እስከ 2022 ድረስ)
thumb|250px|በቼችኒያ ሪፐብሊክ ላይ የሩስያ ጦርነት
thumb|250px|አንድ የቼቼን ልጅ ከሩሲያ ጥቃት በኋላ በሚቃጠል ቤቱ አቅራቢያ
[thumb|170px|[ፑቲኒዝም|የፑቲን አገዛዝ እና የሩስያ የዩክሬን ወረራ ዋና ምልክት]]
* በሞልዶቫ ውስጥ የትራንስኒስትሪያን ግጭት
* በታጂኪስታን ውስጥ የእርስ በርስ ጦርነት
* የሩሲያ ወረራ በአብካዝያ (የጆርጂያ ክልል)
* የመጀመሪያው የሩሲያ-ቼቼን ጦርነት
* በ ኡክቤኪስታን እና ታጂኪስታን መካከል ያለው ልዩነት  
* ሁለተኛው የሩሶ-ቼቼን ጦርነት
* በአርሜኒያ እና በአዘርባጃን መካከል በናጎርኖ-ካራባክ ክልል መካከል ግጭት ፣ በራሽያ ፌዴሬሽን የተደገፈ ጦርነት
* እ.ኤ.አ. በ 2008 ሩሲያ በጆርጂያ ላይ ወረራ እና የደቡብ ኦሴቲያ ግዛትን መቀላቀል
* ክራይሚያ መቀላቀል (በዩክሬን ላይ የሩሲያ ጦርነት የመጀመሪያ ደረጃ)
* ጦርነት በዶንባስ
* ፳፻፲፬ የሩሶ-ዩክሬን ቀውስ 

## በባህል እና ሲኒማ
* ዘጋቢ ፊልም የፑቲኒዝም አናቶሚ (Анатомія рашизму, 2023) 

## በተጨማሪም ተመልከት
* ታላቅ ሽብር
* የሩሲያዊ ዓለም
* የሩሲያ የጦር ወንጀሎች
* በዩጎዝላቪያ መፍረስ ጊዜ ጦርነቶች
* የሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጦር ወንጀሎች

## አገናኞች
ቼቺኒያ

**ቼቺኒያ** እ.ኤ.አ. ከ1991 እስከ 2000 በካውካሰስ የነበረው ይህ ግዛት በ1994-1996 በነበረው የመጀመሪያው የሩሲያ ወረራ ነፃነቱን አስጠብቆ ቆይቷል። እ.ኤ.አ. በ 1999-2000 ከሁለተኛው የሩሲያ ወረራ በኋላ ሙሉ በሙሉ ተያዘ ፣ ዋና ከተማዋ ግሮዝኒ መሬት ላይ ተደምስሳለች ፣ ህዝቡ የዘር ማጥፋት ተፈፅሟል እና በ 2000 በሩሲያ ውስጥ ተካቷል። ከ ፑቲኒዝም ዘመን መጀመሪያ ጋር ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሩሲያዊ ዓለም
* የመታሰቢያ ሐውልት
* የሩሲያ የጦር ወንጀሎች
* በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች

## አገናኞች
የማሰብ ችሎታ

**የማሰብ ችሎታ** (ይህ ቃል የመጣው ከላቲን ቃል **intellectus** - "ማስተዋል", "መረዳት" ነው) የመማር፣ የማመዛዘን፣ ችግሮችን የመፍታት እና ከአዳዲስ ሁኔታዎች ጋር የመላመድ ችሎታዎችን የሚያጠቃልል የአዕምሮ ችሎታ ነው። በተለያዩ ጎራዎች እውቀትን መቀበልን፣ መረዳትን፣ ማቆየትን እና መተግበርን ያካትታል እና በሎጂክ አስተሳሰብ፣ ፈጠራ፣ ረቂቅ ምክንያት እና በመረጃ ላይ የተመሰረተ ውሳኔ አሰጣጥ።  በሌላ ፍቺ መሠረት ብልህነት የአንድ የተወሰነ ስብዕና እውቀት የመረጃ አቅም ነው ፣ ይህም በአንድ ሰው የንቃተ ህሊና ፣ አስተሳሰብ እና ምክንያት አሠራር ምክንያት የተገኘ ነው። በመሰረቱ ብልህነት በሃሳቦች መካከል ያለውን ግንኙነት የመረዳት፣ ግንኙነት የመፍጠር እና ችግሮችን የመፍታት ችሎታን ያንጸባርቃል። ይህም እውቀትን በተለያዩ ሁኔታዎች ውስጥ የማግኘት እና በብቃት የመተግበር ችሎታን ያካትታል ። 

