open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ምጽዋ

**ምጽዋ** (ትግርኛ: ምጽዋዕ, ኣረብኛ: مصوع) በኤርትራ ሰሜናዊ ቀይ ባሕር ክልል የምትገኝ የወደብ ከተማ ናት። በቀይ ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኝ ሲሆን፣ ከአስመራ በስተሰሜን ምስራቅ 115 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ትገኛለች። ምጽዋ ለዘመናት አስፈላጊ የንግድ ማዕከል ሆና ያገለገለች ሲሆን፣ የበለጸገ ታሪክ እና ባህል ያላት ከተማ ናት።

## ታሪክ
ምጽዋ ረጅም እና የተወሳሰበ ታሪክ ያላት ከተማ ናት። በጥንት ዘመን የአክሱም ግዛት አካል የነበረች ሲሆን፣ በ7ኛው ክፍለ ዘመን አረቦች ከተማዋን ተቆጣጥረዋታል። በ16ኛው ክፍለ ዘመን ኦቶማን ቱርኮች ምጽዋን በመቆጣጠር ለሦስት መቶ ዓመታት ያህል ገዝተዋታል።

በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ጣሊያን ምጽዋን ጨምሮ ኤርትራን በቅኝ ግዛት ስር አዋለች። ጣሊያኖች ምጽዋን እንደ ዋና የወደብ ከተማ በመጠቀም ዘመናዊ መሠረተ ልማቶችን ገንብተዋል። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት እንግሊዝ ኤርትራን ከጣሊያን ተቆጣጠሩ።

ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር በፌዴሬሽን እንድትተዳደር ተወሰነ። ይሁን እንጂ የኤርትራ ሕዝብ ነፃነትን በመፈለጉ ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር የ30 ዓመታት የነፃነት ትግል አካሄደ። ምጽዋ በነፃነት ትግሉ ወቅት ከፍተኛ ውድመት የደረሰባት ሲሆን፣ በ1991 ዓ.ም ኤርትራ ነፃነቷን እስካገኘችበት ጊዜ ድረስ በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ኃይሎች መካከል በተደጋጋሚ እጅ ተቀያይራለች።

## ጂኦግራፊ
ምጽዋ በቀይ ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኝ ሲሆን፣ ሞቃታማ በረሃማ የአየር ንብረት አላት። ከተማዋ በሁለት ደሴቶች (ታውሉድ እና ምጽዋ) እና በዋናው የብስ ክፍል የተከፈለች ናት። ሁለቱ ደሴቶች ከመሬት ጋር በድልድይ የተገናኙ ናቸው።

## ኢኮኖሚ
ምጽዋ የኤርትራ ዋና የወደብ ከተማ ናት። የከተማዋ ኢኮኖሚ በዋናነት በወደብ እንቅስቃሴዎች፣ በዓሣ ማጥመድ እና በቱሪዝም ላይ የተመሰረተ ነው። ምጽዋ በተጨማሪም የጨው ምርት ማዕከል ናት።

## ባህል
ምጽዋ የተለያየ ባህል ያላት ከተማ ናት። የከተማዋ ነዋሪዎች በአብዛኛው ትግርኛ እና አረብኛ ቋንቋዎች የሚናገሩ ሲሆን፣ እስልምና እና ክርስትና ዋና ዋና ሃይማኖቶች ናቸው። ምጽዋ በታሪካዊ ሕንፃዎቿ፣ በባህላዊ ገበያዎቿ እና በቀይ ባሕር ዳርቻዎቿ ትታወቃለች።

## መስህቦች
* **የምጽዋ ወደብ:** የኤርትራ ዋና የወደብ ከተማ ሲሆን፣ ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ወሳኝ ሚና ይጫወታል።
* **የኢምፔሪያል ቤተ መንግሥት:** በቀድሞው የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዘመን የተገነባ ታሪካዊ ሕንፃ።
* **የሼህ ሀናፊ መስጊድ:** በ15ኛው ክፍለ ዘመን የተገነባ ጥንታዊ መስጊድ።
* **የቅድስት ማርያም ካቴድራል:** በጣሊያን የቅኝ ግዛት ዘመን የተገነባ ውብ ካቴድራል.
* **የዳህላክ ደሴቶች:** ከምጽዋ በጀልባ ሊደረስባቸው የሚችሉ ውብ ደሴቶች።

## ትራንስፖርት
ምጽዋ ከአስመራ እና ከሌሎች የኤርትራ ከተሞች ጋር በአውቶቡስ እና በታክሲ ትገናኛለች። በተጨማሪም ምጽዋ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ያላት ሲሆን፣ ወደ ተለያዩ የዓለም ከተሞች በረራዎች ይደረጋሉ።

## ማጠቃለያ
ምጽዋ በኤርትራ ውስጥ የምትገኝ ታሪካዊ እና ስትራቴጂካዊ ጠቀሜታ ያላት የወደብ ከተማ ናት። ከተማዋ የበለጸገ ታሪክ፣ የተለያየ ባህል እና ውብ መልክዓ ምድር ያላት ሲሆን፣ ለቱሪስቶች እና ለነጋዴዎች ማራኪ ስፍራ ናት። ምጽዋ የኤርትራን ኢኮኖሚ እና የንግድ እንቅስቃሴዎች በማሳለጥ ረገድ ወሳኝ ሚና የምትጫወት ከተማ ናት።

መደብ:የኤርትራ ከተሞች
ቋጠሮ ድረ ገጽ

**ቁጠሮ** ድረ ገጽ ከ2001 ጀምሮ ግልጋሎት እየሰጠች የምትገኝ ድረ ገጽ ነች። ግልጋሎት መስጠት በጀመረችበት በመጀመሪያ 5 ዓመታት ውስጥ ሙሉ ትኩረቷ በአማርኛ ስነ ጽሁፍ ዙሪያ ማለትም በሥነ- ግጥም፤ ቅኔ፤ አጫጭር ልቦለዶች እና ከስነ ጽሁፍ ጋር ተያያዥነት ባላቸው የፈጠራ ስራዎች ላይ ነበር። ከ2005 ጀምሮ ግን በተለይ በምርጫው እንቅስቃሴና ከዚያ ጋር በተጎዳኙ ጉዳዮች ላይ ዘገባና ጽሁፎችን በማቅረብ ቀስ በቀስም ወደ ነጻው ሚዲያነት አድጋለች፤ ቋጠሮ ከስነ ጽሁፍ ስራዎች ወደ ዜና አውታርነት ለመለወጥ የተነሳሳችው በተለይ ከምርጫ 2005 ዋዜማ ጀምሮ በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ ይታይ የነበረው ለለውጥ የመነሳሳት ፍላጎት ያስደነገጠው የወያኔ መንግስት የመረጃውን ፍሰት ለመገደብ ባድረገው ከፍተኛ የአፈና እንቅስቃሴ ሳቢያ የተፈጠረውን ክፍተት ለመሸፈን በማሰብ ነው። በዚህም እንቅስቃሴዋ በአጭር ጊዜ ውስጥ በጸረ ፕሬሱ በወያኔ በመንግስት ኢላማ ውስጥ ገብታ ከ2006 ጀምሮ በኢትዮጵያ እንዳትታይ ታግዳ ቆይታለች።  እንሆ ቋጠሮ ላለፉት 16 ዓመታት የድምጽ አልባው ኢትዮጵያዊ ወገን ድምጽ በመሆን የበኩሏን እየተወጣች ትገኛለች። ይሀው ጥረቷ በግፈኞች መዳፍ ውስጥ የሚገኘው መላው ኢትዮጵያዊ ነጻነቱን እስኪጎናጸፍ ድረስ ይቀጥላል። 

*ቁጠሮ  

መደብ:ኢንተርኔት
ህያርባስ

**ህያርባስ** ወይም **ያርባስ** በሮማውያን አፈ ታሪክ በጥንት ዘመን የጌቱሊያ ንጉሥ ነበር። ለቀርታግና መስራች ለንግሥት ዲዶ መሬት ሰጣት።

አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ ከዚያ በፊት ሌላ ህያርባስ የሊቢያ ንጉሥ በ2162 ዓክልበ. ግድም ሆነ። በጦርነት አስፈሪ ነበር፤ በ2141 ዓክልበ. ግድም የአማዞኖች ንግሥት ሚሪና አሸነፈችው፤ መንግሥቱን ያዘች።

መደብ:አፈ ታሪክ
2 ኤናናቱም

**2 ኤናናቱም** ከ2161 እስከ 2153 ዓክልበ. ግድም የላጋሽ ከተማ ንጉሥ በሱመር ነበር። አባቱን ኤንመተና ተከተለው። በእርሱ ዘመን የላጋሽ ተጽእኖ ይደክም ጀመር፣ ተከታዩም ኤነታርዚ ከቄሳውንት ወገን ሆኖ ለአዳብ ንጉሥ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ መንግሥት ተገዥ እንደ ነበር ይመስላል።

ለ2 ኤናናቱም ብዙ ቅርሶች አይታወቁም። አንድ በር ማጠፊያ ላይ ያለው ቅርጽ ጽሁፍ 2 ኤናናቱም የመጥመቂያ ቦታ እንደ ከፈተ ያስታወቀናል። 

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ቢዛንታይን መንግሥት

**የቢዛንታይን መንግሥት** ወይም **የሚሥራቃዊ ሮሜ መንግሥት** ከ387 እስከ 1445 ዓ.ም. ድረስ የቆየ መንግሥት ነበር። በ387 ዓ.ም. የሮሜ መንግሥት ለመጨረሻው ጊዜ ተለይቶ ምሥራቁ ግማሽ ልዩ መንግሥት ሆነ፤ ዋና ከተማው ቁስጥንጥንያ (ወይም «አዲሱ ሮሜ») ነበር። ከዚሁ ትንሽ በፊት ክርስትና በሮሜ መንግሥት ውስጥ የመንግሥት ሃይማኖት ሆነ። በ468 ዓ.ም. ሮሜ እራሱና የምዕራባዊ ሮሜ መንግሥት ለኦዶዋከር ወገን ወደቁ። በቁስጥንጥንያ ግን የሮሜ መንግሥት በረታ። እስከ 612 ዓ.ም. ድረስ ይፋዊ ቋንቋ ሮማይስጥ ሆኖ ቀረ፤ በዚያ አመት ግን የሕዝቡ መነጋገሪያ ግሪክኛ ይፋዊ ሆነ። 

ከ1196 እስከ 1252 ድረስ በመስቀል ጦርነት ምክንያት የቁስጥንጥንያ መንግሥት ለጊዜው ጠፋ። ከዚያ በኋላ ግዛቱ እየደከመ እስከ 1445 ዓ.ም. ድረስ ቀረ። በዚያው አመት የቱርክ ሰዎች ቁስጥንጥንያን ያዙ።

**ቢዛንታይን** የሚለው ስም ከቁስጥንጥንያ ጥንታዊ ስም «ቢዛንቲዮን» መጣ። ሆኖም ይህ ስም በታሪክ መጻሕፍት መጀመርያ በ1549 ታየ። በጊዜው የነበሩት ዜጋዎች ግን ራሳቸውን «ሮማዮይ» አገራቸውንም ሮሜ («ሩም») ይሉት ነበር።
## በተጨማሪም ተመልከት
* አምላክ የለሽነት
## አገናኞች
አቭርል ለቪን

thumb|Avril Lavigne, 2013
**አቭርል ራሞና ለቪን** ካናዳዊት ዘፋኝ ነች።

## ማጣቀሻ


መደብ:ዘፋኞች
መደብ:ካናዳ
አርክቲክ

400px|thumb
**አርክቲክ** የተባለው አውራጃ ማለት አርክቲክ ውቅያኖስና በአርክቲክ ክበብ ውስጥ ያለው መሬት በሩስያ፣ ካናዳ፣ አሜሪካ፣ ፊንላንድ፣ ግሪንላንድ፣ አይስላንድ፣ ኖርዌና ስዊድን ስሜን ክፍሎች ያሉበት አውራጃ ነው። 

መደብ:መልክዐ ምድር
እስፓንኛ

thumb|upright=2|እስፓንኛ ይፋዊ (ጨለማ ሰማያዊ) የሆነብቸው አገራት 
**እስፓንኛ** (español /ኤስፓኞል/ ወይም castellano /ካስተያኖ/) ከሮማይስጥ የደረሰ ከሮማንስ ቋንቋዎች ቤተሠብ አንድ ነው። ከ400 ሚሎዮን ተናጋሪዎች በላይ አሉት።

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ኤፍ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ኤፍ** ከሰኔ ፯ እስከ ሰኔ ፲፯ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የፓራጓይ፣ ስሎቫኪያ፣ ኢጣልያ እና ኒው ዚላንድ ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## ኢጣልያ እና ፓራጓይ

## ኒው ዚላንድ እና ስሎቫኪያ

## ስሎቫኪያ እና ፓራጓይ

## ኢጣልያ እና ኒው ዚላንድ

## ስሎቫኪያ እና ኢጣልያ

## ፓራጓይ እና ኒው ዚላንድ

## ማመዛገቢያ


መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የፈረንሳይ አብዮት

**የፈረንሳይ አብዮት** በፈረንሳይ አገር ታሪክ ከ1781 እስከ 1791 ዓ.ም. ድረስ የተካሄደ  ሲሆን በዚህ አብዮት የፈረንሳይ ሕዝብ ከጥንት ዘመን ጀምሮ የነበረውን የዘውድ አገዛዝ እና ተያያዥ የፊውዳል ሥርዓትን በመገርሰስ፣ አገራቸውን በአዲስ መልክ በሪፐብሊክ ያዋቀሩበት ሂደት ነው።

የአብዮቱ አነሳስ ብዙና በአንድ ጊዜ የተከማቹ ምክንያቶች ነበሩት። አንደኛው ምክንያት የፈረንሳይ ሕዝብ ቁጥር ማደግ ነበር። ከሕዝቡ ቁጥር ጋር አብሮ እየጨመረ የሄደው በትውልድ ሳይሆን በጥረት ባለሃብት የሆነው(ለምሳሌ፣ ነጋዴ፣ አምራች፣ ሐኪም፣ ወዘተ ..) ባጠቃላይ በፈረንሳይኛ ቡርዧ መደብ፣ የፖለቲካ ስልጣን እንደ ባላባቶች ለመያዝ መፈለጉ አንዱ የአብዮቱ መነሻ ነበር።  የገበሬው መደብ አባላት በአንጻሩ አብዛኞቹ  የራሳቸው መሬት  ባለቤት  እየሆኑ ስለመጡ፣ በፊውዳል ሥርዓቱ ላይ ከንቀት ጋር የተቀላቀለ ጥላቻ ነበራቸው። ሊያጠፉትም ይፈልጉ ነበር።

በዚህ መሃል፣  የብርሃናት ክፍለ ዘመን የተባለው ከፍተኛ የውይይት፣ ክርክር እና የዕውቀት ስርጭት  በፈረንሳይ አገር ይካሄድ ነበር።  እነ ባሩክ ስፒኖዛ፣ ደካርት እና ጆን ሎክ ከአንድ ክፍለ ዘመን በፊት ያነሷቸው የፍልስፍና ሐሳቦች፣ በዚህ ዘመን ፍሬ ማፍራት ጀመሩ።  ቮልቴር፣ ሩሶ እና ሞንተስኪ  የተባሉ ምሁራን፣ ይህን መነሳሳት በብዙ ጽህፈቶቻቸው በማፋፋም አጠቃላይ ማህበረሳባዊ ለውጥ እንዲነሳ ግድ ሆነ። የብርሃን ክፍለ ዘመን ሃሳቦች በማንበቢያ ቤቶች፣ በገበሬ ማህበራት፣ በክበቦች ይሰራጩ ነበር እና ከፍተኛ መነቃቃት አስነስተው ነበር።

ንጉሱ እና የዘውዱ ስርዓት በበኩላቸው በሚያካሂዱት ብዙ ጦርነት ከፍተኛ የገንዘብ ማባከን ደርሶ ነበርና፣ ይህን ለመሸፈን በህዝቡ ላይ ከፍተኛ ቀረጥ ለመቅረጥ አስበው ነበር። ከዚህ በፊት ቀረጥ የማይከፍለውን የመሳፍንት እና መኳንንት መደብ ሁሉ ቀረጥ ሊያስከፍሉ ሞክረው ከሰፊው ሕዝብ ጋር ብቻ ሳይሆን ደጋፊ ከሆነው መደብ ጋር ሊጣሉ በቁ።

ይህ ሁሉ በሚንተከተክበት በስትወዲያዉ፣ የ1880 ዓ.ም.  እርሻ ምርት እጥረት እና ያስከተለው ረሃብ፣ አብዮቱ እንዲፈነዳ አደረገ። ይህ አብዮት በአለም ታሪክ ላይ እስካሁን ድረስ ተጽዕኖ በመፍጠር ይታወቃል።

በአብዮቱ የፈረንሳዩ ንጉስ በአደባባይ በጊዮሎቲን ሲገደል፣ የዘውድ ሥር ዓቱ ተደምስሶ በምትኩ የሪፐብሊክ ሥር ዓት ተቋቁማል። የፊውዳሊዝም ሥር ዓት እንዲሁ በፈረንሳይ በሕግ ታግዷል። አብዮቱ በኋላ ላይ የሽብር መንግስት የተባለውን መንገድ መከተል ሲጀምር ብዙ ደም በማፋሰሱ በተወሰነ ደረጃ ሊጨናገፍ ቢችልም፣ የሕዝብ ሃይል የቱን ያክል የገዘፈ እንደሆነ በማሳየት ዘመናዊ መንግስታትን አወቃቀር እስካሁን ድረስ በተጽዕኖው ስር ያሳድራል። 

መደብ: አብዮት
መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
ፓራጓይ

**ፓራጓይ** በደቡብ አሜሪካ የምትገኝ አገር ስትሆን ዋና ከተማዋ አሱንሲዮን ናት።

 

መደብ:ፓራጓይ
መስኮብኛ

upright=2|thumb|ሩስኛ በብዛት የሚነገርባቸው ስፍራዎች **መስኮብኛ** ወይም **ሩስኛ** (русский язык /ሩስኪ ያዝክ/) በተለይ በሩስያ የሚነገር የስላቪክ ቋንቋ ነው። ከሩስያ በላይ በቤላሩስ፣ ካዛኪስታንና ኪርጊዝስታን ውስጥ ይፋዊ ሁኔታ አለው። የሚጻፈው በቂርሊክ አልፋቤት ነው። 
## በተጨማሪም ተመልከት
* ሩሲያውያን
## አገናኞች
ሆ ቺ ሚን ከተማ

**ሆ ቺ ሚን ከተማ** (ቬትናምኛ፦ Thành phố Hồ Chí Minh) የቬት ናም ከተማ ነው።

መደብ:የቬትናም ከተሞች
የአለም አገራት ዝርዝር

## የአገራት ዝርዝር

## Criteria for inclusion
The dominant customary international law standard of statehood is the declarative theory of statehood that defines the state as a person of international law if it "possess[es] the following qualifications: (a) a permanent population; (b) a defined territory; (c) government; and (d) capacity to enter into relations with the other states." Debate exists on the degree to which recognition should be included as a criterion of statehood. The declarative theory of statehood, an example of which can be found in the Montevideo Convention, argues that statehood is purely objective and recognition of a state by other states is irrelevant. On the other end of the spectrum, the constitutive theory of statehood defines a state as a person under international law only if it is recognized as sovereign by other states. For the purposes of this list, included are all states that either:
* (a) have declared independence and are often regarded as having control over a permanently populated territory
or
* (b) are recognized as a sovereign state by at least one other sovereign state

Note that in some cases there is a divergence of opinion over the interpretation of the first point, and whether an entity satisfies it is disputed.

