open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ኦስካር ታባሬዝ

thumb
**ኦስካር ታባሬዝ** ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች የነበረ ሲሆን በአሁኑ ጊዜ የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አሰልጣኝ ነው።

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
መደብ:ኡራጓያዊ  እግር ኳስ አሰልጣኞች
ክሩዜሮ ስፖርት ክለብ

**ክሩዜሮ ስፖርት ክለብ** (ፖርቱጊዝኛ፦ Cruzeiro Esporte Clube) በቤሎ ሆሪዞንቴ፣ ብራዚል የሚገኝ የመድበለ ስፖርት ክለብ ነው።

መደብ:የብራዚል እግር ኳስ ክለቦች
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ቡድኖች

## ምድብ ኤ
### ሜክሲኮ
አሰልጣኝ፦ ሀቪየር አግዊሬ

 

 

 

### ኡራጓይ
አሰልጣኝ፦ ኦስካር ታባሬዝ

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ባንፊልድ አትሌቲክ ክለብ

thumbnail
**'ባንፊልድ አትሌቲክ ክለብ** (እስፓንኛ፦ Club Atlético Banfield) በባንፊልድ፣ አርጀንቲና የሚገኝ የስፖርት ክለብ ነው።

መደብ:የአርጀንቲና እግር ኳስ ክለቦች
ራዮ ቫዬካኖ

**ራዮ ቫዬካኖ ዴ ማድሪድ** (እስፓንኛ፦ Rayo Vallecano de Madrid, S.A.D.) በማድሪድ፣ እስፓንያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።

መደብ:የእስፓንያ እግር ኳስ ክለቦች
ዴፖርቲቮ ካሊ

**ዴፖርቲቮ ካሊ ማህበር** (እስፓንኛ፦ Asociación Deportivo Cali) በካሊ፣ ኮሎምቢያ የሚገኝ የስፖርት ክለብ ሲሆን በከፍተኛ ደረጃ የሚታወቀው በእግር ኳስ ቡድኑ ነው።

መደብ:የኮሎምቢያ እግር ኳስ ክለቦች
ኬሬታሮ እግር ኳስ ክለብ

**ኬሬታሮ እግር ኳስ ክለብ** (እስፓንኛ፦ Querétaro Fútbol Club) በኬሬታሮ፣ ሜክሲኮ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።

መደብ:የሜክሲኮ እግር ኳስ ክለቦች
ትራያኑስ

240px|thumb|ትራያኑስ 

**ትራያኑስ** (ሮማይስጥ፦ Imperator Caesar Nerva Traianus Divi Nervae filius Augustus) (ከ53 ዓ.ም. እስከ 117 ዓ.ም. የኖሩ) ከ98 ዓ.ም. እስከ 117 ዓ.ም. የነገሡ የሮሜ መንግሥት ቄሣር ነበረ።

መደብ:የሮሜ ሰዎች
ሳው ፓውሉ (ክፍላገር)

**ሳው ፓውሉ** ከብራዚል ክፍላገራት አንዱ ሲሆን የአገሩ ዋና ኢንዱስትሪያዊ እና ኢኮኖሚያዊ ማዕከል ነው። ክፍላገሩ ለቅዱስ ጳውሎስ የተሰየመ ሲሆን በሕዝብ ቁጥር ከአገሩ ትልቁ ነው። የሳው ፓውሉ ርዕሰ ከተማ ሳው ፓውሉ በደቡብ አሜሪካ ትልቁ ከተማ ነው።

መደብ:ብራዚል
የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት

**የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት** ወይም **ቻጎስ ደሴቶች** የብሪታኒያ ባህር ማዶ ግዛት ሲሆን በታንዛኒያ እና እንዶኔዝያ መሀል ይገኛል። ግዛቱ ስድስት አቶሎች /atolls/ ሲኖሩት ከአንድ ሺህ በላይ የሆኑ ትናንሽ ደሴቶችን ያጠቃልላል። በአጠቃላይ የመሬት ስፋቱ ወደ 60 ካሬ ኪ.ሜ. ነው።

ከደሴቶቹ ሁሉ ትልቁና ከሁሉም ደቡባዊ የሆነው ዲዬጎ ጋርሲያ ነው። በዚህ ደሴት ላይ የአሜሪካ እና ብሪታኒያ የሚጋሩት የውትድርና ተቋም አለ። በ1960 እና 1970ዎቹ እ.ኤ.አ. በደሴቱ ላይ ይኖሩ የነበሩት ቻጎሳዊዎች በግዳጅ ከተፈናቀሉ በኋላ በአሁኑ ጊዜ በደሴቱ ላይ የሚገኙት ወደ አራት ሺህ የሚሆኑ የአሜሪካና ብሪታኒያ ሰራተኞች ብቻ ናቸው።

## ማመዛገቢያዎች

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ኢትዮወርድ

**ኢትዮወርድ** (EthioWord) በኮምፒዩተር የግዕዝ ቃላት ማተሚያ ነው።

ይህ የግዕዝ መክተቢያ ፕሮግራም እንደ ሞዴት እራሱን የቻለ ሳይሆን በዊንዶውስ 3.1 ማይክሮሶፍት ወርድ 6 ውስጥ እንዲሠራ በዶ/ር ኣበራ ሞላ የቀረበ ሁለተኛ የግዕዝ መክተቢያ ነው። የወርድን ኖርማል ዶት በኢትዮፒክ ዶት በመቀየር የግዕዝ ፊደል ለመጀመሪያ ጊዜ በተለያዩ የዊንዶውስ ፕሮግራሞች ውስጥ እንዲጠቀም ሆነ። እያንዳንዱ የግዕዝ ቀለም ኢትዮውርድ ውስጥ የሚከተበው እንደ ሞዴት ሁለት መርገጫዎችን በመጠቀም ነበር። 

መደብ:ኮምፒዩተር
ኋን ጊሌርሞ ካስቲዮ

**ኋን ጊሌርሞ ካስቲዮ ኢሪያርት** (ሚያዝያ ፱ ቀን ፲፱፻፸ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለፔኛሮል ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።

## ማመዛገቢያዎች

መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሁራካን ቡሴዮ

**ሁራካን ቡሴዮ** (እስፓንኛ፦ Huracán Buceo) በሞንቴቪዴዎ፣ ኡራጓይ የሚገኝ የመድበለ ስፖርት ክለብ ሲሆን በእግር ኳስ ቡድኑ ነው በከፍተኛ ደረጃ የሚታወቀው።

መደብ:የኡራጓይ እግር ኳስ ክለቦች
ፒዩሽቲ

**ፒዩሽቲ** በ1662 ዓክልበ. ያህል የሐቲ (ሐቱሳሽ) ንጉሥ ነበር። 

በካነሽ ንጉሥ አኒታ ዐዋጅ ስሙ ይጠቀሳል፤ እንዲህ ሲል፦

«ዳግመኛ የሐቲ ንጉሥ ፒዩሽቲ መጣ። በሻላምፓ ከተማ ያመጣቸውን ትርፍ ሥራዊቱን አሸነፍኩ። ... ሐቱሳሽ በኔ ላይ በክፋት ተባብሮ ስላልሆነ፣ ተውኩት። በኋላ ግን ረሃብ በደረሰበት ጊዘ ጣኦቷ ከተማውን ሰጠችኝ። በሌሊት በኃይል ወሰድኩት። በሥፍራው ፌጦ ዘራሁ። ከኔ በኋላ የሚነግሥ ሁሉ፣ ሀቱሳሽን ዳግመኛ የሚሠፍረው ማናቸውም ሁሉ፣ ጣኦቱ ይመታው! »

ሆኖም ከመቶ ያህል አመታት በኋላ የኩሻራ ሰው 1 ሐቱሺሊ እንደገና ሠፈረው፤ ሐቱሻም ዳግመኛ ዋና ከተማ ሆነ። ይህም የኬጥያውያን መንግሥት መሠረት ነበረ። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ቤሪክ

**ቤሪክ** ወይም **ቤሪግ** በስዊድን አፈ ታሪክ  የጎጣውያን ንጉሥ ነበረ። 

የጎጣውያን ታሪክ ጸሐፊ ዮርዳኔስ 543 ዓ.ም. በጻፈው *[[ጌቲካ]]* ዘንድ፣ በጥንት ጎጣውያን ከንጉሣቸው ቤሪግ ጋራ ከስካንዲናቪያ ወጡ፤ ባልቲክ ባሕርን ተሻግረው በማዶ የተገኙትን ሕዝብ ኡልመሩጋውያንን አሸነፉና አገሩን ይዘው ሠፈሩበት። ከዚያ በኋላ ጎረቤቶቻቸውንም ቫንዳሎችን አሸነፉ። ቤሪክና ተከታዮቹ ለጥቂት ዓመታት በዚያ አገር ገዙ፤ ከቤሪክ አምስተኛው ንጉሥ ፊሊመር የጋደሪክ ልጅ ወደ እስኩቴስ እስከ መራቸው ድረስ።

ዮርዳኔስ እንዳለው የቤሪክ ሕዝቦች በሦስት መርከቦች ደርሰው ቀስ የሚሉት በሦስተኛው መርከብ ሁነው «ጌፒዶች» (በጎጥኛ «ቀስ የሚሉ») ተብለው ተሰደቡ። ይህ በታሪክ የታወቀው የጌፒዶች ወገን ነበር። 

የስዊድን ታሪክ ጸሐፊ ዮሐንስ ማግኑስ 1546 ዓ.ም. ስለ ቤሪክ ብዙ ይጨምራል።  በ1722 ዓክልበ. ግድም የስዊዶችና የጎጦች ነገዶች አዋሐደ፤ ነገር ግን የሕዝብ ቁጥርና የወንበዴ ቁጥር ለአገሩ ይበዛ ነበር። ከባልቲክ ማዶ የነበሩት ሕዝቦች፣ ኤስቶናውያን፣ ሊቮናውያን፣ ፊንላንዳውያን፣. ኩሬቴስና ኡልመሩጋውያን ሲሆኑ የጎጣውያን ጓደኞች አልነበሩም። ስለዚህ በ1683 ዓክልበ. ግድም በኲሩን ሁሙልፍን በስዊድን «የውስጥ ጎጣውያን» ንጉሥ አድርጎ፣ ሌላውን ግማሽ «የውጭ ጎጣውያን» ከቤሪክ ጋራ ባልቲኩን ተሻገሩ። ከሦስቱ መርከቦች አንድ በኤስቶኒያ ጠረፍ፣ አንዱም በኩሬቴስ ጠረፍ፣ ሦስተኛውም በኡልመሩጋውያን ጠረፍ ላይ ቦታን መፈልግ ታሠበ። ሆኖም በአውሎ ንፋስ ምክንያት ሦስቱ መርከቦች ሁሉ በኡልመሩጋውያን መካከል (በኋላ ፕሩሲያ በተባለ አውራጃ) ደረሱ። ሦስተናው መርከብ «ጌፒዶች» የተሰየሙ በዚያው ሰዓት ነበር ይለናል። ኡልመሩጋውያን ተሸንፈው ቤቶቻቸውን አቃጠሉና ወደ ቫንዳሎች ሸሹ። በቅርብ ጊዜ ውስጥ ጎጣውያን አጠገብ የተገኙት የፖላንድና ፖመራኒያ ዙሪያዎች እንዲሁም ከቫንዳሎች ብዙ መሬት ይዘው ሠፈሩበት። በዚህ አገር ቤሪክ መጀመርያው «የውጭ ጎጣውያን» ንጉሥ ሆኖ ተከታዩ ጋፕቱስ ነበር።  

መደብ:ስዊድን
መደብ:አፈ ታሪክ
ኤፌሶን

**ኤፌሶን** (ግሪክኛ፦  Ἔφεσος /ኤፈሶስ/) በጥንታዊ ኢዮኒያ የነበረ ከተማ ሲሆን አሁን በቱርክ አገር ያለው ሰፊ ፍርስራሽ ቦታ ነው። 

በኬጥያውያን መንግሥት ዘመን፣ ከተማው **አፓሳ** ተብሎ የኬጥያውያን ጎረቤት በስተምዕራብ የአርዛዋ (የቀድሞ «ሉዊያ») ዋና ከተማ ነበረ። ኬጥያውያን አርዛዋን በኋላ ቢጨምሩም፣ ኤፌሶን የግሪኮች (ኬጥኛ፦ «አሐያ») ግዛት ውስጥ ሆነ። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ፓሣው

**ፓሣው** (ጀርመንኛ፦ Passau) በዳኑብ ወንዝ ላይ በጀርመን አገር የሚገኝ ከተማ ነው። በጥንት የቦያውያን ነገድ ከተማ **ቦዮዱሩም** ሲሆን ሮማውያን በኋላ **ባታዊያ** አሉት።

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ባየርብሩን

**ባየርብሩን** (ጀርመንኛ፦ Baierbrunn) በጀርመን አገር በሙኒክ ዙሪያ የሚገኝ አነስተኛ ከተማ ነው። 

መደብ:የጀርመን ከተሞች
ቦዩስ

**ቦዩስ** (በጀርመንኛ **Baier ባየር**) በጀርመን አፈ ታሪክ ዘንድ በጥንት የጀርመን ፲፪ኛው ንጉሥ ነበረ። ከአባቱ ሄርኩሌስ አለማኑስ ዘመን በኋላ  ለ60 ዓመታት (ምናልባት 1759-1699 ዓክልበ. ግድም?) ነገሠ። 

አቬንቲኑስ እንደ ጻፈው ንጉሥ ባየር (ቦዩስ) የባየርን ሰዎች አባት ነበር። አባቱ አለማኑስ (አልማን) ካረፈ በኋላ ከወንድሞቹ ኖሪኩስ፣ ሁኑስና ሄልቬቲዩስ መካከል ለጊዜው ትግሎች ነበሩ። ያንጊዜ በሬምስና ሉክሳምቡርግ የነገሠው ዘመዳቸው ራሙስ ዐርቆ የአልማን ግዛት አከፋፈላቸው ይላል። ከነዚህ ታናሹ ልጅ ቦዩስ ባየርንንና የጀርመን ከፍተኛ ንጉሥነቱን ተቀበለ። 
 
ዋና ከተማው «ባየርቢንግ» በኋላ «ማርቦዲንግ» አሁንም ፕራግ የሚባለው ነበር። ስሙን ለአገሩ ባየርን እንዲሁም ለቦሄሚያ (አሁን ቼክ ሪፐብሊክ) የሰጠው ይባላል። በተጨማሪ ከተሞች በባየርብሩን (በሙኒክ ዙሪያ) እና በቦየርስዱም (አሁን ፓሣው) ሠራ። 

ከአልማን ዕረፍት (1791 ዓክልበ. ግ.)  በኋላ  ትልልቅ የአሕዛብ እንቅስቃሴዎች (ፍልሰቶች) ይከሠቱ ጀመር። ከነዚሁ መጀመርያው የቦዩስ ወንድሞች ጦይርና አቢዩስ ከዳኑብ ወንዝ ደቡብ ያለቸውን ኢሉዋሪያን ወርረው ሠፈሩባት፤ ከዚህ ወደ ምሥራቅ በጥቁር ባሕር ዳርቻ ያለውን አገር እስከ ክሪሜያ ልሳነ ምድር ድረስ ያዙ። እነዚህ ጦረኞች ኪምብሪ ወይም ኪሜራውያን ሲባሉ፣ ስማቸውን ለክሪሜያ ልሳነ ምድር እንደ ሰጡ ጻፈ። ሚስቶቻቸውም ሥራዊት ሁነው «ማዘኖች» (አማዞኖች) ተባሉ። አቢዩስ በዚህ አገር ላይ ቆይቶ ጦይር ግን ከሥራዊቶቹ ጋራ ወደ ትንሹ እስያ ገቡ፤ በደብረ ኢዳ (በትሮይ አካባቢ) ሠፈረ። በዚህ ረገድ «ጦይር» በግሪክ አፈ ታሪክ ጀግናውን ቴውከርን ይመስላል። በዚህ ወቅት የጦይርም ሚስት ሃክስና አለቆቿ ሄርስግላይድና ሄርሽላግ ከአማዞኖች ጋራ በአውሮፓም ሆነ  በአናቶሊያ እስከ አርሜኒያ ድረስ ወረሩ፤ ከተማቸውንም በኤፌሶን መሠረቱ።  

