open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ጌባል

**ጌባል** (አረብኛ፦ جبيل /ጁባይል/፤ ግሪክ፦ Βύβλος /ቢውብሎስ/) በሊባኖስ የሚገኝ ጥንታዊ ከተማ ነው።

የጥንቱ ፊንቄ ታሪክ ጸሐፊ ሳንኩኒያቶን እንዳለ፣ ጌባል ከሁሉ ጥንታዊ ከተማ ሲሆን በንጉሡ ክሮኖስ (ወይም 'ኤሎስ') በፊንቄ (ከነዓን) አገር ተመሠርቶ ነበር።  ለረጅም ጊዜ ከተማው የምስር ፈርዖን ጓደኛ ነበር። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በመዝሙረ ዳዊት 83፡7 እና ትንቢተ ሕዝቅኤል 27፡9 ይጠቀሳል። በኋላ (747 ዓክልበ.) ጌባል ለአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር ተገዥ ሆነ። እንዲሁም በየተራው ወደ ፋርስ፣ መቄዶን እና ሮማ መንግሥታት ተዛወረ፤ ከዚያም ለአረቦች ወደቀ። በመጀመርያው መስቀል ጦርነት (1092 ዓ.ም) ስሙ 'ጊብለት' ተብሎ ለጊዜ የፈረንጆች ማዕከል ሆነ። ከ1508 እስከ 1911 ዓ.ም. በኦቶማን (ቱርክ) መንግሥት ነበር። ከተማው እስከ ዛሬ ድረስ በሊባኖስ ይገኛል።

በጥንት ጌባል ፓፒሩስ (ቄጠማ ወይም የወረቀት ተክል) ወደ ግሪኮች የነገደው ዋናው ወደብ ስለ ሆነ፣ ግሪኮችም የከተማውን ስም Βύβλος /ቢውብሎስ/ ስላሉት፤ ይህ ስም በግሪክ ቋንቋ ደግሞ 'ፓፒሩስ' ወይም 'መጽሐፍ' ማለት ሆነ። ይህም ቃል በእንግሊዝኛ (በታላቅ የአናባቢ መፈራረቅ ምክንያት) የ«Bible» (/ባይብል/፣ መጽሐፍ ቅዱስ) ምንጭ ሆነ።

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ከነዓን
መደብ:ሊባኖስ
የዶሮ ክሬም ሱፕ

ቺክን ክሬም ሱፕ (ለ10 ሰው)

አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች
    3 መካከለኛ ጭልፋ (300 ግራም) በስሎ የተገረደፈ የዶሮ ስጋ
    1 መካከለኛ ጭልፋ (150 ግራም) ደቆ የተከተፈ ቀይ ሽንኩርት 1 መካከለኛ ጭልፋ (150 ግራም) ደቆ የተከተፈ የባሮ ሽንኩርት
    1 መካከለኛ ጭልፋ (150 ግራም) የደቀቀ የሲለሪ ግንድ
    5 የሾርባ ማንኪያ ፉርኖ ዱቄት
    1 ሊትር ወተት
    4 ሊትር ቺክን ስቶክ (የዶሮ መረቅ)
    ቡኬጋርኒ
    1 የሻይ ማንኪያ ጨው
    1 የሻይ ማንኪያ ቁንዶ በርበሬ
    3 የሾርባ ማንኪያ የገበታ ቅቤ

አዘገጃጀት
1.    ቅቤውን በወፍራም ብረት ድስት ማቅለጥና ማሞቅ፣
2.    ሽንኩርት፣ ባሮና ሲለሪውን መጨመር፣
3.    እንዳይቀላ በጥንቃቄ ማብሰል፣
4.    ዱቄቱን ጨምሮ ነጣ ያለ አሸዋማ መልክ ቀለም እስኪያወጣ በደንብ ማማሰል፣
5.    መረቁን አሙቆ ጠብ እያደረጉ እንዳይጓጉል በማማሰል መረቁን ጨርሶ መጨመር፣
6.    እስኪፈላ እንዳይዝ አልፎ አልፎ ማማሰል፣
7.    ቡኬጋርኒውን ጨምሮ ማማሰል፣
8.    ጨውን ማስተካከልና ቁንዶ በርበሬውን መጨመር፣
9.    እንዲፈላ መተው፣
10.     መካከለኛ ውፍረት እስኪያገኝ ድረስ ማቆየት፣
11.     ቡኬጋርኒውን ማውጣት፣
12.     በማጥለያ ካጠለሉ በኋላ መልሶ ጥዶ ወተት መጨመር፣
13.     የዶሮውን ስጋ ጨምሮ ማቅረብ፡፡

መደብ:አበሳሰል
ቀላል የውሃ ማጣሪያ ዘዴ

ቆሻሻ ውሃን ለማጣራት ብዙ መንገዶች አሉ። ሆኖም ግን በቀላሉ ያለ ብዙ ወጭ ወይም ደግሞ ለድንገተኛ ጥማት የሚረዳ የውሃ ማጣራት ዘዴ እታች ይታያል፡

ስዕል:1289878258535.jpg

መደብ:እራስህ ስራ
አልወለድም

**«አልወለድም»** በደራሲ አቤ ጉበኛ ብዕር ተከሽኖ የቀረበና በ፲፱፻፶፭ ዓ.ም. ለሕትመት የበቃ ልብ ወለድ መጽሐፍ ነው። በ ፲፱፻፷፮ ዓ/ም ዳግም ለኅትመት የበቃው እና አብዮቱ በሀገሪቱ ሲቀጣጠል በኅብረተሰቡ ዘንድ በከፍተኛ ሁኔታ የተነበበው ‘አልወለድም’ ማንንም ሰው ከእናቱ ማሕጸን ጀምሮ ምኞትና ጥንቃቄ ሊለየው እንደማይገባ የሚያትት ሲሆን በመታየት ላይ ያለው እውነታ ግን አዳጋች የሆነና የሰው ዘር በድህነት ተወልዶ፣ አድጎ እና ኑሮው በድህነት እንደሚያልፍ ያሳያል። እንዲህ ያለው ሁኔታ አግባብ አለመሆኑንም ይቃወማል።  መጽሐፉ የሰው ልጅ የሚደርስበትን መከራ በመቃወም ይሞግታል። የሰው ልጅ መብት በአግባቡ መጠበቅ እንዳለበት ያስረዳል።

## ማጣቀሻ
* [ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''መዝገበ ሕትመት ዳሰሳ''፣ ቅፅ ፳፭፣ ቁጥር ፭፣ [2000|፳፻] ዓ.ም.፣ ገፅ ፲፬] 


መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
እንደወጣች ቀረች

**«እንደወጣች ቀረች»** 189 ገጾች ያሉትና በ፲፱፻፵፮ ዓ.ም. የተፃፈ ሲሆን በውስጡም ከ፲፱፻፳፰ እስከ ፲፱፻፴፫ ዓ.ም. በኢትዮጵያ ላይ የተፈፀመው የኢጣልያ ወረራና በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ያመጣው አያሌ ቀውሶች በሰፊው ያትታል። በተለይም በህዝቡ መንፈስ ላይ፣ በአገሪቱ ልማድና የኑሮ ባህል ላይ በአጠቃላይ በማህበራዊ ህይወቱ ላይ ታላቅ ቀውስን ያስከተለ መሆኑንም ያብራራል።

የነበረውን የጦርነት አስከፊነት መጽሐፉ ሲያትት ኢጣሊያኖች እጅግ ጨካኞች ነበሩ። በተለይም ከሀገሬው ተወላጆች በልዮ ልዩ ምክንያት በዘመኑ በእስር ላይ የነበሩትን በመፍታት ለራሳቸው ባንዳ አድርገው ከመለመሏቸው በኋላ ከአርበኞች ጋር ያዋጓቸው ነበር። ሀገሬውን እርስ በርሱ በማዋጋት ህዝቡን ጨርሶ ሀገሪቷን ለመውረስ ከፍተኛ እቅድ ነበራቸው። አርበኞች ግን የምግብ ችግር፣ የክረምቱ መጫንና የበረሀው ኑሮ ሳያግዳቸው ቤት ሀገር ነው ሀገር ከሌለ ቤት የለም በማለት ለባዕድ መገዛት አሻፈረኝ ብለው ለነፃነታቸው በየዱሩ እንደተዋጉም ያወሳል።

ፀሀፊው በመጽሐፉ በሰፊው ሊያሳይ የሞከረው ሀሳብ በኢጣልያ ወረራ ምክንያት በሀገሪቱ የተስፋፋው የሴተኛ አዳሪነት አስከፊ ህይወት ነው።

ይህ ዘመን የሰው ስብዕና የተዋረደበት፣ ገንዘብ ከሰው ይልቅ የተወደደበት፣ ፍቅርና ዘመድ ወደ ገንዘብ የተለወጠበት ዘመን ነበር። ከዚህም የተነሳ በከተማ ሲኖር ባለትዳር ከመሆን ይልቅ ሴተኛ አዳሪ መሆን ሰፊ ነፃነትና ደስታም ያለበት ኑሮ ነው ተብሎ የታመነበት ዘመንም ነበር።

ሌላው የማህበራዊ ኑሮ ቀውስ ነው ብለው ጸሐፊው በስፋት ያተቱት ስለመጠጥ ጠንቅ ነው። በኣጠቃላይ ደራሲው ይህንን ሁሉ የማህበራዊ ህይወት ቀውሶች ያመጣው የኢጣሊያ መምጣት ነው። ላይጠቀምበት የሰው ሀገር ወሮ፣ የሰውንም ቤተሰብ በትኖ፣ የሰውንም ትዳር አጥፍቶ ፣ የሰውንም ምግባር አበላሽቶ ከፈላስፋዎች መካከል ዓለም እንደ ፈጣሪው የመጀመሪያው ነው። መጀመሪያና መጨረሻ የለውም ፍጡር ከፈጣሪው አይለይምና ይህም አባባል የፈላስፋው የአርስጣጣሊስ ሲሆን ከእርሱ በኋላ በኋላ የፊሊጶስ ልጅ የእስክንድር፣ ሴቶቹንም ቅጥ በሌለው ኑሮ ዕድሜያቸውን እንዲጨርሱ አደረጋቸው በማለት ሴተኛ አዳሪነትን በእጅጉ የሚቃወም ሲሆን በተጨማሪም ከዚህ በፊት ይህ ምግባር ከነውር ይቆጠር ነበር ነውርነቱ የተሻረው በኢጣሊያኖች ጊዜ እንደሆነ ስለተረዳሁ ለወገኖቼ ይህንን የመሰለ ኑሮ የማያዘልቅ ስለሆነ አዲሶቹም እንዳይታለሉ የገቡትም ወደ ወትሮው ትዳራቸው እንዲመለሱ የሚሻል ነው በማለት ይህንን ልብወለድ መፅሐፋቸውን መታሰቢያነቱ ለኢትዮጵያውያን ሴቶች እንዲሆን በማበርከት ፅፈዋል።

## ማጣቀሻ
*ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 14-15 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
መጋቢት ፳፩

**መጋቢት ፳፩ ቀን** 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፩ ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፻፷፬ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፷፫ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፰፻፶፱ ዓ/ም የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዊሊያም ሲዋርድ አላስካን ከሩሲያ በ ሰባት ነጥብ ሁለት ሚሊዮን ዶላር ገዛ።

*፲፱፻፬ ዓ/ም የሞሮኮ መሪ ሱልጣን አብደልሃፊድ አገሪቱን በፈረንሳይ ጥላ ሥር ያደረገውን ስምምነት ፈረሙ። ሞሮኮ ከ ፵፬ ዓመት በኋላ መጋቢት ፳፱ ቀን ፲፱፻፵፰ ዓ/ም በ  ግርማዊ ዳግማዊ ሀሰን መሪነት ነጻነቷን ተቀዳጀች። 

*፲፱፻፸፫ ዓ/ም ፵ኛው የአሜሪካ ፕሬዚደንት ሮናልድ ሬጋን ጆን ሂንክሊ በሚባል ግለሰብ በተተኮሰ ሽጉጥ ደረታቸው ላይ ተመተው ቆሰሉ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት
*፲፱፻፶፫ ዓ/ም የታኅሣሥ ግርግር በመባል በታሪክ መዝገብ የሚታወቀውን የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ በግንባር ቀደምነት ያካሄዱት የክብር ዘበኛ አዛዥ ብርጋዴር ጄኔራል መንግሥቱ ንዋይ በተቀበሉት ፍርድ መሠረት በስቅላት ተቀጡ።

## ዋቢ ምንጮች

* (እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/march_30 

መደብ:ዕለታት
አርሙኝ

**«አርሙኝ»** በቢትወደድ መኮንን እንዳልካቸው ተጽፎ በ፲፱፻፶፪ ዓ.ም. ለህትመት የበቃ መጽሐፍ ነው። የፀሐፊውን የሕይወት ታሪክ ባጭሩ እንዲሁም በተለያየ ጊዜ ፀሐፊው የሠሩዋቸውን ልብ ወለድ ስብስቦችን፣ ስለ ማይጨው ጦርነት እና የዓለም ፖለቲካን በማካተት የጻፉትን ጠቅልሎ የያዘ ነው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 15 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
የሾህ አክሊል

**«የሾህ አክሊል»** በዕውቁ ባለቅኔና ደራሲ ሎሬት ፀጋዬ ገብረመድኅን በ፲፱፻፶፪ ዓ.ም. የተደረሰ ተውኔት ሲሆን በመኳንንት ቤት ያደገ አንድ ወጣት የመኳንንት ሴት ልጅ ለትዳር መፈለጉንና እሱ ግን አቻ ቤተሰብ ባለመሆኑ ለጋብቻው ብቁ ሳይሆን እንደቀረ ያሳያል። ይኸውም አንድ ሰው ማንነቱ የሚረጋገጠው በእሱ በራሱ ሳይሆን በቤተሰቡና በወገኑ እንደነበር የሚያመለክት ነው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 16 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ፕሪንተር

**ፕሪንተር** ማለት አንድን በኮምፒውተር ላይ ያለን ጽሁፍ ወረቀት ላይ ለማተም የምንጠቀምበት መሳሪያ ነው።

መደብ:ኮምፒዩተር
ጤዛ (ፊልም)

**ጤዛ** በኢትዮጵያዊው የፊልም ባለሙያ ፕሮፌሰር ኃይሌ ገሪማ የተሰራ ፊልም ነው። በ2009 እ.አ.አ. የኡጋድጉውን የፊልም ፌስቲቫል ያሸነፈ ፊልም ሲሆን በደርግ ዘመን ስለነበረው የኢትዮጵያ ሁኔታ ይዳሥሳል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ስላንቺ

**ስላንቺ** የኢትዮጵያ አስቂኝ የፍቅር ፊልም ነው። ፊልሙ በኢትዮጵያ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል። በ4ኛው የኢትዮጵያ ዓለም አቀፍ የፊልም ፌስቲቫል 3 ሽልማቶችን ያገኘ ሲሆን በኒው ዮርክ ዓለም አቀፍ የፊልም ፌስቲቫል ላይም በተመሳሳይ ምርጥ ዓለም አቀፍ አስቂኝ የፍቅር ፊልም ተብሎ ተሸልሟል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
የወንዶች ጉዳይ

