open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
የኢትዮጵያ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቶችና ኤጀንሲዎች

የኢትዮጵያ መንግሥት የሥራ አስፈፃሚ አካል በሚከተሉት የሚኒስቴር መስሪያ ቤቶች እና ተጠሪ አካላት የተዋቀረ ነው። 
*የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር
*መገናኛና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር
*የኢትዮጵያ ሲቪል ኤቪዬሽን ባለሥልጣን
*የገንዘብና የኢኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር
**የማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ
**የኢትዮጵያ ካርታ ሥራ ኤጀንሲ
**የመንግስት ግዢና ንብረት አስተዳደር ኤጀንሲ
**የህዝብ ድርጅቶች ባላደራ ቦርድ
**የመንግስት ቤቶች ሽያጭ ጽ/ቤት
*የግብርና ሚኒስቴር
**የመንግስት ሠራተኞች ማህበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ ?
*የወጣቶች፣ የስፖርትና የባህል ሚኒስቴር
*የወጣቶችና ስፖርት ሚኒስቴር
*የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር
*የማስታወቂያ ሚኒስቴር
*የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር
*የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር
**የኢትዮጵያ ሲቪል አቪዬሽን ባለሥልጣን
**Ethiopian Roads Authority
**Transport Authority
**የኢትዮጵያ አየር መንገድ
**Ethiopian Meden Fund
*የትምህርት ሚኒስቴር
**የከፍተኛ ትምህርት አግባብነትና ጥራት ኤጀንሲ
**የከፍተኛ ትምህርት እስትራቴጂክ ማዕከል
*የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር
**የኢትዮጵያ መድኃኒት አስተዳደርና ቁጥጥር ባለስልጣን
**የኢትዮጵያ ጤናና ሥነ-ምግብ ምርምር ኢንስቲትዩት
**የኤች.አይ.ቪ. ኤድስ መቆጣጠርያ መከላከያ ቢሮ
**የጤና ማእከል
**የአፍሪካ ስጋ ደዌና ሳንባ ነቀርሳ መከላከያና ማሰልጠኛ ማዕከል
**ቅዱስ ጴጥሮስ የሳንባ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል
**ቅዱስ ጳዉሎስ አጠቃላይ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል
**ቅዱስ አማኑኤል የአእምሮ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል
*የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር
**የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኤጀንሲ
*የመከላከያ ሚኒሰቴር
*የፍትህ ሚኒስቴር
*የፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር
*የመሰረተ ልማት ሚኒስቴር
**የመንገድ ትራንስፖርት ባለሥልጣን (RTA - Road Transport Authority)
**ARME - Airport Administration Enterprise
**CDSO - Construction Work Design and Regulatory Authority
**EAL - Ethiopian Airlines Enterprise
**ECAA - Ethiopian Civil Aviation Authority
**EDRO - Ethio- Djibouti Railway Organization
**EEA - Ethiopian Electric Agency
**EEPCO - Ethiopian Electric Power Corporation
**EPSO - Ethiopian Postal Service
**ERA - Ethiopian Road Authority
**ETA - Ethiopian Telecommunication Agency
**ETC - Ethiopian Telecommunication Corporation
**NODRA - National Petroleum Reserve Depots Administration
**ORF - Office of the Road Fund
*የውሃ ሀብት ልማት ሚኒስቴር (የውሃና ኢነርጂ ሚኒስቴር)
*የማዕድንና ኢነርጂ ሚኒስቴር
*የሰራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር
*የገቢዎች ሚኒስቴር
*የሴቶች ጉዳይ ሚኒስቴር
*የከተማ ልማትና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር (የስራና ከተማ ልማት ሚኒስቴር)
**የፌደራል ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች ልማት ኤጀንሲ
**መንግስት ቤቶች ኤጀንሲ
**የተገጣጣሚ ሕንጻ አካላት ማምረቻ ድርጅት
**ከ.ል.ኮ.ሚ የመሬትና መሬት ነክ ተቋማት
*የኢንፎርሜሽንና ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር
*የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር
*የኢትዮጵያ የግብርና ግብዓት ባለስልጣን
*የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቤተመዛግብትና ቤተመጻሕፍት ኤጀንሲ
*የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን
*የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ኮርፖሬሽን
### ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ተጠሪ የሆኑ
* የመንግስት ሠራተኞች ማህበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ
* የአካባቢ ጥበቃ ባለስልጣን
*የፌደራል የሥነምግባር እና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን
## የቀድሞ
*የአቅም ግንባታ ሚኒስቴር
*የሲቪል ሰርቪስ ኤጀንሲ

መደብ:የኢትዮጵያ መንግሥት
ሎንጎ

**ሎንጎ** በ1490 ዓ.ም. አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ የተባለው ጣልያናዊ መነኮሴ ባሳተመው ዜና ማዋዕል ዘንድ፣ የኬልቶች (በጋሊያ፣ አሁንም ፈረንሳይ አገር) ስድስተኛ ንጉሥ ነበረ። የባርዱስ ልጅና ተከታይ ሲሆን ለ23 ዓመት (ምናልባት 2076-2053 ዓክልበ. ግድም) እንደ ነገሠ በሌላ አፈታሪካዊ ምንጭ ተብሏል። 

ሎንጎ ላንግረ የተባለውን ከተማ እንደ መሠረተ በአንዳንድ ደራሲ ይታስባል። ይህ ከተማ ከሮሜ መንግሥት ዘመን አስቀድሞ ሊንጎናውያን የተባለው የኬልቶች ጎሣ ዋና ከተማቸው *[[አንደማንቱኑም]]* (ወይም *ሊንጎኔስ*) ሆኖ ነበር። ደግሞ ናሙር ከተማ (በቤልጅግ) መመሥረቱ በአንዳንድ ምንጭ ይጻፋል።

በብሪታንያ፣ ጀርመን እና ስሜን ጣልያን እንደ ዘመተ የሚል ልማድ አለ። በተጨማሪ ሎንጎ እና ልጁ 2 ባርዱስ (ትንሹ ባርዱስ) አብረው ሎንጎባርዲ የተባለውን ወገን እንደ መሠረቱ የሚያምኑ ጸሐፊዎች አሉ። ሆኖም ሎንጎባርዲ እራሳቸው በጻፉት ታሪክ መጻሕፍት ዘንድ፣ መጀመርያ ከስካንዲናቪያ ወጥተው ሎንጎባርዲ ወይም «ረጅም ጺሞች» ከተባሉ በኋላ ነው በስሜን ጣልያን በ6ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. የሠፈሩ። ስለዚህ ሎንጎባርዲ ከሎንጎ እና ከባርዱስ እንዳልተሰየሙ የስሞቹም ተመሳሳይነት አጋጣሚ እንደ ሆኑ የሚጽፉም አሉ።
 



መደብ:የፈረንሣይ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ቡሩሻንዳ

thumb|280px|ፑሩሽሐቱም
**ቡሩሻንዳ** ወይም **ፑሩሽሐቱም** የጥንታዊ ሐቲ (አሁን በቱርክ) ከተማ ነበር። ሥፍራው ዛሬ ለሥነ ቅርስ እርግጥኛ አይደለም። ከቱዝ ጎሉ ሐይቅ ደቡብ እንደ ተገኘ ይታስባል። 

በኬጥኛ የተጻፈው ግጥም *የውግያ ንጉሥ* ስለ ታላቁ ሳርጎን ምዕራብ ዘመቻ ነው። ይህ ጽሑፍ በአካድኛ ትርጉም ደግሞ በአሦርና በአማርና ደብዳቤዎች መካከል (በግብጽ) ተገኝቷል። ሳርጎን በጥልቅ በሐቲ አገር እንደ ዘመተ ይናገራሉ። ጽሁፉ እንደሚተርከው፣ በሐቲ በካነሽ የኖሩት አካዳዊ ነጋዴዎች በቡሩሻንዳ ንጉሥ ኑርዳጋል ስለ ተበደሉ ሳርጎን በሩቅ መንገድ ከሠራዊቱ ጋር መጥቶ ኑርዳጋልን እንዲቀጣው በሚል ልመና ልከው አስረዱት። የኑርዳጋል ሰዎች በጸጥታቸው እየኮሩ ዝም ብሎ የሳርጎን ሥራዊት ደረሰና ቶሎ አሸነፋቸው። ሦስት ዓመት በቡሩሻንዳ ቆይተው የከተማውን ግድግዶች ሰበሩ ይላል። ይህ ታሪክ ግን ከገለጸው ዘመን በኋላ እንደ ተጻፈ ይታስባል።

ከዚህ በኋላ በካነሽ ንጉሥ አኒታ ዘመን ሰነዶች ውስጥ ቡሩሻንዳ እንደገና ይጠቀሳል። የቡሩሻንዳ ንጉሥ ለአኒታ እጅ እንደ ሰጠ ይላል። ይህ የካነሽ ግዛት በኋላ የኬጥያውያን መንግሥት ሆነ። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ጎርፍ

[thumb|በዝናብ እና ትልቅ ማዕበል የተከሰተ ጎርፍ በ[ዳርዊን፣ ሰሜናዊ ግዛት|ዳርዊን፣ ሰሜናዊ ግዛት፣ አውስትራልያ]]
[thumb|ንጉሥ አብዱላ ጎዳና ተጥለቅልቆ በ[ጅዳ፣ ሳዑዲ አረቢያ]]
[thumb|በኸሪኬን ዊልማ በኦክቶበር 2005 እ.ኤ.አ. የተከሰተ ጎርፍ [ኪይ ዌስት፣ ፍሎሪዳ፣ አሜሪካ አካባቢ]]
[thumb|ጎርፍ በ[ናታል፣ ሪዮ ግራንድ ዶ ኖርቴ፣ ብራዚል ውስጥ (ኤፕሪል 2013 እ.ኤ.አ.]]
[thumb|በከባድ ዝናብ የተከሰተ ፈጣን ጎርፍ በ[ቱዉምባ፣ ክዊንስላንድ፣ አውስትራልያ]]

**ጎርፍ** ወይም **የውሃ መጥለቅለቅ** ማለት በተለምዶ ደረቅ የሆነ መሬት በውሃ መሞላት ነው። ጎርፍ ብዙ ጊዜ በመኖሪያና የንግድ ተቋማት ላይ ጉዳት ያደርሳል። ሆኖም በወንዞች አካባቢ ያለው መሬት ጠፍጣፋ እና ለም ስለሆነ ሰዎች በውሃ ዳርቻ ይሠፍራሉ። አንዳንድ ጉርፎች ቀስ ብለው የሚያጥለቀልቁ ሲሆኑ ሌሎች ደግሞ በጥቂት ደቂቃዎች በፍጥነት ይሞላሉ።
## ዋና የጎርፍ ዓይነቶች እና መንስዔዎቻቸው
### ከዝናብ ጋር የተያያዘ
በጠፍጣፋ ወይም ዝቅ ባለ ቦታ ላይ የዝናብ ውሃ ወደ መሬት ቶሎ መዝለቅ ካልቻለ ወይም በአስፋልት ወይም ሌላ ደረቅ ንጣፍ ከተከለከለ ጎርፍ ሊከሰት ይችላል።
### የወንዝ ሙላት
ተከታታይ ዝናብ ወይም ፈጣን የበረዶ መቅለጥ ወንዝ እንዲሞላና እንዲያጥለቀልቅ ያደርጋል። ይህም ክስተት በመሬት መንሸራተት፣ ቆሻሻ ወይም ሌላ እንቅፋት ሊባባስ ይችላል።
### የባህር ዳርቻ
በባህር ዳርቻ እና በወንዝና ባህር መገናኛ /estuary/ ቦታ ላይ በነፋስ እና ዝቅ ያለ የአየር ግፊት የሚከሰት የውሃ ማዕበል ጎርፍን ሊያስከትል ይችላል። በአውሎ ነፋስ ወይም ሱናሚ /tsunami/ የሚነሳ መጥለቅለቅም በዚህ ክፍል ውስጥ ይመደባል።
### ድንገተኛ አደጋ
እንደ የመሬት መንቀጥቀጥ ወይም እሳተ ገሞራ ያሉ ድንገተኛ አደጋዎች ጉርፍ ሊያስነሱ ይችላሉ። በተጨማሪም በግድብ መፍረስ ወይም ሌላ የመሰረተ ልማት መበላሸት የሚከሰት ጎርፍ በዚህ ምድብ ውስጥ ይጠቃለላል።

## ጉዳት
### ወዲያው የሚከሰት ጉዳት
የጎርፍ ዋና ጉዳቶች የሰውና እንስሳ ሞት፣ የሕንጻዎች መፍረስ እና የመንገድ፣ ድልድይና ፍሳሽ ማስወገጃ ቱቦ መበላሸት ናቸው።

የመሠረተ ልማት መውደም የኤሌክትሪክ ኃይል ማስተላለፊያ እና ማመንጫዎችን ከሥራ ውጭ ሊያደርግ ይችላል። የኤሌክትሪክ ኃይል እጥረት ደግሞ በርካታ ሂደቶችን ያስተጓጉላል። ለምሳሌ የውሃ ማጣሪያ እና ማቅረቢያ ተቋማት አገልግሎት ሊያቆሙ ይችላሉ።

የንፁህ ውሃ እጥረትና የፍሳሽ ውሃ ከጎርፍ ጋር መቀላቀል እንደ ታይፎይድ እና ኮሌራ ዓይነት የውሃ ወለድ በሽታዎች መንስዔ ሊሆን ይችላል።

በመንገድ እና ሌላው መሠረተ ልማት ላይ የደረሰ ጉዳት የጎርፍ ሰለባ የሆኑ ሰዎችን ለመርዳት ወይም በአስቸኳይ ለማከም በሚደረገው ጥረት ላይ እንቅፋት ይሆናል።

በጎርፍ የተጥለቀለቀ የእርሻ መሬት ላይ እህል መዝራት ወይም መሰብሰብ ስለማይቻል ከጥቅም ውጪ ይሆናል። ይሄም ለምግብ እጥረት ይዳርጋል። ጎርፉ እጅግ በጣም ከፍተኛ ከሆነ የአንድ አገር እህል በሙሉ ሊጠፋ ይችላል። አንዳንድ የዛፍ ዝርያዎች ለረዥም ጊዜ ስራቸው በውሃ ከተጥለቀለቀ በሕይወት ላይቆዩ ይችላሉ።

### የረጅም ጊዜ ጉዳት
የቱሪዝም መዳከም፣ የመጠገኛ ወጪ እና የቁሳ ቁስ ዋጋ ንረት በኢኮኖሚው ላይ የሚያደርገው ተጽዕኖ በአብዛኛው ጊዜ ከከፍተኛ መጥለቅለቅ በኋላ ይታያል። የሰው ሞት፣ የአካል ጉዳትና የንብረት መውደም የሥነ ልቦና ችግር ሊፈጥር ይችላል።

## የጎርፍ ትንበያ
ጉርፍ ከመድረሱ በፊት መተንበይ ቅድመ ጥንቃቄዎች እንዲወሰዱ እና የሚመለከተው ህብረተሰብ እንዲጠነቀቅ ጊዜ ያሰጣል።

ትክክለኛ ትንበያ ለመስጠት የአንድ ወንዝን ፍሰት ከዝናብ መጠን ጋር የሚያገናኝ ታሪካዊ መረጃ ወይም ሬከርድ ያስፈልጋል። ይህን ታሪካዊ መረጃ ከጊዜው የአየር ትንበያ እና የአካባቢው መሬት ሁኔታ ጋር በመቀላቀል የጎርፉን መድረሻ ጊዜ እና ከፍታ አስቀድሞ መገመት ይቻላል።
## ማመዛገቢያ


## የውጭ መያያዣ
* በኪንግ ካውንቲ፣ ዋሽንግተን ክፍላገር፣ አሜሪካ የተዘጋጀ የጎርፍ ትምህርታዊ ቪድዮ (Archive ) - ዩ ቱብ: "Amharic - King County Flood Safety Video."

