open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ምን ልታዘዝ?

**ምን ልታዘዝ?** ከEyoha TV ከሚያዝያ 9 ቀን 2010 ዓም ጀምሮ በዩቱብ የሚወጣ ደስ የሚል አስቂኝና አሪፍ አማርኛ ተከታታይ ድራማ ፊልም ነው።  «ምን ልታዘዝ?» (ቡና፣ ሻይ ወይም ቀሽር) በማለት አቶ ጋሽ አያልቅበት፣ ዕድል፣ ደግ ሰው፣ የንጉሥነሽና ባሪስታው ዳኒ እንዲሁም ቋሚ ደንበኞች እንደ ዶኒስ፣ ሱዳንና ልጥ ከመሣቅ ጋር  ያቀርባሉ። 

መደብ:አስቂኝ ፊልሞች 
መደብ:የኢትዮጵያ ተከታታይ አማርኛ ድራማዎች‎
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
የ2010 ዓ.ም. ታችኛ ፑና ፍንዳታ

400px|thumb|የገሞራትፍ መስፋፋት በሀዋይኢ ከሚያዝያ 25 ቀን ጀምሮ
**የ2010 ዓ.ም. ታችኛ ፑና ፍንዳታ** ከሚያዝያ 25 ቀን ጀምሮ እስካሁን በሃዋይኢ ክፍላገር ሃዋይኢ ደሴት ደቡብ-ምሥራቅ ጫፍ ላይ ከብዙ መሬት መንቀጥቀጥ ጋራ  የተከሠተ የደብረ ኪላዌያ እሳት ገሞራ ፍንዳታ ነው።

ቀስ የሚል አይነት ገሞራትፍ ስላለው እስካሁን ሰው ባይሞትበትም፣ ከ700 በላይ ቤቶችና ሕንጾች ጠፍተዋል። ገሞራትፍ ወደ ውቅያኖስ በገባበት ጊዜ፣ አደገኛ የጎራትፍ ጭጋግ በአየሩ ይነሣል።

መደብ:የአሜሪካ ተባባሪ ክፍላገሮች
መደብ:ተራሮች
የቶሪኖ ፈርዖኖች ዝርዝር

**የቶሪኖ ፈርዖኖች ዝርዝር** ወይም በተለመደ **የቶሪኖ ቀኖና** ምናልባት 1250 ዓክልበ. ያሕል የተቀነባበረ የጥንታዊ ግብጽ ፈርዖኖች ዝርዝር ፓፒሩስ ነው።  አሁን በቶሪኖ፣ ጣልያን ሙዚየም ይቆያል።

ፓፒሩሱ በግብጽኛ በሂየራቲክ (የተያያዘ ግብጽ ሃይሮግሊፍ ጽሕፈት) በሌላ ሰነድ ጀርባ ላይ ተጽፈው ነበር። በ1812 ዓም ጣልያናዊ ተጓዥ ቤርናዲኖ ድሮቨቲ ፓፒሩሱን በሉክሶር ጤቤስ አገኘው። ፓፒሩሱ ግን በ1816 ዓም በቶሪኖ ሙዚየም በደረሰበት ጊዜ፣ ተሰባብሮ ብዙ ትንንሽ ቁራጮችና ክፍሎች ሆኖ ነበር። ቁራጮችና ክፍሎች በትክክል ለመሰብሰብ ከባድ እንቆቅልሽ ሆነ፣ ስለ መረጃው አይነተኛነት ግን ብዙ መምህሮች ጣሩበት።  ከተዘረዘሩት ስሞች ከግማሽ በላይ በፍርስራሽ ጠፍተዋል፤ የቀረው መረጃ ግን ለግብጽ ታሪክ ቀድም-ተከትል ትልቅ ሚና አጫወተ። 

ከዚህ በታች ዘመናዊ ምሁራን እንደሚያስቡት እስከሚቻል ድረስ የዝርዝሩን ይዞታ ያሳያል። ሌሎችም መፍትሄዎች ሊገኙ ይቻላል። መጀመርያ 2.5 ዓምዶች የአፈታሪካዊ ወይም ቅድመ-ታሪካዊ አለቆች እንደ ዘረዘሩ ይታስባል። አሁን የጠፋ መጨረሻ 12ኛ ዓምድ እስከ 1250 ዓክልበ. ድረስ እንደ ቀጠለ ይታስባል። 

* የሊቃውንት አዲስ  ትርጉም  

መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
መደብ:የነገሥታት ዝርዝሮች
መደብ:ፈርዖን
ስመኘው በቀለ

**እ/ር ስመኘው በቀለ** (1957 - 2010 አ.ም) የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት ኢንጂነር በመሆን ያገለገለ የኢትዮጵያ መሐንዲስ ነበር. እ.ኤ.አ. በጁላይ 26 ቀን 2018 እ.ኤ.አ. በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ በመኪናው ውስጥ ሕይወቱ አልፎ ተግኝቷል። እ/ር ስመኘው በቀለ በጎንደር ዞን ማክሰኝት ከተማ፣ በ1957 አ.ም ተወለዱ።  

## ምንጮች

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:በምህንድስና ሙያ ታዋቂ የሆኑ ሰዎች
አሥራ አራት

**አሥራ አራት** በተራ አቆጣጠር ከአሥራ ሦስት የሚከተለው ቁጥር ነው።

ምልክቱ ከግዕዝ እንደ ተወረሰ **፲፬** ነው፣ ይህም ከአሥር እና አራት ምልክቶች ነው።

በብዙ ልሳናት የሚገኘው ምልክት **14** ከሕንዳዊ ቁጥር ምልክቶች 1 (አንድ) እና 4 (አራት) ነው።  ከዚያ አስቀድሞ በሮማውያን ቁጥር ምልክቶች የ«አሥራ አራት» ምልክት «**XIV**» ነበር።

መደብ:ቁጥር
የባሕር ምድር ሥርወ መንግሥት

**የባሕር ምድር ሥርወ መንግሥት** በቀድሞ ሱመር (ደቡብ መስጴጦምያ ወይም ከላውዴዎን) ከባቢሎኒያ መንግሥት ተለይቶ የተነሣ መንግሥት ነበር። 

በ1645 ዓክልበ. አካባቢ የኢሲን ከንቲባ ኢሉማ-ኢሊ በሃሙራቢ ልጅ በባቢሎን ንጉሥ ሳምሱ-ኢሉና ላይ በዓመጽ ተነሣና ሥርወ መንግሥቱን መሠረተ። ነገሥታት ሱመራዊ ስሞች ቢወስዱም፣ ያንጊዜ መደበኛ ቋንቋ አካድኛ እንደ ሆነ ይመስላል። 

በባሕር ምድር ሥርወ መንግሥት ውስጥ የሚከተሉት ነገሥታት  ከአንዳንድ ዝርዝር ጽላት ታውቀዋል። አንዱም ጽላት የነገሡበት ዘመን አመታት ቁጥር ቢሰጥም፣ የነዚህ ድምር ግን 368 ዓመታት ሲሆን በእውነት የቆዩበት ዓመት ከ1645-1463 ዓክልበ ወይም 182 ዓመታት ብቻ ይመስላል።  

አንድ ሌላ ጽላት A-117 እንደ ጽላት «ለ» ያላቸውን ስሞች ከአሦራዊ ነገሥታት ዘመናት ጋራ ለማስማማት ይሞክራል፣  ሆኖም በትክክል አልተስማሙም። ከ1675 እስከ 1561 ዓክልበ ያህል ድረስ የገዙት አሦር ነገሥታት የዘመን ባልንጀሮቻቸው ቢላቸውም፣ ይህ ልክ እንደማይሆን ሊታወቅ ይቻላል። 

ከዚህ በላይ ስለነዚህ ነገሥታት የምናውቀው ጥቂት ብቻ ነው።

* ኢሉማ-ኢሊ ሳምሱ-ኢሉናን እንሳሸነፈው ይተረካል፣ ዓመት ስሞቹም በኒፑር ተገኝተው ኒፑርን እንደ ያዘ ይታስባል። የሳምሱ-ኢሉና ተከታይ አቢ-ኤሹሕ ደግሞ ኢሉማ-ኢሊን ለማሸነፍ ሲሞክር ጠግሮስ ወንዝን ገደበ፤ ይህ ግን ስኬታም አሆነለትም። 
* ዳምቂ-ኢሊሹ፦ የአሚ-ዲታና መጨረሻ አመት ስም «የዳምቂ-ኢሊሹ ኃያላት የሠሩት ግድግዳ ያፈረሰበት አመት» ተባለ። የዳምቂ-ኢሊሹ ስም የቀድሞ ኢሲን መጨረሻ ንጉስ ዳሚቅ-ኢሊሹን (1731-1709) ያሳስባል። 
*  ጉልኪሻር ከባቢሎን መጨረሻ ንጉሥ ሳምሱ-ዲታና ጋር እንደ ታገለ በአንድ ታሪክ ጽላት ተቀረጸ። የብርጭቆ አሠራር የሚገልጽ አንድ ጽላት «ጉልኪሻር ዘውድ ከተጫነበት ዓመት በኋላ በሆነው ዓመት» ተጽፎ ተገኝቷል። ከብዙ መቶ ዘመናት በኋላ በነገሠው በኤንሊል-ናዲን-አፕሊ ዘመን (1113-1109 ዓክልበ.) በተጻፈ ሰነድ ዘንድ፣ ጉልኪሻር የመቅደስን ርስት ከ696 ዓመታት በፊት እንደ ወሰነ ይጠቅሳል፤ በውነት ግን 400 ያህል ዓመታት እንዳለፉ ይሆናል። 
* ፐሽጋልዳራመሽ እና አዳራጋላማ የጉልኪሻር ልጆች ይባላሉ። ብዙ ሰነዶች ከዘመኖቻቸው ተገኝተዋል። በአንድ ሰነድ በፐሽጋልዳራመሽ ፯ኛው ዓመት ወንድሙ አዳራጋላማ ደግሞ የጋርዮሽ ንጉሥ ይባላል። ከሌላ ሰነድ አዳራጋላማ ብቻ ንጉሥ የሆነው ከፐሽጋልዳራመሽ 29ኛው አመት በኋላ ነበር። ስለዚህ ወንድሞቹ ለ22 አመት ያህል የጋርዮሽ ዘመን ስለነበራቸው፣ ብዙ የሥርወ መንግሥቱ ነገሥታት ከተከታዮቻቸው ጋራ ረጅም ጋርዮሽ ዘመናት እንዳገኙ ይቻላል። አዳራጋላማ በካሣውያንና በኤላማውያን ላይ ድል እንዳደረገ ይታወቃል።
* ኤዓ-ጋሚል በካሣውያን ንጉሥ ኡላም-ቡርያሽ በ1463 ዓክልበ. ግድም ወደ ኤላም እንደ ተባረረ ይዘገባል።

መደብ:የባቢሎን ነገሥታት
አሥራ አምስት

**አሥራ አምስት** በተራ አቆጣጠር ከአሥራ አራት የሚከተለው ቁጥር ነው።

ምልክቱ ከግዕዝ እንደ ተወረሰ **፲፭** ነው፣ ይህም ከአሥር እና አምስት ምልክቶች ነው።

በብዙ ልሳናት የሚገኘው ምልክት **15** ከሕንዳዊ ቁጥር ምልክቶች 1 (አንድ) እና 3 (አምስት) ነው።  ከዚያ አስቀድሞ በሮማውያን ቁጥር ምልክቶች የ«አሥራ አምስት» ምልክት «**XV**» ነበር።

መደብ:ቁጥር
ምዝ ፓክ-ማን

**ምዝ ፓክ-ማን** ከ1973 ዓም ጀምሮ የወጣ ቪዴዮ ጌም አርኬድ ጨዋታ ሆኗል። በአለም በተለይም በስሜን አሜሪካ ከ1973-1977 ዓም ለወጣቶች እጅግ ዘመናዊ የባሕል ተጽእኖ አደረገ። ጨዋታው እንደ ፊተኛው ፓክ-ማን ቢመስልም፣ በተለያዩ ረገዶች በጣም የተሻለ አጨዋወት አቀረበ።  በነዚህ ዓመታት ብዙ ሌሎች አርኬድ ጌሞች ቢወጡም ምንጊዜም ይህንን ጌም የመረጡ ይገኙ ነበር። ከ1980 ዓም ያህል በኋላ ሰዎች እቤታቸው ውስጥ ቪዴዮ ጌም  ይጫወቱ ስለ ነበር ትልቁ የአርኬድ ባሕል ተጽእኖ ይቀነስ ጀመር።

መደብ:ቪዲዮ ጌም  
መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
7 ሶበክሆተፕ

**መርካውሬ 7 ሶበክሆተፕ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (13ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት ከ1648 እስከ 1646 ዓክልበ. ግድም ድረስ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የታወቀው ከሦስት ምንጮች ነው፦

# በቶሪኖ ቀኖና ሰነድ፣ ከሰዋጅካሬ ሆሪ ቀጥሎ «መርካውሬ ሶበክ[...]» ተዘረዘረ።  ሁለት አመት፣ ሦስት ቀን እንደ ነገሠ ይላል። 
# በካርናክ ዝርዝርም ላይ አንድ «መርካውሬ» ይገኛል፣ ይህ ዝርዝር ግን ቅድመ-ተከተል አይጠብቅም።
# ሁለት «መርካውሬ ሶበክሆተፕ» የሚሉ ሐውልቶች በሥነ ቅርስ ከካርናክንና አንድ ጥንዚዛ-ማህተም ተገኝተዋል።

ከመርካውሬ ሶበክሆተፕ ቀጥሎ እነማን በጤቤስ እንደ ገዙ ግልጽ አይደለም፤ ብዙ ስሞች ከቶሪኖ ቀኖና እንደ ጠፉ ይመስላል። ከሥነ ቅርስ የታወቁት ግን መርኸፐሬ እና ሰኸቀንሬ ብቻ ናቸው። እነዚህ ለረጅም ጊዜ እንደ ገዙ አይታስብም። በዚህም ሰዓት በአቢዶስ ዙሪያ አዲሱ የአቢዶስ ሥርወ መንግሥት ነጻ እንደ ሆነ ይታስባል። የሚቀጠለው የጤቤስ ፈርዖን ጀሁቲ የ16ኛው ሥርወ መንግሥት ጀማሪ  ተብሏል።  

በዚሁ ዘመን የሥርወ መንግሥቱ ሥልጣን ከጤቤስ ከተማ በጣም እንዳልራቀ፣ ሂክሶስም ወገኖች በስሜን እንደ ገዙ ይታስባል። 

## ዋቢ ምንጭ

* K.S.B. Ryholt: *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c. 1800 – 1550 BC*, Carsten Niebuhr Institute Publications, vol. 20. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 1997 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ካርቱም ዩኒቨርሲቲ

**ካርቱም ዩኒቨርሲቲ** (ዓረብኛ: جامعة الخرطوم) በሱዳን የመንግስት ዩኒቨርሲቲ ነው.

## ኮሌጆቹ
* ሕክምና
* ስነ-ጥበብ
* ሕግ
* ሳይንስ
* ነርሲንግ
* ፋርማሲ
* የጥርስ ሕክምና
* መሀንዲስነት
* ሥነ ሕንጻ
* ትምህርተ ሂሳብ
* አስተዳደር
* ሥነ ንዋይ እና ማህበራዊ ሳይንሶች
* ትምህርት
* የርሻ ተግባር
* ደኖች
* የእንስሳት ሳይንስ
* የእንስሳት ህክምና
* የሕክምና የላቦራቶሪ
## ውጫዊ አገናኞች
* ኦፊሴላዊ ድር ጣቢያ   
መደብ:ሱዳን
መደብ:የአፍሪካ ዩኒቨርሲቲዎች
ዋሊስ እና ፉቱና

450px|thumb|የዋሊስና ፉቱና ሥፍራ
**ዋሊስ እና ፉቱና** (ፈረንሳይኛ፦ Wallis-et-Futuna) በፓሲፊክ ውቅያኖስ የሚገኝ የፈረንሳይ ደሴቶች ባህር ማዶ ግዛት ነው።

መደብ:ፈረንሣይ
ክላይቭ ሉዊስ

260px|thumbnail|የሲ ኤስ ሉዊስ ሐውልት በስሜን አየርላንድ

**ክላይቭ ስተይፕልዝ ሉዊስ** ወይም በተለመደ እንደሚታወቅ **ሲ. ኤስ. ሉዊስ** (እንግሊዝኛ፦ C. S. Lewis) (1891-1955 ዓም) የብሪታንያ (አየርላንድ) ጸሐፊ ነበር።

ብዙ ጽሑፎቹ የክርስትና ሃይማኖት ምሳሌዎች ተብለዋል። ከሥራዎቹ በተለይ ዝነኛ የሆኑት «*[[የናርኒያ ዜና መዋዕሎች]]*» የተባሉት ልብ ወለዶች ናቸው። በታሪኩ አራት ልጆች ከዚህ አለም ወደ ሌላ ሕልም አለም በትንግርት ተሸጋገሩ። የአምላክ ክርስቶስ ትስብዕት ወደዚያውም አለም ሲጎበኝ፣ ትስብዕቱ «አስላን» የተባለ አንበሳ ነው። (ስሙም «አስላን» በቱርክኛ አንበሳ ማለት ነው። )

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ፕዮትሮቪጸ

**ፕዮትሮቪጸ** (በፖላንድኛ: Piotrowice) በፖላንድ ውስጥ መንደር ነው። 352 ሰዎች እዚያ ይኖሩ ነበር።

መንደሩ የተመሠረተው ከ 1000 አመት በፊት ነው (1021 እ.ኤ.አ.). በመንደሩ ውስጥ ሐይቅ አለ።

መደብ:የፖላንድ ከተሞች
ሮመስ

የበረሃው ጉዞ{1}
ለህይወት ዋጋ ስጥ
    ለህይወት ዋጋ ስጥ ዛሬ የተባለው
    የፈጣሪ ትዛዝ ከአዳም ጀምሮ ነው
አሁንም የሰው ልጅ ህግም ዓያግደው
ሁሌም ተሸናፊ ለደካማ ስጋው
 አዳም የተሰጠው ያመልካም ሕይወት
 እንዲኖር ነበረ ባምላክ በረከት
 ሁሌም ተንደላቆ በገነት ለመኖር
 በተሰጠው ጸጋ በሃሴት በፍቅር
 አምላክ ህግ ሰጠው እንዲኖር ከሱ ጋር
   የፈጣሪን ፈቃድ አዳምም ረስቶ 
   የህይወቱን ዋጋ በፍሬ ተክቶ 
ቢበላት ተሻረ ፍሬዋን ቀን ጥሶ 
ጸጋው ተገፎበት አተረፈ ለቅሶ 
 ለህይወት ዋጋ ስጥ ብሎ ያለው አምላክ
 አሁንም ይለናል ዓረ እንኑር በልክ
የሰው ልጆች ህይወት ያለው በደም ስር ነው
የመኖሩ ጸጋ ካምላክ የተሰጠው
እስትንፋስን ሁሉ የሚቆጣጠረው
የህይወት ዋጋችን ደማችን እኮ ነው
አየር ምግባችንን ይዞ የሚዞረው
   ባለም መኖራችን በደም ነው በደም ነው
   የአምላካችን ጸጋ ህይወት የሚያድነው
ህጉን በመጠበቅ እንክፈለው ዋጋ 
መቅበዝበዝ ይቅርብን እዚም ጋር እዚያ ጋ
ይለናል ፈጣሪ እንኑር ከእኔ ጋ!!!!