**የወንዶች ጉዳይ** የኢትዮጵያ አስቂኝ የፍቅር ፊልም ነው። ፊልሙ በኢትዮጵያ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል። የፊልሙ ፀሀፊ አድማሱ ከበደ ሲሆን ፊልሙ በሁለት ተከታታይ ክፍሎች የተሰራ እና ከፍተኛ ተመልካች በሁለቱም ክፍል ያገኘ ፊልምነው።
በዚሕ ፊልም ላይ፡
ሸዋፈራው ደሳለኝ፤ሸዊት ከበደ፣ረቂቅ ተሾመ፤ሚካኤልሚሊዮን፤ዘሪሁን አስማማው፤ደራሲው አድማሱ ከበደ እና ሌሎችም ተሳትፈውበታል።
ብዙ ሰዎች አሁን ድረስ ቢቀጥል ጥሩ ነው ይላሉ ፊልሙ አዝናኝ እና ምርጥ አስተማሪ ፊልም ነው።ፊልሙ ሀገር ውስጥ ተሰርቶ መለወጥ እንደሚቻል፣የእዉነት ፍቅር ውስጥ መዋሸት እንደማያስፈልግ ያስተምራል።
ሴራ
የፊልሙ ሴራ የሚጀምረው የ አእምሮ የመጀመሪያው ጓደኛ ጥላው አሜሪካ ትሄዳለች።ከዛም እሱ በጣም ይተክዛል። መንገድ ላይ ሲቀመጥ  25 ሳንቲም ይወረውለታል ካንድ ሴት ልክ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ሰርግ ሰርግን ይጠራል እንደሚባለው። አእምሮ በውሸት አሜሪካ ነበርኩኝ ብሎ በውሸት ህሊናን ይተዋወቃታል።ከዛም የትምህርት መማሪያ ብር ሲቸግራት ብር ስትጠይቀው አርቴፊሺያል ወርቅ ይሰጣታል።ከዛም በእጅ አዙር በጓደኛው ሊያስነጥቃት ሲል ከስልክእንጨት ጋር ተላትሞ እቅዳቸው ይከሽፋል።ወርቅ ቤት ልትሸጠው ስትል ህሊና በጥፊ ትመታለች።ከዛም ትጠራውና ህሊና አርቴፊሺያል አበባ ትሰጠዋለች።ጠርሙስ እና መስታወት ታወድማለች።ሲገመት ብዙ ብር ይሆነዋል። አእምሮ እና ህሊና ይጣላሉ።ከዛም የመጨረሻ መለያያ ቃሉን አእምሮ ሲናገር እንባዋ መጣ። እንዲህም አለ።አንድ አናፂ የሚከፈለውን ደሞዝ ምን ያህል እንደሆነ እያወቅሽ ልታዝኚልኝ አልቻልሽም። እኔ ኢየሱስ ክርስቶስ በምድር ላይ እያለ የሚሰራ የነበረውን ነው የምሰራው ሲላት እንባዋ ወረደ። መልሰው ታረቁ ተሳሳሙ። አእምሮ እና ህሊና ታረቁ ።ፊልሙ መጨረሻ ላይ በስሜታዊነት ረቂቅ ቆርቆሮ ወርውራ ቴዎድሮስን መታዋለች። ይሄ ነው ፊልም ኢትዮጵያኖች ቆመው ያጨበጨቡለት። ሴራ ተፃፈ በዮሴፍ። 
ዮሴፍ አንተንይስሙ ፌስቡክ ገፄ ነው። የሚጨመር የሚቀነስ ንገሩኝ።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
መደብ:አስቂኝ ፊልሞች
የወንዶች ጉዳይ 2

**የወንዶች ጉዳይ 2** የኢትዮጵያ አስቂኝ የፍቅር ፊልም ነው። ፊልሙ በኢትዮጵያ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

## ደግሞ ይዩ
* የወንዶች ጉዳይ

## ዋቢ ምንጭ
* ሐበሻ ፊልም

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
መደብ:አስቂኝ ፊልሞች
አድዋ (ፊልም)

**አድዋ** በኢትዮጵያዊው የፊልም ባለሙያ ፕሮፌሰር ኃይሌ ገሪማ የተሰራ ጥናታዊ ፊልም ነው። ፊልሙ በ1999 እ.ኤ.አ. የተሠራ ሲሆን የአድዋ ጦርነት ጊዜ የነበረውን የኢትዮጵያ ሁኔታ ይዳሥሳል።

መደብ:ጥናታዊ ፊልሞች
መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ፍቅር ሲፈርድ

**ፍቅር ሲፈርድ** ወይም **ቀዝቃዛ ወላፈን 2** የኢትዮጵያ ፊልም ነው። ፊልሙ በኢትዮጵያ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
መራራ ቅጣት

**መራራ ቅጣት** የኢትዮጵያ ፊልም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ኮሞሮስ (ፊልም)

**ኮሞሮስ** የኢትዮጵያ ፊልም ነው። ፊልሙ የተመሰረተው በኖቬምበር 23 1996 እ.አ.አ. በደረሰው የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ 961 የጠለፋ አደጋ ላይ ነው። ይህ ፊልም በሀገሪቱ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ባለቀለም ህልሞች

**ባለቀለም ህልሞች** የኢትዮጵያ አስቂኝ የፍቅር ፊልም ነው። ፊልሙ በሀገሪቱ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።ባሁኑ ሰአት ደግሞ ''ባለቀለም ህልሞች ቁጥር 2 ተሰርቶ በሁሉም አዲስ አበባ ሲኒማ ቤቶች በእይታ ላይ ይገኛል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ነገ

**ነገ** የኢትዮጵያ ፊልም ነው። ፊልሙ በሀገሪቱ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ የቆየ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
አያስቅም

**አያስቅም** የአርቲስት ደረጀ ኃይሌ አስቂኝ ፊልም ነው። ፊልሙ በኢትዮጵያ ውስጥ የተሠራ ሲሆን በሀገሪቱ በሚገኙ የተለያዩ ሲኒማ ቤቶች ረዥም ጊዜ ቆይቷል። በዚህም በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል። 

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
መደብ:አስቂኝ ፊልሞች
አባይ ወይስ ቬጋስ

**አባይ ቨርሰስ ቬጋስ** በኢትዮጵያዊያን እና በውጭ ሀገር ዜጎች የተሰራ ፊልም ነው። ይህ ፊልም ከኢትዮጵያ ፊልሞች ለየት የሚያደርገው በተሻለ የፊልም ዕውቀት እና የፊልም መሳሪያዎች በተለይም *Red One* በተባለው ካሜራ የተቀረጸ ፊልም በመሆኑ ነው።  ቀረፃዎች በኢትዮጵያ እና በአሜሪካ ከተሞች ተደርገዋል። በፊልሙ ላይ ዳይሬክተሩ ቴዎድሮስ ተሾመን ጨምሮ ሌሎች አንጋፋ እና ወጣት ተዋንያን ተሳትፈውበታል። ፊልሙ በሀገሪቱ ሲኒማ ቤቶች መታየት የጀመረ ሲሆን በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቷል።

## ዝግጅት
ይህ ፊልም ሙሉ ፕሮዳክሽኑ በቴዲ ስቱዲዮ ፕሮዳክሽን የተሠራ ሲሆን የእያንዳንዱ ተሳታፊ የስራ ድርሻ ከዚህ እንደሚከተለው ነው።
* ደራሲ እና ዳይሬክተር፡ ቴዎድሮስ ተሾመ
* 1ኛ ረዳት ካሜራ፡ ሳልቫዶር ቬጋ
* 2ኛ ዩኒት ፎቶግራፍ ዳይሬክተር፡ ብስራት ጌታቸው 
* የፎቶግራፍ ዳይሬክተር፡ ማቲያስ ሹበርት
* ረዳት ዳይሬክተር /ኢትዮጵያ/፡ ያሬድ ሹመቴ
* ፕሮዳክሽን ማናጀር /ኢትዮጵያ/፡ በኃይሉ ተሾመ፣ ነብዩ ታደሰ
* ማጀቢያ ሙዚቃ፡ ሱልጣን ኑሪ (ሶፊ)፣ ስለሺ ደምሴ (ጋሽ አበራ ሞላ)
* ላስ ቬጋስ ፕሮዲዩሰር፡ ትሬቨር ጆንስ
* ድምጻውያን፡ ሃመልማል አባተ፣ ጎሳዬ ተስፋዬ እና ማዲንጎ አፈወርቅ
* ስክሪን ፕሌይ፡ ቴዎድሮስ ተሾመ፣ ሠለሞን ቦጋለ፣ ፈለቀ አበበ፣ ያሬድ ሹመቴ፣ ማርክስ ናሽ
*ዋና አዘግጅ፡ ቴዎድሮስ ተሾመ

መደብ:የኢትዮጵያ ፊልሞች
ዝክረ ነገር

**ዝክረ ነገር** በማኅተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል ተጽፎ በ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ለህትመት የበቃ መጽሐፍ ነው። ይህ መጽሐፍ በታሪክ ከፍተኛ ግምት የሚሰጠውና አጠቃላዩን የኢትዮጵያ ሕዝብ ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ የሚዘክር ነው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 14 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ልብወለድ ታሪክ ጦቢያ

**ጦቢያ** ወይም **ልብወለድ ታሪክ ጦቢያ::** በአፈወርቅ ገብረ እየሱስ በ፲፱፻ ዓ.ም. በሮማ የታተመ ሲሆን 90 ገጾች አሉት። በኢትዮጵያ የሥነ ፅሑፍ ታሪክ የመጀመሪያ ልብወለድ መፅሐፍ ለመሆኑ የሚነገርለት ይህ መጽሐፍ በወቅቱ ተነስቶ የነበረውን የአረማውያንንና የክርስቲያኖችን ጦርነት ይተርካል። ደራሲው በመፅሐፉ ውስጥ ስለተለያዩ ማህበራዊ ጉዳዮች ማለትም ስለደግነትና ክፋት፣ ስለሀይማኖትና ፍቅር በሰፊው ያትታሉ። መፅሐፉ በተለይ የፍቅርን ሀያልነት ለማሳየትና የሀይማኖት ልዩነት ስላልበገረው ታላቅ ፍቅር በሰፊው ይተርካል። በተጨማሪም ደራሲው በጽሑፉ ውስጥ ሊያስተላልፉ የሞከሩት መልዕክት የሰው ልጅ በባዕድ አምልኮ ተሸብቦ ከመኖር ይልቅ ፈተናና ችግር ቢገጥሙት እንኳን ለእነዚህ ሳይበገር በአንድ አምላክ አምኖ ከጸና ድል ሊያደርግ እንደሚችል ነው። ጦቢያን ወደ እንግሊዝኛ ለመተርጎም ጥረቱ ተጀምሯል። ከዚህ በፊት የመጀመሪያውን የትግርኛ ልብወለድ መጽሐፍ ወደ እንግሊዝኛ የተረጎመው ግርማይ ነጋሽ በሚቀጥሉት ጊዚያት ጦቢያን ለመተርጎም ወደደቡብ አፍሪካ እንደሚያመራ አሳውቁአል። 

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ወዳጄ ልቤ

**ወዳጄ ልቤ** በብላታ ኅሩይ ወልደ ሥላሴ ተጽፎ በ፲፱፻፲፭ ዓ.ም. የታተመ መጽሐፍ ነው። ይህ መጽሐፍ ዓለማዊ ሃይማኖትን ማስተማሪያ ሲሆን፣ ከመጽሐፍ ቅዱስ ምሣሌዎችን በመጥቀስ ክፋት የሰው ልጆች አጥፊና መጨረሻው የማያምር መሆኑን ያስረዳል። ከቀድሞው የሃይማኖት ትምህርት ለየት ባለ ልብ ወለድ መልክ የቀረበ በመሆኑ ብዙ አንባቢዎችን እንደ አረካና ጥሩ የጊዜ ማሳለፊያ እንደነበር ይታወቃል።

## ማጣቀሻ
* ሙሉ ገፁን

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር

**መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር** በቢትወደድ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ ተጽፎ በ፲፱፻፲፮ ዓ.ም. የታተመ መጽሐፍ ነው። ይህ መጽሐፍ ከመስራት የተነሳ የሰው ልጅ እንዴት ከተፈጥሮ ጥገኝነት ተላቅቆ ከኋላ ቀር አኗኗር ወደ ተሻለ ሕይወት እንደሚለወጥ የሚያስረዳ ሲሆን የዓለም ሕዝቦች የዕውቀታቸውና የሀብታቸው ደረጃ ከፍና ዝቅ ያለ መሆኑ ምክንያቱ ከጦርነት የተነሳ ነው ይላል። ጦርነቱንም የሚነሱ ነገሥታትና አለቆቹ ሁሉ ልባቸው ሀብት እንደፈለጉ አይገልፅም። ነገር ግን ስም ለመፈለግና ለማግኘት ወይም ሀይማኖቱን ለማስፋፋት ወይም የተጠቃውን ለመርዳት አስመስለው ይነሳሉ። የጦርነት ሁሉ ፍፃሜ ምኞት ግን መዝረፍና ማስገበር ነው። ይህንንም ሲሉ ዕውቀታቸው የሰፋ ነገሥታትም ቢሆኑ መዝረፍን አይተዉም። አዘራረፋቸው ግን የዕውቀት አዘራረፍ ነው እያለ በሰፊው ያወሳል።

በአክሱም ዘመነ መንግሥት የእስራኤልና የአህዛብ ወገን ተብሎ የሁለት ዓመት ጦርነት በመፍጀቱ የኢትዮጵያ ሕዝብ ከፍ ወዳለው ደረጃ እንዳይደርስ ዋና መሰናክል ሆኗል።

ዋጋ ማለት የስራ መለኪያ ነው። ዕውቀት ከጉልበት ይከበራል። ዕውቀት የሌለው ሕዝብ ሁሉ ለብቻው መንግሥት ቢኖረውም ባይኖረውም ዕውቀት ያላቸው ሕዝቦች ይገዙታል። ሰው ሲፈጠር ጌታና ድሀ ሆኖ አልተፈጠረም። ድህነትና ጌትነት የተለየው በሰው ዕውቀት ነው። የሀብት መለኪያ ሥራ ነው። ስለዚህ ሀብት ማለት የተከማቸ ሥራ ማለት ነው።

አርነት ያለው ሕዝብ ማለት ዕውነተኛ ትርጉሙ ለብቻው መንግሥት ያለው ማለት ብቻ አይደለም፣ ራሱንም የቻለ ሕዝብ ማለት ነው እንጂ። የኢትዮጵያ ሕዝብ እስከዛሬ ድረስ ገና ራሱን አልቻለም። እስቲ የሰራነውን እንይ እንዴት የተሠራና ማን ያመጣው ነው? ጭቅጭቅና ጦር ቅድሚያ የሚበዛው በስራ ባልሰለጠኑ ሕዝቦች ውስጥ ነው። ስለዚህም ሕዝቡ ሲሰለጥን የሹሞቹን ዕርዳታና ቸርነት የሚፈልግበት ምክንያት ሁሉ ያንሳል።

ሕዝቡ እንዲረዳና እንዲበረታ የፈለገ መንግሥት ከሁሉ ነገር በፊት የባላገሩ ትዳር እየተሻለ እንዲሄድ መጣር አለበት። ስለዚህ የሕዝብ ማሰልጠኛ ት/ቤቶች በየአይነቱ ማቋቋም፣ ሕዝቦችን የሚያቀራርብ የመጓጓዣ መንገድና ምድር ባቡር መስራትና የውጭ ኢንቨስተርን በደስታ ተቀብሎ ማስተናገድ፣ እነዚህን ከተከተለ የመንግሥት ሀብትና ሀይል እያደገ ይሄዳል ብለው በመቀጠልም ስለ ትምህርት ጥቅም ሲጽፉ ትምህርት በሌለበት ሀገር ለስርዓት የሚሆን መሠረት አይገኝም። ስርዓት የሚገኘው በትምህርት ነውና ትምህርት የሌለው ሕዝብ ስርዓት አይወድም አይጠቅመውም በማለት ያብራራሉ።

ስለ ገንዘብ አጠቃቀም ደግሞ ሲጽፉ ሕዝቡ ገንዘቡን በቤት ውስጥ ከማስቀመጥ ይልቅ በባንክ አስቀምጦ በባንክ ኖት መጠቀምን መልመድ አለበት። የባንክ ስራ በሞኖፖል መሆን የለበትም። ለደሀ ሕዝብ ከትልቁ የለውጥ መሳሪያ ይልቅ ትንንሹ የለውጥ መሳሪያ ያስፈልጋል (ከ.ሩብ፣ ከአለድ እና ከብር በመተመን መገዛዛትን ያሻል)። የኢትዮጵያ መንግሥት የለውጥ መሳሪያ ወርቅ እንዲሆን ቢጥርበትና እንዲሁም የገንዘብ ደንብ ማውጣት አለበት በማለት የደንብን አስፈላጊነት በጽሁፋቸው ይገልጻሉ።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 11-12 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
የዓመፅ ኑዛዜ