ሌላው ትልቅ እንቅስቃሴ (ፍልሰት) በጣልያን አገር በዚህ ዘመን ስለ ተከሠተው ብሔራዊ ጦርነት የተነሣ ነበረ። በ1758 ዓክልበ. ግድም ዳርዳኑስ ወንድሙን የጣልያን (እና የፈረንሳይ) ንጉሥ ያሲዩስ ያኒጌናን ገደለው፤ ከዚያ ግን የእስፓንያ ንጉሥ ሲከሌውስ ዳርዳኑስን ከጣልያን አባረረው፤ ወደ ሳሞትራቄ ሸሸ። በ1736 ዓክልበ. ግድም ዳርዳኑስ ከማዮንያ (ልድያ) ንጉሥ አቲስ ርስት ተቀበለ፤ በዚያ ስመ ጥሩ ከተማውን ትሮይን መሠረተ።  (ይህም በቦዩስ ፴ኛው ዓመት እንደ ሆነ ይጽፋል።) በምላሽ ዳርዳኑስ የሱን ይግባኝ መብት በጣልያን ለአቲስ ልጅ ለቲሬኑስ ተወው። ቲሬኑስ ወደ ጣልያን ሄዶ አስተዋይና የተወደደ ንጉሥ ሆነ፤ በዚህም ወቅት ፲፪ ነገዶች ከጣልያን ወደ ልድያ ፈለሱ። ሌሎችም ከልድያ ወደ ጣልያን ፈለሱ። 

ሦስተኛው ትልቅ እንቅስቃሴ ወይም ፍልሰት፣ በስዊድን በጎጣውያን ዘንድ የነበሩት ሕዝቦች ከስካንዲናቪያ ሲፈነዱ በንጉሣቸውም ቤሪግ ሥር መሬትን በአሁኑ ፖላንድ ሲይዙ ነበር። ከዚያ ቀጥሎ ብዙ ምድር ከቫንዳሎችና ከሌሎች ጀርመናውያን፣ ደግሞ ከሳርማትያና ከእስኩቴስ ይይዙ ጀመር። የድሮ ታሪክ ጸሐፊዎች ከሰጡት መረጃ፣ በ1683 ዓክልበ. ግድም ባልቲክ ባሕርን ተሻግረው ወደ ፖላንድ ገቡ፣ በ1600 ዓክልበ አካባቢ እስከ ዳክያ (አሁን ሮማኒያ) ድረስ ደረሱ፤ ከኪሜራውያንም ጋራ ተባበሩ። እነዚህ ጎጣውያን ደግሞ ጌታያውያን ወይም ዳክያውያን ተባሉ። 

በአቨንቲኑስ መጽሐፍ፣ የቦዩስ ተከታይ ልጁ ኢንግራም ይባላል። ነገር ግን በኢንግራም ዘመን የጎጣውያን ንጉሥ ታናውሲስ ሕዝቡን ወደ ክሪሜያ ወሰዳቸው ሲለን ይህ ታናውሲስ የገዛው ከጊዜ በኋላ በ1563 ዓክልበ. ግድም ይመስላል። ስለዚህ ከቦዩስ ዘመን በኋላ 1699-1563 ዓክልበ. በጎጣውያን፣ ኪሜራውያንና አማዞኖች ምክንያት መዝገቦች እንደ ጠፉ ይቻላል።

መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ
ናኮችታንክ

**ናኮችታንክ** በዛሬው ዋሺንግተን ዲሲ ሥፍራ ከ1660 ዓ.ም. አስቀድሞ የተገኙ ኗሪዎች ከተማና ጎሣ ነበር። አሁን በዋሺንግተን ያለው ፈሳሽ አናኮስቲያ ወንዝ ስም ከ«ናኮችታንክ» የመጣ ነው።

ባካባቢያቸው የኖሩት የፒስካታወይ ጎሣ ጓደኞች ነበሩ፤ ቋንቋቸውም የተዛመደ ቀበሌኛ ነበረ። ከፖቶማክ ወንዝ ማዶ በአሁኑ ስሜን ቭርጂኒያ የነበረው ዶግ ብሔር እንዲሁም በዘርም ሆነ በልሳን ዘመዶቻቸው ነበሩ። 

ናኮችታንክ መጀመርያ በእንግላንድ አለቃና ዠብደኛ ጆን ስሚስ በ1600 ዓ.ም. በካርታ ተመዘገበ። ያንጊዜ በጀጐል (የተሳሉ እንጨቶች አጥር) ተከበበ፤ ፹ ጎበዞችና በጠቅላላው ፫፻ ሰዎች ይኖሩበት ነበር። ሩቅ ነገዶች እስከ ኢሮኳ ብሔሮች  ድረስ  (ዛሬ ኒው ዮርክ) በጣም የተወደደውን የቢቨር (ኣቆስጣን የመሰለ ዘራይጥ) ቆዳ ለመነገድ ወደ ናኮችታንክ ይመጡ ነበር።  የ«ናኮችታንክ» ትርጉም እንዲህ «የንግድ ከተማ» ማለት ነበር።

በ1614 ዓ.ም. የኢንግላንድ አለቃ ሄንሪ ፍሊት ከናኮችታንክ ተወዳዳሪ ከፓታዎመክ ብሔር ጋር ተባብሮ፣ በናኮችታንክ ላይ አደጋ ጣለ፣ ከተማውን አቃጠለና 18 ኗሪዎች ገደለ። በሚከተለው ዓመት የናኮችታንክ ጎበዞች ፍሊትን ማረኩት፣ ለ፭ ዓመታት ያዙትና ቋንቋቸውን አስተማሩት። በ1620 ዓ.ም. ፍሊት አመለጠ፤ በ1624 ዓ.ም. ወደ ናኮችታንክ ተመልሶ ፰፻ የአቋስታ ቆዳዎች ገዛ።

በአሁኑ ጆርጅታውን፣ ዲሲ ሠፈር ሌላ «ቶሖጋ» የተባለ መንደር ነበራቸው። በ1660 ዓ.ም. ያሕል ብዙዎች በተስቦ ዓርፈው የተረፉት ናኮችታንክ ኗሪዎች ወደ አናኮስቲን ደሴት በፖቶማክ ወንዝ ውስጥ ሐዱ፤ ይህም አሁን ቲዮዶር ሮዘቨልት ደሴት ይባላል። ከዚያ በኋላ የጎሣው ቅሬታ ከፒስካታወይ ብሔር ጋራ አንድላይ ሄደ።

## ዋቢ ምንጮች
*Burr, Charles R. "A Brief History of Anacostia, Its Name, Origin, and Progress", *Records of the Columbia Historical Society*, 1920. 
*Williams, Brett. "A River Runs Through Us," *American Anthropologist*, 103:2 (June 2001). 

መደብ:ዋሺንግተን ዲሲ
መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ታላቁ ቲግራኔስ

thumb|280px|ታላቁ ቲግራኔስ

**ታላቁ ቲግራኔስ** (ሮማይስጥ፦ Tigranes፤ 148 ዓክልበ. - 63 ዓክልበ. የኖረ) ከ103 ዓክልበ. እስከ 55 ዓክልበ. ድረስ የአርመኒያ መንግሥት ንጉሥ ነበር። 

መደብ:የአርመኒያ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መስተዋድድ

**መስተዋድድ** በስም ወይም ስምን መስለው በሚገኙ ቃላት ላይ እየተጫነ ገብቶ በዐረፍተ ነገር ውስጥ የንግግርን ዝምድና የሚያሳይ ቃል ነው። የመስተዋድድ ትርጓሜ አስማሚ ወይም አዋሃጅ እንደ ማለት ነው።መስተዋድድ ከስሙ ወይም ስሙን መስሎ ከገባው ቃል በቀኝ በግራ ወይም በሁለቱም በኩል ሊገባ ይችላል።

ምሳሌ:- 
         እሱ በዱላ መታኝ ።
         እሱ በወንበር ላይ ተቀመጠ።
         እሱ ከልጁ ጋር ይጫወታል።
በዚህ በተሰጠው ምሳሌ መሰረት መስተዋድዶቹ በ ፣ በ ፣ ላይ ፣ ከ ፣ ጋር  ናቸው። ::

መደብ:ሰዋስው
ስሎቬንኛ

**ስሎቬንኛ** (slovenski jezik ወይም slovenščina) በስሎቬኒያ መደበኛ ቋንቋ ነው። ስሎቬንኛ የስላቪክ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ነው።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
ዌልስኛ

[thumb|280px|የ[ዌልስ ባንዲራ]]

**ዌልስኛ** (Cymraeg) በዌልስ የሚናገር የኬልቲክ  ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ነው።

## ምሳሌ
የጌታ ጸሎት በዌልስኛ፥

:Ein Tad, yn y nefoedd,
:sancteiddier dy Enw.
:Deled dy deyrnas.
:Gwneler dy ewyllys,
:ar y Ddaear, fel yn y nef.
:Dyro i ni heddiw ein bara beunyddiol.
:A maddau i ni ein troseddau,
:fel y maddeuwn rhai a droseddwyd yn ein herbyn.
:A phaid a'n dwyn i brawf, ond gwared ni rhag drwg.
:Oherwydd eiddo ti yw'r deyrnas, y nerth a'r gogoniant, am fyth ac am fyth.
:Amen.

መደብ:ኬልቲክ ቋንቋዎች
ታይልቲን

**ታይልቲን** (አይርላንድኛ፦ Tailtin) በቀድሞው የአየርላንድ ከተማ ነበር። ከጥንት ወይም ከአፈ ታሪካዊ ዘመን ጀምሮ እስከ 1100 ዓ.ም. ያሕል ድረስ በየዓመቱ ታላቅ እንደ ኦሊምፒክስ የመሠሉ ጫዋታዎች በዚህ ሥፍራ እንደ ተካሔዱ ይታመናል።

መደብ:አየርላንድ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ዳርዳኑስ

**ዳርዳኑስ** በግሪክና በሮሜ አፈ ታሪክ የዳርዳኒያ መንግሥት (በኋላ ትሮአስ) መሥራች ነበር።

የሮሜ ባለቅኔ ዌርጊሊዩስና ሌሎች  እንደ ተረኩት፣ ዳርዳኑስና ወንድሙ ያሲዩስ (ያሱስ፣ ያሲዮን) ከ«ሄስፔሪያ» (ጣልያን) ነበሩ፣ ከአትላስ በኋላ ነገሡ፣ የንጉሥ «ኮሪቱስ»ና የእሌክትራ ልጆች ነበሩ። ዲዮኒስዮስ ዘሀሊካርናሦስ ግን ከአርካዲያ እና የዜውስና የኤሌክትራ ልጆች ያደርጋቸዋል። በግሪኮችና ሮማውያን አፈ ታሪክ ዘንድ፣ በአገራቸው ከታላቅ ጐርፍ በኋላ እስከ ሳሞትራቄ ድረስ በቆዳ ጀልባ ውስጥ ሰፈፉ። በዚያ በአረመኔ ሥርዓቶች ተሳተፉ፣ ያሲዩስ ከዴሜቴር ጋራ ካመነዘረ በኋላ ግን ዜውስ ገደለው ይባላል። ከዚህ በኋላ ዳርዳኑስ ወደ ደብረ  ኢዳ በትንሹ እስያ ሔደ፤ በዚያ ንጉሡ ቴውኬር ሰላምታ ሰጥቶት ሴት ልጁን ባቴያን በትዳር ሰጠው። ዳርዳኑስ ርስትንም ከቴውኬር ተቀብሎ ከተማውን ዳርዳኒያና ከዚያም በላይ ጢምብራ የተባለውን ከተማ ሠራ፤ ጎረቤቶች ምድሮች ደግሞ ያዘ። በዳርዳኒያ መንግሥት ላይ ለ64 ወይም ለ65 ዓመታት ነግሦ ልጁ ኤሪክቶኒዮስ ተከተለው።

አኒዩስ ባሳተመው ዜና መዋዕል እንዳለው፣ ዳርዳኑስና ያሲዩስ የካምቦብላስኮን («ኮሪቱስ») እና የኤሌክትራ ልጆች ሲሆኑ ያሲዩስ ከአትላስ ኪቲም በኋላ በጣልያን (እንዲሁም በፈረንሳይ) ነገሠ፤ ዳርዳኑስ ግን ለጣልያን ዙፋን ብሔራዊ ጦርነት አደረገ። «አቦሪጌኔስ» ከነአለቃቸው ሮማነሦስ ከዳርዳኖስ ወገን ጋር ሲሆኑ፣ የእስፓንያና የሲኪሊያ ገዥ ሲኪሌውስ ግን የያሲዩስ ጓደኛ ነበር። በመጨረሻ በ1758 ዓክልበ. ግ. ዳርዳኖስ ወንድሙን ያሲዩስን ገድሎ ከጣልያን ወደ ሳሞትራቄ ደሴት ሸሸ፤ ከዚያም በ1736 ዓክልበ. አካባቢ ዳርዳኑስ ምድርን ከማዮንያ (ልድያ) ንጉስ አቲስ ተቀብሎ ትሮያን መሠረተ፣ ፷፬ ዓመታት በዳርዳኒያ መንግሥት ላይ ነገሠ። በምላሽ ዳርዳኑስ የሱን ይግባኝ መብት በጣልያን ለአቲስ ልጅ ለቲሬኑስ ተወው። ቲሬኑስ ወደ ጣልያን ሄዶ አስተዋይና የተወደደ ንጉሥ ሆነ፤ በዚህም ወቅት ፲፪ ነገዶች ከጣልያን ወደ ልድያ ፈለሱ። ሌሎችም ከልድያ ወደ ጣልያን ፈለሱ።

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ብረቶንኛ

**ብረቶንኛ** (Brezhoneg ብረዦነግ) በፈረንሣይ የሚናገር ቋንቋ ነው። ቋንቋው የኬልቲክ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ነው።

መደብ:ኬልቲክ ቋንቋዎች
መደብ:ፈረንሣይ
የፈለክ ቋንቋ

**የፈለክ ቋንቋ** (Lingwa de planeta /ሊንግዋ ደ ፕላኔታ/, LDP) በድሚትሪ ኢቫኖቭና ኣናስታስቲያ ሊሰንኮ በ፳፻፪ ዓ.ም. የተፈጠረ ሰው ሠራሽ ቋንቋ ነው። 

## ምሳሌ
የጌታ ጸሎት:- 

:Nuy Patra kel es pa swarga,
:hay Yur nam santefai,
:hay Yur reging lai,
:hay yur vola fulfil
:i pa arda kom pa swarga.
:Dai ba a nu nuy pan fo jivi sedey
:e pardoni ba a nu nuy deba,
:kom nu pardoni toy-las kel debi a nu.
:Bye dukti nu inu temta
:e protekti nu fon bada.

:ኑይ ፓትራ ኬል ኤስ ፓ ስዋርጋ፣
:ሃይ ዩር ናም ሳንቴፋኢ፣
:ሃይ ዩር ሬጊንግ ላኢ፣
:ሃይ ዩር ቮላ ፉልፊል
:ኢ ፓ ኣርዳ ኮም ፓ ስዋርጋ.
:ዳኢ ባ ኣ ኑ ኑይ ፓን ፎ jኢቪ ሴዴይ
:ኤ ፓርዶኒ ባ ኣ ኑ ኑይ ዴባ፣
:ኮም ኑ ፓርዶኒ ቶይ-ላስ ኬል ዴቢ ኣ ኑ.
:ብዬ ዱክቲ ኑ ኢኑ ቴምታ
:ኤ ፕሮቴክቲ ኑ ፎን ባዳ.

## የውጭ መያያዣ
ድረ ገጽ 

መደብ:ሰው ሠራሽ ቋንቋዎች
ኢንተርስላቪክ

የኢንተርስላቪክ ባንዲራ|thumbnail|150px|right
thumb|right|150px|ያን ቫን ስቴንበርገን፣ የኢንተርስላቪክ ፈጣሪ
**ኢንተርስላቪክ (Interslavic)** ወይም **መድዡስሎቭያንስኪ (medžuslovjansky)** የስላቪክ ሰው ሠራሽ ቋንቋ ነው። የተፈጠረው በ፲፱፻፺፰ (1998) ዓ.ም. በኦንድረይ ረችኒክ፣ ጋብሪዬል ስቮቦዳ፣ ያን ቫን ስቴንበርገንና ኢጎር ፖልያኮቭ ነበር። በመጀመርያው ስሙ «ስሎቭያንስኪ» (Slovianski) ነበር። የቋንቋው ስም ከስላቭኛ ቃላት «መድዡ» (መካከል) እና «ስሎቭያንስኪ» (ስላቭኛ) ደርሷል። ዛሬ ከ፭፻ እስከ ፳፻ ሰዎች ይችሉታል። 

ቋንቋው በጣም ቀላል ነው። ቃላቱ ከስላቪክ ቋንቋዎች ብቻ የተመሠረተ ነው። የሚጻፈው በላቲንና ቂርሎስ ፊደል ነው።

## ምሳሌ
የጌታ ጸሎት በኢንተርስላቪክ፥

**ላቲን፥**

Otče naš, ktory jesi v nebesah,
nehaj svęti sę imę Tvoje. 
Nehaj prijde krålevstvo Tvoje, 
nehaj bųde volja Tvoja, kako v nebě tako i na zemji. 
Hlěb naš vsjakodenny daj nam dneś, 
i odpusti nam naše grěhi, 
tako kako my odpušćajemo našim grěšnikam. 
I ne vvedi nas v pokušeńje, 
ale izbavi nas od zlogo. 
Ibo Tvoje je krålevstvo i moć i slava, na věki. 
Amin.