መደብ:ውሃ
የውሃ ኡደት

thumb|300px|የውሃ ኡደት ሥዕላዊ መግለጫ
thumb|300px|በናሳ የተሰራ ቪድዮ

**የ[[ውሃ]] ኡደት** ማለት በሰማይ፣ በምድር ላይ እና ከምድር በታች ያለው የማያቋርጥ የውሃ እንቅስቃሴ ማለት ነው። ውሃ እየተነነ፣ እየጤዘ፣ እየዘነበ፣ እና ከምድር ውስጥ እየሰረገ ከአንድ ክፍል ወደ ሌላው ይዘዋወራል። በሚዘዋወርበትም ጊዜ ከፈሳሽነት ወደ በረዶ እና ጋዝ ይለዋወጣል። በዚህም መልክ ውሃ ሲዘዋወር ውሃው ይጣራል፣ ጨው አልባ ይሆናል፣ የተለያዩ ንጥረ ነገሮችንም ከተለያዩ የዓለም ክፍሎች ያመላልሳል። በተጨማሪም ድንጋይን በመሸርሸር እና አፈርና አሸዋ በማዝቀጥ የዓለምን መልክዓ ምድር ይለውጣል።

የውሃ ኡደት ኃይል /energy/ መለዋወጥን ያካትታል። ይህም የሙቀት ልክ ከፍና ዝቅ እንዲል ያደርጋል። ለምሳሌ፦ ውሃ ሲተን ኃይል ስለሚወስድ አካባቢውን ያበርዳል።
ጋሮን ወንዝ

thumb|300px|ጋሮን ወንዝ
**ጋሮን ወንዝ** (*Garonne*) በደቡብ ፈረንሳይ የሚፈስስ ወንዝ ነው።

መደብ:ወንዞች
መደብ:ፈረንሣይ
ካሌብ

**ካሌብ** በብሉይ ኪዳን ውስጥ የእስራኤል ሰው ነበረ። ከግብፅ ከጥልቅ ጭቆና ባርነት ከወጡ 603,550 ያህል ወንዶችና ቤተሠቦቻቸው ሁሉ መካከል እርሱና ኢያሱ ወልደ ነዌ ብቻ ዮርዳኖስ ወንዝን በመሻገር ወደ ከነዓን በሕይወት እንዲገቡ ተፈቀዱ። ይህ የሆነው ኢያሱና ካሌብ በመንፈሳቸው ለእግዚአብሔር ስለ ታዘዙ ነው። ከግብጽ ያመለጡት ሌሎች ሁሉ በሲና ምድረ በዳ ዙሪያ ለ40 ዓመታት ቆይተው 601,730 ልጆቻቸው ወደ ከነዓን የዘመቱ ናቸው እንጂ ትውልዳቸው በሙሉ በ40 ዓመታት ውስጥ አልቀሩም።

በ*[[ፕሲውዶ-ፊሎ]]* ዘንድ ወንድሙ ቄኔዝ ከኢያሱ ቀጥሎ የእስራኤል ፈራጅ ሆነ።



መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
የደማስቆ ሰነድ

thumb|300px|የአንዱ ቅጂ ቅሬታ

**የደማስቆ ሰነድ** በቁምራን ዋሻዎች ከ1938 ዓ.ም ጀምሮ ከተገኙት ብራናዎች መካከል አንዱ ሲሆን ከዚያ በፊት ሌላ ቅጂ በካይሮ በ1889 ዓ.ም. ተገኝቶ ይታወቅ ነበር።

## ጥቅስ

ስለ መጨረሻ ቀን ሲነበይ እንዲህ ይላል። 

:«የጽድቅ መሪ» ከተሰበሰበበት ቀን ጀምሮ ከድተው ለሐሣዊዉ የተሰለፉ ሁሉ እስከ መጥፋታቸው ድረስ አርባ ዓመት ያህል ይሆናል።

## የውጭ መያያዣ
*የደማስቆ ሰነድ 
*የደማስቆ ሰነድ - ሌላ ትርጒም 

መደብ:አይሁድ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ሥነ ቅርስ
ሐቲ

**ሐቲ** በጥንታዊ አናቶሊያ የተገኘ ብሔር ነበረ። ዋና ከተማቸው ሐቱሳስ ነበር። ሐሊስ ወንዝ አገራቸውን ይዞር ነበር። 

ሐቲ የሚለው ስም ከአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ዘመን ጀምሮ (2070 ዓክልበ. ግድም) ይታወቃል። የአካድና የአሦር ነጋዴዎች በሐቲ የራሳቸውን ሠፈሮች (*[[ካሩም]]*) ሲኖሯቸው የሳርጎንን እርዳታ ይጤይቁ ነበር፣ ሳርጎንም የቡሩሻንዳ ንጉሥ ኑርዳጋልን እንዳሸነፈው ይባላል። የሳርጎን ተከታይ ናራም-ሲን በሐቲ ንጉሥ ፓምባ ተዋጋ። 

የሐቲ ሰዎች ቋንቋ ሐትኛ ዝምድናው የማይታወቅ ነው። በኋላ ዘመን ሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋ የተናገረ ሕዝብ ከካነሽ ተነሣ፣ ቋንቋቸውንም «ነሺሊ» (የካነሽ ቋንቋ) ይሉት ነበር። ግዛታቸውን በሐቲ ላይ ካስፋፉ በኋላ አገሩን «ሐቲ» በሚለው መጠሪያ ማለታቸውን አልተዉም። «ሐቲ» ከዕብራይስጥ ስም «ሔቲ» (ኬጢ) ጋር ተመሳሳይነት ስላለው እነዚህ ሰዎች አሁን በእንግሊዝኛ «ሂታይት» (ኬጥያውያን) ይባላሉ፣ ሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋቸውም («ነሺሊ») ኬጥኛ ይባላል። የቀደሙት የሐቲ ብሔር ግን በዘመናት ላይ ከኬጥያውያን ጋር ተቀላቀሉና ልዩ መታወቂያቸውን አጡ።

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ሊሙ

የኦሮሚያ ወረዳዎች፦
*ሊሙ (ወረዳ)
*ሊሙ ቆሳ
*ሊሙ ሳቃ

*ሊሙ (የአሦር ማዕረግ)
በረዶ

**በረዶ** በጣም ቀዝቅዞ ጠጣር የሆነ ውሃ ነው። የውሃ ቅዝቃዜው ኣልቦ ዲግሪ ሴንቲግሬድ ወይም 32 ዲግሪ ፋረንሃይት ሲደርስ በረዶ ይሆናል።

መደብ:ውሃ
Getnet Abebe

**Getnet Abebe** is the Ethiopian young journalist, for freedom . Getnet Abebe wish freedom for all  .

## References

## External links
* http://www.global-changemakers.net/members/getnet-abebe/activity/ 
* http://www.plussocialgood.org/Profile/22078
ኤብላ

**ኤብላ** የሶርያ ጥንታዊ ከተማ ነበር። ዛሬው ሥፍራው በአረብኛ *ተል ማርዲኽ* ተብሎ የኤብላ ጽላቶች የተገኙበት ፍርስራሽ ነው። 

ከአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን አስቀድሞ በሆነው ዘመን ኤብላ ሰፊ መንግሥት በሶርያ ዙሪያ እንደ ነበረው ይታወቃል። የጽላቶች ቤተ መዝገብ ሕንጻ የተቃጠለበት ጊዜ የሚከራከር ነው። ሦስት ዋና አስተያየቶች አሉ፤ 1) ከሳርጎን በፊት በኤብላ ተፎካካሪ በማሪ፤ 2) በሳርጎን እራሱ፤ ወይም 3) በሳርጎን ልጅ ልጅ በናራም-ሲን። አሁን በሳርጎን ዘመን በ2074 ዓክልበ ግድም እንደ ጠፋ  ቢመስልም በሳርጎን ወይም በማሪ ሰዎች እጅ መጥፋቱን እርግጠኛ አይደለም።

## የኤብላ ጥንታዊ መንግሥት
ኤብላ መቼ እንደ ተመሠረተ ባይታወቅም ምናልባት 2400-2350 ዓክልበ. (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) እንደ ሆነ ሊገመት ይቻላል። የሥነ ቅርስ ሊቃውንት ግን እስከ 3000 ዓክልበ. ድረስ ይገፉታል። 

በአንዱ ጽላት ላይ ከኢግሪሽ-ሐላብ (2127 ዓክልበ. ግድም) አስቀድሞ የገዙት ፴ ነገሥታት ስሞች ይዘረዝራሉ፦ ሳኩሜ፣ ሹ-[...]፣ ላዳው፣ አቡጋር፣ ናምነላኑ፣ ዱሙዳር፣ እብላ፣ ኩልባኑ፣ አሻኑ፣ ሳሚዩ፣ ዚያሉ፣ ሩማኑ፣ ናማኑ፣ ዳ-[...]፣ ሳጊሹ፣ ዳኔዩም፣ ኢቢኒ-ሊም፣ ኢሽሩድ-ዳሙ፣ ኢሲዱ፣ ኢሽሩድ-ሐላም፣ ኢክሱድ፣ ሪዳ-ሊም፣ አቡር-ሊም፣ አጉር-ሊም፣ ኢቢ-ዳሙ፣ ባጋ-ዳሙ፣ ኤናር-ዳሙ፣ ኢሻር-ማሊክ፣ ቁም-ዳሙ፣ እና አዱብ-ዳሙ ናቸው።

ከነዚህ ስሞች ብዙ በሃይማኖታዊ ሥነ ሥርዓቶቻቸው ደግሞ ይገኛሉ፣ በተለይም ከ«ሳጊሹ» እስከ «ኢሽሩድ-ዳሙ»፣ እና «ኤናር-ዳሙ» ያሉት ስሞች ይጠራሉ። ኢቢ-ዳሙ በካነሽ ሐቲ ከተገኘ ማኅተም ቅርስ ይታወቃል። ቁም-ዳሙ ከሌሎች ሰነዶች ሲታወቅ ከማሪ መንግሥት ጋራ የሆኑት ችግሮች በእርሱ ዘመን እንደ ጀመሩ ይመስላል። ይህም በማሪ ነገሥታት ሳዑሙ ወይም ኢቱፕ-ኢቫር ዘመናት እንደ ነበር ይታሥባል። ተከታዩም አዱብ-ዳሙ እጅግ አጭር ዘመን እንደ ነገሠ ይታወቃል። 

[280px|thumbnail|left|የኤብላ መንግሥት በጫፉ በ2109 ዓክልበ. ግድም ([ኡልትራ አጭር አቆጣጠር)]]

የተገኙት መዝገቦች ከአዱብ-ዳሙ በኋላ ከገዙት ከሦስቱ መጨረሻ ነገሥታት ዘመኖች ናቸው። እነርሱም ኢግሪሽ-ሐላብ (12 ዓመታት)፣ ኢርካብ-ዳሙ (7 ዓመታት) እና ኢሻር-ዳሙ (35 ዓመታት) ናቸው (2127-2074 ዓክልበ.)። ከሃይለኛ ጠቅላይ ምኒስትሮቻቸው የሚታወቁ አራኩም፣ ኤብሪዩም እና ኢቢ-ዚኪር (ወይም ኢቢ-ሲፒሽ) ናቸው። መዝገቦቹ የተጻፉበት ኩኔይፎርም በተባለ ጽሕፈት ሲሆን ቋንቋቸው ኤብላኛ ነው፣ ይህ ለአካድኛ ተመሳሳይ የሆነ ሴማዊ ቋንቋ ወይም ቀበሌኛ ነው።  

ኢሻር -ዳሙ በማሪ ላይ ከናጋርና ከኪሽ ጋራ ስምምነት ተዋዋለ፤ አለቃውም ኢቢ-ዚኪር የማሪን ሃያላት በተርቃ ውግያ አሸነፋቸው። ከዚህ በኋላ የኤብላ ሥራዊት አርሚን ያዙ፣ የኢቢ-ዚኪርም ልጅ ኤንዚ-ማሊክ እዝያ ገዥ ተደረገ። ኢሻር-ዳሙ ካረፈ በኋላ ግን ምናልባት 2074 ዓክልበ. ግ. ሳርጎን ወይም ማሪ ኤብላን እንዳጠፋ ይመስላል።

ከዚህ በኋላ ኤብላ እንደገና እንደተሠራ ይታወቃል። በላጋሽ ንጉሥ ጉዴአ ዘመን (2009-1989 ዓክልበ.) በአንዱ ሰነድ ጉዴአ የአርዘ ሊባኖስን ዕንጨት ከኤብላ ግዛት ከኡርሹ ይጠይቃል። በኡር ንጉሥ አማር-ሲን ፯ኛው ዓመት (1912 ዓክልበ.) የኤብላ ንጉሥ ይጠቀሳል። ከዚህም በኋላ ኤብላ ሁለተኛ ምናልባትም በሑራውያን ዕጅ እንደ ጠፋ ይታሥባል።

ዳግመኛም ተሠርቶ በሦስተኛው የኤብላ መንግሥት ወቅት፣ የንጉሥ ኢቢት-ሊም ሐውልት ቅርስ ተገኝቷል፤ ልክ መቼ እንደ ነገሠ ግን ገና እርግጠኛ አይደለም። የኤብላ ንጉሥ ኢመያ በግብጽ ፈርዖን ሆተፒብሬ ዘመን (1806-1803) እንደ ገዛ ከአንድ ሐውልት ቅርስ ታውቋል። በያምኻድ መንግሥት ዘመን ለያምኻድ ተገዥ ነበረ፤ የአላላኽ ገዥ አሚታኩም ልጅ የኤብላን ልዕልት አገባ። የኬጥያውያን መንግሥት ንጉሥ 1 ሙርሲሊ በ1508 ዓክልበ. ግ. ኤብላንም ያምኻድንም አጠፋቸው። በዚያን ጊዜ የኤብላ መጨረሻ ንጉሥ ኢንዲሊማ ተባለ።

ከዚያ በኋላ በሥፍራው ላይ ጥቃቅን መንደር ብቻ ቀረ፣ ይህም ምናልባት እስከ 500 ዓ.ም. አካባቢ ድረስ ቆየ።

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:የሶርያ ከተሞች
ወይዘሮ የሺ እመቤት

**ወይዘሮ የሺመቤት** የልዑል ራስ መኮንን ባለቤት እና የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ እናት ነበሩ።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
 የሺመቤት አሊ ጋምጩ ማናቸው? ልዕልት የሺእመቤት እናታቸው ወ/ሮ ወለተጊዮርጊስ  የምሩ  ሲባሉ አባታቸው ደግሞ አሊ ጋምጩ ይባላሉ፡፡ የተወለዱት አማራ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት  ደቡብ ወሎ ዞን ወረኢሉ ወረዳ ዶሉ በሚባል ቦታ ነው፡፡የዚህ ፅሁፍ አዘጋጅ ከ20 አመት በፊት በወረኢሉ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት የታሪክ መምህር ሆኜ በማገለግልበት  ወቅት የአካባቢውን ታሪክ የያዘ አጠር ያለ ታሪካዊ የጥናት ፅሁፍ ለት/ቤቱ አቅርቤ ነበር፡፡  ጥናት ከቀረበባቸው ታሪካዊ የአካባቢው ጉዳዮች አንዱ የልዕልት የሺእመቤት አሊ ጋምጩ ታሪክ ነበር፡፡ የልዕልቷ ቤተሰቦች ማለትም ተወላጆቻቸው በማነጋገር ጥርት ያለ እና ታሪኩን እንደወረደ ለመፃፍ ተሞክሯል፡፡ የልዕልቷ አራተኛ እና አምስተኛ ተወላጆች በአካባቢው በሕይወት ስላሉ የሚያውቁትን እና ከቀደምት ቤተሰቦቻቸው የተነገራቸውን ምንም ሣይሸራረፉ ቃል በቃል ነግረውኛል፡፡ የተወለዱበት ቦታ ሣይቀር በአካል በመገኘት አይቼዋለሁ፡፡ አሁን በምን ደረጃ ላይ እንደለ ባላውቅም  በወቅቱ እጅግ በጣም ትልልቅ እድሜ ጠገብ ዛፎች እና በመፈራረስ ላይ የሚገኝ ቤት እና አጥር ነበረው፡፡ ልዕልት የሺመቤትን የተመለከተ የሰነድ ማስረጃ ማግኘት ግን አልቻልኩም፡፡ ይህ ምናልባትም ልዕልቲቷ አካባቢውን በህፃንነታቸው ስለለቀቁት ይመስለኛል፡፡ ዘውዴ ረታ ተፈሪ መኮንን ረጅሙ የስልጣን ጉዞ በሚባለው መፅሃፋቸው ገፅ 18 ላይ “ወ/ሮ ወለተ ጊዮርጊስ ከወረኢሉ ባላባት ከሼህ ዓሊ የወለዷትን ሴት ልጅ ይዘው ወደ ሸዋ ለመመለስ የቻሉት አፄ ምኒሊክ ከቴዎድሮስ አምልጠው ከተመለሱ ከአንድ አመት በኋላ ነው፡፡ በዚያን ጊዜ ህፃኗ የሺእመቤት የአራት አመት ልጅ ነበረች” ይላሉ፡፡ ይህ የሚያመለክተው ልዕልት የሺመቤት አካባቢው የለቀቁት በህፃንነታቸው ስለነበር ታሪካዊ የሰነድ ማስረጃዎች በአካባቢው አለመገኘቱ ግልፅ ነው፡፡    ልዕልት የሺእመቤት፤ ሃሰን አሊ እና ስናፍቅሽ አሊ የሚባሉ ሁለት ወንድም እና እህት ነበራቸው፡፤ ሆኖም ግን በእናት የሚገናኙ አይመስለኝም፡፡ የስናፍቅሽ እና የሃሰን አሊ ተወላጆች ወረኢሉ እና ጃማ ወረዳ በብዛት ስለሚገኙ የልዕልቷን ታሪክ መፃፍ ለሚፈልጉ ጥሩ አጋጣሚ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡  በተለይ የስናፍቅሽ አሊ ልጅ የነበሩት እና በኃ/ስላሴ ጊዜ የጃማ ወረዳ (በደቡብ ወሎ የሚገኝ ወረዳ ነው) አስተዳዳሪ የነበሩት ፊታውራሪ ከበደ ባንተአይምጣ የአባቴ የቅርብ ጓደኛ ስለነበሩ ቤታችን እየመጡ
ስለቀዳማዊ ኃ/ስላሴ ቤተሰብ እና አንዳንድ ተያያዥ ጉዳዮች በተመለከተ ከአባቴ ጋር የሚያደርጉት ውይይት እና ጭውውት ሁልጊዜ አስታውሰዋለሁ፡፡  የፊታውራሪ ከበደ ልጆች ጋር አብሮ አደጎች ስለሆንን ይሄንን የታሪክ ማስታወሻ ሳዘጋጅ ኑሮዋን ጃማ ወረዳ ያደረገችውን ልጃቸውን ወ/ሮ ተዋበች ከበደን በስልክ አናግሬአት ነበር፡፡ በማዘጋጀው ማስታወሻ ደስተኛ ብትሆንም የልዕልት የሺመቤት አሊ ጋምጩ ታሪክ አስታዋሽ ማጣቱ ግን ቅር እንዳሰኛት አልሸሸገችኝም፡፡ በቅርብ የታተመው እና ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ “የኦሮሞ እና የአማራ እውነተኛ የዘር ምንጭ” በሚለው መጽሃፋቸው ገጽ 241 ላይ “እናቱ ( ቀዳማዊ ሃይለስላሴን) የሺመቤት አሊ ጋምጮ በአባትዋ በኩል የወረሂመኑ ኦሮሞ ናት፡፡ በአዲሱ ግኝት መሰረት ይብረሁልሽ በተባለችው ስልጤ- ጉራጌ እናትዋ `ቂቶ ` ትባል የነበረችው አያትዋ ወ/ሮ ወለተ -ጊዎርጊስ የወሎው ኦሮሞ ነብይ የሸህ ሁሴን ጅብሪል ልጅ ናት፡፡ ይህ ማለት ሼኽ ሁሴን ጅብሪል የአጼ ሀይለስላሴ ቅድመ አያት ናቸው ማለት ነው” በማለት ጽፈዋል፡፡ ሆኖም ግን ይህ ፍጹም ስህተት የሆነ የታሪክ ግድፈት ነው፡፡አጼ ኃ/ስላሴ ከሸኽ ሁሴን ጅብሪልም ሆነ ከወረሂመኑ ተወላጆች ጋር ምንም ግንኙነት የላቸውም፡፡ ይህ በዚህ እንዳለ ልዕልት የሺእመቤት አሊን የሚያውቅ እና ስለ እሳቸው አንጀት አርስ ፅሁፍ የተፃፈው በፊታውራሪ ተክለሃዋርያት ነው፡፡ እኚህ ግለሰብ በልዕልቲቷ ቤት ያደጉ በመሆናቸው ደግነታቸውን፣ ባህሪያቸውን፣ መልካቸውን እና ከዚያም ባሻገር  ዘግናኝ አሟሟታቸውንም ሂደት ፅፈውልናል፡፡   ፊታውራሪ ተክለኃዋርያት ተክለማርያም የህይወቴ ታሪክ በሚባለው እና በ1998 ዓ.ም ቤተሰቦቻቸው ባሳተሙት መፅሀፍ ገፅ 32 ላይ ተክለሃዋሪያት ልእልት የሺመቤትን መጀመሪያ ያያዋቸው ቀን የነበረውን ሁኔታ  ሲገልፁ ወ/ሮ የሺእመቤት በጣም ወፍራም ብስል ቀይ ናቸው፡፡ ቆንጆ ናቸው፡፡ ሹሩባቸው በትከሻቸው ላይ ተንዘርፍፏል ይላሉ፡፡  በርግጥ ቁንጅናቸውን ለመመስከር የቀዳማዊ ኃ/ስላሴን መልክ ማየት በቂ ይመስለኛል፡፡
የጅማ ኦሮሞም ነበሩ
ማጋን

