open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ንብ

የማር ንብ ወይም ሳይንሳዊ ስሟ ''Apis mellifera'' በመቅሰም ላይ|thumbnail|200px|right
**ንብ** በራሪ ነፍስ"insect" ናት፤ ከሶስት አፅቂዎች የምትመደብ ስትሆን ልክ እንደ ጉንዳን ካሉ "Hymenoptera" ቤተሰብ ትመደባለች፤ ይህቺ በራሪ ነፍስ በማር እና በሰም ምርቷ ትታወቃለች፤ በምድራችን ላይ ከ20,000 በላይ የታወቁ የንብ ዝርያዎች ሲኖሩ እነዚህም በዘጠኝ ታዋቂ ቤተሰቦች ተከፋፍለዋል፤ ምን አለፋን ከተጠቀሰው ቁጥር በላይ ዝርያዎች ሊኖሯቸውም ይችላል። 
ንብ የራሷን ቤቶች የምትሰራው ከተራራዎች፣ ከዛፍም፣ ሰዎች ከሚሠሩትም ቀፎ ነው፤ ይህንን ሥርአት በደመነፍስ (አረብኛ *ዋሂ*) ያሳወቃት ንድፍ አውጪው አምላካችን አላህ መሆኑ በቁራን ይጠቀሳል፦
16፥68 *ጌታህም ወደ ንብ* እንዲህ ሲል አስታወቀ፦ *"ከተራራዎች፣ ከዛፍም፣ ሰዎች ከሚሠሩትም ቀፎ ቤቶችን ያዢ"*፡፡ وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ 
 
ንብ አበባዎች ባሉበት ሁሉ ትገኛለች፤ የንብ አካላቷ በሦስት ክፍል ይከፈላል፤  አንደኛው ክፍል የምታሸትበት፣ የምትዳስስበት፤ የምትሰግበት፣ በግንባሯ በስተቀኝና በስተግራ ሁለት ቀጫጭን ነገሮች እንደ ቀንድ የሆኑ አሏት፤  ደግሞ በዚህ በገጿ ላይ ሁለት ትልልቅ ጠፍጣፋ ዓይኖች በግራና በቀኝ ሆነው ለማየት የሚያስችሏት በሌሎች ትንንሽ ዓይኖች የተሞሉ አሏት። 
ሁለተኛው ክፍል የአካሏ ክፍል  ፀጉራሞች የሆኑ በአበባ ውስጥ ያለውን ኔክታር ማለትም ፈሳሽ ነገር ስትመጥ የአበባ ዱቄት የምታመጣባቸው ስድስት እግሮች፣ ሁለት ወፈር ያሉ ክንፎችና ሌሎች ሁለት ሳሳ ያሉ ክንፎች በጠንካሮች ሥር የሆኑ አሏት። 
በሦስተኛው የአካላት ክፍሏ እንደ አንጓ ክርክር ያላቸው መተንፈሻዎች የምትነድፍበትና የተበላሸውን የምታስወጣበት አሏት።
ከፍራፍሬ ከሚገኘው የአበባ ዱቄት ምግቧን ትብላለች፤ ይህንን የተፈጥሮ ሥርአት የነደፈላት አምላካችን አላህ ነው፦
16፥69 «ከዚያም *ከ*ፍሬዎች ሁሉ ብይ፡፡ ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَات 

"ፍሬዎች" በሚለው ቃል ላይ  "ሚን" مِن ማለትም "ከ" የሚል መስተዋድድ መነሻ ቅጥያ ሆኖ መግባቱ ከፍሬዎች ሁሉ መካከል መብላቷን ያሳያል እንጂ ፍሬዎችን ሁሉ አያሳይም። ንብ ወለላን ቱቦ በመሰለው ምላሷ ከፍራፍሬ ከሚገኘው የአበባ ዱቄት ቅሥም አውላ እየቀሰመች በሆዷ ውስጥ ባለ የማር ቋት ውስጥ ታጠራቅማለች፤ አምላካችን አላህ፦ "ከሆዶችዋ መልኮቹ የተለያዩ መጠጥ ይወጣል" የሚለው ይህንኑ ነው፤ ከዚያም ተሸክማ ወደ ወደ ቀፎዋ ትወስደዋለች፤ ቀጥሎም ፈሳሽ የአበባ ወለላውን ወደ ሌሎች ንቦች ታዘዋውረዋለች፤ ወለላውን በአፏ ውስጥ ካሉት እጢዎች ከሚመነጭ ኢንዛይም ጋር እያዋሐደች ለአንድ ሰዓት ከግማሽ ያህል ታላምጠዋለች፤  ከዚያም ከሰም በተሠሩ ባለ ስድስት ማዕዘን ክፍሎች ውስጥ ታስቀምጥና እርጥበቱ እንዲተን በክንፎቿ ታራግባለች፤ የውኃው መጠን ከ18 በመቶ በታች ሲሆን ክፍሎቹን በሰም በስሱ ትሸፍነዋለች፤ በዚህ መልኩ የተሸፈነ ማር ሳይበላሽ ለዘመናት ሊቆይ ይችላል። ይህ ማር ምግብ ከመሆኑም ባሻገር በቫይታሚን ቢ፣ በተለያዩ ማዕድናት እና አንቲኦክሲደንትስ በተባሉ ንጥረ ነገሮች የበለጸገ መሆኑ መድኃኒት ነው፤ ማር ቁስልን፣ የተቃጠለ የአካል ክፍልን፣ የዓይን ቆዳ መሸብሸብን እና በቆዳ ላይ የሚወጣ ቁስልን ጨምሮ ሌሎች የተለያዩ የጤና ችግሮችን ለማከም ዛሬ አገልግሎት ላይ ይውላል፤ ንብ በአበባ ፈሳሹ ላይ ኢንዛይም ስለምትረጭ ማር ለስለስ ያለ የፀረ ባክቴሪያነትና አንቲባዮቲክነት ባሕርይ እንዳለው ጥናቶች ይጠቁማሉ። ይህንን ያገራላት አምላካችን አላህ ነው፤ በማር ውስጥ ለሰዎች መድኃኒት እና ለሚያስተነትኑ ሕዝቦች በእርግጥ ተዓምር አለበት፦
16፥69 *የጌታሽንም መንገዶች ላንቺ የተገሩ ሲኾኑ ግቢ፡፡» ከሆዶችዋ መልኮቹ የተለያዩ መጠጥ ይወጣል፡፡ በእርሱ ውስጥ ለሰዎች መድኃኒት አለበት፡፡ በዚህ ውስጥ ለሚያስተነትኑ ሕዝቦች በእርግጥ ተዓምር አለበት*፡፡ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا ۚ يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

ኡስታዝ ወሒድ ዑመር

## ማጣቀሻ እና ምንጮች
*✍ ከወንድም ወሒድ ዑመር



መደብ:ሦስት አጽቄ
ካልስ

thumb|380px| በእጅ የተዘጋጀ ካልስ
**ካልስ** ወይም **የእግር ሹራብ** በእግር ላይ የሚለበስ የልብስ አይነት ነው። እግር በከፍተኛ መጠን ላብ ከሚያመነጩ የሰውነት ክፍሎች ይመደባል (በቀን እስከ 568.26 ሳ.ሜ ኩብላብ ሊያመነጭ ይችላል)። ካልሶች ይህንን ላብ በመምጠጥ ወደ ደረቁ ወይም ንፋስ  ሊወስደው ወደሚችል ቦታ ያሰራጩታል።

መደብ:አለባበስ
የጆሜትሪክ ድርድር

**የጂኦሜትሪክ ድርድር** የምንለው  የቁጥሮች ድርድር  (ሰልፍ) ሲሆን እኒህ የተሰለፉ ቁጥሮች የኋለኛው የከፊተኛው ቋሚ ብዜት ውጤት ሲሆን ነው። ይህ ቋሚ ቁጥር የጋራ ውድር በመባል ይታወዋል። ለምሳሌ ይህን ድርድር እንመልከት 2, 6, 18, 54, ...፣  እያንዳንዱ ተከታይ ቁጥር የፊተኛውን ቁጥር በጋራ ውድሩ (3) ስናበዛ እናገኛለን፣ ስለዚህም የጅኦሜትሪክ ድርድር ይሰኛል። በተመሳሳይ ሁኔታ 10, 5, 2.5, 1.25,...  የጂኦሜትሪክ ድርድር ነው ምክንያቱም የጋራ ውድሩ   1/2 ነውና!   

የጆሜትሪክ ድርድር ቁጥሮችን ስንደምር የምናገኘው የሂሳብ ስርዓት ጆሜትሪክ ዝርዝር ይባላል።  ልዩነቱን ለማስተዋል ያክል፦

የጆሜትሪክ ድርድር አጠቃላይ ቅርጽ ይህን ይመስላል፦

:a,\ ar,\ ar^2,\ ar^3,\ ar^4,\ \ldots

የጆሜትሪክ ዝርዝር ደግሞ ይህን ይመስላል፦

:a + ar + ar^2 + ar^3 + ar^4 + \cdots

እዚህ ላይ የጋራ ውድሩ  *r* ≠ 0  ሲሆን   *a*  ደግሞ ማጉያ መነሻ ይባላል ምክንያቱም የድርድሩ የመጀመሪያ ቁጥር ነውና! 

የጋራ ውድሩና ማጉያ መነሻው የታወቀ ማንኛውም የጆሜትሪክ ድርድር አጠቃላይ  *n*-ኛ  ቁጥር እንዲህ ሲደረግ በትክክል ይተነበያል
:a_n = a\,r^{n-1}.

እኒህ አይነት ድርድሮች ሌላም ሂሳባዊ ቀመር አላቸው፣ ይኽውም  በአጣቃሽ ዝምድና ሲጻፍ
:a_n = r\,a_{n-1} ለእያንዳንዱ ኢንቲጀር n\geq 1.

መደብ:ኤሌክትሪካል ኢንጂኔሪንግ
መደብ:ሥነ ቁጥር
መደብ: ካልኩለስ
1990

**1990 አመተ ምኅረት**

* መስከረም 5 - የጉግል ድረ ገጽ አድራሻ «google.com» ሆነ።
* ኅዳር 8 - በግብጽ ስድስት አመጸኛ አክራሪዎች በሉክሶር ጥንታዊውን የ”ሀትሼፕሱት መቅደስ” ለመጎብኘት የመጡ ሠላሳ ስምንት የስዊስ፤ አሥር የጃፓን ፤ ስድስት የብሪታንያ እንዲሁም አራት የጀርመን ዜጎችን ረሽነው ገደሏቸው።
* ነሐሴ 25 - ስሜን ኮሪያ የራሱን ሰው ሠራሽ መንኮራኩር ለመጀመርያ ጊዜ ላከ።

* ጆሴፍ ዴዚሬ ሞቡቱ በኮንጎ በአምባገነነንነት ሠላሣ ሁለት ዓመታት ከገዛ በኋላ በኃይል ከሥልጣን ተወገደ።

## መርዶ
* ኅዳር 16 - የማላዊ የዕድሜ ልክ ፕሬዚደንት የነበሩት ሄስቲንግስ ካሙዙ ባንዳ። 

መደብ:አመታት
2001

**2001 አመተ ምኅረት**

* ጥቅምት 25 - በአሜሪካ የፕሬዚዳንታዊ ውድድር ባራክ ኦባማ የመጀመሪያው ጥቁር አሜሪካዊ ፕሬዚደንት ሆነው ተመረጡ።
* ታኅሣሥ - 12ቱ ዓመት ከታሠሩ በኋላ ታምራት ላይኔ በአመክሮ ተፈቱ።
* ነሐሴ 26 - የእንግሊዝ ጥገኛ ግዛቶች ሴይንት ህሊና፣ አሰንሸን ደሴት እና ትሪስተን ደ ኩና በሕግ እኩል ተደርገው የጠቅላላ ግዛቱ ይፋዊ ስም ከ«ሴይንት ህሊናና ጥገኞቿ» ወደ «ሴይንት ህሊና፣ አሰንሽንና ትሪስተን ደ ኩና» ተቀየረ።

## መርዶ
* ኅዳር 1 - ሚሪያም ማኬባ
* ሰኔ 18 - ማይክል ጃክሰን

መደብ:አመታት
ውሻ

ውሻ|thumbnail|250px|right
**ውሻ** *Canis lupus familiaris* በሚባለው ሳይንሳዊ ስም የሚታወቅ ከተኩላ የተላመደ የ*Canidae* ቤተሰብ አባል ነው። የሠው ልጅ ከረጅም አመታት በፊት ቅድሚያ ካለመዳቸው እንስሳት መካከል ይጠቀሳል።

የውሻ አስተኔ ውስጥ አንዳንድ ሌሎች ዝርዮች ደግሞ በስማቸው «ውሻ» ይባላሉ፣ እንጂ የለማዳው ውሻ ዝርያ አይደሉም። እነሱም፦ 

* የአፍሪካ ኣውሬ ውሻ
* የእስያ አውሬ ውሻ
* አጭር ጆሮ ውሻ (ደቡብ አሜሪካ)
* የጫካ ውሻ (ደቡብ አሜሪካ)
* የራኩን ውሻ (ምሥራቅ እስያ)

እንዲሁም በዘራይጥ መደብ ውስጥ በስሜን አሜሪካ የሚገኝ አንድ የሽኮኮ ወገን «የሜዳ ውሻ» ይባላል፤ እሱ በውነት የውሻ አስተኔ አባል አይደለም።  

መደብ:ለማዳ እንስሶች
ሕዝባዊ ጉዳዮች

**ሕዝባዊ ጉዳዮች** የሚገልፁት ሕዝባዊ ፖሊሲዎች እና የሕዝብ አስተዳደርን ሲሆን ሁለቱም ጉዳዮች በፖለቲካዊ ጥናትም ሆነ በምጣኔ ሀብት ዘርፍ በከፍተኛ ደረጃ የተቆራኙ ናቸው።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ይኩኖ አምላክ

**''ዓፄ ይኩኖ አምላክ** (የዘውድ ስም **ተስፋ እየሱስ**)  ከነሐሴ ፫ ቀን ፲፪፻፵፭ ዓ/ም ጀምሮ ለ አሥራ አምስት ዓመታት ነግሠዋል። በአባታቸው በተስፋ እየሱስ በኩል ከዛግዌ ስርወ መንግስት መነሳት በፊተ ከነበሩት የአክሱም ንጉስ  የአጼ ድል ናኦድ ጋር እንደሚዛመዱ ይጠቀሳል።  

ይኩኖ አምላክ ማለት **አምላክ ጠባቂና ረዳት ይሁነው** ሲሆን የተወለዱበትም እዚያው ወሎ ውስጥ ከደሴ ከተማ ወጣ ብላ በምትገኘው ሰገርት የምትባል ከተማ ነበር። ትህምህርታቸውንም ያጠናቀቁት ከአምባሰል ቀረብ ብሎ በሚገኘው ሃይቅ በሚባለው አካባቢ በ ሃይቅ እስጢፋኖስ ገዳም ነበር።  ትምህርታቸውን በቅዱስ እየሱስ ሞዓ ወይም በቅዱስ ተክለ ሃይማኖት ወይም በሁለቱ ስር እንደወሰዱ የተጻፉ የተለያየ ዘመን ገድላቶች አሉ። ይሁንና የዛግዌን ስርወ መንግስት በሰለሞናዊ ስርወ መንግስት ከትምህርታቸው መገባደድ በኋላ ወይ በጦርነት ወይ በሰላም እንደቀየሩ ታሪክ ይመዘግባል።

thumb|left| ይኩኖ አምላክ በባልደረባወቹና በአረቦች ሲጠበቅ የሚያሳይ ጥንታዊ ስዕል
ምንም በማያጠረጣር ሁኔታ፣  ጸሃፊው ዋሊስ በድጅ  እንደመዘገበ፣ ይኩኖ አምላክ ከቢዛንታይን ንጉስ ሚካኤል 8ኛ ጋር ደብዳቤ ተቀያይሯል እንዲሁም ለቤዛንታይኑ ንጉስ ብዙ ቀጭኔወችን በስጦታ እንደላከ አሁን ድረስ ማስረጃ አለ።   ለግብጹ ማምሉክ ሱልጣን ባይባርስም ከእስክንድርያ ፓትሪያርክ ሾሞ እንዲልክለት በ1273 በተደጋጋሚ እንደጻፈ ታሪክ መዝግቦ አልፏል። የተፈገውም ጳጳስ በጊዜው ስላለመጣ ከጎረቤት እስላም መሪወች በመጀመሪያው የመንግስቱ ዘመን የነበረው ስለማዊ ግንኙነት ተቋረጠ። 