**ቂርሎስ፥**

Отче наш, кторы јеси в небесах, 
нехај свети се име Твоје. 
Нехај пријде кралевство Твоје, 
нехај буде вольа Твоја, како в небе тако и на земји. 
Хлеб наш всьакоденны дај нам днес, 
и одпусти нам наше грехи, 
тако како мы одпушчајемо нашим грешникам. 
И не введи нас в покушенје, 
але избави нас од злого. 
Ибо Твоје је кралевство и моч и слава, на веки. 
Амин.

**አጠራር፥**

ኦትቼ ናሽ፣ ክቶሪ ዬሲ ቭ ነበሳኽ፣ 
ነኻይ ስቨቲ ሰ ኢመ ትቮዬ። 
ነኻይ ፕሪይደ ክራለቭስትቮ ትቮዬ፣ 
ነኻይ ቡደ ቮልያ ትቮያ፣ ካኮ ቭ ነበ ታኮ ኢ ና ዘምዪ። 
ኽለብ ናሽ ቭስያኮደንኒ ዳይ ናም ድነስ፣ 
ኢ ኦድፑስቲ ናም ናሼ ግረኺ፣ 
ታኮ ካኮ ሚ ኦድፑሽቻዬሞ ናሺም ግረሽኒካም። 
ኢ ነ ቭቨዲ ናስ ቭ ፖኩሼኜ፣ 
ኣለ ኢዝባቪ ናስ ኦድ ዝሎጎ። 
ኢቦ ትቮዬ ዬ ክራለቭስትቮ ኢ ሞች ኢ ስላቫ፣ ና ቨኪ። 
ኣሚን።

**አማርኛ፥**

አባታችን ሆይ! በሰማያት የምትኖር
ስምህ ይቀደስ መንግስትህ ትምጣ
ፈቃድህ በሰማይ እንደሆነች እንዲሁም በምድር ትሁን
የዕለት እንጀራችንን ስጠን ለዛሬ
በደላችንንም ይቅር በለን
እኛም የበደሉንን ይቅር እንድንል
አቤቱ ወደ ፈተና አታግባን
ከክፉ ሁሉ አድነን እንጂ
መንግሥት ያንተ ናትና
ኅይል ክብር ምስጋና ለዘለዓለሙ
አሜን!

## የውጭ መያያዣዎች
* የቋንቋው ስዋሰው መረጃ
* በኢንተርስላቪክ የዜና ምንጭ 
* እንግሊዝኛ-ኢንተርስላቪክ መዝገበ ቃላት

## ደግሞ ይዩ
* ኤስፔራንቶ
* ኢንተርሊንጉዋ
* ቮላፒውክ
* ኖቪያል

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ሰው ሠራሽ ቋንቋዎች
ኤቂውረውስ

**ኤቂውረውስ** (ግሪክ፦ Ἐχυρεύς)  በሲክዮን ነገሥታት ዝርዝር የአፒያ (በኋላ ሲክዮን) ንጉሥ ነበር። 

ካስቶርን የጠቀሱት ጸሐፊዎች ኤቂውረውስ 55 ዓመት እንደ ነገሠ ይላሉ።  ከማራጦስ በኋላ እና ከተከታዩ ኮራክስ በፊት ገዛ። 

በፓውሳኒዩስ ጽሑፍ ግን ከኦርጦፖሊስ ቀጥሎ ያለው ቅድም-ተከተል ከሌሎች ምንጮች ይለያያል፤ በማራጦኒዮስ፣ ማራጦስና ኤቂውረውስ ፋንታ አንድ ንጉሥ ኮሮኖስ ብቻ ይጠቀሳል። 

በጀሮም ዜና መዋዕል ዘንድ፣ በዚሁ ዘመን ዳናውስ ከግብጽ ወጥቶ ስጠነላዎስን ከአርጎስ አባረረውና አርጎስን ገዛ። 



መደብ:የሲክዮን ነገሥታት
ኤሌክትሪክ ምህንድስና

**ኤሌክትሪካል ምህንድስና**፣ **ኤሌክትሪካል ኤንጂነሪንግ** በመባል የሚታወቀዉ የምህንድስና ክፍል ስለ ኤሌክትሪክ ኤሌክትሮኒክስ  ኤልክትሮ-መግነጢዝምነት የሚያወሳ የትምህርት የትግበራ ዘርፍ ነው።
ይህ የምህንድስና ክፍል ተለይቶ የተጠራዉ እንደ ቴሌግራፍ፤ ስልክ እና የኤልክትሪክ ኀይል ጥቅም ተገኝቶ ትግበር ላይ ከዋለ በኋላ ነዉ፤ ወደ ታሪኩ ስንመጣ ኤሌክትሪሲቲ ኮረንቲነት በሳይንሳዊ አስተሳሰብ መታሰብ ምንአልባትም ዊሊያም ጊልበርት ስታቲካሊ ቻርጅድ(የማይለዋወጥ የሀይል ሙል) የሆኑ ቁሶች የሚለይ መሳሪያ በመፈልሰፉ ነው። 
ከ1830ዎቹ ጀምሮ የቴሌግራፍ ጥቅም ላይ መዋል ሙከራ ተደርጎም መሳካት ዐለምን ወደ ፈጣን ግኑኝነት እንዳስገባዉ ይታመናል።

የሚከተሉትን በዘርፉ ልብ ይሏቸዋል፣ ባትሪ (የኀይል ሙል)፤ የኀይል ፍሰት ጥርቅም እና ማስተላለፊያው፤ ኤሌክትሮ መግነጢዝም፤ ተለዋዋጭ የማይለዋወጥ የኀይል ፍሰት፤ ትራንስፎርመር፤ ሞተር፤ ራዲዮ፤ መስመር አልባ ግንኙነት፤ ሞገድ፤ የጨረር ቱቦዎች፤ ቴሌቪዥን፤ ቫኪዉም ቱቦዎች፤ ትራንዚስተሮች፤ የተቀናጁ ሽቦዎች፤ ፕሮሰሰሮች፤ አስተላላፊዎች ተቀባዮች፤ መንሰላስል(ኮምፒውተር)…
የኀይል ምህንድስና Power Engineering፤ የመቆጣጠር ምህንድስና Control Engineering፤ ኤሌክትሮኒክስ Electronics፤ የመረጃ ትንተና Signal Processing፤ የግንኙነት ምህንድስና (Tele) Communication Engineering ፤ የመሳሪያዎች ምህንድና Instrumentation Engineering ፤ የመንሰላስል ምህንድስና Computer Engineering፤ እንዲሁም ኤሌክትሮ መካኒክስ፣ ስነህይወት Mechanotronics, Biomedics,… 
ከዘርፉ ተያያዥነት ካላቸዉ ታዋቂ ሊቆች መካከልም ዊሊያም ጊልበርት፣ ቮልታ፤ ፋራዳይ፤ ኦህም፣ ማክስዌል፤ ኤዲሰን፤ ስታንሌይ፤ ቴስላ፤ ስቴይንሜትዝ፤ ዶቦሎቮሎስኪይ፤ ሀርትዝ፤ ማርኮኒ፤ ፍሌሚንግ፤ ሾክሌይ፡ ይጠቀሳሉ።thumb|በዘርፉ የታወቁ ባለሙያዎች
## ደግሞ ይዩ

*ኤሌክትሮኒክ ኢንጂኔሪንግ
*ኮምፒዩተር ምህንድስና
*የጆሜትሪክ ድርድር
*የጂኦሜትሪክ ዝርዝር
*የፎሪየር ዝርዝር
*የፎሪየር ሽግግር
*የላፕላስ ሽግግር

መደብ:ኤሌክትሪካል ኢንጂኔሪንግ
ዮናስ እሸቴ

**ዮናስ እሸቴ** ሰኔ ፩፮ ቀን ፲፱፻፹፪ ዓ.ም. በአዲስ አበባ የተወለደ የኢትዮ-ፈረንሳይ የፖለቲካ ሰው እንዲሁም የፖለቲካና የኮምኒኬሽን አማካሪ ሲሆን በአሁኑ ሰአት የህዝባዊ አንድነት ንቅናቄ የፈረንሳይ ቀኝ ክንፍ ፓርቲ አባልና የፓርቲው የክልላዊ የወጣቶች ተጠሪ ነው።

## የግል ህይወት
ዮናስ ወላጆቹ የጎንደር ተወላጅ ሴናተር ካሳ ናኩቶላብ የልጅ ልጅ ሲሆን ተወልዶ እስከ ጉልምስናው ድረስ ያደገው ግን በመዲናዋ አዲስ አበባ ነው። እድሜው ለጉልምሰና ሲደርስ ወደ ፈረንሳይ በማቅናት ስትራስበርግ ከተማ ትምህርቱን አጠናቋል። ዮናስ አማርኛ፣ ፈረንሳይኛ እንግሊዝኛና ስፓኒሽ ቋንቋ በማቀላጠፍ ይናገራል።

## ፖለቲካ ህይወት
ክ፪፻፰ እስከ ፳፩፱ የስትራስበርግ ዩንቨርስቲ ተማሪዎች ኮሚሽን በመመረጥ የተማሪዎች ተወካይ ነበረ። ፳፻፪ ዓ.ም. የሬፐብሊካን ፓርቲ በመቀላቀል የክልል የወጣቶች ተጠሪ በመሆን የኒኮላ ሳርኮዚ ፓርቲን ያገለግላል። ከ፳፻፭ ዓ.ም. ጀምሮ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል ለሆኑት ወይዘሮ ሶፊ ሮፍሪች የፖለቲካና የኮሚኒኬሽን አማካሪ በመሆን ያገለግላል።

ህዳር ፩፫ ቀን የአልሳስ ክልል የወጣቶች ፓርላማ አባል በመሆን ተመርጧል።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:ፖለቲካ
ማራጦስ

**ማራጢዮስ** (ግሪክ፦ Μαραθιος ሮማይስጥ፦ *Marathus*)  በሲክዮን ነገሥታት ዝርዝር የአፒያ (በኋላ ሲክዮን) ንጉሥ ነበር። 

ካስቶርን የጠቀሱት ጸሐፊዎች ማራጢዮስ 20 ዓመት እንደ ነገሠ ይላሉ።  ከማራጦኒዮስ በኋላ እና ከተከታዩ ኤቂውረውስ በፊት ገዛ። በፓውሳኒዩስ ጽሑፍ ግን ከኦርጦፖሊስ ቀጥሎ ያለው ቅድም-ተከተል ከሌሎች ምንጮች ይለያያል፤ ማራጦስም በዚያ አይጠቀሰም። 

በጀሮም ዜና መዋዕል ዘንድ፣ የዴውካልዮን ጐርፍና የፋይጦን እሳት በዚሁ ዘመን ፬ኛው ዓመት በግሪክ አገር ላይ ደረሱ፤ በ፯ኛውም ዓመት ተስቦ በአይቲዮፒያ ይዘገባል። 



መደብ:የሲክዮን ነገሥታት
የቬትናም ጦርነት

300px|thumb|የቬትናም ጦርነት በ1957 ዓም
**የቬትናም ጦርነት** ከ1948 ዓ.ም. እስከ 1967 ዓ.ም. ድረስ በቬትናም የነበረ ጦርነት ነበር።

ይህ ጦርነት እንደ ኮሪያ ጦርነት ሳይሆን ከተመድ ምንም በረከት ያላገኘ ሥራ ነበር። ከ1946 ዓም የጀኔቭ ጉባኤ በኋላ የፈረንሳይ ቅኝ አገር የነበረችው የፈረንሳይ ኢንዶቻይና በላዎስ፣ ካምቦዲያ፣ ስሜን ቬትናምና ደቡብ ቬትናም ተከፋፈለች። በቅርቡ ግን ከስሜን ቬትናም (በሶቪዬት ሕብረትና በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ድጋፍ) እና ከደቡብ ቬትናም (በዩናይትድ እስቴትስ ድጋፍ) መካከል፣ ኹኔታው ወደ እርስ-በርስ ጦርነት መራ።

በአሜሪካዊው ፕሬዚዳንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ ዘመን በየወገኑ የቻይና ወይም የአሜሪካ ሚለታሪ አማካሪዎች በቬትናም ተገኙ። ባጠቃላይ አሜሪካውያን ግን ስለ ቬትናም ባሕል ወይም ታሪክ ያወቁት እምባዛም ነበር።

በተለይ ኬኔዲ በጥይት ተገድሎ ምትኩ ፕሬዚዳንቱ ሊንደን ጆንሰን በኅዳር 1956 ዓም ፕሬዚዳንት ከሆነ በኋላ፣ ሰበብ አድርጎ ቬትናም ትልቅ የአሜሪካ ጦርነት እንዲሆን አሰበ። በነሐሴ ወር 1956 ዓም ስሜኑን በቦምብ መደብደብ ጀመረ፣ ይህ እስከ 1961 አም ድረስ ያለመቋረጥ ተቀጠለ። ከ1957 ዓም ጀምሮ ጆንሰን ብዙ የአሜሪካ ወጣት ልጆች ወደ ሥራዊት በግዴታ ምዝገባ አስገብቶ ወደ ቬትናም ጦርነት ይላኩ ነበር። 

ከ1960 ዓም ጀምሮ አሜሪካ በስሜን ቬትናም ላይ እንደማይሸንፍ ግልጽ ሆነ። በዚህም ሰዓት በአሜሪካዊ ሕዝብ አስተያየት ትልቅ ጸረ-ጦርነት እንቅስቃሴ ተነሣ። ነገር ግን የአሜሪካ መንግሥት ጦርነቱን አላስጨረሱም። ብዙ የማያስፈልግ መከራ ተደረገ። ከደቡብም ቬትናም ሕዝብ ግማሹ ስሜኑን ቬትናም ከአሜሪካውያን በላይ እንደ መረጡ ይመስል ነበር። 

በ1961 ዓም በተደረገ አሜሪካ ፕሬዚዳንት ምርጫ የጆንሰን ዴሞክራት ወገን በጭራሽ ተሸነፈ። አዲሱ ፕሬዚዳንት ሪቻርድ ኒክሰን እንደ ቃሉ ወታደሮች ከቬትናም ማስወጣት ጀመረ። ይህ ግን እጅግ ቀስ ብሎ ተደረገ። በ1962 ዓም ደግሞ የአሜሪካና የደቡብ ቬትናም ኃያላት ወደ ካምቦዲያ ገብተው ወረሩ፤ ከዚህ አንሥቶ በአሜሪካ ትልቅ ተቃውሞች ተደረጉ። 

በታህሳስ ወር 1965 ዓም ጦርነት ሳይጨርስ ኒክሰን ስሜኑ ቬትናም በፍጹም እንደ ምንጣፍ በቦምብ እንዲደበደብ አዘዘ። አሁን ለዚህ መልስ ተቃወሞቹ የተደረጉ በአለም ዙሪያና በተለይ በአውሮፓ ተደረጉ። በመጨረሻ የምዕራብ ጀርመን ፕሬዚዳንት ቪሊ ብራንት ለኒክሰን ተናግሮ መደብደቡን አሁን ካልጨረስክ የአውሮፓ ግንኙነቶችህ በአደጋ ውስጥ ገብተው ነበር ብሎ አሳመነው። መደብደቡም በዚያች ቀን ተወ፤ በአንድ ወርም ውስጥ የአሜሪካ ሥራዊት በሙሉ ከቬትናም ወጡ።

ከዚህ በኋላ እርስ-በርስ ጦርነት ከስሜንና ደቡብ መካከል እስከ 1967 ዓም ድረስ የስሜኑ ኃያላት ሳይጎንን እስከያዙ ድረስ ተቀጠለ፤ ከ1967 ዓም ጀምሮ አንድ የተዋሀደ አገር ቬትናም ሆኗል።

መደብ:ጦርነት
መደብ:ቬትናም
መደብ:የእስያ ታሪክ
የሂንዱ ሃይማኖት

**የሂንዱ ሃይማኖት** ወይም **ሂንዱኢዝም** የሕንድ አገር ዋና ሃይማኖት ነው። እስከ 1998 ዓ.ም. ድረስ በይፋ በኔፓል የመንግሥት ሃይማኖት ሆኖ ነበር።

የሂንዱ ሃይማኖት መንስኤ በ1500 አክልበ. ገደማ ወደ ሕንድ የወረሩት አርያኖች ነገዶች ያመኑበት በርግ ቬዳ የተገለጸው «ቬዲክ ሃይማኖት» ነበር። ይህ ቬዲክ ሃይማኖት ከኗሪዎቹ ከድራቪዲያን ብሔሮች እምነቶች ጋራ ሲቀላቀል አንድላይ የሂንዱ ሃይማኖት ሠርተዋል። ከዚህ የተነሣ ሁለቱ ጥንታዊ ልሳናታቸው ሳንስክሪትና ታሚልኛ አንድላይ እንደ ቅዱሳን ወይም እንደ አማልክት ቋንቋዎች ይቆጠራሉ። 