**ማጋን** በጥንት ከመስጴጦምያ ጋራ (በተለይ በአካድና ዑር መንግሥት ዘመኖች) ንግድ በመርከቦች ያካኼደ ኣገር ነበር። ዛሬ ኦማን በተባለ ኣገር አንደ ተገኘ ይታስባል።

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:ታሪካዊ አገሮች
ሲካኑስ (የማሎት ታገስ ልጅ)

**ሲካኑስ** ጣልያናዊው መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። የማሎት ታገስ ልጅ ይባላል። የቬቱሎኒያ ክፍል ለሲካኑስ አንደ ተሰየመ ይጨምራል። በርሱ ዘመን የፋይጦን ልጅ ሊጉር ሠፈረኞች ከኤሪዳኑስ (ፖ ወንዝ) አና ከኢስተር (ዳኑብ ወንዝ) መካከል ወዳለው ክፍል አንደ ላከ ይጽፋል። ከዚያ ሲካኑስ የቀድሞ ጣልያን ንጉሥ ያኑስ ሚስት ኣሬቲያ ወይም ሆርቺያ ለማክበር ኣምልኮቷን መሠረተ። 

ከቲቤር ወንዝ ደቡብ የኖሩት ታላላቅ ሰዎች ወይም ጊጋንቴስ ወገን ተነሣ። ከሲካኑስ በኋላ ዔናቂ ሉኪ የሚባሉ ኣምባገነኖች ጣልያንን በግፍና ጭቆና ኦሲሪስ አፒስ አስካስወጣቸው ድረስ አንደ ገዙ ይጻፋል። 

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
2 አንተፍ

thumb|250px|የ፪ ኣንተፍ መቃብር ጽላት
**2 አንተፍ ዋሃንኽ** ግብጽን ከጤቤስ (11ኛው ሥርወ መንግሥት) የገዛ ፈርዖን ነበረ።

የታችኛና የላይኛ ግብጽ ዘውዶች ይግባኝ ቢለውም በተግባር ግዛቱ በላይኛ ግብጽ ላይ አስከ አቢዶስ ድረስ ብቻ ነበር። በዘመኑ ከጠላቶቹ ወደ ስሜን ከቀጢዎቹ ወገን ጋር ይዋጋ ነበር። ወደ ደቡብ አስከ ግብጽ ደቡብ ጠረፍ አስከ ኤሌፋንቲኔ (የቡ) ድረስ ገዛ።

መደብ:የ1ኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ፐላው

**ፐላው** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው አሁን ጘልሩሙድ ነው። በ1999 ዓ.ም ዋና ከተማው በይፋ ከኮሮር ወደ ጘሩልሙድ ተዛወረ።

## ማጣቀሻ

መደብ:አገራት
ሳሞዓ

**ሳሞዓ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው አፒያ ነው።

መደብ:አገራት
ትሪኒዳድና ቶቤጎ

**ትሪኒዳድና ቶቤጎ** የካሪቢያን ባህር ደሴት አገር ሲሆን ዋና ከተማው ፖርት ኦፍ ስፔን ነው። የዋናው ደሴት ስም «ትሪኒዳድ» ማለት በእስፓንኛ «ሥላሴ» ሲሆን የአነስተኛይቱ ደሴት ስም «ቶቤጎ» ትርጉም «ትምባሆ» ነው። 

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ሰይንት ኪትስና ኒቨስ

**ሰይንት ኪትስና ኒቨስ** (ደግሞ **ሰይንት ክሪስቶፈርና ኒቨስ** ሊባል ይችላል) የካሪቢያን ባህር ደሴት አገር ሲሆን ዋና ከተማው ባስቴር ነው። 

የዋናው ደሴት ስም «ሰይንት ኪትስ» ወይም «ሰይንት ክሪስቶፈር» ሲሆን ትርጉሙ «ቅዱስ ክሪስቶፎሮስ» ነው። የአነስተኛይቱ ደሴት ስም «ኒቨስ» ከእስፓንኛ «ኒዬቬስ» («በረዶ») መጣ።  

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ሰይንት ሉሻ

**ሰይንት ሉሻ** የካሪቢያን ባህር ደሴት አገር ሲሆን ዋና ከተማው ካስትሪስ ነው። የደሴት ስም «ቅድሥት ሉሲያ» ማለት ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
የማይክሮኔዥያ ተባባሪ ክፍላገሮች

**የማይክሮኔዥያ ተባባሪ ክፍላገሮች** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ፓሊኪር ነው።

ዋናው ኢንዱስትሪ ከውቅያኖስ አሣ በተለይም ጦን ማጥመድ ነው።  የመቆያ ግብርና ብቻ አለ፤ ዋና ምርቶቹም ኮኮነት ዘምባባ፣ ሙዝ፣ አሬካ ዘምባባ፣ ካሳቫ፣ ስኳር ድንች ናቸው። እንግሊዝኛ የሥራ ቋንቋና መደበኛው ቋንቋ ነው፤ የተለያዩ የልዩ ልዩ ደሴቶች ኗሪ ቋንቋዎች አሉ። 

## ታሪክ
300px|thumb|left|የኗሪዎች ሰላምታ ሥነ ስርአት
ዙሪያው ለ1100 እስከ 1600 ዓም ግድም ድረስ የሳውደዩር መንግሥት ተባለ፤ በዚያም ጊዜ ኢሶከለከል ለተባለ አሸናፊ እንደ ወደቀ በአፈ ታሪክ ይባላል። የኢሶከለከል ሥርወ መንግሥት እስከ 1878 ዓም ድረስ ቆየ፤ ከዚያ በኋላ የእስፓንያ ቅኝ ግዛት ሆነ።  አውሮጳዊ ተጓዦች ግን ከ1522 ዓም ጀምሮ በመርከብ ይጎበኙ ነበር። የእስፓንያ ቅኝ ግዛት መሆኑ ከ1878 እስከ 1891 ዓም ቆየ፣ በ1891 ዓም ለጀርመን መንግሥት ተሸጠ። በ1906 ዓም አንደኛው የዓለም ጦርነት ሲጀመር ጃፓን ደሴቶቹን ከጀርመን ያዛቸው፤ በሁለተኛው የአለም ጦርነት ግን በ1936 ዓም አሜሪካ ከጃፓን ያዛቸው። ከጦርነቱ በኋላ በይፋ የተመድ አደራ ተብሎ በአሜሪካ አስተዳደር ስር እስከ 1979 ዓም ድረስ ቆየ።

## ማጣቀሻ

መደብ:አገራት
ሰይንት ቪንሰንትና ዘ ግረነዲንዝ

**ሰይንት ቪንሰንትና ዘ ግረነዲንዝ** የካሪቢያን ባህር ደሴት አገር ሲሆን ዋና ከተማው ኪንግስታውን ነው። ሰይንት ቪንሰንት ዋናው ትልቁ ደሴት ነው። 

የብሪቲሽ ኮመንዌልዝ አባል ሲሆን ከንግሥት ኤልሣቤጥ ግዛቶች አንዱ ነው።  የሀገሩ ዋና ምርት ሙዝ ነው፣ እንዲሁም የቱሪዝም መድረሻ ነው። የአገር ሥራ ቋንቋ እንግሊዝኛ ቢሆንም የሕዝብ መነጋገሪያ የቪንሰንት ክሬዮል ነው። 

በአገሩ ታሪክ፣ እስከ 1711 ዓም ድረስ የደሴቶች ኗሪዎች የካሪቦች ብሔር አውሮጳውያን እንዳይሠፍሩባቸው ከለከሉ።  በቋንቋቸው ሰይንት ቪንሰንትን «ዮውሎውማይን» ይሉት ነበር። በመርከብ አደጋ ምክንያት ግን ከባርነት ያመለጡ አፍሪካውያን በደሴቶቹ ደርሰው ከካሪቦቹ ጋር ተቀላቀሉ። እነርሱም የጋሪፉና ብሔር ተብለው በኋላ (1789 ዓም) ወደ ሆንዱራስና ቤሊዝ አካባቢ በመካከለኛ አሜሪካ ጠፈፍ ተሰደዱ። የፈረንሳይ ሰዎች በ1711 ዓም ሠፈሩበት፣ ዩናይትድ ኪንግደም በጦርነት በ1746 ዓም ያዘው፣ እንደገና ከ1771 እስከ 1775 ዓም ድረስ ወደ ፈረንሳይ ተመለሰ፤ ከዚያም ጀምሮ የዩናይትድ ኪንግደም ቅኝ ግዛት ሆኖ እስከ 1971 ዓም ድረስ ቆይቶ ነበር።  

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
A

thumbnail|220px

**A** / **a** በላቲን አልፋቤት መጀመርያው ፊደል ነው። 

በእንግሊዝኛ የፊደሉ ስም አጠራር /ኧይ/ ሲሆን፣ ይህ ታላቅ የአናባቢ መፈራረቅን ያንጸባርቃል። ባብዛኛው ቋንቋዎች ግን በተለመደው የአናባቢ «ኣ» ን ድምጽ ኃይል ይወክላል።

የ«A» መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «አሌፍ» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የበሬ ራስ ስዕል መስለ። ለዚህም ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። ቅርጹ ከዚያ በፊንቄ (ከነዓን) ሰዎች ተለማ። 

በፊንቄ ጽሕፈት የፊደሉ ድምጽ እንደ ተናባቢ («እ») ሲሆን፣ በግሪክ አልፋቤት ግን ይህ ምልክት የአናባቢ ድምጽ «ኣ» ለማመልከት ተጠቀመ። ከዚህም በግሪክ አልፋቤት "አልፋ" (Α α) ደረሰ። በግዕዝ አቡጊዳ ደግሞ «አ» («አልፍ») የሚለው ፊደል ከቅድመ-ሴማዊው «አሌፍ» ስለ መጣ፣ የላቲን 'A' ዘመድ ሊባል ይችላል። 

መደብ:የላቲን አልፋቤት
የፌደራል የሥነምግባር እና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን

thumb|right|የኮሚሽኑ ምልክት
**የፌደራል የሥነምግባር እና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን** (ፌ.ሥ.ፀ.ሙ.ኮ.) በኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ውስጥ የሥነምግባር መከታተያ ኮሚሽን ነው። የኮሚሽኑ ተጠሪነት በቀጥታ ለኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ነው። የኮሚሽኑ ኮሚሽነር ክቡር አቶ ዓሊ ሱለይማን ሲሆኑ ም/ኮሚሽነሩ ደግሞ ክቡር አቶ ወዶ አጦ ናቸው። ኮሚሽኑ «ሥነምግባር» (እንግሊዝኛ፦ Ethics) የተባለ በዓመት አራት ጊዜ የሚታተም መፅሄት እና «መስታወት» (እንግሊዝኛ፦ Insight) የተባለ በዓመት ሁለት ጊዜ የሚወጣ ኒውስሌተር አለው።

## አመሠራረት
እ.ኤ.አ. በ1996 በብሔራዊ ደረጃ የተጀመረው የሲቪል ሰርቪስ ማሻሻያ ፕሮግራም የሥነምግባር ንዑስ ፕሮግራምን በውስጡ የያዘ ነበር። የስነምግባር ንዑስ ፕሮግራም አንድ ፕሮጀክት ኮሚሽኑን ማቋቋም ነበር። የፕሮጀክቱም ስም የስነምግባር መከታተያና ማዕከላዊ አካል ማቋቋሚያ ፕሮጀክት የሚል ነበር። በዚህም መሰረት የፌደራል የሥነምግባርና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን ግንቦት 16 ቀን 1993 ዓ.ም. በአዋጅ ተቋቋመ።

## መዋቅር
ኮሚሽኑ ዘጠኝ ዳይሬክቶሬቶችና ሁለት አገልግሎቶች አሉት። በተጨማሪም የኮሚሽኑን ውስጣዊ አሠራርን የሚከታተል የሥነምግባር መከታተያ ጽ/ቤት አለ። ይህም ጽህፈት ቤት በአቶ ሃረጎት አብርሃ ይመራል። የፌደራል የሥነምግባር እና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን እስከ መጋቢት ፴ ቀን ፳፻፬ ዓ.ም. ድረስ 315 ሠራተኞች ያሉት ሲሆን ከዚህ ውስጥ 101 ሴቶች ናቸው።

የፌደራል የሥነምግባር እና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን ዋና መስሪያ ቤት አዲስ አበባ ይገኛል። በድሬዳዋ ከተማ የሚገኘው የኮሚሽኑ ቅርንጫፍ ጽ/ቤት የተመረቀው በመጋቢት ፲፩ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ሲሆን በአሁኑ ወቅት 21 ሠራተኞች አሉት።

### ዳይሬክቶሬቶች

### አገልግሎቶች

## በጀት
ኮሚሽኑ ከመንግስት በ፳፻፪ ዓ.ም. 16.23 ሚሊዮን ብር፣ በ፳፻፫ ዓ.ም. 26 ሚሊዮን 93 ሺህ 930 ብር፣ በ፳፻፬ ዓ.ም. ደግሞ 34 ሚሊዮን 840 ሺህ ብር የተመደበለት ሲሆን ከሌሎች አለም አቀፍ ተቋማት በየዓመቱ የሚያገኘው ገንዘብም አለ።

## ማመዛገቢያ

## የውጭ መያያዣ
* ይፋ ድረ-ገጽ 

መደብ:የኢትዮጵያ መንግሥት
ሜሉሓ

**ሜሉሓ** በጥንት ከመስጴጦምያ ጋራ (በተለይ 2100-1900 ዓክልበ. ግድም በአካድና ዑር መንግሥት ዘመኖች) ንግድ በመርከቦች ያካኼደ ኣገር ነበር። ዛሬ ምናልባት ፓኪስታን በተባለ ኣገር አንደ ተገኘ (የኢንዱስ ሸለቆ ሥልጣኔ) ይታስባል። 

## ደግሞ ይዩ
* ድልሙን
* ማጋን

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:ፓኪስታን
ማርሱስ

**ማርሱስ** የጀርመን መምኅር ዮሐንስ አቬንቲኑስ ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ የጀርመንና ሳርማትያ ፮ኛው ንጉሥ ነበረ። ከአባቱ ሄርሚኖን ቀጥሎ ለ46 ዓመታት (ምናልባት 2065-2019 ዓክልበ. ግድም) ነገሠ። ዋና ከተማው አሁን ማርስበርግ የሚባል ቦታ ሲሆን ማርሲ የተባለው ጀርመናዊ ነገድ ከርሱ እንደ ተወለዱ ይላል። 