On the basis of the above criteria, this list includes the following 207 entities:
* 203 states recognized by at least one UN member state
* Two states that control a permanently populated territory and are recognized only by non-UN member states: Nagorno-Karabakh Republic, Transnistria
* Two states that control a permanently populated territory and are not recognized by any other state: Azawad, Somaliland

## ነጥቦች

## References

## Bibliography
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

መደብ:አገራት
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ጂ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ጂ** ከሰኔ ፰ እስከ ሰኔ ፲፰ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የብራዚል፣ ፖርቱጋል፣ ኮት ዲቯር እና ሰሜን ኮርያ ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## ኮት ዲቯር እና ፖርቱጋል

## ብራዚል እና ሰሜን ኮርያ

## ብራዚል እና ኮት ዲቯር

## ፖርቱጋል እና ሰሜን ኮርያ

## ፖርቱጋል እና ብራዚል

## ሰሜን ኮርያ እና ኮት ዲቯር

## ማመዛገቢያ


መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ሆንዱራስ

**ሆንዱራስ** በመካከለኛው አሜሪካ የምትገኝ አገር ናት።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ኤች

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ምድብ ኤች** ከሰኔ ፱ እስከ ሰኔ ፲፰ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የእስፓንያ፣ ስዊዘርላንድ፣ ሆንዱራስ እና ቺሌ ቡድኖች ነበሩ።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።*

## ሆንዱራስ እና ቺሌ

## እስፓንያ እና ስዊዘርላንድ

## ቺሌ እና ስዊዘርላንድ

## እስፓንያ እና ሆንዱራስ

## ቺሌ እና እስፓንያ

## ስዊዘርላንድ እና ሆንዱራስ

## ማመዛገቢያ


መደብ: ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ጡሪማቆስ

**ጡሪማቆስ** (ግሪክ፦ Θουρίμαχος) በሲክዮን ነገሥታት ዝርዝር የአይጊያሌያ (በኋላ ሲክዮን) ንጉሥ ነበር። ካስቶርን የጠቀሱት ጸሐፊዎች 45 ዓመት እንደ ነገሠ ይላሉ። ይህ ምናልባት 2157-2112 ዓክልበ. ግድም ያህል ነው። በእርሱ ዘመን ኢናቆስ የአርጎስ (ኢናቂያ) ከተማ-አገር መጀመርያ ንጉሥ ሆነ። በዝርዝሩ ላይ ጡሪማቆስ ከአይጊሮስ ቀጥሎና ከሌውኪፖስ በፊት ይገኛል። ፓውሳኒዩስም የአይጊሮስ ልጅና የሌውኪፖስ አባት ይለዋል።

መደብ:የሲክዮን ነገሥታት
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ጥሎ ማለፍ

**[[የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ]] ጥሎ ማለፍ ደረጃ** ከምድብ ደረጃ በኋላ ከሰኔ ፲፱ እስከ ሐምሌ ፬ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተከናውኗል።

*ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት ናቸው።*

## የ፲፮ ዙር
### ኡራጓይ እና ደቡብ ኮርያ

----

### አሜሪካ እና ጋና

----

### ጀርመን እና እንግሊዝ

----

### አርጀንቲና እና ሜክሲኮ

----

### ኔዘርላንድስ እና ስሎቫኪያ

----

### ብራዚል እና ቺሌ

----

### ፓራጓይ እና ጃፓን

----

### እስፓንያ እና ፖርቱጋል

## ሩብ-ፍፃሜ
### ኔዘርላንድስ እና ብራዚል

----

### ኡራጓይ እና ጋና

----

### አርጀንቲና እና ጀርመን

----

### ፓራጓይ እና እስፓንያ

## ግማሽ-ፍፃሜ
### ኡራጓይ እና ኔዘርላንድስ

----

### ጀርመን እና እስፓንያ
 

## የደረጃ ጨዋታ

## ፍፃሜ

## ማመዛገቢያ


መደብ :ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ኦልድ ሳሩም

***ኦልድ ሳሩም*** (ጥንታዊ ሳሩም) እስከ 1210 ዓ.ም. ድረስ ከአሁኑ ሳልዝብሪ እንግሊዝ 2 ማይል ወደ ስሜን የተገኘ ጥንታዊ ከተማ ነበረ። ፍርስራሹ እስካሁን ይታያል። 

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የእንግሊዝ ከተሞች
ፍሎሪዳ

**ፍሎሪዳ** ከሃምሳዎቹ አንዷ የአሜሪካ ክፍለ ግዛት ናት። ፍሎሪዳ ፀሃያማዋ ክፍለ ግዛት በመባል ትታወቃለች።

*
ዋልታ ኢንፎርሜሽን ማዕከል

**ዋልታ ኢንፎርሜሽንና የሕዝብ ግንኙነት ማዕከል** አ.ማ.

መደብ:መገናኛ
መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መደብ:ኢንተርኔት
ደብረ-ዕንቁ ወይብላ ማርያም

thumb
**ደብረ-ዕንቁ ወይብላ ማርያም** በደቡብ ጎንደር ዞን ፡ በደብረ ታቦር ከተማ የምትገኝ ጥንታዊት ቤተ ክርስቲያን ናት።ደብረ ዕንቁ ወይብላ ማርያም በ 1610 ዓመተ ምኅረት በአጼ ሱስንዮስ ዘመነ መንግስት በእትየ ማርታ አማካኝነት እንደተመሠረተች ታሪክ ይናገራል፡፡ከስሟም አንጻር ወይበይኝ ብለው ይጠሯታል፡፡በፊተኛው ዘመን ጳጳሳት ከነገስታት ጋር አብረው ይኖሩ ነበርና የአጼ ሱስንዮስ ቤተመንግስት የነበረው አሪንጎ አቦ ዝቅ ብሎ ስለነበረ አማራ ሳይንት ቀሲስ መንክርና ቀሲስ አስፋው የሚባሉ ካኅናት በጳጳሳቱ ፅላት ለማስባረክ ይዘው መጥተው አስባርከው በሚመለሱበት ጊዜ በአሁኑ የቅዱስ ሩፋኤል ፅበል ቦታ ሲደርሱ ታቦተ ሕጉ ወይም ፅላቱ አልሔድም ትላቸዋለች፡፡በዚህም ለሶስት ቀናት ድንኳን ደኩነው ካደሩ በኋላ በሶስተኛው ቀን አንዲት ንጉሱን ደጅ ለመጥናት ከትግሬ የመጣች  እንስት ስሟ ማርታ የተባለች ሰው  ካኅናቱ ለ 3 ቀን ምግብ ሳይመገቡ ድንኳን ተክለው አገኘቻቸው፡፡ ማርታም ምን እያደረጋችሁ ነው ብላ በጠየቀቻቸው ጊዜ ታቦት አስባርከን ወደቦታዋ ወደ አማራ ሳይንት ይዘን ልንሔድ ብንል ማንሳት ተሳነን ይሏታል፡፡እርሷም የሴትነት ግዳጅ አለብኝ ነገር ግን እናቴ ናትና ወይ በይኝ ብላት አትፀናብኝም በማለት በጉልበቷ በርከክ ብላ ብትጠይቃት ወይ በይኝ ብላት ወይ ትለኛለች በማለት ስፀልይ ያች ታቦቷ ተነሳችላት፡፡ ያኔ ቦታው የአፄ ሱስንዮስ የፈረስ ማደሪያ ነበርና ቦታውን አስጠርጋ ታቦቱን አምጥታ አስገብታ ወደ ንጉሱ በምትሔድ ሰዓት ታሪክ አጥፊዎች ፈረሶቹን አባርራ ታቦት አስገባሁ አለች ብለው ተናግረው ነበርና ንጉሱ ሴትዮዋን ሲያይ ደስተኛ አለበረም፡፡ ንጉሱም ካኅናቱ ገብተው ቅዳሴ ገብተው ከሆነ ታቦቲቱ እንዳትወጣ ካልተቀደሰ ደግሞ ታቦቲቱ ትውጣ ብለው ሲያዝዙ ሲትዮይቱም ማርታ ሆዴን እያምመኝ አስቸግሮኛል አሞኛል እያለች ከፈረስ እየተሰቀለች እየወረደች ብምትጓዝ ጊዜ ካኅኑ አስፋው ስረይ ካኅን ሆኖ በሚቀድስ ጊዜ አሁን በጌ ምድር ተብሎ በሚጠራው ስፍራ የአሁኑ ኮሌጅ ላይ እግዚኦ ሲባል ሰማች ማርታም ይሔው ተቀድሷል አለች፡፡ በዚህም ፅላቲቱ ባለችበት ቦታ እንድትኖር ተፈቀደ ቦታውም ከበረ፡፡

መደብ:ደብረ ታቦር
[[መደብ:የኢትዮጵያ አብያተ ክርስቲያናት]
ጂዮርጂያ

*ስለ [[አሜሪካ]] ክፍላገር ለመረዳት፣ [[ጆርጂያ]] ይዩ።*
[thumb|300px|የጂዮርጂያ ሥፍራ፤ ክፍት አረግንጓዴ፦ ከጂዮርጂያ መንግሥት ሥልጣን ውጭ የሆኑት ሥፍራዎች ([አብካዝያ እና ደቡብ ኦሴቲያ)]]
thumb|300px|right
**ጂዮርጂያ** (ጂዮርጅኛ፦ **ሳካርትቬሎ**) በአውሮፓና በእስያ ጠረፍ ላይ ያለ ሀገር ነው።

መደብ:የአውሮፓ አገራት
መደብ:የእስያ አገራት
ጨኖ

**ጨኖ** ግራጫ ቢጤ የሆነ፣ ፈርጠም ያለ፣ ከደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ እስከ ደቡብ አፍሪቃ፣ በተጨማሪም በኮንጎ ደኖች የሚገኝ ዝንጀሮ ነው። በኢትዮጵያ የሚገኘው ዓይነት ጨኖ የፀጉሩ ቀለም ግራጫና ጥቁር የሆነ፣ ፊቱ የጠቆረ ሰማያዊ የሆነ፣ አገጭና አንገቱ ነጭ ነው። የወንዶቹ ክብደት እስከ 12 ኪ.ግ. ሲሆን፤ አማካዩ 4.5 ኪ.ግ ይመዝናሉ።

ጨኖ የደን ዝንጀሮ ነው። የደን ዝንጀሮች ብዙ ጊዜ ከዝናባማ ሥፍራዎች ደኖች ውጪ አይገኙም። ጨኖ ግን ከነዚህ ደኖች ውጪም በሚገኙ ደኖች ውስጥ
ይኖራል። በኢትዮጵያ፣ በጎደሬ ደን ውስጥ፣ ቴፒ አጠገብ ሜጢ አካባቢ ይገኛሉ። በተራራማ ሥፍራዎች ደኖችም እስከ 3000 ሜትር ከፍታ ድረስ ይገኛሉ። እጅጉን በዛፍ ላይ የሚገኝ ዝንጀሮ ነው። የሚገኘው በደን ዛፎች ግማሽ ላይ ነው።

ጨኖ ከማንኛቸውም የዝንጀሮ ዓይነቶች የበለጠ ቅጠል በል ቢሆንም ብዙ ዓይነት ምግቦች ይመገባል። ቅጠላ ቅጠል፣ ፍራፍሬ፣ ትላትልና ሦስት አፅቄዎች፣ አበቦች፣ ጥራጥሬዎች ወዘተ ይበላሉ። ዛፍ ላይ ታቁሮ የሚያገኙትን ውኃ ይጠጣሉ። የሚያስፈልጋቸውን ብዙ ውኃ የሚያገኙት ግን ውኃማ ከሆኑ ፍሬዎችና ቅጠሎች ነው።
የተገኘውን ብዛት ያለው ምግብ በመመገብ፣ ጨኖዎች አነስተኛ በሆነ የመኖሪያ አካባቢዎች ሊኖሩ ይችላል።

ማህበራዊ አደረጃጀታቸው፣ ክልልተኛና ሴቶቹ ዘመዳሞች የሆኑበት፣ ባለአንድ ወገን ቡድኖች ናቸው። የደን ጦጣዎች ባህርይ እንዲህ ነው። የሴቶቹን የክልላቸው ባለቤት ወንዱ ነው። ሴቶቹንና ክልሉን በመጠበቅ ብዙ ትግል አለበት። ለዚህም ይሆናል የወንዱ ክብደት የሴቷን እጥፍ የሚሆነው። አንድ ወንድ ሁለት ዓመት ወይም ከዚያ በላይ፣ እንዲህም ክልሉንም ሴቶቹንም እየተቆጣጠረ ይቆያል። ሥልጣኑን ከሌላ ቡድን በመጣ ወንድ ሲነጠቅ፣ በዚያም ቡድን አካባቢ እያንዣበበ ይቆያል። ይህን በመሰለ የሥልጣን ንጥቂያው አንዳንዴ ቶሎ ቶሎና ብዙ ሕፃኖች የሚሞቱበት ይሆናል። አንዳንዱ ጊዜ፣ የደረሱት ሴቶች ቁጥር በቡድኑ ውስጥ ብዙ ሲሆን፣ ብቸኛ ወንዶች ቡድኑን ተደብቀው ይቀላቀላሉ። ይህ ሁኔታ የቡድኑ
አለቃ የሆነው ወንድ ሳይገነዘበው፣ በሴቶቹ ፍላጎት የተደበቁት ወንዶች ግንኙነት ያድጋሉ። በእንዲህ ያለ ጊዜ ከአለቅየው ይልቅ፣ የሰረቁት ወንዶች ልጆች ብዛት ሊኖራቸው
ይችላል። አለቅየው ወንድ ሌሎች ወንዶችን በቡድኑ መሃል ባገኛቸው ቁጥር ያባርራቸዋል። ሆኖም፣ ቡድኑ ሴቶች ስርቆሽ ለመቆጣጣር
አይችልም። ምክንያቱም በደን ወስጥ በሰፊው ተበትነው ስለሚመገቡ ነው። አንዳንዴ ሴቶቹ ራሳቸው እንግዳ ወንዶች ያባርራሉ። ሆኖም ሴቶቹ ብዙውን ጊዜ ከእንግዶቹ
ወንዶች ግንኙነት ሲያደርጉ፣ በምርጫቸው ነው። ብዙ ጊዜ፣ ሥልጣን ነጣቂዎቹ ተደብቀው የቡድን አለቃውን የሚታዘቡ ወንዶች ናቸው። በየጊዜው አቅሙን ይፈትናሉ። በቡድኑ ክልል ገብተው የአለቅነት ድምፅ ያስማሉ። ሴቶቹን ያጠጋሉ። እንዲህ ሲሆን ወኔውን ያላሰየ ወንድ ለግልበጣ ምቹ ነው። ከተገለበጠም ሌሎች አድፍጠው ያሉ ስለሚኖሩ ፣ የመገለባበጥ ሰሞን ይሆናል።