ቀጥሎም የ ቆብጥ ፓትሪያርክ ባለመምጣቱ ይኩኖ አምላክ ወደ ሶሪያ ቄሶች እንዳዘነበለ ታደሰ ታምራት መዝግቧል።  እናም በዚህ ንጉስ ዘመን ከግብጾች ይልቅ የሶሪያወች ተሳትፎ በቤተክርቲያን ዙሪያ ይታይ ነበር።

ወሎ ውስጥ፣ ገነተ ማርያም የተሰኘውን ቤ/ክርስቲያን ያሰሩ እኒሁ ንጉስ  ናቸው ። ባረፉ ጊዜ የተቀበሩትም ደጋ ደሴት ተብላ በምትታወቀው የጣና ሃይቅ ደሴት ውስጥ  የወንድማቸው ልጅ ሂሩተ አምላክ ባሰራው ደጋ እስጢፋኖስ ነው።

## ማጣቀሻዎች
* 

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
ልብነ ድንግል

:*«ዓፄ ልብነ ድንግል»* ወዲህ ይመራል። ለቤተ ክርስቲያኑ፣ አጼ ልብነ ድንግል ይዩ።

ዓፄ **ልብነ ድንግል** (የዙፋን ስም "አንበሳ ሰገድ" ወይም **ዳግማዊ ዳዊት**) ከነሐሴ ፲ ቀን ፲፬፻፺፱ እስከ ነሐሴ ፴ ቀን ፲፭፻፴፪ ዓ.ም. የነገሱ ሲሆን የተወለዱትም በ1501 እ.ኤ.አ. ነበር። የኢትዮጵያና አዳል ጦርነትም የተጀመረው በኒህ ንጉስ ዘመን በ1528 እ.ኤ.አ. ነበር። ሚስታቸውም ሰብለ ወንጌል ትባል ነበር።

ዓፄ ልብነ ድንግል የዓፄ ናዖድ ልጅ የዓፄ በአደ ማርያም የልጅ ልጅ ናቸው። ዓፄ ዘርዓ ያዕቆብም ቅድመ አያታቸው ናቸው። ዓፄ ናዖድ ፲፫ ዓመት ገዝተው ሲሞቱ በ፲፭፻ ዓ.ም. ዓፄ ልብነ ድንግል ገና የ፲፪ ዓመት ወጣት እያሉ ነገሡ። ስመ መንግሥታቸውም ወናግ ሰገድ ተባለ። ወናግ ማለት በኦጋዴን (ሱማሌ) ቋንቋ አንበሳ ማለት ነው። የግዕዙን ወይም የአማርኛውን ቋንቋ «አንበሳ ሰገድ»ን ትተው በኦጋዴን ቋንቋ ወናግ ሰገድ የተባሉበት ምክንያት ምናልባት ያን ጊዜ በይፋትና በፈጠጋር ያለውን ግዛት የሚያውኩ ያዳልና የሱማሌ ተወላጆች ስለሆኑ እነሱ በሚያውቁት ቋንቋ ተሰይሞ ለማስፈራራት ይሁን ወይም የነሱ ገዥ ጭምር መሆናቸውን ለማስታወቅ ይሁን ወይም ከአባታቸው ከዓፄ ናዖድ ስመ መንግሥት (አንበሳ ሰገድ) በትርጉም ቢቀር በአጠራር እንዲለያይ ይሁን በትክክል አይታወቅም። ዓፄ ልብነ ድንግል ራሳቸው ለፖርቱጋል ንጉሥና ለሮማ ሊቀ ጳጳስ በጻፉዋቸው ደብዳቤዎች ላይ «ስሜ ልብነ (ዕጣን) ድንግል ትርጓሜው ድንግል ያበራችለት ይሄም ስም የተሰጠኝ ቅድስት ጥምቀትን በተቀበልኩበት ቀን ነው፤ በነገሥኩ ጊዜ ደግሞ ዳዊት ተባልኩኝ» ስለሚል በዳዊት ላይ ተጨማሪ ወናግ ሰገድ ሆኖ በሁለት ስመ መንግሥት ይጠሩ ነበር ማለት ነው።

ዓፄ ልብነ ድንግል በነገሡ ጊዜ ወጣት ስለነበሩ በመንግሥቱ ሥራ እናታቸው እቴጌ ናዖድ ሞገሳ የአያታቸው የዓፄ በአደ ማርያም ባለቤት እቴጌ እሌኒ በሞግዚትነት ያግዟቸው ነበር። እነራስ ወሰን ሰገድና እነራስ ደገልሃን የመሳሰሉትም ታላላቅና ታናናሽ መኳንንት የመንግሥቱ የሥልጣንና የሥራ ተካፋይ ነበሩ።

በመጀመሪያ፣ የዓፄ ልብነ ድንግል ዘመነ መንግሥት የሰላምና የደስታ ቢሆንም የመጨረሻ ጊዜያቸው በግራኝ መነሳት ምክኒያት የጦርነት፤ የሁከት፤ የመከራና የስደት ጊዜ ሆኖባቸዋል። ከፖርቱጋል መንግሥት በቀጥታም ሆነ በእቴጌ እሌኒ በኩል ቢወዳጁ የጀመሩት ወዳጅነት ለጊዜው ጠቡን አጣደፈው እንጂ ከወረራ ሊያድናቸው አልቻለም።

## ዋቢ መጽሐፍ
* ተክለ ጻድቅ መኵሪያ፤ ፲፱፻፶፫ ዓ.ም.፤ የኢትዮጵያ ታሪክ፣ ከዐፄ ልብነ ድንግል እስከ ዐፄ ቴዎድሮስ

መደብ:ልብነ ድንግል
ወይዘሮ ስኂን ኮሌጅ

**ወይዘሮ ስኂን ኮሌጅ** በደሴ ከተማ የሚገኝ የቴክኒክ እና ሙያ ኮሌጅ ነው።

መደብ:ትምህርት
መደብ:ደሴ
ዐምደ ጽዮን

ቀዳማዊ **ዐጼ ዐምደ፡ጽዮን** (የዙፋን ስም  **ገብረ መስቀል**)  ከ1314 እስከ 1344 ዓ.ም. የነገሡ ሲኾን በጥንቱ ዘመን ከተነሱ ነገሥታት ውስጥ በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ሰፋ ያለ አሻራ ትተው  ካለፉት  (ለምሳሌ፦ ዘርዐ ያዕቆብ ) ጎን ወይም በላይ ስማቸው ይጠቀሳል ።    ዐጼ ዐምደ ጽዮን የዐጼ ይኩኖ አምላክ የልጅ ልጅና የዐጼ ወድም አራድ ልጅ እንደሆኑ ይታመናል፡፡ ይኩኖ አምላክ አዲሱን የሰሎሞን ሥርወ መንግሥት ቢመሰርቱም፣ በልጅ ልጆቻቸው የነበረው ፉክክርና አዲስ ከሚስፋፋው የእስልምና ሃይማኖት የሚሰነዘረው ጥቃት  ስርዓቱን ስጋት ላይ የጣለ ነበር። ዐጼ ዐምደ ጽዮን ይህን ፉክክር በማስቆምና በዘመናት በማይደበዝዘው ጀግንነታቸው የኢትዮጵያን ድንበር ከሞላ ጎደል አሁን  በሚታወቀው መልኩ በማስቀመጥ፣  የዐዲሱን ሥርወ መንግሥት መሰረት በማጽናት እንዲሁም በማረጋጋት ዝናቸው በጥንቱ አለም ክአፍሪቃ ቀንድ እስከ አውሮጳ የተንሰራፋ ነበር ።

## የአጼ ዐምደ ጽዮን ዘመንና ዘመቻዎች
### ዘመቻ ወደ ደቡብ ምዕራብና ሰሜን ኢትዮጵያ
ዐምደ ጽዮን በእንዴት መንገድ  ወደ ስልጣን እንደመጡ መረጃ የለም፣ ስለሆነም ታሪክ አጥኝው ታደሰ ታምራት  ንጉሱ ከአባታቸው ጋር ትግል ገጥመው ዘውድ ላይ እንደወጡ መላ ምት ያቀርባል  ።   ንጉሱ በመንግስታቸው መጀመሪያ (፲፫፻፲፮ ዓ.ም. )  የተሳካላቸው ዘመቻዎች በጎጃም፣ ዳሞትና ሐድያ  በማድረግ እኒህ አካባቢወች እንዲገብሩ ሆነ።   ሆኖም በኒህ ዘመቻወች ትኩረታቸው  ስለተሳበ በተገኘው ክፍተት የእንደርታ ገዢ የነበረው ይብቃ እግዚ  የአምባ ሰናይት፣ ብልሃትንና ተምቤን ሰራዊትን በማደራጀት በንጉሱ ላይ  ተነሳ ። በ1320ዓ.ም ንጉሱ   የይብቃ እግዚን አመጽ ከደመሰሱ በኋላ በአምባ ሰናይት የጦር ዕዝ አቋቋመው ወደ ስሜን በመዝመት እስከ ቀይ ባህር ድረስ ያለውን ክፍል ለመቆጣጠር ቻሉ  ። በዚህ ወቅት እንደረታን እንድታስተዳድር የተሰየመችው የትግሬ ተወላጅ የነበረችው የንጉሡ ሚስት ንግሥት ብሌን ሳባ ነበረች።  ስልጣኗም ባልታ ብሃት በመባል ይታወቅ ነበር። ቆይቶ እንደርታን እንዲያስተዳድር የተደረገው የንጉሱ ሦሥተኛ ልጅ ባህር አሰገድ በማዕከለ ባህር ማረግ ነበር፣ ግዛቱም እስከ ቀይ ባህር ወደብ ድረስ የተንሰራፋ ነበር ።

### ዘመቻ ወደ ደቡብና ደቡብ ምስራቅ
የንጉሱ ትኩረት ወደ ሰሜን መሆኑን  የተረዱት የደቡብ እስላማዊ ክፍሎች፣ በቀይ ባህር ንግድ ላይ ያላቸውን ቁጥጥር እና ሃይል ተመርኩዘው  የአርብቶ አደሩን ክፍል በማስተባበር የሃይል ማደግ አሳዩ።  በተለይ በወላስማ ሱልጣኖች የሚመራውና በደቡብ ምዕራብ ሸዋ የሚገኘው  የይፋት  ግዛት በሃይል ተጠናከረ። ይህ ክፍል፣ ከአጼ ዐምደ ጽዮን ዘመን በፊት  ጀምሮ ለመካከለኛው የኢትዮጵያ መንግስት ግብር ከፋይ ነበር።  ሆኖም ክፍሉ በዚህ ዘመን እራሱን ችሎ ለመገንጠል ፈለገ ።  በዚህ ሁኔታ የክርስቲያንና የእስልምና ግዛት በሰሜንና በደቡብ እየተጠናከሩ ሁለት የሃይል ማዕከሎች በመፍጠር ፉክክር ውስጥ ገብተው ከፍተኛ ጦርነት መነሳቱ ግድ ሆነ። 

ወደ ግብጽ ተልኮ የነበረው ጥንታይ የተሰኘው የንጉሡ  መልዕክተኛ ሃቀዲን በተባለ የይፋት ገዢ መታሰር  በመጨረሻ ጦርነቱ ገንፍሎ እንዲወጣ አደረገ። ዐምደ ጽዮን ይፋትን  ከደመሰሰ በኋል በጀበልና ወርጂ አርብቶ አደሮች ተቃጥቶበት የነበረውን ጥቃት ድል በማድረግ እንዲሁም የክርስቲያን ክፍሎች፣ ተጉለት፣ ዝጋ ና መንዝ አመጾችን በማጥፋት ሃቃዲንን በማሰር ከስልጣን አስወገደው ። በርሱ ቦታ ወንድሙን ሰአደ'አድዲን አህመድን ከላይ የተገለጹት ክፍሎችን  አስተዳዳሪ አድርጎ ሾመው። 

ስምንቱ የደቡብ መንግስታትም፣ የሱማሌንና የሃድያን ጨምሮ ለሱ ግብር ይከፍሉ እንደነበር ሳልት የተሰኘው  የእንግሊዝ ጻህፊ ዘግቦት ይገኛል። የኢትዮጵያም ድበር በኢየሩሳሌም የተከፈተው በኒሁ ንጉስ መልካም ፈቃድ ነበር።  ከዚህ በተረፈ «የወታደሩ እንጉርጉሮ» የተሰኙት አራቱ የአማርኛ መዛግብት በዚህ ዘመን እንደተጻፉ ታሪክ ዘጋቢወች ይናገራሉ።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
ምርጫ

**ምርጫ** በየተወሰነ ዓመት ልዩነት በህዝብ የሚደረግ የመሪዎች ስየማ ነው።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ቅኔ

ቅኔ ማለት፡ 'ቀነየ' ከሚል የግእዝ ቃል የተገኘ ሲሆን ትርጉሙ ደግሞ አመሰገነ (ምስጋና) ማለት ነው። ወይም፡ 'ቀነየ' ፡ገዛ፡ የሚለውን፡ አንቀጽ፡ ያስገኘ፡ ጥሬ፡ ዘር፡ ነው። ፍችውም፡ 'መገዛት'፡ ማለት፡ ነው። 'ቁሙ፡ እንከ፡ ወኢትሑሩ፡ ዳግመ፡ ውስተ፡ አርዑተ፡ ቅኔ'፡ እንዲል፡ (ገላ.፥5፥1)፥ ቅኔ፡ ማለት፡ መገዛት፡ ማለት፡ ከኾነ፥ ይህ፡ ከያንዳንዱ፡ ሰው፡ በየጊዜው፡ የሚመነጨው፡ እንግዳ፡ ድርሰት፡ ስለ፡ ምን፡ ቅኔ፡ ተባለ፡ ቢሉ፥ ፍጡር፡ ዐዲስ፡ ዐዲስ፡ ምስጋና፡ እየደረሰ፡ በማቅረብ፥ ለፈጣሪው፡ መገዛቱን፡ የሚገልጥበት፡ ስለ፡ ኾነ፡ ነው። ለፍጡራን፡ የሚደረሰውም፡ ቅኔ፥ ቅኔው፡ የሚደረስለት፡ ፍጡር፡ ከቅኔ፡ ደራሲው፡ በላይ፡ ክብር፡ ያለው፡ መኾኑን፡ የሚገልጽ ፡ ድርሰት፡ ስለ፡ ኾነ፥ መገዛትን፡ ከማመልከት፡ የራቀ፡ አይደለም።