በማርሱስ ዘመን በግሪክ ውስጥ የዖጊጌስ ጥፋት ውኃ ተከሠተ። በዚህ ዘመን የግብጽ ፈርዖን ኦሲሪስ አፒስ የማረሻ ጥበብ በየቦታው ሲያስተምር ዞሮ ወደ አውሮፓ ገባ። የጥራክያ አምባገነን ሊኩርጉስን ገድሎ አገሩን ከዳኑብ ወንዝ እስከ ደማስቆ ለአለቃው ማሩስ ሰጠ። እንዲሁም ኦሲሪስ ልጁን ማከዶን በኤማጥያ ላይ ሾመው፤ ይህም አገር ከዚያ ጀምሮ መቄዶን ይባል ጀመር። ከዚያ በኋላ ኦሲሪስ አፒስ እራሱ ለጊዜ በግሪክ መንግሥታት ላይ ገዝቶ የዳኑብ ወንዝ ምንጭ ለማግኘት ተጓዘ። በማርሱስ ግዛት (ጀርመን) ሲቆዩ ኦሲሪስና ሚስቱ / እኅቱ ኢሲስ የብረት ሥራ፣ ግብርና፣ ማዳበር፣ የመድኃኒት ዕፅዋት ጥቅም፣ እና ቢራ ከገብስ መጠመቅ ሁሉ እንዳስተማሩ ይባላል። አበንስበርግ በባየርን በአፒስም በዚሁ ዘመን እንደ ተሠራ ይለናል። በመጨረሻ የጊጋንቴስ ወገን ከጣልያን ለማባረር ኦሲሪስ አፒስ ወደዛ ሄዶ ለ፲ ዓመታት ነገሠ። ማርሱስ ግን በልጁ ጋምብሪቪዩስ ተከተለ። 

መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ
ካዛሉ

**ካዛሉ** ወይም **ካዛላ** በአካድኛ የጥንታዊ ከተማ ስም ነበር።  

በንጉሡ ካሽቱቢላ ሥር፣ ካዛላ በአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ላይ ያመጽ ነበር። ሳርጎን ግን «ወደ ካዛሉ ገሥግሦ ካዛሉ የፍርስራሽ ቁልል አደረገው፣ የወፍ መሥፈሪያ ቦታ ስንኳ አልቀረም።»

በላጋሽ ንጉሥ ጉዴአ ዘመን በተቀረጸው ጽላት መሠረት፣ ካዛሉ ከመስጴጦምያ ወደ ምዕራብ በማርቱ ግዛት ይገኝ ነበር። የአሁን ሊቃውንት እንደሚያምኑ ከባቢሎን 15 ኪ/ሜ. ርቀት በኤፍራጥስ ምዕራብ ዳርቻ አካባቢ ነበር። ለአጭር ጊዜ በአሞራውያን ዘመን ካዛሉ ከጎረቤቶቹ አንዳንድ አሸንፎ ይገዛ ነበር፣ ከነዚህም ውስጥ ባቢሎን በካዛሉ ተገዛ። ባቢሎን መጀመርያ ነጻነት ያገኘው (1807 ዓክልበ.) ከካዛሉ ነበር።  

*Kazallu at History Files

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
ሪሙሽ

thumb|250px|የሪሙሽ ድል በኤላም ላይ የሚዘግብ ጽላት

**ሪሙሽ** ከ2064 እስከ 2056 ዓክልበ. ግድም ድረስ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) የአካድ ንጉሥ ነበረ። የታላቁ ሳርጎን ልጅና ተከታይ ነበር። እናቱ ምናልባት ንግሥት ታሽሉልቱም ነበረች። የሱመር ነገሥታት ዝርዝር ቅጂዎች ለ7፥ 9 ወይም 15 ዓመታት እንደ ገዛ ቢሉንም፣ በሥነ ቅርስ ከዘመኑ የተገኙት ሰነዶች አንድ የዓመት ስም ብቻ ተገኝቷል፤ እሱም «አዳብ የጠፋበት ዓመት» ይባላል። 

በአባቱ ሳርጎን መሞት ሪሙሽ ንጉሥ በሆነበት ወቅት ሳርጎን አሸንፎ የገዛቸው አገራት ሁሉ በአመጽ ተነሡ። ሪሙሽ የኡር ገዥ ካኩ፣ የላጋሽ ገዥ ኪቱሺድ፣ የካዛሉ ገዥ አሻረድ፣ የአዳብ ገዥ መስኪጋላ፣ የዛባላም ገዥ ሉጋል-ጋልዙ ሁላቸውን በዘመቻዎች ማረካቸው፣ በነዚያ ከተሞች ብዙ ሰዎችን ገደለ።  የማርሐሺ ገዢ አባልጋማሽና ሻለቃው ሲድጋው ከአዋን ገዥ ኤማህሲኒ ጋር በአመጽ ተነሥተው ከሱስንና ከአዋን መካከል በውግያ ተሸነፉ። አካዳውያን ከኤላምና ከማርሐሺ 30 ምና ወርቅ፣ 3600 ምና ብርና 300 ባርዮቭ ማረኩ። ሪሙሽ አመጸኞቹን በሱመርና በኤላም ቢያሸንፍም፣ ከሐቡር ወንዝ ስሜን ግን ሥልጣኑን ለመስፋፋት አልቻለም። በመጨረሻ በራሱ ሎሌዎች በግድያ ሞቶ ወንድሙ ማኒሽቱሹ እንደ ተከተለው ይመስላል። 

መደብ:የአካድ ነገሥታት
ሐቡር ወንዝ

300px|thumbnail|የወንዞቹ ግድቦች በሚያሳይ ካርታ ላይ በፈረንሳይኛ «Khabour» ሐቡር ይታያል።
**ሐቡር ወንዝ** በሰሜን መስጴጦምያ ወደ ኤፍራጥስ ወንዝ የሚፈስ ወንዝ ነው። በዛሬው ቱርክና ሶርያ አገራት ይፈሳል።

መደብ:ቱርክ
መደብ:ሶርያ
መደብ:ወንዞች
ኢንዲያናፖሊስ

**ኢንዲያናፖሊስ** በአሜሪካ ውስጥ የምትገኝ ስትሆን የኢንዲያና ክፍላገር ዋና ከተማ ናት።

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ዳንሽዌ

**ዳንሽዌ** 丹水 (ዳን ውሃ) ወይም **ዳንጅያንግ** 丹江 (ዳን ወንዝ) በቻይና የሚፈስ ወንዝ ሲሆን ወደ ሃን ወንዝ ይፈሳል፤ ይህም ያንግ-ጸ ወንዝን ይመግባል።

መደብ:ቻይና
መደብ:ወንዞች
ጎ

300px|thumbnail|የ«ጎ» ጨዋታ
**ጎ** ወይም በቻይንኛ፦ **ወይጪ** እጅግ ጥንታዊ የሠንጠረዥ አይነት ጨዋታ ነው። በአፈታሪካዊ ልማድ በኋሥያ ንጉሥ ያው ልጁን ዳንዡ ለማስደሰት ተፈጠረ። በሠንጠረዥ 19 x 19 መስመሮች አሉ። የተቃዋሚውን ድንጋዮች በሙሉ በመክበብ ይጠፋሉ (ከሠንጠረዡ ይወገዳሉ።) ከጥንት ጀምሮ በጣም የሚወደድ ጨዋታ ሆኖአል። ዛሬ በተለይም በኢንተርኔት ላይ እጅግ ብዙ የ«ጎ» ድረ ገጾች ይገኛሉ። በነዚህ ድረገጾች ማንም ሰው በኮምፒውተር ላይ ከሌላ ተጫዋች ጋር ወይንም ከኮምፒውተር ተጫዋች ጋር ሊጫወት ይችላል። 


ስዕል:Go-board-animated.gif|የጎ ጨዋታ ምሳሌ - መጀመርያ 60 ለውጦች
ስዕል:Korean Game from the Carpenter Collection, ca. 1910-1920.jpg|አንድ የኮርያ ባልና ሚስት ከአሁን 100 ዓመት በፊት ጎን ሲጫወቱ


## የውጭ መያያዣዎች
* ብዙ የጎ ድረገጾች ተዘርዝረው

መደብ:ቻይና
መደብ:ጨዋታ
ሻንዶንግ ልሳነ ምድር

300px|thumbnail|የሻንዶንግ ልሳነ ምድር

**ሻንዶንግ ልሳነ ምድር** በቻይና ሻንዶንግ አውራጃ የሚገኝ ልሳነ ምድር ነው።

መደብ:ቻይና
ጉን

**ጉን** በቻይና አፈ ታሪክ ከኋሥያ ንጉሥ ያው መኳንንት አንዱ ነበር። ከዚህ ቀድሞ በኋሥያ የነገሠው ዧንሡ የጉን ቅድመ-አያት መሆኑ ይባላል። ያው የቾንግ አገረ ገዥ አደረገው፤ ይህም ቦታ ደብረ ሶንግ እንደ ሆነ ይታመናል። በያው ዘመን የቻይና ታላቅ ጎርፍ በወንዞቹ ጀመረ። ስለዚህ ያው ጉንን ልዩ ሚኒስትር እንዲሆን ሾመው። ግድብ በመሥራት ወንዞቹን እንዲያስተዳድራቸው አዘዘው። ትውፊቶች እንድሚሉ፣ ግድብ ለመሥራት ልዩ ተዓምራዊ የአፈር አይነት «ሺራንግ» («ሕያው አፈር») ጠቀመው። ሆኖም ጉን ለ፱ ዓመታት ይህን ሞክሮ ጎርፎቹ እንደገና ግድቦቹን ሰበሩ፣ ብዙ መንደረኞች ተሰመጡ። ስለዚህ ያው ጉንን ሻረውና በፈንታው አማቹን ሹንን ሾመው። ከዚህ ጥቂት ጊዜ በኋላ ያው ዙፋኑን ትቶ ሹንንም አልጋ ወራሽ አድርጎት ያን ጊዜ ሹን የኋሥያ ንጉሥ ሆነ። ጉን ግን ወደ ዩሻን («የላባ ጠራራ») በስደት ሄደ። ሆኖም የጉን ልጅ ዩ ከዚህ በኋላ ጎርፎቹን በ*ሺራንግ* በመገድብ ተከናወነ፣ እርሱም የሹን ተከታይ ሆኖ «ዳ ዩ» («ታላቁ ዩ») ተብሎ የሥያ ስርወ መንግሥት የመሠረተ ነው።   

መደብ:የቻይና አፈ ታሪክ
ታሽሉልቱም

**ታሽሉልቱም** የታላቁ ሳርጎን ሚስት ነበረች። ስሟ ከሥነ ቅርስ የሚታወቅ ከአንድ የአልባስጥሮስ ገል ብቻ ነው፤ ሎሌዋ ለመቅደስ ያቀረበ ዕቃ መሆኑ በጽሑፉ ይነብባል።  ምናልባት የአካድ ንግሥት እንደሆነችና የሳርጎንን ልጆች ሪሙሽ፣ ማኒሽቱሹ፣ ኤንሄዱአና፣ ሹ-ኤንሊል እና ኢላባ-ኢስታካል እንደ ወለደች ይገመታል።


መደብ:የአካድ ነገሥታት
ሴቶች

390px|thumb|መካኒክ በኢትዮጵያ

**ሴቶች** የሰው ልጆች አንስቶች ናቸው። እናቶቻችን፣ እኅቶቻችን፣ ሴት ልጃቸን ናቸው። 

«ሴት» የሚለው ቃል ወይም ስም ሌሎች ትርጉሞች አሉትና የተማሩ ሰዎች መለያየት አለባቸው። ከሰው ልጅ በቀር የማናቸውም እንስሳ ወይንም ተክል አንስታይ ብትሆን «ሴት እንስሳ» ወይም «ሴት ተክል» ልትባል ይችላል። ይህን በተመለከተ *[[ሴት (ጾታ)]]* የሚል መጣጥፍ አለ። በዘመናዊ አማርኛ የቃሉ «ሴት» ታሪክና መድረሻ ከግዕዝ **ብእሲት** (ሴት፣ ሚስት) ነበር። በድምጽ ለውጥ አጋጣሚ በቀድሞ ዘመን «ሴት» የወንድ ስም ነበር።  በኦሪት ዘፍጥረት የአዳምና ሔዋን ወንድ ልጅ ሴት ይባላል። የድምጽ ለውጥ አጋጣሚ ስለ ሆነ ከዘመናዊ «ሴት» (አንስት) ጋር ልዩ ግንኙነት የለውም፣ ባለፈውም ዘመን «ሴት» ለ«አንስት» እንዳላመለከተ ግልጽ ነው። እንዲሁም በጥንታዊ ግብጽ አረመኔ አፈ ታሪክ ሴት የተባለ ግለሠብ ወይም ጣኦት ይገኛል። ይህም እንደገና ከዘመናዊ «ሴት» (አንስት) ጋር ግንኙነት የለውም፣ ምናልባት ግን አፈ ታሪኩ ከአዳም ልጅ ሴት ጋር ሊዛመድ ይቻላል።

ለሴቶች (ብእሲት) አለም አቀፍ ምልክት አለ፣ ይህ ምልክት መስቀል ከክብ ነገር በታች ሲሆን የመስተዋት ምልክት እንዲወክል ነው። ይህም የፈለኩ ዘሃራ (ቬነስ) ምልክት ይባላል፣ በቀድሞ ጥንተ ንጥር ጥናት የመዳብም ምልክት ነበር።

በታሪክ ላይ ሴቶች እንደ ወንዶች የከበረ ሚና እና ከፍ ያለ ማዕረግ አገኝተዋል፣ በርካታ ንግሥቶች አገራቸውን በራሳቸው መብት ገዝተዋል። እንዲሁም ፕሬዚዳንቶች፣ ፋላስፎች፣ ጸሐፊዎች፣ ፈጠራ ፈልሳፊዎች፣ አስተማሪዎች፣ ሳይንቲስቶች፣ አትሌቶች፣ ገበሬዎች፣ ሆነዋል። ነቢዮችም ሆነዋል፣ ይህን የሚያስረዳ የነቢይቱ ዲቦራ ታሪክ ነው። ባጭሩ ወንድ የሚችል ሴት የማትችል ነገር፣ ወይንም ሴት የምትችል ወንድ የማይችል ነገር ጥቂት ብቻ ነው፣ እነዚህም በተለይ የማባዛት ሚናዎች (እንደ እርጉዝና) ናቸው።  

በአንድ ቻይናዊ ምሳሌ «ወንዶችና ሴቶች አብረው ሰማይ እንዳይወድቅ ያንሳሉ።» 

በባህል ጥናት ዘርፍ፣ የሴቶችና የወንዶች ሚናዎች ከባህል ወደ ባህል የሚለያዩ፣ አንዳንዴም በልማድ ወይም በሕጎች የሚወሰኑ ሆነዋል። እነዚህም ከወቅት ወደ ወቅት የሚለያዩ ሆነዋል። 


Zanzibar_31.JPG|እናት በዛንዚባር
Woman in Market 8.jpg|ነጋዴ፣ ኢትዮጵያ
Arbore3.jpg|አርቦሬ፣ ደቡብ ኢትዮጵያ
Weaving profile.jpg|ሸማኔ፣ ባንግላዴሽ
Paula Khan.jpg|ባዮሎጂስት፣ ካሊፎርኒያ


መደብ:ፆታ
ዋሎንኛ

upright=1.25|thumbnail|የስሜን ፈረንሳይኛ ቀበሌኞች - ዋሎንኛ በደቡብ ቤልጅግ ይታያል።

**ዋሎንኛ** በደቡብ ቤልጅግ የሚነገር የፈረንሳይኛ ቀበሌኛ ነው።  አሁን ብዙ ሊቃውንት እንደ ልዩ ቋንቋ ይቆጥሩታል።

መደብ:ፈረንሳይኛ
መደብ:ቤልጅግ
አዲስ ኪዳን

**አዲስ ኪዳን** (ግሪክ (ቋንቋ) : Ἡ Καινὴ Διαθήκη / Hê Kainề Diathếkê) በክርስትና አቢያተ ክርስቲያናት ምእመናን የሚቀበሉት የመጽሐፍ ቅዱስ ሁለተኛ ክፍል ነው።

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:ክርስትና
ዖጊጌስ

**ዖጊጌስ** (ግሪክኛ፦  /ኦጊውጌስ/) በግሪክ አፈ ታሪክ የጥንት ንጉሥ ሲሆን ብዙ ጊዜ የቦዮቲያ ንጉሥ ይባላል፣ በሌላ ልማድ ግን የአቲካ መጀመርያ ንጉሥ ነበረ።

## «የዖጊጌስ ጎርፍ»

ከአቲካ ዙሪያ የነበረው አገር ከነቦዮቲያ አንዳንዴ ግራይኬ ይባል ነበር። በዚህ አገር በዖጊጌስ ዘመነ መንግሥት «የዖጊጌስ ጎርፍ» በአገሩ ላይ እንደ ደረሰ ይተረካል። 

የቀድሞ ቤተ ክርስቲያን መምህር ዩሊዩስ አፍሪካኑስ (፫ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም) ደግሞ እንደ ጻፈው፣ «ይህ ጎርፍ በአቲካ ሆነ፣ ፎሮኔዎስ የአርጎስ ንጉሥ በነበረበት ዘመን፣ አኩሲላዎስ እንደሚተርክ።» ይኸውና አንዳንድ ሌሎች ምንጮች 2059 ዓክልበ. ግድም የሚመስል ጊዜ ያጠቁማል፤ በሌላ ግን እጅግ ይለያል ለምሳሌ በፕላቶ ግመት ጎርፉ በ9500 ዓክልበ. ተከሠተ ወይም በቫሮ ዘንድ በ2144 ዓክልበ. ነበር፤ በአፍሪካኑስም ግመት በ1801 ዓክልበ. ሆነ፤ በተጨማሪ በሙሴ ዘመን እንደ ነገሠ ያምናል።