**የዓመፅ ኑዛዜ** በደራሲ አቤ ጉበኛ በ፲፱፻፶፭ ዓ.ም. የተፃፈ ሲሆን 85 ገጾች አሉት። በመፅሐፉም የተገለፀው ታሪክ ሰፊ ሆኖ ደራሲው ባጭሩ ለመግለፅ ቀላልና አጭር በሆነ ዘዴ የፃፈው ነው።

ታሪኩም አንድ ራሱን ወዳድ ሰው ታሪክ በኑዛዜ መልክ የሚገለፅበት ሲሆን፣ በአንድ የገጠር መንደር ውስጥ ጥሩ ኑሮ አላቸው ከሚባሉ ቤተሰቦች ውስጥ የወጣው ባለታሪክ ቤተሰቦቹን በድንገተኛ ህመምወያጣል። በድንገትም ያልተጠበቀ የቤተሰብ መበታተን ይደርሳል። በአጎቱ ሚስት ይፈፀምበት በነበረው ድርጊት ተማሮ ወደ ከተማ የኮበለለው ወጣት ባገኘው የትምሀርት ዕድል ተጠቅሞ አገሩንና ወገኖቹን መርዳትና መንከባከብ ሲገባው በተለያዩ ክፉ ነገሮች ተጠምዶ ይልቁንም በአልጠግብ ባይነት ከሚገባው በላይ ሃብት በማግበስበስና የወገኖቹንም ድርሻ ጭምር በመስበሰብ ለአገሩም ሆነ ለወገኖቹ የተጣለበትን ተስፋ ሳይፈፅም በሞት አፋፍ ላይ ሳለ የሚሰማውን ፀፀትና እሱን አይተው ሌሎች እንደ እርሱ ከመሆን እንዲቆጠቡ የሚናገርበት ሲሆን በተጨማሪም የርሱ ህይወት ትምህርት እንዲሆናቸው በመጨረሻም ሲበድላቸውና ሲያሳዝናቸው ለኖሩት ወንድሞቹና እንዲሁም ለወገኑ የሚያስተላልፈውን የኑዛዜ ቃል የምናይበት ነው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 17-18 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
ጎበዝ አየን

**ጎበዝ አየን** በደራሲ ዮፍታሄ ንጉሤ የተጻፈ መጽሐፍ ነው። በመጽሐፉ ተጠቃሎ የሚገኘው ፍሬ ሐሳብ የ፲፱፻፳፰ ዓ.ም. የኢጣልያንን ወረራ አስመልክቶ ሕዝቡ በጀግንነት እንዲጋፈጠው የሚያበረታታና የሀገር ፍቅር ስሜትን የሚቀሰቅስ ነው።

## ማጣቀሻ
*ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ መዝገበ ህትመት ዳሰሳ፣ ቅፅ 25፣ ቁጥር 5፣ 2000 ዓ.ም.፣ ገፅ 13 

መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
መሠረተ ልማት

**መሠረተ ልማት** የእርሻንና የኢንዱስትሪን ክፍላተ ኢኮኖሚ የሚያገለግሉ ልዩ ልዩ የኢኮኖሚ ቅርንጫፎችን በጥቅሉ ለማመልከት በኢኮኖሚ ነክ ጽሑፎች ውስጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በሥራ ላይ የዋለ ቃል ነው። በመሠረተ ልማት ውስጥ የሚጠቃለሉት መንገዶች፣ ወደቦች፣ ድልድዮች፣ አውሮፕላን ማረፊያዎች፣ መጋዘኖች፣ ቦዮች፣ የኃይል ማመንጫዎች፣ የባቡር ሃዲዶች፣ ልዩ ልዩ የመገናኛ አውታሮች፣ የውሃና ፍሳሽ ተቋሞች፣ የትምህርትና የጤና አገልግሎቶችና የመሳሰሉት ናቸው።

ቃሉ በመጀመሪያ ያመለክት የነበረው በግንባር የተሰለፉ ወታደሮችን የሚያግዙና ድጋፍ ሰጪ የሆኑ እንደ ስንቅ ዝግጅት እንደ መሣሪያ ማከማቻ ቦታዎች እንደ ተዋጊ አውሮፕላን ማረፊያዎችና የመሳሰሉትን ሲሆን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ልዩ ልዩ የኢኮኖሚ ተቋሞችን በማመልከት ትርጉሙ ከልማት ጋር ሊያያዝ ችሏል።

በመሠርተ ልማት ውስጥ የሚጠቃለሉ ልዩ ልዩ የኢኮኖሚ ተቋሞች የአንድን ሀገር ቂሳዊ ሀብት በማሳደግ ረገድ በሚጫወቱት ሚና ምርታዊና ኢምርታዊ መሠረተ ልማት ተብለው ይከፈላሉ። ምርታዊ መሠረተ ልማት የሚባሉት ከቁሳዊ ምርት ጋር በቀጥታ የተገናኙ እንደ መንገዶች እንደ ባቡር ሃዲዶች እንደ ኃይል ማመንጫዎችና እንደ መጋዘኖች የመሳሰሉትን ሲያጠቃልል፣ በኢምርታዊ መሠረተ ልማት ውስጥ የሚጠቃለሉት ደግሞ ከቁሳዊ ምርቱ ጋር ቀጥተኛ ባልሆነ መንገድ የሚገናኙ እንደ ትምህርትና እንደ ጤና አገልግሎቶች የመሳሰሉት ናቸው።

## ማጣቀሻ
* የማርክሲዝም ሌኒኒዝም መዝገበ ቃላት ፤ ፲፱፻፸፰፤ ገጽ 47

መደብ:ምጣኔ ሀብት
ክፍሌ ወዳጆ

**ክፍሌ ወዳጆ** (እ.አ.አ. ከኦክቶበር 30 1936 እስከ ኤፕሪል 28 2004 የኖረ) ከ እ.አ.አ. 1974 እስከ 1977 ድረስ ኢትዮጵያ በውጭ ጉዳይ ሚኒስትርነት የመሩ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ሰው ነበሩ። በተጨማሪም እ.አ.አ. ከ25 ሜይ 1963 እስከ 21 ጁላይ 1964 የመጀመሪያው የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ዋና ፀሐፊ ነበሩ።

መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
ግርማ ነጋሽ

thumb|right|ግርማ ነጋሽ
**ግርማ ነጋሽ** (፲፱፻፴፮ ዓ.ም.) ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ ነው።

ግርማ ነጋሽ የተወለደው በ፲፱፻፴፮ ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ አራት ኪሎ አካባቢ ሲሆን ያደገው ከፍልውሃ በላይ ፊት በር ከሚባለው ሠፈር ነው።

ግርማ ነጋሽ ወደ ሙዚቃው ዓለም ለመግባት ዋናው ምክንያት የሆነው ሙዚቃን መውደድ ብቻ ሳይሆን ከታዋቂው ጥላሁን ገሠሠ ጋር በአደጉበት አካባቢ በሠፈር ልጅነት መገናኘትና የቅርብ ጓደኛ መሆን ነው። መጀመሪያ በፖሊስ ሠራዊት ከዚያም በብሔራዊ ቲያር በመቀጠር ስምንት ያህል ሙዚቃዎችን ተጫውቷል። ለመጀመሪያ ጊዜ በመድረክ ላይ ይዞ የቀረባቸው ዘፈኖች «የኔ ሃሣብ»ና «ምነው ተለየሽኝ» በመባል የሚታወቁትን ነው። ዜማዎቹ የሌላ ቢሆኑም ለሰሚ ጅሮ ጥሩ ሆነው እንዲደርሱ በእኩሌታ ጥረት ያደረገባቸው በመሆኑ አብዛኞቹን ይወዳቸዋል። የቤተሰብ ሙያውን ባለመውደድ እና በተለያዩ ምክንያቶች የተነሳ ሙዚቃን የወደዳትን ይህል ፈጥኖ ሊታወቅባት ችሏል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 8 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
የኢትዮጵያ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች

ኢትዮጵያ ውስጥ የተለያዩ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች አሉ። እነዚህም መሣሪያዎች የጅማት፣ የትንፋሽና የምት ተብለው ወደ ሶስት ይከፈላሉ።

## የክር ሙዚቃ መሣሪያዎች
እነዚህ መሣሪያዎች ድምጽ የሚሰጡት በንዝረት ነው።
* በገና፡ መንፈሳዊ ዜማዎችን ለማዜም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* ክራር፡ ይህ የጅማት የሙዚቃ መሣሪያ ለአያሌ ዓመታት ለደስታ፣ ለትካዜ፣ ለፍቅርና ለቀረርቶ ስንጠቀምበት የቆየ መሣሪያ ነው።
* መሰንቆ (ማሲንቆ)፡ በተለይ በሰሜን ኢትዮጵያ የሚገኝ ጥንታዊ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* ዲታ፡ በሲዳሞ የሚገኝ የጅማት መሣሪያ ነው።
* ዱል፡ በጋምቤላ የሚገኝ የጅማት መሣሪያ ነው።

## የትንፋሽ ሙዚቃ መሣሪያዎች
እነዚህ መሣሪያዎች ድምጽ የሚሰጡት በትንፋሽ ኃይል ነው።
* ዋሽንት፡ አብዛኛውን ጊዜ እረኞች በሀገር ቤት ይገለገሉበታል። በተጨማሪም በመድረክ ላይ ለክራርና ለመሰንቆ ቅኝት በመስጠትና ዜማን በማጀብ ያገለግላል።
* አምቢልታ፡ ሶስት ዓይነት አመቢልታዎች አሉ። ስማቸውም ኡፍን፣ አውራ እና የማ ነው። በኢትዮጵያ ለክብረ በዓልና ወደ ጦር ሜዳ ለሚሄድ ሰልፈኛ የሚነፋ አድማቂ መሣሪያ ነው።
* መለከት፡ ቀደም ባለው ጊዜ ሰዎች ተሰብስበው የመንግሥት አዋጅ እንዲሰሙ ትዕዛዝን መስጫ መሣሪያ ሆኖ ሲያገለግል የቆየ ነው።
* ድንኬ፡ በሲዳሞ ክፍለ ሀገር በወላይታ አካባቢ ለአስከሬን ማጀቢያነት የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* ፖረሬሳ፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ለዘፈን ማጀቢያ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* ሁራ፡ በከፋ ክፍለ ሀገር ያሉ ጎሳዎች የሚጠቀሙበት የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* ሁልዱዱዋ፡ በሲዳሞ ክፍለ ሀገር የቀብር ሥነ ሥርዓት ለመግለጽ የሚነፋ መሣሪያ ነው።
* ጨቻ ዝዬ፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ውዝዋዜ ለማድመቅ የሚያገለግል የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* ዛክ፡ በከፋ ክፍለ ሀገር የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* ሸመቶ፡ በከፋ ክፍለ ሀገር የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* ፋንፋ፡ በከፋ ክፍለ ሀገርና በጋሞጎፋ /ኮንሶ/ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* አዋዛ፡ በወለጋ ክፍለ ሀገር በአሶሳ አካባቢ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።

## የምት ሙዚቃ መሣሪያዎች
* ከበሮ፡ ለዘፈን ማድመቂያና ለሠርግ እንዲሁም ለቤተ ክርስቲያን ዝማሬ ቀሳውስት በሽብሸባ ጊዜ የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
* አታሞ፡ ለሙዚቃና ለጭፈራ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* ነጋሪት፡ በሰልፍ ጊዜ የሚጎሰም የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* መቋሚያ፡ ለመንፈሳዊ ዝማሬ ከከበሮው ስልት ጋር በተዛመደ ሁኔታ በመንቀሳቀስ ቀሳውስት የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
* ፀናፅል፡ ለመንፈሳዊ ዝማሬ ቀሳውስት የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
* ቅል፡ ቅል በውስጡ ጠጠሮች ወይም ፍሬዎች ተጨምረውበት ለዘፈን ማድመቂያ ያገለግላል።
* ቻንቻ፡ በጋሞጎፋ ክፍለ ሀገር በጭፈራ ጊዜ በወገብ ላይ የሚታሰር አዳማቂ መሣሪያ ነው።
* ካመባ፡ ከሸክላ የተሠራ በደቡብና በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝ መሣሪያ ነው።
* ቃጭል፡ አብዛኛውን ጊዜ ለመንፈሳዊ ዜማ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* ቶሞ፡ በጋምቤላ ብሔረሰብ ውስጥ እውቅና ተወዳጅ የሆነ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። በተጨማሪም በኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ታንዛኒያ፣ ናይጄሪያ፣ ሱዳንና ዛየርም በዚህ መሣሪያ እንደሚጠቀሙ ታውቋል።
* ጋሬ፡ በጋምቤላ ብሔረሰብ ውስጥ በእግር ላይ ታስሮ ጭፈራን የሚያደምቅ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* የግመል ቃጭል፡ ይህ መሣሪያ በተለይ ከእንጨት የሚሠራ ሆኖ ሙዚቃን ለማጀብ የሚጠቅም መሣሪያ ነው።

1ኛ ፊፊ_የጃዊ፣የዳንጉ እና የቋራ ወረዳ አገዎች የመስቀል ክብረ በአል እለት ቤተክርስትያን በመሄድ የሚጫወቱት የትንፋሽ መሳሪያ
2ኛ እንዲልቤል_የጃዊ፣የዳንጉር እና የቋራ ወረዳ አገዎች ከብርቱካ መሰል ከዛፍ ፍሬ የምትሰራ አንድ አፍ እና መገቡ ላይ ሁለት ቀዳዳ ያላት የትንፋሽ መሳሪያ ናት
3ኛ እምቢልታ_የጃዊ፣የዳንጉር፣የቋራ ወረዳ አገዎች የሰርግ ማጀብያነት ይጠቀማሉ

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 32-35 

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቃ መሳሪያዎች
ሞኝ ባልና ሚስት

ሁለት ሞኝ ባልና ሚስት አብረው ይኖሩ ነበር። ከዕለታት አንድ ቀን እንጨት ለቀማ ወደ ጫካ በመንገድ ሲሄዱ፣ ከጫካ የሚመለስ አንድ ሰው አገኙ። ከዚያም እንዲህ ብለው ነገሩት። እዚያ የሚታየው ቤት ውስጥ እንዳትገባ፣ ረሰተን ሳንዘጋ ወጥተን ነው። እቤት ውሰጥ የምንጠቀምባቸውና ያካበትናቸው ነብረቶቻችን በሙሉ በቤት ውስጥ እዳለ ነው። አደራ ወደዚያ ሒደህ ንብረቶቻችንን እዳትነካ ብለው ጉዟቸውን ቀጠሉ። አንጨት ለቅመው ሲመለሱ በቤታቸው ውስጥ ሰባራ ገል እንኳን የሌለበት ባዶ ቤት ሆኖ አገኙት። ብዙም ሳይቆዩ ቀደም ሲል አደራ እዳትነካብን ያሉት ሰው ቤት ውሰጥ ምንም ሳያሰቀር ዘርፏቸው መሔዱን ሲያረጋገጡ፣ ዱላዎቻቸውን በመያዝ ከጫካ ሲመለስ አግኝተውት የነበረውን ሰው መፈለግ ጀመሩ። ከብዙ ፍለጋ በኋላ ስለደከማቸው ወደ ቤታቸው ሲመለሱ በመንገድ ላይ ሌላ ሰው አገኙ። ያገኙትን ሰው አስቁመው በል የወሰድኸውን ንብረታችንን አሁኑኑ መልስ፣ አለበለዚያ በምታየው በያዝነው ዱላ ቀጥቅጠን እንገድልኻለን ሲሉት፣ ሰዎቹ ስለምን ንብረት እንደምታወሩ አልገባኝም፣ ከገበያ የገዛሁነትን ዕቃ ወደሱቄ አድርሼ ከብቶቼን ለማምጣት ወደ ሜዳው እየወረድሁ ነው። ሲላቸው ጭራሽ ወደሱቅህ ወስደህ ልትቸበችብልን ነው፣ እያሉ በያዙት ዱላ ቀጥቅጠው ገደሉት። ይባላል። [ተሻሻሎ ተፃፈ - ማማሩ በዛብህ - ሚያዚያ/2014 ዓ.ም.]