አንድም፥ ሕዋሳተ፡ አፍኣን፣ ሕዋሳተ፡ ውስጥን፡ ለኅሊና፡ አስገዝቶ፥ በተወሰነ፡ ቍርጥ፡ ሐሳብ ፡ የሚታሰብ፡ ስለ፡ ኾነ፥ ቅኔ፡ ተብሏል። ይኸውም፡ ሊታወቅ፥ በቅኔ፡ ምስጢር፡ ልቡ፡ የተነካ፡ ሰው፥ ቅኔ፡ በሚያስብበት፡ ጊዜ፥ እፊቱ፡ የሚደረገውን፡ ነገር፡ እያየ፣ እየሰማ፥ አይሰማም። ከዚህም፡ የተነሣ፥ በጎንደሮች፡ መንግሥት፥ የቍስቋሙ፡ አለቃ፡ በእልፍኙ፡ ውስጥ፡ ምንጣፉን፡ አስነጥፎ፥ መጻሕፍቱን፡ እፊቱ፡ ደርድሮ፥ ለበዓለ፡ ቍስቋም፡ የሚቀኘውን፡ ቅኔ፡ ሲያወጣና፡ ሲያወርድ፥ ንጉሡ፡ ዘው፡ ብለው፡ ቢገቡ፥ ልቡ፡ ተመሥጦ፥ ሊያያቸው፡ ባለመቻሉ፥ ቀና፡ ብሎ፡ ሳያያቸው ፡ ቁጭ፡ እንዳለ፡ ቀረ። ንጉሡም፥ ነገሩ፡ ደንቋቸው፥ ፍጻሜውን፡ ለማየት፥ ርሱን፡ ዐልፈው፡ ዐልጋ፡ ላይ፡ ተቀምጠው፥ ኹኔታውን፡ ይመለከቱ፡ ዠመር።

ብዙ፡ ሰዓት፡ ካሳለፈ፡ በዃላ፥ አእምሮው፡ ሲመለስ፥ ንጉሡ፡ ተቀምጠው፡ ቢያይ፥ ደንግጦ፡ ተነሥቶ፡ እጅ፡ ነሣ። ንጉሡም፦ ምነው፧ ምን፡ ኾነኽ፡ነው፧ ቢሉት፦ ጃንሆይ፥ ቍስቋምን፡ ያኽል፡ ደብር ፡ አምነው፡ ሾመውኛል፤ ለበዓል፡ የተሰበሰበው፡ ሰው፡ አለቃው፡ ምን፡ ይናገር፡ ይኾን፧ እያለ፡ ዐይን፡ ዐይኔን፡ ሲያየኝ፥ ያልኾነ፡ ነገር፡ ቢሰማ፡ ደብሩን፡ አዋርዳለኹ፥ ጃንሆይንም፡ አሳማለኹ፥ እኔም፡ አፍራለኹ፡ ብዬ፥ ቅኔ፡ እቈጥር፡ ነበር፡ አለ፡ ይባላል።

አንድም፥ ቅኔ፡ ማለት፥ 'ተቀንየ'፡ ሙሾ፡ አወጣ፥ ግጥም፡ ገጠመ፥ አራቆ፡ ተናገረ፥ አዜመ፥ አንጐራጐረ፥ መራ፥ ዘፈነ፡ ካለው፡ የወጣ፡ ጥሬ፡ ዘር፡ ነው። ስለዚህ፥ ቅኔ፡ ማለት፥ ባጪሩ፥ ጠቅላላ፡ ትርጕሙ፥ ሰው፡ ከራሱ፡ አንቅቶ፡ ለእግዚአብሔር፡ ዐዲስ፡ ምስጋና፡ ላቅርብ፡ ባለ፡ ጊዜ፥ ምሳሌ መስሎ፥ ምስጢር፡ አሻሽሎ፡ ግጥም፡ በመግጠም፥ የልቦናውን፡ ዕውቀት፣ የአእምሮውን፡ ርቀት፡ የሚገልጽበት፥ የዕውቀቱን፡ ደረጃ፡ የሚያስታውቅበት፥ የሰሚንም፡ ልቡና፡ የሚያነቃቃበትና፡ የሚያራቅቅበት፡ ድርሰት፡ ማለት፡ ነው። ከዚህም፡ የተነሣ፥ መጋቢ፡ መርሻ፡ ኀይሉ፡ የተባሉ ፡ የዲማው፡ ባለ፡ ቅኔ፦ የሰውን፡ ዕውቀቱን፡ መጠን፡ የማውቀው፡ በቅኔው፡ ነው፡ ይሉ፡ ነበር፡ ይባላል።

ከስም ውስጥ ይተሽሞነምነ ወርቅ እንደሚወጣ ሁሉ ከቃላትም የተደበቀ ምስጢር ሲወጣ ያ ጥበብ ሰምና ወርቅ (**ቅኔ**) ይሰኛል።

## የግዕዝ ቅኔወች
ንሁር በፍናዌሀሙ ወንትሉ በኣሰሮሙ

መደብ: ቅኔ
መደብ:ሥነ ጽሁፍህፃናት   አእባን     ኢትሁሩ    ከዊነ   እክሙ     ሠላሳ    ዉስተ    ቤተ    ዮሤፍ     ባእድ    አምጣነ    ሀሎ      አንበሣ
ኒቆዲሞስ ገብር በሌሊተ ግርማ ቀጥቅጦ 
ለአስተብርኮ ብርክ ጸርከ እስከ ይወጽዕዘሂጦ
ፓይ

**ፓይ** ወይም በተለምዶ አጻጻፉ **π** የሚታወቀው ቁጥር የማንኛውም ክብ መጠነ ዙሪያ ለወገብ ርዝመት (ዲያሜትሩ) ሲካፈል የሚገኘው ምንጊዜም የማይቀየረው ቋሚ ቁጥር ነው። 
350px|thumb|right| የክቡ አቋራጭ መስመር አንድ ከሆነ መጠነ ዙሪያው ፓይ እንደሚሆን የሚያሳይ ምስል

የፓይን እርግጠኛ ዋጋ ማወቅ ባይቻለም ከ 3.141593 እንደሚጠጋ ግን በሂሳብ ስሌት የተደረሰበት ጉዳይ ነው። የፈለግነውን ሁለት ሙሉ ቁጥሮች አካፍለን ፓይን ማግኘት ስለማንችል ኢራሽናል ቁጥር ነው ማለት ነው። በዚህ ምክንያት ፓይ በነጥብ ስርዓት (decimal system) ሲጻፍ አሃዞቹ ወይም አያበቁም ወይም ደግሞ እራሳቸውን አይደግሙም ፣ ይልቁኑ በማያባራ ዘፈቀደ ሁኔታ ይነጉዳሉ። ይህን ጉዳይ እታች በበለጠ እናየዋለን።

## መሰረታዊ ሃቆች
### የፓይ ፊደል π
thumb|100px|upright| የπ ምልክት
በሌላ በኩል ደግሞ ሙሉ ቁጥሮችን በተወሰኑ የመደመረ መቀነስ ማካፈል ማባዛት ክፍ ማድርገና ስኩዌር እና ኩቢክ ሩት በመውስድ ፓይን ማግኘግ ስለማንችል ታራንስዴንታል ቁጥር ተብላላለች። ይህን ሁኔታ ያረጋገጡት በ19ኛው ክፍለ ዘመን የነበር የጀርመን ሂሳብ ተማሪወች ሲሆኑ ጥናቱ እንደ ትልቅ ድል እስካሁን ሲወሳ ይኖርል። በነገራችን ላይ ፓይ (π) የሚለውን ፊደል ለ ዚህ ቁጥር ያዋለው የኤንግሊዙ ተማሪ 
ዊልያም ጆንዝ በ1707 ነበር የወሰደውም ከግሪኩ ቃል "περίμετρος" (የክብ መጠነ ዙሪያ ማለት ነው)" ።

### የጆሜትሪ ትርጉሙ


Image:Pi_eq_C_over_d.svg|መጠነ ዙሪያ = π × ዲያሜትር
Image: Circle_Area.svg|የክቡ መጠነ ስፋት = π ጊዜ የጠቆረው አራት ማእዘን ስፋት 
Image:Squaring_the_circle.svg| አረንጓዴውን አራአት ማእዘን በማስመሪያና በኮምፓስ ማግኘት አይቻልም


π እንግዲህ የክብ መጠነ ዙሪያ *C* ለ ወገብ ርዝመት *d* ስናካፍል የምናገኘው ቋሚ ቁጥር ነው። ክቡ ይነስም ይብዛ ይህ ቁጥርም ምንጊዜም አንድ ነው።:

: \pi = \frac{C}{d}. 

በሌላ አንጻር ፓይ የክቡ መጠነ ስፋት ለአቋራጭ መስመሩ ግማሽ (radius) ስኴር ሲካፈል የምንገኘው ቋሚ ቁጥርን ነው። አሁንም የክቡ ትልቅነት ወይም ትንሽነት ለዚህ ውድር(ratio) ምንም ለውጥ አያመጣም። 
: \pi = \frac{A}{r^2}. 

### በነጥብ ሲጻፍ
የመጀመሪያወቹ የ ፓይ ሓምሳ ቁጥሮች ሲዘረዘሩ ይህን ይመስላሉ...
:\pi \approx 3.14159~26535~89793~23846~26433~83279~50288~41971~69399~37510\,\!

እርግጥ ነው ከዚ በላይ ሰወች የፓይን የአሃዝ ዝርዝር አስልተዋል አንዳንዶች እስከ መቶ ሌሎች እስክ ሚሊየን እና ቢሊየን በኮምፒውተር ትግዘው ለማስላት ችለውል። በአሁኑ ስዓት ከሁሉ በላይ በማስላት ማእርጉን የያዘው የፓይን አሃዞች ከትሪሊየን በላይ (1012) ቁጥሮች, በማግኘት ነው። ይሁንና ማንኛውንም መሬት ያለን ክብ መጠነ ዙርያ ለማግኘት ከ11 አሃዞች በላይ አያስፈልገንም። በአይን የሚተያውን ህዋ በሙሉ የሚያዳርስ ክብንም ለመለካት ከ39 በላይ የፓይ አሃዞች አያስፈልጉንም 

### የ π ዋጋ ሲገመት

 የጥንቶቹ ግምት ግን 3 ነበር ። በመስጽሃፍ ቅዱስም ይህ ሲሰራበት ይታያል። ነገር ግን ትክክለኛው ዋጋ ከ3 ይበላጣል።



መደብ:ሥነ ቁጥር
ሕግ

**ሕግ** ማለት የኅብረተሠብ ሰላምና ኑሮ ጸጥታ ለመጠብቅ ከአንድ መንግሥት የወጣ  መተዳደሪያ ደንብ ነው። 

ሕግም ሕግጋትም በሥነ ፍጥረት ቢሆንም የትም ይገኛሉ። የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት እንደሚያስረዳን፣ እነዚህ ሕግጋት ከፍጥረት በላይ ተወስነው ሊጣሱ የማይችሉ ጽኑ ሕጎች ናቸው፤ ለምሳሌ የአየር ህግጋት፤ ወይንም በመሬት ስበት ክብደት ያለው ነገር ምንጊዜም ወደ ምድሪቱ ውስጥ መሃል ነጥብ አቅጣጫ የሚሳብበት መርኅ የኒውተን የግስበት ቀመር ይገልጻል። እንዲህ አይነት ሕጎች የማይጣስ መሆናቸው ከጥንት ታውቆ እንኳን በመጽሐፈ ሄኖክ መጀመርያ ክፍል ይመሰከራል። በዚያ ጽሑፍ በመንገዱ ታዛዥ ያልሆነ ኮከብ ስንኳ ቢኖር ኖሮ ጉዳት ያገኝ ነበር ይጻፋል። በሥነ አመክንዮም ዘርፍ የአስተሳሰብ ሕግጋት የተባሉት እንደ ሥነ ተፈጥሮ ሕግጋት ሊቀየሩ የማይቻላቸው ሃቆች ተቆጥረዋል።

ከተፈጥሮ ሕግጋት አልፎ፣ በብዙ  ሃይማኖቶች ዘንድ ከሰዎች በላይ የሚኖሩ መንፈሳዊ ሕግጋት ይገኛሉ።  የዚህ ሃሣብ በዞራስተር ሃይማኖት «አሻ»፣ በሂንዱ ሃይማኖት «ዳርማ»፣በቡዲስም «ዳማ»፣በእስልምና  «ሻሪያ»ተብሏል። በአብርሃማዊ ሃይማኖቶችም «ሕገ ኦሪት» ወይም ሕገ ሙሴ በተለይም አስርቱ ቃላት በወርቃማው ሕግ እንደ ተመሠረቱ ይቀበላል። ይህ «ወርቃማው ሕግ» በሌሎቹም ዋና ሃይማኖቶች ተመሳሳይ ትርጉም ተሰጥቷል።   

በአለም ታሪክ፣ ብዙ ጊዜ  የሰው ልጆች መንግሥታት አቁመው ለየራሳቸው ሕግጋት ወይም ሕገ መንግሥት መሠረቱ።  የሰው ልጅ ህጎች ግን በሀሣዊ መሠረት ከሆኑ፣ ለጥቂቶች ሥሥት  ለማገልገል ሊሆኑ ወይም ሰፊ ጉዳት ሊያምጡ ይቻላል። በድሮ ዘመን ባብዛኛው ሕግ የወጣ በንጉሥ ወይም በሌላ መሪ ቃል ይሆን ነበር።  በተለይ ባለፈው 20ኛው ክፍለ ዘመን ይህን ሂደት በሥልጣኔ በማሻሻል፣ በተገዢ ሕዝቦች ምርጫ የሕግ አማካሪዎች ተመርጠው በምክር ቤት የሕግ አጻጻፍና ማረጋገጥ ሂደት በብዙዎች አገራት ሕገ መንግሥት ኑሯል። በሕጉ ወሰኖች ውስጥ በርካታ ሕጋዊ ኑሮ ምርጫዎች እንዲገኙ ስለ ሕዝቡ ነፃነት የሚሻ በማለት ነው።  

«የሕግ ቀለም» ማለት የሕግ ወኪሎች የተባሉት ወይም አስመሳዮች አሳምነው በሐሳዊ ሕግ ወይም በወንጀል እርምጃ ሲወስዱ ነው። እንዲህ እንዳይደረግ፣ የሕግ የበላይነት ማለት ማናቸውም ሰው ወይም ወኪል በሕጋዊ መሠረት ከሆነ ከሕጉ ሥር ተጠቅልሎ ይገኛል።

*
ዓፄ ዘርአ ያዕቆብ

right|thumb|400px|የጥንቱ የኢትዮጵያ ክፍላተ ሀገራት
አጼ **ዘርአ ያዕቆብ** በዘውድ ስማቸው **ቆስጠንጥንዮስ** ከአባታቸው ቀዳማዊ ዳዊት እና ከእናታቸው ንግስትክብረ እግዚ በ1399 እ.ኤ.አ. ከአዋሽ ወንዝ አጠቀብ ትገኝ በነበረው ትልቅ ተብላ በምትጠራው መንደር የድሮውፈተገር ክፍለ ሐገር ተወለዱ(ከቀኝ ያለውን ካርታ ይመልከቱ) ። የነገሡበትም ዘመን 1434 - 1468 እ.ኤ.አ. ነበር። ያረፉትም በደጋ ደሴት፣ ጣና ሃይቅ ነው።