ሆኖም የሂንዱኢዝም ታሪክ ብዙ ተቃራኒ ፈሳሾች ያሉበት ወንዝ ይመስላል፤ በዚህም ወንዝ ውስጥ በብዙ ተቃራኒ ጣኦታት አማልክት የሚያምኑ ፈሳሾች አሉ፣ አማልክት ሁሉ የአንድያው ፈጣሪ አካላት ብቻ ናቸው የሚሉም ፈሳሾች፣ ምንም ነፍስ ወይም መንፈስ መኖሩን የሚክዱም ፈሳሾች ደግሞ ተገኝተዋል።  በዛሬውኑ ሂንዱኢዝም በአማልክት አከፋፈል ረገድ አራት ዋና ክፍሎቹ ቫይሽናቪስም፣ ሻይቪስም፣ ሻክቲስምና ስማርቲስም ይባላሉ። በነዚህም ሁሉ ውስጥ አያሌ ጥቃቅን ንዑስ-ክፍሎች በልዩ ልዩ ትምህርቶች ይመደባሉ።  ከዚህም በቀር በፍልስፍናዎች ረገድ ስድስት ዋና  ዋና የሂንዱኢዝም ፍልስፍናዎች አሉ፣ እነርሱም ሳምኽያ፣ ዮጋ፣ ኛየ፣ ቫይሸሺካ፣ ሚማምሳ፣ እና ቨዳንታ ይባላሉ። ከ፮ቱ ዋና ፍልስፍናዎች ውጭ ደግሞ እጅግ ብዙ ልዩ ልዩ ተቃራኒ ፍልስፍናዎችና ትምህርቶች ተነስተዋል፤ ከነዚህም መካከል ሁለቱ ቡዲስምና ጃይኒስም ለየራሳቸው እንደ ተለዩ ሃይማኖቶች ተቆጥረዋል። 

[300px|thumb|በሂንዱ አፈ ታሪክ የሴት ጣኦት «[ካሊ» ብዙ ጠላቶች በጦር ሜዳ ገድላ፣ ባልዋ ሺቫ ዓለሙን ሁሉ እንዳታጥፋ ፈርቶ በመንገድዋ ተኛ፤ ስህተቷንና ባሏ መሆኑን ዓውቃ ምላሷን በኅፍረት ዘረጋች።]]
470px|thumb|left|700 ዓክልበ. አካባቢ ተመላሽ ትስብዕት (ሰምሳረ) መጀመርያው ያስተማረው ፋላስፋ ያጅኘቨልክየ

ከ700 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ የሰምሳረ ትምህርት በሕንድ አገር በሰፊ ተቀበለ፤ እነዚህስ እምነቶች ሁሉ በሰምሳረ (ተመላሽ-ትስብዕት) ያምናሉ። እንደ «አብርሃማዊ ሃይማኖቶች» (በተለይ አይሁድና፣ ክርስትና፣ እስልምና) በሙታን ትንሳኤ ለፍርድ ቀን የሚያስተምሩ ሳይሆን፣ «ሰምሳረ» ማለት በእምነታቸው ከመሞት በኋላ ሕያዋን ዳግመኛ ከማሕጸን በተመላሽ ትስብዕት በመታየታቸው የሚሉ ናቸው። ይህን ትምህርት መጀመርያው የገለጸው ፈላስፋ ያጅኘቨልክየ የተባለው እንደ ነበር ይመስላል። በሂንዱኢዝም ደግሞ ኅብረተሠብ በአራት አጠቃላይ ወራሽ መደባት ወይም «ቫርናዎች» ይከፈላል፤ እነርሱም ብራህሚን (ቄሳውንትና አስተማሮች)፣ ክሻትሪያ (ወታደሮችና ገዢዎች፣ ገበሬዎች)፤ ቫይስያ (ነጋዴዎች)ና ሹድራ (ሠራተኞች፣ አገልጋዮች) ናቸው።

## ተጨማሪ መረጃ
*King, Richard. "Orientalism and the modern myth of" Hinduism"." Numen 46.2 (1999): 146-185.
*Frykenberg, Robert Eric. "Constructions of Hinduism at the Nexus of History and Religion." The Journal of interdisciplinary history 23.3 (1993): 523-550.
*Ranganathan, Shyam. "Hinduism, Belief and the Colonial Invention of Religion: A before and after Comparison." Religions 13.10 (2022): 891.
*Oddie, Geoffrey A. "The Emergence and Significance of the term" Hinduism." Hinduism in India: Modern and Contemporary Movements 8 (2016).
*Sinha, Vineeta. "Unpacking the Labels" Hindu" and" Hinduism" in Singapore." Asian Journal of Social Science 25.2 (1997): 139-160.


መደብ:ሃይማኖት
መደብ:ሕንድ
ዳንቴ አሊጊዬሪ

260px|thumbnail|ዳንቴ በሕይወቱ እንደ ተሳለ
**ዳንቴ አሊጊዬሪ** (ጣልኛ፦ *Dante Alighieri*) (1257 - 1313 ዓ.ም.) የጣልያን ባለቅኔ ነበር።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
ጎታማ ቡዳ

**ጎታማ ቡዳ** በ፮ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. (ምናልባት 571-491 ዓክልበ. የኖረ) የሕንድ አገር መስፍን ሲሆን የቡዲስም ሃይማኖት መሥራች ነበር።

መደብ:ቡዲስም
መደብ:የሕንድ ሰዎች
ራፋኤል ኮሬያ

**ራፋኤል ኮሬያ** (እስፓንኛ፦ *Rafael Correa*) ከ1999 ዓ.ም. ጀምሮ  የኤኳዶር ፕሬዚዳንት ናቸው።

መደብ:የኤኳዶር መሪዎች
መሪሊን መንሮ

**መሪሊን መንሮ** (እንግሊዝኛ፦ Marilyn Monroe) (1926-1962 ዓ.ም.) የአሜሪካ ፊልም ተዋናይ ነበረች።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ጆሴፍ ስታሊን

**ጆሴፍ ስታሊን**  (በሩሺይኛ: Иосиф Сталин *ዮሲፍ ስታልይን* ፣በጂዮርጅኛ: იოსებ სტალინი *ዮስብ ስታሊን*) ወይም **ጆሴፍ ጁጋሽቪሊ**   (በሩሺይኛ: Иосиф Джугашвили *ዮሲፍ ጁጋሽቢሊ* ፣በጂዮርጅኛ: იოსებ სტალინი *ዮስብ ጁጋሽቢሊ*)  ከ1914 ዓ.ም. እስከ 1945 ዓ.ም. ድረስ የሶቭየት ኅብረት መሪ ነበር። በ1870 ዓ.ም. ተወለደ እና በ1945 ዓ.ም. ሞተ።
thumb|250px|በስርቆት ክስ የስታሊን የወንጀል ጉዳይ፣ 1911
thumb|220px 
ስታሊኒዝም በመባል የሚታወቀው በሰው ልጆች ላይ በፈጸሙት የጅምላ ወንጀሎች ጥፋተኛ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ቀይ ሽብር
## አገናኞች
ሚጌል ዴ ሴርቫንቴስ

thumb|280px|ሴርቫንቴስ
**ሚጌል ዴ ሴርቫንቴስ** (እስፓንኛ፦ Miguel de Cervantes) (1540-1608 ዓ.ም.) የእስፓንያ ጸሐፊ ነበር። በተለይ የታወቀው መጽሐፉ «ዶን ኪሖቴ» (Don Quixote) የተባለው ልብ ወለድ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ጸሐፊዎች
ሆራቲዩስ

thumb|

**Horace** (ሮማይስጥ፦ Quintus Horatius Flaccus //) ከ65 ዓክልበ. እስከ 8 ዓክልበ. ድረስ የኖረ የጥንቱ ሮሜ ባለቅኔና ደራሲ ነበር።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የሮሜ ሰዎች
ለክ ቫለሳ

280px|thumbnail|ለክ ቫለንሳ በ2009 ዓ.ም.
**ለክ ቫለሳ** (ፖልኛ፦ Lech Wałęsa /ለቅ ቫወንሳ/) (1936 ዓም ተወለደ) ከ 1983 እስከ 1988 ዓ.ም. ድረስ የፖላንድ ፕሬዚዳንት ነበሩ።

መደብ:የፖላንድ መሪዎች
ማሪ ኩሪ

180px|thumbnail|ማሪ ኩሪ በ1905 ዓም

**ማሪ ስኰዶፍስካ-ኩሪ** (Marie Salomea Skłodowska-Curie) በፖላንድ ተወልዳ የፈረንሳይ ዜጋ የሆነች ሳይንቲስት ነበረች።

መደብ:የፈረንሳይ ሳይንቲስቶች
መደብ:የፖላንድ ሳይንቲስቶች
አርኪሜዴስ

280px|thumbnail|አርኪሜዴስ 1612 ዓ.ም. እንደ ተሳለ
**አርኪሜዴስ** (ግሪክኛ፦ Αρχιμήδης) (295 -220 ዓክልበ. የኖረ)  የጥንታዊ ግሪክ አገር  የሒሳብ ተመራማሪና ሳይንቲስት ነበር። 

መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:የግሪክ ሰዎች
አርኪሜድስ እጅግ በጣም አነስተኛ እና የድካም ዘዴ ን ጽንሰ ሐሳብ በመተግበር እና በጥብቅ የተለያዩ የጂኦሜትሪ ቲዮሬም ንድፈ-ሐሳቦችን በማረጋገጥ ዘመናዊ ካልኩለስ እና ትንተናን ጠብቀው ነበር,[14][15] ጨምሮ- የአንድ ዙር አካባቢ; የላይኛው አካባቢ እና የክብ መጠን; የኤልሊፕስ አካባቢ፤ በፓራቦላ ሥር ያለው አካባቢ፤ የአብዮት ክፍል ጥራዝ፤ የአብዮት ክፍል ጥራዝ፤ እንዲሁም የሽመልስ አካባቢ። [16] [17]
ቶማስ ኤዲሶን

200px|thumbnail|ቶማስ ኤዲሶን

**ቶማስ ኤዲሶን** (እንግሊዝኛ፦ Thomas Edison) (1839-1924 ዓም) የአሜሪካ ሳይንቲስት ነበር። እሱ የመብራት ኃይል፣ አምፑል፣ ቴሌግራፍ፣ የፊልም ካሜራ የፈጠረ ነበር።

መደብ:የአሜሪካ ሳይንቲስቶች
ኒኮላውስ ኮፐርኒኩስ

180px|thumbnail|ኮፐርኒኩስ በ1572  እንደ ተሳለ
**ኒኮላውስ ኮፐርኒኩስ** (ፖልኛ፦ Mikołaj Kopernik *ሚኮላይ ኮፒርንክ*) (1465-1535 ዓ.ም.) በፖላንድ ኣገር የተወለደ የሥነ ፈለክ ሳይንቲስት ነበር። 

መደብ:የፖላንድ ሳይንቲስቶች
መደብ:ሥነ ፈለክ
አንጉን

**አንጉን** (Anggun) (1966 ዓም ተወለደች) የኢንዶኔዥያ ዘፋኝ ነች።

መደብ:የኢንዶኔዥያ ዘፋኞች
ዩሪ ጋጋሪን

280px|thumbnail|ዩሪ ጋጋሪን በስዊድን
**ዩሪ ጋጋሪን** (ሩስኛ፦ Юрий Алексеевич Гагарин) (1926 - 1961 ዓም) የሩስያ (የሶቭየት ኅብረት) ጠፈረኛ ነበር።


File:1976 4569.jpg|
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|


መደብ:የጠፈር ጉዞ
መደብ:የሩስያ ሰዎች
ጂሚ ዌልስ

280px|thumbnail|ጂሚ ዌልስ በ2001 ዓም
**ጂሚ ዌልስ** (እንግሊዝኛ፦ **Jimmy Wales**) የውክፔዲያ መሥራች ነው።

## ምን አለ
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ረምብራንት

280px|thumbnail|ረምብራንት እራሱን የሳለው ስዕል

**ረምብራንት** (ሆላንድኛ፦ Rembrandt) (1598-1661 ዓም) ስመ ጥሩ የሆላንድ አገር ሰዓሊ ነበር።

መደብ:የሆላንድ ሰዓሊዎች
ሳልቫዶር ዳሊ

180px|thumbnail|ሳልቫዶር ዳሊ
**ሳልቫዶር ዳሊ** (እስፓንኛ፦ Salvador Dalí) (1896-1981 ዓ.ም.) የእስፓንያ ሰዓሊ ነበር።

መደብ:የእስፓንያ ሰዓሊዎች
ቪክቶር ኢውጎ

260px|thumbnail|ቪክቶር ኢውጎ በ1868 ዓም

**ቪክቶር ኢውጎ** (ፈረንሳይኛ፦ Victor Hugo) (1794-1877 ዓም) የፈረንሳይ ደራሲ ነበር።

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች
ፈርዲናንድ ማጄላን

**ፈርዲናንድ ማጄላን** (ፖርቱጊዝኛ፦ Fernão de Magalhães /ፍርናው ዲ ማጋያይሽ/) (1472-1513 ዓም) የፖርቱጋል ተጓዥ ነበር። ለመጀመሪያ ግዜ አለምን በመርከብ የዛረ ስው ነው!

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:የፖርቱጋል ሰዎች
ማርቲን ሉተር

280px|thumbnail|ማርቲን ሉጠር

**ማርቲን ሉተር** (ጀርመንኛ፦ Martin Luther)(1476-1538 ዓም) የጀርመን መኖኩሴና የፕሮቴስታንት ንቅናቄ መሪ ነበር።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ክርስትና
ካርል ሊኒዩስ

[260px|thumbnail|ካርል ሊኔየስ [ስዕል:Linne autograph.svg|center|frameless|class=notpageimage skin-invert-image|180px|ፊርማ ካርል ሊነየስ]]
ካርል ሊኔየስ (Carl Linnaeus)

ካርል ሊኔየስ (ግንቦት 23 ቀን 1707 – ጥር 10 ቀን 1778) ስዊድናዊ የእጽዋት ተመራማሪ፣ የሥነ-ሕይወት ተመራማሪና የሕክምና ዶክተር ነው። ሊኔየስ "የዘመናዊ ሥነ-ምደባ (Taxonomy) አባት" በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ ሕይወት ያላቸውን ነገሮች በሳይንሳዊ መንገድ የመሰየም ሥርዓት (Binomial Nomenclature) መሥራች ነው።

1. የቀድሞ ሕይወትና ትምህርት

ካርል ሊኔየስ በደቡባዊ ስዊድን ስሞላንድ (Småland) በተባለ አካባቢ ተወለደ። አባቱ ኒልስ ሊኔየስ የእጽዋት አፍቃሪና የቀበሌ ቄስ ነበሩ። ካርል ገና በልጅነቱ ለአትክልቶችና ለአበቦች በነበረው ከፍተኛ ፍቅር "ትንሹ የእጽዋት ተመራማሪ" እየተባለ ይጠራ ነበር።

ከፍተኛ ትምህርቱን በሉንድ ዩኒቨርሲቲ የጀመረ ቢሆንም፣ በኋላም ወደ ኡፕሳላ ዩኒቨርሲቲ ተዛውሮ ሕክምናን አጥንቷል። በዚያም የእጽዋት ተመራማሪ ከሆነው ኦላፍ ሴልሲየስ ጋር በመሆን ጥናቶቹን አጠናክሮ ቀጥሏል።

2. ሳይንሳዊ ጉዞዎች

ሊኔየስ በሕይወት ዘመኑ በርካታ የጥናት ጉዞዎችን አድርጓል። ከእነዚህም መካከል፦

* የላፕላንድ ጉዞ (1732): በሰሜን ስዊድን በሚገኘው ላፕላንድ ውስጥ ከ100 በላይ አዳዲስ የእጽዋት ዝርያዎችን ለይቷል።

* የአውሮፓ ጉዞ: ወደ ኔዘርላንድስ፣ ፈረንሳይና እንግሊዝ በመጓዝ ከታዋቂ ሳይንቲስቶች ጋር ተገናኝቷል፤ እንዲሁም የዶክትሬት ዲግሪውን በኔዘርላንድስ አግኝቷል።

3. ዋና ዋና ግኝቶችና አስተዋጽኦዎች

ሀ. ባይኖሚያል ኖመንክሌቸር (Binomial Nomenclature)

ከሊኔየስ በፊት የነበሩ የሳይንስ ስሞች በጣም ረጅምና ግራ የሚያጋቡ ነበሩ። ሊኔየስ ለእያንዳንዱ ዝርያ ሁለት ቃላት ያሉት ስም ሰጠ፦