[መደብ:የኢትዮጵያ ቀልዶች]
ኮርብን ብሉ

[thumb|200px|ኮርብን ብሉ በ[ፍሎሪዳ፣ 2007 እ.ኤ.አ.]]

**ኮርብን ብሉ ሬቨርስ** (ፌብሩዋሪ 1989 እ.ኤ.አ. ተወልዶ) አሜሪካዊ ተዋናይ፤ ሞደል፣ ጭፈረኛና ዘፋኝ ነው። በተለይ የሚታወቀው ሓይ ስኩል ሚውዚካል ስለሚባለው ትርዒት ነው።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
ሹክሹክታ የጠብ ወለምታ

**ሹክሹክታ የጠብ ወለምታ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሹክሹክታ ከጠብ በይዘቱ ያነሰ ቢሆንም የጠብ ዘር ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሺ መት ሺ ሞት

**ሺ መት ሺ ሞት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሺም ታለበ አንድ ያው በገሌ

**ሺም ታለበ አንድ ያው በገሌ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለሌላው ቢተርፈርፍ ለኔ ግን ብዙ ለውጥ የለውም  ማለቷ ነው ድመት።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
የሳውዲው ልዑል

አንድ የናጠጠ የሳውዲ ልኡል ልጅ ለከፍተኛ ትምህርት ጀርመን ሄዶ አንድ አመት ከተማረ በኌላ አንድ ደብዳቤ ላባቱ ይጽፋል ..ደብዳቤው የሚከተለው ነው .." አባቴ ሆይ በርሊን ውብ ከተማ ናት ..ግን አስተማሪዎቼ በሙሉ የሚመላለሱት በባቡር ነው እናም እኔ ብቻ በወርቅ የተንቆጠቆጠ መኪና ስነዳ ትንሽ ቅር ይለኛል :: " ብሎ ደብዳቤውን ላከ :: ከሁለት ሳምንት በኌላ የአባቱ ደብዳቤ ከ 10 ሚሊዮን ቼክ ጋር መጣለት :: ድብዳቤው እንዲህ ይላል "" ውድ ልጃችን እባክህ አታሰድበን ...የራስህን ባቡር ግዛ አሉት ይባላል።

መደብ:የኢትዮጵያ ቀልዶች
ሺ ቢታለቡ ከገሌ አላልፍም አለች ድመት

**ሺ ቢታለቡ ከገሌ አላልፍም አለች ድመት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  የባይተዋርነት ወይም የሌሎች መትረፍረፍ ለግለሰቡ ብዙ ለውጥ የማያመጣ ሆኖ ሲገኝ የሚነገር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሺ ዝንብ መሶብ አይከፍትም

**ሺ ዝንብ መሶብ አይከፍትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ድር ቢያብር አንበሳ ያስር ከሚለው አባባል ተቃራኒ ሲሆን ምናልባትም የተቃራኒነቱ ምክንያት ዝንቦች ተባብረው የመስራት ባህርይ ስሌላቸው ይሆናል። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሽልም እንደሆን ይገፋል ቂጥም እንደሆን ይጠፋል

**ሽልም እንደሆን ይገፋል ቂጥም እንደሆን ይጠፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  በርግዝና ወቅት የሽልን ሆድ ማሳበጥ ያጠቅሳል አጠቃላይ የተረትና ምሳሌው ትርጉም ግን 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሽሮን ሲሸውዷት ፕሮቲን ነሽ አሏት

**ሽሮን ሲሸውዷት ፕሮቲን ነሽ አሏት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ዶሮን ሲያታልሏት በመጫኛ ጣሏት ከሚለው ተርትና ምሳሌ ጋር ተመሳሳይ ቅርጽ አለው። ሆኖም የዚህ ትርጉሙ ምናልባት ሽሮ እንደሚነገርለት ብዙ ፕሮቲን የለውም ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሾላ በድፍን

**ሾላ በድፍን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  አንድ አንድ ነገርን ሳይገልጡ ተከድኖ ይብሰል ማለት ጥሩ ነውን የሚያስተምር። ሁልጊዜ የማይሰራ አባባል ቢሆንም ለተወሰኑ ነገሮች ጠቃሚ ሳይሆን አይቀርም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀዋሳ ዩኒቨርስቲ

**ሐዋሳ ዩኒቨርሲቲ** ኢትዮጵያ ውስጥ በሲዳማ ክልል ሀዋሳ ከተማ የሚገኝ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው።

## ታሪክ
ስሙ አሁን ከ**ደቡብ ዩኒቨርስቲ** ተቀይሯል።

## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎች

## ካምፓሶች

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
መቀሌ ዩኒቨርሲቲ

**መቐለ ዩኒቨርስቲ** ኢትዮጵያ ውስጥ በትግራይ ክልል መቐለ ከተማ የሚገኝ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው።

## ታሪክ
## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎች
## ካምፓሶች

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:መቀሌ
ዲላ ዩኒቨርስቲ

**ዲላ ዩኒቨርስቲ** ኢትዮጵያ ውስጥ በደቡብ ብሄር ብሄረስቦችና ሕዝቦች ክልል ዲላ ከተማ የሚገኝ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው። ተቋሙ በ1999ዓ.ም ከተቋቋሙት አዳዲስ ዩኒቨርሲቲዎች አንዱ ነው።

የዲላ ዩኒቨርስቲ ታሪክ

## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎች
## ካምፓሶች

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
ሀረማያ ዩኒቨርሲቲ

**ሃረማያ ዩኒቨርስቲ** ኢትዮጵያ ውስጥ በኦሮሚያ ክልል አለማያ ከተማ አካባቢ የሚገኝ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው። ተቋሙ ከሀገሪቱ ቀደምት ዩኒቨርሲቲዎች አንዱ ነው።

የተፈታኞች ፎቶ 2015

## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎች
**College of Computing and Informatics**

	Department of software engineering (ንጉሡ ዲፓርትመንት)

	Department of Information Technology

	Department of Information System

	Department of Management of Information System

	Department of Computer Science

	Department of Statistics

## ካምፓሶች

thumbnail
መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
ደብረ ማርቆስ ዩኒቨርሲቲ

**ደብረ ማርቆስ ዩኒቨርስቲ** ኢትዮጵያ ውስጥ በአማራ ክልል ደብረ ማርቆስ ከተማ የሚገኝ የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው። ተቋሙ በ1999 ዓ.ም. ከተቋቋሙት አዳዲስ ዩኒቨርሲቲዎች አንዱ ነው።

## ታሪክ

## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎች

## ካምፓሶች
ዋናው ግቢ-ደብረ ማርቆስ ክተማ
ጤና ካምፓስ-ደብረ ማርቆስ 
ሌሎች ካምፓሶች
ቡሬ ካምፓስ-ቡሬ ከተማ
ቢቸና ካምፓስ-ቢቸና ካምፓስ

የትብብር ፕሮግራም-መርጦለማሪያም
ከተማ 
መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
ዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ

**ዩኒቲ ዩኒቨርሲቲ** በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ የግል ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት አንዱ እና ግንባር ቀደሙ ነው።

## ታሪክ
## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎ ''unity''

## ካምፓሶች

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:አዲስ አበባ
አልፋ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ

**አልፋ ዩኒቨርሲቲ** በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ የግል ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት አንዱ ሲሆን በተለይም የርቀት ትምህርትን ለሀገሪቱ በማዳረስ ግንባር ቀደሙ ነው።

## ታሪክ
## ፋኩልቲዎች እና የትምየትምህርት ህርት ክፍሎች

## ካምፓሶች

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
ባሌ ሮቤ

**ባሌ ሮቤ** በደቡብ መካከለኛው ኢትዮጵያ፣ በኦሮሚያ ክልል ባሌ ዞን ውስጥ የሚገኝ ከተማ ነው። ይህ ከተማ በላቲቱድ እና ሎንግቲዩድ  ላይ ይገኛል።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ኦሮሚያ ክልል
ባሌ ዞን

**ባሌ ዞን** በኦሮሚያ ክልል ከሚገኙ 12 ዞኖች አንዱ ነው።
## ከተሞች

መደብ:ኦሮሚያ ክልል
ቃልቻ

**ቃልቻ** የመስጅድ አገልጋይ ሲሆን ከደረስና በኋዋላ የሚመጣ ማዕረግ ነው።

## ለቃልችና ምን መማር ያስፈልጋል

## ቃልቻ ለመሆን ስንት ዓመት ይፈጃል

## የቃልቻ [[ደመ-ወዝ]] ስንት ነው

መደብ : ሃይማኖት
ደመ-ወዝ

**ደመ ወዝ** አንድ ቅጥረኛ ለተወሰነ አገልግሎት በተስማማው የክፍያ መጠን መሰረት ከሰጠው አገልግሎት በኋላ ከቀጣሪው የሚሰጠው ክፍያ ነው።

መደብ: አሠሪ እና ሠራተኛ
ቅጥረኛ

**ቅጥረኛ** በተስማማበት የተወሰነ አገልግሎት እና ከቀጣሪው በሚሰጠው ተመጣጣኝ ደመ-ወዝ የሚሰራ አገልጋይ ነው።

መደብ:አሠሪ እና ሠራተኛ
ክፍያ

**ክፍያ** ከገዥ ወይም ተጠቃሚ ለአምጭው ወይም ለአገልግሎት ሰጭው የሚሠጥ ተመጣጣኝ የገንዘብ ወይም የዓይነት ክፍያ ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ገዥ

**ገዥ** የዓይነት ክፍያ ወይም በገንዘብ ሊሆን ይችላል፤ የመግዛት አቅም ያለው የግብይት አካል ነው። ይህ አካል ለሚገዛው ሸቀጥ የሚሆን ተመጣጣኝ ክፍያ ሲፈፅም የቁሱ ባለቤት ይሆናል።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
የመግዛት አቅም

**የመግዛት አቅም** ለተወሰነ አገልግሎት ወይም ለቁስ ባለቤትነት ተመጣጣኝ ክፍያ የመፈፀም ችሎታን ይገልፃል።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
አለማያ

**አለማያ** ወይም **አለም ማያ** በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል በምስራቅ ሀረርጌ ዞን የሚገኝ ከተማ ነው። ይህ ከተማ በላቲቱድ እና ሎንግቲዩድ  ላይ ይገኛል።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
አገልግሎት

**አገልግሎት** ከአገልግሎት ሰጭ ለገዥ ወይም ተጠቃሚ በተመጣጣኝ የገንዘብ ወይም የዓይነት ክፍያ የሚሰጥ ጥቅም ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ተጠቃሚ

**ተጠቃሚ** ከአገልግሎት ሰጭ ጋር በሚፈፅመው የገንዘብ ወይም የዓይነት ክፍያ ተገቢውን አገልግሎት የሚያገኝ የግብይት አካል ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ተመጣጣኝ ክፍያ

**ተመጣጣኝ ክፍያ** ተጠቃሚ ላገኘው አገልግሎት ወይም ገዥ ለገዛው ሸቀጥ በሁለቱ የግብይት አካላት ስምምነት ይመጥናል ተብሎ የሚቀርብ የገንዘብ ወይንም የዓይነት ክፍያ ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
የዓይነት ክፍያ

**የዓይነት ክፍያ** በአንድ ግብይት ውስጥ ለሸቀጥ (አሰፈላጊ እቃ) ና አገልግሎት መግዢያ እንዲሁም እዳ መክፈያ የሚሆን ከገንዘብ ውጭ ያለ ክፍያ ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ግብይት

**ግብይት** በገዥ ወይም ተጠቃሚ እና በአገልግሎት ሰጭ መካከል የሚደረግ የአገልግሎት እና ሸቀጥ ልውውጥ ወይም ማህበራዊ መስተጋብር ነው።

*
የግብይት አካል

**የግብይት አካላት** የሚባሉት በግብይት ሂደት ውስጥ የአንበሳውን ድርሻ የሚይዙት አካላት ናቸው።
:እነዚህም፡
* ገዥ
* ተጠቃሚ
* አምጭ
* አገልግሎት ሰጭ

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
እሣቱ ተሰማ

thumb|right|እሣቱ ተሰማ

**እሣቱ ተሰማ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

እሣቱ ተሰማ በ፲፱፻፴፩ ዓ.ም. በሲዳሞ ክፍለ ሀገር ተወለደ። በ፲፱፻፴፬ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ መጥቶ ዘመድና ረዳት ስላልነበረው በስድስት ኪሎ አካባቢ ጫማ እየጠረገ እራሱን ማስተዳደር ጀመረ። በልጅነት ጊዜው በበዓላትና በሠርግ ላይ በድምፁ ይጫወት ነበር። በ፲፱፻፵፮ ዓ.ም. መባቻ ላይ በቀድሞው የክብር ዘበኛ የሙዚቃ ክፍል ውስጥ የመጀመሪያ ድምፃዊ ሆኖ ለመቀጠር የበቃውና ከኢትዮጵያ ቀደምት የሙዚቃ ሰዎች መካከል አንዱ ሊሆን ችሏል።

በ፲፱፻፵፰ ዓ.ም. በኢትዮጵያ የሬዲዮ አገልግሎት ሲጀምር «እንኩ እንኩ ፅጌሬዳ፣ አጥቻት ሳልጎዳ» በሚለው ዘፈኑ የመጀመሪያው ድምፃዊና የሬዲዮ ጣቢያው መራቂ ለመሆን በቅቷል። አንጋፋው ከያኒና ለሀገር ባህል ዜማ ከፍ ያለ ፍቅር የነበረው እሣቱ ከ፪፻ በላይ ዘፈኖችን የተጫወተ ሲሆን በራሱ ዜማና ድርሰት ተጫውቷቸው በሕዝብ ዘንድ ከተወደዱለት መካከል «ድማሜ»፣ «ትዳር ስመኝ»፣ እና «ምነው መንገብገቤ» ድንቅ የሥራ ውጤቶቹ ናቸው።

እሣቱ በሙያው ኩሩ የነበረና ነባር ድምፃዊ የነበረ ሲሆን በጤናው መታወክ ምክንያት ከሚወደውና ከሚያፈቅረው አሳድጎም እዚህ ካደረሰው የሙዚቃ ክፍል በ፲፱፻፸ ዓ.ም. በሐኪም ፈቃድ ተሰናበተ።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 9 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ተዘራ ኃይለ ሚካኤል

**ተዘራ ኃይለ ሚካኤል** ዝነኛ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

ተዘራ ኃይለ ሚካኤል በ፲፱፻፴ ዓ.ም. በሸዋ ክፍለ ሀገር በየረርና ከረዮ አውራጃ ደብረ ዘይት ከተማ ልዩ ስሙ ሆራ በተባለው ሥፍራ ተወለደ። ተዘራ በወላጅ አባቱ የሥራ ፀባይ የተነሳ ባሌንና ወለጋን ገና ሕፃን ሳለ ረግጧቸዋል። በ፲፱፻፴፰ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ መጥቶ በዳግማዊ ምኒልክ ትምህርት ቤት እስከ 9ኛ ክፍል ድረስ ተማረ።

ከድምፃዊነቱ ባሻገር በጊታር ጨዋታ የተካነ ነው። በተጨማሪም የዜማና የግጥም ድርሰት ዕጣ ክፍሉ ናቸው። ተዘራ በአብዛኛው የሚታወቀው በቁመቱ ነው። ከሚጫወትበት የጊታር መሣሪያ ከፍ የሚለው በጥቂቱ ነው።

ተዘራ በረጅም ዘመን ቆይታው ከተጫወታቸው አያሌ ዘፈኖች ውስጥ «እኔ ነኝ ተዘራ» እና «ማን ይሆን ተርጓሚ» የተሰኙት ዜማዎቹ በሕዝቡ ዘንድ እንዲታወቅ አድርገውታል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 9-10 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
አያሌው መስፍን

