ስታሊኒዝም

thumb|250px|ከአምባገነኑ ግዙፍ ሥዕሎች አንዱ
thumbnail|እ.ኤ.አ. በ 1937-1938 በታላቁ ሽብር ሰለባ ከሆኑት የቀብር ስፍራዎች አንዱ 
thumb|170px|የሚገደሉ ንፁሀን ሰዎች ዝርዝር፣ በስታሊን የተፈረመ 
**ስታሊኒዝም** (በሩሲያኛ **Сталинизм**) በሶቭየት ኅብረት የጆሴፍ ስታሊን የፖለቲካ አገዛዝ ለ30 ዓመታት የዘለቀውና በሰላም ጊዜ በአሥር ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን ሕይወት የቀጠፈው።የፖለቲካ ስርዓቱ በስታሊን ግላዊ አምባገነንነት፣ አምባገነናዊ አገዛዝ፣ ጅምላ ጭቆና፣ የመንግስት አካላት እና ገዥው ኮሚኒስት ፓርቲ ውህደት እና ሳንሱር ነው። በእውነቱ የኮሚኒዝም እና የሩሲያዊ ዓለም ርዕዮተ ዓለም ድብልቅ ነው።

የዩኤስኤስአር እና የሱ ተከታይ ሩሲያ በአለም ላይ ትልቁ ሀገራት ናቸው፣ ስለዚህ የአስተሳሰባቸው ተፅእኖ በጣም ትልቅ ነው፣ በትናንሽ ሀገራት ውስጥ ካለው አምባገነንነት በተለየ።