   ተጻፈ በወርሃ ክረምት 1995 እኢአ
መርኸፐሬ

**መርኸፐሬ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (13ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1646 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ዘመኑ በሂክሶስ ጦርነት ዘመን ውስጥ እንደ ነበር ይመስላል። ከመርካውሬ 7 ሶበክሆተፕ ቀጥሎ እነማን በጤቤስ እንደ ገዙ ግልጽ አይደለም፤ ብዙ ስሞች ከቶሪኖ ቀኖና እንደ ጠፉ ይመስላል። ከሥነ ቅርስ የተረጋገጡት ግን መርኸፐሬ እና ሰኸቀንሬ ብቻ ናቸው። የመርኸፐሬ ተከታይ «መርካሬ» ነበር ሲል ሊነብብ ይችላል፤ ለርሱ ግን ምንም ማስረጃ ገና አልተገኘም። እነዚህ ነገሥታት ለረጅም ጊዜ እንደ ገዙ አይታስብም። በዚህም ሰዓት በአቢዶስ ዙሪያ አዲሱ የአቢዶስ ሥርወ መንግሥት ነጻ እንደ ሆነ ይታስባል። የሚቀጠለው የጤቤስ ፈርዖን ሰኸምሬ ጀሁቲ የ16ኛው ሥርወ መንግሥት ጀማሪ  ተብሏል።  

ከቶሪኖ ዝርዝር በቀር፣ የመኸፐሬ ስም በሥነ ቅርስ የታወቀው ከአንድ ጥንዚዛ ምልክትና አንድ ሚዛን ክብደት ብቻ ነው።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ሰኸቀንሬ

**ሰኸቀንሬ ሳንኽፕታሂ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (13ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1646 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

300px|thumb|left|የሰኸቀንሬ ጽላት በሙሉ
ዘመኑ በሂክሶስ ጦርነት ዘመን ውስጥ እንደ ነበር ይመስላል። ከመርካውሬ 7 ሶበክሆተፕ ቀጥሎ እነማን በጤቤስ እንደ ገዙ ግልጽ አይደለም፤ ብዙ ስሞች ከቶሪኖ ቀኖና እንደ ጠፉ ይመስላል። ከሥነ ቅርስ የተረጋገጡት ግን መርኸፐሬ እና ሰኸቀንሬ ብቻ ናቸው። በቶሪኖ ዝርዝር ላይ «-ቀንሬ» የሚል ብቻ ሊነብብ ይቻላል። ከዚህ ውጭ ስሙ ሰኸቀንሬ ሳንኽፕታሂ ይታወቀው ከአንድ  ጽላት ብቻ ነው። ጽላቱ ከመጀመርያው ዓመት  ሲሆን ለጣኦቱ ዘይት በአረመኔ ሥነ ስርዓት ሲያቀርብ ያሳያል።  

ከ13ኛ ሥርወ መንግሥት በኋላ ሂክሶስ የጤቤስን ሃያላት እንዳሸነፉት ይመስላል።  እንደገና ከወጡ በኋላ በፈንታው የ16ኛ ሥርወ መንግሥት ፈርዖን ሰኸምሬ ጀሁቲ እንደ ተነሣ ይታስባል። በአቢዶስም አንድ ነጻ ሥርወ መንግሥት (የአቢዶስ ሥርወ መንግሥት) እንደ ተነሣ ይታስባል። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ሰኸምሬ ጀሁቲ

**ሰኸምሬ ሰመንታዊ ጀሁቲ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1646-1643 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ሰኸምሬ ሰመንታዊ ጀሁቲ» የሚታወቀው ከአንዳንድ ቅርስ ብቻ ነው። 

* 1) የታችኛ ግብጽ ዘውድ ለብሶ የሚያሳይ ድንጋይ ክፍል አለ። ከዚህና ከስሙ «-ታዊ» በታችኛ ግብጽ ላይ ይግባኝ እንደ ጣለ ሊገመት ይችላል። ሆኖም ይህ በሂክሶስ ዘመን ስለ ነበር፣ እንዲሁም አቢዶስ በአቢዶስ ሥርወ መንግሥት ነጻ እንደ ሆነ ስለሚታሰብ፣ ጀሁቲ በእውነት በታችኛ ግብጽ ላይ እንደ ገዛ አይታሰብም። 
* 2) አንድ ሌላ ስሙ የተቀረጸበት ድንጋይ
* 3) የሚስቱ ንግሥት መንቱሆተፕ ኮስሞቲክ ሳጥን በመቃበርዋ ሲገኝ ስሙ ተገኘበት። 
* 4) በካርናክ ፈርዖኖች ዝርዝር ላይ «ሰኸምሬ ሰመንታዊ» የሚባል ፈርዖን ይዘረዘራል። ይህ ሰነድ ግን ምንም ቅድም-ተከተል አይጠብቅም።
* 5) በቶሪኖ ቀኖና ላይ በአንድ ክፍል «ሰኸምሬ ፫ አመት፣ ሰኸምሬ ፲፮ አመት፣ ሰኸምሬ... ፩ አመት» ሲል ይህ ክፍል ባብዛኛው የ16ኛው ሥርወ መንግሥት እንደ ሆነ ይታመናል። መጀመርያው የተዘረዘረው ሰኸምሬ ጀሁቲ እንደ ነበር ይገመታል። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ኢሉማ-ኢሊ

**ኢሉማ-ኢሊ** (ወይም **ኢሉማ-ኢሉም**፣ **ኢሉማን**) በሱመር የባሕር ምድር ሥርወ መንግሥት (1645-1463 ዓክልበ.) መሥራች ነበር።

በ1645 ዓክልበ. አካባቢ የኢሲን ከንቲባ ኢሉማ-ኢሊ በሃሙራቢ ልጅ በባቢሎን ንጉሥ ሳምሱ-ኢሉና ላይ በዓመጽ ተነሣና ሥርወ መንግሥቱን መሠረተ። ነገሥታት ሱመርኛ ስሞች ቢወስዱም፣ ያንጊዜ መደበኛ ቋንቋ አካድኛ እንደ ሆነ ይመስላል። 

ኢሉማ-ኢሊ ሳምሱ-ኢሉናን እንሳሸነፈው ይተረካል፣ ዓመት ስሞቹም በኒፑር ተገኝተው ኒፑርን ለጊዜ እንደ ያዘ ይታስባል። የሳምሱ-ኢሉና ተከታይ አቢ-ኤሹሕ ደግሞ ኢሉማ-ኢሊን ለማሸነፍ ሲሞክር ጠግሮስ ወንዝን ገደበ፤ ይህ ግን ስኬታም አሆነለትም። ኢሉማ-ኢሉ ከኤላም ጋራ ስምምነት አድርጎ ነጻነቱን ጠበቀ። 

በአንድ ዝርዝር ጽላት ላይ ለ60 ዓመት እንደ ገዛ ሲል፣ የባሕር ምድር ሥርወ መንግሥት ድምር ከ182 ዓመታት ያሕል ወዳ 368 ዓመታት ስለ ደረበ፣ ምናልባት 30 ዓመት ብቻ ወይም 1645-1615 ያህል ገዛ።

መደብ:የሱመር ነገሥታት
8 ሶበክሆተፕ

**ሰኸምሬ ሰኡሰርታዊ 8 ሶበክሆተፕ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1643-1637 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ሰኸምሬ ሰኡሰርታዊ ሶበክሆተፕ» የሚታወቀው ከአንድ ቅርስ ብቻ ነው።  ይህ ጽላት በሶበክሆተፕ 4ኛው ዓመት የአባይ ወንዝ ጐርፍ እንደ ተከሠተ ይዘግባል።   ይህ በሂክሶስ ዘመን ስለ ነበር፣ እንዲሁም አቢዶስ በአቢዶስ ሥርወ መንግሥት ነጻ እንደ ሆነ ስለሚታሰብ፣ 8 ሶበክሆተፕ በእውነት በታችኛ ግብጽ ላይ እንደ ገዛ አይታሰብም።

ከዚህ በቀር በቶሪኖ ቀኖና ላይ በአንድ ክፍል «ሰኸምሬ ፫ አመት፣ ሰኸምሬ ፲፮ አመት፣ ሰኸምሬ... ፩ አመት» ሲል ይህ ክፍል ባብዛኛው የ16ኛው ሥርወ መንግሥት እንደ ሆነ ይታመናል። ሁለተኛው የተዘረዘረው ሰኸምሬ 8 ሶበክሆተፕ እንደ ነበር ይገመታል። በቅርሶች ጉድለት ግን በውነት ከ5 ዓመት ያህል በላይ እንደ ገዛ አጠያያቂ ነው። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ 2017-18

**[[የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ|የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ]] 2017-18**
 
ጅምር! ይህ አጭር ጽሑፍ መሠረት ወይም መዋቅር ነው። አሁን ሊያስፋፉት ይችላሉ!

መደብ:እግር ኳስ በኢትዮጵያ
ደጃዝማች ከበደ ተሰማ

**ደጃዝማች ከበደ ተሰማ** የቀኛዝማች መንገሻ አየነህና የወይዘሮ ደስታ ተሰማ አንበሴ ልጅ ናቸው። ደጃዝማች ተሰማ አንበሴ የምኒልክ ቤተ መንግስት አዛዥ ነበሩ። ደጃዝማች ከበደ በእናታቸው አባት በአዛዥ ተሰማ እንክብካቤ ስላደጉ የአባት መጠሪያቸው የሆኑት በዚህ ጉዳይ ነው።

ራስ ቢትወደድ ተሰማ ናደው የልጅ እያሱ ምግዚት የተበሩት ናቸው።

ተሰማ እሸቴ የዝነኛው ይድነቃቸው ተሰማ አባት፣ ሙዚቀኛው፣ የልጅ እያሱ የቅርብ ሰው የነበሩቱ ናቸው

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
አፐር-አናቲ

**አፐር-አናቲ** በጥንታዊ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን የ15ኛው ሥርወ መንግሥት (ሂክሶስ) ፈርዖን ነበር። ስሙ ወይም ሕልውናው በአንድ ቅርስ ብቻ ተገኘ፤ ይህም «ሂክሶስ (ሄቃ-ኻሱት) አፐር-አናቲ» በሚል ጥንዚዛ ምልክት ላይ ነው። ከመጀመርያ ሦስቱ የሂክሶስ ፈርዖኖች አንዱ እንደ ሆነ ይታሥባል፣ የትኛው እንደ ሆነ ግን እርግጥኛ አይደለም። 

በማኔቶን ልማድ እንደ ተገለጸ፣ የሂክሶስ ሁለተኛ ንጉሥ «ብኖን» ወይም «ባዮን» ይባላል፣ ለ44፣ 40፣ ወይም በአንድ ምንጭ ለ4 ዓመታት ገዛ።  እነዚህ ስሞች በዘመናት ላይ ከግብጽኛ በቅብጥኛ፣ ግሪክኛና በሌሎች ልሳናት በኩል በመተረጎማቸው ቢዛቡም፣ ይህ ሁለተኛ ሂክሶስ አለቃ «ብኖን» እና «አፐር-አናቲ» አንድ ሊሆኑ ይቻላል።  ስለዚህ በግምት ዘመኑ ምናልባት 1642-1638 ዓክልበ. ያህል ሊገኝ ይቻላል። 

## ዋቢ ምንጭ

* K.S.B. Ryholt: *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c. 1800 – 1550 BC*, Carsten Niebuhr Institute Publications, vol. 20. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 1997 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ኽያን

**ሰኡሰረንሬ ኽያን** በጥንታዊ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን የ15ኛው ሥርወ መንግሥት (ሂክሶስ) ፈርዖን ነበር። ስሙና ሕልውናው ከበርካታ ቅርስ ይታወቃል። ከግብጽ ውጭ ስሙ በክኖሦስ፣ ቀርጤስ በክደን ላይ ከቤተመንግሥት በታች ተገኘ። እንዲሁም በደቡብ ግብጽ፣ ሐቱሳሽ ሐቲና በባቢሎን አካባቢ በመገኘቱ ንግድ ወደነዚህ አገራት እንደ ላከ ይሆናል። የእርሱ ቤተመንግሥት በቅርቡ በአቫሪስ ተገኝቷል። 

በማኔቶን ልማድ እንደ ተገለጸ፣ የሂክሶስ ሦስተኛ ንጉሥ «አፓሕናን»  ይባላል፣ ለ36 ወይም በሌላ ቅጂ ለ63 ዓመታት ገዛ።  እነዚህ ስሞች በዘመናት ላይ ከግብጽኛ በቅብጥኛ፣ ግሪክኛና በሌሎች ልሳናት በኩል በመተረጎማቸው ቢዛቡም፣ ይህ ሦስተኛ ሂክሶስ አለቃ «አፓኽናን» እና «ኽያን» አንድ ሊሆኑ ይቻላል።  ስለዚህ በግምት ዘመኑ ምናልባት 1638-1602 ዓክልበ. ያህል ሊገኝ ይቻላል። 

በዮሴፉስ ቅጂ ከአፓኽናንና ከአፖፒስ በኋላ «ያናስ» የተባለ ሂክሶስ ፈርዖን ይዘረዘራል። በሥነ ቅርስ ደግሞ በአንዱ ጽላት የኽያን ልጅ ያናሢ ይጠቀሳል። ይህ ያናሢ ምናልባት አልጋ ወራሽ ቢሆንም እንደ ፈርዖን እንደ ገዛ ግን አይመስልም። 

## ዋቢ ምንጭ

* ስለ ኽያን በ2014 እ.ኤ.አ. የወጡት ወረቀቶች 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ጊቦን

**ጊቦን** (Hylobatidae) የጦጣ አስተኔ ነው። በደቡብ-ምሥራቅ እስያ የሚገኙ አራት ወገኖችና 18 ዝርዮች ናቸው።

ከለሎች ጦጣዎች (ቺምፓንዚ፣ ጎሪላ፣ ኦራንጉታን) ይልቅ አነስተኛ ናቸው። ጸጉራቸው ነጭ ወይም ጥቁር ሲሆን እንደ ዝርያ፣ እንደ ጾታ ወይም እንደ እድሜ ይለያል። ስለዚህ በብዙ ዝርዮች የጊቦን ወንድና ሴት ምንም አይመሳሰሉም። እንደ ሌሎች ጦጣ አይነቶች ሳይሆኑ፣ ጊቦኖች ባብዛኛው አንድ በአንድ የ«ባልና ሚስት» ጥንዶች ይሠራሉ። አንድ ጊቦን ቤተሠብ አባት፣ እናትና ልጆች በአንዱ ዛፍ ሲቆይ ጧት ጧት አብረው ከፍ ባለ ድምጽ ይጮሃሉ ይዘፍናሉም። በዚህ ዘዴ የጎረቤት ቤተሠብ ሥፍራና ርቀት ማወቅ ይችላሉ። ስለዚህ በጊቦን ቤተሠቦች መካከል ባጠቃላይ ሰላም ይጠበቃል። እንደ ጊቦን ፍጥነት በዛፍ ውስጥ መዞር የሚችል ሌላ እንስሳ የለም። 