ጨኖዎች በድምፅና በአካላዊ ንቅናቄ ግንኙነታቸውን ያደርጋሉ። በተለያዩ ዓይነት ተግባሮች መገለጫ የሚሆኑ ሰባት ዓይነት ድምፆች አሏቸው። በቡድናቸው ውስጥ የሚታየው አብዛኛው ፀብ፣ በዋናው ወንድና ለአካለ መጠን ባልደረሱና ጎረምሳ ወንዶች መሃል የሚታየው ነው። በሴቶቹና ሕፃናትን በሚገድሉ ወንዶች መኻከል ከባድ
ግጭት ያድጋል። በቡድኖች መኻከል የሚደረግ ግጭት የሚሆነው አልፎ አልፎ ነው። እንዲህ ያለ ግጭት የሚነሳው በድንበር አካባቢ በምግብ ሽኩቻ የተነሳ ነው።

የእርግዝና ጊዜአቸውን 140 ቀን ነው። የልጆቻቸውን እድገትም ቀስ ያለ ነው። ከወለዱ ወዲያ ለሚቀጥለው እርግዝና 15 ወራት መቆየት አለባቸው። ሆኖም የወለደችው የሞተባት፣ በ45ኛው ቀን ግንኙነት ታደርጋለች። ስለዚህም ይመስላል አዲስ ወንድ የቡድን አለቅነቱን ሲያሸነፍ ሕፃናቱን የሚገድለው። እንዲህ በማድረግ የሴቶቹን የግንኙነት ጊዜ በብዙ ወራት ያሳጥረዋል።

## ምንጭ
*ዶ/ር ሰሎሞን ይርጋ «አጥቢዎች» (2000)
 

መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
የብሪታንያ መንግሥት

400px|thumb|የብሪታንያ መንግሥት በጫፉ፣ 1912 ዓም
**የብሪታንያ መንግሥት** (British Empire) ኢንግላንድና ስኮትላንድ በ1699 ዓም እንደ ታላቅ ብሪታንያ ከተዋሐዱ ጀምሮ ከሌሎች ባህር ማዶ ጥገኛ ግዛቶች ጭምር ማለት ነው። 

ከ1699 ዓም አስቀድሞ የኢንግላንድ መንግሥት  በአሜሪካ በአትላንቲክ ውቅያኖስ አጠገብ፣ እንዲሁም በካሪቢያን ባህር ዙሪያ አንዳንድ ቅኝ አገራት መሠርተው ነበር።  በ1775 ዓም ከአሜሪካዊ አብዮት ቀጥሎ 13ቱ ቅኝ አገሮች ተነቅለው የራሳቸው አገር (ዩናይትድ ስቴትስ) ሆኑ። ካናዳ ግን ለዩናይትድ ኪንግደም ግዛት ሆና ቀረች። 

የብሪታንያ ፪ኛ መንግሥት የተባለው ከዚህ በኋላ በተለይ በእስያ፣ በአፍሪካና በአውስትራሊያ ይስፋፋ ጀመር። የግዛቱም ጫፍ በ1912 ዓም ያህል ተከሰተ። ከ2ኛ ዓለማዊ ጦርነት ቀጥሎ ብዙዎቹ ቅኝ አገሮቿ ነጻነታቸውን በሰላማዊነት አገኙ። በአሁኑ ሰዓት ለዩናይትድ ኪንግደም 14 ጥቃቅን ባህር ማዶ ግዛቶች ብቻ ቀርተዋል። በተጨማሪ የዩናይትድ ኪንግደም ንግሥት ዳግማዊት ኤልሳቤጥ እስካሁን የሌሎች 15 አገራት ንግሥት ሆነው ቀርተዋል። 

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:ታሪክ
ምን ተራራ ታቦር ገጽ

*ደብረ ታቦር (ከተማ)
*ደብረ ታቦር (ዓመት በዓል)
*ደብረ ታቦር (እስራኤል)
የታቦር ተራራ

**ደብረ ታቦር**  እስራኤል ውስጥ የሚገኝ ተራራ ሲሆን በአዲስ ኪዳን ታሪክ መሰረት ሐዋርያት ጴጥሮስ፣ ዮሐንስና ያዕቆብ እያዩ የኢየሱስ ክርስቶስ መልክ እንደጸሐይ ያበራበት ቦታ እንዲሁም ሙሴንና ኤልያስን በተዓምር ከሙታን አንስቶ ያሳየበት ቦታ (ማቴ (17:1-6)፤ማርቆስ (9:1-8)፤ ሉቃ (9:28-36)) ነው  ተብሎ ይታመናል። ስለሆነም ለደብረ ታቦር (ዓመት በዓል) መሰረት የሆነ ቦታ ነው።  ኢትዮጵያም ውስጥ ደብረ ታቦር (ከተማ) የተሰየመው በከተማው ሰሜን የሚገኘው ተራራ የዚህን ኮረብታ ቅርጽ ስለያዘ ነው።

ደብረ ታቦር እስራኤል በ*[[መጽሐፈ መሳፍንት]]* ምዕራፍ 4 መሠረት የምድያምን ውድቀት የተነበየችው ነቢይት ዲቦራ በምድያም ሃያላት ያሸነፈችባቸው አምባ ነበረ።  ስሙም ከዲቦራ አምባ ሊሆን ይችላል።  በኋላም በነጌዴዎን ዘመን ያሕል በፈርዖኑ 2 ራመሠስ መዝገቦች ወደ ሶርያ ለዘመቻ ሲሄድ ሥራዊቱ «ደብረ ዳፑር» አምባን እንደ ከበበ ሲገልጽ፣ በአንዳንድ አስተሣሰብ ይሄ ማለት የደብረ ታቦር አምባ ሳይሆን አይቀርም።   

## ሥርወ ቃል
የዕብራይስጡ ስም፣ תבור ታቦር፣ ከረጅም ጊዜ ጀምሮ “እምብርብር” ከሚለው ስም ጋር ተቆራኝቷል፣ טבור ታብቡር፣ ይህ ግን ምናልባት በታዋቂው ሥርወ-ቃል ምክንያት ነው።

"በሴፕቱጀንት ኤርምያስ ምዕራፍ 26፣ ኢታቢሪየም (Ἰταβύριον) የሚለው ስም ለደብረ ታቦር ጥቅም ላይ ውሏል። ጆሴፈስ ከጥቂት መቶ ዓመታት በኋላ ተመሳሳይ ቃል ተጠቅሟል።"

ከኢየሱስ መገለጥ ጋር ካለው ግንኙነት፣ ተራራው በታቦር ብርሃን በክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮት ፣ በታቦራውያን የቦሔሚያ ክፍል እና የበርካታ ሰፈሮች እና ተቋማት ስም ሆነ።

የስሙ አረብኛ ቅፅ ጀብል ታቦር ጃባል አቲ-ታቡር ወይም ጀብል አልጦር ጃባል አṭ-Ṭūr ነው።

## የመሬት አቀማመጥ
thumb|እ.ኤ.አ. በ 1925 የፎቶ ፖስትካርድ ፣ በካሪሜ አብቡድ
የታቦር ተራራ ልክ እንደ ግማሽ ሉል ቅርጽ ያለው ነው ፣ በድንገት ከጠፍጣፋው አከባቢ ተነስቶ 575 ሜትር (1,886 ጫማ) ከፍታ ላይ ደርሷል ፣ ስለሆነም በጥሩ 450 ሜትሮች በታች ባለው ሜዳ ላይ ያለችውን ከተማ ክፋር ታወርን ተቆጣጠረ። ከተራራው ጫፍ ላይ ሁለት የክርስቲያን ገዳማት ይገኛሉ አንድ የግሪክ ኦርቶዶክስ በሰሜን ምስራቅ እና አንድ የሮማ ካቶሊክ በደቡብ ምስራቅ በኩል. ከላይ ያለው የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ከሩቅ በቀላሉ ይታያል. 
thumb|left|የምስራቃዊ ኦርቶዶክስ (ሰሜን ምስራቅ) እና የሮማ ካቶሊክ (ደቡብ ምሥራቅ) አካባቢዎች የተከፋፈለው በዚህ ስብሰባ ላይ የተለወጠው ቤተ ክርስቲያን የአየር ላይ እይታ
ተራራው ሞናድኖክ ነው፡ ገለል ያለ ኮረብታ ወይም ትንሽ ተራራ በቀስታ ከተዳፋት ወይም ከዙሪያው ከፍታ በድንገት የሚወጣ ሲሆን እሳተ ገሞራም አይደለም። ለናዝሬት ተራሮች ቅርበት ቢኖረውም የተለየ የጂኦሎጂካል ቅርፅ ይይዛል።

ከሥሩ ከሞላ ጎደል በዳቡሪያ፣ ሺብሊ እና ኡሙ አል-ጋናም የአረብ መንደሮች የተከበበ ነው። የታቦር ተራራ ከሀይዌይ 65 ወጣ ብሎ የሚገኝ ሲሆን ጫፉም በሺብሊ በኩል በመንገድ ይገኛል። የእግረኛ መንገድ የሚጀምረው ከቤዱዊን መንደር ሺብሊ ሲሆን አምስት ኪሎ ሜትር ያህል ይረዝማል። የእስራኤል ብሔራዊ መንገድ አካል ነው።

## ታሪክ
ተራራው ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀሰው በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ፣ በኢያሱ 19፡22፣ የሶስት ነገድ ድንበር ሆኖ ዛብሎን፣ ይሳኮር እና ንፍታሌም ነው። የተራራው ጠቀሜታ ከኢይዝራኤል ሸለቆ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ ሀይዌይ ያለው የገሊላ ሰሜን-ደቡብ መንገድ መገናኛ ላይ ካለው ስትራቴጂካዊ ቁጥጥር ነው።
thumb|ታቦር ለምለም ምድር
በመጽሐፈ መሳፍንት መሠረት አሶር የከነዓን ንጉሥ የያቢን መቀመጫ ነበረች፤ አዛዡ ሲሣራ በእስራኤላውያን ላይ የከነዓናውያንን ጦር እየመራ ነበር። ዲቦራ የተባለች አይሁዳዊት ነቢይት የንፍታሌም ወገን የሆነውን ባርቅን ጠርታ የእግዚአብሔርን ትእዛዝ ሰጠችው፡- “ሂድ ወደ ተራራ ታቦርም ቅረብ ከንፍታሌምም ልጆች ከዛብሎንም ልጆች አሥር ሺህ ሰዎች ከአንተ ጋር ውሰድ” (መሳ. 4፡6)። . እስራኤላውያን ከተራራው ሲወርዱ ሲሣራንና ከነዓናውያንን ወረሩ። 

በሁለተኛው ቤተ መቅደስ ዘመን (በ516 ዓክልበ. - 70 ዓ.ም.) የደብረ ታቦር ተራራ በሰሜናዊ የአይሁድ የተቀደሱ ቀናት እና አጀማመሩን ለማሳወቅ መብራቶችን ማብራት ከተለመዱት የተራራ ጫፎች አንዱ ነበር።

መደብ:ደብረ ታቦር
መደብ:እስራኤል
ነሕሴት ናይስ

**ነሕሴት ናይስ** በጥንታዊ የኢትዮጵያ ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ከንጉሥ አሜን 1ኛ ቀጥላና ከንጉሥ ሖርካም አስቀድማ ለ30 ዓመታት የኩሽ (ኢትዮጵያ) ንግሥት ነበረች። የነገሠችበት ዘመን በየምንጩ የሚለያይ ነው፤ ለምሳሌ በተክለጻድቅ መኩሪያ ዝርዝር ከ2434 እስከ 2404 ዓክልበ. ነበረ። በሌላ ቁጠራ ከ2154 እስከ 2124 ዓክልበ. ነገሠች። አለቃ ታዬ እንደ ጻፈው ንግሥት **ካሲዮኒ** ሲላት በ3ኛ (13ኛ) ዓመትዋ የከነዓን ልጅ ሲኒ ልጆች ወደ ኩሽ ገቡ፤ እነዚህም የሻንቅላ ጎሣ ወላጆች እንደ ነበሩ ይለናል። 

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
አዲስ ዘመን (ከተማ)

**አዲስ ዘመን** በደቡብ ጎንደር የሚገኝ ከተማ ሲሆን ከባሕር ዳር ወደ ጎንደር ከተማ በሚጓዘው መንገድ መካከል ይገኛል። በድሮ ስሙ ደብረ አብርሃም ሲባል፣ በአሁኑ ጊዜ የከምከም ወረዳ አስተዳደር ማዕከል በመሆን ያገለግላል። 

ከአዲስ ዘመን ከተማ አጠገብ ከሚገኙ ታዋቂ ቦታዎች የደብረ ገላውዲዎስ ገዳም፣ የዋሻ እንድሪያስ፣ ዋሻ ተክለሃይማኖት አብያተ ክርስቲያናት  እና አስባ ተራራዎች ይገኛሉ። ታሪካዊው ጉዛራም እንዲሁ በቅርብ ይገኛል። ደብረ ገላውዲዎስ በዓፄ ገላውዲዎስ ዘመን በነበረ ቅዱስ ሰው  የተመሰረተ ሲሆን በቆዩ የግድግዳ ምስሎቹና ከ16ኛው ክፍለ ዘመን በሚመነጩ  የወይራ ዛፎቹ ይታወቃል። በኋላ በ1572ዓ.ም. አንድ የኦሮሞ ነገድ በንጉሱ በዓፄ ሱሰንዮስ ላይ ዘመቻ ሲከፍት የዓፄ ሠርፀ ድንግል እናት  ወደዚህ ቦት ደብረ አብርሃም መጥታ እንደተጠለለች ታሪክ ይዘግባል።   

አዲስ ዘመን፣ ከ1956-1972 ዓ.ም የሊቦ አውራጃ ማዕከል በመሆንም አገልግሏል። በ1958 በተደረገ የህዝብ ቆጠራ አዲስ ዘመን ውስጥ 4400 ሰዎች የነበሩ ሲሆን፣ ከደብረ ማርቆስ የሚመጣው የስልክ አገልግሎት እዚህ ከተማ ደርሶ ነበር። በአጠቃላይ 3 ቢሮዎች እና 2 ግለሰቦች የስልክ አገልግሎት ተጠቃሚ ነበሩ። 
## የሕዝብ ስብጥር

## ማጣቀሻ


መደብ: ከምከም
መደብ: የኢትዮጵያ ከተሞች
ከምከም

**ከምከም** በደቡብ ጎንደር ዞን የሚገኝ ወረዳ ነው።  የአስተዳደር ማዕከሉ አዲስ ዘመን (ከተማ) ሲሆን ይፋግ እና አምባ ሜዳ የተባሉ ሁለት አንስተኛ ከተማዎችን ያቅፋል። 

ርብ እና አርኖ ወንዞች በወረዳው አልፈው ወደ ጣና ሐይቅ የፈሳሉ። ጤፍ፣ ማሽላ፣ በቆሎ፣ ጥጥ እና ሰሊጥ በአካባቢው ይመረታሉ። 

## የሕዝብ ስብጥር
እንደ 1999 የሕዝብ ቆጠራ በወረዳው  198,435 ሰዎች ሲኖሩ፤  ከ1986ዓ፣ም. የሕዝብ ብዛት የ 9.97%  ቅነሳ አሳይቷል። 

## ማጣቀሻ


መደብ: ከምከም
መደብ:ጎንደር
መደብ: የኢትዮጵያ ወረዳዎች
ይስማዕከ ወርቁ

200px|right|thumb|ደራሲ ይስማዕክ ወርቁ
**ይስማዕከ ወርቁ** ኢትዮጵያዊ ወጣት ደራሲ ሲሆን ዴርቶጋዳ በተባለዉ መፅሀፉ በአንባቢዎቹ ዘንድ ታዋቂነትን አግኝቷል፡፡ ከዚህም ባሻገር ዴርቶጋዳ በአንድ አመት ብቻ 10 ጊዜ በመታተም እና በመጀመሪያ እትሙ ከ 200,000 (ሁለት መቶ ሺህ) በላይ ኮፒዎች በመሸጥ በኢትዮጵያ የመፅሀፍ ሽያጭ ታሪክ የመጀመሪያው መፅሀፍ ነው። ይስማዕከ እስካሁን አስራ አምስት መፅሀፍትን ለህትመት አብቅቷል (የመጀመርያ መፅሀፉ)፣ የወንድ ምጥ የተሰኜው የግጥም መድብል ነው። የቀንድ አውጣ ኑሮ፣  ዴርቶጋዳ፣  ራማቶሓራ፣  ዣንቶዣራ ፣ ዮራቶራድ፣  ዮቶድ፣  ሜሎስ ፣ ተልሚድ ፣ ክቡር ድንጋይ፣ የኦጋዴን ድመቶች፣ ደህንነቱ፣  ተከርቼም እና ዛምራ የተሰኘ ልቦለድ ያበረከተልን ሲሆን የመጨረሻ ስራው ደግሞ በ አምሓራ ክልል ንፁሀን ህዝብ እና ሀገሪቱን እመራታለሁ በሚለው መንግስት መካከል ባለው አለመግባባት እንዲሁም በትግራይ ፣ በኦሮሚያ እና በአማራ መካከል የሚሞቱትን ሰዎች በግልፅ ቋንቋ "ግፉዓን"በሚል ኢ-ልቦለድ ድርሰት አቅርቦልናል። ከ መጋቢት 2010 ዓ.ም ወዲህ በሀገሪቱ ላይ እየታየ ያለው ኢ-ፍትሐዊነትና የተበላሸ የመንግስት አስተዳደር የብዙ ንፁሀንን ህይወት እያሳጣን መሆኑን ይስማዕከ በ "ግፉዓን" ቁልጭ አድርጎ አሳይቶናል።