## ታሪክ

ከየካቲት አብዮት 1917 በኋላ ሩሲያን ከጠበኛ ኢምፔሪያሊስት ወደ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የለወጠው፣ ይህም በሩሲያ ቀደም ሲል ተያዘው የነበሩ አገሮችን እንደ ቤላሩስ፣ ዩክሬን፣ ካዛክስታን፣ ፖላንድ፣ ኢስቶኒያ እና ሌሎች ከሩሲያ መለየት አስከትሏል። በሩሲያ ውስጥ ጊዜያዊ መንግስት ተቋቁሟል፣ እሱም በአብዮቱ መሪ አሌክሳንደር ከረንስኪ ይመራ ነበር።ነገር ግን በ1917 መጨረሻ ላይ ሌኒን በአውሮፓ ረጅም ቆይቶ ከነበረ በኋላ ወደ ሩሲያ በጀርመን ንጉሠ ነገሥት ካይዘር ድጋፍ መጥቶ የመንግስት ለውጥ ፈጽሟል፣ ይህም የአገር ውስጥ ጦርነት 1917-1922 ጀምሯል። ኢዮሳይ ስታሊን በዚያ ወቅት የሶቪየት ጦር አንዱ መሪ ነበር። ከአገር ውስጥ ጦርነት በኋላ የተጠናቀቀው የኤስኤስአር መስራት የማይታወቅ ብልህነት ፖሊሲ እና አዲሱ ኢኮኖሚያዊ ፖሊሲ ነበር፣ እንዲሁም በኮሚኒስት ፓርቲ ውስጥ ውጤታማ ትግል። በ1920ዎቹ ህዝቡ በታሪክ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ዜግነት መብቶችን አግኝቷል፣ ነገር ግን በ1920ዎቹ መጨረሻ ላይ ኢዮሳይ ስታሊን ወደ ስልጣን መምጣት ሁሉንም ነገር ቀይሯል። በጦርነቱ ወቅት ከነበረው ቀይ ሽብር በተለየ መልኩ በስታሊን ዘመን የነበረው ጭቆና ሁሉ በአስር እጥፍ የሚበልጥ በዋነኛነት የተፈፀመው በሰላማዊ ጊዜ ነው። በመጀመሪያ ስታሊን በ1929 የግል ንብረት ሙሉ በሙሉ ማስወገድን አስተዋወቀ፣ ይህም ሩሲያን፣ ዩክሬንን፣ ቤላሩስን እና ሌሎች በኤስኤስአር ውስጥ የተካተቱ አገሮችን በተግባር ዘረፋ። ሰዎች በግዴለሽነት ወደ ኮሌክቲቭ እርሻዎች ተገደው የባርነት ሥራ ተቀምጦባቸው ነበር፣ እና ከቶታሊታሪያን አገዛዝ ጋር የማይስማሙ ሁሉ ተገደሉ። በ1932-1933 በስታሊን ፖሊሲ ምክንያት ብዙ ሰዎች ሞቱ፣ በዩክሬን ደግሞ የዩክሬን ህዝብ ጄኖሳይድ ባህሪ ያለው ሆኖ በ10 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ህይወት አሳልፏል። እንዲሁም በናዚ ኮንሰርት ካምፕስ ተመስጦ የተፈጠረ የጉላግ ስርዓት ተፈጠረ፣ ይህም በ1960ዎቹ ብቻ ተሰርዟል ። 
thumbnail|በዩክሬን የስታሊኒስት አገዛዝ ረሃብ ሰለባዎች: ሰዎች በጎዳና ላይ ይሞታሉ, ካርኮቭ, 1933 
thumbnail|በጉላግ ካምፖች ውስጥ ንፁህ እስረኞች ፣ ከላትቪያ የጀርመን እና የሶቪየት ወረራ ሙዚየም ፎቶ 
thumbnail|የመስከረም 22 ቀን 1939 ሰልፍ
thumbnail|ሂትለር እና ስታሊን እንኳን ደስ አላችሁ ተለዋወጡ፣ ታኅሣሥ 1939 
[thumbnail|በስታሊን ዘመን ከተገነቡት በሺዎች ከሚቆጠሩ ተመሳሳይ ሕንፃዎች አንዱ (በ 1952 የተገነባው በ [ዝናምያንካ ከተማ ውስጥ ያለው የባቡር ጣቢያ)]] 
thumbnail|ሞስኮባውያን ስለ ስታሊኒዝም ወንጀል ለመጀመሪያ ጊዜ የተማሩት በ1988 ነው 
thumbnail|የስታሊን አገዛዝ ካስከተላቸው ውጤቶች አንዱ የብረት መጋረጃ መፈጠር እና የቀዝቃዛው ጦርነት መጀመሪያ ነው። ከ1974ቱ አብዮት እና የሶሻሊስት አምባገነን ስርዓት ከተመሰረተ በኋላ ኢትዮጵያ በዩኤስኤስአር ጥገኛ ሆናለች። 
thumbnail|በዘመናዊው ሩሲያ ውስጥ የስታሊን ስብዕና አምልኮ መነቃቃት 
በ1937-1938 በስታሊን ቀጥተኛ ትእዛዝ 700 ሺህ ሰዎች ተገድለው በኋላ በወንጀል አለመኖሩ ተሰርዘው ተከበሩ፣ ይህ አሳዛኝ ክስተት እስከ ኤስኤስአር መፍረስ ድረስ ተደብቆ ነበር እና ትልቅ ሽብር ተብሎ ይጠራ ነበር። በነሐሴ 1939 ኢዮሳይ ስታሊን ከአዶልፍ ሂትለር ጋር የዓለም ክፍፍል የሚያደርግ ሚስጥራዊ ስምምነት ፈረመ፣ እና በሴፕቴምበር 1939 ኤስኤስአር እና ናዚ ጀርመን በጋራ ፖላንድን ጥቃት በመፈጸም ሁለተኛውን ዓለም አቀፍ ጦርነት ጀምረዋል፣ በብሬስት ከተማ በሴፕቴምበር 22 1939 የጀርመን-ሶቪየት የጋራ ወታደራዊ ሰልፈር ተካሂዷል። በ1939-1940 ሶቪየት ኅብረት ፊንላንድን ጥቃት ገደለ ነገር ግን ተሸነፈ። እስከ 1941 ድረስ ስታሊን ከጀርመን ጋር የወዳጅነት ግንኙነት ነበረው፣ ከራሱ ህዝብ ተወስዶ የነበረውን ምግብ በመርዳት  ። እና ሂትለር ብሪታንያን ማሸነፍ ባለመቻሉ እና ስልጣኑን ለመጠበቅ እና ቃል ኪዳኖቹን ለማሟላት በመፈለግ በግንቦት 22 1941 ሶቪየት ኅብረትን ጥቃት ገደለ፣ ኤስኤስአር በመጀመሪያ የ"አራት ኃይሎች" ስምምነት ለመፈረም እና የአክሲስ አገሮች አጋር ለመሆን አቅዶ ነበር፣ ግን የጀርመን ጠላት ሆነ።ከሁለተኛው ዓለም አቀፍ ጦርነት በኋላ ስታሊን ወደ ቤት የተመለሱ የጦር አካል ሽበራዎችን በመግደል ሽበራ አደረገ፣ እና በ1946-1947 ሌላ ረሃብ አስከትሎ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ህይወት አሳልፏል። እንዲሁም በእሱ ተነሳሽነት ብዙ የአውሮፓ አገሮች በኤስኤስአር ተቆጣጠሩ እና እስከ 1990 ድረስ ከውጭ ዓለም ተለያዩ። በ1952፣ ስታሊን ከመሞቱ ከአንድ አመት በፊት፣ “የአይሁድ ብሔርተኝነትን” በማስፋፋት የተከሰሱ ተማሪዎች በጥይት ተደብድበው ነበር   