በ ኢሲራክ ዘሽሌ ገብረኪዳን ተጻፈ።
ከኢልዮን የኢትዮጵያ ኅብረት

## አስተዳደር
የዘርዓ ያዕቆብ አባት ቀዳማዊ ዳዊት ባረፉ ጊዜ፣ እንደ ጥንቱ የኢትዮጵያ ባህል ወግ መሰረት፣ ታላቅ ወንድማቸው የነበሩት ቀዳማዊ ቴወድሮስ በ1414 ሲነግሱ ታናሽ ወንድማቸውን በግዞት ወደ አምባ ግሽን እንዲሄድ አደረጉ። አጼ ዘርዓ ያእቆብ ቆየት ብለው በጻፉት መጽሀፈ ብርሃን በተሰኘው ድርሰታቸው መሰረት እስከ ነገሱበት ሰኔ 20 ፣ 1434 ዓ.ም. ድረስ በግዞት ግሸን ተራራ (አምባ ግሸን) ላይ ለሚቀጥሉት 20 አመታት በእስር ኖሩ። ሆኖም ግን በግዞት እያሉ ከጊዜ ወደ ጊዜ የደጋፊያቸው መጠን እየበዛ ሄደ። በነዚህ አመታት ውስጥ የኢትዮጵያ ሁኔታ ከዓመት ወደ ዓመት እይተበላሸ ሂዶ በመጨረሻ ከአምባው ላይ ለሹመት ሲወርዱ አገሪቱ በእርስበርስ ሽኩቻ እየታመሰች፣ በሃይማኖት በኩልም መከፋፈል ተፈጥሮ የውጭ ሀይሎችም ከነገ ዛሬ አጠቁን እየተባለ ይሚፈራበት ሁኔታ ገጠመው። የወደፊቱ ንጉስ ብዙ እድሜውን ያሳለፈው ከሰው ተለይቶ አምባ ላይ ስለነበር፣ የዲፕሎማሲ ጥቅሙ አልተረዳውም ነበር። ይልቁኑ ፊት ለፊት የተጋረጡትን የሃገሪቱን ችግሮች በሚያስፈራ ድፍረት እና ምንም በማያወላዳ ጽናት ተጋፈጠው።

ዓፄ ዘርአ ያእቆብ ንጉስ ከሆኑ በኋላ ንግስት እሌኒን በ1434 አገቡ፣ ከዚያም በ1436 ዘውዳቸውን ጫኑ። ንግስት እሌኒ የሀድያ ንጉስ ልጅ ስትሆን በህጻንነቱዋ የእስልምና ተከታይ የነበረች ቢሆንም በጋብቻው ወቅት ክርስቲያን ሆናለች። 

በ1442 በሰንበት ላይ ተነስቶ የነበረውን የቤ/ክርስቲያን ክፍፍል ለማብረድ ቢችሉም እስከ 1450 ነገሩ ሲሰክን ቆይቱ በደብረ ምጥማቅ ጉባኤ (ተጉለት) ፣ የግብጾቹ ጳጳሳተ በተገኙበት ችግሩን ሊፈቱ ችለዋል ። ሌላው በዘመናቸው የተከሰተው ሃይማኖታዊ ንቅናቄ የደቂቀ እስጢፋኖስ ወገኖች እምነት ነው። እነዚህ እስጢፋኖስ የተባለ መነኩሴ ባስተማራቸው መሰረት ለመስቀል መስገድና ለስእል አድኅኖ ለድንግል ማርያም መስገድ አይገባም የሚሉ ነበሩ እየተባሉ በውሸት ታሪክ ስማቸው የጠፋ ስለ ትክክለኛ እምነት በብዙ ገድል ያለፉ ሰማዕታት ነበሩ ። አጼ ዘርዓ ያዕቆብ ሊያሸንፏቸው ባለመቻላቸው ሊነገር በሚከብድ ቅጣት ኣንገታቸውን በመቁረጥ፡ኣባሎቻቸው መነኮሳይቱን በሰራዊታቸው በማስደፈር ኣፍንጫቸውን ምላሶቻቸውን እና ከንፈሮቻቸውን በመቁረጥ በኣራዊት እንዲበሉ በማድረግ ቀጥተዋቸዋል። በዚህም በዘመነ ንግስናቸው በፈጸሙት ኣረመኔናዊነት እየተዘከሩ ይኖራሉ  ።

በ1445 እና ከዚያ በኋላ በተነሱ ጦርነቶች ላይ በመሳተፍ ሁሉን በድል በማጠናቀው ግዛታቸውን ያሁኒቷን ሶማልያን ሁሉ ያቅፍ ነበር።

## ድርሰቶች
አጼ **ዘርአ ያዕቆብ** በጦር ውሎአቸው ብቻ ሳይሆን የሚታወቁት፣ ከ 20 በላይ መጻህፍትንም በመድረስና ለትውልድ በማቅረብ ጭምርም ነው። ከነዚህም መካከል 
1. መጽሐፈ ብርሐን 
2. መጽሐፈ ሚላድ
3. መጽሐፈ ሥላሴ
4. መጽሐፈ ባሕርይ 
5. ተዓቅቦ ምስጢር 
6. ጦማረ ትስብእት
7. ስብሐተ ፍቁር
8. ክሂዶተ ሰይጣን
9. እግዚአብሔር ነግሠ
10. ድርሳነ መላእክት
11. ተአምረ ማርያም 
12. ዜና አይሁድ 
13. ጊዮርጊስ ወልደአሚድ
14. ተአምረ ማርያም ወኢየሱስ
15. ተአምረ ትስብኢት
16. ልፉፈ ጽድቅ
17. ትርጓሜ መላእክት 
18. ተአምረ ጊዮርጊስ
19. ትርጓሜ ወንጌላት
20. መልክዓ ማርያም
21. መስተብቁዕ ዘመስቀል ይገኙበታል። እነዚህ መጽሐፎች ሃይማኖታዊ ይዘት ያላቸው ናቸው። 

በተረፈ መባዓ ጽዮን የተሰኘው የጥንቱ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ጻዲቅ የኖረው በኒሁ ንጉስ ዘመን ነበር። ዓፄ ዘርአ ያዕቆብ ከኢትዮጵያ ነገሥታት 265ተኛ ነበሩ። https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1493709244261830&id=1451412358491519 

## ማጣቀሻወች
* (እንግሊዝኛ) David Buxon, *The Abyssinians* (New York: Praeger, 1970), pp. 48f
* (እንግሊዝኛ) Richard K. P. Pankhurst, *The Ethiopian Royal Chronicles* (Addis Ababa: Oxford University Press, 1967), p. 32f.
* (እንግሊዝኛ) Richard Pankhurst, *The Ethiopians: A History* (Oxford: Blackwell, 2001), p. 85. 
* Edward Ullendorff, however, attributes only the *Mahsafa Berha* and *Mahsafa Milad*.
*www.ethioreaders.com

## የውጭ መያያዣ
*  Biography of Zara Yakub from ''An African Biographical Dictionary''

መደብ:አጼ ዘርአ ያዕቆብ
አፍጋኒስታን

**አፍጋኒስታን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ካቡል ነው።

መደብ:የእስያ አገራት
ፋሲለደስ

**ዓፄ ፋሲለደስ** ወይም **ዓፄ ፋሲል** (የዙፋን ስማቸው **ዓለም ሰገድ**)  ከአባታቸው አፄ ሱሰኒዮስ  እና ከእናታቸው ልዕልት ስልጣነ ሞገስ በሸዋ ክፍለሀገር ቡልጋ መገዘዝ ፣ ህዳር 10፣ 1603  (እ.ኤ.አ) ተወለዱ። የነገሱበትም ዘመን ከ1632  እስከ ጥቅምት 18, 1667 (እ.ኤ.አ) ነበር።

## ንግስና
በስረፀ ክርስቶስ በተመራው አመፅ ምክንያት በ1630 ፋሲለደስ ለንግስና ቢበቃም፣ ዘውዱን ግን እስከ 1632 አልጫነም ነበር። ሲመተ ንግስናው በ1632 እንደተገባደደ የመጀመሪያው ስራው የተዋህዶ ቤ/ክርስቲያንን የቀድሞው ቁመና መመለስና የካቶሊኮችን መሬት በመቀማት ከደንካዝ በማባረር በፍሪሞና እንዲወሰኑ ማድረግ ነበር። ወዲያውም በማከታተል ከግብፅ አገር አዲስ ጳጳስ እንዲላክለት በማድረግ በአባቱ ዘመን እንዲደበዝዝ ተደርጎ የነበረውን የግብፅና ኢትዮጵያ አብያተ ክርስቲያናት ግንኙነት እንዲጸና አደረገ።  በኬኒያ የሚገኘው የሞምባሳ ወደብ በፖርቱጋሎች መደብደቡን ሲሰማ፣ የሮማው ፓፓ ከበስትጀርባው ያለበት ሴራ ነው በማለት በምድሩ የነበሩትን የካቶሊክ ጀስዊቶች በመሰብሰብ አባረራቸው። 

[200px|thumb|left|[ፋሲል ግምብ በ ፋሲል ግቢ ]]

## ጎንደር ከተማ
ፋሲለደስ የጎንደር ከተማን  በ1636 የኢትዮጵያም ዋና ከተማ አድርጎ እንደቆረቆራት  ይታመናል።  ከሱ በፊት በአካባቢው ከተማ እንደነበር ወይም እንዳልነበር በታሪክ የተገኘ ማስርጃ እስካሁን የለም።  አከታትሎም የፋሲል ግቢንና  44ቱ ታቦታት ተብለው የሚታወቁትን የጎንደር ከተማ አብያተ ክርስቲያናት መሰረት ጣለ።  በአፄ ፋሲል ከተመሰረቱት ታዋቂወቹ 44 አብያተ ክርስቲያናት፣ ታዋቂወቹ አደባባይ እየሱስ፣ አደባባይ ተክለ ሃይማኖት፣ አጣጣሚ ሚካኤል፣ ግምጃቤት ማራያም፣ ፊት ሚካኤል፣ እና ፊት አቦ ይገኙበታል። ያለመታከትም 7 የድንጋይ ድልድዮችን በማሰራት እስካሁን ድረስ ስሙ ሲጠራ ይኖራል። አልፎም በግራኝ አህመድ ዘመን በእሳት ጋይቶ የነበረችውን አክሱም ፂዮን በአዲስ መሰረት እንደገና ማሰራት ችሎአል።

ፋሲለደስ በዘመኑ እጅግ ተወዳጅ ንጉስ ቢሆንም አመጽ መነሳቱ አልቀረም። በላስታ ለምሳሌ በ1637 መልክዓ ክርስቶስ በተባለ ሰው መሪነት ጦርነት ተነስቶ አፄ ፋሲልን ስጋት ላይ ቢጥልም በሚቀጥለው አመት በተደረገው ጦርነት አመፁ ሊገታ ችሎአል።

ፋሲለደስ ፖርቱጋሎችን ቢያባርርም  ከውጭው አለም ጋር ብዙ ግንኙነት ያደርግ ነበር። ለምሳሌ በ1664-5 የህንድ ንጉስ አውራንግዘብ ሲነግስ  መልካም ምኞትን በመልክተኞቹ ለሙግሃሉ መሪ ልኮ ነበር።

በ1666 ልጁ ዳዊት ሲያምጽ፣ ወህኒ ተብሎ ወደሚታወቀው አገር በግዞት ልኮት ነበር። ይህም ከጥንቶቹ የኢትዮጵያውን ነገሥት ተፎካካሪያቸውን ወደ አምባ ግሽን በግዞት እንደሚልኩት ስርዓት ነበር።

## የፋሲል እረፍት
አፄ ፋሲል አዘዞ ተብላ በምትታወቀው ከጎንደር ከተማ 5 ማይል ርቃ በምትገኘው ከተማ ጥቅምት18፣1667 እ.ኤ.አ. (ጥቅምት 10፣ 1660) ከዚህ አለም በሞት ተለዩ። አሟሟታቸውንም፣ በጊዜው በህዝቡ ዘንድ የነበራቸውን ተቀባይነት በሚያንጸባርቅ መልኩ፣  የዜና መዋዕል ዘጋቢያቸው እንዲህ ሲል ይተርካል፡
:ጥቅምት ፰፣ እሁድ ዕለት፣ ፫ ሰዓት ላይ፣ [የፀሐይ] ጥላ በ፫ ጫማ ሲሰፈር፣ ለሰው ሁሉ እንደሆነ፣ ንጉሳችን አዲያም ሰገድ ድንገት ታመመ።   በዚህ ጊዜ ታላቅ ሀዘን ተነሳ[...]ለሚቀጥሉት ሁለት ቀናት ምግብም ሆነ መጠጥ ሳያስብ[...] የብር ከበሮወችን እያፈረሰ፣ የወርቅ ስለቶችን አፎታቸውንም እየቆራረጠ የቤተክርስቲያን ማገልገልግያ አደረጋቸው።  በዚህ ጊዜ  በሁሉ ዘንድ እንባና ለቅሶ  ሆነ [...]ሁሉም እንደሚያውቀው ንጉሳችን ከባህር አሸዋ በሚበዛ መልካም ተግባሩ ሁሉንም መልሶ ገንብቶ ነበርና[...]የሁሉም እምነት ንጉሳችን አለም ሰገድ ሲሞት ምድርና ሰማይ እንደሚንቀጠቀጡ፣ መሬት እንደሚናወጥ፣ ጠላትም በላያችን ሰልጥኖ አለቃችን እንደሚሆን ነበርና። 

:ማክሰኞ፣ የፀሐይ ጥላ በ4ጫማ ሲሰፈር፣ ከ3 ሰዓት በኋላ ንጉሳችን አረፈ...

:አይ ጉድ! መልካም የሚናገረው አፉ ተዘጋ፣ ለዛ ያላቸው ቃላትን የሚያፈሰው ሽቶ ምላሱ እንዲሁ። ሐዘንና ለቅሶ ለዚህ ለምለም ተክል፣ አለፈ! [...] ምን እንላለን? የሆነው ሆኗል! አንት መልካም መዓዛ ያለህ ያገራችን አበባ! እንደ ተራ ነገር ትጠፋ?  ነቢዩ
:እንዳለ "ህይወት ኖሮት ሞትን የማያይ ማን ሰው አለ?"