እንደ ትውፊቱ ንጉሥ ዖጊጌስ ከጥፋት ውኃው አመለጠ፤ ብዙዎች ግን ጠፍተው ነበር። ዖጊጌስ ካረፈ በኋላ፣ ከጎርፉ ጉዳት የተነሳ አቲካ ለ189 ዓመታት እስከ ኬክሮፕስ ዘመን ድረስ ያለ መንግሥት ቀረ።

በግሪክ አፈታሪክ ሁለት ታላቅ ጎርፎች የተመዘገቡ ናቸው፤ ከ«ኦጊጌስ ጎርፍ» በቀር ሌላ «የዲውካልዮን ጎርፍ» የሚለው አፈታሪክ አለ።

### ልዩ ልዩ ምንጮች
ፓውሳኒዮስ (፪ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም) እንደሚጽፈው፣ ኦጊጌስ የኤክቴነስ ብሄር መሪ ሆኖ የጤቤስ ከተማ (በቦዮቲያ) መስራች ነበርና ግዛቱ ስለርሱ «ዖጊጊያ» ተብሎ እርሱ መጀመርያው ንጉሡ ሆነ። 

ስቴፋኑስ ቢዛንቲዮስ (፮ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም) ግን ኦጊጌስ የሉቅያ መጀመርያ ንጉሥ ነበር። አፍሪካኑስ ደግሞ ኤሌውሲስ የተባለውን ከተማ እንደ መሠረተ ይለናል። 

የፍላቪዩስ ዮሴፉስ ዘንድ ግን፣ «ዖጊጌስ» አብርሃም አጠገቡ የተቀመጠበት የኬብሮን በሉጥ ዛፍ ስያሜ ነበር።

## ነጥቦች

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
አቲካ

400px|thumbnail|አቲካና ጎረቤቶቹ
**አቲካ** የግሪክ አገር ታሪካዊ ክፍል ነው። በአቲካ ውስጥ አቴና፣ ኤሌውሲስና ሌሎች ከተሞች ይገኛሉ። እያንዳንዱ ከተማ የራሱ መንግሥት ነበረው እንጂ አቲካ የተባበረው መንግስት አልነበረም። ጎረቤቶቹ ሜጋራ፣ ቦዮቲያ፣ እና ኤውቦያ ደሴት ናቸው።

መደብ:ግሪክ
መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
ሠው ሰራሽ ዕውቀት

**ሰው ሰራሽ እውቀት** አሳቢ የሆኑ ማሽኖች እና ሶፍትዌር የሚሰሩበት እና የሚጠኑበት ዘርፍ ነው። የዘርፉ ዋና ዋና ተመራማሪዎች እና መፅሃፍት ዘርፉን ሲገልፁ "አሳቢ ነገሮችን የሚሰራ እንዲሁም የሚያጠና" ብለው ነው። አሳቢ ወይም አዋቂ ነገር የሚለው አገላልፅ የሚያመለክተው ስላሉበት አካባቢ ለመረዳት መቻልን እና ከዚሁ መረዳት በመነሳት (ለመኖር የሚያስችል) ተመጣጣኝ ድርጊት ለማድረግ መቻልን ነው። ይህን ስያሜ ለመጀመሪያ ጊዜ በ 1955 የተጠቀመበት ጆን ማካርቲ ዘርፉን ሲገልፅ "አሳቢ ወይም አዋቂ ማሽኖችን ለመስራት የሚደረግ ሳይንስና ምህንድስና" ይለዋል።

ዘርፉ ባጠቃላይ የረቀቀና እና ገና ሁሉ አቀፍ ያልሆነ (ስፔሻላይዝድ) ነው። በዘርፉ ያሉት ልዩ ልዩ የጥናትና የምርምር ክፍሎችም የተከፋፈሉና እርስ በርስ ግንኙነት የማያደርጉ ናቸው። ከክፍፍሉ ምክንያቶች ውስጥ ታሪካዊና ማህበራዊ ምክንያቶሽ ይጠቀሳሉ ማለትም የተለያዩ የጥናትና የምርምር ክፍሎች ያደጉት በተለይ ዘርፉን በመሰረቱ ድርጅቶችና በግለሰቦች ጥረት መሆኑ ናቸው።

መደብ:ኮምፒዩተር ኢንጂኔሪንግ
ማሮኔያ

**ማሮኔያ** (ግሪክኛ፦ Μαρώνεια) እስካሁን የሚገኝ ጥንታዊ የግሪክ ከተማ ነው።

መደብ:የግሪክ ከተሞች
ማሮን

**ማሮን** በግሪክ አፈ ታሪክ የማሮኔያ ከተማ መሥራች ነበር። በሆሜር ዘንድ በኦዲሴዎስ ዘመን (12ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ግድም) ተገኘ፤ በዲዮዶሮስ ታሪክ ግን ከዚያ በፊት በኦሲሪስ አፒስ ዘመን (21ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ግድም) የኖረው ሲሆን የአፒስ ሻለቃ ነበር። አፒስ ሊኩርጉስ (የጥራክያ ንጉሥ) ከገደለው በኋላ ለማሮን አደራ አገሩን ከዳኑብ ወንዝ እስከ ደማስቆ ድረስ እንደ ሰጠው ደግሞ ይባላል። 

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
የዑር ንጉሣዊ ጨዋታ

thumb|271x271px|የብሪታኒያ ቤተ መዘክር ውስጥ የዑር ንጉሣዊ ጨዋታ
**«የዑር ንጉሣዊ ጨዋታ»** (ወይም በጥንት **«የሃያ ሕዋስ ጨዋታ»**) በሠንጠረዥ የሚጫወት ጥንታዊ ጨዋታ ነው። ቢያንስ ከ2220 እስከ 185 ዓክልበ. ግድም በመካከለኛው ምሥራቅ ይታወቅ ነበር። አሁንም በዘመናዊ ሥነ ቅርስ ውጤት አጨዋወቱ እንደገና ይቻላል። 

ጨዋታው ባለ ሃያ ሕዋሳት ገበታ ላይ በዛህራ የሚካሄድ የእሽቅድድም ጨወታ ነው። እንግዲህ ትንሽ እንደ ዘመናዊ ባክጋሞን ይመስላል። ዛህራ ግን የሀረም ቅርጽ አለው። ሁለት ገበታዎች በዑር ንጉሣዊ መቃብሮች መካከል (2220 ዓክልበ. ግድም) ስለ ተገኙ፣ «የዑር ንጉሣዊ ጨወታ» ተብሎ በመታወቅ ሂዷል። በጥንታዊ ግብጽ ደግሞ በፈርዖን ቱታንኻመን መቃበር (1330 ዓክልበ. ግድም) ተገኝቷል። በግብጽም የጨወታው ስም **«አሠብ»** ይባል ነበር።  

ከ1000 ዓክልበ. በኋላ የሠንጠረዡ መንገድ መጨረሻ ቀና ሆነ፣ የህዋሳት ቁጥር ግን ፳ ሆኖ ቀረ። ለምሳሌ በአሦር ንጉሥ 2 ሳርጎን (715 ዓክልበ.. ግድም) ቤተ መንግሥት ውስጥ በተገኘ ሐውልት ላይ እንዲህ አይነት ሠንጠረዥ ተቀርጾ ይታያል። 

በ185 ዓክልበ. ግድም በተጻፈ ባቢሎናዊ ጽላት ላይ፣ የጨወታ ደንቦች ይገለጻሉ። ምልክቶቹ በመንገዱ ላይ ስንት ሕዋሶች ወደፊት መራመድ የሚችሉ ዛህራን በመጣል ይወሰናል። በሌላው ተጫዋች ምልክት ላይ ቢጨርስ፣ ያው ምልክት ከገበታው ይወገዳል፣ እንደገና ከመጀመርያ መግባት አለበት። የአበባ ስዕል ባለው ህዋስ ላይ ቢጨርስ ግን፣ ምልክቱ ጸት ይላል፣ ከሌላው ተጫዋች ምልክት ሊወገድ አይችልም። ስለ አጨዋወቱ ዝርዝሮች ግን አሁን ልዩ ልዩ ግምቶች አሉ። 
ስዕል:Table royal game of Ur (I millennium bc).svg|የሠንጠረዡ አቀማመጥ ከ1000 ዓክልበ. ግድም በኋላ
ስዕል:Table royal game of Ur (III millennium bc).svg|የሠንጠረዡ አቀማመጥ ከ3000 ዓክልበ. ግድም በኋላ
ስዕል:Royal game of Ur,at the British Museum.jpg|ቁርጥራጮች ጋር የዑር ንጉሣዊ ጨዋታ
ስዕል:Koningsspel van Ur.JPG|የሃያ ሕዋስ ገበታ፣ ዛሕራ፣ ምልክቶች
 

## የውጭ መያያዣዎች

*ተጨማሪ መረጃ  
*«የዑር ንጉሣዊ ጨዋታ» በኮምፒውተር መጫወት - አንዱ ግምት (ለ፪ ተጫዋቾች)
*«የዑር ንጉሣዊ ጨዋታ» - ዳውንሎውድ፣ 1996 እ.ኤ.አ. ዕትም  (ለ፩ ወይም ፪ ተጫዋች)

መደብ:ጨዋታ
የምዕራብ ንጉሥ እናት

280px|thumbnail|«የምዕራብ ንጉሥ እናት» የሸክላ ቅርስ፣ 200 ዓ.ም ግድም ተሠራ

**«የምዕራብ ንጉሥ እናት»** (ቻይንኛ፦ «ሺ ዋንግሙ») በቻይና አፈ ታሪክ ትገኛለች።

በ*[[ቀርከሃ ዜና መዋዕል]]* ዘንድ፣ በንጉሥ ሹን ፱ኛው ዓመት (2052 ዓክልበ. ግድም) መልዕክተኞች ከምዕራብ ንጉሥ እናት (ሺ ዋንግሙ) ወደ ሹን ግቢ መጥተው «የነጭ ድንጋይ ቀለበቶችና የዕንቁ የቀስተኛ ጣት ቤዛዎች» ስጦታ አቀረቡ። በሌላ ምንጭ (*ሹንዝዕ*) የሹን ተከታይ ዳ ዩ የሺ ዋንግሙ ተማሪ ነበረ። 

ከዚህ በኋላ በቻይና አረመኔ ሃይማኖት ሺ ዋንግሙ እንደ ሕያው ሴት አምላክ ተቆጠረች። በሥነ ቅርስ ከሻንግ ሥርወ መንግሥት (1700 ዓክልበ. ግድም) የተቀረጸ አጥንት በጸሎት ይጠቅሳታል። በ950 ዓክልበ. አካባቢ የነገሠው ዦው ሙ እንዳገኛት በትውፊት ይባላል። በ4ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ላውዝዕ ያስተማረው የዳው ሃይማኖት ደግሞ እስካሁን እንደ ሴት አምላክ ያያታል። በተጨማሪ የቻይና ነገሥታት ጪን ሽኋንግ (250 ዓክልበ. ግድም) እና ሃን ዉ (100 ዓክልበ. ግድም) እንዳገኙአት በትውፊት ይባላል።

መደብ:የቻይና አፈ ታሪክ
ማኒሽቱሹ

[300px|thumbnail|«የማኒሽቱሹ ሐውልት»፣ በ[ኪሽ ዙሪያ የርስት አከፋፈል ይዘግባል]]

**ማኒሽቱሹ** ከ2056 እስከ 2049 ዓክልበ. ግድም ድረስ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) የአካድ ንጉሥ ነበረ። የታላቁ ሳርጎን ልጅ ሲሆን የወንድሙ ሪሙሽ ተከታይ ነበር። እናቱ ምናልባት ንግሥት ታሽሉልቱም ነበረች። *[[የሱመር ነገሥታት ዝርዝር]]* ቅጂዎች ለ7 ወይም 15 ዓመታት እንደ ገዛ ሲሉ፣ በሥነ ቅርስ ከዘመኑ በተገኙት ሰነዶች ምንም የዓመት ስም ገና አልተገኘም። 

በወንድሙ ሪሙሽ መሞት ማኒሽቱሹ ንጉሥ ሆነ። ዘመኑ በአንድ ጽላት እንዲህ ይተረካል፦

«ማኒሽቱሹ የዓለም ንጉሥ፣ አንሻንንና ሺሪሁምን (በአሁኑ ፋርስ) ሲያሸንፍ፣ የጦር መርከቦች የታችኛው ባሕር (የፋርስ ወሽመጥ) እንዲሻግሩ አደረገ። ባሕር ማዶ (በአሁኑ ኦማን?) የነበሩት ከተሞች 32 ሲሆኑ ተባብረው ለውግያ ተሠለፉበት፣ እርሱ ግን ድል አደረጋቸው። ከዚህ በላይ ከተማቸውን አሸንፎ ገዢዎቻቸውን መታቸው። ካስነሣቸው በኋላ አገራቸውን እስከ ማዕድን ቦታ ድረስ ዘረፈ። ከታችኛ ባሕር ማዶ ተራሮች፣ ጥቁር ድንጋያቸውን ቆፈረ፣ በጀልባዎቹ ላይ ጫናቸው፣ ወደ አካድ ወደቦች አመጣቸው፤ ሐውልትም አሠራ።» እንዲሁም «የማኒሽቱሹ ሐውልት» የሚሠራው ከጥቁር ድንጋይ ነው፤ ይህም ከኦማን ዘመቻ እንደ ተገኘ ይታስባል። 

እንደ ወንድሙ ሪሙሽ ዘመን ግን የማኒሽቱሹ ዘመን በአመጽ እንደ ተሞላ ይመስላል። ሪሙሽም በግድያ እንደ ሞተ፣ ማኒሽቱሹ ደግሞ በራሱ ሎሌዎች እጅ ተገደለ። ልጁ ናራም-ሲን ተከተለው።  

መደብ:የአካድ ነገሥታት
ብንያም

**ቢንያም**  (ዕብራይስጥ፦ /ቢንያሚን/ «የቀኝ ልጅ») በኦሪት ዘፍጥረት የያዕቆብ ታናሽ ልጅና ከጥንታዊ እስራኤል አስራ ሁለት ነገዶች አንዱ ነው። 

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
2 ባርዱስ

**2 ባርዱስ** (**ትንሹ ባርዱስ**) በ1490 ዓ.ም. አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ የተባለው ጣልያናዊ መነኮሴ ባሳተመው ዜና ማዋዕል ዘንድ፣ የኬልቶች (በጋሊያ፣ አሁንም ፈረንሳይ አገር) ሰባተኛ ንጉሥ ነበረ። የሎንጎ ልጅና ተከታይ ሲሆን ለ37 ዓመት (ምናልባት 2053-2016 ዓክልበ. ግድም) እንደ ነገሠ በሌላ አፈታሪካዊ ምንጭ ተብሏል። 

ሎንጎ እና ልጁ 2 ባርዱስ አብረው ሎንጎባርዲ የተባለውን ወገን እንደ መሠረቱ የሚያምኑ ጸሐፊዎች አሉ። ሆኖም ሎንጎባርዲ እራሳቸው በጻፉት ታሪክ መጻሕፍት ዘንድ፣ መጀመርያ ከስካንዲናቪያ ወጥተው ሎንጎባርዲ ወይም «ረጅም ጺሞች» ከተባሉ በኋላ ነው በስሜን ጣልያን በ6ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. የሠፈሩ። ስለዚህ ሎንጎባርዲ ከሎንጎ እና ከባርዱስ እንዳልተሰየሙ የስሞቹም ተመሳሳይነት አጋጣሚ እንደ ሆኑ የሚጽፉም አሉ።

በትንሹ ባርዱስ ዘመን የኦጊጌስ ጐርፍ በግሪክ አገር ስለ ደረሰ፣ አዲስ ከተማ የኦጊጌስን ስም ለማስታወስ «ቦርግ-ኦጊጌስ» እንደ ተሠራ የሚሉ መጻሕፍት አሉ፣ ይህም የአሁን ቡርዥ፣ ፈረንሳይ ማለት ነው። ከዚህ ሌላ ልማድ ቦርዥ በዚህ ዘመን ተሠርቶ ቢሆንም ስያሜ ከባርዱስ ስም ግንኙነት እንዳለው ይላል።

በብዙ ምንጮች ዘንድ ከባርዱስ ቀጥሎ ልጁ ሉኩስ ተከተለው። አንዳንድ መጽሐፍ ግን የባርዱስ አንድያ ልጅ ኬልቴስ ሕጻን ስለ ሆነ አካለ መጠን እስከሆነበት ወቅት ድረስ ሉኩስ በእንደራሴነት ገዛ ይለናል።

በዚህ ዘመን ፈርዖን ኦሲሪስ አፒስ የልጁን ኔፕቱን ልጅ አልቢዮን በታላቅ ብሪታንያ ደሴት ላይ፣ የኔፕቱንም ሌላ ልጅ ቤርጊዮን በአየርላንድና በኦርክኒ ደሴቶች ላይ ሾማቸው፤ ይህን ሁሉ ከባርዱስ ግዛት ያዙ።
 



መደብ:የፈረንሣይ አፈታሪካዊ ነገሥታት
1656

**1656 አመተ ምኅረት** የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር አመት ነበር። በጎርጎርያን ካሌንዳር የ1663 እ.ኤ.አ. መጨረሻና የ1664 እ.ኤ.አ. መጀመርያ ይቆጠራል።