* ወገን (Genus): የመጀመሪያው ቃል (ለምሳሌ፦ Homo)

* ዝርያ (Species): ሁለተኛው ቃል (ለምሳሌ፦ sapiens)

ለ. ሲስተማ ናቹሬ (Systema Naturae)

ይህ በ1735 የታተመውና በጊዜ ሂደት እየሰፋ የሄደው ታዋቂ መጽሐፉ ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ተፈጥሮን በሦስት ዋና ዋና ክፍሎች (መንግሥታት) ከፍሏል፦ የእጽዋት መንግሥት፣ የእንስሳት መንግሥት እና የማዕድናት መንግሥት።

ሐ. የሰውን ልጅ መመደብ

ሊኔየስ የሰውን ልጅ (Homo sapiens) ከዝንጀሮዎችና ከመሰል እንስሳት ጋር በአንድ "Primates" በተባለ ጎራ ውስጥ በመመደብ የመጀመሪያው ሳይንቲስት ነው። ይህ በወቅቱ በነበሩ ሃይማኖታዊና ማኅበራዊ አመለካከቶች ዘንድ አነጋጋሪ ነበር።

4. የኡፕሳላ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰርነት

ሊኔየስ ወደ ስዊድን ተመልሶ በኡፕሳላ ዩኒቨርሲቲ የሕክምናና የእጽዋት ፕሮፌሰር በመሆን ለብዙ ዓመታት አገልግሏል። "የሊኔየስ ሐዋርያት" በመባል የሚታወቁ ተማሪዎቹን ወደተለያዩ የዓለም ክፍሎች (እስከ አፍሪካና እስያ) በመላክ አዳዲስ ዝርያዎችን እንዲያጠኑ አድርጓል።

5. ሞትና ውርስ

ካርል ሊኔየስ በ1778 ዓ.ም በኡፕሳላ ከተማ አረፈ። ዛሬም ድረስ በሳይንስ ዓለም ውስጥ ሕይወት ያላቸው ነገሮች የሚመደቡት እሱ በዘረጋው መሠረት ነው። የእጽዋትና የእንስሳት ስያሜ ሲጻፍ ከስሙ ፊት "L." የሚል ምልክት ካለ፣ ስያሜውን የሰጠው እሱ መሆኑን ያመለክታል።

ተዛማጅ ርዕሶች

 ሥነ-ምደባ (Taxonomy)

 ሥነ-ሕይወት (Biology)



 የተፈጥሮ ሳይንስ

መደብ:የስዊድን ሰዎች
ፍራንዝ ካፍካ

260px|thumbnail|ፍራንዝ ካፍካ በ1909 ዓም

**ፍራንዝ ካፍካ** (Franz Kafka 1875-1916 ዓም) የኦስትሪያ-ሀንጋሪ አይሁድ ደራሲ ነበር።

መደብ:የኦስትሪያ ጸሐፊዎች
ቺንግስ ካን

260px|thumbnail|ቺንግስ ካን

**ቺንግስ ካን** ከ1198 ዓ.ም. (1206  ኤ.ኤ.አ.) እስከ 1219 ዓ.ም.  (1227 እ.ኤ.አ.) የሞንጎሊያ *[[ካን]]* (ንጉሥ) ነበረ።

300px|thumbnail|left|የሞንጎላውያን ግዛት በየአመቱ (እ.ኤ.አ.) የሚያሳይ ታሪካዊ ካርታ

መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:የሞንጎሊያ ሰዎች
ራፋኤሎ ሳንዚዮ

240px|thumbnail|ራፋኤሎ

**ራፋኤሎ ሳንዚዮ** ወይም «**ራፋኤል**» (1475-1512 ዓ.ም.) የጣልያን ሰዓሊ ነበር።

መደብ:የጣልያን ሠዓሊዎች
ዎልት ዲዝኒ

260px|thumbnail|ዎልት ዲዝኒ
**ዎልት ዲዝኒ** (እንግሊዝኛ፦ *Walt Disney*) (1894-1959 ዓም) አሜሪካዊ ካርቱን ፊልም አምራች ነበር።

መደብ:የአሜሪካ የጥበብ ሰዎች
ፍራንክ ሎይድ ራይት

240px|thumbnail|ፍራንክ ሎይድ ራይት

**ፍራንክ ሎይድ ራይት** (እንግሊዝኛ፦ *Frank Lloyd Wright*) (1859-1951 ዓም) የአሜሪካ ሥነ ሕንፃ ሊቅ (አርኪቴክት) ነበር።

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ሥነ ህንጻ
አንጌላ መርክል

260px|thumbnail|አንጌላ መርክል በ2002 ዓም

**አንጌላ መርክል** (ጀርመንኛ፦ Angela Merkel) (1946 ዓም ተወልደው) ከ1998 ዓም ጅምሮ የጀርመን አገር ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነዋል።

መደብ:የጀርመን መሪዎች
ቻርልስ ዲከንስ

260px|thumbnail|ቻርልስ ዲከንስ

**ቻርልስ ዲከንስ** (እንግሊዝኛ፦ Charles Dickens) (1804-1862 ዓም) የእንግላንድ  ደራሲ ነበር።

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ተረፈ ራስወርቅ

ኢንጂነር **ተረፈ ራስወርቅ** በቅጥልቅል የዓማርኛ ፊደል የሚሠራ የመጀመሪያውን ቴሌክስ መሣሪያ የፈጠሩ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ናቸው። https://www.youtube.com/watch?v=ttxVfjqpUdg

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ኤክባሶስ

**ኤክባሶስ** (ግሪክኛ፦ Έκβασος) *[[ቢብሊዮጤኬ]]* በሚባለው መጽሐፍ ዘንድ የአርጎስ ንጉሥ አርጉስ ልጅና ተከታይ ነበር።  በአብዛኞቹ ምንጮች ግን የአርጉስ ታናሽ ልጅ ክሪያሶስ አባቱን በቀጥታ እንደ ተከተለው ሲሉ የኤባክሶስን ዘመን አይጠቅሱም። 

*ቢብሊዮጤኬ* እንደሚለን የኤባክሶስ ልጅ አገኖር ሲሆን የአገኖርም ልጅ አርጉስ ፓኖፕቴስ ነበር።

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ክሪያሶስ

**ክሪያሶስ** (Κρίασος) በግሪክ አፈ ታሪክ የአርጎስ ከተማ-አገር ንጉሥ ነበር።   

ካስቶር ዘሩድን የሚጠቅሱት ጸሃፊዎች ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ፣ ክሪያሶስ የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ በአገሩ  ለ54 ዓመታት ነገሠ፣ የአባቱ አርጉስ ተከታይ ይባላል፤ እናቱም ኤዋድኔ ተባለች። *[[ቢብሊዮጤኬ]]* ግን ከክሪያሱስ በፊት የአርጉስንም በኲር ኤክባሶስን ይጠቅሳል። ፓውሳኒዮስ ከአርጉስና ከፎርባስ መካከል ማንምን አይጠቅስም።

በቅዱስ ጀሮም ዜና መዋዕል ለክሪያሶስ ዘመን ከሰጡት ነጥቦች መካከል፦ 

*የፒራንቶስ ልጅ ካሊጢያስ የአርጎስ ዋና ቄስ ሆነ።
*በእርሱና በግብጽ ፈርዖን «አመኖፊስ» ዘመን፣ «ኢትዮጵያውያን ከሕንዱስ ወንዝ መጥተው በግብጽ አጠገብ ሠፈሩ» ይለናል።
*በመጨረሻው ዓመት ኤፒዳውሮስ ከተማ ተመሠረተ።

ቅዱስ አውግስጢኖስ እንደሚለን፣ ሚስቱ መላንቶሚኬ እና ልጃቸው ፎርባስ ከመሞታቸው በኋላ በአርጎሳውያን ዘንድ እንደ አማልክት ይቆጠሩ ነበር።

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ማው ፀ-ቶንግ

**ማው ፀ-ቶንግ** (ቻይንኛ፦ 毛泽东፣ በፒንዪን፦ Māo Zèdōng) (1886 -1968 ዓም) ከ1942 እስከ 1968  ዓ.ም. ድረስ የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ዋና መሪና አለቃ (ሊቀ መንበር) ነበር።

መደብ:የቻይና መሪዎች
ፎርባስ

**ፎርባስ** (Φόρβας) በግሪክ አፈ ታሪክ የአርጎስ ከተማ-አገር ንጉሥ ነበር።   

ካስቶር ዘሩድን የሚጠቅሱት ጸሃፊዎች ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ፣ ፎርባስ የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ በአገሩ  ለ35 ዓመታት ነገሠ፣ የክሪያሶስ ተከታይና ልጅ ይባላል። ፓውሳኒዮስ ግን የአርጉስ ልጅ ያደርገዋል። *[[ቢብሊዮጤኬ]]* ከክሪያሶስና ከገላኖር መካከል ማንምን አይጠቅስም።

በቅዱስ ጀሮም ዜና መዋዕል ለክሪያሶስ ዘመን ከሰጡት ነጥቦች መካከል፦ 

*በፎርባስ ፲ኛው ዓመት፣ አይሞን የተሳልያ መጀመርያ ንጉሥ ሆነ።
*በ፲፪ኛው ዓመት፣ ፎርባስ ሩድን ደሴት ያዘ።
*በ፲፱ኛው ዓመት፣ ትሮቂሎስ መጀመርያውን ባለ-አራት ፈረስ ሠረገላ (ኳድሪጋ) አዘጋጀ።
*በ፳፬ኛው ዓመት ኪውዶን የክሬታ ንጉሥ ሆነ።
*በ፴፪ኛው ዓመት ኬክሮፕስ ዲፉወስ የአክታ (በኋላ አቲካ) ንጉሥ ሆነ።

ቅዱስ አውግስጢኖስ እንደሚለን፣ ፎርባስና እናቱ መላንቶሚኬ ከመሞታቸው በኋላ በአርጎሳውያን ዘንድ እንደ አማልክት ይቆጠሩ ነበር። ደግሞ የፎርባስ ተከታይ የትሪዮፓስ ልጅ ያሱስ ያደርገዋል። 

በዲዮዶሮስ ሲኩሉስ ታሪክ፣ ፎርባስ «የላፒጤስ ልጅ» ወደ ሩድ ሂዶ እባቦቹን ሁሉ ከደሴቲቱ አጠፋቸው። 

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ትሪዮፓስ

**ትሪዮፓስ** (Τριόπας) በግሪክ አፈ ታሪክ የአርጎስ ከተማ-አገር ንጉሥ ነበር።   

ካስቶር ዘሩድን የሚጠቅሱት ጸሃፊዎች ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ፣ ትሪዮፓስ የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ በአገሩ  ለ46 ዓመታት ነገሠ፣ የፎርባስ ተከታይና ልጅ ይባላል። 

በፓውሳኒዮስ ዘንድ ልጆቹ ፐላስጎስ፣ ያሱስና አገኖር ነበሩ፤ ያሱስ እንደ ተከተለው ይላል። በጀሮምና አውሳብዮስ ግን የአገኖር ልጅ ክሮቶፖስ ተከተለው።

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
ጅብራልታር

300px|thumbnail|የጅብራልታር ሥፍራ

**ጅብራልታር** በእስፓንያ ደቡብ ጫፍ የሚገኝ የዩናይትድ ኪንግደም ባህር ማዶ ግዛት ነው።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ፕዌርቶ ሪኮ

300px|thumbnail|የፕዌርቶ ሪኮ ሥፍራ

**ፕዌርቶ ሪኮ** በካሪቢያን ባህር የሚገኝ የአሜሪካ ደሴት ግዛት ነው።

የደሴቱ ዱሮ ኗሪ ስም «**ቦሪንኰን**» እስካሁን ከ«ፕዌርቶ ሪኮ» ጋራ አንድላይ ይሰማል።

መደብ:የአሜሪካ ክፍላገራት
ጊያን

300px|thumbnail|የጊያን ሥፍራ
**ጊያን** ወይም **የፈረንሳይ ጊያና** በደቡብ አሜሪካ የሚገኝ የፈረንሣይ ክፍላገር ነው።

 

መደብ:የፈረንሣይ ክፍላገራት
መደብ:ደቡብ አሜሪካ
ኬበክ

thumbnail|የኬበክ ሥፍራ በካናዳ
thumb|ሰንደቅ
thumb|የኬበክ ጠረፍ በካናዳ መንግሥት በ1919 ዓም የተወሰነ ቢሆንም ኬበክ አንዳንዴ በላብራዶር ክፍል ላይ ይግባኝ ትላለች።

**ኬበክ** ( Québec,  Quebec) በካናዳ የሚገኝ ክፍላገር ነው።   የክፍላገሩ መደበኛ ሠሪ ቋንቋ ፈረንሳይኛ ነው። ዋና ከተማው ኬበክ ከተማ ነው።

መደብ:የካናዳ ክፍላገራት
መደብ:ፈረንሳይኛ
ፋልክላንድ ደሴቶች

300px|thumbnail|የፋልክላንድ ደሴቶች ሥፍራ

**ፋልክላንድ ደሴቶች** በአትላንቲክ ውቅያኖስ በደቡብ አሜሪካ አጠገብ የሚገኝ የዩናይትድ ኪንግደም ባሕር ማዶ ግዛት ነው። አርጀንቲና ግን በደሴቶቹ ላይ ይግባኝ ትላለች።

 

መደብ:ደቡብ አሜሪካ
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ስሜን አየርላንድ

300px|thumbnail|የስሜን አየርላንድ ሥፍራ
**ስሜን አየርላንድ** በአየርላንድ ደሴት በስተስሜን የሚገኝ የዩናይትድ ኪንግደም ክፍላገር ነው።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:አየርላንድ
አብካዝያ

**አብካዝያ** (አብካዝኛ፦ /ኣጵስንይ/) በከፊል ተቀባይነት ያገኘ አገር ነው።  ነጻነቱን በ1984 ዓ.ም. ያዋጀ ምንም ቢሆን፣ ጂዮርጂያ ግን ይግባኝ አለው።

የሀገሪቱ መፈጠር የተቀሰቀሰው በድህረ-ሶቪየት ጠፈር ሌላ ወታደራዊ ግጭት ነው።

ከተባበሩት መንግሥታት የሚከተሉት አገራት አብካዝያን ተቀባይነት ሰጥተዋል፦ ሩስያ፣ ኒካራጓ (በ2000 ዓ.ም.) ፤ ቬኔዝዌላ (2001 ዓ.ም.)፣ ናውሩ (2002 ዓ.ም.)፣ ሶርያ (2010 ዓ.ም.)።

በከፊል ተቀባይነት ካገኙት ሌሎች አገሮች፣ ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ፣ ትራንስኒስትሪያ እና አርጻኽ አብካዝያን እርስ በርስ ይቀበላሉ።

በተጨማሪ ቫኑአቱ ከ2003 እስከ 2005 ዓ.ም. ድረስ አብካዝያን ይቀበል ነበር። እንዲሁም ቱቫሉ ከ2003 እስከ 2006 ዓ.ም. ድረስ ይቀበለው ነበር። 

የተረፉት መንግሥታት የጂዮርጂያ ግዛት እንዲሆን የጂዮርጂያን ይግባኝ ተቀባዮች ናቸው። 
## በተጨማሪም ተመልከት
* የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ
* የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ
## አገናኞች
አሩባ

300px|thumbnail|የአሩባ ሥፍራ

**አሩባ** በካሪቢያን ባህር በቬኔዝዌላ አጠገብ የሚገኝ የኔዘርላንድስ ደሴት ግዛት ነው።

መደብ:ሆላንድ
መደብ:ደቡብ አሜሪካ
ሳርዲኒያ

300px|thumbnail|ሳርዲኒያ በጣልያን

**ሳርዲኒያ** (ጣልያንኛ: *Sardegna*, ሳርዲኒያኛ: *Sardigna*) በሜድትራኒያን ባሕር የሚገኝ የጣልያን ደሴት ክፍላገር ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ባደን-ቩርተምቡርክ

300px|thumbnail|ባደን-ቩርተምቡርግ በጀርመን
**ባደን-ቩርተምቡርግ** የጀርመን ክፍላገር ነው።  መቀመጫው ስቱትጋርት ነው።
## WWW
* https://www.baden-wuerttemberg.de

መደብ:የጀርመን ክፍላገራት
ካታሎኒያ

**ካታሎኒያ** (ካታላንኛ:Catalunya እስፓንኛ፦ Cataluña /ካታሉኛ/) የእስፓንያ ክፍላገር ነው። ዋና ከተማ ባርሴሎና ነው።

በጥቅምት 17 ቀን 2010 ዓም የካታሎኒያ መንግሥት እራሱን «የካታላን ሪፐብሊክ» ተብሎ ነጻነቱን ከእስፓንያ አዋጀ።  ነገር ግን ይህ ዐዋጅ በእስፓንያ መንግሥት አልተቀበለም። ለጊዜው ምንም ዕውቅና ያላገኘ መንግሥት ሲሆን፣ ከ፪ ቀን በኋላ ያው መነግሥት ወደ ቤልጅግ ሸሽቶ የሀገር ሥልጣን ወደ ስፔን ተመለሰ።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ

thumb|200px|ካርታ
**ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ** (ኢሮንኛ፦ /ኹሣር ኢርስቶን-አሎንስቶን/) በከፊል ተቀባይነት ያገኘ አገር ነው።  ነጻነቱን በ1983 ዓ.ም. ያዋጀ ምንም ቢሆን፣ ጂዮርጂያ ግን ይግባኝ አለው።

ከተባበሩት መንግሥታት የሚከተሉት አገራት ደቡብ ኦሤትያን ተቀባይነት ሰጥተዋል፦ ሩስያ፣ ኒካራጓ (በ2000 ዓ.ም.) ፤ ቬኔዝዌላ (2001 ዓ.ም.)፣ ናውሩ (2002 ዓ.ም.)፣ ሶርያ (2010 ዓ.ም.)