አስከሬናቸውም የአገሪቱ መላ ህዝብ ባዘነበት ሁኔታ በቅዱስ እስጢፋኖስ ገዳም፣ ጣና ሃይቅ ውስጥ ደጋ ደሴት ተብላ በምትታወቀው ደሴት የዘላለም እረፍት አገኘ። መቃብራቸውም ውስጥ ያንድ ትንሽ ህፃን አስክሬን አብሮ ይገኛል። ይሄውም ልጃቸው ሲሆን የወደፊቱ ንጉስ ለመሆን እጩ ነበር።  ነገር ግን አዲሱን ንጉስ የመጣው ህዝብ ብዛት ሲተራመስ ድንገት ተጠቅጥቆ ለሞት በቃ።
[right|thumb|250px| የፋሲለደስ ቅሪት፣ [ደጋ እስጢፋኖስ፣ ደጋ ደሴት ]]

## ማጣቀሻዎች


መደብ:ፋሲለደስ
ስልጆ

**ስልጆ** በኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ነው። ከባቄላ፣  ከሱፍ እና  ከሰናፍጭ ይሠራል።

## አዘገጃጀት
መጀመርያ ሶስቱንም ለእየብቻ ያጣሩታል
ከዚያ ሶስቱንም በጥሬው ለየብቻ ይፈጫሉ
ከዚያ

## ሊተረጎም የሚገ
http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3577162

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ዶሮ ወጥ

right|200px|thumb
አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች
1 ዶሮ (ከ1 ኪሎ ግራም እስከ 1 ኪሎ ግራም ከሩብ የሚመዝን)
1 መካከለኛ ጭልፋ (100 ግራም) የተገረደፈ ባሮ ሽንኩርት
2 መካከለኛ ጭልፋ (200 ግራም) የተገረደፈ ካሮት 2 መካከለኛ ጭልፋ (200 ግራም) የተገረደፈ ቀይ ሽንኩርት
6 የሾርባ ማንኪያ (100 ሚሊ ሊትር) ዘይት
1 የሻይ ማንኪያ ጨው

1 ዝንጣፊ ሮዝሜሪ (የጥብስ ቅጠል)

1 የሻይ ማንኪያ ቁንዶ በርበሬ

1 ሊትር ቺክን ስቶክ (ከዶሮ የተሠራ መረቅ)

## አዘገጃጀት ቁጥር 1
1. ዶሮውን መበለትና ማጽዳት 
2. ቀይ ሽንኩርቱን በዘይት ማቁላላትና ካሮቱን እና ባሮውን ጨምሮ ማቁላላት 
3. ቺክን ስቶኩን ጨምሮ ማንተክተክ፣ ከዚያም ሮዝሜሪውን መጨመር  
4. የዶሮውን ሥጋ መጥበሻ ላይ በነጩ ጠብሶ በድስቱ ውስጥ ጨምሮ ማብሰል፣ 
5. ጨውና ቁንዶ በርበሬ ጨምሮ ማውጣት 
6. ለገበታ ሲፈለግ መረቅ በሥጋው ላይ እያፈሰሱ ማቅረብ 

## አዘገጃጀት ቁጥር 2
መጀምሪያ ሽንኩርት ደቆ ይከተፋል
ዶሮ ብልት ከወጣለት በሕዋላ በደንብ ይታጠባል
ዘይት  ቂቤ በርበሬ መከለሻ ቅመም ያስፈልጋል
       
ሽንኩርቱ ዘይት ሳይገባበት በደንብ ይቁላላል፤ ከዛ በርበሬ አብሮ ከሽንኩርቱ ጋር
እንደገና በደንብ ይታሻል፤ ከዛ ዘይት ይገባና ትንሽ ከሽንኩርቱና ከበርበሬው ጋር
ከተቁላላ በሕዋላ ዶሮው ይገባል በመቀጠል መከለሻ ቅመሙና በመጠኑ ውሃ
ጨምሮ የዶሮው ስጋ ሲበስል ከሳት ላይ ማውጣት

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሱፍ ፍትፍት

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን የሚሰራውም ከሱፍ፣ ከቃሪያ፣ ከቲማቲም እና ከእንጀራ  ነው።

## አዘገጃጀት
1 አንድ ቦል ጥሬ ሱፍ መቀቀል እና መፍጨት ወይም መውቀጥ

2 ሁለት ቲማቲም፣ አራት ቃሪያ እና አንድ ራስ ሽንኩርት መክተፍ

3 የተፈጨውን ሱፍ በዉሀ አድርጐ በደንብ ማሸት እና በማጥለያ ማጥለል

4 የተጠለለዉን የሱፍ ውሀ ከተከተፉት ቲማቲም፣ ቃሪያ ፣ሽንኩርት ጋር ማውሀድ  እና ጨው መጨመር 

5 እንጀራ በመቆራረስ ውህደቱ ላይ መጨመር

## ሊተረጎምየሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሽምብራ ዓሳ

**ሽምብራ ዓሳ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ሽምብራ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ
## ይተርጎም
Shimbra Asa W'et
serves 6-8

    * 2 cups chickpea flour
    * 1 teaspoon berbere
    * 1 teaspoon salt
    * 1/3 cup water
    * 2 tablespoons canola oil

Combine all ingredients and rest 30 minutes. Form into patties about 3" across and 1/3" thin. Fry in canola oil until golden. Drain and season with salt. Cut into quarters and set aside.

    * 4 cups chopped onion
    * 1/2 teaspoon salt
    * 2 cloves garlic, minced
    * 1/4 cup niter kebbeh
    * 2 tablespoons canola oil
    * 1/2 teaspoon ground cumin
    * 4 tablespoons berbere
    * 1/4 cup white wine
    * 2 cups water

   1. Over medium heat, saute the onion, salt and garlic in niter kebbeh and oil until very soft and just beginning to caramelize.
   2. Add the cumin and berbere and continue to saute 2-3 minutes to fry spices.
   3. Add the white wine and water and simmer slowly until the sauce has thickened and the flavors are blended.
   4. Remove half of the sauce and puree until smooth. Return to pot and stir to combine.
   5. Just before serving, combine the dumplings with the sauce, they will soften up but will not turn mushy.

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ተልባ ወጥ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከተልባ ነው። ብዙ ጊዜ ፆም ሊፈት ሲል ነው ሚሰራው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሽሮ ወጥ

thumbnail|right
**ሽሮ ወጥ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከአተር ወይንም ባቄላ ዱቄት ነው።

## አዘገጃጀት

## ደግሞ ይዩ

* ሽሮ ፍርፍር
* ቦዘና ሽሮ

## ሊተረጎም የሚገባ
Shiro Wot
(spicy dry peas stew)

½ kg Dry green peas
3 lg Onions
½ cup Oil
1 ea Head garlic
½ ts Ground ginger
½ ts Black pepper
1 t Salt
3-4 cups water.

The ground peas in tap water for 20 minutes.
The onions and cut into small cubes.
Peel and mash the garlic.
The oil in a pan and saute the onion and garlic until golden.
Add the ginger, pepper and salt and 2 cups water.
Stir well, cover and bring to boil. 4-When the water boil, add the ground peas and the rest of the water and cook 40 minutes on a medium-low flame.

Preparation time: 45 minutes

Serves: 1

Sent by Lemlem, Boston, Sep 2006

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
እልበት

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን ሁለት አይነት የእልበት አይነቶች አሉ። 1ኛው የሚሰራው ከ[ወተት][ምስር]ና [ባቄላ]ነው።
2ኛው በአርጎባ ብሄረሰቦች ዘንድ የሚዘጋጅ ሲሆን ከተልባና መሰል ከቅባት እህሎች የሚዘጋጅ ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ምስር ወጥ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከምስር ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ
Ingredients
2 cup Split lentils
6 cup Water
2 cup Red onion, chopped
2 cup Oil or butter
1 tbl Ginger
1 tsp Garlic
4 x Hot green peppers
1/4 tsp Black pepper
Salt, to taste

Directions
Wash lentils and boil for 5 minutes. Cook onions adding oil and stirring gently so onions do not turn brown.

Remove lentils from the heat, drain and reserve water for latter use. Add lentils to the onions. Add reserved water, stirring to prevent mixture from sticking to the bottom of the pan.

Add spices and salt to taste. Simmer for another 20 minutes.

መደብ:አበሳሰል
አዋዜ ጥብስ

**አዋዜ ጥብስ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከበግ ወይም በሬ ስጋ ነው። ከሌላው አይነት ጥብስ የሚለየው ብዙ ቃሪያና በርበሬ መጠቀሙ ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ኮተለት

**ኮተለት** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስጋ ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:አበሳሰል
ጎረድ ጎረድ

**ጎረድ ጎረድ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስጋ ነው።

## አዘገጃጀት
የተከተፈ ስጋ

የተነጠረ ቅቤ

ሚጥሚጣ ወይም አዋዜ

ቅቤውን አቅልጦ ሚጥሚጣ እና ቅመም በመጨመር ተከትፎ ከተዘጋጀው ስጋ ጋር በጥሬው አዋህዶ ሳይቀዘቅዝ በትኩሱ ማቅረብ።

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ክክ ወጥ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከባቄላ ወይም አተር ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

5-8  pounds of chicken drumsticks and thighs skinned and cleaned
8    large onions fine chopped
2    cup of vegetable oil
5    teaspoons minced or powder garlic
2    teaspoons minced or powder ginger
1/2  cup of authentic Ethiopian Berbere (more to make spicier)
1/4  cup of  Paprika for redness
2    teaspoon Korerima
2    teaspoon Wot Kimem
2    teaspoon salt (as needed)
1    cup of water

Preparation Method:In large pot, simmer onion, garlic and ginger with vegetable oil till lightly brown. Add Berbere and Paprika, continue to simmer for about 15-20 minutes at low heat stirring occasionally by adding a touch of water as needed to avoid sticking. Add chicken and simmer until chicken is done. Finish of simmering by add salt, Koreria, Wot kimem and water. Serve hot with Injera (Ethiopian flat bread made of teff).

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ዓሳ ጥብስ

**ዓሳ ጥብስ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከዓሳ  ነው።

## አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች
:    800 ግራም ናይል ፐርች
:    1 የሻይ ማንኪያ ጨው 
:    1 የሻይ ማንኪያ ቁንዶ በርበሬ
:    4 የቡና ስኒ (200 ግራም) የፉርኖ ዱቄት
:    ግማሽ ሊትር ዘይት
:    2 መካከለኛ ሎሚ

## አዘገጃጀት
:1. ዓሣውን በደንብ አፅድቶና አራት ቦታ ከፍሎ የሎሚ ጭማቂውን በሁሉም በኩል ማፍሰስ፤
:2. ጨው፣ ቁንዶ በርበሬና የፉርኖ ዱቄቱን ቀላቅሎ ዓሣውን ውስጡ እያገላበጡ መለወስ፤
:3. በጋለ ዘይት ዱቄቱን እያራገፉ መጥበስ፣
:4. የተጠበሰው ዓሳ ካሮት፣ ጐመን፣ የድንች ጥብስና ሎሚ አጅበውት ሊቀርቡ ይችላሉ። ዓሣው ሲጠበስ በርከት ያለ ዘይት ከተጠቀሙ ዓሣውን ጠብሰው ካበቁ በኋላ ዘይቱን አቀዝቅዞ ለሌላ ጊዜ የዓሣ ምግቦች ሲያዘጋጁ መጠቀም ይቻላል፡፡]

መደብ:አበሳሰል
አልጫ ወጥ

**አልጫ ወጥ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከአታክልት ሆነ ከስጋ የሚሰራ ሆኖ ነገር ግን በርበሬ አይገባበትም።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ስንግ

**ስንግ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከቃሪያ ቲማቲም እና ሽንኩርት ነው። አልፎ አልፎም ዘይት ይጨመርበታል።

## አዘገጃጀት

ስንግ አዘገጃጀት በመጀመሪያ ሽንኩርት በደቃቁ ይከተፋል። በመቀጠልም ጎድጎድ ያለ እቃ ላይ ይደረግና በትንሹ ዘይትና ጨው ይጨመርበታል። ከዛም  ለስንግ የሚሆኑትን ቃሪያዎች በአንድ ጎን በቢላ ተቀዶ የውስጡ ፍሬ ይወጣል። ከዛም የተቀላቀለውን ሽንኩርት ቃሪያው ውስጥ ይከተታል። በቃ ከዛማ ስንግ ሆነ።

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ድንች ወጥ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከድንች ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ



መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
አብሽ

:*ለተክሉ፣ *ኣብሽ*ን ይዩ።*

**አብሽ** የጥራጥሬ አይነት ሲሆን ለብዙ አይነት ህመምዎች ፈውስም ነው∷

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
ጭኮ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከገብስና ንጥር ቂቤ ነው።

## አዘገጃጀት
የሚያስፈልጉት ነገሮች
3 ኩባያ ገብስ 
1 ጭልፋ ቅቤ 
1 የሻይ ማንኪያ ጨው 
1 የሻይ ማንኪያ የላመ ኮረሪማ፣ አብሽ፣ ዝንጅብልና ቅርንፉድ ድብልቅ አሠራሩ 
1. ገብሱን ውኃ አርከፍክፎ መውቀጥ፤ 
2. ውቅጡን በፀሐይ ማድረቅና ሸክሽኮ ማበጠር፤ 
3. ያን በእንጀራ ምጣድ ማመስ፤ እንደገናም ሸክሽኮ ማበጠር፤ 
4. ከዚያም ማስፈጨትና ዱቄቱን ከጨውና ቅመማ ቅመሞች ጋር መደባለቅ፤ 
5. ቅቤውን አቅልጦ መጨመርና በሚገባ ማሸት፤ 
6. ክዳን ባለው ንጹሕ ዕቃ መገልበጥና አቀዝቅዞ እየቆረሱ ማቅረብ፡፡ 
(ሳይበላሽ ለብዙ ጊዜ እንዲቆይ በደረቅ ቦታ ማስቀመጥ ይገባል፡፡)

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሻሜታ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከተብላላ በሶ ነው።

## አዘገጃጀት ==ሻሜታ

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ፍሪምባ

**ፍሪምባ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራበትም የተለይ ብልት ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:ሥነ አካል
ጥቅል ጎመን

thumbnail|right
**ጥቅል ጎመን** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራበትም የአትክልት ዝርያ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:አትክልት
ክትፎ

thumbnail|right
**ክትፎ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከበሬ ስጋ ነው።

## አዘገጃጀት
የሚያስፈልጉ ነገሮች፤ ቅቤ፣ በደቃቁ የተከተፈ የበሬ ስጋ፣ ሚጥሚጣ፣ ኮረሪማ እና ጎድጓዳ ሳህን

ቅቤውን ማቅለጥ ከዚያም ስጋውን፡ ሚጥሚጣውን እና ኮረሪማውን በሳህን ውስጥ ካደረጉ በኋላ ስጋውን ጨምሮ ማለወስ ያስፈልጋል።
## ንጥረ ነገሮች
**ጥሬ ሥጋ**፡- ክትፎ በተለምዶ የሚሠራው በጥሬ ሥጋ ነው፣ ብዙ ጊዜ የበሬ ሥጋ ነው። የበሬ ሥጋ ምርጫ አስፈላጊ ነው። እና ጥሬው ስለሚበላው ከፍተኛ ጥራት ያለው እና ትኩስ መሆን አለበት።

**ቅመም**፡- የኢትዮጵያ ምግብ በድምቀት እና ጥሩ መዓዛ ባላቸው ቅመማ ቅመሞች ይታወቃል። ክትፎን በተመለከተ እንደ ሚጥሚጣ፣ ቀረፋ፣  ቅርንፉድ እና ጨው ያሉ ቅመሞች በብዛት ጥቅም ላይ ይውላሉ። 

**እፅዋት**፡ ነጭ ሽንኩርት እና ዝንጅብል በብዛት በክትፎ ውስጥ ጥቅም ላይ የሚውሉ ሲሆኑ ጥልቀት እና ጥሩ መዓዛ ያላቸውን ምግቦች ወደ ምግቡ ውስጥ ይጨምራሉ። ሽንኩርት ለተጨማሪ ጣዕም ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል.
## አዘገጃጀት
የተፈጨ ስጋ፡ ስጋው በጥሩ ሁኔታ የተፈጨ ወይም የተፈጨ ሲሆን ይህም ከታርታር ጋር ተመሳሳይ የሆነ ሸካራነት ይፈጥራል። ጥሩው ማይኒንግ በወጥኑ ውስጥ ወጥነት ያለው እና ለስላሳ ሸካራነት ያረጋግጣል።

ማጣፈጫ፡- የተፈጨው ስጋ በቅመማ ቅመም እና ቅጠላ ቅይጥ ይቀመማል። ይህ እርምጃ ክትፎን የሚለይ ልዩ እና ጠንካራ ጣዕም ስለሚሰጥ ወሳኝ ነው።

ስታይል ማገልገል፡ ክትፎ ብዙውን ጊዜ የሚቀርበው ከኢንጄራ ጋር ነው፣ የዳቦውን ጣእም የሚያሟላ። የተቀመመ ስጋ ከትንሽ ጣፋጭ ከሆነው ኢንጄራ ጋር መቀላቀል አስደሳች የምግብ አሰራርን ይፈጥራል።
 
## ልዩነቶች
VariationsKitfo፡ ኪትፎ በቅመማ ቅመም ውስጥ የተጣራ ቅቤ (ኒትር ኪቤህ) የሚያካትት የተለየ የክትፎ አይነት ነው። ይህ ተጨማሪ ምግብ ወደ ምግቡ ብልጽግናን ይጨምራል. ክትፎ ብዙ ጊዜ የሚቀርበው ከእንጀራ ጋር ነው።

የጎማ ሲጋ፡- ይህ ልዩነት ጥሬ የተፈጨ የበሬ ሥጋን በቅመም መረቅ ያካትታል። በዝግጅት እና በቅመማ ቅመም ወቅት የክልል ልዩነቶች ሊኖሩት ይችላል.