*በዚሁ ዓመት እንግሊዞች ኒው አምስተርዳም («አዲስ አምስተርዳም») አሜሪካዊ ቅኝ አገር ከሆላንድ ያዙትና ስሙን ወደ ኒው ዮርክ («አዲስ ዮርክ») ቀየሩት።

መደብ:አመታት
ቡርዥ

**ቡርዥ** (ፈረንሳይኛ፦ Bourges) የፈረንሳይ ከተማ ነው።


Bourges-114-von Kathedrale-2008-gje.jpg|Bourges
Bourges-Kathedrale-112-2008-gje.jpg|Cathédrale de Bourges
Bourges-Kathedrale-134-Fenster-Joseph-2008-gje.jpg|Cathédrale de Bourges
Bourges-Palais Jacques Coeur-110-2008-gje.jpg|Palais Jacques-Cœur‎
Bourges-Palais Jacques Coeur-122-2008-gje.jpg|Palais Jacques-Cœur‎


መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
አልጋ ወራሽ

**አልጋ ወራሽ** የአማርኛ ቅጽል ስም ሲሆን በዘውድ የመንግሥት ሥርዓት የአባቱን ዙፋን ለሚወርስ የንጉሥ ልጅ የሚሰጥ ማዕርግ ነው። ይህ ማዕርግ በግዕዝ 'ወራሴ-መንግሥት' ሲሆን በእንግሊዝኛ ደግሞ *Crown-Prince* በፈረንሳይኛ "Héritier du trône" የሚሉትን ቅጽል-ስሞች የሚተካ ነው። 

በኢትዮጵያ ዘውዳዊ የመንግሥት ሥርዓት የቅርብ ታሪክ ከነበሩት አልጋ ወራሾች ለብዙ ዘመናት የማዕርጉ ባለቤት እና የመጨረሻው አልጋ ወራሽ የነበሩት መርድ አዝማች አስፋ ወሰን ነበሩ። እኚህ ሰው አባታቸው ተፈሪ መኮንን ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ተብለው ከነገሡበት ከጥቅምት ፳፫ ቀን ፲፱፻፳፫ ዓ/ም ጀምሮ ከዙፋን እስከወረዱበት እስከ መስከረም ፪ ቀን ፲፱፻፷፮ ዓ/ም ድረስ  ለ፵፬ ዓመታት ዙፋኑን ለመውረስ ሲጠባበቁ ኖረዋል።

ከ መስከረም ፲፯ ቀን ፲፱፻፱ ዓ/ም እስከ መጋቢት ፳፬ ቀን ፲፱፻፳፪ ዓ/ም ድረስ የንግሥት ዘውዲቱ አልጋ ወራሽ የነበሩት ራስ ተፈሪ መኮንን (በኋላ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ) ሲሆኑ ከሳቸው በፊት የማዕርጉ ባለቤት የነበሩት የዳግማዊ ምኒልክ ዘውድና ዙፋን ተጠባባቂ የነበሩት ልጅ ኢያሱ ነበሩ።

መደብ:የኢትዮጵያ ማዕረግ
ናራም-ሲን (አካድ)

[300px|thumbnail|በ[ሉሉቢ ላይ የናራም-ሲን ድል መታሰቢያ]]

**ናራም ሲን** ከ2049 እስከ 2030 ዓክልበ. ግድም ድረስ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) የአካድ ንጉሥ ነበረ። የማኒሽቱሹ ልጅና ተከታይ ነበር። አያቱ ታላቁ ሳርጎን የአካድ መንግሥት መስራች ሆኖ ነበር። *[[የሱመር ነገሥታት ዝርዝር]]* ቅጂዎች ለ56 ዓመታት እንደ ገዛ ሲሉ፣ በሥነ ቅርስ ከዘመኑ በተገኙት ሰነዶች 20 የዓመት ስሞች ብቻ ይታወቃሉ። የአከታተላቸው ቀደም-ተከተል ግን አይታወቅም። ከነዚህ መካከል ብዙዎች ስለ ዘመቻዎቹ ናቸው፦

* «ናራም-ሲን ማሪዳባንን ያጠፋበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን በአዙሂኑም ላይ ዘምቶ ያሸነፈበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን ሻቡኑም ያጠፋበት ዓመት»
* «ኡሩክና ናግሱ ድል የሆኑበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን በሱባርቱ በአዙሁኑም ላይ አሸንፎ ዳሂሻታልን የማረከበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን እስከ ጤግሮስና ኤፍራጥስ መነሻዎች ደርሶ ሸናሚንዳን ድል ያደረገበት ዓመት»
* «ንጉሡ ወደ ደብረ አማና ለውጊያ የሄደበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን ወደ አርዘ ሊባኖስ ተራሮች የሐደበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን በአማና አገር ድል አድርጎ የአርዘ ሊባኖስ ዕንጨት ያቆረጠበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን በሲሙሩም ላይ የዘመተበት ዓመት»
* «ናራም-ሲን በሲሙሩም ላይ ድል አድርጎ የሲሙሩም አለቃ ባባን እና የአራሜ አለቃ ዱቡልን የማረከበት ዓመት»

አንድ ባቢሎናዊ ዜና መዋዕል ስለ ናራም-ሲን ይህን መረጃ አለው፦

«ናራም-ሲን፣ የሳርጎን ልጅ፣ ወደ አፒሻል ገሠገሠ፤ በግድግዳው ቀዳዳ አድርጎ የአፒሻል ንጉሥና ሚኒስትር የሆነውን ሪሽ-አዳድን ማረከ።  ወደ ማጋን ገስግሦ የማጋንን ንጉሥ ማኑ-ዳኑ ማረከ።» 

ናራም-ሲን ደግሞ ሉሉባውያንን ከነንጉሳቸው ሳቱኒ አሸንፎአቸው፣ ድል ማድረጉን ለማስታወስ የታወቀ ጽላት አስቀረጸ።

በአንድ ታሪክ መሠረት፣ የኪሽ ሰዎች አመጹበትና ኢጱር-ኪሺ አለቃቸው አደረጉ። ከዚያ የሲሙሩም ገዥ ፑቲማዳል፣ የናማር ገዥ ኢንጊ፣ የአፒሻል ገዥ ሪሽ-አዳድ፣ የማሪ ገዥ ሚጊር-ዳጋን፣ የማርሐሺ ገዥ ሑፕሹምኪፒ፣ የማርዳማን ገዥ ዱሕሱሱ፣ የማጋን ገዥ ማኑ፣ የኡር ገዥ ሉጋል-አኔ፣ የኡማ ገዥ ኢር-ኤንሊላ፣ የኒፑር ገዥ አማር-ኤንሊላ ኢጱር-ኪሺን እንደደገፉት ይጠቀሳል።  ናራም-ሲን ግን አመጸኞቹን ፱ ጊዜ እንዳሸነፋቸው ይላል። 

ሌላ ጽላት ደግሞ ናራም-ሲን የሚከተሉትን አሸንፎ ያዙ፦ የጉቲዩም ንጉሥ ጉላዓን፤ እንዲሁም ካክሙም፣ ሉሉቡም፣ ሐሑም፣ ቱሩኩም፣ ካነሽ፣ አሙሩ፣ ዴር፣ አራሪ፣ ካሳውያን፣ ሜሉሓ፣ አራታ፣ ማርሐሺ፣ ኤላም፣ አፑም፣ አርማኑም፣ ሐና። የጉቲዩም ንጉሥ ጉላዓን ሥራዊት ከናራም-ሲን ሥራዊት 90 ሺህ ቢገድልም የናራም-ሲን 360 ሺህ ወታደሮች ድል አደረጉ ይላል። 

በሌላ ጽላት ዘንድ ናራም-ሲን ከ17 ነገሥታት ትብብር ጋር ተዋጋ፣ አሸነፋቸውም፤ ከነርሱም ስሞቻቸው ሊነብቡ የሚችሉ፦ የኩጣ ንጉሥ አንማና-ኢላ፣ የፓኪ ንጉሥ ቡናን-ኢላ፣ የኡሊዊ ንጉሥ ላፓና-ኢላ፣ የሐቲ ንጉሥ ፓምባ፣ የካነሽ ንጉሥ ዚፓኒ፣ የአሙሩ ንጉሥ ሑዋሩዋሽ፣ የማርሃሺ ንጉሥ ቲሸንኪ፣ የላራክ ንጉሥ ኡር-ላራክ፣ የኒኪ ንጉሥ ኡር-ባንዳ፣ የቱርኪ ንጉሥ ኢልሹናኢል፣ የኩሻራ ንጉሥ ትሽቢንኪ፣ የአርማኒ ንጉሥ ማዳኪና ናቸው።

ናራም-ሲን በልጁ ሻርካሊሻሪ ተከተለ።



መደብ:የአካድ ነገሥታት
ኤፍሮን

**ኤፍሮን ኬጢያዊው** (ዕብራይስጥ፦ עפרון החתי /ዔፍሮን ኸሔቲ/) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* 23 ዘንድ የሰዓር ልጅ ሲሆን ከኬጢ ልጆች (ኬጥያውያን) አንድ ነበር። በመምሬ፣ ከነዓን አገር ይኖር ነበር። በኬብሮን ያለውን ድርብ ክፍል የሆነውን ዋሻ ለአብርሃም ለ፬ መቶ የብር ሰቅል ሸጠው። ይህ የአብርሃም ሚስት ሣራ ባረፈችበት ጊዜ መቃብር እንዲሆንላት ነበር። 

አብርሃም በዙሪያው በኩል የገነነ የከበረ ስለ ሆነ፣ የኬጢ ሰዎችና ኤፍሮንም ዋሻውን በነጻ ለአብርሃም ይሰጡት ነበር። አብርሃም ግን ባለጠጋና ጽድቅ ሆኖ ትክክለኛ ዋጋ ኢንዲከፍል ኤፍሮንን አጥብቆ ይጠይቀዋል። ይህ ዋሻ በዕብራይስጡ  «መክፔላህ» ይባላል፤ ይህም «ባለ ድርብ ክፍል» ማለት ነው። 

መደብ:ከነዓን
መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ልዩ ትምህርት

**የልዩ ፍላጎት ትምህርት** ማለት ከመደበኛው ትምህርት በተለየ ሁኔታ የልዩ ትምህርት ለሚያስፈልጋቸው ተማሪዎች እንደ እውቀታቸው መጠንና እንደ አስፈላጊነቱ በተለየ መልኩ ተዘጋጅቶ የሚሰጥ የትምህርት አይነት ነው። ልዩ ፍላጎት ትምህርት ራሱን በቻለ በልዩ ትምህርት ቤት ወይም በመደበኛ ትምህርት ቤት ውስጥ በሚገኙ የልዩ ፍላጎት ትምህርት መስጫ ክፍሎች ውስጥ ወይም በመደበኛ ትምህርት ቤት በመደበኛ ክፍሎች ውስጥ በልዩ ፍላጎት ትምህርት መምህር የሚሰጥ የትምህርት አይነት ነው።  

መደብ:ትምህርት
አራም

* አራም (የሴም ልጅ) ከኖህ ልጆች በኦሪት ዘፍጥረት
* አራም (ጥንታዊ አገር) 
** ፓዳን-አራም ወይም አራም-ናሓራይን - «የሁለት ወንዞች አራም»'፣ ካራን የተገኘገበት አገር
** አራም-ደማስቆ  
** አራም-ረሆብ 
** አራም-ሱባ ወይም ሱባ
* አራም፣ የቀሙኤል ልጅና የአብርሃም ዘመድ በኦሪት ዘፍጥረት 22:21

ደግሞ ይዩ፦

* አራማውያን
* አራማይስጥ
አራም (ጥንታዊ አገር)

**አራም** በመጽሀፍ ቅዱስ የሚጠቀስ ጥንታዊ አገር ነው። ይህ አገር በስሜን መስጴጦምያና ከዚያ ምዕራብ በሶርያ ይገኝ ነበር። በጠቅላላ አራማውያን የኖሩባቸው አገሮች ማለት ነው። እነዚህ የሴም ልጅ አራም ዘር መሆናቸውን የሚል ልማድ አለ። 

በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* (9፡19) መሠረት፣ የኖህ ልጆች ምድሪቱን ሲያከፋፈሉ የአራም ልጆች የወረሱት ርስት ከኤፍራጥስና ከጤግሮስ ወንዞች መካከል ያለው አገር ሁሉ ያጠቅልል ነበር። ካራንንም ከተማ የጠቀለለው ሀገር «አራም-ናሐራይን» (የሁለት ወንዞች አራም) ወይም «ፓዳን-አራም» ይባላል።   «አራም-ናሐራይን» አንዳንዴ በብሉይ ኪዳን ውስጥ «መስጴጦምያ» (መሳፍንት ፫፣፰) ወይም «የሶርያ ሁለቱ ወንዞች» (መዝሙር ፶፱፣ አርዕስት) ተብሏል።  በኋላ ፪ቱ ወንዝች ኤፍራጥስና ሐቡር ወንዝ እንደ ተቆጠሩ ይመስላል።  የአራም ሰው ላባንና ዘመዱ ያዕቆብ ጠረፋቸውን በገለዓድ ሀገር እንዳስተካከሉ በኦሪት ዘፍጥረት 31 ይገለጻል። ሆኖም ጎረቤቶቻቸው አሞራውያን ደግሞ ከኤፍራጥስ ምዕራብ ይዘዋወሩ ነበር። 

በኤብላ ጽላቶች ላይ (2100 ዓክልበ. ግድም) «አራሙ» እና «አርሚ» የሚሉ ስያሜዎች ይገኛሉ፤ «አርሚ» የሐላብ (*አሌፖ*) ስም ነበር። በ2034 ዓክልበ. ያሕል በአካድ ንጉሥ ናራም-ሲን በስሜን ተራሮች በተደረገው ዘመቻ «የአራም አለቃ ዱቡል» እንደማረከው ይመዘገባል።  የአራም ሕዝብ ወይም አገር ደግሞ በማሪ ጽላቶች (1700 ዓክልበ. ግድም) ታይተዋል። 

በ1505 ዓክልበ. ግድም የአራም-ናሐራይም ንጉሥ ኲሰርሰቴም እስራኤልን እንደ ገዛ በመሳፍንት ፫፣፰ ይጻፋል። በግብጽ መዝገቦች የተገኙት የአካድኛ «አማርና ደብዳቤዎች» (~1350 ዓክልበ.) «አህላሙ» የተባለውን ሕዝብ በሶርያ ይጠቅሳሉ። ይህ «አህላሙ» ብሔር ደግሞ በመስጴጦምያ መዝገቦች ይገኛል።  በ1100 ዓክልበ. ግድም የአሦር ንጉሥ 1 ቴልጌልቴልፌልሶር «አህላመ-አርማያ» አላቸው።  ከዚህ በኋላ ብሔሩ «አራም» በመባል ይታወቅ ነበር፣ የአራማይስጥ ቋንቋ ጽሑፎች ይታዩ ጀመር። አራማይስጥ በሴማዊ ቋንቋች ከአካድኛና ዕብራይስጥ (ከነዓንኛ) መካከለኛ ቢሆንም ከ1100 ዓክልበ. አስቀድሞ የሑርኛ ተናጋሪዎች (ሑራውያን) እንደ ነበሩ የሚያሥቡ አሉ። በሌሎች ልማዶች ዘንድ ግን የአራም ልጆች (ለዮቅጣንም ወይም ለኤቦር ልጆች እንደሚባል) የሰው ልጆች መጀመርያ ቋንቋ ለመጠበቅ ተፈቀደላቸው። 

በእስራኤል ነገሥታት ዘመን አራም-ደማስቆ፣ አራም-ረሆብና አራም-ሱባ (ሱባ ወይም «የሶርያ ሶባል») የተባሉት መንግሥታት ይጠቀሳሉ።



መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:ሶርያ
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
ቫልፓራይሶ

thumbnail|ቫልፓራይሶ
**ቫልፓራይሶ** የቺሌ ከተማ ነው።

መደብ:የቺሌ ከተሞች
መሣፖስ

**መሣፖስ** (ግሪክ፦ Μέσσαπος) በሲክዮን ነገሥታት ዝርዝር የአፒያ (በኋላ ሲክዮን) ንጉሥ ነበር። ካስቶርን የጠቀሱት ጸሐፊዎች 47 ዓመት እንደ ነገሠ ይላሉ። ይህ ምናልባት 2034-1987 ዓክልበ. ግድም ያህል ነው። ቅዱስ አውግስጢኖስ እንደጻፈ አንዳንዶች የመሣፖስ ሌላ ስም «ኬፊሶስ» እንደ ነበር አሉ። ፓውሳኒዩስ ግን ይህን ንጉሥ አይጠቅስም።  በስትራቦን ዘንድ፣ መሣፒዮ ተራሮች በቦዮቲያ ግሪክ፣ እንዲሁም መሣፒያ በጣልያን «ተረከዝ» (ደቡብ-ምሥራቅ) ከመሣፖስ ተሰየሙ።



መደብ:የሲክዮን ነገሥታት
አናቶሊያ

**አናቶሊያ** ወይም **ትንሹ እስያ** ወይም **ቱርክ በእስያ** በመልክዓ ምድር ታላቅ ልሳነ ምድር ነው።

በተለመደው በታሪክ «አናቶሊያ» ማለት ልሳነ ምድሩ እራሱ ብቻ ማለት ነበር።  ከ1933 ዓ.ም. ጀምሮ የቱርክ መንግሥት በይፋ «አናቶሊያ» ማለት ለቱርክ እስያዊ ግዛት ሁሉ እንዲሆን ጠቀመው። ይህ ጥቅም አሁን በሰፊው ይቀበላል።  በዚህ ትርጉም፣ የስሜን መስጴጦምያ ክፍል ደግሞ የአናቶሊያ ምሥራቅ ክፍል ነው።