በከፊል ተቀባይነት ካገኙት ሌሎች አገሮች፣ አብካዝያ፣ ትራንስኒስትሪያ እና አርጻኽ (የቀድሞው ናጎርኖ-ካራባቅ) ደቡብ ኦሤትያን እርስ በርስ ይቀበላሉ። ምዕራባዊ ሣህራ ደግሞ ደቡብ ኦሠትያን ተቀብሏል።

በተጨማሪ ቱቫሉ ከ2003 እስከ 2006 ዓ.ም. ድረስ ይቀበለው ነበር። 

የተረፉት መንግሥታት የጂዮርጂያ ግዛት እንዲሆን የጂዮርጂያን ይግባኝ ተቀባዮች ናቸው። የሀገሪቱ መፈጠር የተቀሰቀሰው በድህረ-ሶቪየት ጠፈር ሌላ ወታደራዊ ግጭት ነው።

በመጋቢት 2009 ዓም ከተደረገው ሕዝቡ ውሳኔ ቀጥሎ የሀገሩ ስም በይፋ ከ «ደቡብ-ኦሤትያ» ወደ «ደቡብ-ኦሤትያ-አላኒያ» ተቀየረ። የአገሩ ሕዝብ ከታሪካዊ አላኖች ብሔር እንደ ተወለደ ይታመናል፤ ታሪካዊውም  አላኒያ ከ890-1230 ዓም ያሕል በአካባቢው የቆየ መንግሥት ነበረ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ
* የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ
* የሩሲያዊ ዓለም

## አገናኞች
ብራንደንቡርክ

300px|thumbnail|ብራንደንቡርግ በጀርመን
**ብራንደንቡርግ** የጀርመን ክፍላገር ነው።  መቀመጫው ፖትስዳም ነው።

መደብ:የጀርመን ክፍላገራት
ደምሳቸው ፈንታ

**ደምሳቸው ፈንታ መንግስት / Demisachew Fenta Mengist**  በአማራ ክልል ምስራቅ ጎጃም ዞን አዋበል ወረዳ ወጀል በተባለች አነስተኛ ከተማ ሚያዚያ 23 ቀን 1977 ዓ.ም ተወለደ። የአንደኛ ደረጃ ትምህርቱን የጀመረው በደብረ ማርቆስ ከተማ ተክለሃይማኖት 1ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ነው። የ1ኛ እና 2ኛ ክፍል ትምህርቱን ተክለ ሃይማኖት ከተከታተለ በኋላ 3ኛ ክፍል ሲሆን ወጀል 1ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ገብቶ እስከ 8ኛ ክፍል ተማረ። በወቅቱ ማለትም በ1993 ዓ.ም በወጀል ከተማ የከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ያልነበረ በመሆኑ ምክንያት 9ኛ እና 10ኛ ክፍልን ደጀን ከተማ በመሄድ "ጎጃም በር" አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተከታትሏል። 11ኛ እና 12ኛ /የመሰናዶ/ ትምህርቱን ደግሞ ቢቸና ከተማ "በላይ ዘለቀ" አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተምሯል። በወቅቱም ዩኒቨርሲቲ የሚያሰገባ ውጤት ማምጣት በመቻሉ በ1997 ዓ.ም ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተቀላቀለ።                                                                  

ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በ1999 ዓ.ም በትያትር አርትስ የመጀመሪያ ዲግሪውን ተቀብሏል። የዩኒቨርሲቲ ትምህርቱን ካጠናቀቀ በኋላ በአዋበል ወረዳ ማስታወቂያ ጽ/ቤት /በአሁኑ አጠራር "የመንግስት ኮሙኒኬሽን ጽ/ቤት"/ በፕሬስና ኢንፎርሜሽን ዴስክ ሃላፊነት ሠርቷል። በኋላም መንግስት በ2001 ዓ.ም ስራን መልሶ የማደራጀት /BPR/ ተግባር ሲያካሂድ በፕሬስ ዜናና ፕሮግራም የስራ ሂደት አስተባባሪነት ተመድቦ አገልግሏል።                                                                  

ደምሳቸው መጋቢት 2001 ዓ.ም የአማራ ሚዲያ ኮርፖሬሽንን በጋዜጠኝነት የተቀላቀለ ሲሆን ከጀማሪ እስከ ከከፍተኛ ሪፖርተርነት አገልግሏል። በአሁኑ ወቅትም የአማራ ቴሌቪዥን የምርመራ ዘገባዎች አርታኢ/Editor በመሆን እየሰራ ይገኛል፡፡  በድርጅቱ ቆይታው፡-                                                                  

*በአማራ ራዲዮ ከጀማሪ እስከ ከፍተኛ የፕሮግራም ሪፖርተር
*በበኩር ጋዜጣ የዜናና መጣጥፍ ከፍተኛ ሪፖርተር
*በአማራ ቴሌቪዥን ትህምርታዊ ፕሮግራሞች ከፍተኛ ሪፖርተር
*በአማራ ቴሌቪዥን የዶክመንታሪ ፕሮግራሞች ከፍተኛ ሪፖርተር
*በአማራ ራዲዮ፤ ኤፍኤም ባህርዳር፤ ደሴና ደብረ ብርሃን ዜና አቅራቢነት
*ከ2007 ዓ/ም ጀምሮ በአማራ ቴሌቪዥን በአዘጋጅነት (አርታዒነት) 
*ከሀምሌ 2008 ዓ/ም እስከ መስከረም 30/2010 ዓ.ም የአማራ ቴሌቪዥን ምክትል ዋና አዘጋጅ (Deputy Editor-in-Chief) 
*ከጥቅምት 1/2010 ዓ.ም እስከ ህዳር 30/2011 ዓ.ም የድርጅቱ የፕሮሞሽንና ገበያ ልማት ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር እንዲሁም 
*ከታህሳስ 1/2011 ዓ.ም እስከ አሁን ድረስ የአማራ ቴሌቪዥን ፕሮግራሞች ዋና አዘጋጅ 
*ከጥቅምት/2013 ዓም ጀምሮ ደግሞ በአማራ ቴሌቪዥን የምርመራ ዘገባዎች አርታኢ/Editor ሆኖ እየሰራ ይገኛል፡፡

ኮርፖሬሽኑ በ2005 ዓ.ም አዲስ ያሰራውን የሚዲያ ኮምፕሌክስ ሲያስመርቅ በድርጅቱ የስራ ቆይታዉ ባሳየው የላቀ የስራ አፈጻጸም ከተሸለሙ የድርጅቱ ሰራተኞች አንዱ መሆን ችሏል። በዚህም ከምክትል ጠ/ሚንስትር ደመቀ መኮንን እጅ የምስጋና የምስክር ወረቀትና የማበረታቻ ሽልማት ተቀብሏል። በተጨማሪም የአማራ ብዙሃን መገናኛ ድርጅት በሰጠው ነፃ የትምህርት እድል አማካኝነት በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ በሚዲያና ኮሙኒኬሽን ዘርፍ  2ኛ ዲግሪውን አግኝቷል።

ደምሳቸው በ2002 ዓ.ም ከወ/ሮ ሙሉእመቤት መልኬ ጋር ትዳር የመሰረተ ሲሆን መባ የተባለች ሴት ልጅ በጥር 16/2005 ዓ.ም ፤ ሮቤል የተባለ ወንድ ልጅ በጥር 09/ 2008 ዓ.ም እንዲሁም በነሃሴ 15/2012 ደግሞ ኪሩቤል የተባለ ወንድ ልጅ  ወልደዋል፡፡

መደብ:ጋዜጠኛ
## Heading text
ባልቲክ ባሕር

300px|thumbnail|ባልቲክ ባሕር

**ባልቲክ ባሕር** በስሜን አውሮጳ የሚገኝ ባህር ነው።

መደብ:የውሃ አካል
መደብ:አውሮፓ
ስሜን ባሕር

300px|thumbnail|ባልቲክ ባሕር

**ስሜን ባሕር** በስሜን አውሮጳ የሚገኝ ባህር ነው።

መደብ:የውሃ አካል
መደብ:አውሮፓ
ካናሪያስ ደሴቶች

300px|thumbnail|የካናሪያስ ሥፍራ
**ካናሪያስ ደሴቶች** በአትላንቲክ ውቅያኖስ በአፍሪቃ አጠገብ የሚገኝ የእስፓንያ ደሴቶች ክፍላገር ነው።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
መደብ:አፍሪቃ
ካሪቢያን ባሕር

300px|thumbnail|ካሪቢያን ባሕር

**ካሪቢያን ባሕር** የአትላንቲክ ውቅያኖስ ባህር ነው። ከስሜን አሜሪካና ደቡብ አሜሪካ መካከል ይገኛል፤ በበሕሩ ውስጥ አያሌው ደሴቶችና አገራት አሉ። መላው ባሕርና በውስጡ ያሉት ደሴቶች የካሪቢያን ዙሪያ ይባላል።

የፖም መረቅን በ a ቢ ከፃፉ የአፕል መረቅ ብለው ሊጠሩት ይችላሉ።
መደብ:የውሃ አካል
መደብ:ስሜን አሜሪካ
መደብ:ደቡብ አሜሪካ
ብጉር

**ብጉር** ማለት የጸጉር መውጫ ቀዳዳዎች ከቆዳ ስር በሚገኙ የወዝ እጢዎች በሚመነጭ ቅባት ወይም ወዝ እና በሞቱ የቆዳ ህዋሳት በብዛት መከማቸትና በቀዳዳው መደፈን የሚፈጠር እባጭ ነው። በርካታ ጥናቶች ጭንቀት ብጉርን ከማባባሱም በላይ የቆዳ ጤንነት ችግር ላይ እንዲወድቅ ያደርጋል ይላሉ።

ብጉር በጣም ከተለመዱት የቆዳ ችግሮች ውስጥ አንዱ ነው። ዕድሜ ዘርና ጾታ ሳይገድበው ሁሉንም ያጠቃል።
ቆዳችን ላይ ብዙ ጥቃቅን ቀዳዳዎች አሉ። በነዚህ ቀዳዳዎች ውስጥ ደግሞ ቅባታማ ፈሳሽ የሚያመነጩ ዕጢዎች አሉ። የቅባታማ ፈሳሽና የቀዳዳዎቹ ጥቅም የሞቱ የቆዳችን ህዋሳትን ለማስወገድ ነው፡፡ ሆኖም በተለያዩ ምክንያቶች እነዚህ ቀዳዳዎች ሲዘጉ ቅባታማ ፈሳሹ በቆዳችን ውስጥ ስለሚጠራቀም ብጉር ይፈጠራል፡፡ የተጠራቀመው ቅባትም ለህዋሳት መራባት ዕድል ስለሚከፍት አንዳነዴ መግል ይይዛል፡፡

የጸጉር መውጫ ቀዳዳዎች ከ 'ስቤሸስ ግላንድ' (Sebaceous gland) ጋር የተያያዙ ናቸው፡ እነዚህ እጢዎች ሴበም (Sebum) የሚባል ንጥረነገር ሲያመነጩ ንጥረነገሩም በጸጉር መውጫ ቀዳዳ ወደላይ ወደቆዳ የሚወጣ እና ቆዳችን ላይ የሚያርፍ ነው። የብጉር መፈጠር የቆዳ ህዋሳትን ያበዛል።
ይህ እባጭ የጸጉር መውጫ ቀዳዳዎችን ግርግዳ በመግፋት (whiteheads) ነጫጭ የብጉር ሽፍታዎች ሲፈጥር የቀዳዳዎችን ግርግዳ በመጎተት ደግሞ ጥቋቁር የብጉር ሽፍታዎች (blackheads) ቆዳችን ላይ ሊፈጥር ይችላል።
ብጉር በብዛት ሊወጣ የሚችልባቸው ቦታዎች፣ ፊት ላይ፣በደረት፣በኣንገት፣በትከሻ ፣እና በጀርባ ላይ ነው::

=የብጉር መፈጠሪያ መንስዔዎች= 

፩ ከሚገባው በላይ የሆነ የቆዳ ወዝ መመንጨት ሲኖር

፪ በሞቱ የቆዳ ህዋሳት መፈግፈግ ምክንያት በፀጉር መውጫ ቀዳዳዎች ላይ የሚፈጠር ያልተለመደ ዐይነት የሞቱ የቆዳ ህዋሳት መከማቸት ነው፡

=ብጉር ማን ላይ ሊወጣ ይችላል=

• ጉርምስና እድሜ ላይ በደረሱ ልጆች

• እርጉዝ / ነፍሰጡር ሴቶች

• እንዲሁም በሌላ አጋጣሚዎች ማንኛውም ሰው ላይ

=ብጉርን ማባባስ የሚችሉ ነገሮች=

• ሆርሞኖች ወይም ዕንድሮጅን

• እንዳንድ ሀክምናዎች

• ቆዳን በጣም መፈተግ፣ ጥሩ ያልሆኑ የፊት ማጽጃ ሳሙናዎች እና ለኛ የማይስማማ የጺም መቁረጫ መከላከያዎች

• ቆዳችንን በንጹህና በጥሩ የቆዳ ማጽጃ በመጠቀም፡እንዲሁም በብጉር የተጠቃውን የቆዳ ክፍል በእጅ ባለመነካካት ብጉርን መከላከል እንችላለን፡ 

• ብጉር ያጠቃውን የቆዳ ክፍል በቀን ለሁለት ጊዜ ያህል መታጠብ፡ መታጠብ ብዙ ቅባት እና የሞቱ የቆዳ ህዋሶችን ያስወግዳል በጣም መታጠብ ግን ቆዳችን እንዲፈገፈግ ያደርገዋል።

• ከባድ ማቆንጃን አለመጠቀም።

• ከ ዱቄት መኳኳያ በተሻለ የ ቅባት ምርቶችን ይጠቀሙ፡ ምክንያቱም የቆዳ መፈግፈግን ይቀንሳሉ።

• ወደ መኝታ ከመሄድዎ በፊት የተጠቀሙበትን መኳኳያ ማስወገድ/ መታጠብ፡፡

• የመኳኳያ መጠቀሚያዎችን በየጊዜው ማንጻት።

• ከእስፖርታዊ እንቅስቃሴ ወይም ከከባድ ስራ በኋላ ሰውነትን መታጠብ:፡

በርካታ ጥናቶች ጭንቀት ብጉርን ከማባባሱም በላይ የቆዳ ጤንነት ችግር ላይ እንዲወድቅ ያደርጋል ይላሉ፡፡

## ዋቢ ምንጭ

*https://www.facebook.com/marakiwibet/posts/441912205819851
*ዶ/ር ጸደቀ አሳምነው Tsedeke Asaminew (M.D.)Assistant Professor, Department of Ophthalmology  College of Public Health and Medical Science፣ http://addishealth.com/v2/index.php?option=com_easydiscuss&view=post&id=11&Itemid=463

መደብ:ሕክምና
አቤ.አቤ ጉበኛ

የአቤ ጉበኛ ያባትነት ግጥም……
በፍቅር አባት

አቤ ጉበኛ ሀገራችን ካፈራቻቸው ወይም ደሞ ‘’ ለሀገራቸው ራሳቸውን ካፈሩ ደራሲያን ‘’  …….. የእውነት ደራሲያን ተርታ በግንባር ቀደምትነት የሚሰለፍ ፊት አውራሪ  ጠንካራ እና ተንከሽ ጠሀፊያችን መሆኑ አሌ የማንለው ሀቅ ነው ፡፡ …’’ ሳይንሳዊ ሀቅ ‘’ ነው እንበለው እንዴ! ?