Hello,ሚሊዮን .
መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች

References:
ዴርቶጋዳ

**ዴርቶጋዳ** በ ፪፼፩ዓ.ም.በደራሲ ይስማዕከ ወርቁ የቀረበ ልብ-ወለድ ሲሆን ሳይንሳዊ ዘዉግ ያለዉ የኢትዮጵያን አንድነት የሚስብክ መጽሀፍ ነዉ። መፅሀፉ በአንድ አመት ብቻ አስር ጊዜ በመታተምና በመጀመሪያ እትሙ ከ 200,000 (ሁለት መቶ ሽህ) በላይ ኮፒ በመሸጥ በሀገራችን የመፅሀፍ ሽያጭ ደረጃ የመጀመሪያው ነው።

መጽሀፉ ለዶ/ር ኢ/ር ቅጣዉ እጅጉ ማስታወሻነት ተበርክቷል።ከብዙ በጥቂቱ ገፀ-ባህሪያቱ
ሻጊዝ እጅጉ(በእዉኑ አለም ቅጣዉ እጅጉ )፣ሚራዥ፣ሲጳራ፣ሜሮዳ፣ዣንጊዳ፣ጌራ፣አባ ፊንህሰ፣አባ ዠንበሩ ..።ዴርቶጋዳን የኢትዮጵያን ስነ-ጽሁፍ አንድ እርምጃ ወደፊት ያራመደ ብለዉ ብዙ የኢትዮጵያ ሙህራን ጽፈዋል.ይስማዕከ የዴርቶጋዳን ቀጣይ ክፍል ዴርቶጋዳ ፪(ራማቶሃራን)ለህትመት ዴርቶጋዳን በጻፈ በአመቱ ፪፼፪ አብቅቷል። ይህ ያለዉን ችሎታ ያሳየናል።አንዳንድ ጥራዝ ንጠቅ ሀያሲያን ይስማዕከን ሲተቹ ይስማዕከ የሰጠዉ መልስ "ትችቶች ምንም መጥፎ ቢሆኑ ይበልጥ እንድሰራ ያደርጉኛል"።ቢሆንም ቅሉ ይስማዕከ በስራዎቹ በኢትዮጵያዊያን ልብ ዉስጥ ለዘላለም ይኖራል።ይስማዕከ በመጽሀፉ ብዙ ነገሮችን ለመጥቀስ ሞክሯል ስለ መልካም አስተዳደር እጦት በኢትዮጵያ፣ስለ ጥንት ኢትዮጵያዊያን ጀግንነትና ተጋድሎ፣ስለ ፍቅር፤ስለ ኢትዮጵያዊያን ሙህሮች...
በአሁኑ ሰዓት ይስማዕከ ዴርቶጋዳ እስከ "ዮቶድ" ድረስ ለህትመት አብቅቷል። እነሱም፥ ዴርቶጋዳ፣ ራማቶሃራ፣ ዣንቶዣራ፣ ዮራቶራድ እና ዮቶድ ናቸው።
ይስማዕከ ወርቁ በአጠቃላይ ሁለት የግጥም መድብሎች እና አሰራ ሶስት ረጂም ልቦለዶችን ለንባብ ያበቃ የዘመናችን እንቁ እና ተወዳጅ ደራሲ ነው።

መደብ: የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ፎገራ

**ፎገራ** በደቡብ ጎንደር የሚገኝ ወረዳ ሲሆን፣ የወረዳው አስተዳደር ማዕከል ወረታ ይሰኛል። በዚህ ወረዳ ውስጥ ከሚገኙ ታዋቂ ትናንሽ ከተሞች ውስጥ አመድ በር እና አውራአምባ ይገኛሉ።  

ጉማራ እና ርብ ወንዝ ይህን ክፍል ሲያካልሉት ለጣና ሐይቅ ያለው ቅርበት ደግሞ የውሃ ሃብቱን ያጎላዋል። 490 ስኩየር ኪ.ሜ. እሚያክለው የዚህ ወረዳ መሬት በየአመቱ በጣና ሐይቅ ሙላት ምክንያት የጎርፍ ተጠቂ ነው።  ጤፍ፣ ማሽላ፣ ዳጉሳ፣ ጥጥ፣ ሰሊጥ ዋናዎቹ የዚህ ወረዳ ምርቶች ናቸው።  የፎገራ ላም ለየት ያለ የላም ዝርያ ዓይነት ሲሆን በግዙፍነቱና በከፍተኛ የወተት ምርቱ ይታወቃል። ሆኖም በበጋ ወራት ከከምከም እና ደራ ወረዳዎች ላሞች ወደዚህ ወረዳ ለግጦሽ ስለሚመጡ የዚህ ዝርያ ላም በመዳቀል ኅልውናው አስጊ ሆኗል።

ፎገራ የአለቃ ገብረሃና የትውልድ ቦታ በመሆኑም ይታዎቃል። 

## የሕዝብ ስብጥር

## ማጣቀሻ

መደብ: ፎገራ
መደብ:ጎንደር
መደብ: የኢትዮጵያ ወረዳዎች
ቼ ጌቫራ

200px|thumb|ቼ ጌቫራ (1960)

**ኤርኔስቶ ጌቫራ ዴ ላ ሴርና** (በስፓንኛ: Ernesto Guevara De La Serna) ወይም **ቼ ጌቫራ** (በስፓንኛ: Che Guevara)  (1920-1960 ዓ.ም.) የአርጀንቲና ተወላጅ ሲሆን በኩባ ኰሙኒስት አብዮት የገነነ አብዮታዊ ሆነ። ከዚያ በኋላ በሌሎች አገራት እንደ ኮንጎ እና ቦሊቪያ ማርክሲስት አብዮታዊ ሆነ። በ1960 ዓ.ም. በቦሊቪያ ተገደለ። 

መደብ:አርጀንቲና
መደብ:ቦሊቪያ
መደብ:ሰዎች
ቻርልስ ዳርዊን

250px|thumb|ቻርልስ ዳርዊን
**ቻርልስ ዳርዊን** (1801-1874 ዓ.ም.) የእንግሊዝ ሥነ ፍጥረት ሊቅ ሲሆን ሕያው ዝርያዎች ሁሉ ከጋራ ወላጅ በዝግመተ ለውጥ እንደ ወረዱ የሚያሳየውን ኅልዮት መሠረተ። ይህ ማለት ሰዎች ብቻ ሳይሆን እንስሶችና ተክሎች ሁሉ አንድ ዝርያ ወደ ሌላ ዝርያ በመለወጥ አንድ ወላጅ እንደ ነበራቸው የሚል ነው።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
ታላቁ እስክንድር

250px|thumb|የእስክንድር መንግሥት
**ታላቁ እስክንድር** ወይም **እስክንድር 3ኛ ዘመዌዶን** (364-331 ዓክልበ.) ከ344 ዓክልበ እስከ መሞቱ ድረስ የመቄዶን ንጉሥ ነበረ። በ341 ዓክልበ. የፋርስ መንግሥት ወርሮ በሙሉ በጦርነት ያዘው። ከዚያ በ334 ዓክልበ. ሕንደኬን ወረረ። 

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:ግሪክ
እብናት (ወረዳ)

**እብናት**  ከ1950ዎቹ ጀመሮ በወረዳነት የተዋቀረ፣ በደቡብ ጎንደር የሚገኝ ክፍል ሲሆን የአስተዳደር ማዕከሉ በተመሳሳይ ስም እብናት ከተማ ነው።  እብናት ወረዳ ውስጥ 35 የገጠር ቀበሌዎች እና 1 የከተማ ቀበሌ ይገኛል። 

ጥር 12፣  1600 ዓ.ም.  ዓፄ ሱሰንዮስ ወደዚህ አካባቢ በዘመተ የኦሮሞ ቡድን ላይ ድንገት ጦርነት በመክፈት ወደ 12፣000 የቡድኑ አባሎችን በመግደል እና በራሱ ላይ ደግሞ 400 ጉዳት በማድረስ በታሪክ ተጠቅሶ ይገኛል።  ምንም እንኳ በግል እና በአካባቢያዊ ጥቅም ምክንያት መጀመሪያ ላይ የአርበኞች ትግል እብናት ውስጥ የቀዘቀዘ የነበር ቢሆንም በኋላ ግን የበጌምድር የአርበኞች ትግል ማዕከል በመሆን በጣሊያን ወራሪ ሃይል ላይ ብዙ ትግል በዚህ ቦታ ተካሂዷል።  በ1974 ዓ.ም. እብናት ውስጥ የርሃብተኞች መርጃ ካምፕ የተቋቋመ ሲሆን፣ ካምፑ በመጀመሪያ 7፣000 ሰዎችን ሲያስተናግድ በ1977 ዓ.ም እስከ 50፣000 ሰዎችን አስጠልሎ ነበር። በ'77 ዓ.ም. በደርግ ባለስልጣን ትዕዛዝ ካምፑ ፈርሶ ሰዎቹ ያልምንም ርህራሄ ወደ መጡበት ወሎ ክፍለሃገር እንዲሄዱ የታዘዙ ሲሆን፣ በተባበሩት መንግስታት ሰራተኞች ጣልቃ ገብነት፣ ከካምፑ ተሰደው ከተደበቁበት ያካባቢው  ተራራ እንደገና ተመልሰው በዚሁ ካምፕ ኑሮ እንደጀመሩ የተባበሩት መንግስታት ሰነዶች ያስታውቃሉ።
አወ እብናት ታሪካዊ ቦታናት

## የሕዝብ ስብጥር

## ማጣቃሻ

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
መደብ: ጎንደር
መደብ: እብናት
እብናት

**እብናት**  የእብናት ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ነው። 

መደብ: እብናት
ኅልዮት

**ኅልዮት**  በብዙ ተሞክሮዎች ተፈትነው ሃሰት አለመሆናቸው የተረጋገጡ አመክንዮአዊና ስርአታዊ የሆኑ የትንተናና አንድን ኩነት ወይም ነገር ለመግለጽ/ለማብራራት የሚያገለግሉ  ሃሳቦች ስብስብ ነው። ለምሳሌ  የቻርልስ ዳርዊን የዝግመተ ለውጥ ኅልዮት ሰዎች እና ጦጣዎች ከአንድ የዘር ግንድ በዝግመተ ለውጥ እንደመጡ ያስረዳል።  ይህ የዳርዊን የሃሳብ ስርዓት ኅልዮት ሊባል የቻለው ከሁሉ በፊት ተረችነት ስላለውና እንዲሁም ሃሰት መሆኑ ሲፈተን ሃሰት እንዳልሆነ እስካሁን ስለተረጋገጠ ነው።  
 
አንድ ኅልዮት እውነተኛ ኅልዮት ለመባል ተረችነት ያስፈልገዋል። በተረፈ ያ ኅልዮት  አንድን ነገር ለማብራራት/ለመግለጽ የሚረዱ የተያያዙ ሃሳቦችን መያዝ ያስፈልገዋል።  እነዚህ ሃሳቦች ሊጠረጠሩ ከማይችሉ መሰረታዊ ሃሳቦች የተሰሩ መሆን ይገባቸዋል። ሆኖም ከሚብራርው ሃቅ የተለዩ መሆን አለባቸው። ለምሳሌ ወርቅ ለምን ቢጫ ቀለም እንዳለው ለማብራራት/ለመግለጽ የሚረዳ ጥሩ ኅልዮት "ሁሉም ሰው ወርቅ ቢጫ እንደሆነ ማየት ይችላል"  ከሚል ሃሳብ መነሳት የለበትም። እሚብራራው ሃቅን እንደ ኅልዮቱ መነሻ መውሰድ አይፈቀድም።

መደብ:የሳይንስ ፍልስፍና
ኒል አርምስትሮንግ

**ኒል አርምስትሮንግ** አሜሪካዊ የህዋ መንኩራኩር አብራሪ ሲሆን በጁላይ 20፣ 1969 እ.ኤ.አ. በአፖሎ ፲፩ የመንኩራኩር ጉዞ ጨረቃ ላይ በመራመድ የመጀመሪያ የሰው ልጅ ነው። ይህ በጣም ጎበዝ ሥራ ነው። ናሳን እ.ኤ.አ በ1962 ከመቀላቀሉ በፊት የአሜሪካ ባህር ሃይል ውስጥ የተዋጊ ጀት አብራሪ ሆኖ በኮሪያ ጦርነት ወቅት ተሳትፎ ነበር። ናሳን ተቀላቅሎ ከአራት አመት በኋላ ወደ ህዋ የመጀመሪያውን ጉዞ ያደረገ ሲሆን በዛም ጉዞ የመጀመሪያውን በሰው ልጅ የታገዘ የመንኩራኩሮች መያያዝ አከናውኗል። ከዚህ ጉዞው በኋላ ወደ ህዋ ያልሄደው ኒል በተወለደ በ 82 አመቱ በኦገስት 26፣ 2012 ዓ.ም ከዚህ አለም በሞት ተለይቷል። 

## ቅድመ ታሪክ
በሐምሌ ፳፱ ቀን ፲፱፻፳፪ ዓ.ም. (ኦገስት 5, 1930 እ.ኤ.አ.) በኦሃዮ ክፍላገር፣ አሜሪካ የተወለደው ኒል አርምስትሮንግ ከወላጆቹ እና እሱን ጨምሮ ሶስት ልጆች ባሉበት ቤተሰብ ውስጥ አደገ።

## የህዋ መንኩራኩር አብራሪነት
ከውትድርና በኋላ ወደ ኮሌጅ ገብቶ ትምህርቱን የተከታተለው ኒል ከተመረቀ በኋላ ለምርምር ፕሮግራሞች ሞካሪ አብራሪ ለመሆን ተመዝግቦ እ.ኤ.አ በJuly 1955 ተሳክቶለት ስራ ጀመረ። 

## ማጣቀሻዎች

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:የጠፈር ጉዞ
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ማያሚ

**ሚያሚ** ከፍሎሪዳ ታላላቅ ከተሞች አንዱ ነው። በህዝብ ብዛትም ከፍሎሪዳ ከተሞች የቀዳዊውን ቦታ ይዞ ይገኛል።
[1000px|center|thumb|<center>ሰማይ ጠቀስ የማያሚ ከተማ ማዕከል፣ ከ [የማያሚ ባህር በር ሆኖ እንደሚታይ]]

መደብ:ፍሎሪዳ
መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
እሳተ ገሞራ

**እሳተ ጎሞራ**  ከመሬት ገጽታ በታች ያለ የማግማ ክምችት ፈንድቶ ወደ ውጭ በተራራ ላይ የቀለጠ አለት ( ላቫ)  ሲፈስ ይፈጠራል።  እሳተ ጎሞራዎች ለመፈንዳት ከባድ እፈና (ጫና) እና ማግማ አንድ ላይ መገኘት አለባቸው። አፈናው ተራራው እንዲፈነዳ ሲያደርግ፣ ማግማው ደግሞ ተራራው ውስጥ አመድ፣ ድኝ፣ የውሃ እንፋሎት፣ እና ሌሎች ጋዞችና ብጥስጣሽ ዓለቶች እንዲፈናጠሩ ያደርጋል።

## ተጨማሪ ንባቦች
* እሳተ ጎሞራ ድረ ገጽ 
*የእሳተ ጎሞራ መዝገበ ቃላት 
*መዝገበ ቃላት  
*[ እሳተ ጎሞራ ስለ መተንበዩ [ቢቢሲ] ]

መደብ:የመሬት ጥናት
መደብ:ተራሮች
ዳባት (ወረዳ)

**ዳባት**  በሰሜን ጎንደር  ዞን የሚገኝ ወረዳ ሲኾን ስሙ በዚህ ወረዳ ውስጥ ከሚገኙት ታላቁ ከተማ ይመነጫል። ዳባት እና ወኪን የዚህ ወረዳ ጉልህ ከተሞች ሲኾኑ ወረዳው በአብዛኛው በሰሜን ተራራ ይሸፈናል።  ከኢትዮጵያ ከፍተኛው ቦታ፣  የራስ ዳሸን ጫፍ እዚህ ወረዳ ይገኛል።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:ዳባት
ድሩዊስ