**አያሌው መስፍን** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

## የሕይወት ታሪክ
አያሌው መስፍን በ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. በወሎ ክፍለ ሀገር በየጁ አውራጃ ተወለደ። አያሌው ገና በልጅነቱ የሙዚቃ /የዘፋኝነት/ ሙያ ፍቅር ስለነበረበት ወላጆቹ ወደ ትምህርት ቤት ሲልኩት እሱ ግን የሚውለው አዝማሪዎች በማሲንቆ በሚጫወቱበት ሥፍራ ነበር። ይህንንም በውስጥ የሚነደውን የሙዚቃ ፍቅር ለማርካት ከወሎ ጠፍቶ በ፲፱፻፶፮ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ መጣ። አዲስ አበባ እንደመጣም ብሔራዊ ቲያትር ድምፃውያንን ለመቅጠር ማስታወቂያ አውጥቶ በነበረበት ጊዜ የተሰጠውን የመግቢያ ፈተና መቶ ከሚሆኑ ተወዳዳሪዎች በአንደኛነት ቢያልፍም ወላጆቹ በተለይም አባቱ የአያሌውን ዘፋኝ መሆን በሬዲዮ ከሰማ አዝማሪ ሆነ ብሎ ይጠላኛል በማለት ፈርቶ ሳይቀጠር ቀረ። ከእዚያም አባቱ እንዳይቀየሙት በማለት ሙያውን ትቶ በቀድሞው የክብር ዘበኛ ሠራዊት ውስጥ በወጣት ሻምበልነት ተቀጥሮ እስከ ፲፱፻፶፱ ዓ.ም. ድረስ ቆየ። ሆኖም አያሌው ዓላማና ፍላጎቱ በሙዚቃ ሙያ ውስጥ ገብቶ ስሜቱን ማርካት በመሆኑ ወደ ሙዚቃው ዓለም የሚገባበትን መንገድ ቀይሶ በጊዜው በነበረው አንድ ባንድ ውስጥ ተቀጥሮ በ፲፱፻፶፱ ዓ.ም. ወደ ጅማ ሄደ።

አያሌው ከጅማ ወደ አዲስ አበባ ተመልሶ ፈጣን ኦርኬስትራ በመባል በሚታወቀው በወ/ሮ አሰገደች አላምረው ቤት (ፓትሪስ ሉሙምባ የሚባል የማታ ክበብ ውስጥ) በሳምንት አምስት ብር እየተከፈለው ተቀጥሮ ይሰራ ነበር። ሆኖም ግን በዚያን ጊዜ ማለት በነሐሴ ወር ፲፱፻፶፱ ዓ.ም. ፲፮ የሚሆኑ ዘፈኖቹን አዘጋጅቶ ለኢትዮጵያ ሕዝብ በሬዲዮ አቀረበ። ከዚያ በኋላ ከፍተኛ የሆነ የሕዝብ ፍቅርና አድናቆትን አትርፎ ክፍያው በቀን ወደ አሥራ አምስት ብር ከፍ አለ።

ከዚያም በ፲፱፻፷፪ ዓ.ም. አያሌው የፈጣን ኦርኬስትራን ትቶ ብሔራዊ ቲያትር ገባ። ብሔራዊ ቲያትርም ለ፫ ወራት ያህል ብቻ ከሰራ በኋላ ክፍሉን ለቆ በፖሊስ ሠራዊት የሙዚቃ ክፍል ተቀጥሮ እስከ ፲፱፻፷፮ ዓ.ም. የዘመን መለወጫ በዓል ድረስ ሲያገለግል ቆይቶ ከ፲፱፻፷፮ ዓ.ም. በኋላ ጥቁር አንበሳ የተባለ የግሉ የሙዚቃ ጓድ አቋቁሞ በ፲፬ቱም ክፍላተ ሀገራት ተዘዋውሮ የሙያ ግዳጁን ተወጥቷል።

## የሥራዎች ዝርዝር
አያሌው ከ፫፻ የሚበልጡ ዘፈኖችን የተጫወተ ሲሆን ከእነዚህም ውስጥ «ቻለው ሆዴ»፣ «ማሩኝ ዘመዶቼ»፣ «ማን ልበል ወዳጄ»፣ «በምላስ በስሎ»፣ «አላጎበድድም»፣ «ቀኔን እገፋለሁ»፣ «ወልደሽ ያሳደግሽኝ እናቴ ናፈቅሽኝ»፣ የተሰኙት በሕዝብ ዘንድ በጣም ተወዳጅ ናቸው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 11-12 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
እዮኤል ዮሐንስ

**እዮኤል ዮሐንስ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

እዮኤል ዮሐንስ በ፲፱፻፳፯ ዓ.ም. ተወለደ። እዮኤል ዮሐንስ በመጀመሪያ ዲያቆን እንደነበርና አቶ መኮንን ሀብተወልድ ሲቀድስ ድምፁን ሰምተው ፲፱፻፴፭ ዓ.ም. አስጠርተው በሀገር ፍቅር እንዲቀጠር እንዳደረጉትና በድምፃዊነትም፣ በቲያትር ደራሲነት በተፈጥሮው የታደለ በመሆኑ በቲያትር ቤቱ ትልቅ ዝናን ለማትረፍ በቅቷል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 12 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ግርማ በየነ

**ግርማ በየነ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

ግርማ በየነ አዲስ አበባ ተወልዶ ያደገ ሲሆን ትምህርት ቤት ሲዘጋ በጊዜያዊነት በቀ.ኃ.ሥ.ቲ በድምፃዊነት በመቀጠር በ፲፱፻፶፪ ዓ.ም. ለመጀመሪያ ጊዜ ለህዝብ ታየ። ከዚያም እንደገና የአስረኛ ክፍል ትምህርቱን በማቋረጥ እስከ ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ድረስ በራስ ባንድ በሙዚቃ ክፍል በድምፃዊነት ሲያገለግል ከቆየ በኋላ የራሱን ባንድ በማቋቋም በራሱ ፍቃድ ሥራውን ለቆ ወጣ።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 12 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ሸቀጥ

**ሸቀጥ** አምጭው በተመጣጣኝ ክፍያ ለገዥ የሚያቀርበው ቁስ ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
አምጭ

**አምጭ** በግብይት ሂደት ውስጥ ሸቀጥን ለገዥ በተመጣጣኝ ክፍያ የሚያቀርብ [የግብይት አካል] ነው።

[መደብ:ማህበራዊ ግብይት
መስፍን ኃይሌ

**መስፍን ኃይሌ** ዝነኛ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

መስፍን ኃይሌ በሐረርጌ ከተማ ተወልዶ ያደገ ሲሆን ከዚያም ወደ ዝቋላ መጥቶ የቄስ ትምህርት ተምሮ ወደ አዲስ አበባ በመምጣት የክብር ዘበኛ ሠራዊት ባልደረባ በመሆን ከ፲፱፻፵፫ እስከ ፲፱፻፵፱ ዓ.ም. ድረስ እያገለገለ በመጠኑ ያንጎራጉር ነበር። በ፲፱፻፶ ዓ.ም. እንደገና የፖሊስ ባልደረባ በመሆን የቲያትርና የሙዚቃ ክፍል አባል ሆኖ በድምፃዊነቱ በመጫወት ጥሩ ዝናን አትርፏል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 13 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ካሣ ወልዴ

**ካሣ ወልዴ** ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነበር።

ካሣ ወልዴ ባደረበት የሙዚቃ ስሜት የተነሣ በአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት በ፲፱፻፵፬ ዓ.ም. በድምፃዊነት በመቀጠር ተወዳጅነትን አትርፎአል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 13 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ጌታመሳይ አበበ

**ጌታመሳይ አበበ** ታዋቂ የኢትዮጵያ ባህላዊ ዘፋኝ ሲሆን ያለው የጠለቀ የማሲንቆ ዕውቀትና ችሎታው **የማሲንቆው ሊቅ** የሚል መጠሪያ አጎናፅፎታል። ጌታመሳይ አበበ በሰሜን አሜሪካ፣ በአውሮፓና በአፍሪቃ በመዟዟር የኢትዮጵያን የባሕል ጨዋታ በተለያዩ አለም አቀፍ መድረኮች ላይ ያንፀባረቀ አንጋፋ የባሕል ተጫዎች ነው።

## የሕይወት ታሪክ
ጌታመሳይ አበበ በአሩሲ ክፍለ ሀገር ልዩ ስሙ አልባሶ በተባለ ቦታ በ፲፱፻፴፭ ዓ.ም. ተወለደ። ባለማሲንቆው ጌታመሳይ በሙያው ተለክፎ እጁን ለሙዚቃ የሰጠው ገና አንድ ፍሬ ልጅ ሳለ በሚኖርበት ሠፈር አካባቢ ሠርግና ክርስትና ሲኖር ማሲንቆ ይጫወቱ የነበሩትን በማየት ልቡ እጅግ ከተነሳ በኋላ ነው። ጌታመሳይ በግል ጥረቱ እንጨት እያጎበጠ የፈረስ ጭራ በማሰር ማሲንቆ መጫወት በመቻሉ ስሜቱ ወደዚህ ሙያ እንዲያመራ አስገደደው። ጌታመሳይ በ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ከሀገር ቤት መጥቶ ብሔራዊ ቲያትር ቤት ልምምድ ሲያደርግ ከቆየ በኋላ በአንዳንድ ተፅዕኖዎች ምክንያት ቲያትር ቤቱን ተሰናበተ። በ፲፱፻፶፮ ዓ.ም. በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የባህል ማዕከል የኢትዮጵያ ኦርኬስትራ እንደተቋቋመ ተቀጥሮ በርካታ ዘፈኖችን ተጫውቷል። በ፲፱፻፷ ዓ.ም. ወደ ሀገር ፍቅር ቲያትር ቤት ተዛወረ።

ጌታመሳይ በሀገር ፍቅር ቲያትር ቤት ከዘፋኝነት በተጨማሪም የቲያትር ሙያን ሊማር በመቻሉ ከአስር በላይ በሚሆኑ ቲያትሮች ከዕውቅ አርቲስቶች ጋር በመሆን ሠርቷል። ለዚህም ማስረጃ ሊሆኑ የሚችሉት በአቤ ጉበኛ «የደካሞች ወጥመድ»፣ በብርሃኑ ዘሪሁን «የለውጥ አርበኞች» እና በጌታቸው አብዲ «ስንት አየሁ» ከብዙ ትቂቶቹ ናቸው።

## የሥራዎች ዝርዝር
ጌታመሳይ እስካሁን ከሁለት መቶ የማያንሱ ዜማዎችን ተጫውቷል። ከእነዚህም ውስጥ «ሆብዬ እመጣለሁ»፣ «ሀገር መውደድ ማለት»፣ «ዳይመኔ»፣ «የመኖሪያ ቤቴ» እና «የኔ ሀያል» የተባሉት ዜማዎች በአድማጭ ዘንድ ያላቸው ተወዳጅነት ከፍተኛ ነው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 14 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ሸማች

**ሸማች** የግብይት ሥርዓት ውስጥ ዋና ተዋናይ ሲሆን ድርሻውም ለኑሮው አስፈላጊ የሆኑ ሸቀጦችን ይገዛል። ገዥዎች ሁሉ ሸማቾች ናቸው ማለት አይቻልም። ነገር ግን **ሸማቾች** ሁሉ ገዥዎች ናቸው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ሉድቪግ ቫን ቤትሆቨን

thumb|ቤትሆቨን 1812 ዓም

**ሉድቪግ ቫን ቤትሆቨን** (ጀርመንኛ: Ludwig Van Beethoven) (ዲሴምበር 17 ቀን 1770 እ.ኤ.አ. - ማርች 26 ቀን 1827 እ.ኤ.አ.) የጀርመን ጎበዝ አቀነባባሪ ነበሩ።


Thirteen-year-old Beethoven.jpg|13 ዓመት ዕድሜ 1783ዓም
Beethoven Riedel 1801.jpg|1793 ዓም
Beethoven Hornemann.jpg|1795 ዓም
Beethoven Letronne.jpg|1806 ዓም
Beethoven Mähler 1815.jpg|1807 ዓም
Beethoven 7.jpg|1810 ዓም
Beethoven Waldmuller 1823.jpg|1815 ዓም


መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ገበያ

300px|thumbnail|Wet market in Singapore
**ገበያ** ማንኛውንም ገዥ ወይም ሸማች ከሻጭ ወይንም አገልግሎት ሰጭ ጋር የተለያዩ  ሸቀጦችን፣ አገልግሎቶችን እንዲሁም ልዩ ልዩ መረጃዎችን እንዲለዋወጡ የሚፈቅድ መዋቅር ነው።

መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ኮባ

right|200px|thumb| የእንሰት ዝግጅት፣ 1882 ዓ.ም.
**ኮባ** (**ጉናጉና** ወይም **እንሰት**) ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ ለምግብነት የሚጠቅም የተክል አይነት ሲሆን ለምግብ የሚያገለግለው ስር እንሰት በመባል ይታወቃል። ብዙ የኮባ አይነቶች በአፍሪካ ደጋማ ክፍሎች ይብቀሉ እንጂ በለማዳ እጽዋትነት እየበቀለ ለምግብነት የሚያገለግለው በኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ ነው። የኮባ ተክል በጥንቱ የግብጽ ስልጣኔ ይበቅል እንደነበር ማስረጃ አለ።

የኮባ ቅጠል ዳቦ ለመጋገርና ቃጫ ለመስራት ሲያገለግል እንሰት የተሰኘው ስሩ ደግሞ ለቆጮ፣ ለቡላና መሰል ምግቦች መስሪያነት ያገለግላል። ኮባ ከሌሎች ተክሎች በተለየ መልኩ ዳገታማ ቦታ ላይ ስለሚበቅል ለተራራማ ቦታወች የተመቻቸ ተክል ነው።  ሌላው ጥሩ ጸባዩ ድርቅን መቋቋሙ ነው። አንድ የኮባ ተክል ከተተከለ በኋላ ከ4-5 ዓመት ውስጥ ለምግብነት ይደርሳል። እያንዳንዱ የኮባ ስር (እንሰት) እስከ 40 ኪሎግራም ዱቄት ይወጣዋል።

የኮባ ተክል በሁሉም የኢትዮጵያ አካባቢ ይኑር እንጂ በአሁኑ ወቅት ለምግብነት የሚያገለግለው በደቡባዊ ምዕራብ የአገሪቱ ክፍል ነው። ተመራማሪወች የዚህ ምክንያቱ በጥንቱ ዘመን የኮባ ተክል ለምግብነት በሁሉ የኢትዮጵያ ክፍል ዘመን ያገለግል ነበር ሆኖም ግን እርሻና የዓዝርዕት ተክል እየተሰፋፋ ሲሄድ የኮባ ምግብነት እየተረሳ ሄደ። 

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
አበበ ተሰማ

**አበበ ተሰማ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ የባሕል ዘፈኖች ድምፃዊ ነው።

## የሕይወት ታሪክ
አበበ ተሰማ በ፲፱፻፳፬ ዓ.ም. በሰላሴ አውራጃ ጎሓጽዮን ከተማ አካባቢ ከሚኖር የገበሬ ቤተሰብ ተወለደ። አበበ በአደገበት አካባቢ በእርሻ እና በምንጠራ ስራ ላይ ሲሰማራ ማንጎራጎር ይወድ ነበር። በየምንጠራውም እየሄደ ያንጎራጉር ነበር። በ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ በመምጣት በዕደ ጥበብ ማዕከል ውስጥ በሽመና ስራ ተቀጥሮ ይሠራ ነበር። 

በ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ወደ ሙዚቃው ዓለም ለመግባት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴአትር ድምፃዊ ለመቅጠር ማስታወቂያ አውጥቶ ፈተናውን ካለፈ በኋላ በደመወዝ አለመስማማት ምክንያት ተወው። ከዚያም በአቶ ኢዮኤል ዮሐንስ አማካኝነት ሀገር ፍቅር ማህበር ተቀጥሮ ለ፫ ዓመታት ያህል ካገለገለ በኋላ ሀገር ፍቅርን ትቶ በአቶ አውላቸው ደጀኔ አማካይነት በ፲፱፻፶፯ ዓ.ም. ብሔራዊ ቴአትር ተቀጠረ።