ወደ አቤ ስንመለስ …. አቤ በሞገደኛ መጽሀፎቹ የጊዜውን እውነት ፍንትው አርጎ በብዕሩ የከተበ ፡፤ በእውነቱ ውስጥ እየተንቦጫረቁ ላሉ ዋናተኞች ቀዛፉዎች አስቀዛፉዎች ማንንም እና ምንም ሳይፈራ የተጠቀለሉበትን ጨለማ በመግፈፍ በሰላ የትችቱ ብርሀን ፍንትው አርጎ በመጽሀፍቱ ለአደባባይ ያበቃ ደፋር ጠሀፉም ነበር፡፡(እንዲህ እንዲህ አይነት ጠሀፊዎች በርከትከት ቢሉ ምን ነበረበት … ግን ግን ….የህይወታቸው አጨራረስ ሳይጨምር ነዋ…. )

ታዲያ በዚህም መዳፈሩ ነበር….  ዛቻውን ፡ ተግሳፁን ጠንከር ሲል ግዞቱን ሊያጣጥም የተገደደው…  ግን ደሞም በዚህ ተኮላሽቶ ወደ ሁዋላው ያላፈገፈገ አቁዋሙን ሳያለዝብ ላመነበት ያለፈ የጥበብ ጀግናም ነው ፡፡ ( ህልፈቱ ያልተቁዋጨ ምስጢር ሆኖ ቢቀርም….. ማን ያውቃል  ነግ ምስጢሩ ይገለጥ ይሆን ይሆናል እድሜ ለሰጠው ሰው ….) 

አቤ በዘመኑ እንዲህ አይነት ቆራጥ የነበረ ቢሆንም ያው እንደ ስጋ ለባሽ ስንቃነው ፡፡ ከዚች መንደርደሪ ለጥቆ የማካፍላችሁ  አጠር ያለች ግጥሙን ስናነብ ፡፡ አቤ የልጆች አባት ከሆነ በሁዋላ ልቡ የተከፈለበት ለመሆኑ አስረጅ ትሆነን ይመስለኛል …..ይመስለኛል ነው ያልኩት ……. ፍርዱን  ለየራሳችን እልኩ ፡፡ 

ወንድነት ደከመ ወኔ ተቀነሰ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             
ሰው ራሱ ሲሞት ለልጅ አለቀሰ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         
ሞትን የማይፈራው ያ ቆራጡ ጀግና
ልቡ ሁለት ሆነ ልጅ ከፈለውና፡፡
ለማፍሰስ የሚችል የቆራጥን አሞት
የህጻናት አፍ ነው ጎልዳፋው አንደበት፡፡
ያልወለደ አረደ ሲባል ለጭከና
የወለደ አይፀድቅም ተብለüል በደፈና፡፡
ወንድ ልጅ ቢደፍርም ቢጨክን በራሱ
ልጅ ካለው በሁዋላ የርሱ አይደለም ነፍሱ፡፡
አባባዬ ሲሉ ማሞና ማሚቱ
ሰው ለመም ይሰጋል እንካንስ ለሞቱ፡፡
ሰው መች ይደክምና ቢያስሩት በግር ብረት
በልጅ ፍቅር እንጂ በብርቱ ሠንሠለት፡፡
                  በአቤ ጉበኛ  ሬትና ማር 1965 ዓ.ም ገፅ 12
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
ካታላንኛ

thumb|upright=1.25|ካታላንኛ የሚነገርበት ሥፍራዎች

**ካታላንኛ** (**català**) በምሥራቅ እስፓንያና በአንዶራ፣ እንዲሁም  በደቡብ ፈረንሳይ ክፍልና በሳርዲኒያ ክፍል የሚነገር የሮማንስ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቋንቋ ነው። እንደ ኦኪታንኛ እና እስፓንኛ ይመስላል።

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ስፔን
ቼክኛ

thumb|upright=1.5|ቼክኛ የሚነገርበት ሥፍራዎች (ብጫ፤ C1፣ C2፣ C3)

**ቼክኛ** (**čeština** /ችሽቺና/) በቼክ ሪፐብሊክ ውስጥ የሚነገር የስላቪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቋንቋ ነው። እንደ ስሎቫክኛ ይመስላል።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ቼክ ሪፐብሊክ
ዩክሬንኛ

thumb|upright=1.25|የዩክሬንኛ ቀበሌኞች

**ዩክሬንኛ** (**українська** /ኡክራዪንስከ/) በዩክሬንና ከዩክሬን አጠገብ ባሉት ዙሪያዎች የሚነገር የስላቪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቋንቋ ነው።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ዩክሬን
ፊንኛ

**ፊንኛ** (**suomi** /ስዎሚ/) በፊንላንድና በስዊድን ክፍል የሚነገር የኡራሊክ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቋንቋ ነው።

thumb|left|ፊንኛ የሚነገርበት ሥፍራ

መደብ:ፊኖ-ኡግሪክ ቋንቋዎች
መደብ:ፊንላንድ
ፋርስኛ

thumb|upright=1.25|የፋርስኛ ቀበሌኛዎች የሚነገሩባቸው ሥፍራዎች

**ፋርስኛ** (**فارسی** /ፋርሲ/) በተለይ በኢራን፣ በአፍጋኒስታንና በታጂኪስታን የሚነገር የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቋንቋ ነው።

ታጂክኛ በታጂኪስታን የሚገኝ የፋርስኛ ቀበሌኛ ነው።

## ደግሞ ይዩ

*

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ፋርስ
ዳንኛ

thumb|upright=1.25|የዳንኛ ቀበሌኛዎች የሚነገሩባቸው ሥፍራዎች

**ዳንኛ** (**dansk** /ዳንስክ/) በተለይ በዴንማርክ የሚነገር ቋንቋ ነው።

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ዴንማርክ
2007

**፳፻፯** ዓመተ ምሕረት በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ዘመነ ሉቃስ ሲሆን ዓመቱ ባለ ፫፻፷፮ ቀናት ዓመት ነው። ከመስከረም እስከ ነሐሴ ያሉት አሥራ ሁለቱ ወራት እያንዳንዳቸው ሠላሳ (፴) ቀናት ሲኖሩዋቸው አሥራ ሦሥተኛው የጳጉሜ ወር ደግሞ በዚህ ዓመት ስድስት (፮) ቀናት አሉት።

## በሌሎች አቆጣጠሮች
ባብዛኛው አለም የጎርጎርያን ካሌንዳር በይፋ በሚጠቀምበት መጠን ይህ አመት ቁጥር (ከታኅሣሥ 21 ቀን በኋላ) 2015 እ.ኤ.አ. ነው። 

በሚከሉት አገራት ግን፣ ሌላ የአመት ቁጥር በይፋ (በመንግሥት ሥራ) ይጠቀማል፦

*5776 - እስራኤል 
*2557 (ከታኅሣስ 21 በኋላ) - ታይላንድ፣ ስሪ ላንካ
*2072 (ከሚያዝያ 6 በኋላ) - ኔፓል
*2007 - ኢትዮጵያ
*1938 (ከመጋቢት 13 በኋላ) - ሕንድ፣ ካምቦዲያ
*1436 (ከኅዳር 9 በኋላ) - ሳዑዲ አረቢያ፣ የመን፣ ኩወይት፣ ባሕሬን፣ ኤሚራቶች፣ ኳታር፣ ኦማን
*1422 (ከሚያዝያ 6 በኋላ) - ባንግላዴሽ
*1394 (ከመጋቢት 12 በኋላ) - ፋርስ፣ አፍጋኒስታን
*1377 (ከመጋቢት 13 በኋላ) - በርማ
*104 (ከታኅሣሥ 21 በኋላ) - ስሜን ኮርያ፣ ታይዋን
*27 (ከታኅሣሥ 21 በኋላ) - ጃፓን

ከዚህ በላይ በየአገሩ ብዙ ልዩ ልዩ ሃይማኖታዊ አቆጣጠሮች አሉ።

## የ ፳፻፰ ዓ/ም ዓቢይ ማስታወሻዎች

መደብ:አመታት
ሩማንኛ

thumb|upright=1.25|የሮማንኛ ቀበሌኛዎች የሚነገሩባቸው ሥፍራዎች

**ሮማንኛ** (**română** /ሮማና/) በተለይ በሮማንያ የሚነገር ቋንቋ ነው።

ሞልዶቭኛ የሩማንኛ አይነት ነው።

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ሮማንያ
ካሪቢያን

870px|thumb
**ካሪቢያን** ማለት ካሪቢያን ባሕርና በውስጡ ያሉት ደሴቶች ሁሉ ያጥቀለለው መልክዓምድራዊ  አቅራቢያ ነው። ብዙ ደሴት አገራት ይገኙበታል።

መደብ:ስሜን አሜሪካ
ሃይማኖት አለሙ

ረዳት ፕሮፌሰር **ኃይማኖት ዓለሙ** በትወና /አክቲንግ/ በአሜሪካን አገር Minnesota University በሁለተኛ ዲግሪ ተምሯል፡፡
በአዲስ አበባ ዪኒቨርሲቲና ራክማኖቭ ኮሌጅ ትወናን አስተምሯል፡፡
የሲሳይ ንጉሱን ልቦለድ /ግርዶሽ/ ወደ ፊልም በመቀየር አዘጋጅቷል፤ ተውኗል፡፡
የሼክስፒርን ስራዎች በተለይም በጫንያለው ወልደጊዮርጊስና ቴዎድሮስ ተሰማ የተተረጎመውን ተጫወቷል፡፡
በተለይም በፀጋዬ ገብረ መድህን ስራዎች በዘመኑ እጅግ ድንቅ ብቃት ያሳየባቸውን የእናት ዓለም ቀኑ እና ሀሁ በስድስት ወር ቴአትሮች ገፀባህሪያት በብሔራዊ ቴአትር ተውኗል፡፡
ሀምሌትን አዘጋጀቷል፡፡
ከፍቃዱ ተክለማሪያም በፊት ቴዎድሮስን ሆኖ ተወኗል፡፡
ጊታር በድንቅ ብቃት ይጫወት ነበር፡፡
በሲዲ ያልተለቀቁ የእንግሊዝኛ ዘፈኖች አሉት፡፡
ከምንም በላይ ግጥም በማራኪ አቀራረብ በማንበብ ይወደድ የነበረው አነጋፋው አርቲስት ሀይማኖት ዓለሙ በመድረክ መምራትም ተወዳጅ ነበር፡፡ 
ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ በማስታወቂያው ዘርፍ ተሰማርቶ እየሰራ የነበረው ሀይማኖት ባደረበት ህመም መስከረም 9፣ 2007 ዓ.ም ከዚህ ዓለም ተለይቷል፡፡

መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
ሀንጋርኛ

upright=1.5|thumbnail|ሀንጋርኛ የሚነግሩባቸው ቦታዎች

**ሀንጋርኛ** (ሀንጋርኛ፦ magyar /ማውጃር/) በሀንጋሪና ከሀንጋሪ አጠገብ ባሉት ክፍሎች የሚነገር ፊኖ-ኡግሪክ ቋንቋ ነው።

መደብ:ፊኖ-ኡግሪክ ቋንቋዎች
መደብ:ሀንጋሪ
አዘርኛ

thumbnail|አዘርኛ የሚነግሩባቸው ቦታዎች

**አዘርኛ** (Azərbaycanca /አዝርባይጃንጃ/) በአዘርባይጃንና ከአዘርባይጃን አጠገብ ባሉት ክፍሎች በተለይም በፋርስ የሚነገር ቱርኪክ ቋንቋ ነው።

መደብ:ቱርኪክ ቋንቋዎች
መደብ:አዘርባይጃን
መደብ:ፋርስ
ሊትዌንኛ

upright=1.5|thumbnail|የሊትዌንኛ ቀበሌኞች

የሊቱዌኒያ ቋንቋ የሊቱዌኒያ ብሔር ቋንቋ ነው, ከባልቲክ ፕሮቶ-ቋንቋ የመነጨ ነው, እሱም በሊትዌኒያ የመንግስት ቋንቋ እና በአውሮፓ ህብረት ውስጥ ካሉ ኦፊሴላዊ ቋንቋዎች አንዱ ነው. ወደ ሦስት ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች የሊትዌኒያ ቋንቋ ይናገራሉ (አብዛኛዎቹ በሊትዌኒያ ይኖራሉ)። ከላትቪያ ፣ ከሞተ ፕሩሺያን ፣ ጆትቪንግ እና ሌሎች የባልቲክ ቋንቋዎች ጋር አብሮ የኢንዶ-አውሮፓ ቋንቋ ቤተሰብ የባልቲክ ቋንቋዎች ቡድን ነው።

የሊትዌኒያ ቋንቋ የመጀመሪያዎቹ የጽሑፍ ሐውልቶች በ 16 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ታዩ ፣ ግን አሁን ያለው የሊትዌኒያ ቋንቋ እንኳን በጣም ጥንታዊ ነው (በተለይ በስም ማጥፋት አካባቢ)።[3] በድምፅ እና በስነ-ቅርፅ፣ ወግ አጥባቂው የሊትዌኒያ ቋንቋ ፈጠራ ካለው የላትቪያ ቋንቋ ይልቅ ለፕሮቶ-ባልቲክ ቋንቋ በጣም የቀረበ ነው።[4] የሊትዌኒያ የሕያዋን ህንድ-አውሮፓውያን ቋንቋዎች በጣም ጥንታዊ ነው ፣ ብዙ የኢንዶ-አውሮፓን ፕሮቶ-ቋንቋ ባህሪያትን ጠብቆ ያቆየ ፣ የሊትዌኒያ ቋንቋ በጋራ ኢንዶ-አውሮፓውያን ስርዓት ላይ በቀጥታ ሊብራራ የሚችል ብቸኛው ሕያው ቋንቋ ነው። ቀመሮች።[5][6]

የሊትዌኒያ ቋንቋ በሁለት ዋና ዋና ዘዬዎች የተከፈለ ነው፡ Aukštaičiai እና Žemaičiai። አሁን ያለው የተለመደ የሊትዌኒያ ቋንቋ በካውኒሽኪ የምዕራባዊ ሃይላንድ ቀበሌኛ ላይ የተመሰረተ ነው፣ እሱ ከሁሉም የሊትዌኒያ ዘዬዎች ሁሉ በጣም ጥንታዊ ነው።[7]

የሊትዌኒያ ቋንቋ 45 ተነባቢዎች እና 13 አናባቢ ፎነሜዎች አሉት (በብድር ቃላቶች ውስጥም ጭምር እና ጥቅም ላይ የዋለ)። ለስላሳ እና ጠንካራ ተነባቢዎች ጥንዶች ባህሪይ ናቸው, አናባቢ ርዝመት ተለይቷል. ውጥረት ነፃ ነው፣ ተወንጅሎ ይገለጻል፣ ነገር ግን ውጥረት እና ክስ በአብዛኛው በጽሁፍ አይገለጽም።

በሞርፎሎጂ ፣ የሊትዌኒያ ቋንቋ ኢንፍሌክሽን ነው። አገባቡ በአንጻራዊነት ነፃ በሆነ የቃላት ቅደም ተከተል ተለይቷል, በአረፍተ ነገሩ ውስጥ ዋናው የቃላት ቅደም ተከተል SVO (ምክንያት - ነገር - ማሟያ) ነው. አብዛኛው የቃላት ዝርዝር ቬልዶችን ያቀፈ ነው, ከብድር ቃላቶች መካከል, ስላቭስ እና ጀርመኒዝም ያሸንፋሉ.

ቋንቋው በተጨመረው የላቲን ፊደል ነው የተጻፈው, 32 ፊደላት ጥቅም ላይ ይውላሉ.