**ድሩዊስ** በ1490 ዓ.ም. አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ የተባለው ጣልያናዊ መነኮሴ ባሳተመው ዜና ማዋዕል ዘንድ፣ የኬልቶች (በጋሊያ፣ አሁንም ፈረንሳይ አገር) አራተኛ ንጉሥ ነበረ። የሳሮን ተከታይ ሲሆን ለ14 ዓመት (ምናልባት 2153-2139 ዓክልበ. ግድም) እንደ ነገሠ ተብሏል። ዜና መዋዕሉ በሙያ የተመላ ይለዋል፤ አኒዩስም ባቀረበው ሓረግ ዘንድ አባቱ የሳሮን ልጅ ናምኔስ ነበረ።  በሻርትረ አካባቢ በድርው ኮሌጅ ሠርቶ የድሩዊዶች ሥርዓት መስራች እንደ ሆነ ይታመን ነበር። በሻርትረ ዙሪያ ደግሞ በጥንት የተገኘው ካርኑቴስ ወገን አባት እንደ ነበር ተጽፏል። 
 

መደብ:የፈረንሣይ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ካርኑቴስ

200px|thumb|የጋሊያ ወገኖች 100 ዓክልበ. ግድም

**ካርኑቴስ** በጥንት በጋሊያ (አሁን ፈረንሳይ) የተገኘ የኬልቶች ትልቅ ነገድ ነበሩ። ዋና ከተሞቻቸው የአሁኑ ሻርትረ እና ኦርሌያን ነበሩ። ግዛታቸው ለኬልቶች ፖለቲካዊና ሃይማኖታዊ ማዕከል ሲሆን የድሩዊዶች ጉባኤ በየዓመቱ በዚህ ይሰበሰብ ነበር። የራሳቸውን መሐለቅ ገንዘብ ይሠሩ ነበር። በ600 ዓክልበ. ካርኑቴስ ጣልያንን ከወረሩ ጎሣዎች መካከል እንደ ነበሩ ጸሐፊው ሊቪ ይለናል። ከ50 ዓክልበ. ከዩሊዩስ ቄሣር ዘመቻ ጀምሮ ለሮሜ መንግሥት ተገዥ ነበሩ። 

መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:ብሔሮች
ምስስል

**ምስስል** በየሳይንስ ፍልስፍና ውስጥ የአንድ አመክንዮአዊ ዓረፍተ ነገርን እውነትነት እና ውሸትነት መካከል ያለውን ልዩነት መለያ ዘዴ ነው። መነሻው ሃሳብም ማናቸው የሳይንስ ኅልዮቶች በአጠቃላይ መልኩ ውሸት ቢሆኑም ፣ ዳሩ ግን አንዳቸው ከሌላው በተሻለ መልኩ ወደ እውነቱ ይቀርባሉ። ስለዚህ ምስስል አንድ የሳይንስ ኅልዮት ለእውነቱ ወይንም ለሃቅ ከሌሎች ኅልዮቶች በተሻለ ቀርቦ እንደሚገኝ የሚታዎቅበት ዘዴ ነው።

እንደ ፈላስፋው ካርል ፓፐር፣ አንድ ኅልዮት ከሌላው ኅልዮት ወደ እውነቱ የበለጠ የቀረበ እንደሆነ እሚወስነው ነገር ያ ኅልዮት ያለው እውነት እና በውስጡ ያዘለው የእውነት መጠን ናቸው። አንድ ኅልዮት ከሌሎች ኅልዮቶች ጋር ሲዎዳደር የበዛ እውነታ በውስጡ ካዘለ፣ ወደ እውነቱ ይቃረባል፣ ሃቅን ይመሳሰላል እንላለን። 

የኢሳቅ ኒውተን የእንቅስቃሴ ህግጋት ከፈላስፋው አሪስጣጣሊስ ይበለጠ እውነቶችን ያዘለ ነበር። ሆኖም የሁለቱም ኅልዮቶች በውስጣቸው ውሸት እንዳለባቸው የታዎቀ ነው። ይሁን እንጂ የኒውተን ኅግጋት ለእውነቱ የበለጠ ይቀረበ ነበር። በሌላ ጎን ሁለት ኅልዮቶች ወይንም አረፍተ ነገሮች እኩል እውነት ቢሆኑም ቅሉ በውስጣቸው ያዘሉት የእውነት መጠን አንዱን ከሌላው ይበለጠ ምስስል እንዲኖረው ያደርጋል። ለምሳሌ "በሚቀጥለው ሳምንት ሐሙስ ዕለት ዝናብ ይዘንባል" የሚለው አባባል እውነት ቢሆንና ሌላ ዓረፍተ ነገር «በሚቀጥለው ሳምንት ሊዘንብ ወይንም ጸሐይ ሊዎጣ ይችላል» ቢል፣ ምንም እንኳ ሁለቱም ዓረፍተ ነገሮች እውነት ቢሆኑም የመጀመሪያው ዓረፍተ ነገር ከሁለተኛው አረፍተ ነገር በበለጠ ለእውነቱ ይጠጋል፣ ስለሆነም የበለጠ ምስስል አለው እንላለን።

መደብ:የሳይንስ ፍልስፍና
መሃመድ አማን

thumbnail|መሃመድ አማን
**መሐመድ አማን** በመካከለኛ ርቀት በተለይ በ፰ መቶ ሜትር የሩጫ ውድድር የሚሳተፍ ኢትዮጵያዊ ነው። በሐገራችን አቆጣጠር ጥር ፪ ቀን ፲፱፻፹፮ ዓ.ም በአሰላ ከተማ የተወለደው መሃመድ እ.ኤ.አ በ2009 እና 2011 የአፍሪካ ታዳጊ አትሌቶች ውድድሮች ላይ በ800 ሜትር አሸናፊ መሆን ችሎ ነበር። 

በለንደን ኦሎምፒክስ ተሳትፎ የነበረው መሃመድ ሁለት ዙር ማጣሪያዎችን አልፎ ለፍጻሜ ውድድር በማለፍ የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ አትሌት ለመሆን በቅቷል። በፍጻሜው ውድድር ሜዳልያ ሰንጠረዥ ውስጥ መግባት ባይችልም የራሱን እና የኢትዮጵያን ክብረ-ወሰን በማሻሻል ነበር ውድድሩን ያጠናቀቀው። ከኦሎምፒክስ በኋላ በተከፈተው የዳይመንድ ሊግ ውድድር የተሳተፈው መሃመድ በዙሪክ በተካሄደ የ800ሜትር ውድድር ላይ የዓለም ሪከርድ ባለቤቱን ኬንያዊ ዴቪድ ሩሺዳን ቀድሞ በመግባት አሸናፊ ሆኗል። በዚህም ውድድር የራሱን እና የኢትዮጵያን ሪከርድ በማሻሻል ነው ያጠናቀቀው። 

## የውድድር ሪከርድ

## ምርጥ ሰዓት

## ማጣቀሻዎች

መደብ:የኢትዮጵያ አትሌቶች
ፊሊፒንስ

**ፊሊፒንስ** በእስያ ያለ ደሴት አገር ነው። ዋና ከተማው ማኒላ ነው።

### ባህል
ብዙ ልዩ ልዩ ቋንቋዎችና ብሔሮች በፊሊፒንስ ይገኛሉ።  ዋና መደበኛው ቋንቋ ፊሊፒንኛ የተጋሎግኛ ይፋዊ አይነት ነው። ከባህሎቹ ልዩነት የተነሣ፥ በደሴቶቹ ላይ ብዙ ልማዳዊ የሙዚቃ አይነቶች አሉ። ከነዚህ ልዩ ልዩ ሙዚቃዊ ፈሊጦች ጋራ በፊሊፒኖ ባህል የተለያዩ ልማዳዊ ጭፈራ አይነቶች ይሄዳሉ። ለምሳሌ ቲኒክሊንግ፣ ካሪኖሳ እና ሲንግኪል የተባሉ ጭፍራዎች አሉ። በፊሊፒንስ አንዳንድ ጎሣ የተወሳሰበ ብርድ ልብስ ሽመና ስለ መሥራታቸው ዕውቅና አላቸው። ሌሎች ጎሣዎች ጌጣጌጥ ከሉልና ከቀይ መንቁራ ወዘተ. ይሠራሉ።   ከሁሉ ቀላል ኑሮ በሩቅ ደን ቦታዎች የሚገኙ ጎሣዎች እስካሁን ድረስ በትንፋሽ የሚነፋ ፒፓ (ፍላጻን ለመውረር) ለማደን እንደ መሣርያ ይጠቅማሉ።  በፊሊፒንስ ብቻ የሚማሩ የትግል (ቡጢ) ሥነ ሥርዐቶች ለምሳሌ አሚስ እና ኤስክሪማ ይታወቃሉ።  

ጨዋታ በፊሊፒንስ በተለይም ቢሊያርድስ (ከረንቦላን የሚመስል)፣ ቦውሊንግና ሰንጠረዥ (ቼዝ) ይወደዳሉ። እግር ኳስና ቡቅሻ ደግሞ በጣም ይወደዳሉ። 

90 ከመቶ የፊሊፒንስ ኗሪዎች የሮማ ካቶሊክ ቤተክርስቲያን ምዕመናን ናቸው፣ በየከተማውም ስፓኒሾች ከድንጋይ የሠሩ አቡያተ ክርስቲያናት አሁንም አሉ። ሌላ 5 ከመቶ እስላሞች ናቸው፣ የቀሩትም 5 ከመቶ አረመኔ ልማዶች ወይም ሌላ እምነት የሚከተሉ ናቸው። 

ብዙ የፊሊፒንስ ኗሪዎች ከቀርከሃ ወይም ዘምባባ እንጨት በተሠራ በቀላል መኖርያ ማደር ይመርጣሉ። ኗሪ ባህሎች ከእስፓንያ፣ ከሜክሲኮ፣ ከፖሊኔዥያ፣ ከአሜሪካ፣ ከቻይና፣ ከሌሎችም እስያዊ አገራት ተጽእኖዎች በመቀላቀሉ፣ እንዲሁም የፊሊፒንስ አበሳሰል ከነዚህ ተጽእኖዎች ሁሉ ይወክላል።

*
ባሕሬን

**ባሕሬን** በአረቢያ ልሳነ ምድር የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ማናማ ነው። 

መደብ:የእስያ አገራት
ምየንማ

**ምየንማ** በደቡብ-ምሥራቅ እስያ የሚገኝ አገር ነው። የምየንማ ዋና ከተማ እስከ 1998 ዓ.ም. ያንጎን ነበረ። በ 1998፣ የምየንማ መንግሥት ኔፕዪዶ አዲሱ ዋና ከተማ መሆኑን አዋጀ። 

የአገሩ ስም በይፋ *ምየንማ* እንዲሆን ያዋጀ ሲሆን አሁንም በቀድሞው ስም **Burma /በርማ/** ይታወቃል። ሁለቱ ስሞች ከዋናው በርማውያን ወይም «በማ» ብሔር ስም ናቸው። በአንድ ሀሣብ ይህ ስም ከሂንዱኢዝም አምላክ «ብራህማ» መጣ፣ በሕንድም የአገሩ ስም እስካሁን «ብራህማደሽ» ይባላል። 

*
ካምቦዲያ

**ካምቦዲያ** ወይም በይፋ **የካምፑቺያ መንግሥት** በእስያ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ፕኖም ፔን ነው። በላዎስ፣ ታይላንድ፣ እና ቬትናም ይዋሰናል።

የመንግሥት ሃይማኖት አሁን ቡዲስም ሲሆን ከ1967 እስከ 1981 ዓ.ም. ድረስ ማርክሲስም-ሌኒኒስም ነበረ።  

## ስያሜ

ስሙ **ካምቦዲያ** ረጅም ታሪክ አለው። በድሮ የካምቦጅ ብሔር ከሕንድ አርያኖች ወገኖች አንዱ ሲሆን ቅርንጫፎች እስከ ደቡብ-ምሥራቅ እስያ ድረስ ግዛታቸውን አደረሱ። ይህም የነገድ ስም የተሰጠው ከጥንታዊው ፋርስ ንጉሥ ካምቦሲስ እንደ ሆነ ተብሏል። 

መደብ:የእስያ አገራት
ላዎስ

**ላዎስ** በደቡብ ምስራቅ እስያ ብቸኛዋ ወደብ አልባ ሀገር ነች። በኢንዶቺኒዝ ልሳነ ምድር እምብርት ላይ ላኦስ በሰሜን ምዕራብ ከምያንማር (በርማ) እና ከቻይና፣ በምስራቅ ቬትናም፣ በደቡብ ምስራቅ ካምቦዲያ፣ በምዕራብ እና ደቡብ ምዕራብ ከታይላንድ ይዋሰናል። ዋና ከተማዋ እና ትልቋ ከተማዋ ቪየንቲያን ናት።

የአሁኗ ላኦስ ታሪካዊ እና ባህላዊ ማንነቱን ከ13ኛው ክፍለ ዘመን እስከ 18ኛው ክፍለ ዘመን በደቡብ ምስራቅ እስያ ካሉት ትላልቅ መንግስታት አንዷ የነበረውን ላን ዣንግን ይጠቅሳል። በደቡብ ምስራቅ እስያ ማእከላዊ ጂኦግራፊያዊ አቀማመጧ የተነሳ፣ ግዛቱ የመሬት ላይ የንግድ ልውውጥ ማዕከል ሆና በኢኮኖሚ እና በባህል ሀብታም ሆነ። ከውስጥ ግጭት በኋላ፣ ላን ዣንግ በሦስት የተለያዩ መንግስታት ፈለሰፈ፡ ሉአንግ ፍራባንግ፣ ቪየንቲያን እና ሻምፓሳክ። እ.ኤ.አ. በ 1893 ሦስቱ መንግስታት በፈረንሣይ ጥበቃ ሥር ሆኑ እና አንድ ሆነው አሁን ላኦስ ተብሎ የሚጠራውን መሠረቱ። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት በጃፓን ተይዛ ነበር እና በ 1945 እንደ የጃፓን አሻንጉሊት ግዛት ለአጭር ጊዜ ነፃነቷን አገኘች ፣ ግን በ 1949 የራስ ገዝ አስተዳደር እስክታገኝ ድረስ በፈረንሳይ እንደገና በቅኝ ተገዛች። ላኦስ በ1953 የላኦስ መንግሥት ሆና ነፃ ወጣች። ሲሳቫንግ ቮንግ. በ1959 የርስ በርስ ጦርነት የጀመረው በሰሜን ቬትናም እና በሶቪየት ዩኒየን የሚደገፈው ኮሚኒስት ፓት ላኦ በዩናይትድ ስቴትስ የሚደገፈውን ከሮያል ላኦ ጦር ሃይል ጋር ሲዋጋ ነበር። እ.ኤ.አ. በ1975 የቬትናም ጦርነት ካበቃ በኋላ የላኦ ህዝቦች አብዮታዊ ፓርቲ ወደ ስልጣን በመምጣት የእርስ በርስ ጦርነት እና የንጉሳዊ አገዛዝን አብቅቷል። ላኦስ በ1991 እስክትፈርስ ድረስ ከሶቭየት ኅብረት ወታደራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ዕርዳታ ጥገኛ ነበረች።

ላኦስ የእስያ-ፓሲፊክ የንግድ ስምምነት፣ የ ASEAN፣ የምስራቅ እስያ ጉባኤ እና የላ ፍራንኮፎኒ አባል ነው። ላኦስ በ 1997 ለዓለም ንግድ ድርጅት አባልነት አመልክቷል. በፌብሩዋሪ 2 2013 ሙሉ አባልነት ተሰጠው። የአንድ ፓርቲ የሶሻሊስት ሪፐብሊክ ነው፣ ማርክሲዝም ሌኒኒዝምን የሚደግፍ እና በላኦ ህዝቦች አብዮታዊ ፓርቲ የሚተዳደር፣ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች የሀገሪቱን የሰብአዊ መብት አያያዝ እንደ ድሆች የሚገልጹበት፣ ተደጋጋሚ ጥቃቶችን ለምሳሌ ማሰቃየት፣ የዜጎችን ነፃነት መገደብ . እና አናሳዎች ላይ ስደት.