የሚበሉት በተለይ ፍራፍሬ ሲሆን አንዳንዴ ቅጠል፣ ሦስት አጽቄ፣ ቀይም ዕንቁላል ይጨምራሉ። 

* ሁላክ ጊቦን ወገን - ወንዶች ጥቁር ጽጉር፣ ነጭ ቅንድብ፣ ሴቶች ነጭ ጸጉር
** ምዕራብ ሁላክ ጊቦን 
** ምሥራው ሁላክ ጊቦን 
** ሰማይ ሂያጅ ሁላክ ጊቦን (2009 ዓም በቻይና ተገኘ)
* ደን ሂያጅ ጊቦን ወገን - ሁላቸው ነጭ ፊት አላቸው፣ በተረፈ እንደ ዝርያው ይለያሉ
** ነጭ እጅ ጊቦን - ወንድና ሴት ነጭ እጅና እግር አላቸው፣ በተረፈ ወንድም ሆነ ሴት ጥቁር ወይም ነጭ ሊሆኑ ይችላሉ።
** ጥቁር እጅ ጊቦን - ወንድም ሆነ ሴት ጥቁር ጸጉር፣ ነጭ ቅንድብ፤ ወንድ ነጭ ጉንጭ ደግሞ አለው
** የቦርኒዮ ነጭ ጺም ጊቦን - ነጭ ጺም አለው
** ቡላ ጊቦን - ወንድም ሆነ ሴት ቡላ ጸጉር፣ ጥቁር ቆብ  
** ብር ጊቦን - ወንድም ሆነ ሴት ብር ጸጉር፣ ጥቁር ቆብ
** ባለ ቆብ ጊቦን - ወንድ ጥቁር (ነጭ ፊት)፣ ሴት ጥቁር ራስና ሆድ፣ በተረፈ ነጭ ጸጉር
** የመንታዋይ ጊቦን - ሁላቸው ጥቁር ጸጉር አላቸው
*  ሲያማንግ - ሁላቸው ጥቁር ጸጉር አላቸው። ሲጮሁ ጉሮሮ እስከ ራስ መጠን ድረስ ይነፋል።
* ባለ ጉትያ ጊቦን ወገን - ወንድ ጥቁር፣ ነጭ ጉንጭ፤ ሴት ነጭ፣ በራስ ላይ ጥቁር መስመር አላት
** ጥቁር ባለ ጉትያ ጊቦን 
** ምሥራቅ ጥቁር ባለ ጉትያ ጊቦን 
** የሃይናን ጥቁር ባለ ጉትያ ጊቦን 
** ስሜን ነጭ ጉንጭ ጊቦን 
** ደቡብ ነጭ ጉንጭ ጊቦን
** ቢጫ ጉንጭ ጊቦን
** ስሜን ካኪ ጉንጭ ጊቦን

ጊቦኖች ደግሞ እስከ 1300 ዓም ያሕል ድረስ በመካከለኛ ቻይና እንደ ተገኙ ይታወቃል። እንዲሁም ሁለት የጠፉት ጊቦን ዝርዮች ቅሪቶች በመካከለኛ ቻይና ተገኝተዋል። 


Hoolock hoolock 001.jpg|ምዕራብ ሁላክ ወንድና ሴት
Agilegibbon.jpg|ወንድ ጥቁር እጅ ጊቦን
Siamang Unkie SDZ CALVIN.jpg|ሲያማንግ
Planckendael zoo Northern white-cheeked gibbon 05.jpg|ስሜን ነጭ ጉንጭ ጊቦን


መደብ:አጥቢ እንስሳት
መደብ:የዱር አራዊት
መንቱሆተፒ

**ሳንኸንሬ መንቱሆተፒ** (ወይም «**7 መንቱሆተፕ**») በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1636-1635 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ሳንኸንሬ መንቱሆተፒ» የሚታወቀው ከአንዳንድ ቅርስ ነው። 

* በካርናክ የተገኘ ጽላት «የጤቤስ ንጉስ» እንደ ተባለ ከሂክሶስም ጋር እንደ ተዋጋ ይገልጻል። 
* «ሳንኸንሬ» በሚል በአንድ ጥንዚዛ ቅርጽ
* ሁለት እስፊንክስ ምስሎች በኤድፉ በ1916 ዓም ተገኙ፣ አንዱ «ሳንኸንሬ» ሲል ሌላው «መንቱሆተፒ» ይላል።
* በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ «ሰ...ኧንሬ» ለ1 ዓመት እንደ ገዛ ይላል። ሙሉ ስም አሁን ሊነብብ አይቻልም። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
1 ነቢሪራው

**ሰዋጀንሬ ነቢሪራው** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1635-1614 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ሰዋጀንሬ ነቢሪራው» የሚታወቀው ከአንዳንድ ቅርስ ነው። 

* በአንድ ጽላት ላይ («የካይሮ ፍትሓዊ ጽላት») ከፈርዖን ነቢሪራው 1ኛ ዓመት (1635 ዓክልበ.) ሲሆን አያመሩ የተባለ መኮንን የኤል-ካብ አገረ ገዥ በመርሆተፕሬ ኢኒ 1ኛ አመት (1661 ዓክልበ.) እንደ ተሾመ ይጠቅሳል። 
* አንዳንድ ማህተም ወይም ጥንዚዛ ምልክት፣
* «ሰዋጀንሬ» በሚል መዳብ ጩቤ።
* በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ «ነቢሪ-አውትሬ» ወይም ነቢሪራው ለሃያ-(?) አመት እንደ ገዛ ይላል። በአንዳንድ መምህር ዘንድ 29፣ 27, ወይም 26 አመት ነበር፣ ሁለተኛው ቁጥር በደንብ አይነበብም። ከርሱ ቀጥሎ ሁለተኛው ነቢሪራው ወይም «ነቢታውሬ» ይጠቀሳል። 

በተጨማሪ ከዚያ 1500 ዓመት በኋላ በ150 ዓክልበ. ያህል የተሠራ አንድ ጣኦት ምስል ይታወቃል፤ በመሠረቱ በየጎኑ «ያለፉት ፈርዖን ሰዋጀንሬ»፣ «ያለፉት ፈርዖን ነፈርካሬ»፣ «አህሞስ»ና «ቢንፑ» ይጠቀሳል። በአንድ መላ ምት፣ ከጥንታዊ ምስል ተቀድቶ ፈርዖን ነቢሪራው ሰዋጀንሬ፣ ልጁም 2 ነቢሪራው ነፈርካሬ፣ እና በዘመኑ የኖሩት ልዑላን መስፍኖች አህሞስና ቢንፑ ይጠቀሳሉ።  ሆኖም የ2 ነቢሪራው ስም በቶሪኖ ቀኖና ብቻ ስለሚገኝ ሌላ ስሙ አይታወቅለትም።  

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ተሪዛ መይ

**ተሪሳ መይ** (እንግሊዝኛ፦ Theresa May) ከ2008 ዓም ጀምሮ የዩናይትድ ኪንግደም ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነዋል።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ተልባ ስፍር

**ተልባ ስፍር**  ማለት በቃሉ የማይገግኝ፣ ሙልጭልሽ ሰው። 

ምሳሌ፡

ኣለች ሸርተት ሸርተት እንደ ተልባ ስፍር።

መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
አቢ-ኤሹሕ

**አቢ-ኤሹሕ** ከ1624 እስከ 1596 ዓክልበ. ድረስ (ኡልትራ አጭር) የባቢሎን 8ኛ ንጉሥ ነበረ። አባቱን ሳምሱ-ኢሉናን ተከተለው።

ለአቢ-ኤሹሕ ዘመን የተለያዩ የዓመት ስሞቹ ታውቀዋል፣ ቅደም-ተከተላቸው ግን አይታወቅም። በአንዱ አመት ካሣውያን አንዳሸነፈ ይዘገባል፤ በሌላው ኤሽኑናን ድል ማድረጉን ይነገራል። በተረፈ የዓመት ስሞቹ የአረመኔነት ሕንፃዎችና ጣኦታት ስለ መሥራቱ ናቸው። 

አንዱ ዜና መዋዕል ያለበት ጽላት (ABC 20) እንደሚገልጽ፣ አቢ-ኤሹሕ በኢሉማ-ኢሊ ላይ በመዘመት ጤግሮስ ወንዝን ገደበ፣ ሊይዘው ግን አልቻለም።  በዘመኑም የኤላም ንጉሥ ኩቲር-ናሑንቴ ውርሮ ኤላማውያን 30 የባቢሎኒያ ከተሞች ዘረፉ። 

በሌላው ጽላት «በንጉሥ አቢ-ኤሹሕ ዘመን ጊሚል-ጉላ እና ታቂስ-ጉላ መምህሮቹ ነበሩ» ይላል።  የአቢ-ኤሹሕ ስም በበርካታ ሌሎች ቅርሶች ተገኝቷል። 

የአቢ-ኤሹሕ ተከታይ ልጁ አሚ-ዲታና ነበረ። 

## የውጭ መያያዣ
*የአቢ-ኤሹሕ ዓመት ስሞች

መደብ:የባቢሎን ነገሥታት
2 ነቢሪራው

**2 ነቢሪራው** ምናልባት በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) በ1614 ዓክልበ. ያሕል የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ታሪካዊ ሕሊናው ምንም አልተረጋገጠም። ስሙ የሚገኝ በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ብቻ ነው። ከ1 ነቢሪራው ወይም «ነቢራውሬ» ቀጥሎ ሁለተኛው «ነቢራውሬ» ወይም «ነቢታውሬ» አለው። ስለዚህ ለአጭር ጊዜ ከነገሡት ፈርዖኖች መካከል እንደ ሆነ ይገመታል።   

በተጨማሪ ከዚያ 1500 ዓመት በኋላ በ150 ዓክልበ. ያህል የተሠራ አንድ ጣኦት ምስል ይታወቃል፤ በመሠረቱ በየጎኑ «ያለፉት ፈርዖን ሰዋጀንሬ»፣ «ያለፉት ፈርዖን ነፈርካሬ»፣ «አህሞስ»ና «ቢንፑ» ይጠቀሳል። በአንድ መላ ምት፣ ከጥንታዊ ምስል ተቀድቶ ፈርዖን ነቢሪራው ሰዋጀንሬ፣ ልጁም 2 ነቢሪራው ነፈርካሬ፣ እና በዘመኑ የኖሩት ልዑላን መስፍኖች አህሞስና ቢንፑ ይጠቀሳሉ።  በዚህ አስተሳሰብ «ነፈርካሬ» ሲል የዚህ 2 ነቢሪራው ሌላ ስም ሊሆን ይችላል።  ሆኖም የ2 ነቢሪራው ስም በቶሪኖ ቀኖና ብቻ ስለሚገኝ ሌላ ስሙ አይታወቅለትም።  

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ሰመንሬ

**ሰመንሬ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1612 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ሰመንሬ» የታወቀው በአንዱ የነሐስ መጥረቢያ ቅርስ ብቻ ነው። እንዲሁም በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ «**ሰመነንሬ**» የሚል ፈርዖን አለ።  ስለዚህ ሰመንሬ ወይም ሰመነንሬ ለአጭር ጊዜ ከገዙት ፈርዖኖች መካከል እንዳለ ይታስባል።  ምንም ሌላ ስም አይታወቅለትም።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
በቢአንኽ

**በቢአንኽ ሱሰሬ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1612-1600 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «በቢአንኽ ሱሰሬ»  በአንዳንድ ቅርስና ጽላት ይታወቃል። በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር፣ «ሱሰሬ» ለ12 ዓመታት ገዛ።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ናቫራ

**ናቫራ** (እስፓንኛ፦ Navarra /ናባራ/) የእስፓንያ ክፍላገር ነው። ዋና ከተማ ፓምፕሎና ነው።

መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
ቱድሐሊያ

**ቱድሐሊያ** እንደሚታሠብ ምናልባት 1628-1605 ዓክልበ. አካባቢ ከዙዙ በኋላ በካነሽ ወይም በኩሻራ (በሐቲ) አገር) የገዛ ንጉሥ ነበር።  ይህ ግን በሥነ ቅርስ ሊረጋገጥ አይችልም።

በዙዙ ቤተ መንግሥት ውስጥ «ዋናው ዋንጫ ተሸካሚ» የሚል ማዕረግ የነበረው ሰው ቱድሐሊያ እንደ ተባለ ሲታወቅ፣ ምናልባት የሻላቲዋራ ከተማ ንጉሥ *[[ካሩም]]* ካነሽን ካጠፋ በኋላ (1628 ዓክልበ ግድም) ቱድሐሊያ እንደ ተነሣ ይገመታል። ከዚህ በቀር በአንድ ኬጥኛ ሰነድ ላይ የኬጥያውያን ነገሥታት ሲዘረዝር፣ ቱድሐሊያ የንጉሥ ሕሽሚ-ሻሩማ አባት ይባላል። በታሪካዊ ሰነዶች ጉድለት ምክንያት ይህ ሁሉ ወቅት አሁን እርግጥኛ አይደለም። ቱድሐሊያ በውኑ ያንጊዜ ከነገሠ ምናልባት መጀመርያው የኬጥያውያን መንግሥት ንጉሥ ሊቆጠር ይችላል። ሕልውናው እርግጥኛ ስላልሆነ ግን በተለመደ ቁጥር ሳይሰጥ «1 ቱድሐሊያ» አይባለም፤ ዳሩ ግን በኋላ ዘመናት የነገሡት ሌሎች «ቱድሐሊያ» የተባሉት 1 ቱድሐሊያ፣ 2 ቱድሐሊያ፣ 3 ቱድሐሊያ እና  4 ቱድሐሊያ በኬጥያውያን መንግሥት ነበሩ። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ሻሙቄኑ

**ሻሙቄኑ** ወይም **ሰምቀን** በጥንታዊ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን የ15ኛው ሥርወ መንግሥት (ሂክሶስ) ፈርዖን ነበር። 

ስሙና ሕልውናው ከአንድ ጥንዚዛ ካርቱሽ ብቻ ይታወቃል። 

በማኔቶን ልዩ ልዩ ቅጂዎች ስሞቹ ከግሪክኛ ተዛብተዋል፣ «ስተዓን» (አፍሪካኑስ)፣ «ሴጦስ» (ሱንቄሎስ) እና «አሴጥ» (ዮሴፉስ) የሚል አለ። 50 ወይም 49 ዓመታት ቢሰጡትም ይህ በቅርሶች ጉድለት ለሻሙቄኑ ማለት አጠያያቂ ነው። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
የአቢዶስ ሥርወ መንግሥት

[510px|thumb|የአቢዶስ መንግሥት ምናልባት የገዛው የአባይ ክፍል (ቀይ) ከሂክሶስ ([አቫሪስ)ና ከጤቤስ መንግሥታት መካከል]]

**የአቢዶስ ሥወ መንግሥት** ምናልባት ከ1646-1596 ዓክልበ. ያሕል በአቢዶስ፣ ጥንታዊ ግብጽ የተመሠረተ መንግሥት ነበረ።  ይህ በብዙዎች ዘመናዊ ሊቃውንት አስተሳሰብ ወይም መላ ምት ነው። በዚህ ዘመን ከአቢዶስ የገዙት ታስበው የአንዳንድ ፈርዖኖች ቅርሶች ወይም ጽላቶች ተገኝተዋል። 

በዚህ ዘመን የሂክሶስ ወይም 15ኛው ሥርወ መንግሥት ወደ ስሜን፣ የጤቤስ ወይም 16ኛው ሥርወ መንግሥት ወደ ደቡብ ይገኝ ነበር። ነጻነታቸውን ከጤቤስ 1646 ዓክልበ. አገኝተው ለሂክሶስ በ1596 ዓክልበ. እንደ ወደቁ ይመስላል።

ብዙ ሌላ ስለነዚህ ፈርዖኖች አይታወቅም። የሚከተለው ፈርዖኖች ከአቢዶስ እንደ ገዙ ይታስባል። ቅደም-ተከተላቸው አይታወቅም።

* ሰኸምራነፈርካው ወፕዋወተምሳፍ - ከአንድ ጽላት ይታወቃል።
* ሰኸምሬኹታዊ ፓንጨኒ - ከአንድ ጽላት ይታወቃል።
* መንኻውሬ ሰናይብ - ከአንድ ጽላት ይታወቃል።
* ወሰሪብሬ ሰነብካይ - መቃብሩ በ2006 ዓም በአቢዶስ ተገኘ። 

በቶሪኖ ቀኖና የሚከተለው ክፍል የአቢዶስ ነገሥታት እንደ ዘገቡ ታስቧል፦

* «ወሰር...ሬ»
* «ወሰር»[...]
* (8 መስመሮች ጠፉ)
* [...]«ሀብሬ»
* [...] «2» [ዓመት]
* [...] «2 ዓመት»
* [...] «4 ዓመት»
* [...] «3 ዓመት»
* [...]«ኧንሬ፣ 2 ዓመት» 

መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
አሚ-ዲታና

**አሚ-ዲታና** ከ1596 እስከ 1559 ዓክልበ. ድረስ (ኡልትራ አጭር) የባቢሎን 9ኛ ንጉሥ ነበረ። አባቱን አቢ-ኤሹሕን ተከተለው።

ለአሚ-ዲታና ዘመን 37 የዓመት ስሞቹ ታውቀዋል። እነዚህ የዓመት ስሞች ባጠቃላይ ስለ አረመኔ ጣኦታት የሚነካ ናቸው። 17ኛው ዓመት ወይም 1579 ዓክልበ. ያህል «የ ምድር ሰው ያራሕ-አቢ የያዘበት ዓመት» ይባላል። ይህ ምናልባት በዓመፃ የተነሣ አለቃ ሊሆን ይችላል። በ37ኛው ዓመት የደር ከተማ ግድግዳ እንዳጠፋ ይዘገባል። 

የአሚ-ዲታና ተከታይ ልጁ አሚ-ሳዱቃ ነበረ። 

## የውጭ መያያዣ
*የአሚ-ዲታና ዓመት ስሞች

መደብ:የባቢሎን ነገሥታት
ሰኸምሬ ሸድዋሰት

**ሰኸምሬ ሸድዋሰት** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1600-1596 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ሰኸምሬ ሸድዋሰት» በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ብቻ ይታወቃል። በዚያው ዝርዝር ላይ ከእርሱ ቀጥሎ አምስት ሌሎች ስሞች ጠፍተዋል። በአቶ ኪም ራይሆልት አስተሳሰብ ተከታዩ 1 ደዱሞስ ይሆናል። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
1 ደዱሞስ

**ጀድሆተፕሬ ደዱሞስ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1595 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ «ጀድሆተፕሬ ደዱሞስ» ከአንድ ጽላት ይታወቃል። ከእርሱ በኋላ ጀድነፈርሬ 2 ደዱሞስ አለ። አንዳንድ ሌላ ቅርስ ወይም ጽላት «ደዱሞስ» ሲል የትኛው ደዱሞስ እንደ ሆነ እርግጥኛ አይደለም። 

በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ ከሰኸምሬ ሸድዋሰት ቀጥሎ አምስት የፈርዖን ስሞች ጠፍተዋል። በአቶ ኪም ራይሆልት አስተሳሰብ ደዱሞስ 1 እና 2 በነዚህ አምስት መካከል ነበሩ።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
አፐፒ

130px|thumb|left|«ነብኸፐሽሬ አፐፒ» የሚል ጩቤ
**አፐፒ**  በጥንታዊ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን የ15ኛው ሥርወ መንግሥት (ሂክሶስ) ፈርዖን ነበር። 

ስሙና ሕልውናው ከበርካታ ቅርሶች ይታወቃል። ሦስት የዙፋን ስሞች ነበሩዋቸው፦ **ነብኸፐሽሬ** (1593-1577 ዓክልበ. ግድም)፣ **አቀነንሬ** (1577-1570 ዓክልበ. ግድም) እና **አውሰሬ** (1570-1560 ዓክልበ.) ነበሩ። 

አፐፒ ለጥቂት ጊዜ 1590-1588 ዓክልበ. እስከ ጤቤስ ድረስ እንዳሸነፈ ይታሥባል። ከዚያ በኋላ አዲሱ 17ኛው ሥርወ መንግሥት በጤቤስ ተነሣ።   

በኋላ በ1200 ዓክልበ. ገደማ በተጻፉ መዝገቦች ዘንድ፣ የዚህ አፐፒ አምላክ ሴት ብቻ ነበር እንጂ ሌላ ጣኦት አላመለከም። ሆኖም የሄሩ (ሰረኽ) ስም **ሰሖተፕታዊ** እንደ ነበረው ይታወቃል። 

አፐፒ ደግሞ የቀድሞ ፈርዖኖች የ2 አመነምሃት (1938-1905 ዓክልበ. ገ.) እና የስመንኽካሬ ኢሚረመሻው (1766-1754) ሐውልቶች ሠርቆ በስማቸው ላይ የራሱን ካርቱሽና «ለአቫሪስ ጌታ ለሴት (ጣኦቱ) ክብር» ብሎ ቀረጸና ሥፍራቸውን ወደ አቫሪስ አዛወራቸው።

በተለያዩ ቅርሶች መሠረት ወንድ ልጅ «ልዑል አፐፒ»፣ ሴት ልጅ «ሄሪት»፣ እኅት «ታኒ» እንደ ነበሩት ይታወቃል። የሌላውም እኅት የ«ዚዋት» ዕቃ በእስፓንያ ተገኝቷል።  

በማኔቶን ልዩ ልዩ ቅጂዎች ስሞቹ ከግሪክኛ ተዛብተዋል፣ «አፖፊስ»፣ «አፎፊስ» ወይም «አፎቢስ» ይባላል፤  61 ወይም በአውሳብዮስ ቅጂ 14 ዓመታት ይሰጡታል። በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ በሥፍራው ያለው ስም ባይተርፍም ዘመኑ 40 ዓመት እንደሚል ይታስባል። *[[የራይንድ ሥነ ቁጥራዊ ፓፒሩስ]]* የተባለው ሰነድ በአፐፒ (አውሰሬ) 33ኛው ዓመት እንደ ተቀነባበረ ይላል። በዚህም ዓመት ያሕል የጤቤስ ፈርዖን ካሞስ ፫ኛው ዓመት ሲሆን፣ ካሞስ የአፐፒን ሥራዊት አሸንፎ ጠረፉን ከአቫሪስ 100 ማይል እስካለው ድረስ እንዳሰፋው በሌላ ጽላት ተገኝቷል። ይህ ወደ አፐፒ ዘመን መጨረሻ ሆነ፣ መጨረሻውም ሂክሶስ ፈርዖን ኻሙዲ በአቫሪስ እንደ ተከተለው ይታመናል።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
4 ሰኑስረት

**ሰነፈሪብሬ 4 ሰኑስረት** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1592 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ ከአንድ ትልቅ ሐውልት፣ በ1ኛው ዓመት ከተቀረጸ ጽላትና ከአንዳንድ ጥቃቅን ቅርሶች ነው።  ከዚህ በላይ በካርናክ ዝርዝር ላይ «ሰነፈርሬ» የተባለ ፈርዖን ይገኛል።

በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ ከሰኸምሬ ሸድዋሰት ቀጥሎ አምስት የፈርዖን ስሞች ጠፍተዋል። በአቶ ኪም ራይሆልት አስተሳሰብ ሰነፈሪብሬ በነዚህ አምስት መካከል ነበሩ።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
2 ደዱሞስ

**ጀድነፈሬ 2 ደዱሞስ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1591-1590 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ ከአንድ ጽላትና «ጀድነፈሬ» ከሚል ጥንዚዛ እንቁ ነው።  በዚያ ጽላት ከሂክሶስ ጋራ ጦርነት እንዳደረገ ይጠቅሳል። 

በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ ከሰኸምሬ ሸድዋሰት ቀጥሎ አምስት የፈርዖን ስሞች ጠፍተዋል። በአቶ ኪም ራይሆልት አስተሳሰብ ጀድነፈሬ በነዚህ አምስት መካከል ነበሩ። ቅደም-ተከተላቸው ግን አይታወቅም።

በፍላቪዩስ ዮሴፉስ ዘንድ ማኔቶንን ሲጠቅስ ሂክሶስ የገቡት በፈርዖን «ቱቲማዮስ» ዘመን ሲሆን ከዚያ ሂክሶስ ከሥልጣን አወረዱት ይላል። በአንድ አስተሳስብ የ«ቱቲማዮስ» መታወቂያ 2 ደዱሞስ ነው። ያም ሆነ ይህ የሂክሶስ ፈርዖን አፐፒ ከ1590 እስከ1588 ዓክልበ. ድረስ ጤቤስን እንደ ያዘና 16ኛውን ሥርወ መንግሥት እንዳስጨረሰ ይታመናል።  ከ2 አመት በኋላ በ1588 ዓክልበ. አዲስ ግብጻዊ ፈርዖን ራሆተፕ ተነሥቶ የ17ኛው ሥርወ መንግሥት መስራች ይባላል። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ራሆተፕ

**ሰኸምሬዋኻው ራሆተፕ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1588-1584 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ በተለይ ከሁለት ጽላቶች ሲሆን የጤቤስና የቆፕቶስና የአቢዶስ ቤተ መቅደሶች እንዳሳደሰ ይዘግባሉ።  በብዙ ዘመናዊ ሊቃውንት አስተሳሰብ ይህ የሆነ የሂክሶስ ወገን ከስሜን ወርረው ስላጠፋቸው ይሆናል። ስለዚህ ሂክሶስ ወደ ስሜን ተመልሰው ይህ ራሆተፕ የ17ናው ሥርወ መንግሥት መስራች ይቆጥሩታል። ይህ ግን ተከራካሪ ነው፤ ሌሎች በሌላ ሥርወ መንግሥት ነበር የሚሉ አሉ።  

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
እርካብቱም

**እርካብቱም** የያምኻድ ንጉሥ ምናልባት ከ1587 እስከ 1575 ዓክልበ. አካባቢ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በዋና ከተማው ሐላብ ነገሠ።

እርካብቱም በተለይ በአላላኽ ከተገኙት ጽላቶች ይታወቃል። የአላላኽ ንጉሥ አሚታኩም ለእርካብቱም ተገዥ ሲሆን የጋራ ጠረፋቸውን ያስተካክል ነበር። ወደ ኤፍራጥስ ምሥራቅ በናሽታርቢ አገር ባመጹበት ሑራውያን ላይ ዘመተ።  

እርካብቱም ደግሞ ከ«ሃቢሩ» ወገንና ከአለቃቸው «ሰሙመ» ጋር ስምምነት አደረገ። «ሃቢሩ» የሚለው ስያሜ በታሪክ ለመጀመርያ ጊዜ  የሚታይ ይሄ ነው። 

የእርካብቱም ስም ደግሞ በአንድ ኬጥኛ ጽላት ላይ ተገኝቷል።  

መደብ:የያምኻድ ነገሥታት
ሃቢሩ

600px|thumb|ሃቢሩ የተጠቀሱባቸው አማርና ደብዳቤዎች (1369-1339 ዓክልበ.) ሁላቸው ከከነዓን ምድር ደርሱ።
**ሃቢሩ** ወይም **አፒሩ** ከ1600-1150 ዓክልበ. መካከል በከነዓን ዙሪያ የተገኘ በብዙ አገራት መዝገቦች የተጠቀሱት ብሔር ናቸው። ብዙ ጊዜ እንደ ቅጥረኞች ወይም ወታደሮች ይገለጻሉ። 

* 1587 ዓክልበ. ግ. - የሃቢሩ አለቃ ሰሙመ ከያምኻድ ንጉሥ እርካብቱም ጋራ ስምምነት አደረገ። 
* 1550 ዓክልበ. ግ. - የሶርያ ሑራውያን ቲኩናኒ ከተማ ንጉሥ ቱኒፕ-ተሹፕ በሥራዊቱ የተገኙት ሃቢሩ ስሞች በቲኩናኒ ፕሪዝም ላይ ሲዘረዝር፣ ብዙዎቹ ሑርኛ፣ የተረፉትም ሴማዊ ስሞች ነበሩዋቸው። (አንድ ስም ብቻ ካሥኛ ይታስባል)
* 1500 ዓክልበ. ግ. - የሚታኒ መሥራች ኪርታ ዘመን ያሕል፤ የኡጋሪትኛ ጽሑፍ *[[የከረት ትውፊት]]* (1350 ዓክልበ.ግ. ተጽፎ) ኪርታን «የሐበር ንጉሥ» ይለዋል።
* 1480 ዓክልበ. ግ. - ሐለብ ለሚታኒ መንግስት ወድቆ አልጋ ወራሹ ኢድሪሚ ወደ ኤማርና ወደ ሃቢሩ ወገን ሸሸ።
* 1473 ዓክልበ. ግ. - ሃቢሩ ከኢድሪሚ ጋር ተባብረው አላላኽን ለመያዝ እንደ ረዱት ይታወቃል። 
* 1465 ዓክልበ. ግ. - ፈርዖኑ 3 ቱትሞስ ሦስት ከተሞች በደቡብ ሊባኖስ ይዞ የሐቢሩ ዕደ-ጥበቦች እንዳገኘ ተዘገበ።
* 1459 ዓክልበ. ግ. - 3 ቱትሞስ የፊንቄ ኡላዛ ወደብ ይዞ የሐቢሩ ወገን ሰዎች በዚያ እንዳገኘ ተዘገበ።
* 1428 ዓክልበ. ግ. - 2 አመንሆተፕ ከሶርያ ዘመቻው በ89,600 ምርከኞቹ መካከል 3,600 ሃቢሩ ይቆጥራል። 
* 1369-1339 ዓክልበ. - የአማርና ደብዳቤዎች፦ በስሜኑ፣ አንዳንድ ሃቢሩ ከአሞራውያን አለቆች አብዲ-አሺርታና ልጁ አዙሩ ጋር ተባብረው የሊባኖስን ጠረፍ ከኡጋሪት ወደ ደቡብ እስከ ሲዶና ድረስ እየቃሙ ነበር። ወደ ደቡብም፣ ሃቢሩ ወገኖች ከሴኬም ንጉስ ላባያ ጋር ተባብረው ለጊዜው ሐጾርን ይዘው ብዙ ከነዓናዊ ከተሞች ከነመጊዶና ኢየሩሳሌም ለፈርዖን እርዳታ ይለምኑ ነበር።
* 1360 ዓክልበ. ግ. - የኬጥያውያን ንጉሥ 1 ሱፒሉሊዩማ በጽላት ከጎረቤት አገራት አማልክት መካከል «የሃቢሩ አማልክት» እርዳታን ይለምናል።
* 1320 ዓክልበ. ግ. - የኬጥያውያን ንጉሥ 2 ሙርሲሊ ባስታረቀ ስምምነት፦ «በባርጋ ምድር ሑራውያን ጃሩዋታን ከተማ ይዘው ለቴቴ አያት *ለሃቢሩ ሰው* ሰጡት፤ እኔ ግን  ንጉሡን አቢራዳን ወደ ዙፋኑ መለስኩት።» 
* 1298 ዓክልበ. ግ. - የደብረ ያርሙታ አቢሩ በአንዱ መንደር ጥቃት ስላደረጉ ፈርዖኑ 1 ሴቲ ሥራዊቱን ልኮ ብዙ ተማረኩ።  
* 1282 ዓክልበ. ግ. - የቃዴስ ውግያ፦ 2 ራምሴስ በሥራዊቱ የሃቢሩ ፍላጻ ወርዋሪዎች ነበሩት።
* 1188 ዓክልበ. ግ. - ኡጋሪት ከተማ በ«ባሕር ሕዝቦች» ወረራ ሲጠፋ፣ «ሃቢሩ» የጠቀሰ ሸክላ በእሳት እየተጋገረ ነበር። በሐላብ የተገኘ ወገን ነበሩ። 
* 1168 ዓክልበ. ግ. - 3 ራምሴስ ሃቢሩ ባርዮችና ሌሎች እንግዶች ለግብፅ ቤተ መቅደሶች ያከፋፈላል።  
* 1163 ዓክልበ. ግ. - 4 ራምሴስ 5000 ወታደሮች፣ 2000 የመቅደስ አገልጋዮችና 800 ሃቢሩ ወደ ዋዲ ሐማማት ድንጋይ መፍለጫ ላከ።

ከሥነ ቅርስ የተረጋገጡት ብሔር በስማቸው «ሃቢሩ / አቢሩ» እና ዕብራውያን በመጽሐፍ ቅዱስ ቢመሳሰሉም፣ ይህ ሀሣብ በመጽሐፍ ቅዱስ ከሃዲነት በተከተሉ ምዕራባውያንና አይሁዳውያን መምህሮች ዕጅግ ተከራካሪ ሆኗል። 

መደብ:ከነዓን   
መደብ:አይሁድ
መደብ:ብሔሮች
መራንኽሬ 6 መንቱሆተፕ

**መራንኽሬ 6 መንቱሆተፕ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (16ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1593 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ ከሁለት ሐውልቶች ብቻ ነው። ብዙ «መንቱሆተፕ» የተባሉት ፈርዖኖች ስለ ነበሩ ሌላ «መንቱሆተፕ» የሚል ሳጥን እርግጥኛ አይደለም።  

በቶሪኖ ቀኖና ዝርዝር ላይ ከሰኸምሬ ሸድዋሰት ቀጥሎ አምስት የፈርዖን ስሞች ጠፍተዋል። በአቶ ኪም ራይሆልት አስተሳሰብ መራንኽሬ በነዚህ አምስት መካከል ነበሩ።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ሕሽሚ-ሻሩማ

**ሕሽሚ-ሻሩማ** እንደሚታሠብ ምናልባት 1605-1582 ዓክልበ. አካባቢ ከቱድሐሊያ በኋላ በኩሻራ ወይም በካነሽ (በሐቲ) አገር) የገዛ ንጉሥ ነበር።  ይህ ግን በሥነ ቅርስ ሊረጋገጥ አይችልም።

የሕሽሚ-ሻሩማ (ወይም ሌሎች እንዲያንቡት «**ፑ-ሻሩማ**» ስም በሁለት ኬጥኛ ጽሑፍ ምንጮች ይገኛል።  እነዚህ *የ[[1 ሐቱሺሊ]] አዋጅ* እና *የኬጥያውያን መስዋዕት ዝርዝር* የተባሉት ሰነዶች ናቸው።

በ*1 ሐቱሺሊ አዋጅ* ውስጥ (1559 ዓክልበ.) ሐቱሺሊ እንዲህ ይላል፦

:.«...የንጉሥ ቃል የሚሰብር ፈጽሞ ይሙት።... ያውም  ከአያቴ ሕሽሚ-ሻሩማ ቃል ነው። ልጆቹ ወደ ሌላው ወገን አልዞሩም? አያቴ በሻናኊታ ከተማ ላባርናን እንደ ልጁ ሰየመው። በኋላ ግን አገልጋዮቹም አለቆቹም ትዕዛዙን ተሰናከሉ፣ ፓፓሕዲልማሕንም ዘውድ ጫኑ። ግን ስንት ዓመት አለፉ? ስንት አመለጡ? የአለቆቹ ቤቶች የት አሉ? አልሞቱም?» 