። በ1953 በተሽባበረ ሁኔታ እና በራሱ ሽንት ውስጥ ወድቆ ሞተ። በስታሊን ዘመን በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች ሞተዋል። የእሱ ስብዕና አምልኮ በ 1956 በይፋ ተወግዟል፣ ነገር ግን የወንጀል መጠኑ ሙሉ በሙሉ የታወቀው እ.ኤ.አ. በ 1985 - 1991 በዲሞክራሲያዊ ማሻሻያ ወቅት ብቻ ነው፣ ይህም የዩኤስኤስአር ውድቀት እና የ 15 አገሮች ነፃነትን አስከትሏል። በብዙ መልኩ የስታሊን ወንጀሎች መረጃ በ"ሜሞሪያል" መብት ተሟጋች ድርጅት ተገኝቷል፣ ይህም ከ2021 ጀምሮ በሩሲያ ተከልክሏል። በዘመናዊ ሩሲያ በቭላድሚር ፑቲን አገዛዝ ወቅት በዴሞክራሲያዊ ማሻሻያዎች የሚጓጓዝ እና ከዩክሬን ጋር ጦርነት ተቃዋሚዎች ላይ የሚደረጉ ዘመናዊ ሽበራዎች በፑቲን ድጋፍ የስታሊን ሰው ማምለክ እየተመለሰ ነው  በብዙ መልኩ የስታሊን የአስተዳደር ዘዴዎች በኢትዮጵያዊው አምባገነን መንግስቱ ኃይለ ማርያም ተቀድተው ተግባራዊ ሆነዋል ።

## የሳይንቲስቶች አስተያየት

thumb|250px|የቻይና ኮሚኒስቶች በሺዎች የሚቆጠሩ የስታሊን ሥዕሎችን ይዘው ዘመቱ

## የስታሊን ዘመን ውርስ
thumb|250px|ፎቶው በዩኤስኤስአር ከተያዙት አገሮች በአንዱ የስታሊን የመታሰቢያ ሐውልት እንዴት እንደተገለጠ ያሳያል
thumb|250px|የስታሊን ምስል
thumb|150px|በስታሊን ስም የተሰየመው ሜዳሊያ በህይወት በነበረበት ጊዜ ተፈጠረ እና ጥቅም ላይ ውሏል፣ በ1930-1950ዎቹ

## አስደሳች እውነታዎች
thumb|250px|አረንጓዴው ኮከብ የኢስፔራንቶ ቋንቋ ምልክት ነው
በጀርመን በናዚ አገዛዝ እና በዩኤስኤስአር በስታሊኒስት አገዛዝ ስር ኢስፔራንቶ የሚለው ቋንቋ ታግዶ ነበር ።

## በባህል እና ሲኒማ
* ረሃብ 33 (1991) 
* ኩፓላ (2020) ፊልም 
* ዘጋቢ ፊልም "የሩሲያዊነት አናቶሚ" (Анатомія рашизму, 2023)  .
## በተጨማሪም ተመልከት
* በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች
* የአሌክሳንደር ሉካሼንኮ አገዛዝ
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት
* ማጎሪያ ካምፕ
* ቀይ ሽብር
* ናዚዝም
* ፑቲኒዝም

## አገናኞች