## አጃቢዎች
እንጀራ፡- እንጀራ በኢትዮጵያ ምግብ ውስጥ ዋና ምግብ ነው እና በተለምዶ ከክትፎ ጋር ይቀርባል። እርሾው ጠፍጣፋ ዳቦ ሁለቱንም እንደ ዕቃ እና ለስጋው ደፋር ጣዕም ማሟያ ሆኖ ያገለግላል።

አዪብ፡ አይብ፣ የኢትዮጵያ ጎጆ አይብ፣ ከክትፎ ጋር አብሮ ሊቀርብ ይችላል። የአይብ ክሬም እና ትንሽ ጠማማ ተፈጥሮ ከተቀመመ ስጋ ጋር ንፅፅርን ይሰጣል።

## የባህል ጠቀሜታ
የበዓሉ አከባበር ዲሽ፡- ክትፎ ብዙ ጊዜ በልዩ ዝግጅቶች እና በዓላት ይደሰታል፣ ​​ይህም ባህላዊ ጠቀሜታ ያለው ምግብ ያደርገዋል። በጠረጴዛው ላይ መገኘቱ በዓላትን እና የጋራ ደስታን ያመለክታል.

ማህበራዊ ስብሰባዎች፡ የክትፎ ሰሃን መጋራት የጋራ ባህሪ ለማህበራዊ ስብሰባዎች ተወዳጅ ምርጫ ያደርገዋል። የጋራ የምግብ ልምዶችን ያበረታታል እና ማህበራዊ ትስስርን ያጠናክራል.

## የኢትዮጵያ ምግብ
ብዝሃነት፡- የኢትዮጵያ ምግብ በተለያዩ ጣዕሞችና መዓዛ ባላቸው ቅመሞች ይከበራል። ክትፎ በድፍረት በማጣፈም እና ጥሬ ሥጋን በመጠቀም የኢትዮጵያን ምግቦች ጀብደኝነት እና የበለፀገ ተፈጥሮን ያሳያል።

የባህል ቅርስ፡- የክትፎ ዝግጅት እና መደሰት የኢትዮጵያን ባህላዊ ቅርስ እና የምግብ አሰራር ወግ ያሳያል። በትውልዶች ውስጥ የተላለፈ የምግብ አሰራር መግለጫ ነው።

## ግምቶች
ጥሬ ሥጋ፡- ክትፎ ተወዳጅ ምግብ ቢሆንም ጥሬ ሥጋን ከመመገብ ጋር ተያይዞ የሚመጣውን የጤና ሥጋት ለመቀነስ ትኩስ እና ጥራት ያለው ሥጋን ማዘጋጀት አስፈላጊ ነው። የምግብ ደህንነት መስፈርቶችን ማክበር አስፈላጊ ነው.
የኢትዮጵያ ክትፎ ከምግብነት በላይ ነው; የኢትዮጵያን የምግብ አሰራር ባህሎች ይዘት የሚይዝ፣ ህዝቦችን በአንድነት በማክበር እና በጋራ መደሰትን የሚያሳይ የባህል ልምድ ነው።

## ሊተረጎም የሚገባ
*http://www.answers.com/topic/kitfo

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ጎመን

thumbnail|right
**ጎመን** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የአትክልትም አይነት ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:አትክልት
ምላስና ሰምበር

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከበሬ ወይም በግ ምላስ እና ሰንበር ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ያበሻ ዳቦ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስንዴእርሾ ና አንድንድ አንዴም ዘይት ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች
ንፍሮ

ኢትዮጵያ ውስጥ የማይጣፍጥ  የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስንዴ፣ ባቄላ እና አተር ነው።

## አዘገጃጀት
ንፍሮ የካሳሁን የምግብ

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቃተኛ

ቃተኛ(**አነባበሮ**)  ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከደረቅ እንጀራ እና ንጥር ቂቤ በበርበሬ ነው። 

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቦዘና ሽሮ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከሽሮና ስጋ ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ
http://clangrant.wordpress.com/whats-cookin/bozena-shiro-pea-flour-sauce/

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቀይ ወጥ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከበርበሬ ነው።

## አዘገጃጀት
የምያስፈልጉ ነገሮች

ሽንኩርት፣ዘይት፣ቲማቲም፣የወጥ ቀመም፣ ነጭ ሽንኩርት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
አጓት

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የመጠጥ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከወተት ነው።

## አዘገጃጀት
አጓት የሚሰራው ከአሬራ ሲሆን አዘገጃጀቱም ወተቱን በጣም ለስለስ ባለ እሳት (ጉልበት በሌለው እሳት) ላይ ጥዶ  ድስቱን ክድኖ በማቆየት
አሬራው አይብ ይሰራና (የአበሻ ቺዝ) ከላይ ይጠላል (ይንሳፈፋል) ። ይህንን ካረጋገጡ በኃላ እንዲቀዘቅዝ ከእሳቱ ላይ በማውረድ ሲቀዘቅዝ በወንፊት ላያ በማጥለል ነው።
በዚህ አይነት አይብ እና አጓት ይሰራሉ ማለት ነው። አጓት በብዙ ህብረተሰብ ውስጥ አይጠጣም::

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
አይብ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከወተት ነው።

## አዘገጃጀት
በተር ሚልክ በድስት ጥዶ ማፍላት,
መፍላት ሲጀምር ዮገርት 2% መጨመር ና አብሮ ማፍላት በመካከለኛ ሙቀት መሆን አለበት,
አይቡ ከውሃው ተለይቶ መንሳፈፍ ሲጀምር ከተጣደበት አውጥቶ እስኪቀዘቅዝ መጠበቅ, 
በማጥለያ ውሃውን ከዐይቡ መለየት ,
ፍሪዝር(በረዶ በት )ማቅዝቀዝ'
አውጥቶ ከተፈለገው የምግብ አይነት ጋር መመገብ.

## አስፈላጊ ነገሮች
1 ውይም 2 % በተር ሚልክ እና 2% ዮገርት ,
መለስተኛ ድስት  ,ማጥለያ  ,አይቡንማስቅመጫ ጎድጋዳ ሳህን
ይህ  ከላይ የተገለጥጸው  አሰርራር በ ሰሜን አመሪካ ለሚኖሩ እትዮጵያኖች የሚረዳ ተብሎ የታሰበ ነው

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ኢንዶኔዥያ

**ኢንዶኔዢያ** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ጃካርታ ነው።

መደብ:ኢንዶኔዥያ
ቆቅ ወጥ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከቆቅ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ገንፎ

**ገንፎ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስንዴ ወይም ገብስ ዱቄት ነው።

## አዘገጃጀ
ት ==

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቡላ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከእንሰት ከሚገኝ ዱቄት ነው። አብዛኛውን ጊዜ ለቁርስ የሚዘጋጅ ምግብ ነው።

## አዘገጃጀት

False Banana Flour 

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቂንጨ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስንዴ ነው። ብዙ ጊዜ ለቁርስ የሚቀርብ ነው።

## አዘገጃጀት ==ከ

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
አጥሚት

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የመጠጥ አይነት ሲሆን፣ 

## አዘገጃጀት
ውሃ ይፈላል፣ ዱቄቱን በትንሽ በትንሹ እየነሰነሱ በማማሰያ ቀስ ብሎ ማማሰል። ድስቱ እንዳይዝ በተደጋጋሚ እያማሰሉ ስኳር መጨመር። ትንሽ ቅቤ ጣል ማድረግ። በደንብ ሲበስል ሙቀቱን እንዲጠብቅ ፔርሙዝ ውስጥ በመክተት በኩባያ እየቀዱ መጠጣት። 

## አጥሚት ወይም ሙቅ ከስንዴ፣ አጃ፣ ገብስ እና ቡላ ዱቄት ይዘጋጃል። በተለይ የወለደች አራስ ወገብ ይጠግናል ተብሎ ይታመናል።

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
ቆጮ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከእንሰት ስር ነው።

## አዘገጃጀት
ቆጮ በቂጣ ወይም አምባሻ መልክ ይዘጋጃል።

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቋንጣ ፍርፍር

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከቋንጣን እንጀራፍርፍር ነው።

## አዘገጃጀት
መጀመሪያ አንድ በደቃቁ የተከተፈ ቀይ ሽንኩርት በጥቂት ዘይት እናበስላለን፡፡ በመቀጠል አንድ የሾርባ ማንኪያ በርበሬ ጨምረን በደንብ እናበስለዋለን፡፡ በመቀጠል አንድ ትልቅ ቲማቲም በደቃቁ የተከተፈ ተጨምሮ ይበስላል፡፡ሁሉት ፍሬ በደቃቁ የተከተፈ ነጭ ሽንኩር እንጨምራለን፡፡ በደንብ ደርቆ የተዘጋጀውን ቋንጣ እንጨምርና ጥቂት ካበሰል በኋላ ሁለት የቡና ስኒ ውሃ በልኩ ጨምረን በለምለም እንጀራ አፈርፍረን ለገበታ እናቀርባለን፡፡

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቂጣ

thumbnail|right
**ቂጣ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስንዴ ዱቄት ነው። አልፎ አልፎም ዘይት፣ ስኳርና ጨውም ያካትታል።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

[[መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶ
ሻይና ዳቦ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ በብዛት ህብረተሰቡ ለቁርስ የሚጠቀምበት የምግብ አይነት ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሱፍ ቆሎ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከሱፍስንዴና አንድ አንድ ጊዜም ሽምብራ ቆሎ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
እንቁላል ጥብስ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከእንቁላል ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:አበሳሰል
እንቁላል ቡና

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የመጠጥ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከእንቁላልና ቡና ነው። ጥቅሙም ለጉንፋን ማስታገሻ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
ጨጨብሳ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከቂጣ ና አብዛኛውን ጊዜ ከንጥር ቅቤ በበርበሬ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች
ዱለት

**ዱለት** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከጉበትና ጨጓራ ነው።

## አዘገጃጀት

### አስፈላጊ ነገሮች

1 lb. ጨጓራ  (የበግ) 
1 lb. ጉበት   (የበግ) 
1 lb. የተፈጨ የበሬ ስጋ (ቀይ) 
1 ማንኪያ  ቀይ በርበሬ  
3 መካከለኛ አረንጓዴ የተከተፉ ቃሪያወች
1/3 የተከተፈ ቀይ ሽንኩርት
1 ኩባያ  የተነጠረ ቅቤ 
ስድስት የሚሆን ፓርስሊ
4 እገር ነጭ ሽንኩርት በደምብ የተከተፉ 

### ዝግጅት

ጨጓራውንና ጉበቱን በሚፈስ ውሃ በደንብ አድርገው ያጽዱ። ከዚያም  ጨጉዋራውን፣ ጉቤቱን ለየብቻ በጥቃቅን ከከተፉ በኋላ ከተፈጨው ስጋ ጋር ለያይተው ፣ በመጥበሻ (ማንከሽከሻ) ያለምንም ቅቤ ወይም ዘይት ይጥበሱ ( ጨጉዋራ ለብቻ፣ ጉበት ለብቻ፣ ስጋ ለብቻ)።  ከዚያ በማደባለቂያ (ብሌንደር) ፓርስሊውን፣ ነጭ ሽንኩርቱንና ቃሪያውን ያደባልቁ። ከዚያ በሰፊ ጎድጘዳ ሳህን ፣ ከበርበሬ ጋር ይደባልቁ። ንጥር ቂቤውን በዚህ ላይ ካፈሰሱ በኋላ፣ የበሰሉትንም ስጋወች ከመጥበሻቸው አውጥቶ አንድ ላይ ከዚህ ጋር በመደባለቅ ስራው ይጠናቀቃል።

መልካም ዱለት!!!

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ዳቦ ቆሎ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስንዴ ዱቄት፣ ዘይት እና ስኳር ነው። 

## አዘገጃጀት
ድብልቁ ውሃ ተጨምሮበት ከተቦካ በኋላ በረጃጅሙ ይድቦለቦልና በትናንሹ ተቆርጦ ይቆላል።

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች
ሩዝ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከሩዝና ሱጎ ነው።

## አዘገጃጀት
ሩዝ በስጋ ሶስ (ለ3 ሰው)
አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች
 3 የቡና ስኒ (300 ግራም) ሩዝ
 3 መካከለኛ ጭልፋ (300 ግራም) ጐረድ፣ ጐረድ ተደርጐ የተከተፈ ለስላሳ የበሬ ስጋ  ግማሽ መካከለኛ ጭልፋ የደቀቀ ቀይ ሽንኩርት
 1 የሾርባ ማንኪያ የደቀቀ ነጭ ሽንኩርት
 2 የሾርባ ማንኪያ የቲማቲም ድልህ
 1 የሻይ ማንኪያ በርበሬ
 4 የሾርባ ማንኪያ (100 ግራም) የገበታ ቅቤ
 ግማሽ የሻይ ማንኪያ ጨው
 1 የሻይ ማንኪያ ቁንዶ በርበሬ

አዘገጃጀት
1. በደረቅ ብረት ድስት ቅቤውን ማሞቅ፣ በተጓዳኝ ሩዙ እንዲበስል ለብቻው በሌላ ብረት ድስት መጣድ፤
2. ቅቤው ላይ ስጋውን ጨምሮ መጥበስ፤
3. ቀይ ሽንኩርቱንና ነጭ ሽንኩርቱን ጨምሮ ውኃው በደንብ እስኪመጥ ማቁላላት፤
4. የቲማቲም ድልህና በርበሬ መጨመር፤
5. ጨውና ቁንዶ በርበሬ ጨምሮ መረቅ እንዲኖረው አድርጐ እንዲበስል መተው፤
6. ሩዙ በስሎ ውኃውን ሲመጥ ወደተዘጋጀው ሶስ ጨምሮ እንዳይቦካ በዝግታ ማማሰል፤
7. ለገበታ ሲፈለግ በትኩሱ ጐድጐድ ባለ እቃ ማቅረብ፡፡
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:አበሳሰል
ቅቅል

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከስጋ ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
በቆሎ ጥብስ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከበቆሎ ወይም እሸት ነው።

## አዘገጃጀት
የበቾሎውን እሽት እሳት ላይ መፕበስ

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ገብስ ሻይ

**ገብስ ሻይ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የሻይ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከአረረ ገብስ ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
ሹቅ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከባቄላ ወይም አተር  ወይም ከሁለቱ ድብልቅ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ጓያ

thumbnail|right
**ጓያ** የአትክልት አይነት ሲሆን ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ነው። የሚሰራውም ከጓያ ዘር የሚሰራ የንፍሮ አይነት ነው። 

በብዛት ከተመገቡት ግን ልምሻ ለሚባል በሽታ የሚያጋልጥ ነው። በህንድና በኢትዮጵያ ለብዙ ሰዎች የሰውነት ልምሻን አስከትሏል።

በዘሮቹ ውስጥ ልምሻውን የሚፈጥረው ጥንተ ንጥር («ODAP») ሲሆን፣ በምዕራብ እስያ አገራት ብዙ ODAP የሌለውን ትውልድ ለማስገኘት የማራባት መርሀግብሮች እየተካሄዱ ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:አትክልት
ተጋቢኖ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከአተር ዱቄት ነው።

የኢትዮጵያ ባህላዊ የምግብ አይነት (ወፈር ተደርጎ ከሽሮ የሚሰራ ወጥ)
ሰላጣ

**ሰላጣ** በአለም ሁሉ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የአትክልት አይነት ነው። ብዙ ጊዜ የሚሰራውም ቲማቲምና አንድ አንድ ጊዜ ዘይት፣ ሎሚ ጭማቂ ወይም ቭኒገር ሲጨመር ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:አበሳሰል

መደብ:አትክልት
ቆስጣ

thumbnail|right
**ቆስጣ** ወይም **ስዊስ ቻርድ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራበት የአትክልት አይነት ነው።

የቀይ ስር ቅጠል ጎመን ደግሞ «ቆስጣ» ሊባል ይችላል፤ በሥነ ሕይወት ግን ይህ ሌላ ዝርያ ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:አትክልት
ፎሶሊያ

**ፎሶሊያ** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከአደንጓሬና ከካሮት ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ: የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቀይስር

thumbnail|right
**ቀይስር** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የአትክልትም ዝርያ (ቀይ ስር፣ Beta Vulgaris) ነው። ደም ማነስ ላለባቸውም ሰዎች ጠቃሚ ምግብ ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
የአንገት ሀብል

የአንገት ሐብል|thumbnail|350px|right
**የአንገት ሀብል** በአንገት ዙሪያ የሚደረግ ጌጥ ነው።

መደብ:አለባበስ
ድርቆሽ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከደረቀ እንጀራ ነው።

## አዘገጃጀት
## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች
አሬራ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከወተት ነው።

## አዘገጃጀት == መጀመሪያ ወተት፣ ወተት ሲረጋ እርጎ፣ እርጎ ሲገፋ ቅቤና አሬራ፣ አሬራ ሲፈላ አይብና አጓት ይገኛል።
ቅደም ተከተሉም፦ ወተት፣ እርጎ፣ ቅቤ፣ አሬራ፣ አይብ፣ አጓት ናቸው።

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ዱባ

thumbnail|right|ብጫ ዱባ
**ዱባ** (Cucurbitaceae) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የአትክልት አስተኔ ነው።

በዚህ አስተኔ ውስጥ ብዙ አይነት ዱባዎች ወይም ተመሳሳይ አይነቶች አሉ፣ በተለይም፦

*የዱባ ወገን (ዱርሽት) Cucurbita – ቢጫ ዱባ፣ የሰይጣን ዱባ፣ ዙኪኒ 
*የቅል ወገን Lagenaria – ቅልና 5 የተዛመዱ ዝርያዎች
*የበጢሕ ወገን Citrullus – ሃብሃብ፣ በጢሕ፣ የበረሃ ቅል ወዘተ.
*የኪያር ወገን Cucumis – ኪያር፣ የምድር እምቧይ፣ የተለያዩ ዱባዎች
*የሉፋ ወገን Luffa – የተለያዩ ሉፋዎች (ፍሬያቸው እንደ ሰፍነግ የሚጠቅሙ ቅሎች)
*የኣንጮቴ ወገን Coccinia - ኣንጮቴ፣ ሌሎች ቀይ ቅሎች

*የቁራምሳ ወገን Momordica - የቁራ ምሳ ሐረግ፣ መራራ ዱባ፣ ሌሎች ዱባዎች
*ነጭ ዘር ዱባ Cucumeropsis - ወይም «ኤጉሢ ዱባ» (ከምዕራብ አፍሪካ) - 2 ዝርያ
*የአመድ ቅል Benincasa - ወይም «የቻይና ነጭ ዱባ»፣ አንድያ ዝርያ 

ከነዚህ ዋና ዋና ዱባዎች በላይ ብዙ ሌሎችም የዱባ ወገኖች አሉ።

* ደግሞ ይዩ- ሦስቱ እኅትማማች

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:አትክልት
ሾርባ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከምስር ነው። የምስር ሾርባ ነው።

## አዘገጃጀት

## ሊተረጎም የሚገባ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
እንጎቻ

ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከጤፍ ነው።

## አዘገጃጀት
የእንጎቻ አዘገጃጀት ማንኛውም ለእንጀራ የተዘጋጀ ዱቄት (የጤፍ የማሽላ የገብስ የስንዴ የዳጉሳ) ተቦክቶ ከሰነበተ ማለትም 3 እና 4 ቀን ከአለፈው ቡኃላ እንጀራ ለመጋገር አብሲት ይጣላል። አብሲቱ ከሊጡ ጋር ይለወሳል።ሊጡም ኩፍ(ለመጋገር ዝግጁ) ይላል። ምጣዱ ተጥዶ የምጣዱን መስማት(መጋም) የሊጡን ቅጠን እና መወፈር ለማወቅ በትንሹ ምጣዱ መሀል ላይ እንጎቻ ትሰፋለች። 

እንጎቻ መቅመሻ 
ምን መስተካከል እንዳለበት ለማወቅ ነው።
ይህ ድርጊት ከዘረ ቤተ እስራኤላውያን ሴቶች የተወረሰ ነው። 

መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች
አበባ ጎመን

thumbnail|right

**አበባ ጎመን** ኢትዮጵያ ውስጥ ተክልና የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራበትም የጎመን አይነት ነው።

## የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
## አስተዳደግ
## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
## የተክሉ ጥቅም
## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
መደብ:አትክልት
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ጉልባን

**ጉልባን** ከባቄላ ክክ፣ ከስንዴ ወይንም ከተፈተገ ገብስ ጋር አንድ ላይ ተቀቅሎ የሚዘጋጅና የጸሎተ ሐሙስ ዕለት የሚበላ ንፍሮ ነው። በጸሎተ ሐሙስ በቤት ውስጥ ከሚፈጸሙ ተግባራት አንዱ ጉልባን ማዘጋጀት ነው። ጉልባን እስራኤላውያን ከግብጽ ባርነት ሲወጡ በችኮላ መጓዛቸውን የምናስታውስበት ከእስራኤላውያን የመጣ ትውፊታዊ ሥርዓት ነው። በአገራችን ኢትዮጵያ አብዛኞቹ የትውፊት ክንዋኔዎች የብሉይ ኪዳን መነሻ ስላላቸው ይህ ሥርዓት ዛሬም በኢትዮጵያውያን ምእመናን ዘንድ ይከበራል።፡ ጉልባን እስራኤላውያን ከባርነት በወጡ ጊዜ አቡክተው፣ ጋግረው መብላት አለመቻላቸውን ያስታውሰናል። በወቅቱ ያልቦካውን ሊጥ እየጋገሩ ቂጣ መመገብ፤ ንፍሮ ቀቅለው ስንቅ መያዝ የመንገድ ተግባራቸው ነበርና። ይህን ታሪክ ለማሰብም በሰሙነ ሕማማት በተለይም በጸሎተ ሐሙስ ቂጣና ጉልባን ይዘጋጃል። በጸሎተ ሐሙስ የሚዘጋጀው ጉልባንና ቂጣ
ጨው በዛ ተደርጎ ይጨመርበታል። ይኸውም ጨው ውኃ እንደሚያስጠማ ዅሉ፣ ጌታችንም በመከራው ወቅት ውኃ መጠማቱን ለማስታወስ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ህብስት

**ህብስት** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰራ የምግብ አይነት ሲሆን፣ የሚሰራውም ከእንጀራ ነው።

## አዘገጃጀት
ህብስት ወይም ሙልሙል ገደድ ብሎ እንደተሰራው የጦር ሠራዊት ባርኔጣ ቅርጽ ያለው ለልጆች የቡሄ በአል ጊዜ እሆያያ ሆዬ ሲሉ የሚስጥ በጣም የሚጣፍጥ ትናንሽ ዳቦ ሲሆን አገጋገሩ ከድፎ ዳቦ አይለይም
የሚስራውም ከስንዴ ዱቀት ነው።

መደብ: የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች

It is also the symbolic bread that is taken during Holy Communion service or Eucharist, consecrated bread or wafer, kind of bread
እንጀራ

**እንጀራ** የዳቦ ዓይነት ሲሆን ከጤፍ፣ ከስንዴ፣ ከገብስ፣ ከሩዝ ወይም ከበቆሎ ሊዘጋጅ ይችላል። ከቀይ ወይም ከነጭ ጤፍ የሚዘጋጀው እንጀራ ተፈላጊና ተመራጭ ነው።

## አዘገጃጀት
አስፈላጊ
*ጥቁር ወይም ነጭ የጤፍ ዱቄት
*የጤፍ እርሾ
*አመቺ ማቡኪያ
*መጋገሪያ ምጣድ
*የምጣድ ማሰሻ (የተወገጠ ጎመንዘር)
*ለሊጥ ማዞርያ የሚያመች እቃ
*መሶብ እና እንጀራ ማውጫ ሰፊድ

አሰራር
*1. የጤፉን ዱቄት እንዳስፈላጊነቱ ቀንሶ በማቡኪያ ውስጥ ማድረግ እና እርሾውን ጨምሮ ማቡካት
*2. ቡኮው ውሃ እንዲያቀር ቀጠን ማድረግ ከዛም መክደንእና
*3. ከሶስት ቀን በኋላ ያቀረረውን እርሾ መድፋት
*4. እናም በድስት ለ ቡኮው በቂ የሚሆን ውሃ አፍልቶ ከ ቡኮው ቆንጥሮ እያማሰሉ መጨመር (አብሲት መጣል)
አብሲሲቱ የሊጡ 1/3 መሆን አለበት
*5. አብሲቱ በረድ ሲል ቡኮው ላይ መጨመር እና ቡኮው ሳይቀጥንሳይወፍር አዋህዶ ኩፍ እንዲል ከድኖ ማቆየት
*6. ሊጡ ኩፍ ሲል ምጣዱን ማስማት እና በመጥለቂያ እየቀነሱ መታዱላይ ማዞር (መጋገር )
*7. አክንባሎ ወይም የምጣዱን ክዳን መክደን እና ትንሽ ቆይቶ እንጀራውን ማውጣት

መደብ:የኢትዮጵያ ዳቦ አይነቶች
ፌብሩዋሪ

**ፌብሩዋሪ** (እንግሊዝኛ: February) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ ሁለተኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የጥር መጨረቫና የየካቲት መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ማርች

**ማርች** (እንግሊዝኛ: March) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ ሦስተኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የየካቲት መጨረቫና የመጋቢት መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ኤፕሪል

**ኤፕሪል** (እንግሊዝኛ: April) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ አራተኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የመጋቢት መጨረቫና የሚያዝያ መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ጁላይ

**ጁላይ** (እንግሊዝኛ: July፣ ከሮማይስጥ *Iulius* /ዩሊዩስ/) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ ሰባተኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የሰኔ መጨረቫና የሐምሌ መጀመርያ ነው። 

ይህ ወር ስሙን ያገኘው ከሮሜ አምባገነን ጁሊዩስ ቄሳር ነው። እሱን ለማክበር፣ የወሩ ስም ከ«**[[ኲንቲሊስ]]**» Quintilis («አምስተኛው ወር») በ36 ዓክልበ. ተቀየረ። ኲንቲሊስ ወይም «አምስተኛው ወር» የተባለው ያንጊዜ ማርች መጀመርያው ወር ስለሆነ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ኦክቶበር

**ኦክቶበር** (እንግሊዝኛ: October) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ አሥረኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የመስከረም መጨረቫና የጥቅምት መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ጁን

**ጁን** (እንግሊዝኛ: June) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ ስድስተኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የግንቦት መጨረቫና የሰኔ መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ኖቬምበር

**ኖቬምበር** (እንግሊዝኛ: November) በጎርጎርያን ካሌንዳር ውስጥ 11ኛው ወር ነው። በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ይህ ወር የጥቅምት መጨረቫና የኅዳር መጀመርያ ነው።

መደብ:የጎርጎርያን ወሮች
ፓኪስታን

**ፓኪስታን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ኢስላማባድ ነው።

በገጠር ያሉት ሕገ ወጥ ችሎቶች ለኋለቀርነታቸው ይታወቃሉ።ፓኪስታን 4 ግዛቶች አሏት። ፓኪስታን ብዙ ኳሶችን ወደ ውጭ ትልካለች።  

ፓኪስታን ጣፋጭ ማንጎ እና በዓለም ላይ ሁለተኛው ረጅሙ ተራራ አላት፣ ግን ርቦኛል። ሽጉጥህን አስቀምጠህ ብላ።ፓኪስታን የቻይና ወዳጅ ነች።የፓኪስታን ብሔራዊ መዝሙር በኡርዱኛ አልተፃፈም ነገር ግን በፋርስኛ ነው ያለው።ፓኪስታን ነፃነቷን ያገኘችው እ.ኤ.አ. ነሐሴ 14 ቀን 1947 ነው። ስፒናች  

መደብ:ፓኪስታን
ኩባ

**ኩባ** በካሪቢያን ባሕር የሚገኝ ደሴት አገር ነው። ዋና ከተማው ሃቫና ነው።

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ቺሌ

**ቺሌ** በደቡብ አሜሪካ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ሳንቲያጎ ነው።

## External links
* ThisisChile.cl - Official Chile website  (EN) (ES)

 

መደብ:ቺሌ
አዘርባይጃን

**አዘርባይጃን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ባኩ ነው።

መደብ:አዘርባይጃን
ማካቬሊ

thumb|right|200px
ማካቬሊ  በ 1469, ፍሎረንስ  ከተማ , ጣልያን  ሲወለድ , በ 1527 ሊያርፍ  በቅቷል :: ከማካቬሊ በፊት በዙ ርዮቶች ቢኖሩም , የሱን ርዮት አብዮታዊ የሚያረገው ፖለቲካን ከሥነ ምግባር ነጻ ማውጣቱ ነበር ::
ሥነ ምግባር  (morals) በጅ የማይዳሰስ , በስንዝር የማይለካ ነው :: ሥነ ምግባር የሌለው ፖለቲካ እንግዲህ ሳይንሳዊ ፖለቲካ ሊባል ይችላል ምክንያቱም ውጤቱ ተጨባጭ ነውና ::ከማካቬሊ ታዋቂ መጽሀፎች ውስጥ , "the prince" ከፍተኝውን ቦታ ይይዛል :: ይህ መጽሀፍ ከያዛቸው ዋና ዋና ነጥቦች መካከል :--
1) መሪዎች ለመፈራት ና ለመወደድ መሞከር አለባቸው ብሎ ይመክራል :: ከሁለቱ አንዱን የግድ መምረጥ ካለባቸው ግን : መፈራትን መምረጥ ይሻላል ብሏል ::
2) መሪዎች ምንጊዜም ደካማ ተቃዋሚን መታገስ አለባቸው ምክንያቱም ግርግር በተነሳ ቁጥር ይህን ደካማ ቡድን በቀላሉ በመደምሰስ , ለቀሪው ህዝብ የማያሻማ ማስጠንቀቂያ መስጠት ይቻላልና ::
3)ሁለት ጎራወች ሲጣሉ , መሪዎች , ምንጊዜም ጠንካራውን ወግን መደገፍ እንዳለባቸው መክሯል :: ለዚህ ምክንያቱ : ከጥሉ በሁአላ ድሉ የጠንካራው ስለሚሆን , የደካማው ጥላቻ ምንም ለውጥ አያመጣም :: ሁለቱንም አለመደገፍ ግን , የደካማውን ጥላች ሲያተርፍ , የጠንካራውን የድል -አጥቢያ ጡንቻ በራስ ላይ ይጋብዛል :: ይህ ደግሞ ሁለት እጥፍ ኪሳራን ያመጣል ብሏል :: 

## ከማካቬሊ  ጥቅሶች

1. አንድ መሪ የገባውን ቃል ለማጠፍ ምንጊዜም በቂ ምክንያት አለው።

2. ጠቢብ መሪ፣ ከራሱ ጥቅም ጋር ሚቃረንን ነገር ሁሉ እርግፍ አድርጎ መተው ይገባዋል።

3. ከሁሉም በፊት ፣ ትጥቅ ታጠቅ።

4. ሌላውን ሰው ስትጠቅም ቀስ በቀስ ይሁን ምክንያቱም ጣሙን ለብዙ ጊዜ ማጣጣም ይችላሉ እና ። በዚህ ትይዩ ፣ ስትጎዳ ግን በአፋጣኝ ይሁን ።