ከዚህ የተነሣ፣ ንጉሥ ሕሽሚ-ሻሩማ ላባርናን በጉዲፈቻ እንደ አልጋ ወራሽ እንደ ሾመው ይታስባል። የሕሽሚ-ሻሩማ ልጆች እንዳመጹበትና ከነሱ መሃል ፓፓሕዲልማሕ የተባለው ለአጭር ጊዜ (1582 ዓክልበ. ግ.) ዙፋኑን እንደ ቃመው ይመስላል። ሆኖም የላባርና ወገን ፓፓሕዲልማሕን ድል አድርጎ እንደ ሕሽሚ-ሻሩማ ፈቃድ ላባርና መንግሥቱን ወረሰ።  

በ*ኬጥያውያን መስዋዕት ዝርዝር* ላይ፣ ሕሽሚ-ሻሩማ የቱድሐሊያ ልጅና የላባርና አባት ይባላል። ከፊተኛው ሰነድ እንዳየነው ግን ላባርና ልጁ የሆነው በጉዲፈቻ እንደ ነበር ይመስላል።  

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
1 ሶበከምሳፍ

200px|thumb|left|1 ሶበከምሳፍ በመቅደስ ግድግዳ ተቀርጾ
**ሰኸምሬዋጅኻው ሶበከምሳፍ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1584-1577 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ በተለያዩ ጽላቶችና ሐውልቶች ነው። ጉዞዎች ወደ ዋዲ ሐመመት ድንጋይ መፍለጫ ይላክ እንደ ነበር ይታወቃል።  አንዱ ጽሑፍ ከ7ኛው አመት ሲሆን ዘመኑ ቢያንስ 7 ዓመት እንደ ቀረ ሊታወቅ ይችላል። እንዲሁም ንግሥቱ ኑበምሃት፣ ሴት ልጁ ሶበከምኸብ፣ እና ወንድ ልጁ ተከታዩ 2 ሶበከምሳፍ ይታወቃሉ።  
250px|thumb|center|የ1 ሶበከምሳፍ ሐውልት

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ገለዓድ

400px|thumb|የገለዓድ ተራሮች

**ገለዓድ** (ዕብራይስጥ፦ גִּלְעָד /ጊልዓድ/) በብሉይ ኪዳን መሠረት ከዮርዳኖስ ወንዝ ምሥራቅ፣ አሁን በዮርዳኖስ አገር የሆነ ተራራማ አገር ነበር።

ገለዓድ መጀመርያ በኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ 31 ይጠቀሳል። ያዕቆብ ከላባን ከፓዳን-አራም (የካራን ዙሪያ ወይም «ሁለት ወንዞች ምካከል») በሸሸ ጊዜ ወደ ገለዓድ ተራራ መጣ። በቅርቡ ላባንም እዚያ አገኘውና አብረው አንድ ሐውልትና የጠረፋቸውን ምስክር ድንጋይ ክምችት ሠርተው ስምምነት ተዋዋሉ። ቦታው በዕብራይስጥ ጊልዓድ «የምስክር ክምችት» ሲባል፣ በአራማይስጥም **ይጋርሠሀዱታ** «የምስክር ክምችት» ተባለ። 

በኋላ ዘመን ሙሴ ዕብራውያንን ከሲና ልሳነ ምድር ሲመራቸው በዚያ አገር አሞራውያን፣ ነጉሥ ሴዎንና የባሳን ንጉሥ ዐግ፣ ይገዙበት ነበር። ዕብራውያን እንዲያልፉ ስላልፈቀዱ በሙሴ መሪነት አሸነፏቸውና አገሩን ያዙ።  ከዚህ ተነሥተው በኢያሱ ወልደ ነዌ መሪነት ዮርዳኖስን ተሻግረው ከነዓንን ወረሩ። 

ከዚያ በኋላ በእስራኤል ዘመነ መሳፍንት እስራኤላውያን አንዳንድ ጊዜ ወደ ጣኦታት ዞረው በባዕድ ገዦች ሲወድቁ መሬታቸውን ሁሉ አጡ። ከ1226-1204 ዓክልበ. ገደማ የፈረደባቸው ኢያዕርና ልጆቹ በገለዓድ 30 ከተሞች እንደ ገዙ በ*[[መጽሐፈ መሳፍንት]]* 10 ይዘገባል። (በ፩ መጽሐፈ ዜና መዋዕል 2:22 ደግሞ ኢያዕር 23 ከተሞች በገለዓድ እንደ ገዛ ይጠቅሳል።) ከርሱ በኋላ ግን የአሞን ሕዝብ አገራቸውን ከ1204-1186 ዓክልበ. ያህል ያዙት። ዮፍታሔ ግን ከገለዓድ ተነሥቶ አሞናውያንን አሸነፋቸው። (የዮፍታሐም አባት ደግሞ ገለዓድ ተባለ።) እሱም የእስራኤልም ፈራጅ 1186-1180 ሆነ፤ በዘመኑም ከገለዓድና ከኤፍሬም ወገኖች መካከል እርስ በርስ ጦርነት እንደ ሆነ በ*መሳፍንት* 12 ይዘገባል። 

በ870 ዓክልበ. ግድም ነቢዩ ኤልያስ ከገለዓድ እንደ ተነሣ በመጽሐፈ ነገሥታት ፩ 17:1 ይጻፋል። በ740 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር ይዞት የአሦር «ጋልዓዙ ክፍላገር» ሆነ።  

መደብ:እስራኤል
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
ሥልጣናዊነት

**ሥልጣናዊነት** ማለት  በጭፍን ለባለ ሥልጣናት የሚገዙበት ፖለቲካዊ ሥርዓት ነው። ይህም ግለሰባዊ  የኅሊና ነጻነትን የሚክድ ዓይነት የፖለቲካ ሥርዓት ነው።  ከሕዝባዊ (ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት) በተቃራኒ፣ የሥልጣናዊ ሥርዓት ፣ ኃይልን ኁሉ ለአንድ ግለሰብ ወይን ለተወሰኑ ልሂቃን  ያለምንም ዋስትና በማስረከብ ይታዎቃል። አምባ ገነን፣ ፈላጭ ቆራጭ እና ፍፁም ጠቅላይ አገዛዞች የዚህ ሥር ዓት ዓይነቶች ናቸው።
## በተጨማሪም ተመልከት
* ቀይ ሽብር
## አገናኞች
ማይክ ፔንስ

300px|thumb|የአሜሪካ ምክትል ፕሬዚዳንት ማይክ ፔንስ
**ማይክ ፔንስ** ከጥር 2009 ዓም ጀምሮ የአሜሪካ ምክትል ፕሬዚዳንት ሆነዋል።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
አረማይክ

**አረማይክ** ወይም **አራማይስጥ**፣ **የሶርያ ቋንቋ** ወዘተ. (  ܐܪܡܝܐ‎ /አራማያ/) ከሴማዊ ቋንቋዎች አንዱ ሲሆን በመካከለኛ ምሥራቅ ከጥንት ጀምሮ ታውቋል። 

መጀመርያ የአረማይክ ጽሑፎች ከ1000 ዓክልበ. ግድም በፊንቄ አልፋቤት ነበሩ፤ ይህም የአራም ሕዝብ የተናገሩት ጥንታዊ አራማይስጥ ነበር። በአንድ አስተሳሰብ ቋንቋቸው ከ1100 ዓክልበ. አስቀድሞ ሑርኛ ይሆን ነበር፤ የአሦርም መንግሥት ከገዙአቸው በኋላ እንደ አካድኛ ሴማዊ ሆነ። 

ከ800 ዓክልበ. አካባቢ በኋላ የራሱ አረማይክ አልፋቤት ከፊንቄ አልፋቤት ተለማ።

በ740 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር አረማይስጥ ከአሦርኛ (አካድኛ) ጋር ይፋዊና መደበኛ ቋንቋ አደረገው። ከዚያ ጀምሮ የአረማይስጥ ጥቅም እየተስፋፋ የአካድኛ ጥቅም በየጊዜ ይቀነስ ነበር።  ከአሦር ውድቀት (617 ዓክልበ.) በኋላ በባቢሎኒያ መንግሥት፣ ከባቢሎኒያም ውድቀት (547 ዓክልበ.) በኋላ በፋርስ አሓይመኒድ መንግሥት ውስጥ፣ አረማይክ መደበኛና ይፋዊ ቋንቋ ተደረገ፣ ስለዚህ ጥቅሙ በሰፊ ከግብጽ እስከ ባክትሪያ ድረስ ይዘረጋ ነበር። በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ የተገኘው አራማይክ በተለይ በትንቢተ ዳንኤል ከዚሁ ዘመን ነው።

የፋርስ መንግሥት ለታላቁ እስክንድር ከወደቀ በኋላ (339 ዓክልበ.) ግሪክኛ ደግሞ ከአረማይክ ጋር መደበኛ ቋንቋ ተደረገ። በኢየሱስ ዘመነ ስብከት 25 ዓም ገደማ፣ የይሁዳ ሕዝቦች መነጋገሪያ አረማይክ ሆኖ ስለ ቀረ፣ ኢየሱስ የሰበከላቸው በአረማይክ ነበር። ወንጌል የተጻፈው በግሪክ ቢሆንም፣ በግሪኩ ውስጥ አንዳንድ አረማይክ ቃላት በንግግሩ ውስጥ ተጽፈዋል፦ ለምሳሌ «ጣሊታ» (ሴት ልጅ) ማር. ፭፡፵፩፣ «ኤፍታህ» (ተከፈት) ማር. ፯፡፴፬።

ከ216 ዓም ያህል በኋላ ከጥንታዊ አራማይስጥ የተለያዩ ቀበሌኞች ሊወሰኑ ይቻላል፦
* **ምሥራቅ**፦ 
**ሱርስጥ ወይም *ሲሪያክ* (/ሱርያያ/) - በተለይ በኦስሮኤና ክርስቲያኖች ዙሪያ፣ (የሱርስጥ አልፋቤት)
**የባቢሎን አረማይክ - በባቢሎንና አዲያቤኔ አይሁዶች ዙሪያ፤ (የዕብራይስጥ አልፋቤት)
**ማንዳይኛ ወይም *ማንዳይክ* (/መንዳዪ/) - በማንዳያውያን እምነት ተከታዮች በደቡብ ኢራቅ (የማንዳይክ አልፋቤት)
* **ምዕራብ**፦
**የፍልስጤም አረማይክ - በፍልስጤም ክፍላገር አይሁዶች (በዕብራይስጡ አልፋቤት) እና ክርስቲያኖች (በሱርስጥ አልፋቤት)፣
**ሳምራዊ አረማይክ (/አራሚት/) - በፍልስጤም ሳምራውያን (ሳምራዊ አልፋቤት)

ከ629 ዓም በኋላ የራሺዱን ኻሊፋት ስለ ወረረ አረብኛ የመካከለኛ ምስራቅ ዋና መደበኛ ቋንቋ ሆነ። እነዚህ «መካከለኛ አረማይክ» አይነቶች እስከ 1200 ዓም አካባቢ ድረስ ቢነገሩም፣ በአንዳንድ ሃይማኖታዊ ሥነ ስርዓቶች ውስጥ እስካሁን ይጠቀማሉ።

ከ1200 ዓም አካባቢ እስከ ዛሬ ድረስ የሚነገሩ ዋና አዳዲስ አረማይክ ቋንቋዎች፦ አዲስ አሦራዊ አረማይክ (232,000 ተናጋሪዎች)፣ አዲስ ከለዳዊ አረማይክ (213,000 ተናጋሪዎች) እና ቱሮዮ (250,000) ሁላቸው /ሱረጥ/ ተብለው ከሱርስጥ የወጡ ተመሳሳይ ቀበሌኞች ናቸው። የተዛመዱት የአይሁድ አረማይስጥ ቀበሌኞች በጠቅላላ 25,000 ያህል ተናጋሪዎች አሁን ወደ እስራኤል ተመልሰዋል። ለአዲስ ማንዳይኛ ጥቂት መቶ ተናጋሪዎች በፋርስ ቀርተዋል። 

በተጨማሪ አዲስ ምዕራብ አረማይክ (/አሮማይ/) በአንዳንድ መንደር በሶርያ ቀርቶ 24,000 ተናጋሪዎች አሉት።

መደብ:ሴማዊ ቋንቋዎች
ፍፁም ጠቅላይ

**ፍፁም ጠቅላይ** የሥልጣናዊነት መንግስት ዓይነት ሲሆን፣ በዚህ ግዛት ሥር ተቃውሞ ሙሉ በሙሉ የሚከለከል ሲሆን በማህበረሰባዊ እና  የግልሰሰቦች ህይዎት ላይ ሙሉ ቁጥጥር ለማድረግ የሚጥር ሥርዓት ነው። ይህ ሥርዓት የሥልጣናዊ ዓይነት አገዛዝ የመጨረሻ ጽንፍ ተደርጎ የሚዎሰድ ነው። 

የሥርዓቱ ደራሲ እሚባለው ፋሽስቱ ቤኔቶ ሙሶሎኒ  ስለ ሥርዓቱ ሲናገር «ሁሉም ነገር በመንግስት ስር ሆኖ፣ ምንም ከውጩ  የሌለ፣ ደገሞም ምንም/ማንም እማይቃዎመው መንግስት » በማለት ይገልጸዋል። ፍጽምናዊ ስርዓቶች፣ በአንድ መሪ፣ መፈናፈኛ የሌለው  ሁሉን አቀፍ ፕሮፓጋንዳ፣ ፖለቲካዊ ጭቆና፣ የመሪ ኣምልኮ፣ ኢኮኖሚያዊ ቁጥጥር፣ ሰፊ የስለላ መረብ፣ የመናገር መብት መከልከል፣ እና መንግስታዊ ሽብር ይገለጻል።  

መደብ :ሥልጣናዊነት
ፈላጭ ቆራጭ

[thumb|190px|ከ [1991 ጀምሮ የኤርትራው ፕሬዝዳንት እና አምባገነን ኢሳያስ አፈወርቂ ፡፡]]
[175px|thumb|[ሙሶሊኒ]]
**ፈላጭ ቆራጭ**  የሥልጣናዊነት መንግስት ዓይነት ሲሆን፣ አንድ ግለሰብ ወይንም ትንሽ ቡድን ፍጹማዊ ኃይል፣ ያለ ኅገ-መንግስታዊ  ወሰኖች የሚይዙበት ሥርዓት ነው። ፈላጭ ቆራጮች  ወደ ሥልጣን አመጣጣቸው ብዙን ጊዜ በጉልበት በማስገደድ ወይንም በማጭበርበር ይሆናል።  አንድ ጊዜ ያን ሥልጣን ከያዙ በኋላ በዚያ ሥልጣን ለመቆየት ማስፈራራትን፣ ሽብርን፣ የሰው ነጻነታዊ መብቶችን በማፈን ይሆናል። የመናገር፣ የማሰብ እና የማድረግን ሂደት ሙሉ በሙሉ ለመቆጣጠር ይሞክራሉ።   ከህዝቡ ድጋፍ ለማግኘት ሲሉ፣ ሰፊ ፕሮፖጋንዳ የመንዛት ጸባይ ይታይባቸዋል።