መደብ:ህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሊትዌኒያ
የጊሼ ቻረንጽ

**የጊሼ ቻረንጽ** (አርሜንኛ፦ Եղիշե Չարենց) ከ1897 እስከ 1937 ድረስ የኖረ የጥንቱ አርመኒያ ባለቅኔና ደራሲ ነበር።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:አርመኒያ
ቤላሩስኛ

frameless|right
thumbnail|የቤላሩስኛ ቀበሌኞች

**ቤላሩስኛ** (беларуская мова /ብየላሩስካያ/)  በተለይ በቤላሩስ የሚነገር ስላቪክ ቋንቋ ነው።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ቤላሩስ
ቡልጋርኛ

upright=1.25|thumbnail|የቡልጋርኛ ቀበሌኞች

**ቡልጋርኛ** (български /በልጋርስኪ/)  በተለይ በቡልጋሪያ የሚነገር ስላቪክ ቋንቋ ነው።

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ቡልጋሪያ
አፍሪካንስ

upright=1.25|thumbnail|አፍሪካንስ በደቡብ  አፍሪካ ውስጥ የሚነገርበት ሥፍራ
300px|thumbnail|አፍሪካንስ በናሚቢያ ውስጥ የሚነገርበት ሥፍራ

**አፍሪካንስ** (Afrikaans) በደቡብ አፍሪካ የሚነገር ምዕራብ ጀርመናዊ ቋንቋ ነው። የቋንቋው መንስኤ ከሆላንድኛ ነው። 

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ደቡብ አፍሪካ
ዳይር ስትረይትስ

thumb|right|250px|ዳይር ስትረይትስ

**ዳይር ስትረይትስ** (እንግሊዝኛ፦ Dire Straits) በዩናይትድ ኪንግደም የተመሠረተ እጅግ ስመ ጥሩ የሆነ የሮክ ሙዚቃ ቡድን ነበረ።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:ሙዚቀኞች
ኣዞ

ሳይወድሙ ከቀሩት ሕያው ገበሎ አስተኔዎች መካከል አዞዎች ይገኙበታል። እኒህ አዞዎችም በጥቂት ዝርያዎች ብቻ የሚወከሉ ናቸው። በዓለም ላይ 23 የሚሆኑ ዝርያዎች አሏቸው። 

አዞዎች ረዘም ብሎ ጠንካራ የሆነ የራስ ቅል አላቸው። በዛ ያሉ ጠንካራ ጥርስ አፋቸው ውስጥ ተደርድረው ይታያሉ። ውኃና ምግብ በአፋቸው በያዙበት ጊዜ እንኳን መተንፈስ የሚያስችላቸው ተፈጥሮ አላቸው።

አዞዎች እንቁላል ጣዮች ናቸው። ከ20 እስከ 50 እንቁላሎች ብስባሽ ቅጠላ ቅጠሎች ውስጥ ጥለው እናቶቻቸው ይጠብቋቸዋል። ይህም እንቁላሉ ሊፈለፈል ሲቃረብ ከእንቁላሉ ውስጥ የሚሰሙት ድምፅ እንቁላሉን ሰብረው ጫጩቶቹ እንዲወጡ ለማድረግ ያስችላቸዋል። እንደ ኤሊዎችና አንዳንድ እንሽላሊቶች ሁሉ እንቁላሎቹ የተጣሉበት ሁኔታ (ጎጆ) የሙቀት መጠን የሚፈለፈሉትን ጫጩቶች ጾታ ይወስናል። ሆኖም ከኤሊዎች በተቃራኒ የእንቁላሉ ጎጆ የሙቀት መጠን መቀነስ ሴቶችን፣ ከፍተኛ የሙቀት መጠን ደግሞ ወንዶችን እንዲፈለፈሉ ያደርጋል። 

አዞዎች ከኢሊጌተሮች በቀላሉ ይለያሉ። የአዞ ጭንቅላት ከዓይኑ አካባቢ ጀምሮ ወደ አፍንጫው ሲወርድ እየጠበበ ይሄዳል። መንጋጋው በሚዘጋበትም ጊዜ ታችኛው መንጋጋ ውስጥ የሚገኘው ትልቅ ጥርስ ወደ ውጭ ይወጣል። የአሊጌተር ጭንቅላት ግን ከዓይኑ ጀምረን ወደ አፍንጫውም ስንሄድ እኩል ስፋት ያለው ነው። ታችኛው መንጋጋ ውስጥ የሚገኘው ጥርስም ገጦ አይወጣም። በዓለም ላይ ሁለት ዓይነት አሊጌተሮች ይገኛሉ። አንደኛው በደቡብ ምሥራቅ አሜሪካ ሌላኛው በቻይና ሲገኝ፤ አዞዎች ግን በሁሉም የዓለም ክፍል ይገኛሉ።

ሁሉም አዞቻች አምፊቢየስ ይባላሉ። ምክንያቱም ታዳጊዎቹም ትልልቆቹም ከፊሉን ጊዜያቸውን ውኃ ውስጥ ከፊሉን መት ላይ ስለሚያሳልፉት ነው። በአንፃራዊ ሁኔታ መሬት ላይ ያላቸው እንቅስቃሴ እዚህ ግባ የማይባል ነው። አንዳንድ ጊዜ ሁኔታዎች ሲያስገድዱ ግን አካላቸውን ከፍ በማድረግ አጭርና ወፍራም በሆነ እግራቸው ለአጭር ርቀት በራማያስገርም ፍጥነት ይሮጣሉ። ባሕር ዳርርቻ ላይ ፀሐይ እየሞቀ ያለን አዞ ለመቅረብ በጥንቃቄ መሆን አለበት። ምክንያቱም ብዙዎቹ ሰውን እንዳዩ ወዲያው ወደ ውኃው ዘለው ይገባሉ። አንዳንድ የተራቡ ካሉ ግን በቀጥታ ወደሚጠጋቸው ሰው በመቅረብ ጥቃት ያደርሳሉ።

ረጅምና ጠንካራ ጭራቸው እንደ መሣሪያ በማገልገል ሰውንም ሆነ ሌላ እንስሳ ፊቱ ላይ መትቶ በመጣል ለጥርሳቸው ያቀርብላቸዋል። በውኃ ውስጥም ባላቸው ፈጣን እንቅስቃሴ ከእነሱ ለማምለጥ ከባድ ይሆናል። 

ለረጅም ጊዜ ከውኃ ሥር ሆነው መቆየት ቢችሉም እንደሌሎቹ ገበሎ አስተኔዎች በሳምባ የሚተነፍሱ ናቸው። ስለዚህም አፍንጫቸውን ከውኃው በላይ በማውጣት አየር ይስባሉ። አፍንጫቸው ከላይ ስለሚገኝ ጫፉን ብቻ በማውጣት በቀላሉ አየር ሊስቡ ይችላሉ። ብዙዎቹ አዞዎች ከውኃ ዳርቻ አካባቢ ዋሻ ይሠራሉ። የዋሻው መግቢያ ከውኃው ሥር ሊሆን ቢችልም ብዙው ክፍል ግን ከውኃው በላይ ነው። ዋሻውን ለማረፍና ደኅንነቱን ለመጠበቅ ሲገለገልበት እንዳንዴም አዞው የገደለውን እንስሳ (ሰውን ጭምር) ተሸክሞ ይዞ መጥቶ ተረጋግቶ (ተዝናንቶ) የሚመገብበት ሆኖ ይገኛል። 

ሁሉም አዞዎች እንቁላል ይጥላሉ። እንደሌሎቹ ገበሎ አስተኔዎችም እንቁላሎቹን መሬት ውስጥ ይቀብራሉ። ሴቶቹ አዞዎች በሚሠሯቸው ጎጆዎች ይለያያሉ። አንዳንዶቹ አሸዋ ውስጥ ቀዳዳ በመቆፈር እንቁላሉን ይቀብሩትና ይሸፍኑታል። ሌሎቹ እንደ አሊጌተር ዓይነቶቹ ብዛት ያለው የበሰበሰ ቅጠላ ቅጠፀል በመሰብሰብ እዛ መሃል እንቁላሉን ይጥሉታል። ብዛት ያላቸው ደርዘን እንቁላሎች (እያንዳንዱ በመጠን ከዶሮ የበለጠ) በአንድ ቁጭታ ሊጥሉ ይችላሉ። ሲፈለፈሉ ታዳጊዎቹ አዞዎች ከ22-25 ሳንቲ ሜትር ቁመት ይኖራቸዋ”ል። 

አዞዎች ጥርሳቸውን በተደጋጋሚ ይተካሉ። የሚተካው (ያረጀው) ጥርስ ሥር ያለው አዲስ ጥርስ ሲሆን፤ አዲሱ ተኪ ጥርስ አድጎ ትልቅ ካልሆነ በስተቀር አሮጌው ቶሎ ብሎ ወልቆ አይወድቅም።

-ማንይንገረው ሸንቁጥ ‹‹ባለአከርካሪዎች›› (2004)  

## ምንጭ

ሪፖርተር፤ 'ኪንና ባህል' - "አዞዎች" (እሑድ ኅዳር ፲፬ ቀን ፳፻፯ ዓ/ም)http://www.ethiopianreporter.com/index.php/life-and-art/item/7987-%E1%8A%A0%E1%8B%9E%E1%8B%8E%E1%89%BD 

መደብ:ተሳቢ እንስሳ
የአዞ አይን 360 ዲግሪ ማየት ይችላል። እንዲሁም ሰው 180 ዲግሪ ዘውሮ ማየት ይችላል።
መዓዛ ብሩ

መዓዛ ብሩ
መዓዛ የተወለደችው እዚህ አዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ሲሆን ዘመኑም 1951 ዓ.ም ነበር፡፡ ከአንደኛ እስከ ሶስተኛ ክፍል በሐረርጌ ክፍለ ሀገር በሒርና ከተማ ተምራ፣ ከአራተኛ እስከ 12ኛ ክፍል ያለውን ትምህርቷን ደግሞ በቅድስት ማርያም ትምህርት ቤት (Saint Mary School) ተከታትላ ፈጽማለች፡፡ መዓዛ በትምህርት ቤቷ በክፍል ውስጥ አጫጭር ታሪኮችን ለተማሪዎች በማንበብ ከመታወቋም ሌላ ከፍ ያለ የሥነ - ጽሑፍ ዝንባሌ እንደነበራት የሚያስታውሱት መምህራኗ “አንድ ቀን ታላቅ የጥበብ ሰው እንደሚወጣት እናውቅ ነበር” ይላሉ፡፡ መዓዛ በ1971 ዓ.ም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሥነ - ቋንቋ ጥናት ተቋም ውስጥ በሥነ -ልሣን (Linguistics) ትምህርት ክፍል ተመደበች፡፡ ሥነ - ልሣን መዓዛ የምትፈልገው ጥናት ባለመሆኑ በምደባው ቅር ብትሰኝም፤ በንዑስ ትምህርት ደረጃ (minor study) የምትወስደው የውጭ ቋንቋና ሥነ - ጽሑፍ በመሆኑ ለነበራት ቅሬታ እንደማካካሻ ሆኖላታል፡፡ በዚህ ዩኒቨርሲቲ የሶስተኛ ዓመት ተማሪ ሳለች የተፈጠረ አንድ አጋጣሚ ደግሞ መዓዛንና ሬዲዮንን የሚያስተሳስር ይሆናል፡፡ ይኸውም የኢትዮጵያ ሬዲዮ የፕሮግራሞች ኃላፊ የነበረው አቶ ታደሰ ሙሉነህ ለሚያዘጋጀው የእሁድ የሬዲዮ ፕሮግራም ድራማ የሚጫወቱ ሸጋ ድምጽ ያላቸው ወጣቶችን ሲያፈላልግ ከመዓዛ ጋር ይተዋወቃል፡፡ ድራማው አስታጥቃቸው ይሁን ያሰናዳው ሲሆን የመዓዛ ድምጽ ለሙከራ በስቱዲዮ ተቀርጾ ሲሰማው፣ ታደሰ ሙሉነህ የሚፈልገውና የሚወደው ድምጽ ሆኖ ስላገኘው ይደሰታል፡፡ ከዚህ በኋላም ለእሁድ ፕሮግራም የሚሆኑ ጽሑፎችን በየሳምንቱ እንድታነብለት ያግባባትና የመዓዛና የሬዲዮ ፍቅር በኢትዮጵያ ሬዲዮ ይወለዳል፡፡ ከዚህ ጊዜ ጀምሮ የመዓዛ ድምጽ በእሁድ የሬዲዮ ፕሮግራም አድማጮች ዘንድ የተለመደና የተወደደ ሆነ፡፡ መዓዛም የሌሎችን ጽሑፎች በማንበብ ብቻ ሳትወሰን የራሷን ጽሁፎች እያዘጋጀች የምታቀርብ ንቁ ተሳታፊ በመሆን ከሬዲዮ ፕሮግራሙ ቤተሰቦች እንደ አንዱ ሆነች፡፡ በ1974 ዓ.ም ከዩኒቨርሲቲ ተመርቃ ትምህርቷ ፍጻሜውን እስካገኘ ድረስም መዓዛ ሬዲዮና ትምህርትን ጎን ለጎን ስታስኬድ ቆይታለች፡፡
የመዓዛ የሥራ ዓለም የተጀመረው ግን በምትወደውና በምትፈልገው በኢትዮጵያ ሬዲዮ ውስጥ ሳይሆን መንግስት በመደባት በባህል ሚኒስቴር መስሪያ ቤት ውስጥ ነበር፡፡ ስራዋም ባህልና ስፖርት የተባለው የመስሪያ ቤቱ መምሪያ በሚያሳትመው “መርሐ ስፖርት” የተሰኘ ወርሃዊ የስፖርት መጽሔት (በኋላ ጋዜጣ) ላይ ሆነ፡፡ ምንም እንኳ አዲሱ ስራዋ ከራዲዮ የሚያርቃት ቢሆንም መዓዛ ግን ሳትሸነፍ ሬዲዮን በትርፍ ጊዜ ሥራነት ተያያዘችው፡፡ ሬዲዮ ጣቢያው የሚሠጣትን አነስተኛ ክፍያ እየተቀበለችም ልዩ ልዩ ጭውውቶችን እና መጣጥፎችን በግልና በጋራ በማቅረብ ተወዳጅ ሥራዎቿን ለሕዝብ አበርክታለች፡፡

መዓዛ በእሁድ የሬዲዮ ፕሮግራም ታቀርባቸው የነበሩት ሥራዎች ይዘት ማህበራዊ ሕይወት እንዲሠምር በመጣር ላይ ያተኮሩ ሆነው ግልጽ፣ ቀላልና ለዛ ያልተለያቸው ስለነበሩ ከሶስት አሥርት ዓመታት በኋላም ትውስታቸው ከአድማጭ ህሊና አልጠፉም፡፡ በዚሁ ፕሮግራም ላይ መዓዛ ካበረከተቻቸው የፈጠራ ሥራዎቿ ውስጥ ጎልቶ የሚታወሰው “የአዲሱ ቤተሰብ” የተሰኘ ባለ ሰማንያ ስድስት ክፍል ድራማ ሲሆን በዘመኑ ከሊቅ እስከ ደቂቅ ሁሉም የሚያደምጠው ተወዳጅ የቤተሰብ ድራማ ነበር፡፡ መዓዛ በ “መርሀ ስፖርት” እና በሬዲዮ መካከል ሆና ከአራት ዓመት በላይ ከቆየች በኋላ በ1979 ዓ.ም የባህል ሚኒስቴርን ለቃ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ተቀጠረች፡፡ አዲሱን መስሪያ ቤቷን ከተቀላቀለችበት ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ከሬዲዮ እየራቀች መጣች፡፡ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ውስጥ የቆየችው ለሶስት ዓመታት ያህል ሲሆን ከዚያ በኋላ የግሏን የማስታወቂያ ሥራ ድርጅት መሥርታ የራስዋ ተቀጣሪ ሆናለች፡፡ ከ1979 ዓ.ም ጀምሮ እስከ 1992 ዓ.ም ባሉት የአስራ ሶስት ዓመታት ጊዜ ግን መዓዛና ሬዲዮ ተራራቁ፡፡
መዓዛና ሬዲዮ ዳግም የተዋደዱት ከላይ እንደተገለጸው በ1992 ዓ.ም ሳምንታዊውን የ “ጨዋታ” ፕሮግራም በኤፍ ኤም 97.1 ከተፈሪ ዓለሙ ጋር በጋራ ማቅረብ ሲጀምሩ ነበር፡፡ የ “ጨዋታ” ፕሮግራም እስከ 1999 ዓ.ም ድረስ በአድማጮቹ እንደተወደደ በኤፍ ኤም አዲስ 97.1 ላይ ሲቀርብ ቆይቷል፡፡ መንግሥት ለመጀመሪያ ጊዜ ሁለት የኤፍ ኤም ሬዲዮ ፈቃዶችን ለግሉ ዘርፍ ለመስጠት ሲዘጋጅ፣ ዝርዝር የሥራ እቅድ አቅርባ ባመለከተችው መሠረት፤ ከረጅም ጊዜ ቆይታ በኋላ ከአስር አመልካቾች መካከል አንዷ ሆና የመጀመሪያ የግል የኤፍ ኤም ሬዲዮ ባለቤት ያደረጋትን ፈቃድ ተቀበለች፡፡
መዓዛ የሬዲዮ ማሰራጫ መሳሪያዎችን ውድነት፣ የማሰራጫ ቦታ እና የባለሙያ እጦትን ተቋቁማ ሸገር 102.1 ኤፍ ኤም ሬዲዮን በታህሳስ 1999 ዓ.ም አበረከተችልን፡፡ ባለትዳርና የሶስት ልጆች እናት የሆነችው መዓዛ እንደ ባለቤት፣ ሥራ አስኪያጅና ጋዜጠኛ በመሆን በኢትዮጵያ ተወዳጁንና የመጀመሪያውን የግል የኤፍ ኤም ሬዲዮ ጣቢያ ትመራለች፡ “ኢትዮጵያ ለዘላለም ትኑር!!!”እያለች

https://www.facebook.com/thisdayinethiopianhistory
ስተንዳል

260px|thumbnail| በ1840 ዓም

**ስተንዳል** (ፈረንሳይኛ፦Stendhal) (1783-1842 ዓም) የፈረንሳይ ደራሲ ነበር።

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች