open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሃይማኖት

thumb|450px|
450px|thumb|የ«አብርሃማዊ» (ሮዝ) ወይንም የ«ዳርማዊ» (ቢጫ) ሃይማኖቶች ብዛት በየአገሩ
**ሃይማኖት** አንድ ሕብረተሠብ የሚያምንባቸው ጽኑ እምነቶች መሠረት ነው። በዓለም ውስጥ በርካታ ልዩ ልዩ ሃይማኖቶች አሉ። 

ዋና ዓለማዊ ሃይማናቶች ክርስትና፣ እስልምና፣ አይሁድና፣ የሕንዱ ሃይማኖት እና ቡዲስም ናቸው። እነዚህ ሃይማኖቶች በአንዳንድ አገር በይፋ የመንግሥት ሃይማኖት ሁኔታ አላቸው። ከነዚህ መጀመርያ ሦስቱ.  ክርስትና፣ እስልምናና አይሁድና፣ ሁላቸው ከአብርሐም ስለ ተነሡ፣ «አብርሃማዊ ሃይማኖቶች» ተብለዋል። ሒንዱኢዝምና ቡዲስም ግን ከሕንድ ተነሡና «ሕንዳዊ» ወይም «ዳርማዊ ሃይማኖቶች» ተብለዋል። 

ሌሎች ሃይማኖቶች በአሁኑ ሰዓት በየትም አገር የመንግሥት ሃይማኖት ባይሆኑም፣ ባለፉት ዘመናት በታሪክ መንግሥታት ይኖራቸው ነበር፦ በተለይ ዛርጡሽና፣ ጃይኒስም፣ ሲኪስም፣ ዳዊስም፣ የኮንግ-ፉጸ ትምህርት፣ ሺንቶና የተለያዩ ኗሪ ወይም አረመኔ ሃይማኖቶች የቀድሞ መንግሥታት ነበሯቸው፤ የጠፉት ሃይማኖቶች ማኒኪስም እና አሪያኒስም ደግሞ የቀድሞ መንግስታት ነበሯቸው።

በተጨማሪ መቸም መንግስት ያልነበረላቸው በርካታ ሌሎች አነስተኛ ሃይማኖቶች ወይም እምነቶች አሉ ወይም በታሪክ ተገኝተዋል።

በአንዳንድ አስተሳሰብ ማርክሲስም-ሌኒኒስም በሃይማኖት ፈንታ የአንዳንድ መንግሥት ፍልስፍና፣ ትምህርት ወይም ርዕዮተ ዓለም በመሆኑ በውኑ እንደ አንድ ሃይማኖት መቆጠሩ ተገቢ ነው።

## በተጨማሪም ተመልከት
* አምላክ የለሽነት
* ታላቅ ሽብር
* ናዚዝም

## አገናኞች
ዋርካ

* ዋርካ (ዛፍ) - የበለስ አይነት
* ዋርካ (ድረገጽ)
* ዋርካ፥ ፖላንድ - ከተማ
* ዋርካ፥ ኢራቅ - መንደር
ዋርካ (ድረገጽ)

**ዋርካ** ሳይበር ኢትዮጵያ በመባል የሚታወቀው ድረገጽ የአማርኛ ቋንቋ የውይይት መድረክ ድረ ገጽ ነው። ይህ ድረገጽ ኢትዮጵያውያን በራሳቸው ፊደል መወያየት ይችሉ ዘንድ በሁለት ወንድማማች ኢትዮጵያዊያን በሰኔ 1992ተፈጥሮ ዛሬ ሁሉንም ኢትዮጵያዊያን በስፋት እያገለገለ ያለ ዌብሳይት ሆኖአል።

ይሁን እንጂ ድረገጹ እንደሚለው ከግንቦት 1998 ጀምሮ http://cyberethiopia.com/home/content/view/18/1/ ፥ የኢትዮጵያ መንግሥት ድረገጽን ስለአገደው በአገር ውስጥ እንዳይሰራ ወይም እንዳይታይ አግዷል። ሆኖም የአገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር አቶ ብርሃኑ ሃይሉ ስዋርካ/ሳይበር ኢትዮጵያና ስለሌሎቹም ስለታገዱ ፖለቲካ ነክ ድረገጾች ጉዳይ ተጠይቀው ምንም የተከለከለ ድረገጽ የለም የማይታዩበት ምክንያትም አይታወቅም በማለት በተደጋጋሚ አስተባብለዋል። ዋርካ ወይም ሳይበር ኢትዮጵያ በምዕራቡና በዓለም ዙሪያ ለሚኖረው ኢትዮጵያዊያን ሕብረተሰብ በማህበራዊ፣ በኢኮኖሚያዊ ወይም የዕለት ከዕለት ኑሮ ስለ ፖለቲካ ወይም ስለ ባሕል እና ስነ-ጽሑፍ፣ ስነ-ጥበብ፣ ኪነ-ጥበብ፣ ፍቅር፣ ሃይማኖት እንዲሁም ወቅታዊ ጉዳዮችን ሊያወያዩ የሚችሉ በጣም ጠቃሚ መድረኮች ስላሉት መፍትሔ ያጡለትን ጉዳዮች በውይይት መፍትሔ እንደዳስገኘለት ከተጠቃሚዎች የተገኘ መረጃ ያረጋግጣል።

## የውጭ መያያዣ
*ዋርካ መድረክ 
*ዌብሳይቶች በመንግሥት ስለመከልከላቸው (በሳይበር ኢትዮጵያ)
*ዌብሳይቶች ስለመከልከላቸው (በሌላ ምንጭ)
*ስለመከልከላቸው (በሌላ ምንጭ)
*ስለ መከልከላቸው (በሌላ ምንጭ)

መደብ:ኢንተርኔት
መደብ:አማርኛ
ክንፍ

thumb|280px|ወፍ በክንፎቹ ላይ ሲበር
**ክንፍ** በአየር ውስጥ ለመጓዝ በረራ የሚያስችል ገጽ ወይም ክፍል ነው። ወፎች ብቻ ሳይሆን ብዙ ነፍሳትና የሌት ወፍ ክንፍ አላቸው። እንዲሁም ሰው ሠራሽ መኪናነት ለምሳሌ አውሮፕላን ክንፍ እንዳለው ይባላል።

መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:በረራ
ቀንድ

thumb|200px
[thumb|300px|ረጃጅም ቀንዶች ያሉት የ[ስኮትላንድ በሬ]]

**ቀንድ** በአንዳንድ አይነት እንሳሳ ራስ የሚገኝ ጫፍ ነው። ከኬራቲን የተሠራ ዕውነተኛ ቀንድ የሚገኝባቸው እንስሳት ላም በሬ ጎሽ ፍየል ሚዳቋ ዋልያ ወዘተ. (የቶራ አስተኔ) ናቸው። የአውራሪስ ቀንድና የፈረንጅ አጋዘን ቀንድ ሌሎች አይነቶች ናቸው። የፈረንጅ አጋዘን ቀንድ እንዲያውም ከኬራቲን ሳይሆን በየአመቱ የሚበቅል አጥንት ነው።

በጥንት አይሁዶች ከአውራ በግ ቀንድ 'ሾፋር' የሚባል ሙዚቃ መሣርያ ይሠሩ ነበር። በብዙ ዘመናት ላይ ደግሞ ቀንዶች ለመጠጫ እንዲሁም ባሩድ ለመሸከም ይጠቅሙ ነበር።

መደብ:ሥነ ሕይወት
መጋቢት ፪

**መጋቢት ፪**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፪ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፯ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፬ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፫ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፷፰ ዓ/ም - አሌክሳንደር ግራሃም ቤል ለመጀመሪያ ጊዜ በስልክ ረዳቱን አነጋገረ።

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - በልሚ ወቼ ሞሹ የኢትዮጵያ አርበኞችና የፋሺስት ኢጣሊያ ወገኖች ጦር ውጊያ

*፲፱፻፴፫ ዓ/ም - ከኮንጎ የመጣ የቤልጅግ ሠራዊት የጣልያንን ሠራዊት አሸንፎ ፩ሺ፭፻  ወታደሮች በመማረክ  አሶሳን ያዘ።

*፲፱፻፵፱ ዓ/ም - የአሜሪካ ምክትል ፕሬዚዳንት (በኋላ ፕሬዚዳንት) ሪቻርድ ኒክሰን ኢትዮጵያን ጎበኙ

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - ኢትዮጵያ እና ሱዳን ድንበራቸውን የሚወስን የጋራ ጉባዔ ለመመሥረት መወሰናቸውን አስታወቁ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - በኢትዮጵያ ርዕሰ ከተማ፣ አራት ኪሎ ላይ በሰላማዊ ሰልፍ የወጡ ተማሪዎችን ፖሊሶች በጢስ ቦምብ እና በዱላ በታተኑ። ተማሪዎቹ የጠቅላይ ሚኒስትር አክሊሉ ሀብተ-ወልድን የአሻንጉልት ምስል አቃጠሉ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ አብዮት ሽብር የአየር በረራ አስተዳደር (Civil Aviation Administration) ሠራተኞች አድማ ተጀመረ። አድማው እስከ መጋቢት ፳፫ ቀን ድረስ ተካሂዷል።

*፲፱፻፹፪ ዓ/ም - ሊትዌኒያ እራሷን ከሶቭየት ኅብረት አስተዳደር ውጭ ነጻ መሆኗን አወጀች።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፵፯ ዓ/ም - ፔኒሲሊንን ያገኘው የብሪታኒያ ተወላጁ አሌክሳንደር ፍሌሚንግ (Sir Alexander Fleming )በልብ ምታት አረፈ።
 
=ዋቢ ምንጮች=

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

*ሳምንቱ በታሪክ፤ ኪንና ባህል፡  http://www.ethiopianreporter.com  

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_11

* P.R.O., FCO 371/1660-ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

* P.R.O., FCO 371/1829-ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/11/newsid_2538000/2538043.stm

መደብ:ዕለታት
ሄርበርት ሁቨር

thumb|266x266px|ሄርበርት ሁቨር (1928)
**ሄርበርት ሁቨር** (1866 - 1957 ዓ.ም.) ከ1921 እስከ 1925 ዓ.ም. ድረስ 31ኛ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ነበሩ።

የሁቨር ቤተሠብ ከስዊስና ጀርመን ትውልድ ሲሆን ሃይማኖቱ የክዌከር ('የሚንቀጠቀጡ' ማለት ነው) ቤተ ክርስቲያን ነበረ። ወላጆቹ በልጅነቱ ጊዜ ካረፉ አንስቶ ድሃ አደግ ሆነና ከአጎቱ ጋር አደገ። በስታንፎርድ ዩኒቨርሲቴ መጀመርያ ክፍል በመሆኑ ትምህርቱ በነጻ ተቀበለ። ከዚያ በላይ የዩኒቬርሲቴው የቤስባልና የፉትቦል ቡድኖች አለቃ ሆነ። በ1887 ዓ.ም. የጂዮሎጂ ዲግሪ ይዘው ተመረቁ። ለ20 ዓመት የማዕደን ሊቅ ሲሆኑ እንኳን በአውስትራልያና በእንግሊዝ በማዕደን ዘርፍ የሠሩት ሥራ ስመ ጥሩ ሆነ። 

መጀመርያው ታላቅ አለማዊ ጦርነት በ1906 ዓ.ም. በጀመረበት ወቅት ሁቨር ከራሳቸው ኪስ ለጋሥነት አውጥተው 120,000 አሜሪካውያን ቱሪስቶችና ሠራተኞችን ከአውሮፓ ወደ አገራቸው አስመለሷቸው። ከዚያ በጀርመኖች በተወረረው በቤልጅግ ውስጥ የኖሩት ረሃብተኞች ምግብ እንዲደርሳቸው ብዙ አደረጉ። በዚህ አይነት ሥራ በጦርነት ጊዜ የሁቨር ስም ጀግና እንዳለው ሁኔታ በመገኘት ላይ ሄዶ ነበር። ጦርነቱም ከተጨረሰ በኋላ ለምሥራቅ አውሮጳ ድሃ ሕዝብ እስከ ሩስያም ድረስ በረሃብ ላሉት ሰዎች ምግብ አደረሷቸው። 

በ1913 በፕሬዝዳንት ዋረን ሃርዲንግ ዘመን ሁቨር የአሜሪካ የንግድ ሚኒስትር ሆኑ። በሃርዲንግ ተከታይ በፕሬዝዳንት ካልቪን ኩሊጅ ዘመን ደግሞ እንዲህ ያለን ማዕረግ ይዘው አገለገሉ። የንግድ ሚኒስትር እየሆኑ ሃይለኛ ሰው ነበሩ። የንግድ ዘርፍና መንግሥት አንድላይ ይሠሩ የሚለውን ተስፋ በመያዛቸው በዚህ አንጻር ብዙ አደረጉ። በማዶ ባሕርና በውጭ አገር ለባለጉዳዮች ምክርና እርዳታ የሚሰጡ መሥርያ ቤቶች በማስከፈቱ የአለም አቀፍ ንግድ በጉልበት አስለሙ። በተለይም የሆሊዉድ ፊልም ማዶ ባሕር ለመግፋፋት ጉጉ ነበሩ። ዜጎችም ቤት እንዲያገነቡና የራሳቸው መሬት ባለአባት እንዲሆኑ አበረታቷቸው።

ሁቨር ደግሞ የራዲዮ ስርጭት እንዲስተዳደር የራዲዮን ጉባኤ ጠሩ። እንዲሁም ለአውሮፕላኖች አስተዳደር ጉባኤ ጠርተው በብዙ አይነት ኢንዱስትሪ ለምሳሌ ኤሌክትሪክ፥ መስኖ ወዘተ ከፍተኛ ሚና ተጫወቱ። በገዛ ገንዘባቸው የልጆች ጤንነት በትምህርት ቤቶች አጸኑ።

በ1919 ዓ.ም. የሚሲሲፒ ወንዝ በሃይል ሲጎርፍ ታላቅ አስጊ ሁኔታ ፈጠረ። በወንዙ አጠገብ ያሉት 6 ክፍላገሮች ሁቨር የአደጋ ማስታገሻ ጥረት ሊቅ እንዲሆኑ ጠየቁት። ስለዚህ ፕሬዝዳንት ኩሊጅ ላኳቸውና ቡድናቸው ብዙ ተስቦ እንደ ወባ በሽታ አስቆመ። በ1920 ዓ.ም. የዓለሙ መጀመርያው ቴሌቪዥን ስርጭት ፈተና ሲደረግ መጀመርያው ትርዒት የሁቨር ቃል ንግግር ነበረ።

ኩሊጅ ለሁለተኛ ዘመን ለማገልገል እምቢ ብለው በ1921 የፕሬዚዳንት ምርጫ ጊዜ ሁቨር የሬፑብሊካን ወገን ዕጩ ሆኑ። በተቃራኒው በዴሞክራት ወገን እጩ በአል ስሚስ ላይ በሰፊ መጠን አሸነፉ። 

ስለ ድሃነት፦ «እኛ በአሜሪካ ዛሬ ከማንም አገር ታሪክ ይልቅ በድሃነት ላይ በመጨረሻ ድል ልናደርግ ነው» ብለው ነበር።

ከዚህ ከጥቂት ወራት በኋላ የ1921 ዓ.ም. የእስቶክ ገበያ ውድቀት በመከሠቱ የአገሩ እንዲሁም የመላ አለም ምጣኔ ሀብት ወደ 'ታላቁ ጭፍግግ' በ1 አመት ውስጥ ቶሎ ወረደ። ባንኮችና ፌዴራላዊ መንግሥት ያስገኙ የገንዘብ መጠን ወደ አንድ ሢሶ ተቀነሰ። 

ስለ ውጭ ጉዳይ ፖሊሲ የክላርክ ሰነድ በ1920 ተጽፎ ሁቨር ፕሬዝዳንት እየሆኑ በ1922 ግልጽ ሆኖ ወጣ። በዚህ ሰነድ ዘንድ፥ አውሮጳ በላቲን አሜሪካ ላይ ዛቻ ካልጣለች በተቀር አሜሪካ በውጭ አገር ጥልቅ ለማለት ሕጋዊ መብት አልነበራትም የሚል ማስታወሻ ነበር። በዚያን ጊዜ አሜሪካ ሠራዊት በኒካራጓና በሃይቲ ነበራት። ስለዚህ ሁቨር ከነዚህ አገራት የሠራዊቱን ቁጥር ቀነሱ። በላቲን አሜሪካ ውስጥ የጦርነት መሣርያ እንዳይደርስ ማዕቀብ ለመጣል አሠቡ። በ1924 ጃፓን ማንቹርያን በወረረ ጊዜ አዲስ ፖሊሲ አወጡ። እሱም በግፍና በወረራ የሚገኝ የመሬት ለውጥ ሁሉ አናከብርም የሚል ነበር። 

ከታላቁ ጭፍግግ የተነሣ ብዙ ባንክ ቤቶች ስለወደቁ አንዳችም ብድር ለማግኘት ከባድ ሆነ። ብዙ ሰዎች ሥራ ፈት ሆኑ። በአውሮፓም ምጣኔ ሃብቱ ችግር ውስጥ ስለ ገባ ሁቨር ጀርመን ስለመጀመርያው ጦርነት ለፈረንሳይ ከምትከፍል ካሣ ለአንድ አመት ይቅር ትበል የሚል ዕቅድ አዋጁ። በሚከተለውም አመት የጀርመን ዕዳ በሙሉ ተሰረዘ። 

ሥራ ፈትነት ለመቀነስ፥ ከ1 እስከ 2 ሚሊዮን ድሃ ሰዎች ወደ ሜክሲኮ አስመለሱ። ሆኖም ከነዚህ መካከል 60 ከመቶ የአሜሪካ ዜግነት ያላቸው ሜክሲካዊ-አሜሪካውያን ነበሩ። ደግሞ በተራ ዜጎች ላይ ቀረጥና ግብር በያይነቱ እጅግ ከፍ አደረጉባቸው። በዘመናቸው መጨረሻ በ1925 ዓ.ም. 25 ከመቶ አካለ መጠን ከደረሱት ሰዎች ሥራ ፈት ሆነው ነበር። 

በ1924 ዓ.ም. የፕሬዚዳንት ምርጫ እንደገና ሲቀርብ፥ 20 ሺህ በመጀመርያው አለማዊ ጦርነት ልምድ ያላቸው የድሮ ወታደሮች ከነቤተሰቦቻቸው በዋና ከተማው በዋሺንግቶን ዲሲ ሠፈሩ። እነሱ ጡረታቸውን እንዲያገኙ ፈልገው ነበር። ይህም ስብሰባ 'የጡረታ ሰልፍ' ተባለ። ከፖሊሶች ጋራ ከታገሉ በኋላ ፌዴራል ሠራዊት ገቡና ጡረተኞቹን በግድ በሳንጃና በእንባ አውጭ ጋዝ አስወጡአቸው። ብዙ ሰዎች ተገደሉ ብዙም መቶ ተቆሰሉ። 

በዚህ ሁሉ ምክንያት ሁቨር የተወደዱ ፕሬዚዳንት አልነበሩም። በ1925 ምርጫ ተቃራኒው ፍራንክሊን ሮዘቨልት በሰፊ መጠን አሸነፉና በሳቸው ፈንታ ፕሬዚዳንት ሆኑ።

ሁቨር ፕሬዚዳንት ከሆኑ በኋላ ረጀም ዕድሜ ነበራቸው። እስከ 1957 ዓ.ም. ድረስ ኖሩ። ከ2ኛ አለማዊ ጦርነት ቀጥሎ በ1939 ስለ ቀድሞው ልምዳቸው ፕሬዚዳንት ሃሪ ትሩማን የአውሮፓ ምግብ ፍላጎት ለመወሰን ወደ አውሮፓ ላኳቸው።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
የአሜሪካ ታላቅ ማኅተም

315px|thumb|የአሜሪካ ታላቅ ማኅተም (ፊት)

የአሜሪካ ብሔራዊ ምልክት **የአሜሪካ ታላቅ ማኅተም** ይባላል። መጀመርያው የተገለጸው በ1774 ዓ.ም. ነበር። እንዲያውም በይፋ 'አርማ' ሳይሆን 'ማኅተም' ነው። ነገር ግን ይፋዊ አርማ ስለማይኖር በዘልማድ ይህ ማኅተም እንደ አርማ ይጠቀማል። በአሜሪካ ዶላር ላይ (ከ1927 ዓ.ም. ጀምሮ) እንዲሁም በአሜሪካ ፓስፖርት ላይ ይታያል።

## ፊት
በማኅተሙ ፊት ላይ ክንፎቹን የሚዘረጋ የመላጣ ንሥር ስዕል እሱም የአሜሪካ ምልክት ይታያል። በግራው ጥፍሩ (ከንሥሩ አንጻር) ውስጥ አሥራ ሦስት ፍላጻ ይዟል። እነርሱም ከእንግሊዝ ያመጹ የመጀመርያ 13 ክፍላገሮች ያመልክታሉ። በቀኙም ጥፍር የወይራ ቅርንጫፍ ይይዛል። ይህ 13 ቅጠልና 13 ፍሬዎች አሉበት። ፍላጻ የጦር ምልክትና ወይራ የሰላም ምልክት በመሆኑ የንሥሩ ራስ ወደሱ ቀኝ ሲዞር ስላምን ይመርጣል እንደ ማለት ነው። በመንቁራው ውስጥ ደግሞ *E PLURIBUS UNUM* የሚለውን መፈክር ይይዛል። ይህም በሮማይስጥ ማለት 'አንድ ከብዙ' ነው። ከራሱ በላይ 13 ከዋክብት በሰማያዊ በስተኋላ መደብ አለ። እኚህ ከዋክብት የዳዊት ኮከብ ይሠራሉ። በፍርምባው ላይ የሚሸክመው ጋሻ እንደ አሜሪካ ሰንደቅ አለማ ዝንጉርጉር ነው። 

## ጀርባ
250px|thumb|left|የአሜሪካ ታላቅ ማኅተም (ጀርባ)

በማኅተሙ ጀርባ ላይ ያልተጨረሰ ሀረም (ፒራሚድ) ይታያል። ይህ 13 ደረጃዎች ሲኖሩት በመሠረቱ ላይ *MDCCLXXVI* ይላል። ይህ በሮማይስጥ ቁጥሮች ማለት '፼፯፻፸፮' ወይም 1776 ሲሆን በአውሮጳውያን አቆጣጠር የአሜሪካ ነጻነት አዋጅ የተፈረመበት አመት (1768 ዓ.ም.) ለማመልከት ነው። በሀረሙ ጫፍ ፈንታ 'የእግዚአብሔር ጥበቃ ዓይን' የሚባል ምልክት ይታያል። በዚሁ ዙሪያ «*ANNUIT CŒPTIS*» የሚለው መፈክር አለ፤ ይህም በሮማይስጥ 'የተጀመረው ተስማምቶታል' ለማለት ነው። በግርጌው ደግሞ «*NOVUS ORDO SECLORUM*» የሚል መፈክር እያለ ይህ ትርጉም 'የዘመናት አዲስ ሥርዓት' ነው።

መደብ:ብሄራዊ አርማ
መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
ዕዝራ

**ዕዝራ** (ዕብራይስጥ: **עֶזְרָא**) ወይም **ሱቱኤል** በመጽሐፈ ዕዝራ ምዕ. 7 በብሉይ ኪዳን ዘንድ በባቢሎን ምርኮ ጊዜ የአይሁድ ካህን ነበረ። የሠራያ ልጅ ሲሆን በፋርስ ንጉስ አርጤክስስ 7ኛው አመት (464 ክ.በ.) ከ5000 ከወገኖቹ ጋራ ወደ ኢየሩሳሌም ለመመለስ ፈቃድ ተቀበለ። 

ከዚህ 13 አመት በኋላ ነህምያ የከተማውን ቅጥር ሲጠግነው ዕዝራ ኦሪት በሙሉ ለሕዝብ አነበበ (መጽሐፈ ነህምያ ምዕ. 8)። 

በአይሁዳዊው ታሪክ ጸሐፊ በዮሴፉስ ዘንድ ይህ የፋርስ ንጉስ አርጤክስስ ሳይሆን አሕሻዊሮስ ነበረ።  አርጤክስስ የአሕሻዊሮስ ልጅ ሲሆን እነዚህ 2 ነገስታት ስሞች ብዙ ጊዜ በተለያዩ ቅጂዎች ተደናገሩ። ዮሴፉስ ደግሞ ዕዝራ የሞተበት ወራት ኤልያሴብ ታላቁ ካህን በሆኑበት ወቅት ገደማ እንደ ነበር ይመሰክራል።  የአሕሻዊሮስ ዘመን ከሆነ 7ኛው አመት 486 ክ.በ. ነበር። 

ዕዝራ መጽሐፈ ዕዝራንና መጽሐፈ ነህምያ ከመጻፉ በላይ በዲዩትሮካኖኒካል መጽሐፍት ክፍል የሚገኙት መጽሐፈ ዕዝራ ሱቱኤልና መጽሐፈ ዕዝራ ካልዕ እንደ ጻፈ ይባላል።  መጽሐፈ ዕዝራ ካልዕ ለመጽሐፈ ዕዝራ በጣም ተመሳሳይ በመሆኑ በዕዝራ ካልዕ 8:1 ግን ሠራያ ሳይል በግድፈት የአዛርያስ ልጅ ይለዋል።  ዕዝራ ሱቱኤል በሚባለው ትንቢት ደግሞ በ1:1 የጻፈው ኢየሩሳሌም ከጠፋች 30 አመት በባቢሎን መሆኑን ይላል። ይህም 565 ክ.በ. ማለት ነው። በዚህ መጽሐፍ 13:44 መሠረት 24 መጻሕፍት በ40 ቀን ውስጥ ጻፈ ቢለን፥ በሌሎች ልሣናት ሕትመት ግን ስለ 94 መጻሕፍት እየተናገረ ከነዚህ መሀል ተጨማሪው 70 መጻሕፍት በምስጢር እንዲቆዩ ነበረባቸው ይላል። 

በእስልምና የዕዝራ ስም ደግሞ በቁርዓን ውስጥ (9:30) 'ዑዛዒር' ተብሎ ሲጻፍ ይገኛል። አይሁዶች ዑዛኢርን የእግዚአብሔር ልጅ በመሳሳት እንዳሉት ይላል። 

*[[መጽሐፈ ዕዝራ ሱቱኤል]]* ከዲዩተሮካኖኒካል ወይም አዋልድ መጻሕፍት ተቆጥሮ የሱቱኤል ትንቢት ነው።

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
መደብ:አይሁድ
መደብ:ትንቢት
የአሜሪካ ሕገ መንግሥት 22ኛ ማሻሻያ አንቀጽ

**የአሜሪካ ሕገ መንግሥት 22ኛ ማሻሻያ አንቀጽ** (*Amendment*) ለአሜሪካ ፕሬዚዳንት የሚገዙበት ዘመን ቁጥር ይወስናል። እሱ «ማንም ሰው ለፕሬዚዳንት ማዕረግ ከሁለት ጊዜ በላይ አይመረጥም፤ ከሌላ ፕሬዚዳንት ዘመን ከ2 አመት በላይ የጨረሰ ሰውም ከ1 ጊዜ በላይ አይመረጥም» የሚለው የአሜሪካ ሕገ መንግሥት መለወጫ ነው። ይህ መለወጫ በ1943 ዓ.ም. ሕጋዊ ከመሆኑ በፊት በሕገ መንግሥት ዘንድ አንድ ሰው እንደ ፕሬዚዳንት በሚመረጡባቸው ዘመናት ቁጥር ምንም ወሰን አልነበረም። ከፍራንክሊን ሮዘቨልት አስቀድሞ ማንም ሰው ከ2 ጊዜ በላይ አልተመረጠም ነበር። ፍራንክሊን ሮዘቨልት ግን 4 ጊዜ ተመረጡ። ከሳቸው በኋላ ነው ሕጉ የተለወጠ።

ሕገ መንግሥት ለመለውጥ እንዳለው ሥራት የአሜሪካ ምክር ቤት በመጋቢት 15 ቀን 1939 ዓ.ም. ሃሣቡን አቅርቦ በክፍላገሮች በአስፈላጊው ቁጥር በየካቲት 20 ቀን 1943 አጸደቁትና ወዲያው ሕግ ሆነ።

## የማሻሻያው አንቀጽ በ[[እንግሊዝኛ]]

### Section 1
No person shall be elected to the office of the President more than twice, and no person who has held the office of President, or acted as President, for more than two years of a term to which some other person was elected President shall be elected to the office of the President more than once. But this Article shall not apply to any person holding the office of President when this Article was proposed by the Congress, and shall not prevent any person who may be holding the office of President, or acting as President, during the term within which this Article becomes operative from holding the office of President or acting as President during the remainder of such term.

### Section 2
This article shall be inoperative unless it shall have been ratified as an amendment to the Constitution by the legislatures of three-fourths of the several States within seven years from the date of its submission to the States by the Congress.


## ትርጉም በአማርኛ
### ክፍል 1

«ማንም ሰው ለፕሬዚዳንት ማዕረግ ከሁለት ጊዜ በላይ አይመረጥም፤ ከሌላ ፕሬዚዳንት ዘመን ከ2 አመት በላይ የጨረሰ ሰውም ከ1 ጊዜ በላይ አይመረጥም። ይህ አንቀጽ ግን የሕጉ ምክር ቤት ይህን አንቀጽ ባቀረበት ጊዜ ፕሬዚዳንትነቱን የያዙትን ማንም ሰው አይወስንም። እንዲሁም ይህ አንቀጽ ተግባራዊ በሆነበት ዘመን ፕሬዚዳንትነቱን የያዙትን ወይም በፕሬዚዳንት ፈንታ የሠሩትን ማንም ሰው ለዚህ ዘመን ቀሪ ፕሬዚዳንትነትን ከመያዝ ወይም በፕሬዚዳንት ፈንታ ከመሥራት አይከለክላቸውም።»

### ክፍል 2

«ይህ አንቀጽ ምክር ቤቱ እሱን ወደ ክፍላገሮች ከላከበት ቀን ጀምሮ በሰባት አመት ውስጥ በ3 አራተኞች ከክፍላገሮቹ ቁጥር በሕግ አወሳኝ ቤቶቻቸው የሕገ መንግሥት መለወጫ ሆኖ ካልጸደቀ በቀር ተግባራዊ አይሆንም።»  

መደብ:ሕገ መንግሥታት
መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
አውራሪስ

**አውራሪስ** ተብሎ የሚታውቀው አጥቢ የዱር አራዊት አምስት የተለያዩ የዘር አይነቶች አካቶ ሲይዝ በባዮሎጂ ባለሞያዎች ጐደሎ ጣት ሸሆኔ ተብለው ከሚታወቁት ቀንዳማ እንስሶች አንዱ ነው። እነዚህ አምስቱም የአውራሪስ አይነቶች በአፍሪካ (ከነኢትዮጵያ)፣ በመካከለኛው ምሥራቅና በደቡብ እስያ ይገኛሉ። ከነሱም መሃል አብዛኞቹ ሊጠፉ ይችላሉ የሚል ስጋት አለ።

ቃሉ *አውራሪስ* የወጣው ከግዕዝ *አርዌ ሀሪሥ* ማለት «ባለ-ቀንድ አውሬ» ነው።

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
ኢትዮጲስ

**ኢትዮጲስ** በመጽሐፈ አክሱም ዘንድ ኑቢያን የመሠረተው የካም ልጅ ኩሽ ልጅ ነበር። በዚህ መሠረት በኢትዮጵያ የሚኖሩት ኩሺቲክ ብሔሮች አባት በመሆኑ አገሩ 'ኢትዮጵያ' መባሉ እንደሚገባው ይታመናል።

## References


መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ግሥላ

**ግሥላ** (በባዮሎጂ ባለሞያዎች ***Panthera pardus*** በሚል ሮማይስጥ ሥያሜ የሚታውቀው) በእስያ፣ በአፍሪካ (ከነኢትዮጵያ) እና በመካከለኛው ምሥራቅ የሚገኝ አጥቢ አውሬ ነው።

በእስያ የተገኘው ነብር የግስላ ቅርብ ዘመድ ሆኖ፣ በአነጋገር «ግስላ»ና «ነብር» የሚሉ ስሞች ሊለዋወጡ ይችላሉ።

## መለያ ገጽታዎቹ

የአንድ ጎልማሳ ግሥላ ክብደት ከ35 እስከ 80 ኪ.ግ ሲደርስ በርዝመት ከ90 ሴ.ሜ እስከ 1,60 ሜ.ና በአፍሪካ የሚገኘው ዘር እስከ 1,90 ሜ ይደርሳል ። ከመሬት እስከ ሆዱ ከ50 እስከ 70 ሴ.ሜ ቁመት ሲኖረው ጭራው ደግሞ እስከ 100 ሴ.ሜ ርዝማኔ ያሳያል ። ሴቲቱ ከወንዱ አነስ ትላለች ። በዱር ሲኖር እስከ 10 አመት እንደሚኖር ሲታወቅ በሰው ተይዘው ሲኖሩ እስከ 20 አመት እድሜ ያስመዘገቡ ግሥሎች አሉ።



መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:ታላላቅ ድመቶች
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
ግስላ ነብር ምስሎችን
ካሹብኛ

thumb|400px|'''የካሹብኛ ሥፍራ በስሜን ፖላንድ በ 'F' ይመለከታል።'''

**ካሹብኛ** (**kaszëbsczi jãzëk**) በስሜን ፖላንድ በ50,000 ሰዎች የስላቪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው።

በጥንት ከተናገረው ፖመራንኛ ወጥቶ ከፖላንድኛ በጣም ቢለይም በፖላንድ ውስጥ እንደ ራሱ ቋንቋ ከቅርብ በፊት አልተቆጠረም።

በካሹብኛ መጀመርያ የተጻፉት ሰነዶች ከ1600 ዓ.ም. አካባቢ ናቸው። የዛሬው አጻጻፍ በ1871 ዓ.ም. ቀረበ። 

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
ላዲኖ

**ላዲኖ** (**Dzhudezmo**) ከይሁዳዊ-ሮማንስ ቋንቋዎች አንዱ ነው። በእስፓንያ ውስጥ የኖሩት አይሁዶች የተናገሩት ቋንቋ በመሆኑ በተለይ ጥንታዊ እስፓንኛን ይመስላል። 

## ምሳሌ

ጽሑፍ

El djudeo-espanyol o ladino es la lingua avlada por los sefardim, djudios ekspulsados de Espanya en 1492. Es una lingua derivada del espanyol i avlada por 150.000 personas en komunitas en Israel, Turkia, antika Yugoslavia, Gresia, Maruecos, entre otros.

አጠራር

ኤል ጁዴዮ-ኤስፓንዮል ኦ ላዲኖ ኤስ ላ ሊንጓ አቭላዳ ፖር ሎስ ሰፋርዲም, ጁዲዮስ እክስፑልሳዶስ ዴ ኤስፓንያ ኤን 1492። ኤስ ኡና ሌንጓ ደሪቫዳ ዴል ኤስፓንዮል ኢ አቭላዳ ፖር 150,000 ፔርሶናስ ኤን ኮሙኒታስ ኤን ኢስራኤል, ቱርኪያ, አንቲካ ዩጎስላቭያ, ግሬሲአ, ማሩዌኮስ, ኤንትሬ ኦትሮስ።

ትርጉም

አይሁዳዊ እስፓንኛ ወይም ላዲኖ በ1484 ዓ.ም. ከእስጳንያ በተባረሩት አይሁዶች በሴፋርዲም የተናገረ ቋንቋ ነው። ከስፓንኛ የወጣ ቋንቋ ነውና በእስራኤል በቱርክ በቀድሞው ዩጎስላቭያ በግሪክ በሞሮኮና በሌሎች ኅብረተሠቦች 150,000 ስዎች ይችሉታል። 

## የውጭ መያያዣ
* Ladino 
*  Socolovsky, Jerome. "Lost Language of Ladino Revived in Spain", *Morning Edition*, National Public Radio, March 19, 2007.

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:አይሁድ
ባኙማሳን

**ባኛሙሳን** (**Basa mBanyumasan**) የጃቫኛ ቀበሌኛ ነው። የሚናገርበት ቦታ ማዕከለኛ ጃቫ (የኢንዶኔዥያ ደሴት) ነው። 

ከይፋዊ ጃቫኛ የሚለዩ ቃላት:



መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ኢንዶኔዥያ
ኖቪያል

thumb|right|150px|ኦቶ የስፐርሰን፣ የኖቪያል ፈጣሪ
**ኖቪያል** (**novial**) በኦቶ የስፐርሰን በ1920 ዓ.ም. የተፈጠረ ሰው ሠራሽ ቋንቋ ነው። ቃላቱ በተለይ ከጀርመንኛና ከሮማንስ ቋንቋዎች የተመሠረተ ነው። የስፐርሰን በ1935 ዓ.ም. ሲሞቱ ሀሣቡ በሥራ እንዳይውል ተደረገ። በ1980ዎቹ ግን ከኢንተርኔት የተነሣ አዲስ ትኩረት ተሰጥቶታል። እንደ ኤስፔራንቶ ፈጣሪ ዛምንሆፍ ሳይሆኑ የዴንማርክ ዜጋ የሆኑ አቶ የስፐርሰን ባለሙያ የቋንቋ ሊቅ ነበር። በሌሎች ሠው ሠራሽ ቋንቋዎች የተገኘው ቅጥ የሌለው ዘዴ አልወደዱም። ስለዚህ በቋንቋ ጥናት መርሆች ላይ የተመሠረተ ቋንቋ ለመፍጠር ጣሩ።

### ተውላጠ ስም
*እኔ - ሜ
*እኛ - ኑስ
*አንተ / አንቺ - ቩ
*እናንተ - ቩስ
*እሱ - ሎ, ሌ
*እነሱ - ሎስ, ሌስ
*እሷ - ላ, ሌ
*እነሷ - ላስ, ሌስ
*እሱ - ሉ, ሉም (ነገር)
*እነሱ - ሉስ, ሉሜስ (ነገሮች)

*ሜ ኦብሰርቫ  ቩ - እመለከትሃለሁ
*ቩ ኦብሰርቫ ሜ - ትመለከተኛለህ

አገናዛቢ -n, -en (ን, -ኤን) ለተውላጠ ስም በመጨመር ይመለከታል። 

*ሌ ኤስ ሜን ሁንዴ - የኔ ውሻ ነው። 
*ሌ ኤስ ሜን - የኔ ነው።
*ኑሴን - የኛ
*ቩን - ያንተ / ያንቺ
*ቩሴን - የናንተ
*ሎን - የሱ
*ሎሴን - የነሱ

## ግሦች

ፕሮቴክቴ - መጠበቅ
ሜ ፕሮቴክቴ - እጠብቃለሁ
ሜ ዲድ ፕሮቴክቴ / ሜ ፕሮቴክቴድ - ጠበቅሁ
ሜ ሃ ፕሮቴክቴ - ጠብቄያለሁ
ሜ ሃድ ፕሮቴክቴ - ጠብቄ ነበር
ሜ ሳል ፕሮቴክቴ - ወደፊት እጠብቃለሁ
ሜ ሳል ሃ ፕሮቴክቴ - ወደፊት እጠብቅ ነበር
ሜ ሳሌድ ፕሮቴክቴ - ልጠብቅ ነበር
ሜ ቩድ ፕሮቴክቴ - እጠብቅ ነበር
ሌት ኑስ ፕሮቴክቴ - እንጠብቅ
ፕሮቴክቴ! - ጠብቅ!
ሌት ሎ ፕሮቴክቴ! - ይጠብቅ! 
ፕሮቴክቴንት - ጠባቂ
ፕሮተክቴት - የተጠበቀ

## ምሳሌ
የጌታ ጸሎት:-

:Nusen Patro kel es in siele,
:mey vun nome bli sanktifika,
:mey vun regno veni,
:mey vun volio eventa sur tere kom in siele.
:Dona a nus disidi li omnidiali pane,
:e pardona a nus nusen ofensos
:kom anke nus pardona a nusen ofensantes,
:e non dukte nus en li tento
:ma fika nus liberi fro li malum. 

:ኑሴን ፓትሮ ኬል ኤስ ኢን ሲዬሌ
:መይ ቩን ኖሜ ብሊ ሳንክቲፊካ
:መይ ቩን ሬግኖ ቬኒ
:መይ ቩን ቮልዮ ኤቬንታ ሱር ቴሬ ኮም ኢን ሲዬሌ
:ዶና አ ኑስ ዲሲዲ ሊ ኦምኒዲያሊ ፓኔ
:ኤ ፓርዶና አ ኑስ ኑሴን ኦፌንሶስ
:ኮም አንኬ ኑስ ፓርዶና አ ኑሴን ኦፌንሳንቴስ
:ኤ ኖን ዱክቴ ኑስ ኤን ሊ ቴንቶ
:ማ ፊካ ኑስ ሊቤሪ ፍሮ ሊ ማሉም

መደብ:ሰው ሠራሽ ቋንቋዎች
ዊጉርኛ

**ኡይጉርኛ** (**ئۇيغۇرچە‎ / Uyƣurqə / Уйғурчә**) በ የሚናገር የ አባል ነው። እንደ ዘመዱ  የተወለደው ከ ቱርክኛ ነበረ።

በድሮ (700 ዓ.ም. ገደማ)  ከ ተለውጦ ይጠቀም ነበር። ደግሞ የኡይጉር መንግሥት የ ይጠቀም ነበር። ኡይጉርኛ በቻይና የተጻፈበት ጽሕፈት ከ ጀምሮ  ሲሆን በ ዓ.ም. የቻይና መንግሥት ን አይነት አወጣለት። በ ዓ.ም. ግን የአረብኛ ፊደል ተመለሰለት። በተጨማሪ በቀድሞው  ውስጥ የሚኖሩ ኡይጉሮች በ አይነት ይጽፋሉ። 

### ምሳሌ
በአረብኛ ፊደል:ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە 
خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك

በላቲን ፊደል (ከ1961 እስከ 1977 ይጠቀም ነበር): H̡əmmə adəm zatidinla ərkin, izzət-h̡ɵrmət wə hok̡uk̡ta babbarawər bolup tuƣulƣan. Ular ək̡ilƣə wə wijdanƣa igə h̡əmdə bir-birigə k̡erindaxlik̡ munasiwitigə hax roh bilən mu’amilə k̡ilixi kerək.

በቂርሎስ ፊደል (ከቻይና ውጭ ይጠቀማል)፦ Һәммә адәм затидинла әркин, иззәт-һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилғә вә виджданға игә һәмдә бир-биригә қериндашлиқ мунасивитигә хаш рох билән му’амилә қилиши керәк.

በግዕዝ ፊደል፦ **ሀመ አደም ዛቲዲንላ አርኪን፥ ኢዘት-ሄርመት ወ ሖቁቅታ ባባራወር ቦሉፕ ቱኁልኃን። ኡላር አቂልኅ ወ ዊጅዳንኃ ኢገ ሀምደ ቢር-ቢሪገ ቀሪንዳሽሊቅ ሙናሲዊቲገ ሓሽ ሮሕ ቢላን ሙአሚለ ቂሊሺ ከረክ።**

ትርጉም፦ «የሰው ልጅ ሁሉ ሲወለድ ነጻና በክብርና በመብትም እኩልነት ያለው ነው። የተፈጥሮ የማስተዋልና ኅሊናው ስላለው አንዱ ሌላውን በወንድማማችነት መንፈስ መመልከት ይገባዋል።» (ከተመድ መብቶች ጽሑፍ)

መደብ:ቱርኪክ ቋንቋዎች
መደብ:ቻይና
ስሜን ሳሚኛ

thumb|upright=1.25|ስሜን ሳሚኛ በዚህ ካርታ ቁ. #5 ነው።
**ስሜን ሳሚኛ** (**davvisámegiella**) በኖርዌ ስዊድንና ፊንላንድ የሚናገር ቋንቋ ነው። ከ15,000 እስከ 25,000 ሰዎች ይችሉታል። የሚጻፈው በላቲን ፊደል ነው።

### ተውላጠ ስም
ተውላጠ ስም በሦስት ቁጥር ይካፈላል እነርሱም ነጠላ ሁለትዮሽና ብዙ ናቸው።

መደብ:ፊኖ-ኡግሪክ ቋንቋዎች
መደብ:ፊንላንድ
መደብ:ኖርዌይ
መደብ:ስዊድን
ፔንስልቫኒያ ጀርመንኛ

**ፔንስልቫኒያ ጀርመንኛ** (**Deitsch, Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch, Pennsilweni-Deitsch, Pennsilfaanisch**) በአሜሪካ የሚናገር የጀርመንኛ ቀበሌኛ ነው።
thumb|300px|ሰማያዊ - ተናጋሪዎቹ ከመቶ የበዙባቸው 20 ካውንቲዎች; ቀይ - በቁጥር የበዙባቸው 20 ካውንቲዎች; ሐምራዊ - ሁለቱም

ከ150,000 እስከ 250,000 ተናጋሪዎች አሉት። በተለይ በፔንስልቫኒያ በኦሃዮና በኢንዲያና ክፍላገሮች ነው የሚገኙ። ከነዚሁ አብዛኞቹ የአሚሽ ወይም የሜኖኒት አብያተ ክርስትያናት ተከታዮች ናቸው።

## ጽሕፈት
ፔንስልቫኒያ ጀርመንኛ የሚጻፍ በላቲን ፊደል ሲሆን ሁለት ተወዳዳሪ አጻጻፎች አሉ። አንዱ እንደ እንግሊዝኛ አጻጻፍ አንዱም እንደ ጀርመንኛ አጻጻፍ ይመስላል። ለምሳሌ የጌታ ጸሎት በ2ቱ ዘዴዎች ሲጻፍ ከይፋዊ ጀርመንኛ ጋር በማነፅጸር እንዲህ ይመስላል:- 



እንደ እንግሊዝኛ አጻጻፍ
እንደ ጀርመናዊ አጻጻፍ
ዘመናዊ ጀርመንኛ
የፔንስልቫኒያ ጀርመንኛ አጠራር


Unsah Faddah im Himmel,
Unser Vadder im Himmel,
Vater unser im Himmel,
ኡንሳህ ፋዳህ ኢም ሂመል


dei nohma loss heilich sei,
dei Naame loss heilich sei,
geheiligt werde dein Name,
ዳይ ኖህማ ሎስ ሃይሊቅ ዛይ


Dei Reich loss kumma.
Dei Reich loss komme.
Dein Reich komme.
ዳይ ራይቅ ሎስ ኮማ.


Dei villa loss gedu sei,
Dei Wille loss gedu sei,
Dein Wille geschehe,
ዳይ ቪላ ሎስ ገዱ ዛይ


uf di eaht vi im Himmel.
uff die Erd wie im Himmel.
wie im Himmel, so auf Erden.
ኡፍ ዲ ኤያህት ቪ ኢም ሂመል


Unsah tayklich broht gebb uns heit,
Unser deeglich Brot gebb uns heit,
Unser tägliches Brot gib uns heute,
ኡንሳህ ቴክሊቅ ብሮህት ገብ ኡንስ ሃይት


Un fagebb unsah shulda,
Un vergebb unser Schulde,
Und vergib uns unsere Schuld,
ኡን ፋገብ ኡንሳህ ሹልዳ


vi miah dee fagevva vo uns shuldich sinn.
wie mir die vergewwe wu uns schuldich sinn.
wie auch wir vergeben unseren Schuldigern.
ቪ ሚያህ ዲ ፋገቫ ቮ ኡንስ ሹልዲቅ ዚን.


Un fiah uns naett in di fasuchung,
Un fiehr uns net in die Versuchung,
Und führe uns nicht in Versuchung,
ኡን ፊያህ ኡንስ ናት ኢን ዲ ፋዙቁንግ


avvah hald uns fu'm eevila.
awwer hald uns vum Iewile.
sondern erlöse uns von dem Bösen.
አቫህ ሃልድ ኡንስ ፉም ኢቪላ


Fa dei is es Reich, di graft,
Fer dei is es Reich, die Graft,
Denn Dein ist das Reich, und die Kraft 
ፋ ዳይ ኢስ ኤስ ራይቅ, ዲ ግራፍት


un di hallichkeit in ayvichkeit.
un die Hallichkeit in Ewichkeit.
und die Herrlichkeit in Ewigkeit.
ኡን ዲ ሃሊቅካይት ኢን ኤቪቅካይት.


Amen.
Amen.
Amen.
አሜን.



መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
ቀቿ

thumb|upright=1.25|ቀችዋ የሚገኝባቸው ክልሎች
**ቀቿ** (**Qhichwa Simi / Runa Shimi / Runa Simi**) በደቡብ አሜሪካ በ10 ሚሊዮን ሰዎች የሚናገር ቋንቋ ነው። በጥንታዊ ኢንካ መንግሥት መደበኛ ቋንቋ ነበረ። ዛሬም በቦሊቪያ ፔሩና አንዳንድ አውራጃ በኤክዋዶር መደበኛ ሁኔታ አለው። አይማራ የሚባለው ሌላ ደቡብ-አሜሪካዊ ቋንቋ ዘመድ ነው።

እስፓንያውያን ከወረሩ አስቀድሞ በሰፊ ይሰማ ሲሆን በዚያን ጊዜ ምንም ጽሕፈት አልነበረውም። ይሁንና መቆጣጠር ሲባጎዎች በማሰር ዘዴ ነበር የተፈጸመ። ዛሬ የሚጻፈው በላቲን ፊደል ነው።

## ስዋሰው

በቀችዋ ሦስት አናባቢዎች ብቻ አሉ እነሱም አ ኢ ኡ ናቸው። 
 
ቁጥሮች:- huk (1), iskay (2), kimsa (3), tawa (4), pichqa (5), suqta (6), qanchis (7), pusaq (8), isqun (9), chunka (10)

## ግሦች
:ሙጫይ - መሳም
:ሙጫኒ - እስማለሁ
:ሙጫንኪ - ትስማለሽ / ትስሚያለሽ
:ሙጫን - ይስማል / ትስማለች
:ሙጫንቺክ - እንስማለን (እኔና እርስዎ)
:ሙጫይኩ - እንስማለን (ያለእርስዎ)
:ሙጫንኪቺክ - ትስማላችሁ
:ሙጫንኩ - ይስማሉ
:ሙጫርቃኒ - ሳምሁ (ሙጫርቃንኪ - ሳምክ ሳምሽ ወዘተ...)
:ሙጫሳቅ - ወደፊት እስማለሁ
:ሙጫስቃኒ - ስሜ ነበር

አብዛኛው አረፍተ ነገር የ'እርግጠኛነት ምልክት' ባዕድ መድረሻ አለው። 

* -ሚ እርግጠኛነት ወይም ዕውቀት ያመለክታል: Tayta Wayllaqawaqa chufirmi ታይታ ዋይላቃዋቃ ቹፊርሚ - አቶ ዋይላቃዋቃ ነጂ ነው (እኔ ራሴ አውቀዋለሁ)።
* -ሲ የሚሰማ ወሬ ያመለክታል: Tayta Wayllaqawaqa chufirsi ታይታ ዋይላቃዋቃ ቹፊርሲ - አቶ ዋይላቃዋቃ ነጂ ነው (ስምቼ ነው)።
* -ቻ ሊሆን የሚችል ወይም የሚሆን ምናልባትነት ያመለክታል: Tayta Wayllaqawaqa chufircha ታይታ ዋይላቃዋቃ ቹፊርቻ - አቶ ዋይላቃዋቃ ነጂ ይሆናል።

መደብ:ቋንቋዎች
መደብ:አርጀንቲና
መደብ:ቦሊቪያ
መደብ:ፔሩ
መደብ:ኤኳዶር
ኮርንኛ

:*ይህ መጣጥፍ በብሪታንያ ስለሚገኘው ቋንቋ ነው። በ[[እስያ]] ለሚገኘው ቋንቋ ለመረዳት፥ [[ኮሪይኛ]] ይመለከቱ።*

**ኮርንኛ** (**Kernowek**) በእንግሊዝ የሚናገር ቋንቋ ነው። በኬልቲክ ቋንቋዎች ቤተሠብ ሆኖ የብረቶንኛና የዌልስኛ ቅርብ ዘመድ ነው። 
thumbnail|320px|የኮርንኛ ጠረፍ እስከ 1800 ዓ.ም. ድረስ ሲያንስ
የሚናገረው በእንግሊዝ አገር ደቡብ-ምዕራብ ጫፍ ወይም ኮርንዋል ነው። ቀደም ሲል ይህ ቋንቋ ከ1800 ዓ.ም. በፊት ጠፍቶ ነበር። በ20ኛው ክፍለ ዘመን ግን ስለ ቋንቋው አዲስ ትኩረት ተገኝቶ አሁን እንደ መነጋገርያ ታድሷልና 3,500 የሚያሕሉ ሰዎች ይችሉታል።

በ569 ዓ.ም. ከዴዮርሃም ውግያ ቀጥሎ የደቡብ-ምሥራቅ ብሪታንያ ሕዝቦች በዌልስ ከኖሩት ዘመዶቻቸው በሴያህስ ጀርመናዊ ወገን ተለያዩ። እንግሊዞች መንግሥታቸውን ሲያስፋፉም ብሪታኖች ያሠለጠኑት ግዛት በየጊዜው ይቀነስ ነበር። የኮርንዋል መንግሥት መጨረሻ በ922 ዓ.ም. እንግሊዞች ድል ሲያደርጋቸው ሆነ። ሆኖም ቋንቋቸው ከዚህ በኋላ ይፈራ ጀመር። ዛሬ ሶስት የአጻጻፍ ዘዴዎች አሉት። 

## ምሳሌ

መደብ:ኬልቲክ ቋንቋዎች
መደብ:እንግሊዝ
ነደርሳክስኛ

thumb|250px|ነደርሳክስኛ የሚናገርበት አውራጃ
**ነደርሳክስኛ** (**Nedersaksisch** /ነደርዛክሲሽ/) በሆላንድ የሚናገር የዝቅተኛ ሳክስኛ አይነት ቀበሌኛ ነው። ቀበሌኛው ከጀርመንኛ የተነሣ ሲሆን ዛሬ በተለይ እንደ ነዘርላንድኛ ይመስላል።

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሆላንድ
ኢሮንኛ

**ኢሮንኛ** (**Ирон ӕвзаг, Iron ævzag, Иронау, Ironau**) በሩስያና በጂዮርጂያ የሚነገር ቋንቋ ነው።

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሩስያ
ኔፓል ባሳ

**ኔፓል ባሳ** ወይም **ነዋሪኛ** (**नेपाल भाषा**) በኔፓል የሚነገር ቋንቋ ነው። በቻይናዊ-ቲቤታዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ውስጥ ካሉት ቋንቋዎች መካከል እሱ ብቻ በዴቫናጋሪ አቡጊዳ የሚጻፈው ነው። ነዋር ከተባለ ነገድ የሆኑት 1 ሚልዮን ያሕል ሰዎች ይችሉታል። የቻይንኛና የቲቤትኛ ዘመድ ቢሆንም ከሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ከፍ ያለ ተጽእኖ ተቀብሏል። 

በታሪክ መዝገብ ከሁሉ የቆየ ጽሕፈት በኔፓል ባሳ ከ1122 የታወቀው 'የኡኩ ባሃል ዘምባባ ቅጠል' ነው። 

ዛሬ ኔፓል ባሳ ጋዘጣዎች፣ የአንደኛ ደረጃ ትምህርት፣ በራዲዮና በቴሌቪዥን ጣቢያ ላይ የተወሰነ መደብ፣ አንዳንድም ዌብሳይት ይገኛሉ። ነገር ግን በቅርቡ ዘመናት የኔፓል መደበኛ ቋንቋ ኔፓል ባሳ ሳይሆን ኔፓልኛ (አንድ የህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች አባል) ስለ ሆነ፣ የኔፓል ባሳ ሁኔታ ወደ ታች ወርዷል። 

## ምሳሌ ቃላትና ዘይቤዎች
*ታዲያስ - ጇጃላፓ
*ስምዎ ማን ነው? - ጪጉ ና ጩ ሐ?
*መልካም ዕንቁጣጣሽ - ንሑጉ ዳን ያ ቢንቱና
*ጓደኛ - ፓሳ
*ድርጅት - ጉጢ
*ቤት - ጨን
*ሰው - ማኑ
*መድኃኒት - ዋሳ
*ዜና - ቡሐን
*ጭፈራ - ፕያሐን
*ቢሮ - ጅያሳ
*ሱቅ - ፓሳል
*ግቢ - ቹካ
*አዕምሮ - ነፑ
*ልብ - ኑጋህ
*ውኃ - ና፣ ላህ
*ኔፓል ባሳ አይገባኝም - ጂታ ኔፓል ባሳ ማዋ

መደብ:ቋንቋዎች
ጓንግዶንግኛ

thumb|upright=1.5|'''የጓንግዶንግኛ ዙርያ በደቡብ ቻይና (ሐምራዊ)'''

**ጓንግዶንግኛ** ወይም **ይውኛ** (**粵語 / 粤语** /ይውት ይው/) በደቡብ ቻይና የሚናገር ቋንቋ ነው።

## ደግሞ ይዩ
*የቻይንኛ ሷዴሽ በዊኪ-መዝገበ-ቃላት

መደብ:ቋንቋዎች
መደብ:ቻይና
ጃንዩዌሪ

**ጃንዩዌሪ** (እንግሊዝኛ: **January**) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ መጀመርያው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የታኅሣሥ መጨረቫና የጥር መጀመርያ ነው። ወሩ 31 ቀኖች አሉት።

*ጃንዩዌሪ* የወሩ ስም በእንግሊዝኛ አጠራር ሲሆን፣ ይህ የተወረሰ ከሮማይስጥ Ianuarius /ያኑዋሪዩስ/ ነው፤ ትርግሙም «የአረመኔ ጣኦት ያኑስ ወር» ነው። 

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ዲሴምበር

**ዲሴምበር** (እንግሊዝኛ: **December**) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ 12ኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የኅዳር መጨረቫና የታኅሣሥ መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ሰፕቴምበር

**ሰፕቴምበር** (እንግሊዝኛ: **September**) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ 9ኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የነሐሴ መጨረቫ፣ ጳጉሜና የመስከረም መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ኦገስት

**ኦገስት** (እንግሊዝኛ: **August**) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ 8ኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የሐምሌ መጨረቫና የነሐሴ መጀመርያ ነው። ይህ ወር ስሙን ያገኘው ከአውግስጦስ ቄሳር (Augustus Caesar) ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ስኮትኛ

325px|thumb|የስኮትኛ ቀበሌኞች

**ስኮትኛ** (**Scots**) በስኮትላንድ የሚናገር እንግሊዝኛ አይነት ቀበሌኛ ነው። አንዳንድ ሊቃውንት እንደ ራሱ ቋንቋ ሲቆጠሩት ሌሎች ግን እንደ እንግሊዘኛ ቀበሌኛ ይቆጠሩታል። 

መደብ:እንግሊዝኛ
መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ስኮትላንድ
ካፓምፓንጋንኛ

thumb|250px|ካፓምፓንጋንኛ የሚናገርበት ዙሪያ

**ካፓምፓንጋንኛ** (**Kapampangan**) በፊልፒንስ በ2.3 ሚሊዮን ሰዎች የሚናገር ቋንቋ ነው።

አንዳንድ ቃላት ከስፓንኛ፣ ከቻይንኛና ከሳንስክሪት ተበድረዋል። 

## ተራ ዘይቦች
* ኮሙስታ ና ካ? - እንድምን ነህ?
* ማሳለሰ ኩ ፑ። - ደህና ነኝ
* ናኑንግ ላግዩ ሙ? - ስምዎ ማነው?
* ማላጉ ካንግ ታላጋ - በጣም ቆንጆ ነዎት
* ዋ - አዎ
* አሊ - አይደለም
* መከኒ (ከ 'ኡመ ካ ከኒ') - ና

መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ፊሊፒንስ
ማላያላም

thumb|upright=1.5|ድራቪዲያን ቋንቋዎች ከነማላያላም የሚናገሩበት ዙርያ

**ማላያላም** (**മലയാളം**) በደቡብ ሕንድ የሚናገር ቋንቋ ነው። የድራቪዲያን ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። 37 ሚሊዮን ተናጋሪዎች ሲኖረው ከሕንድ አገር 23 ይፋዊ ቋንቋዎች አንዱ ነው። የታሚል ቅርብ ዘመድ ቢሆንም ከታሚል የተለየ የራሱን ፊደል አለው። 

*

መደብ:ቋንቋዎች
መደብ:ሕንድ
ዊናራይኛ

thumb|350px|የፊሊፒንስ ልሣናት - ዊናራይ (Waray) በመካከል-ምሥራቅ ይገኛል

**ዊናራይኛ** (**Winaray** ወይም **Waray**) በፊልፒንስ በ3 ሚሊዮን ያሕል ሕዝብ የሚናገር ቋንቋ ነው።

### ቁጥሮች በዊናራይኛ፦
# - ኡሳ
# - ዱሃ
# - ቱሎ
# - ኡፓት
# - ሊማ
# - ኡኖም
# - ፒቶ
# - ዋሎ
# - ሲያም
# - ናፑሎ

### ምሳሌ ዘይቤዎችና ቃላት
* መልካም ጥዋት (ቀጥር / ከሰዓት በኋላ / ምሽት): ማውፓይ ንጋ አጋ (ኡድቶ / ኩሎፕ / ጋብ-ኢ)
* ዊናራይኛ ትችላለህ? : ናካካኢንቲንዲ / ናሳቡት ካ ሂን ዊናራይ?
* አመሰግናለሁ : ሳላማት
* እወድሃለሁ : ሂኒሂጉግማ ኮ ኢካው
* ከየት ነዎት? : ታጋ ዲይን ካ?
* ይህ ስንት ነው? : ታግ ፒራ ኢኒ?
* አይገባኝም : ዲሪ አኮ ናካካኢንቲንዲ
* እኔ እንጃ : ዲሪ አኮ ማአራም
* ምን : አኖ
* ማን : ሂን-ኦ
* የት : ሃይን
* መቼ (ወደፊት): ሳን-ኦ
* መቼ (ሀላፊ) : ካካን-ኦ
* ለምን : ካይ-አኖ
* አዎ : ኦ
* አይደለም : ዲረ
* እዚያ: አድቶ
* እዚህ: ዲዲ
* ሌሊት : ጋብ-ኢ
* ቀን: አድላው
* ጥሩ: ኡፓይ

መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ፊሊፒንስ
አርፒታንኛ

thumb|300px|አርፒታንኛ የሚናገርበት ሥፍራ
**አርፒታንኛ** (**Francoprovençal, Arpitan, Romand**) በፈረንሳይ ባጣልያና በስዊስ የሚናገር ቋንቋ ነው።

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:ጣልያን
መደብ:ስዊዘርላንድ
ኢሎካኖኛ

thumb|250px|ኢሎካኖ በስሜን ፊፍሊፒንስ ይገኛል
**ኢሎካኖኛ** (**Ilocano**) በተለይ በፊልፒንስ ሉዞን ደሴት የሚነገር ቋንቋ ነው። የኢሎካኖ ብሔር ኗሪ ቋንቋ ነው። 

ስፓንያውያን ከደረሱ በፊት ቋንቋው የራሱን አቡጊዳ ነበረው። ዛሬ ግን የሚጻፍበት በላቲን ጽሕፈት ነው። ከተለመዱት 26 ፊደላት ጭምር (Ñ ñ - ኝ) እና (NG ng - ጝ) ከ (N n) ቀጥለው ተሳክተው እንደ ሁለት ተጨማሪ ፊደላት ይቆጠራሉ፤ በጠቅላላ የኢሎካንኛ ፊደል 28 ፊደላት ይቆጥራል።

አንዳንድ ቃላት ከእስፓንኛ፣ እንግሊዝኛ፣ አረብኛ፣ ሳንስክሪትና ቻይንኛ ተበድረዋል።

### ተራ ዘይቤዎች

*አዎ - ወን
*አይደለም - ሳን
*እንደምን ነህ? - ኩሙስታ ካ?
*መልካም ቀን - ናይምባግ ንጋ አልዳው
*መልካም ጥዋት - ናይምባግ አ ቢጋት
*መልካም ማታ - ናይምባግ ኢ ራቢይ
*ስምዎ ማነው? - አኒያት ናጋንሞ?
*ሽንት ቤት የት አለ? - አያና ቲ ባኒዮ?
*እወድሃለሁ - አይ-አያተንካ ወይም ኢፓትፓተግካ
*ይቅርታ - ፓካዋን

## የጌታ ጸሎት
[thumb|left|250px|[አባታችን ሆይ በጥንታዊ ኢሎካኖ አቡጊዳ፣ 1613 ዓ.ም.]]

:Amami, nga addaka sadi langit,  አማሚ፣ ንጋ አዳካ ሳዲ ላንጊት፣
:Madaydayaw koma ti Naganmo. ማዳይዳያው  ኮማ ቲ ናጋንሞ።
:Umay koma ti pagariam. ኡማይ ኮማ ቲ ፓጋሪያም።
:Maaramid koma ti pagayatam ማራሚድ ኮማ ቲ ፓጋታያም
:Kas sadi langit kasta met ditoy daga. ካስ ሳዲ ላንጊት ካስታ መት ዲቶይ ዳጋ።
:Itedmo kadakam ita ti taraonmi iti inaldaw. ኢቴድሞ ካዳካም ኢታ ቲ ታራውንሚ ኢቲ ኢናልዳው።
:Ket pakawanennakami kadagiti ut-utangmi, ከት ፓካዋነናካሚ ካዳጊቲ ኡት-ኡታንግሚ፣
:A kas met panamakawanmi አ ካስ መት ፓናማካዋንሚ
:Kadagiti nakautang kadakami. ካዳጊቲ ንካውታንግ ካዳካሚ።
:Ket dinakam iyeg iti pannakasulisog, ከት ዲናካም ኢየግ ኢቲ ፓናካሱልሶግ፣
:No di ket isalakannakami iti dakes. ኖ ዶ ከት ኢሳላካናካሚ ኢቲ ዳከስ። 

መደብ:አውስትሮኔዚያን ቋንቋዎች
መደብ:ፊሊፒንስ
ፋሮኛ

**ፋሮኛ** (**føroyskt** /ፌርስት/) በፋሮ ደሴቶች የሚናገር ቋንቋ ነው።

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
ኖርማንኛ

**ኖርማንኛ** (**Normand**) በስሜን ፈረንሳይ የሚናገር የፈረንሳይኛ ቀበሌኛ ነው።

ቀበሌኛው ከፈረንሳይኛ የተነሣ ከኖርዌ በ10ኛ ክፍለ-ዘመን በወረሩት ወገኖች መካከል ነበር። ስለዚህ ብዙ የኖርስ ቃላት ወደ ፈረንሳይኛቸው ገቡ። ይህ ቀበሌኛ ደግሞ ከ11ኛ ክፍለ-ዘመን በኋላ በእንግሊዝኛ ላይ ከፍተኛ ተጽእኖ አደረገ። 

ከኖርስኛ የተወረሱ አንዳንድ ቃላት፦ 

ወደ እንግሊዝኛ የተወረሱ አንዳንድ የኖርማንኛ ቃላት፦ 

መደብ:ፈረንሳይኛ
ደቡብ ሚንኛ

thumb|350px|'''የደቡብ ሚንኛ ዙርያ በታይዋንና ደቡብ ቻይና (ግራጫ)'''

**ደቡብ ሚንኛ** (**Bân-lâm-gú**) በደቡብ ቻይና እንዲሁም በታይዋን የሚናገር ቋንቋ ነው። የመደበኛ ቻይነኛ ዘመድ ሆኖ ከሱ ጋር ግን ምንም መግባባት የለውም። 49 ሚሊዮን ተናጋሪዎች አሉት። ወይም በቻይናዊ ጽሕፈት ወይም በላቲን ፊደል ሊጻፍ ይችላል። 

## ደግሞ ይዩ
*የቻይንኛ ሷዴሽ በዊኪ-መዝገበ-ቃላት

መደብ:ቋንቋዎች
መደብ:ቻይና
ፒድሞንትኛ

**ፒድሞንትኛ** (**Piemontèis**) በስሜን ጣልያ የሚናገር የጣልኛ ቀበሌኛ ወይም ዘመድ ነው። በስሜን ጣልያ ውስጥ ምናልባት የሕዝቡ ግማሽ (2 ሚሊዮን) ይችሉታል።
thumb|right|ፒድሞንትኛ የሚነገርበት ሥፍራ በስሜን-ምዕራብ ጣልያን

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ጣልያን
መደብ:ጣሊያንኛ
አርሜንኛ

thumbnail|upright=1.25|አርሜንኛ የሚሰማባቸው ሥፍራዎች
**አርሜንኛ** (**Հայերեն** /ሃየረን/) የአርሜኒያ መደበኛ ቋንቋ ነው።

መደብ:ህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች
መደብ:አርመኒያ
ሊምቡርግኛ

thumb|350px|ሊምቡርግኛ የሚናገርበት ዙሪያ

**ሊምቡርግኛ** (**Limburgs**) በደቡብ ነዘርላንድና በምሥራቅ በልጅግ የሚናገር የነዘርላንድኛ ቀበሌኛ ነው።

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሆላንድ
መደብ:ቤልጅግ
የሰው ልጅ ጥናት

**የሰው ልጅ ጥናት** ወይም **ሥነ ሰብእ (አንትሮፖሎጂ)** ማለት የሰው ልጆች ሁኔታና ግንኙነቶች በሙሉ የሚጠቀልል ነው። ቃሉ **አንትሮፖሎጂ** የተወሰደ ከግሪክ ቃላት ሲሆን ትርጉሙ /አንትሮፖስ/ «ሰው» እና /ሎጊያ/ «ጥናት» ነው። አንትሮፖሎጂ የባሕል ጥናት (ሶሲዮሎጂ) ውስጥ አለ። 

*
ስብዕናም ከዚሁ ጋር የሚታይ ይሆናል። ስብዕና ማለት ምን ማለት ነው?
ሞሾቭጸ

**ሞሾቭጸ** (**Mošovce**) 1,380 ሰዎች የሚኖሩበት መንደር በማእከላዊ ስሎቫኪያ ነው። ብዙ ታሪካዊ ሐውልትና ቦታዎች ከመኖሩ በላይ ታላቅ ባለቅኔ ያን ኮላር የተወለደበት ነው።

## ውጫዊ ግንኙነት

* www.mosovce.sk
* መጽሔት
* ጥቆማ 
* Drienok 

## የሥነ ጥበብ ቤት

Image:Kastielmosovce.jpg|ግንብ - ሞሾቭጸ
Image:Kostolmosovce1.jpg|ፕሮቴስታንት ቤተ - ሞሾቭጸ
Image:Kostolmosovce2.JPG|አቀፋዊ ቤተ - ሞሾቭጸ
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|ጸሎት ቤት - ሞሾቭጸ
Image:Dom-Mosovce.jpg|የጥንት ሥነ ሕንፃ - ሞሾቭጸ

Image:Mosovce.jpg|አርማ - ሞሾቭጸ
Image:Vlajka-Mosovce.jpg|ሰንደቅ ዓላማ - ሞሾቭጸ
Image:Map_slovakia_mosovce.png|ሞሾቭጸ - ስሎቫኪያ
Image:Mapa-Mosovce.png|ሞሾቭጸ - ካርታ


መደብ:ስሎቫኪያ
ፈረስ

**ፈረስ** ከጐደሎ ጣት ሸሆኔ ያለው ጡት አጥቢ እንስሳ ነው።

እሱ የታክስኖሚክ ቤተሰብ (Equidae) ነው እና ከሁለቱ የ(Equus ferus)  ዝርያዎች አንዱ ነው።
*
ኮኒ ፍራንሲስ

**ኮኒ ፍራንሲስ** (**Connie Francis**) አሜሪካዊት ዘፋኝ ናት።  1931 ዓ.ም. ተወለደች።

መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
ኦቾሎኒ

**ኦቾሎኒ** የአትክልት አይነት ነው። መጀመርያ በደቡብ አሜሪካ በቀለ።


Peanut oil bottle.jpg|
PeanutButter.jpg
Peanuts (Arachis hypogaea) - in shell, shell cracked open, shelled, peeled.jpg|
Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg|


መደብ:አትክልት
መደብ:አበሳሰል
መንግስቱ ለማ

**መንግሥቱ ለማ** (1924-1988) በጣሊያን ወረራ ዋዜማ በሀረር ሀደሬ ጢቆ መካነ ሥላሴ ተወልዶ ከቆሎ ተማሪነት ተነስቶ የለንደን *ስኩል ኦፍ ኢኮኖሚክስ* ደቀመዝሙርነት እስከመሆን በቅቶ የቅኔ ቤት ሊቅነት ሳይበቃው የአማርኛ ሥነ ጽሑፍ ቀደምቶች መሃከል ለመደብለቅ የበቃ ኢትዮጵያ ካፈራቻቸው ድንቅ ገጣምያን/ፀሃፌ ተውኔቶች አንዱ ነው። አባቱ አለቃ ለማ ኃይሉ ወልደ-ታሪክ (ታሪክ የእናታቸው ስም ነው - ምናልባት በኢትዮጵያ ታሪክ የእናታቸውን ስም ከስማቸው አስተባብረው በመጻፍ የመጀመሪያው ሳይሆኑ አይቀሩም) ታዋቂ የቤተክርስቲያን ሊቅ የነበሩ ሲሆን በመጀመሪያ ላይ የመንግስቱን የአስኳላ (በወቅቱ ዘመናዊ ትምህርት የሚጠራው እንዲህ ነበር) ትምህርት ባይወዱለትም ጣሊያኖቹ ልጁን የማያስተምር ሰው ሁሉ ይቀጡ ስለነበር ለማስተማር ተገደዋል። ሁዋላ ላይ ግን እሳቸው አዲስ አበባ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ትእዛዝ ተቀይረው መጥተው እሱ የኮተቤ ተማሪ ከሆነና የትምህርት ውጤቱም እስደሳች ሲሆን የቀድሞ ቅዋሜያቸውን ሳያላሉት አልቀሩም።

መንግስቱ በእንግሊዝ አገር ወደ ስድስት አመት ቢቆይም ትምህርቱን ሳያጠናቅቅ ነው በ1956 ዓ.ም ወደ አገሩ ለመመለስ የበቃው። ይሁን እና በቆይታው ከብዙ የእንግሊዝ ደራስያን ጋር ለመተዋወቅ በቅቷል። በተለይም ከጆርጅ በርናርድ ሾው ጋር ወዳጆች እንደነበሩ ይነገራል።

መንግሥቱ ወደ አዲስ አበባ ከተመለሰ በሁዋላ የተሰማራው ወደ መንግስት ሥራ ሲሆን በህንድ አገር ዲፕሎማት ሆኖ ከሄደ በሁዋላ ምናልባትም በኢትዮጵያ የመጀመሪያ የሆነውን ዘመናዊ ኮሜድ ተውኔት «ጠልፎ በኪሴ"ን ደርሷል:: ከዚያ በሁዋላ የደረሳቸው እነ «ያላቻ ጋብቻ»፣ «ጸረ-ኮሎኒያሊስት»፣ «ባለካባና ባለዳባ» የመንግስቱን ስም በኢትዮጵያ የስነ-ጽሁፍ ታሪክ ውስጥ ቀዳሚ ተጠቃሽ ካደረጉት ስራዎቹ መካከል ናቸው። በተጨማሪም «The bear» የተሰኘውን እና የታዋቂው የሩሲያ ደራሲ አንቷን ቼኾቭ ተውኔት የሆነውን «ዳንዴዎ ጨቡዴ» በሚል የተረጎመ ሲሆን የጄ.ቢ. ፕሪስትሊን «The Inspector Calls»ን ተርጉሞ ለመድረክ አብቅቷል።

መንግስቱ ከተውኔቱ በተጨማሪም በስነ-ግጥም የተዋጣለት እንደነበር ስራዎቹ ይመሰክራሉ። «የግጥም ጉባኤ» የተሰኘው ስብስብ መንግስቱ የግጥም መክሊት የተቸረው ደራሲ እንደነበር ይመሰክራል። 

መንግሥቱ ደራሲም ብቻ አልነበረም፤ በተማሪዎቹ የተወደደ መምህር በሳል ተመራማሪ ለባህሉ እና ለቋንቋው ሙት የነበረ ከኢትዮጵያ ብርቅዬዎች አንዱ ነው።

http://www.addistribune.com/Archives/2002/08/16-08-02/Memories.htm http://www.poetrytranslation.soas.ac.uk/poets/index.cfm?type=1&poet=29 
http://yekolotemari.blog.com/362334/ 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
የእስያ ሥነፅሁፍ

ኦመር ሃያም (ኢራን) 
ሩሚ (ኢራን) 
አላማ ኢቅባል (ፓኪስታን) 
ራቢንድራናት ታጎር (ህንድ)

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:እስያ
የአፍሪካ ሥነፅሁፍ

ሰነ ልሳን
ቺኑዋ አቼቤ (ናይጄሪያ) 
አዪ ኩዌ አርማህ (ጋና)
ናጊብ ማህፉዝ (ግብጽ)
ሳህለሥላሴ ብርሀነማርያም (ኢትዮጵያ)
ጸጋዬ ገብረ መድህን (ኢትዮጵያ)
አማ አታ አዪዶ (ጋና)
አሚልካር ካብራል (ጊኔ-ቢሳው)
ንጉጊ ዋ ቲዮንጎ (ኬንያ)
ናዲን ጎርድመር(ደቡብ አፍሪካ)
ዎሌ ሾይንካ (ናይጄሪያ)

መደብ:አፍሪቃ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ

ስነልሳን
የሰሜን አሜሪካ ሥነፅሁፍ

ኤድጋር አለን ፖ
ኸርማን መልቭኢል
ማርክ ትዌይን
እዝራ ፓውንድ
ቲ.ኤስ. ኤልየት
ኧርነስት ሄሚንግዌይ
አሌክስ ሃሌይ
ቶኒ ሞሪሰን
ፐርል በክ

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
አላማ ኢቅባል

thumb|200px|ሙሐመድ ኢቅባል

**አላማ ኢቅባል** ወይም **ሙሐመድ ኢቅባል** (ኡርዱ: **محمد اقبال**) የህንድ እስላም ባለቅኔ ነበሩ።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ፓኪስታን
መደብ:ሕንድ
የላቲን አሜሪካ ሥነ ፅሁፍ

ጋብሬል ጋርሺያ ማርኬዝ (ኮሎምቢያ) 
ፓውሎ ኮሄሎ (ብራዚል)
ፓብሎ ኔሩዳ (ቺሌ)

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ደቡብ አሜሪካ
ራቢንድራናት ታጎር

thumb|right
**ራቢንድራናት ታጎር** ወይም «ጉሩደቭ» (7 መይ 1861 እ.ኤ.አ. – 7 ኦገስት 1941 እ.ኤ.አ. ከሕንድ አገር የበንጋልኛ ባለቅኔ፣ ጸሐፊ፣ ሙዚቀኛና ሰዓሊ ነበረ። 

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
መደብ:ሠዓሊ
መደብ:ሕንድ
ኦመር ሃያም

**ኦመር ሃያም** የፋርስ ጸሐፊ ነበር።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ፋርስ
ሊኦፖልድ ሴዳር ሴንጎር

**ሊኦፖልድ ሴዳር ሴንጎር** (1906-2001) የሴኔጋል የመጀመሪያው መራሄ መንግስት በመሆን ከ1960 እስከ 1980 ድረስ ያገለገሉ፣ ኔግሪቲዩድ የሚባለው ፍልስፍና ዋነኛ አቀንቃኝ የነበሩ እና በግጥሞቹም አድናቆትን ያተረፉ አፍሪካዊ የሥነጽሁፍ ሰው ናቸው። 

ሴንጎር የሴኔጋል ዋና ከተማ ከሆነችው ዳካር 70 ማይልስ ያህል በምትርቅ እና ጆአል ላ ፖርቱጊዝ (ጆአል ፖርቱጊዛዊቱዋ) በምትባል ትንሽ የአሳ አጥማጆች መንደር በ1906 ተወለዱ። አባታችው ነጋዴ ከሆኑ ሴሬር ከሚባሉ ጎሳ የተወለዱ ሲሆን እናታቸው ግን ፔውል ከተባለ የሙስሊም ዘላን አርብቶአደሮች ጎሳ የተወለዱ ሴት ናቸው። ሴንጎር ኋላ ላይ ሲጽፉ «ተወልጄ ያደኩት በአፍሪካ መኸል፣ የጎሳዎች እና ዘሮች መገናኛ ላይ ነው» ብለዋል።

በ12 ዓመታችው የካቶሊክ ሚሲዮን ትምህርት ቤት ተመዝግበው ትምህርታቸውን የጀመሩ ሲሆን ከዛ በኋላ በሌሎች ትምህርት ቤቶችም በመማር በ1928 የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን አጠናቀዋል። ከዚያም ፓሪስ ከሚገኘው ሊሴ ፓሪ ለግራንድ ከተባለው ትምህርት ቤት በ1931 ተመርቀዋል።

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
ሩሚ

**ሩሚ** (1207 እ.ኤ.አ.-1273 እ.ኤ.አ. የኖረ) ስመ ጥሩ የፋርስ ባለቅኔ ነበረ።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ፋርስ
አማ አታ አዪዶ

**ክሪስቲና አማ አታ አዪዶ**  በማርች 23፣ 1942 እ.ኤ.አ. ጋና ውስጥ ተወለደች። ትምህርቷን በዌስሊ የልጃገረዶች ትምህርት ቤት፣ በመቀጠልም በጋና  ዩኒቨርስቲ ተከታትላ በ1964 ዓ.ም በእንግሊዝኛ ቋንቋ የመጀመሪያ ዲግሪዋን ተቀብላለች። የመጀመሪያ የድርሰት ስራዋ የሆነውን «The Dilemma of a Ghost»ን በዚያ ዓመት ለማጠናቀቅ የበቃች ሲሆን ይሄው ድርሰቷ በሎንግማን አሳታሚ ድርጅት አማካይነት በቀጣዩ ዓመት ታትሞላታል።

አዪዶ በልብ-ወለድ ደራሲነት ብቻ አይደለም እውቅናን ያተረፈችው፤ በጸሃፌ-ተውኔትነት እና ገጣሚነትም እንጂ። ጽሁፎቿ በአብዛኛው የዘመኑ የአፍሪካ ሴቶች ስላላቸው ሚና እና የምእራባዊው ባህል ስለሚያሳድርባቸው ኢርቱእ ተጽኖ ላይ የሚያተኩሩ ናቸው።

አዪዶ በ1982 የጋና የትምህርት ሚኒስትር ሆና ብትሾምም በስራው ላይ የቆየችው ለ18 ወራት ያህል ብቻ ነው። በአሁኑ ወቅት በብራውን ዩኒቨርስቲ የአፍሪካ ጥናት ክፍል ውስጥ ተጋባዥ ፕሮፌሰር በመሆን ትሰራለች።

## የሥነ-ጽሁፍ ሥራዎች
* Dilemma of a Ghost (1965)
* Anowa (በጋና አፈታሪክ ላይ ተመስርቶ የተጻፈ ተውኔት፣ 1970)
* No Sweetness Here (የአጫጭር ታሪኮች መድብል፣ 1970)
* Our Sister Killjoy (1977)
* Someone Talking to Sometime (የግጥም መድብል፣ 1986)
* The Eagle and the Chicken (1986)
* Birds and Other Poems (የህጻናት መጽሃፍ፣ 1988)
* Changes: A Love Story (1991)
* An Angry Letter in January (የግጥም መድብል፣ 1992)
* The Girl Who Can and Other Stories (1997)
 

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ጋና
አሚልካር ካብራል

**አሚልካር ካብራል** የጊኔ-ቢሳው ጸሐፊ ነበር።

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ጊኔ-ቢሳው
ናዲን ጎርድመር

**ናዲን ጎርድመር** (**Nadine Gordimer**) ደቡብ አፍሪካዊት የልብ ወለድ ጸሐፊ ናቸው።

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ደቡብ አፍሪካ
ጋብሬል ጋርሲያ ማርኬዝ

160px|thumb|right|ጋብሬል ጋርሲያ ማርኬዝ
**ጋብሬል ጋርሲያ ማርኬዝ** የኮሎምቢያ ደራሲ ናቸው።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ኮሎምቢያ
ፓውሎ ኮሄሎ

thumb|<center>'''ፓውሎ ኮሄሎ'''

**ፓውሎ ኮሄሎ** (ፖርቱጊዝ፦ **Paulo Coelho**) የብራዚል ጸሓፊና ባለቅኔ ናቸው።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ብራዚል
ቺኑዋ አቼቤ

thumb|right
በሙሉ ስሙ ሲጠራ **አልበርት ቺኑዋሉሞጉ አቼቤ** ይሰኛል። ምናልባትም ናይጄሪያ ካሉዋት ምርጥ ፀሃፍት ዝርዝር ውስጥ በአንደኛ ደረጃ የሚሰለፍ ሳይሆን አይቀርም። በ1930 እ.ኤ.አ. ኦጊዲ በተባለች የናይጄሪያ ግዛት ከአዜያህ ኦካፎ እና ከጃኔት አቼቤ ተወለድ። በ1953 እ.ኤ.አ. ከለንደን ዩኒቨርስቲ የመጀመሪያ ዲግሪውን አግኝቷል።

ለአቼቤ ድንቅ ሥራ የተባለለት "Things Fall Apart" 50 ወደሚሆኑ የአለም ቁዋንቁዋዎች የተተርጎመ ሲሆን ወደ 10,000,000 ቅጂዎች እንደተሸጡለት ይነገራል። አቼቤ ከአፍሪካ ፀሃፍት ሁሉ ሥራው በበዙ ቁዋንቁዋዎች በመተርጎም ክብረ ወሰኑን እንደያዘ ነው። ብዙዎችም ይኸው ድርሰቱ በአለም እስከዛሬ ከተደረሱ ምርጥ ልበ-ወለዶች መካከል እንደሆነ ይስማማሉ። 
አቼቤ ከ30 ከሚበልጡ ዩኒበርስቲዎች የክብር ዶክትሬት የተቀበለ ሲሆን ብዙ ሽልማቶችንም ከተለያዩ ድርጅቶች አግኝቷል። ይሁንና እስከ አሁን ድረስ የኖቤል ሽልማት ለማግኘት አልታደለም። ይኸውም በብዙው ጽሁፉ የመራቡን አለም ዘረኛነት የሚተች በመሆኑ እንደሆነ ይነገራል። 

በ1990 ዓ.ም በደረሰበት የመኪና አደጋ ምክንያት ከወገቡ በታች መንቀሳቀስ የተሳነው ሲሆን ኒው ዮርክ ውስጥ በሚገኘው የባርድ ኮሌጅ የቋንቋና ሥነ-ፅሁፍ ፕሮፌሰር ሆኖ በማገልገል ላይ ይገኛል።

## ድርሰቶች
ልብ-ወለድ ድርሰቶች

* *[[Things Fall Apart]]*፣ 1958
* *[[No Longer at Ease]]*፣ 1960
* *[[Arrow of God]]*፣ 1964
* *[[A Man of the People]]*፣ 1966
* *[[Chike and the River]]*፣ 1966
* *[[Anthills of the Savannah]]*፣ 1988

አጫጭር ታሪኮች

* *[[The Sacrificial Egg and Other Stories]]*፣ 1962
* *[[Girls at War and Other Stories]]*፣ 1973
* *[[African Short Stories]]* (አርታኢ፣ ከ ሲ. ኤል. ኢንስ ጋር)፣ 1985
* *[[Heinemann Book of Contemporary African Short Stories]]* (አርታኢ፣ ከ ሲ. ኤል. ኢንስ ጋር)፣ 1992

የግጥም መድብል

* *[[Beware, Soul-Brother, and Other Poems]]*፣ 1971 እሜሪካ ውስጥ **[[Christmas at Biafra, and Other Poems]]* በሚል ርእስ ታትሟል፣ 1973
* *[[Don't Let him Die: Poems in Memory of Christopher Okigbo]]* (አርታኢ, ከ ዱቤ ኦካፎር ጋር፣ 1978
* *[[Another Africa]]*፣ 1998
* *[[Collected Poems]]*፣ 2004

መጣጥፎች፣ ሂስ እና ፖለቲካዊ አስተያየቶች 

* *[[Morning Yet on Creation Day]]*፣ 1975
* *[[The Trouble With Nigeria]]*፣ 1984
* *[[Hopes and Impediments]]*፣ 1988
* *[[Home and Exile]]*፣ 2000

የህጻናት መጻህፍት

* * [[Dead Men's Path]]*፣ 1972
* *[[How the Leopard Got His Claws]]* (with John Iroaganachi)፣ 1972
* *[[Marriage Is A Private Affair]]*
* *[[The Flute]]*፣ 1975
* *[[The Drum (novel)|The Drum]]*፣ 1978

መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
መደብ:ናይጄሪያ
ፓብሎ ኔሩዳ

thumb|right

**ፓብሎ ኔሩዳ** የቺሌ ባለቅኔና ፖለቲከኛ ነበረ።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ቺሌ
የአውሮፓ ሥነፅሁፍ

የጣልያን ሥነ-ፅሁፍ
የጀርመን ሥነ-ፅሁፍ
የእንግሊዝ ሥነ-ፅሁፍ
የሩሲያ ሥነ-ፅሁፍ
የግሪክ ሥነ-ፅሁፍ

መደብ:አውሮፓ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
የሩሲያ ሥነ-ፅሁፍ

አሌክሳንደር ፑሽኪን
አሌክሳንደር ሶልዤንሲን
ሊዮ ቶልስቶይ
ፍዮዶር ዶስቶየቭስኪ
ኢቫን ቱርጌኔቭ
አንቷን ቼኾቭ
አና አኽማቶቫ
ሚካኤል ሾሎኮቭ
ማክሲም ጎርኪ

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ፖርቱጋል

**ፖርቱጋል** ወይም **ፖርቹጋል** (ፖርቱጊዝኛ፦ *Portugal* /ፑርቱጋል/) በኤውሮፓ ውስጥ የሚገኝ ሀገር ነው። የፖርቹጋል መንግሥት በምዕራብና በደቡብ ከአትላንቲክ ውቅያኖስ፤ በምሥራቅና በሰሜን ከኤስፓኝ መንግሥት ጋር ይዋሰናል።

## ስም
የፖርቱጋል ስም ከአንድ ሮማይስጥ ወደብ ስም /ፖርቱስ ካሌ/ («የካሌ ወደብ»፣ የአሁንም ፖርቱ) መጥቷል። የ«ካሌ» ትርጉም እዚህ ቢካራከርም ዋናው አስተሳሰብ ከጋሊስያ (የእስፓንያ ክፍላገር) እና ከጥንቱ ጋላይኪ ወገን (ኬልቶች) ጋር እንደ ተዘመደ የሚለው ነው። በየጥቂቱ የሮማይስጥ አጠራር /ፖርቱስ ካሌ/ ወደ /ፖርቱካሌ/ (400 ዓም ግ.)፣ እና /ፖርቱጋሌ/ (600 ዓም ግ.) ተለወጠ፣ ከ800 ዓም ግ. በኋላ ለመላው አውራጃ ይጠቀም ጀመር። «ፖርቱጋል» (Portugal) የሚለው አጻጻፍ ከ1000 ዓም ግድም ጀምሮ ሲገኝ፣ በአማርኛ ደግሞ የአገሩ ስም እንደ እንግሊዝኛው አጠራር እንደ **ፖርቹጋል** ሊጻፍ ይችላል። የብርቱካን ፍራፍሬ፣ ዛፍ፣ ቀለም ስም ደግሞ ከፖርቱጋል ስም ደርሶልናል።

## ታሪክ
የፖርቹጋል የጥንት ስም ሉዚታኒ ነው። በመጀመሪያም በአገሪቱ የነበሩት ሕዝቦች ሴልቶ ኢቤሪክ የሚባሉ የህንዶ-ኤውሮፓዊ ወገን ሆነው በኋላ ወደ ላቲንነት በልማድና በኑሮ በሃይማኖትም የተለወጡ ናቸው። የፖርቱጋል ሕዝብ በጀርመንና በኖርማንዲ በሮማውያንና በዐረቦች ሞሪ (ማውሪታኒ) ከሚባሉ በአፍሪካ ሰሜን ሕዝብና በዕብራውያንም የተቀያየጠ ነው። ነገር ግን እነዚህ ሁሉ ባንድነት ሰፊ ዘመን በሮማ መንግሥት ስለ ተገዙ በዘርም በልማድም አብዛኛውም ወደ ላቲንነት ተለውጠዋል። የሮማ መንግሥት ከወደቀ በኋላ በአምስተኛውና በስምንተኛው መቶ ዓመተ ምሕረት መካከል በነበረው ጊዜ ውስጥ እየተከታተለ ቢዚጎትና ስቤብ የሚባሉ የጀርመኖች ቀጥሎም የዐረቦች ወረራ ደርሶባቸዋል። በአስረኛው መቶ ዓ.ም. ግን አስቱሪዩ የሚባሉት የክርስቲያን ወገኖች እስላሞቹን አጥፍተው ሊስቦን ገብተው ገዥ ሆነው መንግሥታቸውን አቋቋሙ። ከዚያ ከ፲፪ እስከ ፲፬ መቶ ዓ.ም ድረስ ቤተ መንግሥቱን የቡርጎኝ ሥርወ መንግሥት ሲገዛው ቆይቶ በኋላ ሔቢዝ ለተባለው ቤተ መንግሥት አሳለፈው። በነዚህ መሪነት ጊዜ ይኸውም ማለት በ፲፬ኛውና በ፲፭ኛው መቶ ዓመተ ምሕረት ላይ የፖርቱጋል መንግሥት ከሌላው ሁሉ ይልቁንም በባሕርና በመርከብ ኃይል ሆነ።

በዚህ በ፲፭ኛው መቶ ዓ.ም. ላይ የቱርክ፣ የመስኮብ፤ የጀርመን፤ የእንግሊዝ፤ የፈረንሳይና የኤስፓኝ መንግሥታት እንደ ኃያላን መንግሥታት መቆጠራቸው አልቀረም። ነገር ግን ከነዚህ ሁሉ የፖርቱጋል መንግሥት በሌላው እንኳን ባይሆን በመርከብና አገር በመያዝ ከቀሩት ይበልጥ ነበር። የቀሩት የኤውሮፓ መንግሥታት እዚያው ወሰናቸው ላይ ገዥነታቸውን ለማጽደቅ እርስ በርሳቸው ሲጨቃጨቁ የፖርቱጋል መንግሥት ግን ደኅና ደኅና መርከቦችን አዘጋጅቶ እየላከ ከመንግሥቱና ከኤውሮፓ ርቆ የሚገኘውን የአሜሪካን፤ የእስያን፤ የአፍሪካን አገሮች ያስመረምር ነበር። መርማሪዎቹም እነቫስኮ ደጋማ፤ እነፔሬዝ፤ እነአንድራድ፤ እነካብራል በመርከብ እየሄዱ ለመከላከል ጉልበት የሌለውንና በጠባዩ ሀብት ያለበትን አገር መርምረው ሲመለሱ መንግሥቱ ወታደር በመርከብ እየላከ ብዙ አገር ያዘ።

በሚያዝያ ፳፩ ቀን ፲፭፻ እ.ኤ.አ. ፔድሮ አልቫሬዝ ካብራል የተባለው የፖርቱጋል መኮንን በትልቅ መርከብ ሄዶ ይን ጊዜ ለቀረው ዓለም ያልታወቀውን የብራዚልን አገር አስገበረና በፖርቱጋል መንግሥት ስም ቅኝ አገር አደረገው። ከዚያም አገር በተገኘው ወርቅ መንግሥቱ ሀብታም ሆነ። እንደዚሁም የመጀመሪያ የንጉሥ እንደራሴ የተባለው ፍራንቼስኮ ዳልሜዳ ወደ ህንድ አገር ሄዶ አገሩን ያዘ። ከተማውንም በጎአ አድርጎ ህንድንም የፖርቱጋል የቄሣር ግዛት አደረገና አገር ገዥውም የንጉሥ እንደራሴ ይባል ጀመር። ከዚያም በትልቁ ውቅያኖስ ውስጥ የሚገኙትን ደሴቶች ኑቤል ጉኔንና ዛሬ ፊሊፒን የሚባለውን አገር በየጊዜው በጦር ኃይል አስገበራቸው። 

በዚሁ አኳኋን ወደ ኢትዮጵያም እነኮቪልሐኦ ቀደም ብለው በዓፄ እስክንድር ዘመን መጥተው እንደመረመሩትና የኢትዮጵያ መንግሥት በዚያ ጊዜ በነሱ አጠራር የቄሱ የዮሐንስ መንግሥት አለ ብለው አውርተው እንደነበረ ሌላ የፖርቱጋል የጦር መርከብ በአፍሪካ ድንበር በቀይ ባሕር ላይም እየተመላለሰ አስቀድሞ ከያዙት ከቱርኮችና ከግብጾች እየተዋጋ አንድ ጊዜም እየተሸነፈ አንድ ጊዜም እያሸነፈ ብዙ ጊዜ ተመላለሰ። በዚህ ሁሉ ምክንያት የፖርቱጋል መንግሥት ታላቅነት በሌላው ዓለም እንደ ታወቀ እንደዚሁም ፩ኛ ትልቅ መንግሥት መሆኑ ፪ኛ ክርስቲያን መሆኑ ኢትዮጵያ ባሉት የውጭ አገር ሰዎች አፍ እየተነገረ ዝናው በኢትዮጵያ ቤተ መንግሥት ዘንድ መሰማት ቻለ።

## ደግሞ ይዩ
* Weather forecast for Portugal 
* Travel and Tourism office website

## ዋቢ ምንጭ


*
እስፓንያ

ስፔን (ስፓኒሽ: España፣ [esˈpaɲa] ፣ [a] ወይም የስፔን መንግሥት (ስፓኒሽ ሬይኖ ዴ እስፓኛ)፣[a] በደቡብ ምዕራብ አውሮፓ የምትገኝ አገር ነች፣ በአትላንቲክ ውቅያኖስ እና በማዶ ላይ የተወሰነ ግዛት ያለው። የሜድትራንያን ባህር፡ የስፔን ትልቁ ክፍል የሚገኘው በአይቤሪያ ባሕረ ገብ መሬት ላይ ነው። ግዛቱ በአትላንቲክ ውቅያኖስ ውስጥ የሚገኙትን የካናሪ ደሴቶችን ፣ በሜዲትራኒያን ባህር ውስጥ የሚገኙትን የባሊያሪክ ደሴቶችን ፣ የራስ ገዝ ከተሞችን ሴኡታ እና ሜሊላን እና በርካታ ትናንሽ የባህር ማዶ ግዛቶችን በሞሮኮ የባህር ዳርቻ በአልቦራን ባህር ተበታትነዋል ። የሀገሪቱ ዋና መሬት ከ ድንበር ደቡብ በጅብራልታር; ወደ ደቡብ እና ምስራቅ በሜዲትራኒያን ባህር; ወደ ሰሜን በፈረንሳይ, አንዶራ እና የቢስካይ የባህር ወሽመጥ; እና ወደ ምዕራብ በፖርቱጋል እና በአትላንቲክ ውቅያኖስ.

ስፋቷ 505,990 ኪሜ 2 (195,360 ስኩዌር ማይል)፣ ስፔን በደቡባዊ አውሮፓ ትልቁ ሀገር፣ በምዕራብ አውሮፓ ሁለተኛ ደረጃ ላይ ያለች ሀገር እና የአውሮፓ ህብረት እና በአውሮፓ አህጉር አራተኛዋ ትልቅ ሀገር ነች። ከ 47.4 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ያላት ስፔን በአውሮፓ ውስጥ በህዝብ ብዛት ስድስተኛዋ እና በአውሮፓ ህብረት አራተኛዋ በህዝብ ብዛቷ ሀገር ነች። የስፔን ዋና ከተማ እና ትልቁ ከተማ ማድሪድ ነው; ሌሎች ዋና ዋና የከተማ አካባቢዎች ባርሴሎና ፣ ቫለንሲያ ፣ ሴቪል ፣ ዛራጎዛ ፣ ማላጋ ፣ ሙርሲያ ፣ ፓልማ ዴ ማሎርካ ፣ ላስ ፓልማስ ዴ ግራን ካናሪያ እና ቢልባኦ ያካትታሉ።

አናቶሚ ዘመናዊ ሰዎች ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ አይቤሪያ ባሕረ ገብ መሬት የደረሱት ከ 42,000 ዓመታት በፊት አካባቢ ነው። በአሁኑ ስፓኒሽ ግዛት ውስጥ ያደጉ የመጀመሪያዎቹ ባህሎች እና ህዝቦች የቅድመ-ሮማን ህዝቦች እንደ የጥንት አይቤሪያውያን፣ ሴልቶች፣ ሴልቲቤሪያውያን፣ ቫስኮን እና ቱርዴታኒ ያሉ ናቸው። በኋላ፣ እንደ ፊንቄያውያን እና የጥንት ግሪኮች ያሉ የውጭው የሜዲትራኒያን ሕዝቦች የባሕር ዳርቻ የንግድ ቅኝ ግዛቶችን አዳበሩ፣ እና የካርታጊናውያን የስፔን የሜዲትራኒያን የባህር ዳርቻን የተወሰነ ክፍል ለአጭር ጊዜ ተቆጣጠሩ። ከ218 ዓ.ዓ. ጀምሮ የሮማውያን የሂስፓኒያ ቅኝ ግዛት ተጀመረ እና ከአትላንቲክ ኮርኒስ በስተቀር የአሁኗን የስፔንን ግዛት በፍጥነት ተቆጣጠሩ። ሮማውያን በ206 ዓ.ዓ. የካርታጊናውያንን ከአይቤሪያ ባሕረ ገብ መሬት አውጥተው ለሁለት አስተዳደራዊ ግዛቶች ከፈሉት፣ Hispania Ulterior እና Hispania Citerior።

በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የምዕራቡ የሮማ ኢምፓየር እስኪወድቅ ድረስ ስፓኒያ በሮማውያን አገዛዝ ሥር ቆየ፣ ይህም የጀርመን የጎሳ ኮንፌዴሬሽን ከአውሮፓ እስከ ፈጠረ። በዚህ ጊዜ ውስጥ ባሕረ ገብ መሬት እንደ ሱቪ ፣ አላንስ ፣ ቫንዳልስ እና ቪሲጎትስ በመሳሰሉት ይገዛ ነበር ፣ የኋለኛው ደግሞ ከሮም ጋር በፎኢዱስ በኩል ያለውን ጥምረት ጠብቆ ነበር ፣ የሜዲትራኒያን የባህር ዳርቻ ክፍል የባይዛንታይን ግዛት ነበር። በመጨረሻም፣ ቪሲጎቶች በአምስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የበላይ ኃይል ሆነው ብቅ አሉ፣ የቪሲጎቲክ መንግሥት አብዛኛው የአይቤሪያን ባሕረ ገብ መሬት ይሸፍናል እና ዋና ከተማውን አሁን የቶሌዶ ከተማ አቋቋመ። በቪሲጎቲክ ጊዜ ውስጥ ሊበር ኢዲሲዮረም የሕግ ኮድ መፍጠር በስፔን መዋቅራዊ እና ህጋዊ መሠረት እና ከሮማ ግዛት ውድቀት በኋላ የሮማን ሕግ ሕልውና ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል።

በስምንተኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ የቪሲጎቲክ መንግሥት በኡመያድ ኸሊፋነት ወረራ፣ በደቡብ ኢቤሪያ ከ700 ዓመታት በላይ የሙስሊም አገዛዝ አስከትሏል። በዚህ ጊዜ ውስጥ፣ አል-አንዳሉስ ዋና የኢኮኖሚ እና የእውቀት ማዕከል ሆነ፣ የኮርዶባ ከተማ በአውሮፓ ውስጥ ካሉት ትላልቅ እና ሀብታም አንዷ ነች። በሰሜን አይቤሪያ ውስጥ በርካታ የክርስቲያን መንግስታት ብቅ አሉ ከነዚህም መካከል ሊዮን፣ ካስቲል፣ አራጎን፣ ፖርቱጋል እና ናቫሬ ናቸው። በሚቀጥሉት ሰባት መቶ ዓመታት ውስጥ፣ እነዚህ መንግሥታት ወደ ደቡብ አቅጣጫ መስፋፋት—metahistorically እንደ reconquista ወይም Reconquista—የመጨረሻው በ1492 ባሕረ ገብ መሬት ናስሪድ የግራናዳ መንግሥት ክርስትያኖች በተያዙበት ጊዜ ነበር። ኮሎምበስ የካቶሊክ ንጉሶችን በመወከል ወደ አዲስ አለም ደረሰ፣የካስቲል ዘውድ እና የአራጎን ዘውድ ስርወ መንግስት ህብረት በተለምዶ እንደ አንድ የተዋሃደች ስፔን እንደ አንድ ሀገር ይቆጠራል። አይሁዶች እና እስላሞች ወደ ካቶሊክ እምነት እንዲቀየሩ ተገደዱ እና የኋለኛው ደግሞ በመጨረሻ በመንግስት ተባረሩ። በተለወጡ ሰዎች መካከል ሃይማኖታዊ ኦርቶዶክሳዊነትን ማስጠበቅ ለምርመራው ተልእኮ ተሰጥቶ ነበር። የስፔን አሜሪካን ቅኝ ግዛት ተከትሎ፣ ዘውዱ ትልቅ የባህር ማዶ ግዛት ለመያዝ መጣ፣ ይህም በአለም አቀፍ ደረጃ በአዲስ አለም በተመረተው ብር በዋናነት የሚቀጣጠለው የአለም የንግድ ስርዓት መፈጠሩን መሰረት ያደረገ ነው።

ስፔን ያደገች አገር፣ ዓለማዊ ፓርላሜንታሪ ዲሞክራሲ እና ሕገ መንግሥታዊ ንጉሣዊ ሥርዓት ነች፣ ንጉሥ ፌሊፔ 6ኛ በርዕሰ መስተዳድሩ። ከፍተኛ ገቢ ያላት ሀገር እና የላቀ ኢኮኖሚ ያላት፣ በአለም አስራ አራተኛው ትልቅ ኢኮኖሚ በስም GDP እና አስራ ስድስተኛ-ትልቁ በፒ.ፒ.ፒ. እ.ኤ.አ. በ 2019 ስፔን በ 83.5 ዓመታት ውስጥ በዓለም ላይ ካሉት ረጅም ዕድሜዎች አንዱ ነው ። በተለይም በጤና አጠባበቅ ጥራት ከፍተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች ፣ የጤና አጠባበቅ ስርዓቷ በዓለም ዙሪያ በጣም ቀልጣፋ ነው ተብሎ ይታሰባል። የአካል ክፍሎች ንቅለ ተከላ እና የአካል ልገሳ የዓለም መሪ ነው። ስፔን የተባበሩት መንግስታት (UN)፣ የአውሮፓ ህብረት (ኢ.ዩ) አባል ነች

*
አንዶራ

አንድዶራ በአውሮፓ ውስጥ ያለ አገር ነው። አማካይ ነው።

መደብ:የአውሮፓ አገራት
ሰርቢያ

**ሰርቢያ** (ሰርብኛ: Србија / Srbija)፣ በይፋ **የሰርቢያ ሬፑብሊክ** (ሰርብኛ፦ Република Србија / Republika Srbija) በደቡብ-ምሥራቅ አውሮጳ የሚገኝ አገር ነው። 


ግዛቱ በዘመናዊ መልክ ከዩጎዝላቪያ ጦርነቶች በኋላ ብቅ አለ።

## ኮሶቮ

thumb|600px|ቀይ፦ ኮሶቮን ያማይቀበሉት አገሮች፤ አረንጓዴ፦ የሚቀበሉት አገሮች

በ2000 ዓ.ም. ኮሶቮ የሚባል ክፍላገር ነጻነቱን አዋጀ። ይህ አድራጎት በብዙ አገሮች ቢቀበልም በሌሎች አገሮች ግን አልተቀበለም። በተለይ ሰርቢያና ሩሲያ አልተቀበሉም።

መደብ:ሰርቢያ
ግሪክ (አገር)

## መልከዐምድር
ግሪክ ወደ ሜዴቴሪኒያን ባሕር የተዘረጋ አንድ ትንሽ አገር ነው። ከምሥራቅ ወደ ትንሽ እስያ፤ ከምዕራብ ወደ ኢጣሊያ አገር ከሁለቱም ወገን ርቀቱ ትክክል ነው። ግሪክ በሰሜን ወገን ከመቄዶንያ ይዋሰናል። ግሪክ ኣብዛኛው በባሕር የታጠረ ነው። ዋናው የግሪክ አምላክ ዜኡስ ግብረ ሰዶምን ይፈፅም እንደነበር ትኩረት የሚስብ ነው።

በደቡብና በምሥራቅ ወገን አያሌ ደሴቶች አሉ። ከእነርሱም በአያሌዎቹ መንደሮችና ከተሞች ተሠርተውባቸዋል። አንዱ አንቲፖሮስ ይባላል። በእዚህም ስፍራ ያለው ታላቅ ያጌጠ ዋሻ የታወቀ ስመ ጥሩ ነው።
እኩሌቶቹም የግሪክ ደሴቶች ከባሕር ወደ ውጪ እየተወረወሩ የወጡ ይመስላሉ። እኩሌቶቹም ከጥንት ጀምረው ይታዩ የነበሩት ያሉበት አይታወቅም ጠፍተዋል። ይህ እንግዳ ነገር እንዲህ እንዲሆን ያደረገው ከባሕር በታች የተነሳው እሳተ ገሞራ ነው።

በደቡብ ግሪክ ወገን ባሉት ደሴቶች አየሩ በአሜሪካ እንዳለው እንደ ቨርጂኒያ ግዛት አየር ቀላል ነው። በዚህ አገር ብዙ አይነት ፍሬ ሁሉ ሞልቶዋል። በሰሜን በኩል ደግሞ አየሩ ቅዝቃዜ ያለበት ነው።

በየጠረፉ የመርከብ መቋሚያዎች ወደቦች ይገኛሉ። ብዙዎቹ የአገሩ ሰዎችም መርከበኞች ናቸው። በደኑም ፓይን (ጥድ) የተባለው ጠንካራ ዛፍ ይገኛል። በላይኛው አውራጃ ኦክ የተባለው ዛፍ ይገኛል። ወደታች ባለው ክፍልም ቸስትነትና ዋልነት የሚባሉት ዕንጨቶች ይገኛሉ።

በዚህ ስፍራ የሚገኘው ዋናው ነገር ደረቅ ፍራፍሬ፣ ዘቢብ፣ ጥጥ፣ ሐር ጠጉር፣ ሩዝ፣ ትንባሆና በቆሎ ነው። የእጅ ሥራ ጥቂት ነው። በቤት የተለመደ ሥራ እንደ ጥጥ እንደ ጠጉር እንደ ሐር የመሰለ ነገር ነው። ቀለም ማግባት ወይም መቀባት በጣም የተለመደ ከሆነ ብዙ ጊዜው ሆነው።

ከዛፎች ፍሬ ዋነኛው ወይራ ሲሆን በብዛት ይተከላል። ወይን፣ በኽረ? ሎሚ፣ በለስ፣ አልሞንድ (ለውዝ)፣ ተምር፣ ሴትሮን፣ ፓሜግራኔት (ሮማን)፣ ኩሬንትም ይበቅላሉ።
## በተጨማሪም ተመልከት
* ስታሊኒዝም
## ደግሞ ይዩ
ኅዳር ፲፱

**[[ኅዳር 19|ኅዳር ፲፱]]** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፸፱ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፹፯ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፹፮  ቀናት ይቀራሉ።
  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

፲፭፻፲፫ ዓ.ም. በፈርዲናንድ ማጄላን መሪነት የተቀናጁ ሦሥት የፖርቱጋል መርከቦች በደቡብ አሜሪካ ደቡባዊ ጫፍ የባሕር መስመር አልፈው ከአትላንቲክ ውቅያኖስ ወደ ሰላማዊ ውቅያኖስ በመሸጋገር የመጀመሪያዎቹ አውሮፓውያን ሆኑ።

፲፰፻፴፮ ዓ.ም. በሐዋይ ደሴቶች የነጻነት ዕለት ነው። የብሪታንያ እና የፈረንሳይ መንግሥታት የሐዋይን ደሴቶች **ንጉዛት (ንጉሣዊ + ግዛት)**ሉዐላዊነት አወቁ፣ አከበሩ። 

*፲፰፻፵፭ ዓ/ም - የደጅ አዝማች ካሣ (በኋላ ዓፄ ቴዎድሮስ)ሠራዊትና የጎጃሙ የደጅ አዝማች ጎሹ ተከታዮች ጉራምባ ላይ ተዋግተው ድሉ የደጅ አዝማች ካሣ ሆነ። ደጅ አዝማች ጎሹም በነፍጥ ተመተው ሞቱ።

፲፱፻፭ ዓ.ም. አልባኒያ ከኦቶማን ግዛትነት ነጻነቷን አወጀች። 

፲፱፻፴፮ ዓ.ም. የአሜሪካው ፕሬዚደንት ፍራንክሊን ሩዝቬልት፣ የብሪታንያው ጠቅላይ ሚኒስቴር ዊንስተን ቸርቺል እና የሶቪዬት ሕብረት መሪ ጆሴፍ ስታሊን ኢራን ዋና ከተማ ቴህራን ላይ ተገናኝተው ከናዚ ጀርመን ጋር ለሚያካሂዱት ጦርነት የሕብረት ስልት አውጥተው፣ ተስማምተው ተለያዩ።  

፲፱፻፶፩ ዓ.ም.  ቅኝ ግዛቶች የነበሩት ቻድ፣ የኮንጎ ሪፑብሊክ እና ጋቦን በፈረንሳይ ቤተሰብ ስር እራሳቸውን ማስተዳደር ጀመሩ።

፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ሞሪታንያ ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛትነት ነጻነቷን ተቀዳጀች።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - ብርጋዴር ጄኔራል ተፈሪ ባንቲ የደርግ ሊቀ-መንበር ሆነው ተመረጡ።

፲፱፻፷፰ ዓ.ም. የፖርቱጋል ቅኝ ግዛት የነበረችው ምሥራቅ ጢሞር፣ ገዥዋ ስትተዋት የራሷን ነጻነት አወጀች። ከዘጠኝ ቀናት በኋላ ግን በኢንዶኔዚያ ሠራዊቶች ተወራ የኢንዶኔዚያ ሃያ ሰባተኛ አውራጃ ሆነች።

፲፱፻፹፫ ዓ.ም. በብሪታንያ “ኮንሰርቫቲቭ” የቀኝ ፖለቲካዊ ቡድን መሪ የነበረችው ማርጋሬት ታቸር ከመሪነቷ ካስወገዷት በኋላ የጠቅላይ ሚኒስቴርነቱን ስልጣን ለአገሪቷ ንግሥት ዳግማዊት ኤልሳቤጥ አስረከበች።  ከአሥራ አምሥት ደቂቃ በኋላ ንግሥቲቱ አዲሱን የ”ኮንሰርቫቲቭ” ቡድን መሪ ጆን ሜጀርን አቅርባ፣ አዲስ አስተዳደር በጠቅላይ ሚኒስቴርነት እንዲመራ ሾመችው።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች
*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/28/newsid_2527000/2527953.stm

* (እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1128.html#article

መደብ:ዕለታት
መስከረም ፳፭

**መስከረም ፳፭ ቀን**:...

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]
*፲፯፻፹፮ ዓ.ም. በፈረንሳይ አብዮት፣ ክርስትና የመንግሥታዊ ሐይማኖትነቱ ተሰረዘ። መንግሥትና ሐይማኖት የተለያዩ መሆናቸው ተደነገገ።

*፲፱፻፵፬ ዓ.ም. ቦብ ጌልዶፍ (ሮበርት ፍረደሪክ ዜኖን ጌልዶፍ(Robert Frederick Zenon Geldof)) የተባለው የአየርላንድ ዜጋ ተወለደ። 

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - የደቡብ አፍሪካ ነጮች አገሪቱን ሪፑብሊክ ለማድረግ ምርጫ አካሄዱ።

መደብ:ዕለታት
ጣልያን

**ጣልያን** ወይም **የጣልያን ሪፐብሊክ** በደቡብ እና በምዕራብ አውሮፓ የሚገኝ ሀገር ነው። በአልፕስ ተራሮች የተከበበ እና በበርካታ ደሴቶች የተከበበ በሜዲትራኒያን ባህር መካከል የሚገኝ ባሕረ ገብ መሬትን ያቀፈ ነው። ጣሊያን ከፈረንሳይ፣ ስዊዘርላንድ፣ ኦስትሪያ፣ ስሎቬንያ እና ከቫቲካን ሲቲ እና ሳን ማሪኖ ማይክሮስቴትስ ጋር የመሬት ድንበር ትጋራለች። በስዊዘርላንድ (ካምፕዮን) እና የአፍሪካ ፕላት (ፔላጂያን ደሴቶች) ደሴቶች አሉት። ጣሊያን 301,340 ኪሜ2 (116,350 ካሬ ማይል) ይሸፍናል፣ ወደ 60 ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ ይኖራት። በአውሮፓ አህጉር በመሬት ስፋት አሥረኛዋ አገር ስትሆን በሕዝብ ብዛት ከአውሮፓ ኅብረት አባል አገሮች ሦስተኛዋ ናት። ዋና ከተማዋ እና ትልቁ ከተማዋ ሮም ነው። 

የጣሊያን ባሕረ ገብ መሬት በታሪክ የብዙ ጥንታዊ ሕዝቦች መገኛና መድረሻ ነው። በማዕከላዊ ኢጣሊያ የምትገኝ የላቲን ከተማ በመንግሥትነት የተመሰረተች፣ የሜዲትራኒያንን ዓለም ድል ያደረገች እና ለዘመናት እንደ ኢምፓየር የምትገዛ ሪፐብሊክ ሆነች። በክርስትና መስፋፋት ሮም የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያንና የጳጳሳት መቀመጫ ሆነች። በመካከለኛው ዘመን መጀመሪያ ላይ ጣሊያን የምዕራብ ሮማን ኢምፓየር መፈራረስ እና ከጀርመን ጎሳዎች ወደ ውስጥ ስደት አጋጠማት። በ11ኛው ክፍለ ዘመን የኢጣሊያ ከተማ-ግዛቶች እና የባህር ላይ ሪፐብሊኮች እየተስፋፉ በንግድ አዲስ ብልጽግናን አምጥተው ለዘመናዊ ካፒታሊዝም መሰረት ጥለዋል። የጣሊያን ህዳሴ በ15ኛው እና በ16ኛው ክፍለ ዘመን በፍሎረንስ አብቦ ወደ ቀሪው አውሮፓም ተዛመተ። የጣሊያን አሳሾች ወደ ሩቅ ምስራቅ እና ወደ አዲሱ አለም አዳዲስ መንገዶችን አግኝተዋል፣ ይህም የአውሮፓ የግኝት ዘመን እንዲመጣ አግዟል። ይሁን እንጂ በጣሊያን ከተማ-ግዛቶች መካከል ለዘመናት የዘለቀው ፉክክር እና ንትርክ ባሕረ ገብ መሬትን ወደ ብዙ ግዛቶች ተከፋፍሎ እስከ ዘመናዊው ዘመን ድረስ እንዲቆይ አድርጎታል። በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የኢጣሊያ ኢኮኖሚያዊ እና የንግድ ጠቀሜታ በእጅጉ ቀንሷል።

ከብዙ መቶ ዓመታት የፖለቲካ እና የግዛት ክፍፍል በኋላ ጣሊያን በ 1861 የነፃነት ጦርነቶች እና የሺህዎች ዘመቻን ተከትሎ የጣሊያን መንግሥት መሠረተ። ከ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ጀምሮ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ድረስ ጣሊያን በፍጥነት በኢንዱስትሪ በመግዛት ሰሜኑን በቅኝ ገዝታ ስትገዛ ደቡቡ ግን በድህነት እና ከኢንዱስትሪ ተዳክሞ በመቆየቱ ብዙ ስደተኛ ዳያስፖራ እንዲኖር አድርጓል። እ.ኤ.አ. ከ 1915 እስከ 1918 ጣሊያን በአንደኛው የዓለም ጦርነት ከኢንቴንቴ እና ከማዕከላዊ ኃይሎች ጎን ተሳትፋለች። እ.ኤ.አ. በ 1922 ከግርግር እና ግርግር በኋላ በጣሊያን ፋሽስት አምባገነን ስርዓት ተቋቋመ። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ኢጣሊያ ለአሊያንስ (1940-1943) እጇን እስክትሰጥ ድረስ የአክሲስ አካል ነበረች እና ከዚያም የግዛቷ ክፍል በናዚ ጀርመን ተያዘ፣ የአሊያንስ ተባባሪ ነበር። የጣሊያን ተቃውሞ እና የጣሊያን ነፃ አውጪ (1943-1945)። ከጦርነቱ ፍጻሜ በኋላ ሀገሪቱ በሪፈረንደም ንጉሳዊ አገዛዝን በሪፐብሊክ በመተካት ረጅም የኢኮኖሚ እድገት ያስመዘገበች ትልቅ የላቀ ኢኮኖሚ ሆነች።

ጣሊያን በአለም ውስጥ ስምንተኛ-ትልቅ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) አለው, በአውሮፓ ውስጥ ሁለተኛው ትልቅ የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ (በአለም 7 ኛ-ትልቅ) ነው. ሀገሪቱ በአህጉራዊ እና አለምአቀፍ ኢኮኖሚያዊ፣ ወታደራዊ፣ ባህላዊ እና ዲፕሎማሲያዊ ጉዳዮች ላይ ትልቅ ሚና ትጫወታለች። ጣሊያን የአውሮፓ ህብረት መስራች እና ግንባር ቀደም አባል ናት እና ኔቶ ፣ ጂ7 ፣ ሜዲትራኒያን ህብረት ፣ ላቲን ህብረት እና ሌሎችን ጨምሮ በብዙ ዓለም አቀፍ ተቋማት ውስጥ ትገኛለች። የበርካታ ግኝቶች እና ግኝቶች ምንጭ ሀገሪቱ የባህል ልዕለ ኃያላን ተደርጋ የምትወሰድ እና የአለም የጥበብ ፣የሙዚቃ ፣የሥነ ጽሑፍ ፣የምግብ ፣ሳይንስና ቴክኖሎጂ እና ፋሽን ማዕከል ሆና ቆይታለች። በዓለም ላይ ካሉት የዓለም ቅርሶች ብዛት (58) ያላት ሲሆን በዓለም ላይ አምስተኛዋ በብዛት የሚጎበኙ አገር ናት።

## ይዩ
*የጣልያን ታሪክ

መደብ:ጣልያን
አለማንኛ

**አለማንኛ** በተለይ በስዊስ፣ በሊክተንስታይንና በደቡብ ጀርመን፤ እንዲሁም በፈረንሳይ በጣልያና በኦስትሪያ ክፍሎች የሚገኝ የጀርመንኛ ቀበሌኛ ነው። ስሙ በጥንቱ አላማኒ ከተባለው ጀርመናዊ ጎሣ ይመጣል።

### የጌታ ጸሎት በጥንታዊ አለማንኛ

:Fater unser, thu bist in himile
:uuihi namu dinan
:qhueme rihhi diin
:uuerde uuillo diin,
:so in himile, sosa in erdu
:prooth unseer emezzihic kip uns hiutu
:oblaz uns sculdi unsero
:so uuir oblazem uns skuldikem
:enti ni unsih firleit in khorunka
:uzzer losi unsih fona ubile 

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ጀርመን
መደብ:ስዊዘርላንድ
ፐርል በክ

thumb|right
**ፐርል በክ** በስነ-ጽሁፍ የኖቤል ተሸላሚ (1938) ለመሆን የበቃች አሜሪካዊት ደራሲ ናት። በክ ጁን 26 ቀን 1982 ዓ.ም በምእራብ ቨርጂኒያ ሂልዝቦሮ በተባለ ቦታ ተወለደች። ወላጆቿ ፕሬስብቴርያዊ ሚሲዮኖች የነበሩ ሲሆን ብዙውን የሚሲዮን ስራቸውን በቻይና ነው ያሳለፉት። በዚሁ የተነሳ በክ ከልጅነቷ ጀምሮ እንግሊዝኛን ብቻ ሳይሆን ቻይንኛንም አቀላጥፋ ትናገር ነበር።

ትምህርቷን በ1914 እንዳጠናቀቀች ወደ ቻይና ነው ያቀናችው። በ1915 የወደፊት ባሏ ከሚሆነውን ከጆን ሎሲንግ በክ ጋር ተገናነች። በ1917 ጋብቻቸውን ከፈጸሙ በኋላ ኑሯቸውን ናንሹ በተባለችው የገጠራማዋ አንህዌ ግዛት አደረጉ። በዚሁ ቆይታዋ ነው ወደፊት የሥነ-ጽሁፍ ስራዋ ጉልላት ለመሆን የበቃውን ስሙር መሬት (The Good Earth) ለተባለው መጽሃፏ የሚሆናትን መረጃ የሰበሰበችው።

በክ ጽሁፎቿን ማሳተም የጀመረችው ከ1920ዎቹ ጀምራ ሲሆን አጫጭር ስራዎቿ "The Nation"፣ "The Chinese Recorder"፣ "Asia" እና "The Atlantic Monthly" በተሰኙ መጽሄቶች ታትመውላታል። የመጀመሪያው ወጥ ልብ-ወለድ ድርሰቷ (East Wind, West Wind) በ1930 በጆን ዴይ ኩባንያ ታትሟል። የጆን ዴይ ኩባንያ አሳታሚ የነበረው ሪቻርድ ዋልሽ ኋላ ላይ (1935) የፐርል በክ ሁለተኛ ባሏ ለመሆን በቅቷል።

በ1931 ጆን ዴይ ኩባንያ የፐርል በክን ሁለተኛ ወጥ ልብ-ወለድ ድርስት የሆነውን ስሙር መሬትን አሳተመ። ይኸው ሥራዋ በተከታታይ በ1931 እና በ1932 ዓ.ም በገበያ ላይ አንደኛ ተፈላጊ ሆኖ ለመዝለቅ የቻለ ሲሆን ለሷም በ1935 ዓ.ም የፑሊትዘር ሽልማት እና የሃዌልስ ሜዳልያ አስገኝቶላታል። ስሙር መሬት በ1937 ዓ.ም በኤም.ጂ.ኤም አማካይነት በፊልም መልክ ተቀናብሮ ለተመልካች ቀርቧል። ከዛ በተከታታይ ሌሎች ድርሰቶችን ለአንባቢ አቅርባለች። በክ በ1938 ዓ.ም በስነ-ጽሁፍ የኖቤል ሽልማትን በመቀበል የመጀመሪያዋ (ሴት) አሜሪካዊት ሆናለች። 

ፐርል በክ በ1973 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት ስትለይ ከ70 በላይ ስራዎቿ ታትመውላታል። መቃብሯም ፔንሲልቬንያ ውስጥ በክስ በተባለው ቀበሌ ይገኛል።

መደብ:የአሜሪካ ጸሓፊዎች