ኢንተለጀንስ በጄኔቲክ ሁኔታዎች፣ በአካባቢ ሁኔታዎች፣ በትምህርት፣ በተሞክሮ እና በማህበራዊ ባህላዊ አውድ ተጽዕኖ የሚኖረው ተለዋዋጭ እና የዝግመተ ለውጥ ባህሪ ነው። በህይወት ዘመን ሁሉ በመማር፣ ለአዳዲስ ተሞክሮዎች በመጋለጥ እና የታለመ የግንዛቤ ስልጠና ሊሻሻል ወይም ሊዳብር የሚችል ዘላቂ ያልሆነ ባህሪ ነው። በ "አውሮፓ", "አሜሪካ" እና የምስራቅ "እስያ" ሀገሮች አብዛኛው ሰው በከፍተኛ የኑሮ ደረጃ, የተሻለ ትምህርት እና በአጠቃላይ የተሻለ የኑሮ ሁኔታ በመኖሩ ከፍተኛ የማሰብ ችሎታ አላቸው። በ"አፍሪካ" ሀገራት የአይኪው ነጥብ በብዙ እጥፍ ያነሰ ሲሆን ይህ ደግሞ በጦርነት፣ በድህነት፣ በሃይማኖት እና በባህላዊ ገደቦች እንዲሁም ከአለም መገለል ከሚታየው የድህነት ደረጃ ጋር ይዛመዳል። እንደ እውነቱ ከሆነ, አውሮፓ ባለፉት መቶ ዘመናት ከነበረበት ደረጃ ጋር ይዛመዳል   ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ሰው ሠራሽ የማሰብ ችሎታ
* ናዚዝም
* ፑቲኒዝም

## አገናኞች
በዩጎዝላቪያ መፍረስ ጊዜ ጦርነቶች

**በዩጎዝላቪያ መፍረስ ጊዜ ጦርነቶች** (በሰርቢያኛ **Ратови у Југославији**) ይህ በቀድሞዋ የዩጎዝላቪያ ሪፐብሊካኖች ግዛት በ1991 እና 2001 መካከል የተከሰቱ ተከታታይ የትጥቅ ግጭቶች ናቸው። ጦርነቶቹ የግዛት መበታተን ሂደት መገለጫዎች ነበሩ፤ ይህ ደግሞ የተለያዩ ህዝቦች የግዛት ነፃነትን ለማግኘት ባላቸው ፍላጎት እና ይህን ለመከላከል ባብዛኛው የሰርቢያ ኃይሎች ፍላጎት ነው። ጦርነቶቹ የተጠናቀቁት አዳዲስ ነጻ መንግስታት በመፍጠር ነው  ።

thumb|220px|በስሬብሬኒካ የዘር ማጽዳት ሰለባዎች መታሰቢያ

## በተጨማሪም ተመልከት
* በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች

## አገናኞች
ኡክቤኪስታን

**ኡክቤኪስታን** እ.ኤ.አ. በ 1991 ከዩኤስኤስአር ውድቀት በኋላ የተፈጠረ ግዛት።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሩሲያዊነት
## አገናኞች
የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ

**የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ** በአብዮቱ ምክንያት የተመሰረተው የዩክሬን ግዛት እና በ 1917-1922 የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት ወቅት ነበር

በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን ሩሲያ ኮሳኮችን በማጥፋት ዩክሬንን ጨምሮ ብዙ አገሮችን ድል አድርጋለች። የሩስያ ኢምፓየር ልክ እንደሌሎች ተመሳሳይ ግዛቶች በአንደኛው የዓለም ጦርነት ምክንያት ሕልውናውን አቆመ ከየካቲት 1917 አብዮት በኋላ ንጉሣዊው ሥርዓት ተወግዶ የሩሲያ ሪፐብሊክ ተመሠረተ። ከሩሲያ ጋር ባለው ጠንካራ ብሔራዊ ልዩነት ዩክሬናውያን የዩክሬን ሕዝብ ሪፐብሊክን የፈጠሩት በወቅቱ ፓርላማ ባፀደቁት ሦስት ሕጎች መሠረት ነው ።
thumb|160px|የዩክሬን መሪ ሲሞና ፔትሊዩራ
thumb|250px|
በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች የዩክሬን ነፃነትን በመደገፍ ሰላማዊ ሰልፎች ላይ ሲሳተፉ የሚያሳይ ፎቶግራፍ።
ሌኒን በ1917 መገባደጃ ላይ ሩሲያ ውስጥ መፈንቅለ መንግስት ባደረገበት ወቅት በሩሲያ የእርስ በርስ ጦርነት ተፈጠረ እና ሶቪየት ሩሲያ በዩክሬን ህዝባዊ ሪፐብሊክ ላይ ወታደራዊ ጥቃትን ጀመረች ። እ.ኤ.አ. የካቲት 5-7 ቀን 1918 ኪየቭ የሶቪየት ጦር በወቅቱ የሶቪየት ጦር መሪ በሆነው ሚካሂል ሙራቪዮቭ የሚመራ አሰቃቂ ግድያ ደረሰባት ። በመጋቢት 1918 የዩክሬን እና የጀርመን ወታደሮች ወደ ኪየቭ እና ሌሎች ዋና ዋና ከተሞች ገቡ. የሶቪዬት ጦር ኃይል ገዝቶ ያለ ጦርነት ተሸንፏል። የኪዬቭ ጎዳናዎች በሌኒን ትእዛዝ በተገደሉ የሲቪሎች አስከሬኖች ተሞልተው እንደነበር የዓይን እማኞች ገልጸዋል ። በኤፕሪል 1918 አሻንጉሊት የዩክሬን ግዛት ተፈጠረ ፣ የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ ተወገደ እና ፓቭሎ ስኮሮፓድስኪ የአገር መሪ ሆነ። እ.ኤ.አ. በ 1918 መገባደጃ ላይ የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ እንደገና ተመልሷል። በጥር 1919 የሶቪየት ወታደሮች ዩክሬንን ለሁለተኛ ጊዜ ለመውረር ሞክረዋል። በግንቦት 1919 በቀይ ሽብር የተቀሰቀሰው በኒኪፎር ግሪጎሪዬቭ የተመራ ትልቅ አመፅ በፍጥነት ተጨቆነ ። 

ከኦገስት እስከ ታኅሣሥ 1919 በዴኒኪን የሚመራው የነጭ ጥበቃ ጦር ዩክሬንን በመያዝ የዩክሬንን ሕዝብ ለማጥፋት ሞከረ። እ.ኤ.አ. በ 1920 አብዛኛው ዩክሬን በሶቪየት ሩሲያ እና በአሻንጉሊት የዩክሬን ሶቪየት ሪፐብሊክ ዋና ከተማዋ በ ኻርኪው ተቆጣጠረች ። እ.ኤ.አ. እስከ 1922 ድረስ በማዕከላዊ ዩክሬን (Холодноярська республіка) ውስጥ አንድ የመጨረሻ ትልቅ የመቋቋም ኪስ ነበር ፣ እሱም በመጨረሻ በ 1925 ብቻ የታፈነ  ። በተከታታይ ክስተቶች ምክንያት ዩክሬን በሶቭየት ኅብረት ተቆጣጠረች እና በ ስታሊኒዝም ዓመታት ውስጥ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዩክሬናውያን ተደምስሰዋል ።

## ሲኒማ ውስጥ
* ክሩቲ 1918 (Крути 1918/Kruty 1918, 2019)

## በተጨማሪም ተመልከት
* በክሩቲ የባቡር ጣቢያ ላይ ጦርነት
* የማክኖ ነፃ ግዛት
* ሄትማናቴ

## አገናኞች
የማክኖ ነፃ ግዛት

**የማክኖ ነፃ ግዛት** በአብዮቱ ምክንያት የተመሰረተው የዩክሬን ግዛት እና በ 1918-1920 የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት ወቅት ነበር

thumb|250px|
ማክኖ እና ደጋፊዎቹ
## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ
## አገናኞች
የፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ

**የፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ** እ.ኤ.አ. በ 1569 ፖላንድ እና ሊቱዌኒያ በሉብሊን ህብረት ውስጥ አንድ የተዋሃዱ የአውሮፓ መንግስታት ፈጠሩ ። እ.ኤ.አ. በ 1795 ሀገሪቱ ለሶስተኛ ጊዜ በሩሲያ ኢምፓየር ፣ ፕሩሺያ እና ኦስትሪያ መካከል ተከፍሎ መኖር አቆመ።

thumb|220px|የዩክሬን የክሜልኒትስኪ ብሔራዊ ጀግና ከብዙ ሀውልቶች አን

## በተጨማሪም ተመልከት
* ሄትማናቴ
## አገናኞች
የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ

**የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ** ከ 1236 እስከ 1795 በ ሊትዌኒያ, ቤላሩስ እና ዩክሬን ግዛቶች ውስጥ የነበረ ትልቅ የአውሮፓ ግዛት።

[thumb|250px|
በስሞልንስክ ከተማ ውስጥ ያለው ምሽግ ፣ በታሪካዊ የቤላሩስ ከተማ በ [የሩሲያዊነት የተሠቃየች]]

በ 14 ኛው ክፍለ ዘመን ከ ወርቃማው ሆርዴ የቀድሞውን ኪየቫን ሩስ መሬቶችን ድል በማድረግ, ሊቱዌኒያ በአውሮፓ ውስጥ በጣም ኃይለኛ እና ትልቅ ሀገር ሆናለች። ሊቱዌኒያውያን በግምት 80% የሚሆነውን የአገሪቱን ህዝብ ያቋቋሙት የዩክሬናውያን እና የቤላሩያውያን መብቶችን ያከብራሉ።

እ.ኤ.አ. በ 1569 ሊትዌኒያ ከፖላንድ መንግሥት ጋር ተባበረች ፣ ነጠላ መንግሥት መሰረተች። በ 1795 በሩሲያ ግዛት ተቆጣጠረ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ሄትማናቴ
## አገናኞች
ወርቃማው ሆርዴ

**ወርቃማው ሆርዴ** የባቱ ካን ግዛት ከፈራረሰ በኋላ ብቅ ያለው በማዕከላዊ እስያ ውስጥ ትልቅ ዘላኖች ግዛት። በ 15 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ወርቃማው ሆርዴ ተበታትኖ ነበር, ይህም የሞስኮ ግዛት (በኋላ ሩሲያ), ካዛክስታን, ታታርስታን, ክራይሚያ ካን እና ሌሎች ግዛቶችን አስገኝቷል።
thumb|220px|
በታታርስታን ሪፐብሊክ ውስጥ ለአካባቢው ካን የመታሰቢያ ሐውልት
## በተጨማሪም ተመልከት
* የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ
## አገናኞች
Kokir Gedebano

**ኮኪር ገደባኖ** በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት የሚገኝ ወረዳ ነው። የጉራጌ ዞን አካል የሆነው ኮኪር ገደባኖ በደቡብ ከምሁርና አክሊል ፣ በምዕራብ ቀቤና ፣ በሰሜን ከኦሮሚያ ክልል እና በምስራቅ ከመስቃን ጋር ይዋሰናል። የኮኪር ገደባኖ የአስተዳደር ማዕከል መሃል አምባ ነው።

በጉራጌ ዞን ውስጥ የሚገኘው ከፍተኛው ቦታ የዘቢዳር ተራራ (3719 ሜትር) በዚህ ወረዳ ውስጥ ይገኛል።

በዚህ ወረዳ ሁለት አይነት የኑሮ ግብርናዎች ይተገበራሉ፤ አንደኛው በመካከለኛው ከፍታ ላይ የሚገኘው በእንሰት እና በጫት ላይ የተመሰረተ ነው፤ ሌላኛው ደግሞ በከፍተኛ ከፍታ ላይ የሚገኘው በእንሰት እና በገብስ ላይ የተመሰረተ ነው። በመካከለኛው ከፍታ ቦታዎች ላይ ጠቃሚ ተፈላጊ የሆኑት ጤፍና ጫት ሲሆኑ፣ ከፍ ባሉ ከፍታ ቦታዎች ደግሞ ስንዴና ገብስ ናቸው። ሌሎች አስፈላጊ የግብርና ያልሆኑ የገቢ ንግድ እና የገንዘብ ዝውውርን ያካትታሉ።
የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት

**የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት** (**радянсько-українська війна**, **советско-украинская война**) ይህ ጦርነት ከ1917 እስከ 1922 በዩክሬን ህዝቦች ሪፐብሊክ እና በሶቪየት ሩሲያ መካከል ከሩሲያ ግዛት ውድቀት በኋላ የተካሄደው ጦርነት የሶቪየት ዩክሬን ቁጥጥር መመስረት እና ቀይ ሽብር በመባል የሚታወቁትን ጅምላ ጭቆናዎች አስከትሏል።

## ሲኒማ ውስጥ
* ክሩቲ 1918 (Крути 1918/Kruty 1918, 2019)
* ጥቁር ቁራ (Чорний Ворон/Black Raven, 2019)

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሶቪየት-ኢስቶኒያ ጦርነት
* በክሩቲ የባቡር ጣቢያ ላይ ጦርነት
* የዩክሬን ሶቪየት ሶሻሊስት ሪፐብሊክ

## አገናኞች
በሩሲያ ውስጥ የእርስ በርስ ጦርነት

**በሩሲያ ውስጥ የእርስ በርስ ጦርነት** (**Гражданская война в России**, **гражданская война в бывшей Российской империи**) ይህ ጦርነት በ 1917 መገባደጃ ላይ በሌኒን የተካሄደውን መፈንቅለ መንግስት እና የሩሲያ ሪፐብሊክ ውድቀትን ተከትሎ ነበር።

ትግሉ የተካሄደው በቦልሼቪክ ኮሚኒስት ፓርቲ ደጋፊዎች እና በነጭ ንቅናቄ ደጋፊዎች (የሕገ መንግሥት ንጉሣዊ ሥርዓት፣ ሪፐብሊክ እና ሌሎች ፓርቲዎች) ደጋፊዎች መካከል ነው።ጦርነቱ በነጭ ኃይሎች ሽንፈት ፣በሶቪየት ሩሲያ የበርካታ ሀገራት ወረራ ፣የዩኤስኤስአር መፈጠር እና ከዚያም በስታሊኒስት ዘመን በነበረው የጅምላ ጭቆና አብቅቷል። በጠቅላላው በቦልሼቪኮች ጥፋት 16 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ሞተዋል።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት
* የቼኮዝሎቫኪያ ወረራ
* ታላቅ ሽብር
* ነጭ ሽብር

## አገናኞች
ሄትማናቴ

**ሄትማናቴ** በ 17 ኛው እና በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን የዩክሬን ኮሳክ ግዛት። የፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ እና በኮስካክስ መካከል ከተካሄደው ጦርነት በኋላ ብቅ አለ  ።

thumb|250px|
የዩክሬን የክሜልኒትስኪ ብሔራዊ ጀግና ከብዙ ሀውልቶች አንዱ

መጀመሪያ ላይ የነጻ ኮሳኮች አገሮች ብቻ ነበሩ። እ.ኤ.አ. በ 1648 ፖላንዳውያን ዩክሬናውያንን በጭካኔ ጨቁነዋል ፣ ጦርነቱ የጀመረው የቦህዳን ክሜልኒትስኪ ወጣት ልጅ በፖላንድ ልዑል መገደል ነበር ፣ ይህም በነጻ ኮሳኮች እርዳታ በፖላንድ ላይ አመፅ እንዲጀምር እና ከተከታታይ ድሎች በኋላ የዩክሬን መንግስት መመስረት ተጀመረ። ከ ክሪሚያን ታታሮች ጋር ወታደራዊ ጥምረት ተፈጠረ ነገር ግን ዩክሬናውያንን ከዱ። እ.ኤ.አ. በ 1654 ከሩሲያ ጋር ጊዜያዊ ወታደራዊ ጥምረት ተጠናቀቀ ፣ ግን ሩሲያ የሩሲያዊነት በመፈጸም የስምምነቱን ውሎች ያለማቋረጥ ይጥሳል ። 

ቦህዳን ክመልኒትስኪ ከሞተ በኋላ በዩክሬን የእርስ በርስ ጦርነት ተጀመረ፣ ከ1657 እስከ 1687 ድረስ የዘለቀ።በሂደቱም ዩክሬን ለሁለት ተከፈለ፣ ድንበሩ በዲኒፐር ወንዝ አጠገብ እየተንቀሳቀሰ ሲሆን አሁንም ዩክሬንን ለሁለት የሚከፍል ትልቅ ወንዝ ነው ። በ1663-1668 የግራ ባንክ እና የቀኝ ባንክ ዩክሬን እርስበርስ ተዋግተዋል። እ.ኤ.አ. በ 1688 በዩክሬን በሩሲያ ላይ ታላቅ አመጽ ተደረገ ። በፒተር ዶሮሼንኮ 1665-1676 የግዛት ዘመን ዩክሬንን አንድ ለማድረግ ሙከራ ነበር ። እ.ኤ.አ. በ 1699 የፖላንድ ወረራ የዩክሬን ኮሳክን ግዛት በዲኒፔር በቀኝ በኩል አጠፋ ።
thumb|180px|ፔትሮ ዶሮሼንኮ
ኢቫን ማዜፓ ከ1687 እስከ 1709 ገዛ ። በዩክሬን ህዝብ ላይ ሩሲያ በፈጸመችው ጥሰቶች እና ወንጀሎች ምክንያት ጥምሩን አፈረሰ። እና ሩሲያ በስዊድን ላይ ከባድ ጦርነት ስትጀምር ከስዊድን ጋር ጥምረት ፈጠረ። እ.ኤ.አ. በ 1709 ታዋቂው የፖልታቫ ጦርነት በስዊድን እና በዩክሬን ጦር በአንድ በኩል እና በሌላኛው የሩሲያ ጦር መካከል ተካሄዷል። በሃይል ሚዛን መዛባት ምክንያት ኢቫን ማዜፓ ተሸንፏል እና ዩክሬን በተሳካ ሁኔታ የሩሲያ ግዛት አካል ሆነች ።
thumb|220px|የዩክሬን ኮሳክ ግዛት ዋና ከተማ የሆነችው ባቱሪን ከተማ በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በሩሲያ ጦር በአሰቃቂ ሁኔታ ታርዳለች
በ 1709-1764 የዩክሬን ኮሳክ ግዛት የራስ ገዝ አስተዳደር ቀስ በቀስ በሩሲያ ተደምስሷል ። በ 1722-1727 በዩክሬን ግዛት ምክር ቤት ፈንታ, የመጀመሪያው ትንሽ የሩሲያ ኮሌጅ ተፈጠረ - በዩክሬን ውስጥ የሩሲያ ምክትል ግዛት (የሄትማን አቋም ትክክለኛ መወገድ) ። 1781 - በኮሳኮች የተፈጠሩትን ግዛቶች የአስተዳደር ስርዓት የመጨረሻ ውድመት ፣ የዩክሬን መሬቶችን ወደ ሩሲያ ግዛት መለወጥ ፣ የዩክሬን ቋንቋን መከልከል እና የህዝቡን ባርነት እስከ 1861 ድረስ የዘለቀ ። 

ይህ ግዛት በዩክሬን ታሪክ ላይ ጠቃሚ ምልክት ትቶ በህዝቦቿ የወደፊት ህይወት ላይ ተጽእኖ አሳድሯል, ይህም የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ መፈጠርን አነሳሳ ።

## የግዛት ስርዓት
የሀገር መሪ ሄትማን ነበር። በኮሳክ ምክር ቤት ሁለንተናዊ በሆነ ግልጽ ድምጽ ለህይወቱ ተመረጠ። ሄትማን ከፍተኛውን የአስፈፃሚ እና የዳኝነት ስልጣንን ገልጿል። የመንግስት ሚና የተከናወነው በጄኔራል የሚመራ አጠቃላይ ወታደራዊ ሴክሬታሪያት ነበር።ብቸኛው የስልጣን ምንጭ እና የሀገር ሉዓላዊነት ተሟጋች የሰራዊቱ ተወካዮች ነበሩ። የተቀረው የህብረተሰብ ክፍል ከመንግስት ቁጥጥር ተወግዷል። አንዳንድ ከተሞች እና ገዳማት የማግደቡርግ ህግ ወይም ራስን በራስ ማስተዳደር ነበራቸው።   ። በአስተዳደር ሀገሪቱ በ22 ክልሎች (ሬጅመንት) ተከፋፍላ ነበር  ።

## ሲኒማ ውስጥ
* በእሳት እና በሰይፍ (Вогнем і мечем, 1999)

## በዘመናዊው ዩክሬን ውስጥ የኮሳክ ባህል መነቃቃት
እ.ኤ.አ. በ 2023 የዩክሬን ዘፋኝ ጄሪ ሄል የዩክሬናውያንን ትውልዶች ሞራል ለማጠናከር የታሰበ ዘፈን አውጥቷል ፣ የነፃ ኮሳኮች ዘሮች - ማለትም መላው የዩክሬን ህዝብ - እና የዩክሬን ታጣቂ ኃይሎች ከሩሲያ ጥቃቶች ጋር በመዋጋት ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ
* ወርቃማው ሆርዴ
* ኪየቫን ሩስ

## አገናኞች
በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች

**በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች** (**Диссидентское движение в СССР**, ቃሉ ከላቲን **dissidens** የመጣ ሲሆን ትርጉሙም "የማይስማማ ሰው" ማለት ነው) — ይህ በኋለኞቹ የታሪክ ደረጃዎች በዩኤስኤስአር ውስጥ ብቅ ያለ ማህበራዊ እንቅስቃሴ ነው። የቀዝቃዛው ጦርነት ዳራ ላይ ።
thumb|250px|ይህ ሕንፃ በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን በሩስያ ውስጥ ለዘመናዊ ጭቆናዎች ተጠያቂ የሆነው የዩኤስኤስአር ግዛት የደህንነት ኮሚቴ, አሁን የሩስያ ፌዴራል ደህንነት አገልግሎት ነው 
በስታሊኒዝም ዘመን ከደረሰው የጅምላ ሽብር እና በሰው ልጆች ላይ የተፈጸሙ ወንጀሎች እንዲሁም ስታሊን ከሞተ በኋላ የሳንሱር ጭቆና እና የስታሊን ስብዕና አምልኮ ተወግዷል። በዩኤስኤስአር ውስጥ ሳንሱር ሲዳከም ሰዎች በተለያዩ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ መረጃን በንቃት መፈለግ ጀመሩ ፣ ግን ሊዮኒድ ብሬዥኔቭ ወደ ስልጣን ሲመጣ ጭቆና እና ጥብቅ የመንግስት ቁጥጥር መመለስ ጀመሩ። የዚህ ማህበራዊ ክስተት ጉልህ መገለጫ ቫሲል ማኩክ የዩኤስኤስአር የቼኮዝሎቫኪያን ወረራ በመቃወም እራሱን ማቃጠል ነው ።
thumb|170px|ስቴፓን ክማራ 
thumb|150px|አላ ጎርስካ 
በአፍጋኒስታን ላይ የሶቪየት ወረራ ተቃዋሚዎች በዩኤስኤስአር ውስጥ የአእምሮ ሕመምተኞች ተደርገው ይቆጠሩ እና "ህክምና" ይደረግባቸዋል። ከገዥው አካል ጋር የማይስማማ ማንኛውም ሰው በዩኤስኤስአር የፀጥታ ኮሚቴ ትእዛዝ በአእምሮ ሆስፒታሎች ውስጥ በማሰቃየት ጤነኛ ሰዎችን ወደ የአእምሮ ህመምተኛነት ለውጦታል። ለምሳሌ በመንግስት የሶቪየት ፕሮፓጋንዳ ተሸፍኖ ወይም ውድቅ የተደረገው ሆሎዶሞር እውነት ነው የሚሉ ሰዎች በአእምሮ ህክምና ሆስፒታሎች ለዓመታት ሲሰቃዩ ቆይተዋል  ። በዘመናዊው ሩሲያ እና ቤላሩስ ውስጥ የእነዚህ አገሮች ባለሥልጣናት የሶቪየት ኅብረት የመንግሥት መሣሪያ ወራሾች እንደመሆናቸው መጠን ተመሳሳይ ዘዴዎችን ይጠቀማሉ እና ሰዎችን ለፀረ-ጦርነት አቋም ያሠቃያሉ እና ለሳይካትሪ "ህክምና" ያስገድዷቸዋል, ሁለቱንም ዩክሬናውያን ከተያዙት ግዛቶች እና የሩስያ ፌዴሬሽን ዜጎች የሆኑ ሰዎችን ያሳድዳሉ   ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ቦሪስ ኔምትሶቭ
* አሌክሲ ናቫልኒ
* የሩሲያዊነት
* ፑቲኒዝም
* ናዚዝም

## አገናኞች
የዩኤስኤስአር የአፍጋኒስታን ወረራ

**የዩኤስኤስአር የአፍጋኒስታን ወረራ** በዩኤስኤስአር እና በአፍጋኒስታን መካከል የተደረገው ጦርነት እ.ኤ.አ. ከ1979 እስከ የቀዝቃዛው ጦርነት ማብቂያ ድረስ የዘለቀ ሲሆን ካስከተላቸው መዘዞች አንዱ የዩኤስኤስአር ኢኮኖሚያዊ ውድቀት እና መበታተን ነው።

## በተጨማሪም ተመልከት
* በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች
* በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች
* የሩሲያዊነት

## አገናኞች
ሰው ሰራሽ የምድር ሳተላይት

**ሰው ሰራሽ የምድር ሳተላይት** በጂኦሴንትሪክ ምህዋር ውስጥ በምድር ዙሪያ የሚሽከረከር የጠፈር መንኮራኩር። የመጀመሪያው እንዲህ ዓይነቱ መሣሪያ በጥቅምት 4, 1957 ተጀመረ እና የሰው ልጅ የጠፈር ምርምር ዘመን መጀመሩን ያመለክታል። ፈጣሪዋ ከስታሊኒዝም ወንጀሎች የተረፈ ዩክሬናዊ ነው ።
thumb|220px|የመጀመሪያው ሰው ሰራሽ ምድር ሳተላይት ስፑትኒክ 1
thumb|180px|የመጀመሪያው ሰው ሰራሽ ሳተላይት ፈጣሪ የሆነው የዩክሬን ዝርያ የሶቪየት ሳይንቲስት ሰርጌይ ኮሮሌቭ
thumb|180px|የመጀመሪያው ሳተላይት የድምጽ ምልክት

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
ሽብርተኝነት

ሽብርተኝነት (ከላቲን teror - አስፈሪ) - በሰፊው አገባብ, ፖለቲካዊ, ሃይማኖታዊ ወይም ርዕዮተ ዓለም ግብ ላይ ለመድረስ የጥቃት አጠቃቀም ወይም ማስፈራራት። በዘመናዊው ታሪክ ውስጥ በጣም የቅርብ ጊዜው የሽብርተኝነት ምሳሌ የ የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ ድርጊቶች ነው።

thumb|200px|በዩክሬን ውስጥ በሲቪሎች ላይ የሩሲያ የአየር ድብደባ
## በተጨማሪም ተመልከት
* ናዚዝም
## አገናኞች
ኖቮሮሲያ

**ኖቮሮሲያ** (**Новороссия**,  **Novorossia**) በዩክሬን ግዛቶች ላይ የሩሲያ ፌዴሬሽን የማይታወቁ የኳሲ-ግዛት አካላት ህብረት የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ እና የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ ፅንሰ-ሀሳብ የቀረበ ጽንሰ-ሀሳብ። 

ከ 2014 እስከ 2022 የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ ስለ “ዶንባስ ሪፐብሊኮች ነፃነት” ተናግሯል ፣ ግን በእውነቱ የተፈጠሩት እና የሚተዳደሩት በሩሲያ የስለላ አገልግሎቶች እና በታጣቂ ኃይሎች ቀጥተኛ ቁጥጥር ስር ብቻ ነው። የዩክሬን ጠቅላይ አቃቤ ህግ ቢሮ ኳሲ-ሪፐብሊኮችን በሀገሪቱ ላይ ለሚፈፀሙ ወንጀሎች እንደ አሸባሪ ድርጅቶች እውቅና ሰጥቷል። በምስራቅ ዩክሬን ጦርነት ዳራ ላይ  ። በሜይ 20 ቀን 2015 በ "የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኦሌክሳንደር ኮፍማን" እንደተገለፀው የኖቮሮሲያ ፕሮጀክት ከአንድ አመት ባነሰ ጊዜ ውስጥ ታግዷል።

[thumb|250px|[በሩሲያ የተያዙ የዩክሬን ግዛቶች|ከ2014 እስከ 2022 ድረስ በጊዜያዊነት በሩሲያ የተያዙ የዩክሬን ግዛቶች ካርታ። ከሙሉ ጥቃት በፊት]]
thumb|250px|ፑቲን በገዥው ዩናይትድ ሩሲያ ፓርቲ ስብሰባ ላይ
thumb|250px|ተገንጣይ ፓቬል ጉባሬያ የኖቮሮሲያ ባንዲራ ያሳያል
ፕሮጀክቱ ስሙን የወሰደው በ 1775 ሩሲያ ሀገሪቱን ከወረረች በኋላ እና የዩክሬን ኮሳኮችን ካጠፋች በኋላ በዩክሬን ግዛቶች ውስጥ የተፈጠረውን የሩሲያ ግዛት የቀድሞ የአስተዳደር ክፍል ነው  ። የንጉሠ ነገሥቱ ኖቮሮሲያ የመጀመሪያው የአስተዳደር ማእከል የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ ነበር ። ከ 2014 እስከ 2022 የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ ስለ “ዶንባስ ሪፐብሊኮች ነፃነት” ተናግሯል ፣ ግን በእውነቱ የተፈጠሩት እና የሚተዳደሩት በሩሲያ የስለላ አገልግሎቶች እና በታጣቂ ኃይሎች ቀጥተኛ ቁጥጥር ስር ብቻ ነው።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
* የሩሲያ የጦር ወንጀሎች
* የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ
* ፑቲኒዝም
* ዶንባስ

## አገናኞች
ዶንባስ

**ዶንባስ** (በዩክሬንኛ **Донбас**, በእንግሊዝኛ **Donbass**) ይህ ከ "ዩክሬን" በስተምስራቅ የሚገኝ ትልቅ ጂኦግራፊያዊ ክልል ሲሆን በአስተዳደራዊ የዶኔትስክ እና የሉሃንስክ ክልሎችን ይሸፍናል ።
thumb|250px|በሩሲያ ጦር የተያዘው የዩክሬን የዶኔትስክ ክልል ካርታ ፣ በዲኔትስክ ​​ህዝብ ሪፐብሊክ ቁጥጥር ስር ያሉ ግዛቶች
thumb|250px|የዶንባስ ስቴፕስ
ይህ ስም የመጣው ከዩክሬን ዲኔትስክ ​​የድንጋይ ከሰል ተፋሰስ ነው, በሀገሪቱ ውስጥ በጣም የበለጸጉ የኢንዱስትሪ እና የኢነርጂ ሕንጻዎች ከፍተኛ የተፈጥሮ ሀብቶች እና ኃይለኛ የምርት ተቋማት ካሉት አንዱ ነው።

በታሪክ የዩክሬን እና ዶን ኮሳክስ ይዞታ ነበር ። 

በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ሁለተኛ አጋማሽ ላይ የክልሉ ትላልቅ ከተሞች (ዶኔትስክ እና ሉጋንስክ) የተመሰረቱት በብሪቲሽ ሥራ ፈጣሪዎች ነው።

በሶቪዬት አምባገነናዊ አገዛዝ በተደራጀው በ 1932-1933 በሆሎዶሞር ክፉኛ ተሠቃይቷል ፣ በዚህ ምክንያት የዩክሬን ህዝብ ድርሻ ቀንሷል ። ክልሉ በ የሩሲያዊነት በጣም ተሠቃይቷል ።