## የሥራዎች ዝርዝር
አበበ በራሱ ግጥምና ዜማ ከ፻፹ በላይ የሚሆኑ የባሕል ዘፈኖችን በአማርኛና በኦሮምኛ ተጫውቷል። «ቢሌ ቦምቢሌ» የተባለው የኦሮምኛ ዘፈን፣ «አባይም ቢሞላ»፣ «ልወዝወዘው በእገሬ» እና «ታጠቁ ማለዳ» የተሰኙት ዘፈኖቹ በይበልጥ ለህዝብ አስተዋውቀውታል። አንጋፋው አበበ ተሰማ የኢትዮጵያ የባሕል ጨዋታ አምባሳደር በመሆን ወደ ተለያዩ የውጭ ሀገሮች በመሄድ ተሳትፏል። በተጨማሪም ያም ሎጋ ይሄም ሎጋ፤ ዘው ዘው እያልልሽ፤ ዘምባባ ዘምቦ፤ ቦጌን ኢልካን አነኒ፤ ቀናውጪዬ የአገር ልጅ ወገኔ፤ ሎሚዬ አንወርድም ወይ ጀማ፤ እና ሌሎችንም ዘፈኖች ተጫውቷል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 16 

 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ፍሬው ኃይሉ

**ፍሬው ኃይሉ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ፣ የሙዚቃ አቀናባሪ፣ ተዋናይ እና የግጥምና ዜማ ደራሲ ነው።

## የህይወት ታሪክ
ፍሬው ኃይሉ በ፲፱፻፴፫ ዓ.ም. በትግራይ ክ/ሀገር ተንቤን አውራጃ ተወለደ። ቀደም ሲል በድቁና ሲያገለግል የነበረው ፍሬው በ፲፱፻፵፯ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ በመምጣት በሀገር ፍቅር ቲያትር ቤት ተቀጠረ። ፍሬው በአኮርዲዮን አጨዋወት ቅልጥፍናው የሚደነቅ ከመሆኑም ሌላ የሙዚቃ አቀናባሪ፣ የተዋጣለት ተዋናይ፣ የግጥምና ዜማ ደራሲ ነበር።

## የሥራዎች ዝርዝር
ፍሬው ሀይሉ በሕይወት ዘመኑ ከአንድ መቶ በላይ ዜማዎችን ተጫውቷል። ከተጫወታቸው ዜማዎች በተለይ «ዐይን የተፈጠረው»፣ «እሽሩሩ»፣ «ሱቅ በደረቴ» እና «ኑኑዬ ጨቅላዋ» የተሰኙት ዜማዎች ተወዳጅነታቸው ላቅ ያለ ነው። ፍሬው በ፲፱፻፵፱ ዓ.ም. አምስት የሚሆኑ የባህል ዜማዎችን በሸክላ አስቀርፆ ለሕዝብ አቅርቧል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 17 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ቀለም ሲበጠበጥ ብርእ ሲቀረጥ

**ቀለም ሲበጠበጥ ብርእ ሲቀረጥ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጎልጎታ

**ጎልጎታ** በአዲስ ኪዳን ወንጌሎች መሰረት በኢየሩሳሌም አካባቢ ኢየሱስ ክርስቶስ የተሰቀለበት ቦታ ስም ነው። ይህ ቦታ በዮሐንስ 19፡20 «ለከተማ ቅርብ ነበረ» ሲባል እንዲሁም በዕብራውያን 13፡12 «ከበር ውጭ» መሆኑን ይመሰክራል። 

በአራቱ ወንጌሎች ሁሉ ስለ ስፍራው ተመሳሳይ ታሪክ አለ፦

*ማቴዎስ 27፡33፦ ትርጓሜው የራስ ቅል ስፍራ ወደሚሆን *ጎልጎታ* ወደሚባለው ስፍራ በደረሱ ጊዜም፥

*ማርቆስ 15፡22፦ ትርጓሜውም የራስ ቅል ስፍራ ወደሚሆን *ጎልጎታ* ወደ ተባለ ስፍራ ወሰዱት።

*ሉቃስ 23፡33፦ *ቀራንዮም* ወደሚባል ስፍራ በደረሱ ጊዜ፥ በዚያ እርሱን ክፉ አድራጊዎቹንም አንዱን በቀኝ ሁለተኛውንም በግራ ሰቀሉ።

*ዮሐንስ 19፡17፦ ኢየሱስንም ይዘው ወሰዱት፤ መስቀሉንም ተሸክሞ በዕብራይስጥ *ጎልጎታ* ወደ ተባለው የራስ ቅል ስፍራ ወደሚሉት ወጣ።

በሉቃስ ወንጌል ያለው ስም **ቀራንዮም** ከግሪኩ ቃል Κρανίον /ክራኒዮን/ (የራስ ቅል) ደረሰ። ነገር ግን «ጎልጎታ» (Γολγοθα) የሚለው ስም ዕብራይስጥ ሳይሆን የአራማያ ቃል גלגלתא /ጉልጋልታእ/ (የራስ ቅል) ይመስላል።

አዲስ ኪዳን ከኢየሩሳሌም በር ውጭ እንደ ነበር ምንም ቢገልጽም፣ በ317 ዓ.ም. የሮሜ ንጉሥ ቆስጠንጢኖስ እናት ቅድስት ሄሌና ወደ ከተማው ሄዳ፣ የዛኔ በከተማው ውስጥ የአረመኔ ጣኦት ቤተ መቅደስ በሆነበት ስፍራ ጎልጎታን እንዳገኘች ገመተች። ከዚያ ጀምሮ ሄሌና ያገኘችው ኮረብታ እንደ «ጎልጎታ» ሆኖ ከብሯል። ይህ ቦታ ከደብረ ጽዮን (ከሰሎሞን ቤተ መቅደስ) ወደ ምዕራብ ቢገኝ፣ በዚያ ዘመን የኖረው ክርስቲያን ጸሐፊ አውሳብዮስ ግን ጎልጎታ ከደብረ ጽዮን ወደ ስሜን ይገኛል ብሎ ጻፈ። ስለዚህ ሄሌና ያመለከተችው ኮረብታ በእውኑ ጎልጎታ መሆኑ አጠያያቂ ሆኗል። 

ከዚህ በላይ ከኢየሩሳሌም በር ውጭ ወደ ስሜን በኩል ሌላ ኮረብታ «የራስ ቅል ኮረብታ» ይባላል፤ ይህም ኮረብታ የጭንቅላት ቅርጽ አለው። ስለዚህ ከ19ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ያው ወደ ስሜን የሚሆነው ኮረብታ በእውነት ጎልጎታ ነው ያሚያስቡ ጥቂቶች አይደሉም።

በአንዳንድ ጥንታዊ መጻሕፍት ልማድ ዘንድ፣ ሴምና መልከ ጼዴቅ ወደ አራራት ሔደው የአዳምን ሬሳ ከኖህ መርከብ አወጡት። ከዚያ በሗላ፣ በመላዕክት ዕርዳታ ወደ ኢየሩስሌም ዞረው በጎልጎታ ኮረብታ ውስጥ አቀበሩት። በዚሁ ልማድ፣ ይህ ኮረብታ በአለም መካከል እንደሚቀመጥ ይባላል። በተጨማሪ፣ እግዚአብሔር አዳምንና ሕይዋንን ከኤደን ገነት ከጣላቸው በኋላ፣ የእባቡን ራስ ጨመቀውና በዚያው ኮረብታ ውስጥ ደግሞ እንደሚገኝ ይባላል። 



መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
የአጼ ቴዎድሮስ ዘመን ምስሎች

ስዕል:4772071629_3e65913d97_o.jpg| ዘመናዊ ምስል
ስዕል:Circa 1860 Theodore II (c.1818 - 1868), also known as Tewodros, King of Ethiopia who was a warrior and commoner who conquered his way to the throne in4 1855.jpg| ንጉሱ እየቆፈሩ መንገድ ሲያሰሩ፡ 1852 ዓ.ም.
ስዕል:Emp_Tewodros_supervising_crossing_of_the_Blue_Nile_mod_Pur.jpg| ንጉሱ ሰራዊታቸው አባይ ወንዝን ሲሻገር ሲቆጣጠሩ
ስዕል:G10614.jpg|አጼ ቴዎድሮስ
ስዕል:ቴዎድሮስ.jpg

ስዕል:የ1830ዎቹ ወታደሮች.jpg| የዓፄ ቴዎድሮስ ወታደሮች (1830ወቹ)
ስዕል:Magd71.jpg| አጼ ቴዎድሮስና አንበሶቻቸው
ስዕል:Stanleyandwhite00stangoog_0034.jpg|

ስዕል:Ethiopian_azmari_with_massenqo_-_1868.jpg| የዚያው ዘመን አዝማሪ ፎቶ፣ 1860 ዓ.ም
ስዕል:Salama III.jpg| አቡነ ሰላማ
ስዕል:ሴቫስቶፖልመድፍ.jpg|ሴቫስቶፖል መድፍ

ስዕል:King_Tewodros_II.png| ቴዎድሮስን ብሪታንያ ስትወጋ የሚያሳይ ካርቱን፡  የሁለቱን የአለባበስ ስልት ያስተውሉ
ስዕል:Theodor_Kassa_Emperor_of_Ethiopia_after_Initial_Reforms_He_Went_Mad_Provoking_the_British_(La_JUUN_journal_1867).JPG| የፈረንሳይ ጋዜጣ ካርቱን - 1859 ዓ.ም. ፡ በንጉሱና በብሪታኒያ ያለውን ጥል የሚዘግብ

ስዕል:Prisoners_of_Tewodros_II_(2).jpg| አውሮጳዊ የቴዎድሮስ እስረኞች
ስዕል:Tewodros_II_Sebastopol.jpg| ሴባስቶፖል የተሰኘው መድፍ ወደ መቅደላ ምሽግ ሲጎተት

ስዕል:Gnapier2 jpg.jpg| ሮበርት ናፒየር በሰሜኑ ኢትዮጵያ
ስዕል:Adigerat_jpg.jpg| ሮበርት ናፒየር በአዲግራት

ስዕል:Maqdala.jpg|የመቅደላ ምሽግ
ስዕል:Maqdala1.JPG| መቅደላ
ስዕል:1867-68 Abyssinia Expedition, 41 Kokit-Bur Gate, Magdala.jpg|ቆቂት በር፣ መቅደላ በ1860
ስዕል:Napier storms Magdala 1868 op 640x405.jpg| የናፒየር ሰራዊት የመቅደላን ምሽግ ሲወጣ

ስዕል:የቴዎድሮስ ሽጉጥ.jpg
ስዕል:1648718.jpg| ንጉሱ ሽጉጣቸውን ሲጎርሱ
ስዕል:April131868rightafterhisdeath.JPG| አጼ ቴዎድሮስ ልክ ከሞቱ በኋላ መጋቢት 13፣ 1860 የተሳለ የራሳቸው ምስል
ስዕል:Theodor.TIF| ንጉስ ቴዎድሮስ በሞቱበት፣ 1860 ዓ.ም.

ስዕል:Church_at_Magdala,_with_Theodore's_grave',_Ethiopia,_c1868_(late_19th_century)..jpg| ቴዎድሮስ መጀመሪያ የተቀበሩበት የመቅደላው መድሃኔ አለም ቤተክርስቲያ
ስዕል:1867-68_Abyssinia_Expedition,_(47),_Magdala,_sentry_post_over_gate,_(Custom).jpg| የእንግሊዝ ወታደሮች በመቅደላ ማማ
ስዕል:Magdala burning.jpg| መቅደላ በእንግሊዝ ሰራዊት ሲቃጠል፣ 1860 ዓ.ም.
ስዕል:British_departure.jpg| የናፒየር ሰራዊት ከመቅደላ የዘረፈውን ቅርስ ይዞ ወደ ምጽዋ ሲንቀሳቀስ
ስዕል:TewodrosArmyAutobiographyofw00simprich 0229.jpg| የቴዎድሮስ ሰራዊት ከመቅደላ ጦርነት በኋላ ሲበታተን

ስዕል:WoizeroTrinushDress1860.jpg| የእቴጌ ጥሩወርቅ ውቤ ቀሚስ -- በብሪታኒያ ቤተ መዘክር

ስዕል:Alemayehu.jpg|ልጅ አለማየሁ
ስዕል:Mw78015.jpg|ልጅ አለማየሁ 
ስዕል:Mw78024.jpg|ልጅ አለማየሁ
ስዕል:Alemayehu1890.jpg|ልጅ አለማየሁ
ስዕል:Déjatch_Alámayou,_King_Theodore's_Son,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg| ልጅ አለማየሁ
ስዕል:Shield tewodros (1).jpg | ልጅ አለማየሁ ፎቶ ላይ የሚታየው የቴዎድሮስ ጋሻ ባሁኑ ዘመን
ስዕል:|
ስዕል:|
ስዕል:|



መደብ: የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ : አጼ ቴዎድሮስ
ቀን የሰጠው ቅል ድንጋይ ይሰብራል

**ቀን የሰጠው ቅል ድንጋይ ይሰብራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  በጊዜ ሂደት ጠንካራ የነበረው ደካማ ይሆናል፣ ደካማው ጠንካራ፣ በዚህ ጊዜ በአንድ ወቅት ደካማ የነበረው ጊዜ ሲለወጥ የጠንካራው የበላይ ይሆናል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ቀድሞ የሸተውን ወፍ ይበላዋል ቀድሞ የሚናገረውን ሰው ይጠላዋል

**ቀድሞ የሸተውን ወፍ ይበላዋል ቀድሞ የሚናገረውን ሰው ይጠላዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ቀድሞ የሸተውን ወፍ ይበላዋል ቀድሞ የተናገረውን ሰው ይጠላዋል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ቅብጥና ቅልጥ አንድ ላይ ሲሄዱ ቅልጥ ብላ ቀረች ሶራስ ክመንገዱ

## ትርጉም
: የቅብጠትን መጥፎነትና መጨረሻ ዋጋ  የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ -- ከንግሥቴ መኮንን 
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ቁርበት ምን ያንቋቋሀል ቢሉት ባያድለኝ ነው እንጂ የነጋሪት ወንድም ነበርኩ አለ

**ቁርበት ምን ያንቋቋሀል ቢሉት ባያድለኝ ነው እንጂ የነጋሪት ወንድም ነበርኩ አለ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ቁርበት ምን ያንጓጓሀል ቢሉት ባያድለኝ ነው እንጂ የነጋሪት ወንድም ነበርኩ አለ 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጋን ቻይንኛ

upright=1.5|thumb|

**ጋን ቻይንኛ** በደቡብ-ምሥራቅ ቻይና በ48 ሚልዮን ሕዝብ ገደማ የሚናገር የቻይንኛ አይነት ቋንቋ ነው።

## ደግሞ ይዩ
*የቻይንኛ ሷዴሽ በዊኪ-መዝገበ-ቃላት

መደብ:ቋንቋዎች
መደብ:ቻይና
ጋን

*ጋን (እቃ)
*ጋን ቻይንኛ - ቋንቋ
*ጋን ዪንግ - የቻይና ታሪካዊ ተጓዥ
ኒው ዮርክ ከተማ

ከኒውዮርክ ግዛት ለመለየት ብዙ ጊዜ ኒውዮርክ ሲቲ (NYC) ተብሎ የሚጠራው በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በሕዝብ ብዛት የምትገኝ ከተማ ናት። እ.ኤ.አ. በ 2020 8,804,190 ህዝብ ብዛት ከ300.46 ካሬ ​​ማይል (778.2 ኪ.ሜ.2) በላይ ተሰራጭቷል) ኒው ዮርክ ከተማ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በጣም ብዙ ህዝብ የሚኖርባት ዋና ከተማ ነች። በኒውዮርክ ግዛት ደቡባዊ ጫፍ ላይ የምትገኘው ከተማዋ የኒውዮርክ ሜትሮፖሊታን አካባቢ ማእከል ናት፣ በከተማ አካባቢ በአለም ላይ ትልቁ የሜትሮፖሊታን አካባቢ ነው። በ2020 ከ20.1 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በሜትሮፖሊታን ስታቲስቲካዊ አካባቢ እና 23.5 ሚሊዮን በስታቲስቲክስ አካባቢዋ ከ2020 ጋር፣ ኒውዮርክ ከአለም በህዝብ ብዛት ካላቸው ሜጋሲቲዎች አንዷ ናት። ኒውዮርክ ከተማ የዓለም የባህል፣ የፋይናንስ እና የሚዲያ ዋና ከተማ ተብላ ተገልጻለች፣ በንግድ፣ በመዝናኛ፣ በምርምር፣ በቴክኖሎጂ፣ በትምህርት፣ በፖለቲካ፣ በቱሪዝም፣ በመመገቢያ፣ በሥነ ጥበብ፣ በፋሽን እና በስፖርት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳደረች እና በፎቶ የተደገፈች ከተማ ነች። በዚህ አለም. የተባበሩት መንግስታት ዋና መሥሪያ ቤት ኒውዮርክ ለዓለም አቀፍ ዲፕሎማሲ አስፈላጊ ማዕከል ነው, እና አንዳንድ ጊዜ የዓለም ዋና ከተማ ተብላ ትጠራለች.