መደብ: ሥልጣናዊነት
ፕየርም

**ፕየርም** የሩስያ ከተማ ነው። ስሙ እስከ 1773 ዓም ድረስ **ያጎሺኻ** ነበር። ከ1932 እስከ 1950 ዓም ድረስ ስሙም **ሞለተፍ** ተባለ።

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ቶኒ ኦርላንዶ ኤንድ ዳውን

400px|thumb|ቶኒ ኦርላንዶ እና ዳውን በ1974 እ.ኤ.አ.
**ቶኒ ኦርላንዶ ኤንድ ዳውን** (Tony Orlando and Dawn) በተለይ በአሜሪካ አገር በ1970ዎቹ እ.ኤ.አ. (1970-1977 እ.ኤ.አ. ወይም 1962-1970 ዓ.ም.) ዘመናዊ የሆነ ዘፋኝ ሙዚቃ ቡድን ነበሩ።

መሪው ዘፋኝ ቶኒ ኦርላንዶ ቡድኑን ከዘፋኞች ቴልማ ሆፕኪንዝ እና ጆይስ ቪንሰንት-ዊልያምዝ ጋራ በ1970 እ.ኤ.አ. ሠራው።

በተለይ የታወቁት በ1973 እ.ኤ.አ. ስለ ቀረጹት ዘፈን «ታይ አ ዬሎው ሪበን ራውንድ ዘ ኦል ኦክ ትሪ» («በጥንታዊው በሉጥ ዛፍ ዙሪያ ቢጫ ጥብጣብ እሰሪ» ነበረ። የቬትናም ጦርነት ዘመቻ ከዚያ ትንሽ በፊት ተጨርሶ አሁን ሰላም እየሆነ፣ ለመላው ዓለም ተወዳጅ ዜማ ሆነ። ከዚህ ስኬት ተነስቶ ቡድኑም ከሰኔ ወር 1966 ዓም (1974 እ.ኤ.አ.) ጀምሮ የራሱን ቴሌቪዥን ትርዒት ነበረው፣ ይህም እስከ ታህሳስ ወር 1969 ዓም (1976 እ.ኤ.አ.) ይታይ ነበር።

ከዚያም በኋላ እስካሁን ድረስ ሦስቱ ዘፋኞች ከጊዜ ወደ ጊዜ ዘፈኖችን እንደገና ለማጫወት ተባብረዋል።

መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
የቱርክ ወታደሮች

**የቱርክ ወታደሮች** (), የቱርክ ሪፐብሊክ ወታደራዊ ኃይሎች ናቸው.

## የውጭ አገናኞች
* www.tsk.tr

መደብ:ቱርክ
የሕግ የበላይነት

**የሕግ የበላይነት** ማለት ማናቸውም ሰው ወይም ወኪል በሕጋዊ መሠረት ከሆነ ከሕግ ሥር ተጠቅልሎ ይገኛል። የመንግስት ውሳኔዎች ከታወቁት ሕጋዊና ግብረገባዊ መርኆች ይደርሳሉ የሚል ጽንሰ ሀሣብ ነው። ከሕጉ በላይ የሆነ የለም ይላል። የሕገ መንግሥት ታሪክ እንዳሳየን ይህ መርኅ ከጥንት ጀምሮ ታውቋል። አሪስጣጣሊስም እንደ ጻፉ፣ «ከዜጎች ማንም ሰው ከመግዛት ይልቅ ሕጉ እንዲገዛ ይገባል።»

መደብ:ሕግ
ሽሪ ጃየዋርደነፑራ ኮቴ

400px|thumb
**ሽሪ ጃየዋርደነፑራ ኮቴ** ወይም ባጭሩ **ኮቴ** የሽሪ ላንካ ይፋዊ ዋና ከተማ ነው። 

ኮሎምቦ እስከ 1970 ዓ.ም. ድረስ የአገሩ መቀመጫ ነበር። በ1970 የመንግሥት አስተዳደር ወደ ጎረቤቱ ከተማ ወደ ኮቴ ቢዛወርም ኮሎምቦ እስካሁን በተግባር 'የንግድ ዋና ከተማ' ይባላል። 

መደብ:ስሪ ላንካ
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ዋና ከተሞች
ፋሺዝም

**ፋሺዝም**  የፖለቲካዊ ርዕዮት ዓለም ሆኖ  ሥልጣናዊነትን እና  ጽንፈኛ ብሔርተኝነትን  አዋህዶ የያዘ  ነው። ከፋሽዝም መገለጫዎች ውስጥ፣ ፈላጭ ቆራጭነት፣ ተቃራኒ ሐሳቦችንም ሆነ ማሕበረሰቦች በፍጹም ማፈን፣ ኢኮኖሚውንና ማህበረሰቡን ደግሞ ዝንፍ በማይል ሥነ-ሥርዓት ማስተዳደር ይጠቀሳሉ። የፋሽዝም ኣባት እና ደራሲ  የጣሊያኑ መሪ ቤኔቶ ሞሶሊኒ ነው። 
thumb|250px|የጣሊያን አምባገነን ቤኒቶ ሙሶሎኒ እና የጀርመን አምባገነን አዶልፍ ሂተር
## ባህሪያት
[thumb|250px|ቀደም ሲል በዩኤስኤስአር በተያዙ አገሮች ውስጥ በሺዎች ከሚቆጠሩ የሌኒን ምስሎች ውስጥ አንዱ፣ የ[ቀይ ሽብር ርዕዮተ ዓለም እና አደራጅ]]
thumb|250px|የስታሊን ፎቶ
thumb|250px|"የመጨረሻ አድራሻ" በሩስያ ውስጥ የፖለቲካ ጭቆና ሰለባ በነበረበት ቤት ላይ የተተከለ የድንጋይ ንጣፍ ነው
ይህ ከ1922 እስከ 1943 በጣሊያን በቤኒቶ ሙሶሎኒ የሚመራው የፖለቲካ እንቅስቃሴ ታሪካዊ ስያሜ ነው። 
ራሳቸውን እንደ ፋሺስት የሚያውቁ ገዥዎች በወንጀሉ ከሚታወቀው የዩኤስኤስአር የፖለቲካ አገዛዝ ጋር ያላቸው ቅርበት በብዙ ተመራማሪዎች ተጠቁሟል። ለምሳሌ፣ አርኖልድ ቶይንቢ ። እንደ ተመራማሪዎች ገለጻ፣ መካከለኛው ምስራቅ፣ ሩሲያ፣ ቤላሩስ እና አፍሪካን ጨምሮ በብዙ ሀገራት ከፍተኛ የሰብአዊ መብት ረገጣ እና ሃሳብን በነጻነት የመግለጽ መብትን በማፈን የሚታወቅ ማንኛውም ዘመናዊ አምባገነን የፖለቲካ አገዛዝ ፋሺስት ተብሎ ሊወሰድ ይችላል። ለምሳሌ ጣሊያናዊው የታሪክ ምሁር ኡምቤርቶ ኢኮ “ዘላለማዊ ፋሺዝም” (በጣሊያንኛ "Il fascismo eterno") በሚለው ድርሰቱ ሁሉንም የታሪክ ልምድ ግምት ውስጥ በማስገባት 14 የፋሺስት ፖለቲካ አገዛዞችን ባህሪያት ለይቷል  :-
* 1. የወግ አምልኮ
* 2. ዘመናዊነትን አለመቀበል
* 3. "ለድርጊት ሲባል እርምጃ" የሚለው የአምልኮ ሥርዓት
* 4. ማንኛውም ከአገዛዙ ጋር አለመግባባት እንደ ክህደት ይቆጠራል
* 5. አለመስማማት የሌላነት ምልክት ነው። ፋሺዝም የተመሰረተው ሌሎች አመለካከቶችን፣ ሃሳቦችን ወዘተ ውድቅ በማድረግ ነው
* 6. በመካከለኛው ክፍል ላይ መተማመን
* 7. በድህነት አፋፍ ላይ ላለው ክፍል ገዥዎቹ በዚህች ታላቅ ሀገር ውስጥ መወለዳቸው ትልቅ ጥቅም እንዳለው ይነግራቸዋል
* 8. ጠላት እንደ ኃይለኛ፣ ግን ደካማ ሆኖ ይገለጻል
* 9. ለሕይወት ምንም ዓይነት ትግል የለም፣ ህይወት የሚኖረው ለትግል ብቻ ነው። ፀረ-ጦርነት ስሜቶች ተወግዘዋል፣ እናም ለጦርነት ዝግጅት ይደረጋል
* 10. ኤሊቲዝም
* 11. ሁሉም ሰው እራሱን እንደ ጀግና አድርጎ ይቆጥራል
* 12. በመደበኛ ሰዎች የግል እና አልፎ ተርፎም የግብረ-ሥጋ ግንኙነት ውስጥ ጣልቃ መግባት
* 13. ፖፑሊዝም በመንግስት የተደገፈ ነው
* 14. በሕዝብ መካከል መጠነኛ እና ውስን የቃላት መስፋፋት ላይ መንግሥት የሚያሳድረው ተጽዕኖ የንግግር ነፃነትን የማፈን አካል ነው። 
thumb|250px|የቤላሩስ አምባገነን አሌክሳንደር ሉካሼንኮ ከ1995 ጀምሮ ሲገዙ የሩስያው አምባገነን ፑቲን ከ1999 ዓ.ም.
የበለጸገ የቃላት ዝርዝር ምናብን፣ ስብዕና እና ሂሳዊ አስተሳሰብን ያዳብራል፣
እንደ አውሮፓውያን፣ አሜሪካ እና ሩሲያ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች፣ ዘመናዊው ሩሲያ ሁሉንም ከላይ የተጠቀሱትን መስፈርቶች ያሟላል። በተለይም ከ2021 ጀምሮ በሩሲያ ውስጥ ግንባር ቀደሙ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅት ሜሞሪያል ታግዷል   ።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የፖለቲካ ጭቆና
* ማጎሪያ ካምፕ
* ስታሊኒዝም
* ፑቲኒዝም
* ናዚዝም
## አገናኞች
ኣራስ ነብር

**ኣራስ ነብር**  ማለት ቁጡ፣ ኃይለኛ፣ እራስን ለመከላከል በጣም ዝግጁ። አዲስ የዎለደች ነብር ልጇን ለመጠበቅ ስትል ኃይለኛ እንደሆነች።

መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ሆፕ ኩክ

400px|thumb|የሲኪም ንጉሥ፣ ንግሥትና ልዕልት በ1963 ዓም (1971 እ.ኤ.አ.)
**ሆፕ ኩክ** (እንግሊዝኛ:-Hope Cooke 1932 ዓም ተወልዳ) ከ1957 እስከ 1967 ዓም ድረስ የሲኪም መንግሥት ንግሥት ነበሩ። የአሜሪካ ተወላጅ ስትሆን በሕንድ አገር በ1951 ዓም እርሷና ባሏ ልዑል ፓልደን ጦንዱፕ ናምግያል ተዋውቀው በ1955 ዓም ተዳሩ እና ልዕልት ሆነች። በ1957 ፓልደን ዙፋናቸውን ወርሰው እርሷም የሲኪም ንግሥት ሆነች። 

የሲኪም መንግሥት በተግባር የሕንድ አገር ጥገኛ ነበረ። ሆኖም በ1965-1966 ዓም ንጉሥነቱን ለማስወገድና የሕንድ ክፍላገር ለመሆን የሚል እንቅስቃሴ በሕዝቡ መካከል ተነሣ። በሚያዝያ ወር 1967 ዓም መንፈቅለ መንግሥት ተከሠተ፤ ንጉሡ ለጊዜው ታሠሩ፤ ሲኪም ክፍላገር ተብሎ ወደ ሕንድ ተጨመረ፤ ንግሥቷ ወደ አሜሪካ ተመለሰች። በ1972 ዓም ትዳራቸው በይፋ ተፈታ። ሁለት ልጆች ነበሯቸው። ከዚያ በኋላ እስካሁንም ድረስ ደራሲ ሆና አንዳንድ ጽሁፍ ጽፋለች።

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ሕንድ
ቡሽ ባርኔጣ

400px|thumb|የታይላንድ ቤተ መንግሥት ዘበኞች
**ቡሽ ባርኔጣ** ከቡሽ ወይንም ከግንደ ብሌን የተሠራ ባርኔጣ ሲሆን በዓለም ዙሪያ በአንዳንድ ወታደራዊ ወግ ልብስ እንዲሁም በሕዝቡ መካከል የሚታይ ቄንጥ ነው። ከሕንድ ቡሽ (ሾላፒስ) የተሠሩት ባርኔጦች መጀመርያ በስፓኒሾች በፊሊፒንስ በ1840 ዓም አካባቢ ሲሆን፣ በሙቀት ሀገራት በገሞጂ በጣም ስለሚስማማ በቶሎ ወደ ፈረንሳይ፣ ብሪታንያ፣ ጣልያንና ጀርመን ኃያላት ተስፋፋ። በአንዳንዶች ዘንድ የቅኝ አገር ምልክት ቢታስብም፣ በተረፈ በበርካታ ሌሎች አገራት ተወዳጅነትና ሰፊ ጥቅም አግኝቷል። እስከ ዛሬ ድረስ በተለይ ለምሳሌ በቬትናም፣ ብሪታንያ፣ ካናዳ፣ አሜሪካ፣ ኔዘርላንድ፣ ቶንጋ በአንዳንድ ጭፍሮች ሊታይ ይችላል፣ እንዲሁም የክብር ዘበኞች በታይላንድ፣ ፊሊፒንስ፣ ሞናኮ፣ ዚምባብዌ እና ፖሊሶች ወይም የትራፊክ ፖሊሶች በስሪ ላንካ፣ ሕንድና ጣልያን የቡሽ ባርኔጣን ለብሰውታል። በኢትዮጵያም በተለይ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት እስከ 1967 ዓም ድረስ በክቡር ዘበኞች እንዲሁም በጃንሆይ እራሳቸው ይታይ ነበር።

ቡሽ ባርኔጦች ብዙ ልዩ ልዩ ቅርጾች አሏቸው፣ በታይላንድ ዘበኞች በፎቶው እንደሚታይ አንዳንዴ አንድ ነጥብ በአናት ላይ  አቁመዋል።

መደብ:አለባበስ
ዐግ

[360px|thumb|እስራኤላውያን በሙሴ መሪነት የያዙት ግዛቶች ሐሴቦንና ባሳን፣ በኋላ [ገለዓድ]]
**ዐግ** (ዕብራይስጥ עוֹג  /ዖግ/) በብሉይ ኪዳን ዘንድ እስራኤላውያን በሙሴ መሪነት በኤድራይ ውጊያ እስካሸነፉት ድረስ (ምናልባት 1621 ዓክልበ.) የባሳን አገር (በአሁን ዮርዳኖስ) አሞራዊ ንጉሥ ነበር።

መጀመርያ ሲጠቀስ ኦሪት ዘኊልቊ እንደሚገልጽ፣ ይህ ውግያ ሌላውን አሞራዊ የሐሴቦን ንጉስ ሴዎንን ካሸነፉት ቀጥሎ ሆነ።

: «ተመልሰውም በባሳን መንገድ ወጡ፤ የባሳንም ንጉሥ ዐግ ከሕዝቡ ሁሉ ጋር በኤድራይ ይወጋቸው ዘንድ ወጣ። እግዚአብሔርም ሙሴን፦ እርሱንና ሕዝቡን ሁሉ ምድሪቱንም አሳልፌ በእጅህ ሰጥቼአለሁና አትፍራው፤ በሐሴቦንም በተቀመጠው በአሞራውያን ንጉሥ በሴዎን እንዳደረግህ እንዲህ ታደርግበታለህ አለው። እርሱንና ልጆቹን ሕዝቡንም ሁሉ መቱ ሰውም አልቀረለትም፤ ምድሩንም ወረሱ።» *ኦሪት ዘኊልቊ* 21:33-35