እ.ኤ.አ. ከ 2014 ጀምሮ የሩሲያ በዩክሬን ላይ ጦርነት የውጊያ ቀጠና ነው እና በከፊል በኳሲ-ሪፐብሊካኖች ተይዟል ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
## አገናኞች
የቼኮዝሎቫኪያ ወረራ

**የቼኮዝሎቫኪያ ወረራ** (በቼክኛ **Invaze vojsk Varšavské smlouvy do Československa**, **вторжение в Чехословакию**) የቀዝቃዛው ጦርነት አንዱ ደረጃ በ1968 የቼኮዝሎቫኪያን በዩኤስኤስአር እና አጋሮቹ ወረራ እና የዚያች ሀገር ወረራ የዩኤስኤስአር ውድቀት ድረስ ከውጭው አለም ከብረት መጋረጃ ጀርባ በማግለል ነበር። ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ሀገሪቱ በ ስሎቫኪያ እና ቸኪያ በሰላም ተከፈለች.

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት
* የሶቪየት-ፊንላንድ ጦርነት
* ታላቅ ሽብር

## አገናኞች
ታላቁ ዶን ጦር

**ታላቁ ዶን ጦር** (በሩሲያኛ **Всевеликое Войско Донское**, **Донские казаки**- ዶን ኮሳክስ ፣ **русские казаки** የሩሲያ ኮሳኮች)  በሩሲያ ውስጥ ትልቁ እና ጥንታዊው የኮሳክስ ማህበረሰብ ፣ የመሬቶቻቸው ስም እና በ 1918-1920 የነበረው የነፃ መንግሥት ስም ።

ምንም እንኳን የሩሲያ ኮሳክ ማህበረሰቦች በዩክሬን በመጡ ሰዎች የተመሰረቱ ቢሆኑም በ 1775 በ የዩክሬን ነፃ ኮሳኮች ሽንፈት ላይ ተሳትፈዋል ፣ እሱም ዘመቻውን ከ የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ ተከትሎ  ።
[thumb|250px|
[የዩክሬን ህዝብ ሪፐብሊክ እና የዶን ጦር በ1918 ዓ.ም]]
thumb|250px|
የዶን ኮሳክ ሥዕል
[thumb|250px|
ዶን ኮሳክስ ወደ ፊት ይላካሉ። [አንደኛው የዓለም ጦርነት]]
ከ ዩክሬን ኮሳኮች በተለየ የሩስያ ኮሳኮች ለአብዛኛዎቹ ታሪካቸው ራሳቸውን የቻሉ አልነበሩም እና ለሩሲያ ግዛት ሙሉ በሙሉ ተገዥ ነበሩ። በሩሲያ ውስጥ ካሻኮች በዩክሬን ውስጥ እንዳሉት የብሔራዊ ጀግኖች ሳይሆን የድንበር ጠባቂዎች እና የግል መደበኛ ሠራዊት ሚና ተላልፈዋል። እ.ኤ.አ. በ 1918 የራሳቸውን ግዛት ለመመስረት ሞክረው ነበር ፣ ግን በዩኤስኤስአር ተይዘዋል እና በስታሊኒስት ዘመን ሙሉ በሙሉ ወድመዋል   ። ብዙዎቹ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ከናዚዎች ጋር ተባብረዋል  ። ከ 2014 ጀምሮ በዶንባስ ጦርነት ውስጥ ከሩሲያ ጎን ሲዋጉ ቆይተዋል ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሩሲያ የጦር ወንጀሎች
* የሩሲያዊ ዓለም
* ኖቮሮሲያ

## አገናኞች
1768-1774 የሩስያ-ቱርክ ጦርነት

**1768-1774 የሩስያ-ቱርክ ጦርነት** (**русско-турецкая война 1768-1774**) ጥቁር ባህርን ለመቆጣጠር በሩሲያ ግዛት እና በኦቶማን ኢምፓየር መካከል ከተደረጉ ግጭቶች ሁሉ ትልቁ ነበር።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ኖቮሮሲያ
* ክሮፒቭኒትስኪ
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
* በ 1812 የሩሲያ-ፈረንሳይ ጦርነት
* ማጎሪያ ካምፕ

## አገናኞች
ክመልኒትስኪ አመፅ

**ክመልኒትስኪ አመፅ** (**Повстання Хмельницького**, **Хмельниччина**) በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ በፖላንድ እና በዩክሬን ህዝቦች መካከል የተደረገ ጦርነት ነበር አዲስ የዩክሬን ግዛት ሄትማናቴ መፈጠር ምክንያት የሆነው ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት
## አገናኞች
አኪሲዲ

**አኪሲዲ** (ኮሪያኛ ፦ 이엑스아이디)፣ በህልም ልቀት አጭር አጭር፣ አምስት አባላትን ያቀፈ የደቡብ ኮሪያ ኬ-ፖፕ ሴት ቡድን ነው ሶልጂ፣ ኤል፣ ሃኒ፣ ሃይሊን እና ጁንግዋ። እ.ኤ.አ. በ 2020 አባላቱ የሙዝ ባህልን ለቀው ወደ አዲስ መለያ ተቀላቀሉ ፣ በአዲስ አስተዳደር ስር ተግባራቸውን ቀጥለዋል።