በዓለም ላይ ካሉት ትላልቅ የተፈጥሮ ወደቦች በአንዱ ላይ የምትገኘው የኒውዮርክ ከተማ አምስት ወረዳዎችን ያቀፈች ሲሆን እያንዳንዳቸው ከኒውዮርክ ግዛት ካውንቲ ጋር አንድ ላይ ናቸው። አምስቱ ወረዳዎች-ብሩክሊን (ኪንግስ ካውንቲ)፣ ኩዊንስ (ኩዊንስ ካውንቲ)፣ ማንሃታን (ኒውዮርክ ካውንቲ)፣ ብሮንክስ (ብሮንክስ ካውንቲ) እና የስታተን አይላንድ (ሪችመንድ ካውንቲ) የተፈጠሩት የአካባቢ መንግስታት ወደ አንድ የማዘጋጃ ቤት አካል ሲዋሃዱ ነው። በ 1898 ከተማዋ እና የሜትሮፖሊታን አካባቢ ወደ ዩናይትድ ስቴትስ ህጋዊ ኢሚግሬሽን ዋና መግቢያን ይመሰርታሉ። በኒውዮርክ እስከ 800 የሚደርሱ ቋንቋዎች ይነገራቸዋል፣ይህም በዓለም ላይ ካሉት የቋንቋ ልዩ ልዩ ከተማ ያደርጋታል። ኒውዮርክ ከዩናይትድ ስቴትስ ውጭ የተወለዱ ከ3.2 ሚሊዮን በላይ ነዋሪዎች መኖሪያ ነች፣ ከ2016 ጀምሮ በዓለም ላይ ካሉት ከማንኛውም ከተማዎች ትልቁ የውጭ ሀገር ህዝብ ብዛት ከ2018 ጀምሮ፣ የኒውዮርክ ሜትሮፖሊታን አካባቢ አጠቃላይ የሜትሮፖሊታን ምርት (ጂኤምፒ) እንደሚያመርት ይገመታል። ) ወደ 1.8 ትሪሊዮን ዶላር የሚጠጋ፣ በዩናይትድ ስቴትስ አንደኛ ደረጃን ይዟል። የኒውዮርክ ሜትሮፖሊታን አካባቢ ሉዓላዊ ሀገር ቢሆን ኖሮ፣ በዓለም ላይ ስምንተኛ ትልቁ ኢኮኖሚ ይኖራት ነበር። ኒውዮርክ በዓለም ላይ ካሉት የየትኛውም ከተሞች ከፍተኛው ቢሊየነሮች ቁጥር ሁለተኛ ነው።

የኒውዮርክ ከተማ መነሻውን በ1624 በኔዘርላንድስ ቅኝ ገዥዎች በማንሃታን ደሴት ደቡባዊ ጫፍ ላይ የተመሰረተ የንግድ ቦታ ነው። ሰፈሩ ኒው አምስተርዳም (ደች፡ ኒዩው አምስተርዳም) በ1626 ተሰይሟል እና በ1653 እንደ ከተማ ተከራይታለች። ከተማዋ እ.ኤ.አ. በ 1664 በእንግሊዝ ቁጥጥር ስር ወደቀ እና የእንግሊዙ ንጉስ ቻርልስ II ለወንድሙ ለዮርክ መስፍን መሬቶቹን ከሰጠ በኋላ ስሙ ተቀይሯል ። ከተማዋ በጁላይ 1673 በሆች ተመልሳ አዲስ ኦሬንጅ ተባለች ለአንድ አመት ከሦስት ወር; ከተማዋ ከህዳር 1674 ጀምሮ ያለማቋረጥ ኒውዮርክ ተብላ ትጠራለች።ከ1785 እስከ 1790 ድረስ ኒውዮርክ የዩናይትድ ስቴትስ ዋና ከተማ ነበረች እና ከ1790 ጀምሮ ትልቁ የአሜሪካ ከተማ ነበረች። ዩኤስ በመርከብ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ፣ እና የአሜሪካ እና የነፃነት እና የሰላም እሳቤዎች ምልክት ነው። በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን, ኒው ዮርክ እንደ ዓለም አቀፋዊ ፈጠራ, ሥራ ፈጣሪነት እና የአካባቢ ዘላቂነት እና የነፃነት እና የባህል ልዩነት ምልክት ሆኖ ብቅ አለ. እ.ኤ.አ. በ 2019 ኒውዮርክ የባህል ብዝሃነቷን በመጥቀስ ከ30,000 በላይ የሚሆኑ በአለም ዙሪያ ከ48 ከተሞች የተውጣጡ ከ30,000 በላይ ሰዎች በተደረገ ጥናት የአለም ታላቅ ከተማ ሆና ተመርጣለች።
## በተጨማሪም ተመልከት
* የአሜሪካ ኢምፔሪያሊዝም
## አገናኞች
ጃንጥላ

thumbnail|250px|right|ጃንጥላ ጥቅም ላይ ሲውል
**ጃንጥላ** ወይም **ጥላ** ራስን ከፀሐይ ወይም ዝናብ ለመከላከል የሚያገለግል ከውሀ እና ብርሀን የማያሳልፍ ጨርቅ የተሰራ መሳሪያ ነው።

መደብ:የቤት ዕቃ
ዝናብ

thumbnail|250px|right|ዝናብ
**ዝናብ** በወፍራሙ የከባቢ አየር ንጣፍ ላይ ላይ ከመሬት በትነት መልኩ ያቆረ ውሃ በመሬት ስበት ምክንያት ተመልሶ ወደ መሬት የሚወርድበት ሂደት ነው።

መደብ:አየር ፀባይ
ማገር

**ማገር** በግንባታ ስራ ውስጥ ለቤት እና አጥር መስሪያነት የሚያገለግል የተስተካከለ እንጨት ነው። ይህ እንጨት በሚስማር ወይንም ሌላ ማያያዣ (ገመድ ሊሆን ይችላል) እየተያያዘ እንዲቆም ወይም እንዲጋደም ይደረጋል።

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
አጥር

**አጥር** በግንባታ ስራ ውስጥ በቤት ወይም በሌላ ንብረት ዙሪያ እንደ በጠበቂያ ወይንም የድንበር ወሰንነት የሚያገለግል መዋቅር ነው። ይህ ይህ መዋቅር ከእንጨት የሚሰራ ከሆነ በሚስማር ወይንም ሌላ ማያያዣ (ገመድ ሊሆን ይችላል) እየተያያዘ እንዲቆም ይደረጋል። ነገር ግን መዋቅሩ እንደ ቆርቆሮ፣ ጎማ፣ ግንብ እንዲሁም ሽቦ የመሰሉ የተለያዩ የግንባታ ግብአቶች ሊሰራ ይችላል።

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
ግንባታ

**ግንባታ** በሲቪል ኢንጅነሪንግ ወይም የሕንጻ ጥበብ ውስጥ ለተለያዩ አገልግሎቶች የሚውሉ መዋቅሮችን የመስራት ሂደት ነው።

መደብ:ምህንድስና
*
ሚስማር

thumb|መስማሮች
**ሚስማር** በተለይም እንጨት ነክ በሆነ የግንባታ ስራ ውስጥ ለቤት እና አጥር መስሪያነት የሚያገለግል ሹል ብረት ነው። ይህ ብረት ለማገር፣ ጠርብ፣ አውራጅ ወይንም ሌላ የመዋቅር አይነቶች ማያያዣነት ያገለግላል። ይህ መሳሪያ በመዶሻ ወይንም መርቴሎ እየተመታ መዋቅሮቹ ውስጥ እንዲገባ ይደረጋል።

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
መዶሻ

**መዶሻ** ለግንባታ ስራ የሚያገለግል መሳሪያ ነው። ይህ መሳሪያ አንድን አካል ወደሌላ አካል ለማስመጥ ወይንም ለመምታት ያገለግላል።

*ተጨማሪ ይዩ
መርቴሎ

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
ሲሚንቶ

**ሲሚንቶ** የግንባታ ግብአት ሲሆን መዋቅሮችን ለመስራት እና እርስ በርስ ለማያያዝ ይጠቅማል። ይህ ቁስ ተሰርቶ ከደረቀ በኋላ የመጠንከር ባህሪ አለው። 

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
እንጨት

thumbnail|250px|right|የእንጨት 
**እንጨት** ጠንካራ ቃጫማ የዕጽዋት አካል ነው። ይህ አካል በብዙ እጽዋቶች ላይ የሚገኝ ሲሆን ለብዙ መቶ አመታት ለነዳጅነት እንዲሁም ለግንባታ መሳሪያነት ሲጠቅም ቆይቷል።

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
አሰፋ አባተ

**አሰፋ አባተ** ደግሞውም «**የማሲንቆው አባት**»ተብሎ የሚጠራ ሲሆን ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ ነበር።

## የሕይወት ታሪክ
አሰፋ አባተ በ፲፱፻፳፱ ዓ.ም. በወሎ ክፍለ ሀገር የጁ ሳንቃ ቀበሌ ተወለደ። አሰፋ ፱ ዓመት እንደሞላው በድምፁ ግሩምነት ተደንቆ በደሴ ቤተ መንግሥት ሥራ ጀመረ። ከዚያም በ፲፱፻፵፩ ዓ.ም. ወደ አዲስ አበባ በመምጣት በሀገር ፍቅር ማህበር ተቀጠረ።

## የሥራዎች ዝርዝር
አሰፋ አባተ በሙዚቃው ዓለም ለአጭር ጊዜ እስከቆየበት ጊዜ ድረስ ፶ የሚሆኑ ዜማዎችን ተጫውቷል። ከነዚህ መካከል «ዓሳ አበላሻለሁ ዓባይ ዳር ነው ቤቴ» እና «የማትበላ ወፍ በጭራ ተይዛ» ይጠቀሳሉ።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 18 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
መርዓዊ ዮሐንስ

**መርዓዊ ዮሐንስ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ ነው።

## የህይወት ታሪክ
መርዓዊ ዮሐንስ ተወልዶ ያደገው አዲስ አበባ ውስጥ ሲሆን ወደ ሙዚቃ ዓለም የገባው የስምንት ዓመት ልጅ እያለ ነው። ወለጆቹ በትምህርቱ እንዲተጋ በማሰብ በቀድሞው አስፋወሰን ትምህርት ቤት አስገብተውት ነበር። ሆኖም መርዓዊ በዚያን ዘምን ቀደምት የነበሩትን ድምጻውያን በተለይም የጥላሁን ገሠሠን የምኒልክ ወስናቸውንና የግርማ ነጋሽን ድምጽ በሬዲዮ በሚያዳምጥበት ወቅት በስሜት አብሯቸው ይመንን ነበር።

መርዓዊ የአሥር ዓመት ልጅ እያለ በት/ቤቱ ውስጥ የወላጆች ቀን በዓል ይከበራል። በዚያን ቀን ወላጆችና በርካታ እንግዶች በተሰበሰቡበት በነበረው ቃጭል ድምጽ ልዩ ጣዕም ያለው ዜማ ያሰማል። ገና ልጅ ሳለ «አልማዜ» የምትባለውን ዘፈኑን ስለተጫወተ አድናቂዎቹ ሁሉ መርዓዊን «**አልማዜ**» እያሉ ይጠሩት ነበር።

## የሥራዎች ዝርዝር
መርዓዊ ከተጫወታቸው ዘፈኖች መካከል በተለይ «በይ ደህና ሁኝ»፣ «እንኰይ እንኰይ»፣ «እንደምን አለሽ እህቴ»፣ «ሁሉ ጉድ አፈላ»፣ «ውቤ ከረሜላ»፣ «ተለየሽኝ»፣ «አንቺን ያዩ ሁሉ» እና  «አትንኩብኝ» የተሰኙት ዜማዎቹ ታዋቂ አድርገውት ነበር።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 18 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ዓፄ በእደ ማርያም

አጼ** በእደ ማርያም**  በ፲፬፻፵  ዓ.ም ደብረ ብርሃን ከአባታቸው አጼ ዘርአ ያዕቆብና እናታቸው ጺዮን ምገሴ ተወልደው ከነሐሴ ፳፮፣ ፲፬፻፷ ዓ/ም - ኅዳር ፲፣ ፲፬፻፸ ዓ/ም የነገሡ የስሎሞናዊው ሥርወ መንግሥት አባል ናቸው። ዓፄ በእደ ማርያም፤ በተወለዱ በ ሠላሳ ዓመታቸው፤ በነገሡ በአሥር ዓመታቸው ባልታወቀ ህመም ሞቱ። 

ንጉሠ ነገሥት በእደ ማርያም ከላንቶ ይባል የነበረውን አገር አትሮንስ ማርያም ብለው ሰይመው፣  ቤተ ክርስቲያንም አሠርተው የማርያምን ታቦት አስገቡ።  በዚህም ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ኒኮሎ ብራንካሌዮን በተባለ የቬኒስ ሰዓሊ የድንግል ማርያምና የሕጻኑ ልጇ ኢየሱስ ክርስቶስ ምስል አስለው ነበር። 

=ማገናዘቢያ=


መደብ:አጼ በእደ ማርያም
መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
በሻህ ተክለማሪያም

**በሻህ ተክለማርያም** ኢትዮጵያዊ የሙዚቃ ዜማ ደራሲ እና አቀናባሪ እንዲሁም የባህልና የዘመናዊ ሙዚቃን ያደራጁ ቀዳሚ ሰው ነበሩ። ብዙ ዜማዎችን ያቀናበሩ ሲሆኑ ፣ በገናናት የሚታወቁት፣ ሙሽራዬንና ያይኔ ተስፋ የተባሉትን ዜማና ጽሁፍ ያቀረቡ ነበሩ። በኢትዮጵያ ለሚገኙ ቲያትር ቤቶችና የኪነ ጥበብ ተቋማት የተቀናበረ የሀገረሰብ ሙዚቃ የመጀመሪያው ዘር የዘሩ ነበሩ።

## የህይወት ታሪክ
አቶ በሻህ ተክለማርያም ከአባታቸው ከግራዝማች ተክለማርያም አጥናፈ ሰገድ እና ከእናታቸው ከወ/ሮ የሺወርቅ ወልደ ጻዲቅ መጋቢት ፲፱፻፲፪ ዓ.ም. በባሌ ክፍለ ሀገር በጎባ ከተማ ተወለዱ። በ፬ ዓመት ዕድሜያቸው ወደ አዲስ አበባ በመምጣት የቤተ ክህነት ትምህርታቸውን ጀምረው ሳይጨርሱ በ፰ ዓመት ዕድሜያቸው በዳግማዊ ምኒልክና በተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤት በመግባት ዘመናዊውን ትምህርት ገብይተዋል። በድምጸ ሸጋነታቸው የሚታወቁት በሻህ ተክለማርያም በዳግማዊ ምኒልክ ትምህርት ቤት ዘመናዊ የሚዚቃ ትምህርት ሲጀመር ትምህርታቸውን በመከታተል ቫዮሊንና ፒያኖን መጫወት ቻሉ። ጣልያን ኢትዮጵያን ሲወር በሻህ ተክለማርያም ከፍተኛ እሥርና እንግልት ደርሶባቸው ነበር። ከወረራው በኋላም አቶ በሻህ አርቲስቶችን በመመልመል የተለያዩ የኪነ ጥበብ ትርኢቶችን ከማዘጋጀታቸውም ባሻገር ለአገራችን ኪነ ጥበብ መዳበር ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርገዋል። በፈረስይ ሐገር ለሙዚቃ ትምህርት ተልከው በቫዬሊን ክላሲካል ሙዚቃ ተመርቀዋል። 