በፖለቲካ እና በባህል የበላይ የሆነው የላኦ ህዝብ ከህዝቡ 53.2% ይይዛል፣ በአብዛኛው በቆላማ አካባቢዎች። የሞን-ክመር ቡድኖች፣ የሂሞንግ እና ሌሎች አገር በቀል ኮረብታ ጎሳዎች በኮረብታ እና በተራሮች ውስጥ ይኖራሉ። የላኦስ የዕድገት ስትራቴጂ ከወንዞች የኤሌክትሪክ ኃይል በማመንጨት ለጎረቤቶቿ ማለትም ለታይላንድ፣ ለቻይናና ቬትናም በመሸጥ እንዲሁም “ከመሬት ጋር የተሳሰረ” አገር ለመሆን የጀመረችውን ተነሳሽነት አራት አዳዲስ የባቡር ሐዲዶችን መገንባቱን ያሳያል። . ላኦስን እና ጎረቤቶችን ማገናኘት. ላኦስ ከ2009 ጀምሮ በአማካይ 7.4% አማካይ የሀገር ውስጥ ምርት ዕድገት በማስመዝገብ በአለም ባንክ ከደቡብ ምስራቅ እስያ እና ከፓስፊክ ፈጣን ኢኮኖሚዎች አንዷ ተብሎ ተጠርታለች።

መደብ:የእስያ አገራት
ኤኳዶር

**ኤኳዶር** (*Ecuador*) በደቡብ አሜሪካ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ኪቶ ነው። በጐረቤቶቹ ኮሎምቢያ፣ ፔሩ፣ እና በፓሲፊክ ውቅያኖስ ይዋሰናል። ይፋዊው ቋንቋ እስፓንኛ ነው። *ኤኳዶር* በእስፓንና «የምድር ወገብ» ማለት ሲሆን ስሙን ያገኘው በዚያው ኬክሮስ ላይ በመቀመጡ ነው።

የኤኳዶር ሪፐብሊክ ዴሞክራስያዊ ሀገር ሲሆን በፕሬዚደንት ይመራል። ከደቡብ አሜሪካ 1000 ኪ/ሜ. ወደ ምዕራብ በፓሲፊክ የሚገኙት ጋላፓጎስ ደሴቶች የኤኳዶር ናቸው። በተጨማሪ ኤኳዶር በተለያዩ ተፈጥሮአዊ መናኸሪያዎች በጣም ብዙ ልዩ ልዩ የዱር አራዊትና አትክልት አሉበት፤ ለምሳሌ የጋላፓጎስ ታላላቅ ባሕር ኤሊ። እነዚህ ኤሊዎች ከአንድ መቶ ዓመት በላይ በሕይወት ሊኖሩ ይችላሉ፣ አንዱ ኤሊ እንኳን የ170 ዓመታት ዕድሜ ነበረው። የተፈጥሮአዊ መናኸሪያ መብቶች በኤኳዶር 2000 ዓ.ም. ሕገ መንግሥት ተረጋግጠዋል።

ኤኳዶር ነፃነቱን በ1822 ዓ.ም. አገኘ። ከዚያ በፊት በስፓኒሽ መንግሥት ቅኝ ግዛት ለረጅም ጊዜ ስትሆን ለአጭር ጊዜ ደግሞ በግራን ኮሎምቢያ ሪፐብሊክ ውስጥ ተጨመረ። የነፃነቱ ትግል ለረጅም ዘመን ቆይቶ ብዙ የሰው ልጅ ሕይወት ፈጅቶ ነበር። ከዚያ ጀምሮ አገሩ ወይም ሲቪል ወይም ወታደራዊ መንግሥታት በመፈራረቅ ኖሮዋል።  ምጣኔ ሀብቱ የተለማ ነው። የኗሪ ብሔሮችና አፍሪካዊ-ኤኳዶራውያን ሕዝብ ሁለቱም በኤኳዶር ባሕል ላይ ተጽእኖ በመሆናቸው የአስተዋጽኦ ሚና አጫውተዋል።

 

መደብ:ኤኳዶር
ኳታር

**ቃጣር** ወይም **ኳታር** (አረብኛ፦ قطر /ቃትዓር/፣ /ግትዓር/) በአረቢያ ልሳነ ምድር የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ዶሃ ነው።

ከትልቁ ፕሊኒ 50 ዓም ግድም ጀምሮ «ካጣረይ» የተባለ ብሔር ለጸሐፍት ይታወቅ ነበር፤ የካርታ ሠሪ ቶለሚ (በጥሊሞስ) ደግሞ 150 ዓም ግድም «ካታራ» ይለዋል።

መደብ:የእስያ አገራት
ቱርክመኒስታን

**ቱርክመኒስታን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው አሽጋባት ነው።

መደብ:የእስያ አገራት
ሳንዲየጎ

**ሳንዲየጎ** 1.5 ሚሊዮን ነዋሪ ያሎአትና በደቡብ ካሊፎርኒያ የምትገኝ የአሜሪካ ከተማ ነች።

## ምን አለ
መደብ:የካሊፎርኒያ ከተሞች
ብሩናይ

**ብሩናይ** በእስያ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ባንዳር ሰሪ ቤጋዋን ነው።

መደብ:የእስያ አገራት
የኢትዮጵያ ህዝብ መዝሙር

## በዘመነ ኢህአዴግ

(*[[ወደፊት ገስግሺ ውድ እናት ኢትዮጵያ]]*)

 የዜግነት ክብር በኢትዮጵያችን ፀንቶ
 ታየ ህዝባዊነት ዳር እስከዳር በርቶ
 ለሰላም ለፍትህ ለህዝቦች ነፃነት
 በእኩልነት በፍቅር ቆመናል ባንድነት
 መሰረተ ፅኑ ሰብዕናን ያልሻርን
 ህዝቦች ነን ለስራ በስራ የኖርን
 ድንቅ የባህል መድረክ ያኩሪ ቅርስ ባለቤት
 የተፈጥሮ ፀጋ የጀግና ህዝብ እናት
 እንጠብቅሻለን አለብን አደራ
 ኢትዮጵያችን ኑሪ እኛም ባንቺ እንኩራ።

በ1984 ዓ.ም፣ ዘመነ ኢህአዴግ
*ግጥም፦-ደረጀ መላኩ መንገሻ፤ 
*ዜማ፦- ሰሎሞን ሉሉ ምትኩ

## በዘመነ ደርግ

 ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ -ኢትዮጵያ ቅደሚ
 በኅብረተሰባዊነት - አብቢ ለምልሚ!
 ቃል ኪዳን ገብተዋል - ጀግኖች ልጆችሽ
 ወንዞች ተራሮችሽ - ድንግል መሬትሽ
 ለኢትዮጵያ አንድነት - ለነፃነትሽ
 መስዋዕት ሊሆኑ - ለክብር ለዝናሽ!
 ተራመጂ ወደፊት - በጥበብ ጎዳና
 ታጠቂ ለሥራ - ላገር ብልጽግና!
 የጀግኖች እናት ነሽ -  በልጆችሽ ኩሪ
 ጠላቶችሽ ይጥፉ - ለዘላለም ኑሪ።

በ1968 ዓ.ም፣ ዘመነ ደርግ  
*ግጥም፦-በአሰፋ ገብረማርያም 
*ዜማ፦-አቶ ዳንኤል ዮሐንስ

## በንጉሱ ዘመን

(*[[ማርሽ ተፈሪ]]*)

 ኢትዮጵያ ሆይ ደስ ይበልሽ
 በአምላክሽ ኃይል በንጉስሽ
 ተባብረዋልና አርበኞችሽ
 አይነካም ከቶ ነፃነትሽ
 ብርቱ ናቸውና ተራሮችሽ
 አትፈሪም ከጠላቶችሽ።
 ድል አድራጊው ንጉሣችን 
 ይኑርልን ለክብራችን።

በ1919 ዓ.ም፤ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት (አጼ ቀደማዊ ኃይለ ሥላሴ)
*ግጥም፦-በቀኝ ጌታ ዮፍታሄ ንጉሴ
*ዜማ፦-ኬቮርክ ናልባንዲያን

መደብ:ብሄራዊ መዝሙር
መደብ:የኢትዮጵያ ዘፈኖች፦ ደረጃ በጋሻዉ
ፓናማ

**ፓናማ** በመካከለኛ አሜሪካ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ፓናማ ከተማ ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ሽሪ ላንካ

**ሽሪ ላንካ** ወይም **ስሪ ላንካ** በእስያ እስጥ የሚገኝ አገር ሲሆን ይፋዊ ዋና ከተማው ኮቴ ነው። በተግባር ትልቁ ከተማው ኮሎምቦ ነው።

መደብ:ስሪ ላንካ
ቡታን

**ቡታን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ቲምቡ ነው።

*
ምሥራቅ ቲሞር

**ምሥራቅ ቲሞር** በእስያ የሚገኝ አገር ነው። ነጻነቱን በ1994 ዓ.ም. አገኘ። ዋና ከተማው ዲሊ ነው። 

የሚገኝበት ደሴት ቲሞር ስም ከመላይኛ ሲተረጎም ማለቱ «ምሥራቅ» ነው፤ ስለዚህ የሀገሩ ስም ትርጉም «ምሥራቅ ምሥራቅ» ሊባል ይችላል። 

መደብ:የእስያ አገራት
አብርሃ ወ አፅብሃ ትምህርት ቤት

**አብርሃ ወ አፅብሃ ትምህርት ቤት** የሚገኘው በአማራ ክልል በምስራቅ ጎጃም ዞን በእነብሴ ሳር ምድር ወረዳ ከተማ መርጡለ ማርያም ነው።

መደብ:ትምህርት
መደብ:መርጡለ ማርያም
ኩዌት (አገር)

**ኩዌት** በአረቢያ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ኩዌት ከተማ ነው።

ከመስከረም ወር 2007 ዓም ጀምሮ ከአገራት ኩዌት ብቻ የኢትዮጵያ ዜጎች እንዲገቡ ቪዛ የማይፈቅዳቸው አገር ሆኗል። ይህም ስለ ሴት ሠራተኞች ወንጀል ብዛት እንደ ሆነ ተባለ። 

መደብ:የእስያ አገራት
እነብሴ ሳር ምድር

**እንብሴ ሳር ምድር** በምስራቅ ጎጃም ዞን ከሚገኙ ወረዳዎች አንዱ ነው። ከታሪክ አንጻር፣ የእንብሴ ግዛት በ16ኛው ክፍለ ዘመን በተጻፈ መዝገብ ላይ ሰፍሮ ይገኛል   የዚህ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል መርጡለ ማርያም ሲሆን ዲቦ የተሰኘው ከተማም ታዋቂ ነው።  በወረዳው ውስጥ ከሚገኙ ተራሮች አሞኒዎስ እና የከንዳች  ተጠቃሽ ናቸው። አባይ ወንዝ በበኩሉ ይህን ወረዳ ከሳይንት ወረዳ(ደቡብ ወሎ) ይለየዋል። 

በ1994 ዓ.ም. በተደረገ ጥናት፣ የእርሻ መሬቱ በጣም ከመሸርሸሩ፣ ደኑ ከመጨፍጨፉ እና መሬቱ ከመግጠጡ አኳያ ወረዳው የምግብ እጥረት ካለባቸው ወረዳዎች ተርታ እንዲቀመጥ ሆኗል።

## ህዝብ ቆጠራ

## ማጣቀሻ


መደብ:እነብሴ ሳር ምድር
መርጡለ ማርያም ከተማ

**መርጡለ ማርያም ከተማ** የምትገኘው በአማራ ክልል በምሥራቅ ጎጃም መስተዳደር ዞን እነብሴ ሳር ምድር ወረዳ ሲሆን የወረዳው ርዕሰ ከተማ ነች ፡፡ የተመሰረተችውም ህሩያን ነገስታት አብርሃ ወ አፅብሃ ታላቁን ባለ ፲፪ ቤተ መቅደስ ቤተ ክርስቲያን ሲሰሩ ነው ፡፡

መደብ: መርጡለ ማርያም
እነሴ ቆል ትምህርት ቤት

እነሴ ቆል ትምህርት ቤት የሚገኘው በአማራ ክልል በምሥራቅ ጎጃም መስተዳደር ዞን በጎንቻ ሲሶ እነሴ ወረዳ በእነሴ ቆል አቦ ገበሬ ማኅበር ነው ፡፡

መደብ: ጎንቻ ሲሶ እነሴ
ደብረ ኃይል ቀበሌ

**ደብረ ኃይል ቀበሌ** የሚገኘው በአማራ ክልል በምሥራቅ ጎጃም መስተዳደር ዞን በጎንቻ ሲሶ እነሴ ወረዳ ነው ፡፡

መደብ: ጎንቻ ሲሶ እነሴ
ኢናቆስ

**ኢናቆስ** በግሪክ አፈ ታሪክ የውቅያኖስ እና የጤቲስ ልጅ ሲሆን የአርጎስ መጀመርያ ንጉሥ ሆነ። በአርጎስ አጠገብ የሚፈሰው ኢናቆስ ወንዝ ደግሞ ስለርሱ እንደ ተሰየመ ተባለ። ጸሃፊዎቹ ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ ኢናቆስ በሲክዮን ንጉሥ ጡሪማቆስ ዘመን የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ ለ50 ዓመታት ነገሠ፣ ወንድ ልጁም ፎሮኔዎስ ለአርጎስ መንግሥት ተከተለው። 

ጄሮም፦ «የኢናቆስ ሴት ልጅ ኢዮ ነበረች፤ ግብጻውያንም ስሟን ወደ ኢሲስ ለውጠው አመለኳት። አባትዬው ኢናቆስ በኢናቆስ ወንዝ በአርጎስ፣ ልጂቱም ኢዮ በቦስፎሮስ ወሽመት ያለውን አገር ወሰደች።» 

አውሳብዮስ፦ «ከዚህ ኢናቆስ አገሩ *ኢናቂያ* ይባል ነበር። በሲክዮን ሰዎች 7ኛው ንጉሥ በጡሪማቆስ ዘመን፥ እርሱ የአርጎስን ሰዎች መግዛት ጀመረ።»

ፓውሳኒዩስ፦ «አሁን አርጎሊስ በተባለው አውራጃ ከሁሉ ጥንታዊ የሆነው ልማድ እንዳለው፥ ኢናቆስ ንጉሥ እየሆነ ወንዙን ለራሱ ሰየመው። በሌላ ትውፊት ግን ፎሮኔዎስ የአገሩ መጀመርያ ኗሪ ሲሆን፥ አባቱ ኢናቆስ ወንዙ እንጂ ሰው አልነበረም። ይህ ወንዝ፥ ከወንዞቹ ኬፊሶስና አስቴርዮን ጋር፥ ከፖሠይዶንና ከሄራ መካከል ስለ ምድሩ ፈረዱ። ምድሩ የሄራ እንደ ነበር በየኑ፤ ስለዚህ ፖሠይዶን ውሆቻቸውን አጠፋ። ስለዚህ ነገር ኢናቆስም ሆነ ሌሎቹ የጠቀስኳቸው ወንዞች ከዝናብ በኋላ ካልሆነ በቀር ምንም ውሃ አይሰጡም።» 

*[[ቢብሊዮጤኬ]]*፦ «ውቅያኖስና ጤቲስ ወንድ ልጅ ኢናቆስ ነበራቸው፣ ከእርሱም አንድ ወንዝ በአርጎስ ኢናቆስ ይባላል። እርሱና የውቅያኖስ ሴት ልጅ መሊያ ወንድ ልጆች ፎሮኔዎስና አይጊያሌዎስ ነበሯቸው።» 

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ባዮና

**ባዮና** (እስፓንኛ፦ Baiona) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ዶንግ ሆይ አይሮፕላን ማረፊያ

thumb|300px|ዶንግ ሆይ አውሮፕላን ማረፊያ
thumb|300px|ዶንግ ሆይ አውሮፕላን ማረፊያ
**ዶንግ ሆይ አይሮፕላን ማረፊያ** በዶንግ ሆይ ቬትናም የሚገኝ አውሮፕላን ማረፊያ ነው።

መደብ:ቬትናም
መደብ:የአውሮፕላን ማረፊያዎች
ሙስታፋ ኬማል አታቱርክ

thumb|አታቱርክ
**ሙስታፋ ኬማል አታቱርክ** (*Mustafa Kemal Atatürk* 1881-1938) የቱርክ ሪፐብሊክ የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት ነበሩ።

መደብ:ቱርክ
መደብ:መሪዎች
ቤናቬንቴ፣ ዛሞራ

**ቤናቬንቴ** (እስፓንኛ፦ Benavente) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ኦሶርኖ ላ ማዮር

**ኦሶርኖ ላ ማዮር** (እስፓንኛ፦ Osorno la Mayor) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
አ ፖብራ ዴ ትሪቬስ

**አ ፖብራ ዴ ትሪቬስ** (ጋሌጎኛ፦ A Pobra de Trives፣ እስፓንኛ፦ Pueblo de Trives) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ሜዲና ዴ ሪዮ ሴኮ

**ሜዲና ዴ ሪዮሴኮ** (እስፓንኛ፦ Medina de Rioseco) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ታላቬራ ዴ ላ ሬና

**ታላቬራ ዴ ላ ሬና** (እስፓንኛ፦ Talavera de la Reina) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ቨርጂኒያ

**ቨርጂኒያ** (እንግሊዝኛ፦ Virginia፤ አሜሪካዊ አጠራር፦ /ቭርጅኘ/) ከአሜሪካ 50 ክፍላተ ግዛቶች አንዷ ስትሆን ዋና ከተማዋም ሪችመንድ ይባላል። የዚህ ክፍላተ ግዛት ታላቅ ከተማ ቨርጂኒያ ቢች ወይም የቨርጂኒያ ባህር ጠረፍ ይባላል። ቨርጂኒያ ሙሉ ስሙ **የቨርጂኒያ ኮመንዌልዝ** ይባላል።

## ታሪክ

ከአሜሪካ አብዮት በኋላ፣ ቨርጂኒያ በ1780 ዓ.ም. ክፍላተ ግዛት (ስቴት) ሆነች። ከዚያ በፊት የታላቋ ብሪታኒያ ቅኝ ግዛት (ኮሎኒ) የነበረች ሲሆን በዚህ መልኩ የተመሰረተችውም በ1599 ዓ.ም. ነበር።