መደብ:ቱርክ
መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ፓምባ

**ፓምባ** በአንድ ባቢሎናዊ ጽላት ዘንድ በአካድ ንጉሥ ናራም-ሲን ዘመን የሐቲ ንጉሥ ነበር። ናራም-ሲን ፓምባንና የ፲፮ ሌሎች ነገሥታት ትብብር እንዳሸነፋቸው ይመዘገባል።  ከነዚህ ነገሥታት ለፓምባ ልዩ ትኩረት የሚሰጠው ምክንያት ይህ ጽላት የሐቲ ሕልውና በናራም-ሲን ወቅት (2049-2030 ዓክልበ. ግድም ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) ይመሰክራል። ሆኖም የጽላቱ ቅጂ ከዚያ ዘመን በኋላ (1400 ዓክልበ. ግድም) ተደረገ። 

ከፓምባ ጋር ከተባበሩት ሌሎቹ ነገሥታት መካከል የኩጣ ንጉሥ አንማና-ኢላ፣ የፓኪ ንጉሥ ቡናን-ኢላ፣ የኡሊዊ ንጉሥ ላፓና-ኢላ፣ የካነሽ ንጉሥ ዚፓኒ፣ የአሙሩ ንጉሥ ሑዋሩዋሽ፣ የማርሃሺ ንጉሥ ቲሸንኪ፣ የላራክ ንጉሥ ኡር-ላራክ፣ የኒኪ ንጉሥ ኡር-ባንዳ፣ የቱርኪ ንጉሥ ኢልሹናኢል፣ የኩሻራ ንጉሥ ትሽቢንኪ፣ የአርማኒ ንጉሥ ማዳኪና ናቸው።  ለአንዱ ስም «ኑር-...» ብቻ ሊነብብ ይችላል፤ አንዳንድ ጸሐፊ ይህ ከታላቁ ሳርጎን ዘመን የነገሠው የቡሩሻንዳ ንጉሥ ኑርዳጋል ይሆናል ብሎአል።  ነገር ግን ለዚያው መታወቂያ ማስረጃ የለም።

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
አርጉስ

**አርጉስ** (Ἄργος) በግሪክ አፈ ታሪክ የአርጎስ ከተማ-አገር ፬ኛው ንጉሥና ሞክሼ ነበር። የአርጎስ ስም ከዚሁ ንጉሥ አርጉስ እንደ ተሰጠ በግሪኮች ይጻፍ ነበር።  

ካስቶር ዘሩድን የሚጠቅሱት ጸሃፊዎች ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ፣ አርጉስ የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ በአገሩ «አርገያ» ለ70 ዓመታት ነገሠ፣ የዚውስና የኒዮቤ ልጅ ይባላል። ኒዮቤም የፎሮኔዎስ ልጅ ነች። ከፎሮኔዎስና ከአርጉስ ዘመናት መካከል ግን የአፒስ ግዛት መሆኑን ይላሉ። 

*[[ቢብሊዮጤኬ]]* የሚባለው መጽሐፍ እንዲህ ይላል፦ «ኒዮቤ ግን ከዚውስ ልጁን አርጉስን ወለደች፣ ደግሞ አኩሲላዎስ እንደሚል፣ ልጁንም ፔላስጎስን ወለደች፣ የፔላስግያውያን ብሔር የተሰየሙለት ነው።» በዚህ መጽሀፍ የአርጉስ ሚስት ኤዋድኔ ተባለች፣ ይችም የስትሩሞንና የነያይራ ሴት ልጅ ነበረች። የአርጉስና ኤዋድኔ ልጆች እነዚህ ናቸው፦ ኤክባሶስ (ወይም «ያሶስ» በአንዳንድ ምንጭ) ፣ ፒራስ፣ ኤፒዳውሮስ እና ተከታዩ ክሪያሶስ ይባላሉ። 

ፓውሳኒዮስ እንደሚጽፍ፣ የአርጉስ ልጆች ፔይራሶስና ፎርባስ ነበሩ፤ ይህ ፎርባስ በካስቶር ዝርዝር ግን የክሪያሶስ ተከታይና ልጅ ነው። በሌላ ቦታ ቲሩንስ የሚባል ከተማ ስለ አርጉስ ሌላ ልጅ ቲሩንስ እንደ ተሰየመ ይላል። እስከ ፓውሳኒዩስ ዘመን ድረስ (2ኛው መቶ ዘመን ዓ/ም) የአርጉስ መቃበር በአርጎስ ከተማ እንደ ታየ ይለናል።   

ቅዱስ አውግጢኖስ *[[የእግዜር ከተማ]]*  በተባለ መጽሐፍ እንዲህ ጻፈ፦ «በአርጉስ ዘመን፣ የፍራፍሬ ጥቅም በግሪክ አገር ጀመረ፤ እንዲህም የእህል ሰብል በታረሰ እርሻ ውስጥ - ዘሩን ከውጭ አገር አምጥተውት። አርጉስ ደግሞ ከመሞቱ በኋላ እንደ አምላክ ይቆጠር ጀመር፤ በቤተ መቅደስና በመስዋዕትም ተከበረ። ይህ ክብር ለእርሱ ሳይሰጥ፣  በዘመኑ ውስጥ በሬ ወደ ማረሻ መጀመርያ ለጣመደው ግለሰብ ተሰጥቶ ነበር፤ ይህም በመብራቅ የተመታው ሆሞጊውሮስ ነበረ።» 

በሌላ ትውፊት አርጉስ ፓኖፕቴስ (አርጉስ «ሁሉ-ዓይኖች») የሚባል ትልቅ ሰው አለ። ይህ ትልቅ ሰው የኤክባሶስ ልጅ ልጅ ይባላል። በአንዳንድ ምንጭ አርጉስ ፓኖፕቴስ ስለ አፒስ ግድያ ቂም ይበቅላል። የትውልድ ሓረጎቹ ቀደም-ተከተል ግን በየምንጩ በጣም ይለያያሉ። አንዳንዴም አርጉስ ፓኖፕቴስ በራሱ ላይ አንድ መቶ አይኖች ነበሩት ብለው ጻፉ።  

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ርግ ቬዳ

**ሪግ-ቬዳ** (ሳንስክሪት፡= ऋग्वेद /ርግቬዳ/ «የምስጋና ዕውቀት» ) በሂንዱ ሃይማኖት ታሪክ ከሁሉ ጥንታዊ የሆነ እምነት ጽሁፍ ነው። የተቀነባበሩበት ቋንቋ በጣም ጥንታዊ የሳንስክሪት አይነት ሲሆን፣ ይህ ቋንቋ የተነገረው ምናልባት ከ1700-1100 ዓክልበ. ያህል እንደ ሆነ ይታመናል።  የጽሕፈት እውቀት (ዴቫናጋሪ ፊደል) ከዚያ በኋላ ወደ ሕንድ የደረሰው ሲሆን፣ ግጥሞቹ በቃል ድምጽ ብቻ ተወርሰው እንደ ታወሱ ይታመናል።  በአሥር መጻሕፍት ወይም «መንደላ» ይከፈላሉ፤ ከነዚህም፣ መንደላዎቹ 2-7 ከሁሉ ጥንታዊ እንደ ሆኑ ይታመናል። 

ግጥሞቹ ባብዛኛው አርያኖች በዚያን ጊዜ የታመኑባቸው አማልክት ምስጋና መዝሙሮች ናቸው፤ ከነዚህ አማልክት ዋናዎቹ ኢንድራ፣ ሚትራና አግኒ («እሳት») ናቸው። ሌሎች የተፈጥሮ ባሕርዮች እንደ ጣኦታት እራሳቸው ከፍ ከፍ ተደረጉ፦ ቨሩና (ውሃ)፣ ሱርያ (ፀሐይ)፣ ቫዩ (ንፋስ)፣ ድያውስ (ሰማይ)፣ ፕርጢቪ (ምድር) ናቸው። ከነዚህም ጣኦታት፣ የኢንድራ፣ ሚትራ፣ ቨሩና ወዘተ. ስሞች ደግሞ በሚታኒ ጽላቶች (ከ1500-1300 ዓክልበ. ሶርያ አካባቢ) ተገኝተዋል፤ ሚጥራ በተጨማሪ በአቨስታ (የፋርስ ዞራስተር ሃይማኖት መጽሐፍ) ይገኛል። እነዚህ ሁለት ብሔሮች፣ ሚታኒ እና ጥንታዊ ፋርስ፣ በርግ ቬዳ መሠረት ሕንድን ከወረሩት አርያን ወይም ሳንስክሪት ነገዶች ጋራ በቋንቋም ሆነ በእምነት በኩል ቅርብ ዝምድና እንደ ነበራቸው ግልጽ ነው።

መደብ:ሃይማኖት
መደብ:ሕንድ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:የህንዱ እምነት
ማከዶን

**ማከዶን** (ግሪክኛ፦ Μακεδών) ወይም **ማከድኖስ** (ግሪክ፦ Μακεδνός) በጥንታዊ ግሪክ አፈ ታሪክ የመቄዶን አገር መሥራች። ይህ አገር ቀድሞ ኤማጥያ ይባል ነበር። 

ጸሐፊው ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ እንደሚለን፣ ማከዶንና አኑቢስ የኦሲሪስ አፒስ ልጆች ነበሩ፤ ከኦሲሪስ ጋር ወደ አገሮች ሁሉ፣ በአፍሪቃ እስያና አውሮፓ ይጓዙ ነበር። አኑቢስ የውሻ ቆዳ እንደ ካባ ይለብስ ነበር፤ ማከዶንም የተኲላ ፍርምባ ለበሰ። በኋላ ኦሲሪስ ልጁን ማከዶን በመቄዶን አገር ላይ እንደ ንጉሥ ለቀቀው። 

በሌሎች ምንጮች ማከዶን ወይም ማከድኖስ ከዚውስና ጡያ (የዲውካልዮን ሤት ልጅ) ተወለደ። በልዩ ልዩ ተቃራኒ ምንጮች ደግሞ የማከዶን አባት አዮሉስ፣ ሉካዎን፣ ወይም አያኮስ ይባላል። 

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
አለቢዮን

**አለቢዮን** (ግሪክኛ፦ Ἀλεβίων) ወይም **አልቢዮን** (Ἀλβίων) በጥንታዊ ግሪክ አፈ ታሪክ የፖሰይዶን ልጅና የበርጊዮን (ደርኩኖስ) ወንድም ሲሆን እርሱና በርጊዮን በሄራክሌስ ላይ ውግያ በሊጉርያ ተዋጉ። ይህ ሄራክሌስ የጌርዮን ከብት በኢቤሪያ (የእስፓንያ ልሳነምድር) ማርኮ ወደ ግሪክ አገር ሲመለስ ነበር ይባላል።  

በውግያው አልቢዮንና በርጊዮን ታላቅ ሠራዊት ነበራቸው፣ የሄራክሌስም ሠራዊት ሲቸገር ሄራክሌስ ለአባቱ (ዜውስ) ጸልዮ አሸነፈ፤ ሁለቱም ወንድማማች ተገደሉ። 

በእንግላንድ አፈ ታሪካዊ ልማዶች ደግሞ ይህ አልቢዮን የታላቅ ብሪታንያ ግዛት በአባቱ ኔፕቱን ወይም በአያቱ ኦሲሪስ ተሰጥቶ ከሳሞጤስ ተወላጆች ወሰደው። ከዚህ የተነሣ ታላቅዋ ብሪታንያ ደሴት መጀመርያ ስሙን «አልቢዮን» ተቀበለ። ወንድሙም በርጊዮን ያንጊዜ በአየርላንድና በኦርክኒ ደሴቶች ይገዛ ነበር። በመጨረሻ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ ሁለቱንም ወንድማማች በሮን ወንዝ በኩል በውግያ ገደላቸው። 

## ዋቢ ምንጮች

*94 
*Albion and Bergion at Perseus Digital Library

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ፕላሤቦ

**ፕላሤቦ** /placebo/- ቃልበቃል ከሮማይስጥ ሲተረጐም "ደስ አለኝ" ማለት ሲሆን በሕክምና መሰክ በሽተኞችን በአስመስሎሽ መድሀኒት ለማከም የሚደረግ ሂደት ነው።

መደብ:ሕክምና
ሻህሩኽ ኻን

**ሻህሩኽ ኻን** (ሂንዲ ፡ शाहरुख़ ख़ान) ህንዳዊ ተዋናይ ናቸው።

350px|thumbnail|ሻህሩኽ ኻን

መደብ:ህንዳዊ ተዋናይ
ዓሚር ኻን

**ዓሚር ኻን** (ሂንዲ ፡ आमिर ख़ान) ህንዳዊ ተዋናይ ናቸው።

thumbnail|right|ዓሚር ኻን

## ፊልሞች
*ራጃ ሂንዱስታኒ
*ላጋን

መደብ:ህንዳዊ ተዋናይ
ሳልማን ኻን

**ሳልማን ኻን** (ሂንዲ ፡  सलमान ख़ान) ህንዳዊ ተዋናይ ናቸው።

thumbnail|right|ሳልማን ኻን

## ፊልሞች
*ካራን አርጁን
*ሃም ዲል ዴ ቹኬ ሳናም

መደብ:ህንዳዊ ተዋናይ
ራንቢር ካፑር

**ራንቢር ካፑር** (ሂንዲ ፡ रणबीर कपूर) ህንዳዊ ተዋናይ ናቸው።

thumbnail|right|ራንቢር ካፑር

## ፊልሞች
* ሳዋሪያ

መደብ:ህንዳዊ ተዋናይ
የአሜሪካን ዶላር ኢንዴክስ

**የአሜሪዳን ዶላር ኢንዴክስ** የገበያ ውስጥ ዋጋ ሁኔታ ምን እንደሚመስል ለማዋቅ ይጠቅማል። ብዙ አገሮች ያላቸውን ጥሬ እቃ ለሌላ አገር በሚሸጡበት ጊዜ ዋጋቸውን የሚተምኑት በአሜሪካን ዶላር ነው። የሚገዛውም አገር ሰው ዋጋውን የሚተምነው በዶላር ነው። ስለዚህ የአሜሪካን ዶላር ዋጋ መጨመርና መውረድ የሌላውንም አገር የንግድ ውጤት አቅራቢ የዋጋ ተመን አብሮ ይዞት ይሄዳል። ከዚህም በላይ የአገሮችን መቀያየሪያ ገንዘብ እንደየአገሩ የኢኮኖሚ መጠን በትንሹም ቢሆን ከፍና ዝቅ በዶላሩ ምንዛሪ ላይ ያመጣል። በዚህም የተነሳ የአሜሪካንን ዶላር እንዴክስ መመልከት የሌላውንም አገር የንግድ ሁኔታና እንቅስቅሴ፣ የወርቅና የተለያዩ ማዕድናት እንዲሁም የጥሬ ሀብት ውጤት ስንት ሊያወጣ እንደሚችል ለመገመት ያስችላል።

ከአሜሪካን ዶላር ኢንዴክስ ሌላ ፤ ሌሎች የትላልቅ ካምፓኒ ኢንዴክሶችን በዚሁ አይነት ዘዴ ለመጠቀም ይቻላል። ምክንያቱም ዋነኛው የኮሞዲቲ ገበያ ላይ ንግድ፤ እንደማንኛውም የንግድ ዘርፍ፤ ትርፍ በብዛት ለማግኘትና ኪሳራን ለመቀነስ ሲሆን በኮሞዲቲ ንግድ ላይ ደግሞ የወደፊቱ ዋጋ ስንት ሊሆን እንደሚችል ለመገመትና ኪሳራን አስወግዶ አትራፊው ገበያ ይትኛው እንደሚሆን ለመጠራጠር የሌሎችን ካምፓኒ እንዴክስ መመልከት ይጠቅማል።

ከትላልቅ ካምፓኒ ኢንዴክሶች መካክል ከዝህ በታች ያሉት በኮሞዲቲ ኢንዴክስ አቅራቢነታቸው ታዋቂነት አላቸው።

*ጎልድማን ሣክስ ኮሞዲቲ እንዴክስ  (GSCI)
*ዳውጆንስ ኤ.ጂ.አይ. ኢንዴክስ  (DJ-AIGCI)
*ሮጀርስ እንተርናሽናል ኮሞዲት እንዴክስ  (RICI)

መደብ:ገንዘብ
የእህልና የዘር ተክሎች

## በገበያ ላይ ያሉ የእህል አይነቶች

* በቆሎ (ኮርን)
* አጃ (ኦትስ)  
* ሩዝ (ራፍ ራይስ) 
* ስንዴ 
* የካንሳስ ቀይ ስንዴ (ካንሳስ ሬድ ዊት)