5. ሀብት ፈጣሪወች በጥሩ እድል እና በእንቅፋት መካከል ያለውን ልዩነት የማይገነዘቡ ናቸው። ቢገነዘቡም እንኳ ፣ እንቅፋቱን ወደ ጥሩ እድል መቀየር የሚችሉ ናቸው ።

6. ጥላቻ (መጠላት)፦  በመጥፎ ስራ ብቻ ሳይሆን የሚመጣው ፣ በጥሩ ስራም ጭምር ነው።

7. ሌላ ሰው እንዲታዘዘው የሚፈልግ ፣ እንዴት ማዘዝ እንዳለበት ማወቅ አለበት ።

8. ሌላን መጉዳት ከተፈለገ ፣ ጉዳቱ ከመጠን ያለፈ መሆን አለበት ምክንያቱም በዚህ መንገድ በቀሉን ሲፈሩ መኖር አያስፈልግም።

9. አታላይን ማታለል ድርብ -እጥፍ ደስታ ነው ።

10. ማዕረግ ሳይሆን ሰውየውን የሚያስከብረው ሰውየው ነው ማዕረግን የሚያስከብረው ።

መደብ:የፖለቲካ ጥናት
መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:የጣልያን ሰዎች
ጠላ

**ጠላ**የኢትዮጵያ ባህላዊ መጠጥ ነው። ይህ መጠጥ ከገብስና ከጌሾ ተጠንስሶ የማሽላ፣ ዘንጋዳ፣ የጤፍ፣ የሰንዴ ወይም የዳጉሣ ቂጣ (እንኩሮ)በመጨመር የሚሠራ ሲሆን ከ2%-4% አልኮሆል ይዘት አለው።  ጠላ ከተጠመቀ በኋላ በ3 ቀን ውስጥ ለመጠጣት ይደርሳል። ሆኖም ተደፍድፎ በቆየ ቁጥር እየበሰለና እየበረታ ስለሚሄድ ማቆየቱ ይመረጣል። በዚህም ምክንያት አፍለኛና ጥሩ የሚባሉ ደረጃዎች አሉት። ከዋናው የጠላ አይነት በተጨማሪ ሌሎች ሁለት አይነት ጠላዎች አሉ፣ እነርሱም
*ቡቅሪ -- አልኮሆል የሌለው
*ፊልተር ጠላ ---  (6% አልኮሆል)

## አስፈላጊ ነገሮች
3 ፓውንድ ጌሾ 
1 ½ ጋሎን ውሃ
3 ፓውንድ ገብስ
1 ፓውንድ ስንዴ

## ጠላ ጠመቃ
የጌሾውን ቅጠል ከግንዱ ይለያል። ጌሾው ከተፈጨ በኋላ ከ1 ጋሎን ውሃ ጋር ይደባለቃል። ቅይጡ 3 ጋሎን በሚይዝ በርሜል ወይንም ጋን ውስጥ ተከድኖ ይቀመጣል (የእንጨት በርሜል ይመረጣል)። ጋኑ ወይም እንስራው  ለግማሽ ሰዓት በጥንጁት  ይታጠናል። 

ብቅል፡ ከስንዴ  እንዲህ ይሰራል፦ ስንዴው ውሃ ውስጥ ለሶስት ቀን ይነገከራል። ስንዴው መብቀል ሲጀምር  በጥብቅ የተከደነ እቃ ውስጥ ለ3 ቀን ይቀመጣል። በ3ኛው ቀን ስንዴው ይወጣና ፀሐይ ላይ ይደርቃል።  ፀሐይ ካልወጣ ቀስ ብሎ በሚግል ምድጃ ላይ ተደርጎ እንዲደርቅ ይደረጋል።  ከደረቀ በኋላ በደምብ እስኪልም ይፈጫል።  ከላመ በኋላ እንጨቱ በርሜል ውስጥ ከጌሾው ጋር ይደባለቃል።

አሻሮ፡ ከገብስ ይሰራል። ገብሱ ጠቆር ያለ ቡኒ እስኪሆን  ይቆላል። ከዚያ ሽፋኑን ለማስወገድ ይሸከሸካል።  ሽፋኑ ከተወገደ በኋላ ገብሱ በደምብ እስኪልም ይፈጫል። 

አነኩሮ (አንኩሮ)፦  የላመው አሻሮ ላይ ያልበዛ ውሃ ይደረግና ለስላሳ ሊጥ እንዲፈጥር ይደረጋል።  ሊጡ ለ5-7 ደቂቃ  በአንስተኛ ሙቀት ይጋገራል።  ከዚያ እንዲቀዘቅዝ ይደረጋል።  ይህ አንኩሮ የሚባለው ቂጣ ነው። ቂጣ በትናንሹ ይበጣጠስና ከእንጨቱ በርሜል ውስጥ አብሮ ይደባለቃል።  ተጨማሪ የላመ ጌሾ በዚሁ ጊዜ ይገባል።  ከዚያ በርሜሉ ይገጠማል።  ለ8 ሰዓት ድብልቁ እንዲረጋጋ ይተውና በ8ኛው ሰዓት ግጣሙ ተከፍቶ ቀሪው ውሃ ይጨመርና ለ7-9 ቀናት ተከድኖ እንዲብላላ ይሆናል።  ከዚህ በኋላ በጨርቅ (ሸማ) እየተጠለለ ጠላው መቀዳት ይጀምራል።

ቀሪውን ጠላ ቀዝቃዛ ስፍራ ውስጥ ወይም ማቀዝቀዣ ውስጥ ማስቀመጥ ጥሩ ምክር ነው።

## ማጣቀሻ

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
መደብ : ቢራ
ቆሎ

**ቆሎ** የሚባለው ምግብ ከገብስ ወይም ስንዴ፣ ሽምብራና አልፎ አልፎም ሱፍ የሚሰራና  በመቆርጠም የሚበላ ነው።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ቡቅሪ

**ቡቅሪ** የሚባለው መጠጥ እንደ ጠላ ከብቅል የሚሰራ ሆኖ ነገር ግን ጌሾም ሆኖ አልኮሆል የለውም። ስለዚህም አያሰክርም።

## አዘገጃጀት

መደብ:የኢትዮጵያ መጠጦች
ሥነ-እንቅስቃሴ

**ሥነ-እንቅስቃሴ** (mechanics) የሚባለው የፊዚክስ ጥናት ቁስ ነገሮች የጉልበት ግፊት ወይም ስበት ሲደረግባቸው ወይንም ከቦታ ቦታ ሲዘዋወሩ በከባቢያቸው ቁስ ላይ ምን አይነት ለውጥ ያመጣሉ ብሎ የሚያጠና የሳይንስ ዘርፍ ነው። ይህ የጥናት ዘርፍ ለስነ-ተፈጥሮ ትምህርት መሰርታዊ ከመሆኑ የተነሳ ከጥንት ዘመን ጀመሮ ሲጠና ኖሩዋል። በአሁኑ ጊዜ፣ ዘርፉ በዘመናት ሂድት ካካበተው የጎለመሰ ዕውቀት የተነሳ ብዙ የጥናት ዘርፎችን አካቶ ይዞ ይገኛል። ሆኖም ግን በእለት ተእለት በሚያጋጥሙን ቁሶች ዘንድ የሚካሄደውን የቁሶች ባህርይ በሚገባ የሚያስረዳው የሥነ-እንቅስቃሴ  ዘርፍ በ16ኛው ክፍለ ዘመን በነበረው እንግሊዛዊ ኢሳቅ ኒውተን በሚገባ ተጠቃሎ ቀርቦአል። ምንም እንኳ ኢሳቅ ኒውተን ህጎቹን በራሱ ባያገኛቸውም፣ እሱ ግን በሚገባ በመፈረጅና ጥቅማቸውንም ጥራዝ ነጠቅ ባልሆነ መልኩ እንዴት እንደሚሰሩ በማሳየት አስገንዝቦ አልፎአል። በተለምዶ የኒውተን ህግ ተብለው የሚታወቁት 3ቱ የስነ-እንቅስቃሴ ህጎች እንሆ፦

መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
መደብ:ምህንድስና
ጉና

=+=
thumb |220px| right | ቀይ ቀበሮ
**ጉና ተራራ** በደብረ ታቦር አውራጃ ውስጥ የሚገኝ ሲሆን በከፍታው ከአፍሪካ 9ኛ፣ ከኢትዮጵያ ደግሞ 3ኛ ነው።ከፍታውም 4231 ሜትር ይደርሳል። 

ቀይ ቀበሮ በዚህ ተራራ የሚገኝ ሲሆን ከስሩም ጣና ሐይቅን የሚመግበው የርብ ወንዝ ይፈልቃል። 

መደብ:የኢትዮጵያ ተራሮች
ቀይ ተኩላ

**ቀይ ተኩላ**  ወይም **ቀይ ቀበሮ** ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው። በዘልማድ «ቀበሮ» ይባል እንጂ የተኩላ ዘር (የውሻ ወገን) ነው። የሚኖርበትም ስፍራ ከ3000 ሜትር ከፍታ በላይ ካሉ ቦታውች ብቻ ሲሆን፣ የሚገኘውም በብዛት ባሌ ተራራና ሰሜን ተራራ ነው። ከዚህ በተረፈ በጉና ተራራ፣ በመንዝ እና በወሎ አልፎ አልፎ ይገኛል። ቁጥሩም የተመናመነ ስለሆነ ሊጠፋ የደረሰ እንስሳ ተብሎ ይታወቃል።

መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
ጭላዳ ዝንጀሮ

ከ50 እስከ 60 ሺህ ብቻ የሚሆኑ **ጭላዳ ዝንጀሮወች**  በአለማችን ይገኛሉ። ሁሉም  የሚገኙት ኢትዮጵያ ውስጥ ባብዛኛው  ሰሜን ተራራ ላይ ብቻ ነው። ጭላዳወች በቡድን ሆነው መኖርን የሚወዱ እንሳስቶች ናቸው። ብዙ ጊዜ ከ350 ያላነሱ ዝንጀሮወች አንድ ላይ ይኖራሉ። ምግባቸውም ቅጠላ ቅጠል ሲሆን ብዙውን ጊዜ የሚያሳልፉት ሳር በመጋጥ ነው። 

ከሰው ልጅ ቀጥሎ አውራ ጣታቸው በመተጣጠፍ ጭላዳ ዝንጀሮወች ከሌሎች እንስሳቶች ይበልጣሉ።

በጥንት የጠፉት የትልልቅ ጭላዳ ዝርዮች ከደቡብ አፍሪካ እስከ ሕንድና እስፓንያ ድረስ እንደ ተገኙ ከቅሪቶች ታውቋል።  በአሁኑ ዘመን ግን የኢትዮጵያ ጭላዳ ብቻ ተርፏል።  

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
ቀስተ ደመና

የከባቢያችን አየር ያዘለው የውሃ ትነት ከፀሐይ የሚመጣውን ነጭ ብርሃን በመበተን ወደ ህብረ ቀለማት ሲቀይረው ያን ጊዜ ቀስተ ደመና ይባላል። ብዙን ጊዜ ቀስተ ደመና የግማሽ ክብ ቅርጽ ሲይዝ የክቡ የውጭኛው ክፍል ቀለም ቀይ ሲሆን የውስጠኛው ክፍል ደግሞ ወይን ጠጅ ነው።thumb|left|90px| ውስጡ ወይን ጠጅ ውጩ ቀይ በርግጥ ቀስተ ደመና ወጥ የሆነ ህብረ ቀለም ቢሆንም ላይናችን ግን የተከፋፈለና የተለያዩ የቀለም አይነቶች በክብ መስመር  ያሉበት ይመስለናል። ቀስተ ደመና በምን አይነት ሂደት በአየር ላይ በተንጠለጠሉ የውሃ ጤዛዎች እንደሚሰራ አረቡ አል ሃይታም ከዚያም በኋላ የፈረንሳዩ ደካርት አጥጋቢና ትክክል ምክንያት ሰጥተዋል።

በነገራችን ላይ ፀሃይ ምንጊዜም ከቀስተ ደመና ፊት ለፊት እንጂ ከሁዋላ አትገኝም።

መደብ:ብርሃን

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ ደግሞ ቀስተደመና በእግዚአብሔር እና በኖኅ መካከል የቃል ኪዳን ምልክት ነው፡፡ (ምሳሌነቱም ለድንግል ማርያም ተሰጥቷል)

ስለዚህም ቀስተደመና ሲታይ ክርስቲያኖች ደስ ይላቸዋል፡፡ ከእግዚአብሔር የተሰጠ የእርቅ ምልክት ተደርጎ ይቆጠራልና፡፡ በስምም "የማርያም መቀነት" ተብሎ ይጠራል!
ግብር

**ግብር** በግብር ከፋዩ ማህበረሰብ ላይ የሚጣል እና በመንግስት ወይም ወእኩያ የግብር ሰብሳቢ ባለስልጣናት የሚሰበሰብ ክፍያ ነው። ይህም በማይከፍሉ ግለሰቦች ወይም ተቋማት ላይ ቅጣት ያስከትላል።

መደብ:ገንዘብ
ገመና

**ገመና** በኢትዮጵያ የተሰራ ተከታታይ የቴሌቪዥን ድራማ ነው።  በኢትዮጵያ ዉስጥም ሆነ በዉጭ ሃገር ባሉ አማርኛ ቋንቋን አድምጠው በሚረዱ ሰዎች ዘንድ ተወዳጅ የሆነ አዝናኝ ደራማ ነው ። ደራማው በአሁኑ ወቅት በብቸኛው የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን በየሳምንቱ ይተላለፋል ።

መደብ:በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን የቀረቡ ተከታታይ ድራማዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ተከታታይ አማርኛ ድራማዎች‎
ካዛክስታን

**ካዛክስታን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ኑርሱልታን ነው።

በታሪክ ሀገሪቱ የወርቃማው ሆርዴ ቀጥተኛ ተከታይ ነች።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሩሲያዊ ዓለም
## አገናኞች
ሽዋሮቢት

**ሸዋሮቢት**፣ **ሸዋ ሮቢት** በማዕከላዊ ሰሜን ኢትዮጵያ በሰሜን ሸዋ አካባቢ የምትገኝ ከተማ ስትሆን የቀወት ወረዳ ዋና ከተማ ናት።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ቀወት (ወረዳ)
ሌሊት

thumb|ሌሊት
**ሌሊት** ፀሐይ ከጠለቀችበት እስከምትወጣበት ያለው ጊዜ ነው። ይህ ማለት ነጠላ ኮከብ ስለ ሆነ የፈለክዋ ግማሽ በራስዋ ጥላ ስትሆን ነው። ምድር በ፳፬ ሰዓት ውስጥ እየዞረች ነጠላ ፀሐይ እያላት በስተኋላው ጥላ ወይም ሌሊት ይሆናል ማለት ነው። 

የፀሐይ ጮራ በጠፈር ተጉዞ ወደ ምድር የሚያንጸባርቀው እቃ እንደ ጨረቃ ሲነካ፣ ይበራል። የብርሃን ፎቶኖች እቃውን ሳይደርሱ ግን ወደ አይኑ አቅጣጫ ስለማይጓዙ አይታዩም፣ ስለዚህ በጨረቃ ዙሪያ ጮራ ቢኖርም ከምድር ጥቁር ብቻ ሊታይ ይቻላል።

መደብ:ጊዜ
መደብ:መሬት