የአሜሪካ እርስ በርስ ጦርነት ከመካሄዱ በፊት ዌስት ቨርጂኒያ የዚህች ክፍላተ ግዛት አካል ነበር። ሆኖም ከጦርነቱ በኋላ ዌስት ቨርጂኒያ በመገንጠል ቨርጂኒያ እራስዋ የአሜሪካ ኮንፌዴሬት ግዛቶች አባል ሆነች፤ ሪችመንድም የኮንፌዴሬት ዋና ከተማ ሆነች። ይችም ሪችመንድ ከዋሺንግተን ዲሲ በጣም ሩቅ አይደለችም።  ምዕራባዊው ክፍል በአንጻሩ የዩኒየን ኃይሎች ታማኝ በመሆን፣ በጦርነቱ መካከል በ1856 ዓ.ም. የአሜሪካ ክፍለ ግዛት ለመሆን በቃ። ዩኒየን ኃይሎችን ለመደገፍ የተገነጠሉት የምዕራቡ ክፍሎች ከእንደገና ቨርጂኒያን ለመዋሃድ አልፈቀዱም፣ ስለሆነም እስካሁን ድረስ እራሳቸውን ችለው ይገኛሉ። ከጦርነቱ በኋላ በ1862 ዓ.ም. ምሥራቁም ዳግመኛ ቨርጂኒያ ተብላ ልትገባ ተፈቀደች።   

8 የአሜሪካ ፕሬዜዳንቶች ቨርጂንያ የተወለዱ ሲሆን፣ ይህ ቁጥር ከማንኛውም የአሜሪካ ክፍላተ ግዛቶች ይበልጣል።

## ማጣቀሻ
ኢስታንቡል

**ኢስታንቡል**፣ ቀደም ሲል **ቁስጥንጥንያ** በመባል ትታወቅ የነበረች፣ በቱርክ ውስጥ ትልቁ ከተማ ነች፣ እንደ የ የአገሪቱ ኢኮኖሚያዊ ፣ ባህላዊ እና ታሪካዊ ማዕከል ። ከተማዋ በቦስፖረስ የባህር ዳርቻ ላይ ትገኛለች ፣ በአውሮፓ እና በእስያ ውስጥ የምትገኝ ፣ እና ከ 15 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ያላት ፣ 19% የቱርክን ህዝብ ይይዛል። ኢስታንቡል በሕዝብ ብዛት የአውሮፓ ከተማ ናት፣ እና በዓለም 15ኛዋ ትልቁ ከተማ።

ከተማዋ በባይዛንቲየም (ባይዛንታይን) የተመሰረተችው በ7ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ከክርስቶስ ልደት በፊት በግሪክ ሰፋሪዎች በመጋራ ነበር። በ330 ዓ.ም የሮማው ንጉሠ ነገሥት ቆስጠንጢኖስ የንጉሠ ነገሥቱ ዋና ከተማ አድርጎ በመጀመሪያ አዲስ ሮም (**ኖቫ ሮማ**) ብሎ ሰየማት ከዚያም በራሱ ስም ቁስጥንጥንያ (**ኮንስታንቲኖፖሊስ**) ብሎ ሰየማት። ከተማዋ በትልቅነት እና ተፅእኖ አደገች, በመጨረሻም የሀር መንገድ ምልክት እና በታሪክ ውስጥ በጣም አስፈላጊ ከሆኑት ከተሞች አንዷ ሆናለች.

ከተማዋ ለ1600 ዓመታት ያህል የንጉሠ ነገሥት ዋና ከተማ ሆና አገልግላለች፡ በሮማን/ባይዛንታይን (330–1204)፣ በላቲን (1204–1261)፣ በባይዛንታይን መጨረሻ (1261–1453)፣ እና ኦቶማን (1453–1922) ኢምፓየሮች። ከተማዋ በሮም/ባይዛንታይን ዘመን ለክርስትና ሃይማኖት እድገት ቁልፍ ሚና ተጫውታለች፣ ከመቀየሩ በፊት አራቱን (ኬልቄዶን (ካዲኮይንን ጨምሮ) በእስያ በኩል) የመጀመሪያዎቹን ሰባት የቤተክርስቲያን ምክር ቤቶች (በአሁኑ ቱርክ ያሉ) በማስተናገድ ትልቅ ሚና ተጫውታለች። በ1453 የቁስጥንጥንያ ውድቀትን ተከትሎ ወደ እስላማዊ ምሽግ -በተለይ በ1517 የኦቶማን ኸሊፋነት መቀመጫ ከሆነች በኋላ።

እ.ኤ.አ. በ 1923 ከቱርክ የነፃነት ጦርነት በኋላ አንካራ ከተማዋን አዲስ የተመሰረተችው የቱርክ ሪፐብሊክ ዋና ከተማ ሆና ተተካች። እ.ኤ.አ. በ 1930 ፣ የከተማዋ ስም በይፋ ወደ ኢስታንቡል ተቀየረ ፣ የቱርክ አተረጓጎም ግሪክኛ ተናጋሪዎች ከአስራ አንደኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ከተማዋን በትልቁ ለማመልከት ይጠቀሙበት ነበር።

ከ13.4 ሚሊዮን በላይ የውጭ ሀገር ጎብኝዎች ወደ ኢስታንቡል የመጡት እ.ኤ.አ. ኢስታንቡል የበርካታ የዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ቦታዎች መገኛ ስትሆን የበርካታ የቱርክ ኩባንያዎች ዋና መሥሪያ ቤት ሲሆን ይህም የአገሪቱን ኢኮኖሚ ከሰላሳ በመቶ በላይ ይይዛል።
መደብ:ቱርክ
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
እንስሳ

**እንስሳ** የሕያው ነገር አይነት ሆኖ የሚያድገው ከብርሃን አማካይነት እንደ አትክልት ሳይሆን ከመብላት ነው። 

## ስነ ሕይወታዊ ክፍፍሎች

በሥነ ሕይወት ጥናት ዘንድ፣ እንስሳ አንድ የሕይወት ስፍን ሲሆን 34 ክፍለስፍኖች በውስጡ ይመደባሉ። ከነዚህም መካከል፣ ብዙዎቹ ጥቃቅን ትሎች ወይም ትል መሳይ አይነቶች ናቸው።

# ሰፍነግ Porifera 7700 ዝርዮች (የባሕር እንስሳ)
# ዝርግ ቀዲም Placozoa 1 ዝርያ (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
# ሚዶ ማርመላታ Ctenophora 150 ዝርዮች (የባሕር እንስሳ)
# የዛጎል ድንጋይ ክፍለስፍን Cnidaria 11,000 ዝርዮች (የባሕር እንስሶች፣ ማርመላታ ዓሳ ያጠቅልላል)
# ሆድ የለሽ Xenacoelomorpha 100 ዝርዮች (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
# ቀጥታ ዋናተኛ Orthonectida 26 ዝርዮች (የባሕር ደቂቅ ዘአካል፤ የዛጎል ለበስ፣ የሾህ ለበስ ወይም የትል ተውሳክ ነው)
# ጥፍጥፍ ትል Platyhelminthes 25,000 ዝርዮች (የውሃ ወይም የተውሳክ ትል እንደ ኮሶ)
# ሽፋሽፍታም ትል Gastrotricha 690 ዝርዮች (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
# ሽክርክር እንስሳ Rotifera 2000  (የባሕር ደቂቅ ዘአካል) 
# እሾህ-ራስ ትል Acanthocephala 1100 (ደቂቅ ዘአካል፣ በተለይ የሸርጣንና የሸርጣን-በል ዳክዬ ሆድ ተውሳክ) 
# መንጋጭላ ትል Gnathostomulida 100 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
# ጥቃቅን መንጋጭላ ትል Micrognathozoa 1 (በግሪንላንድ የተገኘ ደቂቅ ዘአካል)
# ፍላጻ ትል Chaetognatha 100 (ትንሽ የባሕር ትል) 
# የጐርምጥ ተውሳክ Cycliophora 3 (በጐርምጥ አፍ ዙሪያ ተቀምጦ ትርፍ ምግቡን የሚበላ)
# ባለአንጓ ትሎች Annelida 17,000 (የባሕርና የምድር፣ አልቅት ያጠቅልላል)
# የስምንት-እግር ኩላሊት ተውሳክ Rhombozoa 100 (በስምንት-እግር ኩላሊት ውስጥ የሚገኝ) 
# ጥብጣብ ትል Nemertea 1200 (የባሕር ትል)
# ኮቴ ትል Phoronida 11 (ትንሽ የባሕር እንስሳ)
# የፋኖስ ዛጎል Brachiopoda 300-500 (ትንሽ የባሕር እንስሳ)
# ዛጎል ለበስ Mollusca 112,000 (ባሕርና ምድር፤ ቀንድ አውጣ፣ ስምንት-እግር፣ ኦይስተር ወዘት.) 
# ኦቾሎኒ ትል Sipuncula 144-320 (የባሕር ትል) 
# ዋንጫ ትል Entoprocta 150 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
# ሳርንስት እንስሳ Bryozoa 5000 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
# የጭቃ ደራጎን Kinorhyncha 150 (የባሕር ወለል ደቂቅ ዘአካል)
# ጥርግ ራስ Loricifera 122 (የባሕር ወለል ደቂቅ ዘአካል)
# ቁላ ትል Priapulida 20 (የባሕር ትል)
# ጭራ ትል Nematomorpha 320 (የውሃ ትል፣ እጭ የጋጥመ-ብዙ ተውሳክ ነው)
# ድቡልቡል ትል Nematoda 25,000-1,000,000 (የትም ቦታ የሚገኝ ጥቃቅን ትል ወይም ወስፋት) 
# ወላንሳ ትል Onychophora 200 (ትንሽ የምድር ትል፣ በገሞጂዎች የሚገኝ)  
# የውሃ ድብ Tardigrada 1000 (ደቂቅ ዘአካል፣ በውሃ ሁሉ የሚገኝ) 
# ጋጥመ-ብዙ Arthropoda 1,200,000 (ሦስት አጽቄ፣ ሸረሪት፣ አምሳ እግር፣ ሺ እግር፣ ሸርጣን፣ ጐርምጥ ወዘተ.)
# ሾህ ለበስ Echinodermata 7000 (የባሕር እንስሶች፣ ኮከብ አሳ ወዘተ.) 
# የበሉጥ ዘር ትል Hemichordata 100 (የባሕር ትል)
# አምደስጌ Chordata 100,000 (ባለ አከርካሪ ሁሉ - አሳ፣ አምፊናል፣ ተሳቢ እንስሳ፣ አዕዋፍ፣ ጡት አጥቢ)

መደብ:ሥነ ሕይወት
*
አንታርክቲካ

thumb|አንታርክቲካ **አንታርክቲካ** በደቡብ ዋልታ ላይ በበረዶ ወርጭ የተሸፈነ ምድረ በዳ አህጉር ነው። ከአውሮፓ በላይ ትልቅ ነው። 


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg


መደብ:አህጉር
ኦማን

**ኦማን** በአረቢያ ልሳነ ምድር የተገኘ አገር ሲሆን ዋና ከተማው መስከት ነው። 

መደብ:ኦማን
ኮስታ ሪካ

**ኮስታ ሪካ** የመካከለኛ አሜሪካ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ሳን ሆዜ ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ዘጌ

**ዘጌ** ወይንም **ጽጌ** ከጣና ሐይቅ በስተ ደቡብ ምዕራብ የሚገኝ ልሳነ ምድር ነው። ቦታ ከ17ኛው ክለዘመን ጀምሮ የታነጹ 7 አብያተ ክርስቲያናትን በማቀፉ ይታዎቃል።

በዚህ  ቦታ ጌሾ፣ ሎሚ ነክ ፍራፍሬዎችና ቡና ይመረታሉ። እንደ ታሪክ አጥኝው ፖል ሄንዝ፣ ዘጌ ውስጥ ለብዙ መቶ አመታት ቡና ይበቅል የነበር ሲሆን ልሳነ ምድሩን በ 1960ዎቹ በጎበኘበት ወቅት ሙሉ በሙሉ የቡና እርሻ ሆኖ እንደነበር ይዘግባል።   ይሁንና የቡናው እርሻ ይከናዎን የነበረው በመስኖ ልማት ሳይሆን ዝናብን ጠብቆ ነበር።

ዓፄ ቴዎድሮስ ከዚህ ቦታ ሆነው ትልቅ ጀልባ እንዲሰራና በሐይቁ ላይ ለጥቅም እንዲውል እንዳዘዙ ሲጠቀስ፣ በኋላም በ1858 ዓ.ም. የውጭ አገር እስረኞቻቸውንና እነሱን ለማስፈታት ሊደራደሩ የመጡትን  ጭምር አንድ ላይ እንዲታሰሩ ያዘዙበት ቦታ ነበር። 

በአሁኑ ወቅት፣ ዘጌ የባሕር ዳር ልዩ አስተዳደር አካል ነው።

## ማጣቀሻ


መደብ: ጣና
መደብ: ባሕር ዳር
ጓቴማላ

**ጓቴማላ** የመካከለኛ አሜሪካ አገር ሲሆን ዋን ከተማው ጓቴማላ ከተማ ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ሱሪናም

**ሱሪናም** የደቡብ አሜሪካ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ፓራማሪቦ ነው።

 

መደብ:የደቡብ አሜሪካ አገራት
አሕጉር

300px|frameless|right

**ኣሕጉር** በምድር ያለው ትልቅ ቅጥልጥል መሬት ክፍል ነው። በጠቅላላ 7 አሕጉሮች እንዳሉ ስምምነት ይኖራል፤ አፍሪቃ፣ እስያ፣ አውሮፓ፣ ስሜን አሜሪካ፣ ደቡብ አሜሪካ፣ አውስትሬሊያ እና አንታርክቲካ ይቆጠራሉ። በሌሎች ዘንድ ኦሲያኒያ አውስትሬልያንና በፓሲፊክ ውቅያኖስ ያሉትን ደሴቶች አንድላይ ያጠቅልላል። በሌላ አቆጣጠር ስሜንና ደቡብ አሜሪካ አንድላይ እንደ አሜሪካዎች ወይም አውሮፓና እስያ አንድላይ እንደ አውርስያ ናቸው።

መደብ:አህጉር
መገናኛና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር

መገናኛና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር  መ/ቤቱ በ2003 ዓ.ም. የተቋቋመ ሲሆን ከዚህ በፊት የኢትዮጵያ ኢንፎርሜሽንና ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ልማት ኤጀንሲን ፣ የኢትዮጵያ ቴሌኮሚኒኬሽን ኤጀንሲን እና ከቀድሞው የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር የመገናኛ ዘርፉን በማዋሃድ የተመሰረተ ሲሆን በስሩ የኢትዮቴሌኮም ን እና የኢትዮጵያ ፖስታ ድርጅትን ያስተዳድራል።
 

## የመረጃና መገናኛ ቴክኖሎጂን (መመቴክ) ራዕይ

የሁሉም ኢትዮጵያዊ  ኑሮና  ህይወት በመረጃና መገናኛ ቴክኖሎጂ የተደገፈ ሆኖ ማየት፣

## የመመቴክ ተልዕኮ

መረጃና መገናኛ ቴክኖሎጂን (መመቴክ) በማልማት እና በሁሉም ሥፍራ በስፋት በመጠቀም የህብረተሰቡን ኑሮ ማሻሻልና መረጃና መገናኛ ቴክኖሎጂን  ለአገሪቱ እድገት የሚሰጠውን ድጋፍ ማሳደግ፤

መደብ:የኢትዮጵያ መንግስት ሚኒስቴሮች
መደብ:የመረጃና የመገናኛ ቴክኖዎሎጂ
ኦሺያኒያ

frameless|right
**ኦሺያኒያ** ወይም **አውስትራላሲያ** በአንዳንድ አቆጣጠር ዘንድ አውስትራሊያ፣ ኒው ዚላንድ፣ ኒው ጊኔና የተዝመዱት የፓሲፊክ ውቅያኖስ ደሴቶች አንድላይ የሚሠሩ አሕጉር ነው።

መደብ:አህጉር
አሜሪካዎች

frameless|right 
**አሜሪካዎች** ማለት የስሜን አሜሪካ እና የደቡብ አሜሪካ አህጉሮች አንድላይ ሲቆጠሩ የሚባሉት ስም ነው። 

መደብ:አህጉር
ባሃማስ

**ባሃማስ** (እንግሊዝኛ፦ The Bahamas /ዘ በሃመዝ/) በካሪቢያን ባህር የተገኘ የደሴቶች አገር ሲሆን ዋና ከተማው ናሶ ነው። ኢኮኖሚዋ በቱሪዝም ላይ የተመሰረተ ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ባርቤዶስ

**ባርቤዶስ** የካሪቢያን ባህር ደሴት አገር ሲሆን ዋና ከተማው ብሪጅታውን ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ጆርጂያ

**ጆርጂያ** (ወይም **ጂዮርጂያ**) ከአሜሪካ ክፍለ ግዛቶች ውስጥ አንዱ ነው። እንዲሁም ጂዮርጂያ በታላቋ ብርታኒያ ይተዳደሩ ከነበሩት 13 ግዛቶች አንዱ ነበር። «ጂዮርጂያ» የሚለውን ስሙንም ያገኘው የብርታኒያ ንጉስ ከነበረው ጆርጅ ሁለተኛ ነው።
thumb|220px|በሩሲያ የተያዙ የጆርጂያ ግዛቶች
የጂዮርጂያ ዋና ከተማ አትላንታ ሲሆን፤ ጂዮርጂያን በደቡብ ፍሎሪዳ፥ በምስራቅ አትላንቲክ ውቅያኖስ እና ደቡብ ካሮላይና፥ በምዕራብ አላባማ እንዲሁም በሰሜን ቴነሲ እና ሰሜን ካሮላይና ያዋስኑታል።