መደብ:ግብርና
የቅባት እህሎች

## በገበያ ላይ ያሉ የቅባት እህል አይነቶች

* ሶይ ቢን 
** ሶይ ቢን ዘይት
** ሶይ ቢን ምግብ
* ካኖላ

### ሶይ ቢን

#### ሶይ ቢን ዘይት

##### ሶይ ቢን ምግብ

###### ካኖላ
የኮሞዲቲ ገበያ

### በገበያ  የሚነገዱ  ኮሞዲቲዎች

እንደምን ሰንብታችዋል የተከበራችሁ አንባብያን። 
በዚህ ገፅ ላይ ስለ ኮሞዲቲ ገበያ በተመለከተ እንዴት በዓለም የንግድ መለዋወጫ ቦታዎች ላይ፤ በይበልጥም በሰሜን አሜሪካ እና በአውሮፓ፡ እንዲሁም በእስያ እና በአውስትራልያ ያሉትን ፣ የቅባት እና የጥራጥሬ እህሎች፣የእንሥሳ ፤ የከብትና የዶሮ ስጋዎች፣ የከብት ምግብና የአትክልት ማዳበሪያ ሸቀጦች፣ በኢኮኖሚ የአደጉ አገሮችን የገንዘብ ምንዛሪ አለዋወጥ ዘዴ ፣ የነዳጅ ዘይትንና የድፍድፍ ዘይትን አገዛዝ ስልቶች ለማሳወቅ በአጭሩ ለመተንተን የተዘጋጀ የዊኪ ገጽ ነው።

(ይህ ገጽ በመታደስ እና በመስተካከል ሁኔታ ላይ ነው።)    

እነዚህ ከበታች የተዘረዘሩት፤ በኮሞዲቲ ገበያ ውስጥ በየጊዜውና አንዳንዴም በየቀኑ ለመገዛትና ለመሸጥ በብዛት ተፈላጊነት ያላቸው ሲሆኑ ፤ በእንግሊዘኛው አጠራር - አክቲቭ ሙቨርስ ኤንድ ሼከርስ በመባል ታውቀው በተጨማሪም ገበያውን ለሚያውቅና ለማያውቅ ሰው ፤ በዙ ትርፍን እና የብዛት ኪሳራንም የሚሰጡ ናቸው።


#### የኮሞዲቲ ገበያ ውስጥ መሸጫና መግዣ መተመኛዎች

(ይህ ገጽ በመታደስ እና በመስተካከል ሁኔታ ላይ ነው።)    
በኮሞዲቲ ገበያ ውስጥ ሻጭም ሆነ ገዢ የሚዋዋልበትና የመነጋገጃው ዘዴ ከሌላው ገበያ አይነት ለየት የሚያደርገው ውሉ በኮንትራት ነው። ይህም ማለት መጀመሪያ ለመገበያየት በኮምፒውተር ላይ ፤ አካውንት መክፈት ያስፈልጋል። በአካውንት መክፈቻ ጊዜ የኢንቬስትመንት ባንኩ የሚጠይቀው የመነሻ መጠን አለ። ብዙ ጊዜ ከአምስት ሺህ ዶላር በላይ ነው። ይህ መጠን ለአንድ ኮንትራት በቂ ነው። ለምሳሌ  አንድ ኮንትራክት እንደየ ኮሞዲቲው አይነት እስከ ሦስት ሺህ እና ከዚያም በላይ ይደርሳል። በአንድ ቀን ጥዋት ውስጥ ሁሉም ለማጣት ወይንም ሁለት እጥፍ አድርጎ ለማርፈድ ይቻላል። ለዚህ ነው ብዙ ጊዜ የኢንቬስትመንቱ ባንክ ደላላ በቅድሚያ ስለገበያው ሁኔታ ማወቃችሁን ማረጋገጥ የሚፈልገው። ዋናው መሠረቱ ከሚገዛው የኮሞዲቲ ኮንትራት እኩል ስለ ገበያው አካሄድ ሁኔታ ማወቅ ያስፈልጋል። በኮሞዲቲው ዋጋ ላይ የትንሽ ሳንቲሞች ልዩነት በኮንትራቱ ይዘት ላይ ቶሎ ለውጥን ያሳያል። ከመቶዎች ዶላር እስከ ሺህ በላይ በአንድ ኮንትራክት ውስጥ።

አብዛኛው ኮሞዲቲ የሚገዛና የሚሸጥ ሰው ፤ ትርፉንም ሆነ ኪሳራውን በቶሎ አውቆ ወይ መሸጥ ወይም መቆየት ይችላል።  መጀመሪያ አካውንቱ ውስጥ ካለው ገንዘብ ላይ ኮሞዲቲውን በኮንትራት ይገዛል። ኮንትራቱም የሚለው የዚህ አይነት ኮሞዲቲ ኮንትራክት በዚህ ወር ላይ የሚያልቀውን በዝህ ያክል ዋጋ ገዝቷል ፤ ወይም የዚህ አይነት ኮሞዲቲ በዚህ ወር ላይ ኮንትራቱ የሚያልቀውን በዚህ ያክል ዋጋ ይሸጣል ነው የሚለው። እና ገዢው ወይም ሻጩ ሰው የኮንትራቱ ጊዜ ሳያልቅ በፊት ትርፉን ወይም ኪሳራውን ተገንዝቦ ከኮንትራቱ መውጣት ይገባዋል። ካለበለዚያ ኮንትራቱ ካለቀ በኋላ እዳ ውስጥ ገብቶም ቢሆን መግዛትና ወዳ ቤቱ ለማስጫን በኮንትራቱ ይገደዳል። ነገር ግን በኮሞዲቲ ገበያ ውስጥ ፤ አብዛኛው የገበያ ተዋናኝ ፤ ማለትም ከዘጠና በመቶው በላይ ፤ የኮንትራቱ ቀን እስከሚደርስ ሳይጠብቅ ኪሳራውን አምኖ ወይንም እጥፍ ትርፉን ወስዶ ከኮንትራክቱ ውስጥ ይወጣል። ከዚያም ወደ ሌላ ኮሞዲቲ በመሄድ ግዥ እና ሽያጩን ያካሄዳል። (በዚህ አርስት ላይ  በተለያይ ጊዜ ጨማምሬ ለመፃፍ እሞክራለሁ። በቶሎ ይሚገባ ሊሆን አይችልም ፤ ቢሆንም ብዙ የማወቅ ልምምድ ያስፈልገዋል ካለበለዚያ ውጤቱ በጣም አክሳሪ ነው የሚሆነው።)

**የእህልና የዘር ተክሎች**
;**[[የእህልና የዘር ተክሎች]]**
: 
;
: 




**የቅባት እህሎች**
;**[[የቅባት እህሎች]]**    
: 
;
: 




**የሶፍት ኮሞዲቲ**
;**[[የሶፍት ኮሞዲቲ]]** 
:
;
: 




**የከብት ስጋ**
;**[[የከብት ስጋ]]**
:
;
:




**የብረት ማዕድኖች**
; **[[የብረት ማዕድኖች]]** የብረት ማዕድናት በሁለት ይከፈላሉ። እነሱም ፕሪሽየስ ሜታል መደብ እና ቤዝ ሜታል መደብ ናቸው።
:
;
:




**የድፍድፍ ነዳጅ ዘይት**
;ክሩድ ዘይት  ክሩድ ዘይት በሁለት ዓይነት  ልዩነት መደብ የተደረገበት ዋንኛው ምክንያት ክሩድ ዘይቱ በውፍረትና በሠልፈር ፐርሰንት መጠን የተለየ ስለሆነ ነው። 
:
;
:




**የአገሮች ገንዘብ ምንዛሪ**
;**[[የአገሮች ገንዘብ ምንዛሪ]]**
:
;
:




**ንግድና ኢኮኖሚ**
; የአሜሪካን ዶላር ኢንዴክስ  ሌሎች የትላልቅ ካምፓኒ ኢንዴክሶች መመልከት የገበያን ሁኔታ በቅድሚያ ለመገንዘብ ይረዳል።
:
;
:




*
የሶፍት ኮሞዲቲ

## በገበያ ላይ ያሉ የሶፍት ኮሞዲቲ ምድብ አይነቶች

### ቡና


### ኮኮዋ


### የብርቱካን ጭማቂ (ፍሮዘን ኦሬንጅ ጁስ)


### ስኳር #11


### ስኳር #14



መደብ:ግብርና
መደብ:ምጣኔ ሀብት
የአገሮች ገንዘብ ምንዛሪ

በገበያ ላይ ያሉ የአገሮች ገንዘብ ምንዛሪ

## አንደኛ ደረጃ የገበያ ተንቀሳቃሾች


### የአሜሪካን ዶላር
161ዶላር
በኢትዮጵያ ብር ስንት ነዉ ?

### የእንግሊዝ ፓውንድ

### የአውሮፓውያን ኢዩሮ

### የጃፓን  የን

## ሁለተኛ ደረጃ የገበያ ተንቀሳቃሾች



### የስዊዘርላንድ ፍራንክ

### የካናዳ ዶላር

### የአውስትራልያ ዶላር

### የኒውዚላንድ ዶላር

### የሜክሲኮ ፔሶ

መደብ:ገንዘብ
የከብት ስጋ

## በገበያ ላይ ያሉ የከብት ስጋ መደብ አይነቶች

### የቀንድ ከብት (ላይቭ ካትል)

ይህ ከእህል (ገብስ) ጋራ  በየትም አህጉር ከሁሉ ጥንታዊ የሆነው ኮሞዲቲ ንግድ ነው።  እንኳን ከወርቅም ሆነ ከብር ጥቅም አስቀድሞ፤ ከብት የሀብት መሠረት ተቆጠሩ ማለት ነው።




ት መ|- valign="top"
| 
 ፊደር ካትል - የሚደልቡ ጥጆች
 
|
 CME

| 
 1
  
|
 50000 ፓውንድ

|}

### አሳማ (ፖርክ)


### ፖርክ ቤሊ (የቤከን አይነት ስጋዎች)



መደብ:ማህበራዊ ግብይት
የብረት ማዕድኖች

## ብረታ ብረቶች

የብረት ማዕድናት በሁለት ይከፈላሉ። እነሱም ፕሪሽየስ ሜታል መደብ እና ቤዝ ሜታል መደብ ናቸው። 

### ወርቅ


ወርቅ (እንግሊዝኛ gold /ጎልድ/) ለብዙ አመታት  ዋጋውን በከፍተኛ ደረጃ መጠን ጠብቆ ያለ ሲሆን ተፈላጊነቱም በገበያተኞች ዘንድ ቀንሶ አያውቅም። ከብዙ አገሮች የገንዘብ መተመኛንት እስከ ግለሰቦች ጌጣጌጥነት ድረስ ለረጀም ጊዜያት ግልጋሎቱን ሲያበረክት የቆየና ተፈላጊነትም ያለው የብረት ማዕድን ነው።

ወርቅ እንደ ሌሎቹ የብረታ ብረት ማዕድኖች የይዘቱ ሚዛን የሚለካው በትሮይ አውንስ መጠን ነው። አንድ ትሮይ አውንስ ፤ ሠላሳ አንድ ነጥብ አስር ግራም ነው። ትሮይ የሚባለውን ስም ያገኘው ከግሪክ አገር ሳይሆን ፤ በፈረንሳይ አገር ከሚገኘው ከዘመናት በፊት የወርቅና የብር እንዲሁም የተለያዩ የከበሩ ማዕድናት ይሸጥበት ከነበረው ትሮይስ ከተማ ነው። 

ብዛት ያለው ወርቅ ሲሸጥና ሲገዛ በሜትሪክ ቶንስ የሚዛን መጠን ነው። አንድ ሜትሪክ ቶን ወርቅ ከሠላሳ ሁለት ሺህ አንድ መቶ ሃምሳ ትሮይ አውንስ ጋር እኩል ነው። ይህም ማለት ፣
አንድ ሜትሪክ ቶን ወርቅ = ሠላሳ ሁለት ሺህ አንድ መቶ ሃምሳ ትሮይስ አውንስ ወርቅ ነው።
የወርቅ ጌጥ ማድረግ ለሚወዱ ሰዎች ደግሞ ፤ የንፁህ ወርቅ መጠን በካራት ይለካል። በጣም ንፁህ የሆነው ሃያ አራት ካራት ሲሆን ከዚያ ዝቅ ያለ መጠን ያለው ደግሞ ከሌላ ብረት ማዕድን ጋር የተደባለቀው ነው። የዋጋውም ዓይነት በዚሁ መጠን በወርቅ ሰሪ ቤቶች ሱቅ ውስጥ ይለያያል።

በኮሞዲቲ ገበያ ውስጥ ወርቅ የሚገዛውና የሚሸጠው በኮንትራት መልክ ሲሆን መጠኑም አንድ ኮንትራት በአንድ መቶ አውንስ ወርቅ ነው። ይሄም ማለት አንድ የወርቅ ኮንትራት እኩል የሚሆነው ሠላሳ አንድ ነጥብ አስር ግራም ሲባዛ በአንድ መቶ ነው። ውጤቱን ወደ ግራምና ወደ ኪሎግራም ለማወቅ ያክል ማግኘት ቢቻልም የኮሞዲቲ መገበያያ መጠኑ በኮንትራት ቁጥር ብዛትና በትሮይ አውንስ ክብደት መለኪያ ነው።

የወርቅ ኮንትራት የሚሸጡባቸው ቦታዎች ሁለት የመገበያያ ዓይነት አላቸው። አንደኛው የኒውዮርኩ ፤ አንድ ኮንትራት በአንድ መቶ ትሮይ አውንስ  ሲሆን ፤ ሁለተኛው ደግሞ ቺካጎ ውስጥ አንድ ኮንትራት በሠላሳ ሦስት ነጥብ ሁለት ትሮይ አውንስ ነው። የገበያ ምልክት ፊደላቸው ጂ ሲ GC ለባለ አንድ መቶ ትሮይ አውንሱ ኮንትራክት እና ዋይ ጂ YG ለ ባለ ሠላሳ ሦስት ነጥብ ሁለት ትሮይ አውንስ ነው።


### ብር



ብር ፤ እንግሊዝኛ silver /ሲልቨር/ የተባለው ማዕድን ደግሞ ተፈላጊነቱ በድሮ ጊዜ ለመገበያያነት ቀጥሎም ለተለያዩ የንብረት እቃዎችና የፋብሪካ ውጤቶች አገልግሎቱን የሚሰጥ የማዕድን ብረት ነው። ንፁህ ብር የሚባለው ብዙውን ጊዜ ዘጠና ሁለት ነጥብ አምስት ያክሉን ሲልቨር የሚይዘው ነው። የተቀረው ሰባት ነጥብ አምስት ከመዳብ (ኮፕር) - ወይንም ከሌላ የብረት ማዕድን ጋር የሚደባለቀው ነው። የአጠቃላይ ስሙም *እስተርሊንግ ሲልቨር* ይባላል። መደባለቁ የሚጠቅመው የብር ይዘቱን ለማጠንከር ወይንም በቀላሉ ከውስጡ ያሉትን ንጥረ ማዕድኖች በሙቀት ጊዜ ወይንም በቅዝቃዜ መጠናቸው እንዳይለወጥ ነው።

በኮሞዲቲ ገበያ ውስጥ በሚሸጥበትና በሚገዛበት ጊዜ በሁለት መመዘኛ መልክ ነው።  አንደኛው በአምስት ሺህ ትሮይ አውንስ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በአንድ ሺህ ትሮይ አውንስ ነው። የንግድ መገበያያ ምልክታቸውም- ኤስ አይ SI - ለባለ አምስት ሺህ ትሮይ አውንስ ሲሆን -ዋይ አይ YI- ደግሞ ለባለ አንድ ሺህ ትሮይ አውንስ ነው።


### ፕላቲንየም





### መዳብ
ኢየሱስ ጌታ ነው

**ኢየሱስ ጌታ ነው** (ግሪክኛ፦ κύριος Ἰησοῦς /ኪውሪዮስ ኢዬሱስ/) በክርስትና አዲስ ኪዳን መሠረት በተለይም (ወደ ቆሮንጦስ ሰዎች ፩ 12:3 ፣ ወደ ሮማውያን ፲፡9) የሚገኝ አጭር የእምነት ቃል ነው።
ማንም በራሱ ኢየሱስ ጌታ ነው ብሎ ማወጅ (መናገር) ካለመንፈስ ቅዱስ ሀይል አይችልም። (1ቆሮንቶስ 12:3)
  ኢየሱስ በራሱ በኩል ያለውን ቃል የማቴዎስ ወንጌል 7:21 እንዳለው፣ «በሰማያት ያለውን የአባቴን ፈቃድ የሚያደርግ እንጂ፥ ጌታ ሆይ፥ ጌታ ሆይ፥ የሚለኝ ሁሉ መንግሥተ ሰማያት የሚገባ አይደለም።» ማስታወስ ይገባል። 

መደብ:ክርስትና
ሲሙሩም

**ሲሙሩም** ወይም **ሺሙሩም** የስሜን መስጴጦምያ ከተማ-አገር ነበር። ስፍራው አሁኑ ግን በእርግጥ አይታወቅም። ምናልባት በቃብራ፣ ኪርኩክ ወይም ኤሽኑና አካባቢ ይገኝ ነበር። ታላቁ ሳርጎን (2065 ዓክልበ. ግድም) ወደ አካድ መንግሥት ጨመረው፣ እንዲሁም በ2035 ዓክልበ. ግድም ከልጁ ልጅ ከናራም-ሲን ከአመጹት ከተሞች መካከል ሲሙሩም ይቆጠራል። 

በ18ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ግድም በተቀረጹት በማሪ ጽላቶች ዘንድ፣ የቱሩኩ ንጉሥ ሳሲያ የሲሙሩምን ንጉሥ ወደ ጉታውያን እንዳስረከበው ይገልጻል።(kurdstan)(slemani town )

## ዋቢ ምንጭ

*Cassin, Elena; Bottéro, Joean; Vercoeur, Joan. Los Imperios del Antiguo Oriente del Paleolítico a la mitad del segundo milenio. 1a edició , 1970, p. . ISBN 84-323-0118-3.

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