ማስታወቂያ ሚኒስቴር ድምጽ መቅረጫ /ቴፕ ሪኮርደር/ ባልነበረው ጊዜ የዜማና የውዝዋዜ መሪ በመሆናቸው ተጫዋቾችን ስቱዲዮ ድረስ በመውሰድ በቀጥታ ዘፈኑን ለሕዝብ እንዲተላለፍ ያደረጉ ሲሆን በኋላም ማስታወቂያ ሚኒስቴር ቴፕ ሪኮርደር ሲያመጣ ዘፈኖችን በማሰባሰብ ቀርጸው ለትውልድ እንዲቆዩ ታሪካዊ አስተዋጽኦ አበርክተዋል።

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 21 

የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን ሽልማት 1984
ቁጥቋጦ ያለዛፍ አይሆንም

**ቁጥቋጦ ያለዛፍ አይሆንም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ፅጌ ማርያም ገብሩ ደስታ

**እማሆይ ፅጌ ማርያም ገብሩ ደስታ** ዝነኛ ኢትዮጵያዊ ሙዚቀኛ ሲሆኑ **የኢትዮጵያ ክላሲካል ሙዚቃዎች እናት** ተብለው ይጠራሉ። ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ የኢትዮጵያን ሙዚቃ ለመጀመሪያ ጊዜ በጀርመን ሀገር በሸክላ እንዳስቀረፁ ሁሉ እማሆይ ፅጌ ማርያምም ከዓመታት በኋላ የኢትዮጵያን ክላሲካል ሙዚቃዎች በሲዲ በማስቀረፅ ለዓለም ሕብረተሰብ ያስተዋወቁ የመጀመሪያዋ እንስት ሆነዋል።

## የህይወት ታሪክ
እማሆይ ፅጌ ማርያም ገብሩ ከአባታቸው ከከንቲባ ገብሩ ደስታ በአዲስ አበባ ከተማ በ፲፱፻፲፮ ዓ.ም. ተወለዱ። እማሆይ ትምህርታቸውንም ስዊዘርላንድ ውስጥ በሚገኘው ቅዱስ ክርስትና የሰብዓዊ ትምህርትን አጥንተዋል። እማሆይ ፅጌ ማርያም ቫዮሊን መጫወትን ተምረው በ፱ ዓመታቸው ትርኢት ለማሳየት ችለዋል።

ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረረበት ጊዜ ከመላ ቤተሰባቸው ጋር በመሰደድ የጥቁር አንበሳ ጦር ተቀላቅለው በሽምቅ ውጊያ ሦስት ወንድሞቻቸው ተገድለዋል። ጦርነቱ ሲፋፋምም ቤተሰባቸው በሙሉ ተግዘው ወደ ኔፕልስ፣ ጣሊያን በግዞት ተወሰዱ። በእስር ቆይታቸው አብዛኛውን ጊዜያቸውን የሚያሳልፉት ከካቶሊክ መነኮሳት ጋር በመሆኑ በውስጣቸው መንፈሳዊ ሕይወት እንዲያቆጠቁጥ ምክንያት ሆነ።

ከጣሊያን ሽንፈት በኋላም በካይሮ የሙዚቃ ትምህርታቸውን ቀጠሉ። በ21 ዓመታቸው ወደ ኢትዮጵያ ከመጡ በኋላ የክብር ዘበኛ ሙዚቃ ባንድ ዳይሬክተር ሆነው ሠርተዋል። ይህም የሙዚቃ ትምህርታቸውን እንዲቀጥሉበት አስችሏቸዋል።

እማሆይ ፅጌ ማርያም እንግሊዝኛ፣ ጀርመንኛ፣ ዕብራይስጥኛ፣ አማርኛና ግዕዝን አቀላጥፈው ይናገራሉ። የተለያዩ የሙዚቃ ስራዎቻቸውንም በተለያዩ ኮንሰርቶች ላይ በማቅረብ የሚገኘውንም ገንዘብ ለድሆች መርጃ አውለዋል።

## የሥራዎች ዝርዝር
«Homeless Wonder» /ሆምለስ ወንደር/ ፣ «The Son of Seam» /ዘ ሰን ኦፍ ሲም/፣ «The Mad Man's Daughter» /ዘ ማድ ማንስ ዶተር/ እና «Mother's Love» /ማዘርስ ላቭ/ የሚል አርዕስት ያላቸው ሙዚቃዎች ከበርካታ ሥራዎቻቸው ውስጥ እንደ ምሳሌ ይጠቀሳሉ።

በ2006 እ.ኤ.አ. ፍራንሲሊስ ፋልሴቶ የተባለው ፈረንሳዊ የኢትዮጵያ ባህላዊ ሙዚቃዎችን ሰብስቦ እንደ አዲስ «ኢቶፒክስ» የተባለ ሲዲ ባወጣበት ጊዜ ቁጥር ፳፩ ላይ የእማሆም ሥራዎች አካቷል። ሲዲው በዓለም አቀፍ ደረጃ ካለው ሰፊ ስርጭት አንፃር ስለ እማሆይ ፅጌ ማርያም ቀሪው ዓለም ብዙ እንዲያውቅ ረድቷል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 19-20 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ሀይሉ ዲሣሣ

**ሀይሉ ዲሣሣ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ የኦሮምኛ ድምፃዊ፣ የግጥምና ዜማ ደራሲ እና ተዋናይ ነው።

## የህይወት ታሪክ
ሀይሉ ዲሣሣ በ፲፱፻፵፯ ዓ.ም. በወለጋ ክፍለ ሀገር ልዩ ስሙ ዳሌ ዳርቦ ጃሮ ቱሉ ሰዓ በሚባለው በቄለም አውራጃ በደምቢ ዶሎ ከተማ ተወለደ።

ሀይሉ ዲሣሣ በ፲፱፻፷፮ ዓ.ም. በሀገር ፍቅር ቲያትር በመቀጠር የኦሮምኛ ግጥምና ዜማን በመድረስ የተለያዩ ባህላዊና ዘመናዊ ዜማዎችን ተጫውቷል። ከዚህ በተጨማሪም በተለያዩ ድራማዎች ላይ በተዋናይነት ተሳትፏል። በተቀጠረበት በሀገር ፍቅር ቲያትር ቤትም በማገልገል ላይ ይገኛል።

## የሥራዎች ዝርዝር
ሀይሉ ዲሣሣ ሰባት የተለያዩ የኦሮምኛ ካሴቶችን አሳትሟል።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 20 

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ቂፍ ቂፍ ያሰኘሽ እንደ ቄብ ዶሮ ለመከራሽ ላሳርሽ ኖሮ

**ቂፍ ቂፍ ያሰኘሽ እንደ ቄብ ዶሮ ለመከራሽ ላሳርሽ ኖሮ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ቂም ቂም ያሰኘሽ እንደዶሮ ለካስ ለመከራሽ ላሳርሽ ኖሮ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ቅቤ መዛኝ ድርቅ ያወራል

**ቅቤ መዛኝ ድርቅ ያወራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ያንድን ነገር ዋጋ ክፍ ለማድረግ በብዛት አለመገኘቱን ማስታወስ ትልቅ ስልት ነው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ቅና ያለው በናቱ ብልት ይቀናል

**ቅና ያለው በናቱ እምስ ይቀናል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

:  ቅና ያለው በአባቱ ክረባት ይቀናል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ቅዠት ተፈርቶ ሳይተኛ አይታደርም

**ቅዠት ተፈርቶ ሳይተኛ አይታደርም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ህልም ተፈርቶ ሳይተኛ አይታደርም ወይም መደረግ ያለበትን ነገር ገና ለገና በፍርሃት ከማድረግ መቆጠብ ልክ አይደለም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ቆርሶ ያላጎረሱትን ቀዶ ያላለበሱትን ብላቴና ማዘዝ አይገባም

**ቆርሶ ያላጎረሱትን ቀዶ ያላለበሱትን ብላቴና ማዘዝ አይገባም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ለሚሰራ ስራ ክፍያ ያስፈልገዋል፣ በሌላ ቋንቋ የባሪያ ስርዓትን የሚቃወም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
በሰፈሩት ቁና መሰፈር አይቀርም

**በሰፈሩት ቁና መሰፈር አይቀርም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:    ብዙ ጊዜ በአለም ላይ የሰው ልጅ ሲኖር፣ ለሚሰራው  ስራ ከተጠያቂነት አይድንም። ያንን ጉዳይ ዋቢ የሚያደርግ ፈሊጥ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
በራቸውን ክፍት ትተው ሰውን ሌባ ነው ብለው ያማሉ

**በራቸውን ክፍት ትተው ሰውን ሌባ ነው ብለው ያማሉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  
መደብ : ተረትና ምሳሌ
በሬ ሆይ በሬ ሆይ ሞኙ በሬ ሆይ ሳሩን አየህና ገደሉን ሳታይ እልም ካለው ገደል ወደቅክብን ወይ

**በሬ ሆይ በሬ ሆይ ሞኙ በሬ ሆይ ሳሩን አየህና ገደሉን ሳታይ እልም ካለው ገደል ወደቅክብን ወይ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  አንድን ነገር ከሁሉ አቅጣጫ የማያይ ጭፍን ሰው የሚገልጽ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ኮርሲካኛ

**ኮርሲካኛ** (co*rsu* /ኮርሱ/) በኮርሲካ ደሴት (የፈረንሳይ ደሴት በሜድትራኒያን ባሕር) የሚሰማ ቋንቋ ሲሆን የተነሣ ከጣልኛ ነበር። 

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ፈረንሣይ
መደብ:ጣሊያንኛ
ጊላኪኛ

**ጊላኪኛ** በስሜን ፋርስ በካስፒያን ባሕር አጠገብ የሚሰማ ቋንቋ ነው። 

በቱርክ ከሚገኘው ከዛዛኪኛ ጋር ቅርብ ዝምድና አለው።

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ፋርስ
መስኮት

225px|thumb|right|መስኮት
**መስኮት** በግድግዳ ወይም በር ላይ የሚተው አስተላላፊ ክፍተት ነው። ይህ ክፍተት ብርሀን እንዲገባ ወይም እንዲወጣ ይጠቅማል። በተጨማሪም ክፍተቱ ካልተዘጋ ወይም ካልታሸገ ለአየር እና ድምፅ መግቢያ እና መውጫም ይሆናል።

መደብ:ግንባታ
ግድግዳ

[thumb|200px|right|የ[ጡብ ግንብ]]
**ግድግዳ** ወይም **ግንብ** ቋሚ መዋቅር ሲሆን የሚያገለግለውም አንድን የተወሰነ ቦታ ለመከለል እንዲሁም ለመከላከል ነው። ይህ መዋቅር በውስጡ በር እና መስኮቶች ሊኖሩት ይችላል።

መደብ:ግንባታ
ጡብ

[right|thumb|250px|በ'''ጡብ''' የተሰራ [ግድግዳ]]
**ጡብ** የግንብ ወይም ሲራሚክ ስሪት ሲሆን የሚያገለግለውም እንደ ግንብ ያሉ መዋቅሮችን ለመገንባት ነው። ጡብ ከሸክላ አፈር የሚዘጋጅ የብሎኬት አይነት ነው።

መደብ:ግንባታ
ጡት

የሴት ጡት|thumbnail|250px|right
**ጡት** የሴቶች ደረት ላይ የሚገኝ በውስጡ የወተት አመንጭ እጢ የያዘ አካል ነው።

መደብ:ሥነ አካል
ቋጥኛዊ ይዘት ያላቸው ፕላኔቶች

[thumbnail|250px|right|ቋጥኛዊ ይዘት ያላቸው ፕላኔቶች [ኣጣርድ፣ ቬኑስ፣ መሬት፣ ማርስ እና ሴረስ]]
**ቋጥኛዊ ይዘት ያላቸው ፕላኔቶች** በዋናነት ከሲሊኬት ቋጥኝ ወይም ብረት አስተኔ የተገነቡ ፕላኔቶች ናቸው። እነኚህም በሥርዓተ ፀሐይ ውስጥ ወደ ፀሐይ የተጠጉት ፕላኔቶች ናቸው።

መደብ:ሥነ ፈለክ
መደብ:የመሬት ጥናት
መደብ:ጨረቃ
በር

thumb|በር
thumb|በር
**በር** ተንቀሳቃሽ መዋቅር ሲሆን የሚያገለግለውም ወደ የተወሰነ ክልል የተዘጋጀን መግቢያ ለመዝጋት ወይም ለመክፈት ነው። ይህ መዋቅር ለመከፈት ወይንም ለመዘጋት እንዲመች የሚገጠምለት ማጠፊያ አለው።

መደብ:ግንባታ
ማጠፊያ

**ማጠፊያ** አንዱ የበር አካል ሲሆን የሚጠቅመውም በሩ እንዲከፈት ወይም እንዲዘጋ ለመርዳት ነው።

መደብ:ግንባታ
መድኃኒት

thumbnail|250px|right|መድሀኒት
**መድሃኒት** ወይም **ዕፅ** ጠቅለል ባለ አነጋገር በሰውነት አካል ውስጥ ሲገባ መደበኛውን የሰውነት ተግባር የሚቀይር ውህድ ነው።

## ደግሞ ይዩ
*ባሕላዊ መድኃኒት
'

መደብ:ሕክምና
getumekuriya A.A
እህል

thumbnail|250px|right|እህል
**ዕህል** ከእንስሳት ውጭ የሆነ የሰው ልጅ ለምግብነት ወይም ለሌላ ጥቅም የሚያለምደው ማንኛውም ተክል ነው።

መደብ:አትክልት
ፍራፍሬ

thumbnail|250px|right|ፍራፍሬ
**ፍራፍሬ** ጠቅለል ባለ አነጋገር ማንኛውም ፍሬ የያዘ የዕጽዋት መዋቅር ነው።

*
ሳን ማሪኖ (አገር)

**ሳን ማሪኖ** ወይም በይፋ Serenissima Repubblica di San Marino /ሴሬኒሲማ ሬፑብሊካ ዲ ሳን ማሪኖ/ «በበለጠ ሰላማዊ የሳን ማሪኖ ሪፐብሊክ» በአውሮፓ ውስጥ የሚገኝ ትንሽ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ደግሞ ሳን ማሪኖ ይባላል። ብሔራዊ ቋንቋው ጣልኛ ነው። በ293 አ.ም. ተመሰርቶ አሁንም ከሁሉ ዕድሜ ያለው ሪፐብሊክና ክርስቲያን አገር መሆኑን ሊኮራበት ይችላል። ከዚህ በላይ የሳን ማሪኖ ሕገ መንግሥት የተጻፈው በ1592 ዓ.ም. ሲሆን፣ ዛሬ በስራ ላይ ከሚውሉ ሕገ መንግሥታት መካከል ከሁሉ ዕድሜ ያለው ነው።

መደብ:የአውሮፓ አገራት
ባለ አከርካሪ

ከዋና ዋና የጀርባ አጥንት ያላቸው ስፍኖች የተውታጡ እንስሳት|thumbnail|250px|right
**የጀርባ አጥንት ያላቸው እንሥሳት** ወይም በእንግሊዝኛው *Vertebrate* የሚባሉት በጀርባቸው የሚያልፈውን ህብለ-ሰረሰር ለመሸፈን የሚረዳ የአጥንት መዋቅር ያላቸው እንሥሳት ናቸው።

### ደግሞ ይዩ

* አምደስጌ
* ኢደንደሴ

መደብ:እንስሳት