እ.ኤ.አ. በ 1990 ዎቹ መጀመሪያ ላይ ከሩሲያ ወረራ ጀምሮ እና በ 2008 የጆርጂያ ግዛቶች አብካዝያ እና ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ በሩሲያ ወረራ ሥር ነበሩ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* በድህረ-ሶቪየት ቦታ ላይ ግጭቶች
## አገናኞች
ቦይንግ 787 ድሪምላይነር

thumb|right|የኢትዮጵያ የመጀመሪያው ቦይንግ 787 ድሪምላይነር

**ቦይንግ 787 ድሪምላይነር** በቦይንግ የተሠራ የረዥም ርቀት፣ ጥንድ ሞተር አውሮፕላን ነው። የአውሮፕላኑ አብዛኛው ክፍሎች ከካርቦን ኮምፖሲት ማቴሪያል በመሠራታቸው፣ አውሮፕላኑ ከቀደምት አውሮፕላኖች የቀለለ ነው። የነዳጅ ፍጆታው ከሌሎች አውሮፕላኖች በ20 ከመቶ የተሻለ ሲሆን ፍጥነቱ ከድምፅ ፍጥነት በ11 ከመቶ ያንሳል። ጃፓን ከዓለም የመጀመሪያው የድሪምላይነር አብራሪ ናት። ኢትዮጵያ ከዓለም ሁለተኛ፣ ከአፍሪካ ደግሞ ብቸኛዋ አብራሪ ናት። የኢትዮጵያ አየር መንገድ በጠቅላላ አሥር ድሪምላይነሮችን በ1.5 ቢሊዮን ዶላር ገዝቷል። ከተገዙት አሥር አየር-ዠበቦች የመጀመሪያውና በሰሌዳ ቁጥር *ET-AOQ* የተመዘገበው አየር-ዠበብ ነሐሴ ፲፩ ቀን ፳፻፬ ዓ/ም ከዋሽንግተን ዲሲ ተነስቶ አዲስ አበባ፣ ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ደማቅ አቅባበል ተደርጎለታል።

## ማመዛገቢያ


መደብ:በረራ
ማልዲቭስ

**ማልዲቭስ** በሕንድ ውቅያኖስ የተገኘ የደሴቶች አገር ሲሆን ዋና ከተማው ማሌ ነው። ለሕንድና ስሪ ላንካ አገራት ይቀርባል። 400 ሺህ ያሕል ኗሪዎች አሉት። 

የማልዲቭ ሕዝብ መጀመርያ ከሰሜናዊ ሕንድ ደረሱ፣ ቋንቋቸው ዲቬሂኛ ይባላል። ይህ የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋ ስለሆነ በውኑ የእንግሊዝኛ ዘመድ ነው።  እንደ አረብኛ ፊደል በሚመስል ልዩ ጽሕፈት ይጻፋል። 

በማልዲቭዝ ለሚኖሩ ሰዎች ከእስልምና በቀር ሌላ አምልኮት አይፈቀድም። የደሴቶቹ ሕዝብ አስቀድሞ የሕንድ ሃይማኖት ተከታዮች ሲሆኑ ከዚያ ለጊዜ የቡዲስም አማኞች ሆኑ። በመጨረሻ በ1145 ዓ.ም. እስላሞች ሆኑ። 

ከ1879 ዓ.ም. ጀምሮ ሡልጣናቸው በብሪታንያ ጥብቅና ሥር ይቆይ ነበር። በ1957 ዓ.ም. ከብሪታንያ ነጻ ሆነ፣ በ1960 ዓ.ም. ሪፐብሊክ ሆነ። በ1980ዎቹ 3 መንፈቅለ መንግሥት ሙከራዎች ቢሆኑም አልተከናወኑም። በ1996 ዓ.ም. ከታላቅ የምድር መንቀጥቀጥ በኋላ አንድ ትላቅ ጐርፍ በማዲቭስ ደሴቶች ላይ ብዙ ጉዳት አደረገ። የዓለም ውቅያኖሶች መጠን በዓለማዊ መሞቅ ከፍ ከፍ እያለ፥ ምናልባት በመቶ አመት ውስጥ ማልዲቭስ ምንም ኗሪዎች የማይኖሩባቸው ደሴቶች እንዳይሆኑ የዕውነት ተግሳጽ አለ። ስለዚህ ነው ከዓለም አገራት ማልዲቭስ የካርቦን ማገዶነት ለመከልከል መጀመርያው አገር የሆነው። 

ከ1964 ዓም ጀምሮ ቱሪስም የሀገሩ ምጣኔ ሀብት ዋና ዓምድ ሆኖ በየዓመቱ 500 ሺህ ቱሪስቶች ይጎበኛሉ። ከደሴቶቹ አንዳንድ በተለየ ለሆቴል ብቻ ተለይተዋል። እንዲሁ ሲሆን ቱሪስቶቹ የማልዲቭስ ኗሪ ዜጎች በመኖርያዎቻቸው ላይ ከቶ አይደርሱም። 

በርካታ የሙዚቃ አይነቶች ከማዲቭስ ይገኛሉ፣ ከነርሱም ውስጥ ቦዱቤራ እና ጣራ የተባሉ ሙዚቃ አይነቶች አሉ። ከነዚህም ጋር የተለመዱ ጭፍራዎች ይሄዳሉ። 

መደብ:የእስያ አገራት
ደመቀ ከበደ

ጋዜጠኛና ደራሲ ደመቀ ከበደ ጎጃም-ሞጣ በ1976ዓ.ም ተወለደ። የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን በሞጣ አንደኛ ደረጃ ት/ቤት፤የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በሞጣ ከፍተኛና መሰናዶ ትምህርት ቤት ተከታትሏል። ለኪነ-ጥበብ ያለውን ልዩ ፍቅር ለማጎልበት በት/ቤት ክበባትና በአራት ዓይና ጎሹ የከያንያን ማህበር ከአባልነት እስከ መሪነት ተሳትፏል።ቤተሰቦቹ እንደአብዛኞቹ ቤተሰቦች ጎበዝ ተማሪነቱን አስተውለው ህክምና ወይም ምህንድስና እንዲያጠና ቢገፋፉትም የቋንቋ አስተማሪዎቹም ሆኑ የሃይስኩል ጓደኞቹ ባሳደሩበት ተፅእኖና በንባብ ፍቅር ባደረበት ስሜት ጋዜጠኝነትን አጥብቆ ወደደ። በተለይ ነጋሽ መሀመድን፣ መዐዛ ብሩን፣ በላይ በቀለንና ታደሰ ሙሉነህን እጅግ መውደዱ ለጋዜጠኝነት ልዩ ፍቅር እንዲያድርበት አድርጓል፤ ለበዓሉ ግርማ ደግሞ ፍቅሩ የትየለሌ ነው፡ እናም ከፍተኛ ውጤት በማምጣት የሚወደውን ሙያ ለማጥናት ዩኒቨርሲቲ ገባ።

   

በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ በጆርናሊዝምና ኮሙኒኬሽን በማዕረግ ተመርቋል። በዩኒቨርሲቲ ቆይታውም የባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ህብረት (ጄኔራል አሴምብሊ) ሰብሳቢ፣የባህል ማዕከል የስነ-ዕሁፍ ዘርፍ ተጠሪ፣ የጆርናሊዝምና ኮሙኒኬሽን ክለብ መስራች ስራ አስፈፃሚ፣ የዩኒቨርሲቲው ጋዜጣና መፅሄት አዘጋጅ ሆኖ ከመስራቱም በላይ “የራስ ጥላ “ የተሰኘ መፅሀፍ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ እያለ አሳትሟል፡፡ በዩኒቨርሲቲ ቆይታው ባሳየው ከፍተኛ አፈፃፀም የ1999 ዓ.ም ከዓመቱ ምርጥ ተማሪዎች አንዱ በመሆን ከፕሬዝዳንቱ እጅ ሽልማት ተቀብሏል፡፡

    

ከዩኒቨርሲቲ ከወጣ በኋላም በሪፖርተር ጋዜጣ የባህልና ኪነ- ጥበብ አዘጋጅ ሆኖ ሰርቷል፡፡ በመቀጠልም በፋና  ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት /አዲስ አበባ/ ከሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ አዘጋጅነት ያገለገለ ሲሆን በ2002 ዓም ከሬድዮ ፋና የዓመቱ ምርጥ ጋዜጠኞች አንዱ በመሆን ከዋና ስራ አስፈፃሚው የገንዘብና የምስክር ወረቀት ሽልማት ተቀብሏል፡፡

      

ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ በአማራ ብዙሃን መገናኛ ድርጅት የስልጠና ፕሮግራም ማሻሻያ ክፍል ተ/ኃላፊ ሆኖ ሰርቷል፣ አሁን በድርጅቱ የዜና ዋና አዘጋጅ/አስተባባሪ/ ሆኖ በማገልገል ላይ ይገኛል፡፡

ደራሲው በ2003 ዓ.ም በኢትዮጵያና በአፍሪካ ለመጀመሪያ ጊዜ በምልክት ቋንቋ፣ በብሬል፣ በኦዲዮ ሲዲና በቴክስት በማሳተም በኢትዮጵያ  ብሄራዊ ትያትር  ሚኒስትሮች፣  ምሁራን፣ታላላቅ ሰዎችና አርቲስቶች በተገኙበት አስመርቋል። የመፅሃፉን ማስታዎሻነት ለታሪክ ተመራማሪውና ለኢትዮጵያ ጥናት ተቋም መስራች ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት፣ለፊስቱላ ሆስፒታል መስራች ዶ/ር ካትሪን ሀምሊን፣ ለኦርኬስትራ ኢትዮጵያ መሰራችና ማሲንቆ ተጫዋች ሚስተር ቻርለስ ሳተን፣ ለኢትዮፒክስ ተከታታይ ሲዲ አሳታሚ ፍራንሲስ ፋልሴቶና በስማቸው ጎዳና ለተጠራላቸው ሚስተር ካላራቦስ ባምቢስ ሰጥቷል፣ በምረቃው እለት በክብር እንግድነት ከተገኙት ምሁራን አንዱ የነበሩት ፕሮፌሰር አንድሪያስ እሼቴ ደራሲው ያዘጋጀውን የማስታዎሻ ስጦታ ለፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት በክብር ሰጥተውለታል።
 	
ደራሲና ጋዜጠኛ ደመቀ ከበደ ለታዋቂ ዘፋኞች ከሰጣቸው የግጥም ስራዎች በተጨማሪ በርካታ ለህትመት የተዘጋጁ ስራዎችን አዘጋጀቶ የህትመት ብርሃን እንዲያገኙ እየተጠባበቀ ነው።

የከዋክብት ጉማጅ-አጫጭር ታሪኮች
ሌዋታ- ረጅም ልቦለድ
የመጀመሪያዎቹ መጀመሪያ- የታላላቅ ኢትዮጵያውያን ታሪክ
ዘባሲል- ተረት፣ሳይንስ፣ሃይማኖትና ልቦለድ በአንድ ስንስል የተጣመሩበት ረጅም መፅሃፍ እና
አሁን ደግሞ  የህፃናትን ጉዳይ ቅድሚያ በመስጠት **አደይ አበባ**   የተሰኘ ተከታታይ የልጆች አዝናኝና አስተማሪ መፅሃፍ አዘጋጅቶ በህትመትና በስርጭት አብረውት የሚሰሩ አካላትን እየጋበዘ ይገኛል።

በ 2020 በኢትዮጵያ ባህርዳር ከተማ በተካሄደ የጣና ሽልማት መድረክ ላይ በኢትዮጵያ ፈጣን ወቅታዊና ሚዛናዊ መረጃ ማድረስ በሚለው ዘርፍ አሸናፊ ሆኖ ተሸልሟል።
ፖርቱጊዝኛ

thumb|upright=2|ፖርቱጊዝኛ ይፋዊ (አረንጓዴ) የሆነብቸው አገራት 

**ፖርቱጊዝኛ** (português /ፖርቱጌስ/) ከሮማይስጥ የደረሰ ከሮማንስ ቋንቋዎች ቤተሠብ አንድ ነው። ከ240 ሚሎዮን ተናጋሪዎች በላይ አሉት።

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ፖርቱጋል
ታን ሶን ናት ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ

thumb|300px|ታን ሶን ናት ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ
**ታን ሶን ናት ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ** በሆ ቺ ሚን ከተማ ቬትናም የሚገኝ ታላቅ አውሮፕላን ማረፊያ ነው።

መደብ:ቬትናም
መደብ:የአውሮፕላን ማረፊያዎች
ሳንክት ፔቴርቡርግ

ሴንት ፒተርስበርግ ( ሩሲያኛ : Санкт-Петербург, ቲር. ሳንክት-ፒተርበርግ, አይፒኤ: [ˈsankt pʲɪtʲɪrˈburk]፣ ቀደም ሲል ፔትሮግራድ (1914-1924) እና በኋላም ሌኒንግራድ (1924-1991) በሩሲያ ውስጥ ሁለተኛዋ ከተማ ነች። በኔቫ ወንዝ ላይ በባልቲክ ባህር ላይ የፊንላንድ ባሕረ ሰላጤ ራስጌ ላይ፣ ወደ 5.4 ሚሊዮን የሚጠጉ ነዋሪዎች ይኖሩታል። የባልቲክ ባህር፣እንዲሁም ከ1ሚሊዮን በላይ ነዋሪዎች ያላት የአለም ሰሜናዊ ጫፍ ከተማ ነች።የሩሲያ ኢምፔሪያል ዋና ከተማ እና ታሪካዊ ስትራቴጂካዊ ወደብ እንደመሆኗ መጠን የምትተዳደረው እንደ ፌደራል ከተማ ነው።

ከተማዋ የተመሰረተችው በታላቁ ጻር ጴጥሮስ በግንቦት 27 ቀን 1703 የስዊድን ምሽግ በተያዘበት ቦታ ላይ ሲሆን የተሰየመችው በሐዋርያው ​​ቅዱስ ጴጥሮስ ነው። ሴንት ፒተርስበርግ በታሪክ እና በባህል ከሩሲያ ግዛት መወለድ እና ሩሲያ ወደ ዘመናዊ ታሪክ እንደ አውሮፓ ታላቅ ሀይል ከመግባቷ ጋር የተያያዘ ነው። ከ 1713 እስከ 1918 (እ.ኤ.አ. በ 1728 እና በ 1730 መካከል ለአጭር ጊዜ በሞስኮ ተተክቷል) የሩሲያ የ Tsardom ዋና ከተማ እና ተከታዩ የሩሲያ ኢምፓየር ዋና ከተማ ሆና አገልግላለች ። በ1917 ከጥቅምት አብዮት በኋላ ቦልሼቪኮች መንግሥታቸውን ወደ ሞስኮ አዛወሩ።

ሴንት ፒተርስበርግ "የሩሲያ የባህል ዋና ከተማ" በመባል ትታወቃለች እና በ 2018 ከ 15 ሚሊዮን በላይ ቱሪስቶችን ተቀብላለች። ይህ የሩሲያ እና አውሮፓ አስፈላጊ የኢኮኖሚ ፣ የሳይንስ ፣ የባህል እና የቱሪዝም ማዕከል ተደርጎ ይወሰዳል። በዘመናችን ከተማዋ "የሰሜናዊ ካፒታል" የሚል ቅጽል ስም ያላት ሲሆን ለአንዳንድ የፌደራል መንግስት አካላት እንደ የሩሲያ ሕገ-መንግሥታዊ ፍርድ ቤት እና የሩሲያ ፌዴሬሽን ፕሬዚዳንት ሄራልዲክ ካውንስል መኖሪያ ሆና ያገለግላል. በተጨማሪም ለሩሲያ ብሔራዊ ቤተ መፃህፍት መቀመጫ እና ለሩሲያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት የታቀደ ቦታ, እንዲሁም የሩሲያ የባህር ኃይል ዋና መሥሪያ ቤት እና የሩሲያ የጦር ኃይሎች የምዕራባዊ ወታደራዊ ዲስትሪክት መኖሪያ ነው. የቅዱስ ፒተርስበርግ ታሪካዊ ማዕከል እና ተዛማጅ የመታሰቢያ ሐውልቶች ቡድኖች የዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ቦታን ይመሰርታሉ። ሴንት ፒተርስበርግ የሄርሚቴጅ ቤት ነው፣ በአለም ላይ ካሉት ታላላቅ የስነ ጥበብ ሙዚየሞች አንዱ የሆነው ላክታ ሴንተር፣ በአውሮፓ ረጅሙ ሰማይ ጠቀስ ህንፃዎች፣ እና የ2018 የፊፋ የአለም ዋንጫ እና የUEFA ዩሮ 2020 አስተናጋጅ ከተሞች አንዷ ነበረች።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
አላስካ

thumb|300px

**አላስካ** ከአሜሪካ 50 ክፍላገራት 1ዱ ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ክፍላገራት