ተመሳሳይ ዐረፍተ ነገሮች እንደገና በኦሪት ዘዳግም 3:1-3 ይደገማሉ፣ ከዚያም እንዲህ ይቀጠላል፦ 

:«በዚያን ጊዜም ከተሞቹን ሁሉ ወሰድን፣ አንድም ያልወሰድነው የለም፤ በባሳን ያለውን የዐግን መንግሥት፥ የአርጎብን አገር ሁሉ፥ ስድሳ ከተሞችን ወሰድን። በቅጥር ካልተመሸጉት ከእጅግ ብዙ ከተሞች ሌላ፥ እነዚህ ከተሞች ሁሉ ቁመቱ ረጅም በሆነ ቅጥር በመዝጊያና በመወርወሪያም የተመሸጉ ነበሩ። ... 
:«በዚያም ዘመን ከአርኖን ሸለቆ ጀምሮ እስከ አርሞንኤም ተራራ ድረስ ምድሪቱን በዮርዳኖስ ማዶ ከነበሩት ከሁለቱ ከአሞራውያን ነገሥታት እጅ ወሰድን... በሜዳውም ያሉትን ከተሞች ሁሉ፥ ገለዓድንም ሁሉ፥ በባሳንም ያሉትን የዐግን መንግሥት ከተሞች እስከ ሰልካና እስከ ኤድራይ ድረስ ባሳንን ሁሉ ወሰድን። ከራፋይም ወገን የባሳን ንጉሥ ዐግ ብቻውን ቀርቶ ነበር፤ እነሆ፥ አልጋው የብረት አልጋ ነበረ፤ እርሱ በአሞን ልጆች አገር በረባት አለ፤ ርዝመቱ ዘጠኝ ክንድ ወርዱም አራት ክንድ በሰው ክንድ ልክ ነበረ። »
400px|thumb|left|የዐግ አልጋ (ዘዳግም 3:11) በ1762 ዓም እንደ ተሳለ
«ራፋይም» ደግሞ በኦሪት ዘንድ በሎጥ ዘመን ከዮርዳኖስ ምሥራቅ የተገኘ ወገን ሲሆን (ዘፍጥረት 14:5)፣ በሗላ ከሎጥ የተወለዱት ብሔሮች አሞናውያንና ሞአብ አገራቸውን ያዙ (ዘዳግም 2:9, 19, 22)። ሞአባውያን እነዚህን ሰዎች «ኤሚም» ሲሉዋቸው (ዘዳግም 2:10)፣ አሞናውያንም «ዘምዙማውያን» (ዘዳግም 2:20) ይሉዋቸው ነበር። እንዳጋጣሚ ዕብራይስጡ ስማቸው «ራፋይም» በሌላ ሥፍራ «የሙታን ጥላዎች» ይተረጎማል፤ የብሔሩም ትክክለኛ ስም «የዔናቅ ልጆች» እንደ ሆነ፣ «በቁመት የረዘሙ» እንደ ሆኑ በ*ዘዳግም* 2:10-11 ይገለጻል። የዔናቅም ልጆች በ*ዘኊልቊ* 13:33 «የኔፊሊም ወገን» ይባላሉ። ሆኖም በ*ዘፍጥረት* 6:4 «ኔፊሊም» በማየ አይኅ የጠፋ ወገን መሆኑ ግልጽ ስለ ሆነ ሐረጋቸው ከነዚህ ቅድመኞቹ «ኔፊሊም» ሊሆን አይቻልም።

ቢሆንም፣ በሗለኞቹ አይሁድና እስልምና ትውፊቶች ዘንድ፣ ይሄ ንጉሥ ዐግ «ከራፋይም ወገን» ሲሆን የኖህ መርከብን በመያዝ ከጥፋቱ ውሃ ለማምለጥ የቻለ በጣም ረጅም ሰው ነበረ። ነገር ግን ይህ በተልሙድ የተመዘገበ ትውፊት የዐግ እድሜ በመገደሉ ከአንድ ሺህ አመታት በላይ ያድርገው ስለ ሆነ ከተለመደው ዜና መዋዕል ጋር ልክ አይሆንም። በሃዲስና በሌሎች እስላማዊ ጽሑፎች ስሙ «**ዑጅ ኢብን ዓናቅ**» ሲባል እናቱ ደግሞ «ዓናቅ ቢንት አዳም»፣ የአዳም ልጅና የቃየል ክፉ እኅት፣ ተባለች። ስለ «**ኡንጁ ቢን ኡኑቅ** የሆኑ ተጨማሪ ትውፊቶች በታንዛኒያ ተገኝተዋል፣ ቁመቱም አንድ ማይል እንደ ረዘመ ይላሉ።

በአይሁዶች ባቢሎን ተልሙድ ዘንድ ዐግና ሴዎን ሁለቱ የኦሕያስ ወይም ኦጊያስ ልጆች፣ ኦሕያስም የሰምያዛ (የትጉሃን አለቃ በመጽሐፈ ሄኖክ) ልጅ እንደ ነበር ይላል። በቁምራን የተገኘው «የረጃጅሞች መጽሐፍ» ደግሞ ዘንዶ የገደለውን ኦሕያስንና ሰምያዛን ጠቅሶዋል፣ ያውም ጽሑፍ በኋላ ለማኒኪስም እምነት ይታወቅ ነበር። ዳሩ ግን ከነዚህ ትውፊቶች ውጭ በትክክለኛ መጽሐፍ ቅዱስ ቅደም-ተከተል በኖኅ መርከብ ካሉት ስምንት ሰዎች ብቻ በስተቀር አንዳችም ሰው ዘርን እንዳላተረፈ ግልጽ ነው። ስለዚህ በ1621 ዓክልበ. ገደማ የተገደለው የባሳን ንጉሥ ዐግ ከአሞራዊ (ከነዓን) ወገን ነበር የሚለው መረጃ ትክክል ይመስላል።

የዐግ ታላቅ አልጋ በረባት በአሞን አገር ተገኘ ሲል ይህ ከተማ ዘመናዊ አማን፣ ዮርዳኖስ ነው፤ በዚያም ለዚሁ ትልቅ መጠን የሆነ የድንጋዮች ቅርጽ ለሥነ ቅርስ ይታወቃል። 

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
መደብ:ከነዓን
የመዋጋት ወይም መሸሽ መልስ

350px|thumb|መዋጋት ወይም መሸሽ?
**የመዋጋት ወይም መሸሽ መልስ** አሜሪካዊው መምህር ዶ/ር ዋልተር ካኖን በ1908 ዓም የገለጠ ሃልዮ ነው። በመላምቱ ዘንድ እንስሶች አደጋ ባጋጠሙበት ጊዜ በቅጽባት እንዲዘጋጁ ለመርዳት የእድገንጥር ጐርፍ ከአዕምሮና ከኩላትጌ ዕጢ (አድሬናል ግላንድ) ያገኛሉ።

ይህ ሁሉ እንስሳ በአደጋ ሰዓት እንዲዘጋጅ ስለሚረዳ፣ ለእንስሳው ጥቅም እንደተለማ ይታስባል። ይህም በእድገ-ንጥር (ሆርሞን) እንደ ተሠለጠነ ይባላል።

ነገር ግን ለሰው ልጆች በተያዘ፣ የተዘረዘሩት ውጤቶች ሁሉ ምንም ጠቃሚ አይደሉም። ባጭሩ የሽብር ፍዳ ምልክቶች ናቸው፦

* የልብ ምት ማፋጠን፣
* የፊኛ መፈታት፣
* ዋግምቦ እይታ - የዘርፋዊ እይታ ፈዘዛ፣
* መንቀጥቀጥ፣
* የብሌን መስፋት፣
* የቀላ ፊት፣
* ደረቅ አፍ፣
* የሆድ መፍጨት ቆይታ፣
* የጆሮ መስማት ቅንሰት

እነዚህም ውጤቶች ደግሞ በእድገ-ንጥሮች እንደ ተሠለጠኑ ይባላል። ስለዚህ በተቃራኒ ለሰው ልጆች ጠቃሚ የሆኑት ውጤቶች ቢሠለጠኑ ኖሮ እንዲህ ይሆናሉ፦

* ልቡ ሳይሸበር በጸጥታ መወሰን፣
* የፊኛ መጠበቅ፣
* ዓይኑን አለማጭበርበርና በቶሎ ትክተቱን ማግኘት፣
* የጆሮ ፈጣን ማዳመጥና ማስተዋል፣
* ወደ ኋለ የሚቀር ጎጂ ደመነፍስን መቆጣጠር።

መደብ:ስነ ልቡና
ነጥሮን

350px|thumb|ነጥሮን ያለበት የግብጽ ሰማያዊ ሸክላ ማስቀመጫ
**ነጥሮን** በጥንት እንደ ሳሙና የጠቀመ ማዕድን ነው። የአምቦ አመድ ጨው አይነት ሲሆን ውሃ አዘል ሶዲየም ከሰላ ነው። 

ነጥሮን በጥንት በተለይ በጥንታዊ ግብፅ ከደረቁት ሐይቆች ወለል ይወሰድ ነበር። ለልብስና ሰውነት ሳሙና ጥቅም ከዘይት ጋር ይቀላቀል ነበር። ከዚህ በላይ ለአፍ ማጠቢያ፣ ለፀረ-ሕዋስ መድኃኒት፣ አሣን ወይም ሥጋን ለመጠበቅ፣ ጠፍርን በመፋቅ፣ እንዲሁም ግብጻውያን ሬሳ እንዳይፈርስ ሲጠብቁ በተጠቀሙት መድኃኒት ውስጥ ነጥሮን ይጨመር ነበር። በሸክላም ሆነ በብርጭቆ ውስጥ ሲጨመር ደግሞ ሰማያዊ ቀለም ለመስጠት ነበር። 

ቃሉ ነጥሮን፣ በዓረብኛ /ናጥሩን/፣ በግሪክኛም /ኒትሮን/፣ በአካድኛ /ኒትሩ/፣ በአራማይክ /ኒጥራ/፣ በዕብራይስጥ /ኔቴር/፣ በግብጽኛ /ነጨሪት/ ሆነ። «ነጨሪት» በግብጽኛ ደግሞ «የተነጠረ፤ የአምላክ» ማለት ሲሆን ከR8 /ነጨር/ ወይም «አምላክ» ነው። በአማርኛና ግዕዝ ቃሉ «ንጥር» በጥንተ ንጥር፣ እድገንጥር እና ንጥር ቅቤ ደግሞ ከዚህ ጽንሰ ሐሣብ ጋር ይዛመዳል።

መደብ:ሳሙና
አል ኪንዲ

**አቡ ዩሱፍ የዕቁብ ኢብኑ ኢስሃቅ አል-ኪንዲ**
በ 800 እ.ኤ.አ. አካባቢ በኩፋ ነበር
የተወለደው። አባቱ የኸሊፋ ሃሩን አር-ረሺድ
ባለሥልጣን ነበር። አል-ኪንዲ በአል-
መእሙን፣ አል-ሙእተሲም እና በአል-
ሙተወኪል (የአባሲ ሙስሊም ኸሊፋዎች)
ዘመን የኖረ ሲሆን በዋናነትም በባግዳድ ነው
ያደገው።

በአል-ሙተወኪል ዘመን ለኸሊፋው ተቀጥሮ
በካሊግራፈርነት (የእጅ ፅሁፍ ጥበብ)
ሠርቷል። በፍልስፍና አመለካከቱ የተነሣ
የሙስሊሞች ኸሊፋ የነበረው አል-ሙተወኪል
ተቆጥቶበት መፅሃፎቹንም ሙሉ በሙሉ
የወረሰው ሲሆን ኋላ ላይ ግን መልሦለታል።
የሞተውም በ873 በአል-ሙተአሚድ ዘመን
ነው።
አል-ኪንዲ ፈላስፋ፣ የሂሣብ ሊቅ፣ የፊዚክስ
ባለሙያ፣ የስነ-ከዋክብት ተመራማሪ፣
የህክምና ሰው፣ አሣሽ (geographer)
እንዲሁም በሙዚቃ አዋቂም ነበር። በነኚህ
ዘርፎች ሁሉ ዙሪያ ወጥ የሆነ አስተዋፅኦ
ማበርከቱ እጅግ የሚገርም ነው። በነኚሁ
በርካታ ሥራዎቹም የተነሣ አል-ኪንዲ
“የዓረቡ ዓለም ፈላስፋ” በመባል ይታወቃል።
በሂሣብ መስክ በቁጥሮች ሥርዓት
(number system) ዙሪያ አራት
መፅሃፎችን የፃፈ ሲሆን ለአብዛኛው ዘመናዊ
አሪትሜቲክ ክፍልም መሠረት ያስቀመጠው
እሱ ነው። ምንም እንኳ አብዛኞቹ የዐረብኛ
ቁጥሮች የጎለበቱት በእውቁ የሂሣብ ሊቅ
በአል-ኸዋርዝሚ ቢሆንም አል-ኪንዲም
ተጨማሪ ጉልህ የሆኑ አስተዋፅኦዎችን
አክሎበታል። አል-ኪንዲ ለሥነ ከዋክብት
ጥናት ለሚያግዘው ስፈሪካል ጂኦሜትሪ /
spherical geometry/ ያበረከተው
አስተዋፅኦም ቀላል አልነበረም።
በኬሚስትሪ በኩል ብረት-ነኬ ቤዞች (base
metals) ወደ ውድ ብረቶች (precious
metals) ሊቀየሩ ይችላሉ የሚለውን ሀሣብ
የተቃወመ ሲሆን በተቃራኒው ደግሞ በዘመኑ
የተንሰራፋውን የአል-ኬሚያን እይታ
በመቃወም በኬሚካል ፅግበራ (chemical
reactions) የተነሣ የንጥረ-ነገሮች
(elements) ትራንስፎርሜሽን (ሙሉ
ለሙሉ የንጥረ-ለወጥ) አይከሠትም በሚለው
ላይ አፅንኦት ሠጥቷል።
በፊዚክስ በኩል ለጂኦሜትሪካል ኦፕቲክስ /
geometrical optics/ ትልቅ አስተዋፅኦ
ያበረከተ ሲሆን በዚሁ ዙሪያም መፅሃፍ ፅፏል።
ይህ መፅሃፍ ኋላ ላይ ሮጀር ባኮንን /Roger
Bacon/ ለመሣሠሉ እውቅ ሣይንቲስቶች
መነቃቃትንና መንገድን አመላክቷል።
በህክምናው ዘርፍ ደግሞ በዚያ ዘመን
ይታወቁ ለነበሩት መድሃኒቶች ሁሉ ስልታዊ
በሆነ መንገድ የአጠቃቃም መጠናቸውን
ለማስቀመጥ ከፍተኛ አስተዋፅ ነበረው።
ይህም በሃኪሞች ዘንድ በአጠቃቀም መጠን
ዙሪያ ይነሣ የነበረውንና መድሃኒት ለማዘዝ
ይቸገሩበት የነበረውን ሁኔታ አስወግዷል።
በሱ ዘመን ስለ ሳይንሣዊ ሙዚቃ የነበረው
እውቀት እጅግ በጣም ኢምንት ነበር። በዚህ
ዙሪያም መጣጣምን (harmony)
ለመፍጠር የሚያግዙ በርካታ የሙዚቃ
ኖታዎች (notes) የየራሣቸው የሆነ ክረዜማ
(pitch) እንዳላቸውና በዚህም የተነሣ እጅግ
አነስተኛ አሊያም እጀግ ከፍተኛ ኖታ ያላቸው
ክረዜማ አስደሳች አለመሆናቸውን
አመልክቷል። የመጣጣም ደረጃ በኖታ
ድግግሞሽ (frequency of notes) ላይ
መወሰኑንም አብራርቷል። ከዚህም ሌላ
ድምፅ ሲፈጠር በአየር ውስጥ የጆሮን
ታምቡር የሚመታ ሞገድ የሚያመነጭ
መሆኑንም ጠቁሟል። ሥራው ክረዜማን
በመወሰኑ ዙሪያ ጠቃሚ ማስታወሻዎችን
ይዟል።
በሌላ በኩል ደግሞ ዉጤታማ ፀሃፊ የነበረ
ሲሆን በሱ የተፃፉ መፃህፍትም 241 ያህል
ይደርሣሉ። እጅግ የታወቁትን በዚህ መልኩ
ልንከፍላቸው እንችላለን:-
አስትሮኖሚ 16፣ አሪትሜቲክ 11፣
ጂኦሜትሪ 32፣ ህክምና 22፣ ፊዚክስ 12፣
ፍልስፍና 22፣ ሎጂክ 9፣ ሥነ-ልቦና 5፣
ሙዚቃ 7 ናቸው።
ከዚህም በተጨማሪ በማዕበል (tides)፣
በሥነከዋክብት መሣሪያዎች፣ በአለት፣ በውድ
ድንጋዮችን እና በመሣሠሉት ዙሪያ በርከት
ያሉና ለሣይንስ እጅግ ጠቃሚ የሆኑ ፅሁፎችን
ፅፏል። የግሪክ ሥራዎችን ወደ ዐረብኛ
ከተረጎሙት ቀደምት ሰዎች መካከልም
የሚጠቀስ ነው። ነገር ግን ይህ እውነታ
በቁጥር በርካታ በሆኑ ወጥ ሥራዎቹ ሊሸፈን
ችሏል። ያለመታደል ሆኖ በርካታ መፅሃፎቹ
ዛሬ የሉም። ያሉት ግን አል-ኪንዲ የነበረበትን
የመጠቀ የእውቀት ደረጃ የሚመሠክሩ
ናቸው።
አል-ኪንዲ በላቲኖች አልኪንዱስ /
Alkindus/ በመባል የሚታወቅ ሲሆን
በርካታ መፅሃፎቹም በክሬሞናዊው ጄራርድ
(Gherard of Cremona) አማካይነት ወደ
ላቲን ተተርጉመዋል። በመካከለኛው ዘመን
ወደ ላቲን ከተተረጎሙ መፅሃፎቹ መካከል
“ሪሣላ ዳር ተንጂም”፣ “ኢክቲያራት አል-
አያም”፣ “ኢላሂያቱ አሪስቱ”፣ “አል-ሙሲቃ”፣
“መድኡ ጀዝር” እና “አድዊያ ሙረከባ”
ይገኙበታል።
በሣይንስ እና በፍልስፍናው በኩል በዚያን
ዘመን ለነበረው የሣይንስ ማንሠራራት የአል-
ኪንዲ ተፅእኖ ቀላል አልነበረም።
በመካከለኛው ዘመን በዘመኑ ከነበሩት አሥራ
ሁለት ትላልቅ ምሁራን መካከል አንዱ
እንደነበረ ካርዳኖ /Cardano/
መስክሮለታል። ሥራዎቹ በርግጥም በበርካታ
ጉዳዮች ላይ ትልቅ ለውጥና እድገትን ያመጡ
ሲሆን በተለይም ፊዚክስ፣ ሂሣብ፣ ህክምናና
ሙዚቃ በዋናነት ይጠቀሣሉ።

መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
2 ሶበከምሳፍ

**ሰኸምሬ ሸድታዊ ሶበከምሳፍ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1577 ዓክልበ. አካባቢ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ በተለያዩ ቅርሶችና ሐውልት ነው። በኋላ በ1121 ዓክልበ. በተጻፈ ጽሑፍ ዘንድ፣ የ2 ሶበከምሳፍና የንግስቱ ኑብኸዓስ መቃብሮች በ1124 ዓክልበ. ተዘረፉ።

በሌላ ሥነ ቅርስ መሠረት ተከታዩ 5 አንጠፍ ልጁ እንደ ሆነ ይታመናል።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
5 አንጠፍ

**ሰኸምሬ ወፕመዓት አንተፍ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1577-1574 ዓክልበ. አካባቢ በሂክሶስ ዘመን የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ስሙ የሚታወቅ በተለያዩ ቅርሶችና የሬሳ ሳትን ሐውልት ነው። በአንዱ ቅርስ መሠረት ተከታዩ 6 አንጠፍ ወንድሙ እንደ ሆነ ይታመናል።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
6 አንጠፍ

**ኑብኸፐሬ አንተፍ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት 1574-1568 ዓክልበ. አካባቢ በሂክሶስ ዘመን የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

ከዘመኑ የሆኑት አንዳንድ ጽሑፎች፣ ልዩ ልዩ ቅርሶች፣ መቃብርና የሬሳ ሳትን ሐውልት ይታወቃሉ። *[[የቆጵቶስ አዋጅ]]* በ፫ኛው አመቱ (1571 ዓክልበ. ግ.) የቆጵቶስ ቤተ መቅደስ ቄስ ቴቲ ወልደ ሚንሆተፕ ስለ ወንጀል ከሹመቱ ሻረው። 

በአንዱ ቅርስ መሠረት ቀዳሚው 5 አንጠፍ ወንድሙ እንደ ሆነ ይታመናል። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
7 አንጠፍ

**ሰኸምሬ ሄሩሂርመዓት አንጠፍ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ለአጭር ወራት ምናልባት 1568 ዓክልበ. አካባቢ በሂክሶስ ዘመን የገዛ ፈርዖን እንደ ነበረ ይታመናል። 

ስሙ ከአንድ የሬሳ ሳትን ሐውልት ብቻ ይታወቃል። 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ሰናኽተንሬ አሕሞስ

**ሰናኽተንሬ አሕሞስ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ለአጭር ወራት ምናልባት 1567 ዓክልበ. አካባቢ በሂክሶስ ዘመን የገዛ ፈርዖን እንደ ነበረ ይታመናል። 

እስከ 2004 ዓም ድረስ ስሙ «ሰናኽተንሬ» ብቻ ከካርናክ ፈርዖን ዝርዝርና በአንዳንድ መቃብር ተጽፎ ይታወቅ ነበር። በ2004 ዓም ተጨማሪ ቅርሶች ተገኝተው ሌላው ስሙ አሕሞስ (**ያሕመስ**)፣ የሔሩ ስምም **መሪመዓት** እንደ ሆነ ታወቀ። የተከታዩ የሰቀነንሬ ታዖ አባት፣ የካሞስና የ1 አሕሞስ አያት እንዲሁም የተቲሸሪ ባለቤት እንደ ሆነ ይገመታል፣ ይህ ግን እርግጥ አይደለም።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ኑዛዜ

ሐጢአትን በማወቅ ከፈፀሙ በኋላ የእግዚአብሔርን ይቅርታ ለማግኘት ያንን ሐጢዓት ዳግመኛ ላለመስራት ወስኖ ተፀፅቶ ስጋዊ ፍላጎትን በመግታት ነፍሱን ሊያድናት ነፃ ሊያደርጋት ለካህን መንገር ተገቢ ነዉ፡፡ ኑዛዜ ማለት በእምነታችን መጉደል ምክንያት ለቅፅበትም ቢሆን እግዚአብሔር እንደሚያየን ዘንግተን ስጋዊ ፍላጎት አሸንፎን በችኩልነት በጥድፊያ የፈፀምነዉን ለካህን መናገር ነዉ፡፡ ቢሆንም ልብ እና ኩላሊት የሚመረምረዉ አምላክ ፍፁም መፀፀታችንን ተመልክቶ ይቅር ይለናል፡፡ ይቀጥላል…
ሰቀነንሬ ታዖ

**ሰቀነንሬ ታዖ** በላይኛ ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (17ኛው ሥርወ መንግሥት) ለአጭር ወራት ምናልባት 1566-1563 ዓክልበ. አካባቢ በሂክሶስ ዘመን የገዛ ፈርዖን እንደ ነበረ ይታመናል። 

በኋላ በአዲስ መንግሥት በተጻፈ ታሪካዊ ልማድ ዘንድ፣ የሂክሶስ ፈርዖን አፐፒ ወደ ሰቀነንሬ ደብዳቤ ጽፎ ጉማሬዎቹ ስላስቸገሩት እንዲያጥፋቸው አዘዘ። ሰቀነንሬ ግን ዘመቻ በሂክሶስ ላይ እንደ ጀመረ ይመስላል። ሬሳው ለሥነ ቅርስ የተገኘው ከጦርነት መሣርዮች ብዙ የራስ ቁስል አለበት፤ ሬሳውም በችኩላ ተዘጋጀ፣ ሂክሶስ ወገን እንደ ገደሉት ይታሥባል። ያም ሆነ ይህ ተከታዩ ካሞስ ዘመቻውን እንደ ተከተለ ይነገራል። 

ሰቀነንሬ እንደ ቅድመኞቹ ጥንታዊ መንግሥት ፈርዖኖች በመምሰል ሦስት እኅቶቹን እንዳገባ ይነገራል። እናታቸው ተቲሸሪ ነበረች። ከልጆቻቸው መካከል ካሞስና የካሞስ ተከታይ 1 አሕሞስ (የአዲስ መንግሥት መስራች) አሉ።

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ኰሙኒስም

**ኰሙኒስም** በፖለቲካ ወይም [ኅብረተሠብ ጥናት ማለት የ[ምረታ ባለቤትነት ሁሉ የጋራ እንዲሆን የሚጥረው ፖለቲካዊ ርዕዮተ ዓለም፣ ፍልስፍናና እንቅስቃሴ ነው። ቃሉ ከሮማይስጥ /ኮሙኒስ/ «የጋራ» ደርሷል።

በአለማችን የታወቀው ኰሙኒስም ማርክሲስም-ሌኒኒስም ሲሆን የኰሙኒስት ርዕዮተ-አለም ካሉት አምስቱ መንግሥታት አራቱ ማርክሲስት-ሌኒኒስት ናቸው። እነርሱም ቬትናም፣ የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ፣ ኩባ፣ እና ላዎስ ናቸው። አምስተኛው ወይም ስሜን ኮርያ «ጁቼ ኰሙኒስም» የተባለው ርዮተ አለም ሲኖረው ከ1937 እስከ 1983 ዓም ድረስ እርሱ ደግሞ ማርክሲስት-ሌኒኒስት ይባል ነበር፤ እንዲሁም በርካታ ሌሎች አገራት ከ1983 አስቀድሞ ማርክሲስት-ሌኒኒስት ሆነው ነበር። ሆኖም ብዙ ጊዜ  የማርክስ መርሆች በተግባር ወደ እውነትኛ ኰሙኒስም ወይም ለሕዝቡ ጸጥታና ደኅንነት ሳይሆን ወደ ግፍና አምባገንነት ይመሩ ነበር።

መደብ:ማርክሲዝም
መደብ:የፖለቲካ ጥናት
ጭፈራ

300px|thumb
**ጭፈራ** በሰዎች ውዝዋዜ ወይም እንቅስቃሴ እንዲታይ ወይም ለመደሠት የሚደረግ ኪነት ሥነ ጥበብ ነው። በተለይም ከሙዚቃ ዜማ ጋር በስንኝ የተስተካከለ እንቅስቃሴ ነው። ጭፈራዎች ከባሕል ወደ ባሕል የሚለያዩ ሲሆን በአንዱም ባሕል ውስጥ በርካታ ልዩ ልዩ የጭፈራ አይነቶች ይኖራሉ።

መደብ:ኪነት
ለጀማሪወች/መልመጃ ፩

ቁርአን ላይ ስሞች 

በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩህሩህ እጅግ በጣም አዛኝ በሆነው 

ይህንን አስቂኙ ጥያቄ ብየዋለሁ ብዙ #የዋህ ክርስቲያኖች  ያላሉ 
መጀመሪያ ስም ቁጥር መበላለጥ በስልጣንና በደረጃ ላይ ምንም ለውጥ አያመጣም ወገኖቻቺን ይህን ያህል ተጠቃሷል ከማለታቸው በፊት ምንምን ነው ያለው ብለው አይመረምሩም አላህ ኢሳ [አለይሂሰላም]ን 25 ጊዜ ቢጠቅሰውም እኮ ባርያና መልእክተኛ የተፈጠረ እያለ እንጂ አምላክ እያለ አደለም የሚጠራው ለናሙና ያህል 
5፥75 

3፥59

4፥172 

4፥163

እኒህና የመሳሰሉት አንቀጻት ኢሳ [እየሱስን] ባርያና መልእክተኛ እንጂ አምላክ አይለውም 
በቁጥር መብዝት ቢሆንማ ሰይጣን እኮ ከኢሳ ይልቅ 88 ጊዜ ተጠቅሷል ለናሙና ያህል

24፥21

5፥91

2፥268
35፥6

ከላይ ለናሙና እንዳየናቸው ሰይጣን በብዙ ቦታወች ላይ ሲጠቀስ የተጠቀሰው ግን ከነ ባህሪያቱ ነው ማለትም አሳሳችነቱ ጋር አብሮ ልክ እንደዚህም ኢሳ [አለይሂ ሰላም] ከነ ነብይነቱ ነው በብዙ ቦታወች ላይ የተጠቀሰው ። እንደናንተ በቁጥር ብዛት እምንሄድ ቢሆን ሰይጣን ከ ኢሳ ይበልጣል ማለት ነው ስለ ዚህ የቁጥር መብዛት ለክብር እና ለልቅና ምንም ፋይዳ የለውም 
ሲቀጥል ደግሞ ቁርአን ለሙሃመድ[ሰለሏሁ አለይሂ ወሰለም] ነው የወረደው ታዲያ ለሙሃመድም[ሰለሏሁ አለይሂ ወሰለምም] የወረደው ስለ አለፉት ነብያቶች ይተርክለታል 

20፥99 
በዚህም ምክኒያት ነው የ ኢሳ [አለይሂ ሰላም] ታሪክ የተተረከለት ለዛም ነው ስሙ በብዛት የተጠቀሰው 

ሌላ ደግሞ ከዚህ የበለጠ እሚያስቀኝ ጥያቂያቸው  መጀምሪያ አላህ ሱብሃነሁ ወተአላ ለኛ እሚጠቅመንን ሁሉ ተርኮልናል 

11፥120

ታድያ የነብዩን እናት ማወቃቺን ብናውቅ ጥሩ ነው ግን ለኛ በጣም አስፈላጊ [አንገብጋቢ] አደለም ያም ቢሆን በሃዲስ ተነግሮናል፡፡
እሚገርማቺሁ ይህ ጥያቂያቸው አንድ ነገር ያስታውሰኛል እውነት ቁርአን የሙሃመድ ድርሰት ቢሆን ኑሮ ለምን የእናቱን ስም በሱ ላይ አያወሳበትም ነበር ይህ ሙሉ በሙሉ የአላህ ቃል ለመሆኑ እንኳ ትልቅ ማስረጃ ነው እሚሆነው አያቺሁ አንድ በራሱ ድርሰት ላይ የእናቱን የአባቱን የዘሩን ምናምን ስም ይጨምር ነበር ግን ይህ የሰው ድርሰት ሳይሆን የአላህ ሱብሃነሁ ወተአላ ቃል ስለሆነ ነው

ወሰላሙአለይኩም
ኦምስክ

300px|thumb|የኦምስክ ሥፍራ በሩስያ ውስጥ
**ኦምስክ** የሩስያ ከተማ ነው። 

መደብ:የሩስያ ከተሞች
ሳህለወርቅ ዘውዴ

አምባሳደር **ሳህለወርቅ ዘውዴ** የኢትዮጵያ የመጀመርያው ሴት ፕሬዚዳንት ናቸው።

## የህይወት ታሪክ እና ትምህርት

አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ በወርሃ የካቲት ፲፱፻፵፪ በአዲስ አበባ ከተማ ነው የተወለዱት። አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ የመጀመርያ እና የሁለተኛ ደረጃ ትምርታቸውን ያጠናቀቁት በሊሴ ገብረማርያም ትምርት ቤት ነው። አምባሳደር ሳህለወርቅ የፈረንሳዩ ሞንተፔለ ዩኒቨርሲቲ የተፈጥሮ ሳይንስ ምሩቅ ናቸው። አማርኛ፣ ፈረንሳይኛ፣ እና እንግሊዘኛ አቀላጥፈው ይናገራሉ አባታቸዉ ዘዉዴ ሰሜን ሽዋ ደራ ጉ/መስቀል ሲሆን ትዉልዳቸዉ እናታቸዉ ከጎጃም ማንኩሳ ምንም የዘርብሄር ድብልቅ ሳይሆኑ ፅድት ያሉ አማራዊት ናቸዉ ኢትዮጵያም ያማራ ነች .....

## የስራ ዝርዝር
### የዲፕሎማት ስራቸው

አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ ለኢትዮጵያ እንደ ውጪ አገር አገልግሎት ሰራተኛ ብዙ አመታት አገልግለዋል። እኤአ ከ1989-1993 ተቀማጭነታቸውን ሴነጋል በማድረግ የማሊ፣ የኬፕ ቨርድ፣ የጊኒ ቢሳዎ፣ የጋምቢያና የጊኒ አምባሳደር በመሆን አገልግለዋል። እኤአ ከ1993-2002 ደግሞ በጅቡቲ አምባሳደር ሆነው የሰሩ ሲሆን በወቅቱ የምሥራቅ አፍሪካ የልማት በየነ መንግሥታት ድርጅት (ኢጋድ) ቋሚ ተወካይም ነበሩ።

ከዚያም በመቀጠል እኤአ ከ2002-2006 በፈረንሳይ አምባሳደር እንዲሁም የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሳይንስና የባህል ተቋም ተወካይ ሆነው ሰርተዋል።

### የተባበሩት መንግስታት ስራቸው

በተባበሩት መንግሥታት ልዩ መልዕክተኛ ውስጥ የተቀናጀው የሰላም አስከባሪ ሃይል ተወካይ በመሆን በሴንትራል አፍሪካ(BINUCA) ኃላፊ በመሆን አገልግለዋል።

በአፍሪካ ሕብረት ውስጥና በተባበሩት መንግሥታት የኢኮኖሚ ኮሚሽን ውስጥም የኢትዮጵያ ቋሚ ተወካይ ሆነው ያገለገሉት አምባሳደር ሳህለወርቅ በውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ውስጥም የአፍሪካ ጉዳዮች ዳይሬክተር ጄነራል ሆነው ሰርተዋል።

እኤአ በ2011 የተባበሩት መንግሥታት ዋና ፀሃፊ የነበሩት ባን ኪሙንም በኬኒያ የተባበሩት መንግሥታት ዳይሬክተር ጄነራል አድርገው ሾመዋቸው አገልግለዋል።

በተባበሩት መንግሥታት ዋና ፀሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ በአፍሪካ ሕብረት ልዩ ተወካይ እንዲሁም በአፍሪካ ሕብረት የተባበሩት መንግሥታት ቢሮ ኃላፊ ሆነው ተሾመዋል።

### የ[[ኢትዮጵያ]] ፕሬዝዳንት
አምባሳደር ሳህለወርቅ ጥቅምት ፩፭ ቀን ፳፻፲፩ ዓ.ም. የኢትዮጵያ ፕሬዝዳንት ሆነው ተመርጡ። በፕሬዝዳንትነት ሚና ለማገልገል የመጀመርያዋ ሴት ሲሆኑ በ ኢፌዴሪ ዘመን አምስተኛ ፕሬዝዳንት ናቸው። በአሁኑ ጊዜ በአፍሪካ ውስጥ አምባሳደር ሳህለወርቅ ብቻ ናቸው ሴት የአገር መሪ። ከሳቸው በፊት  አንድ ሌላ ሴት መሪ ኖርዋት ያውቃል፤ እሳቸውም ንግሥት ዘውዲቱ ናቸው።

## ማጣቀሻወች
ጠቃሚ ሒሳብ ነክ ጥቅሶችና ኣባባሎች

በስነ አምክንዮ ወይም ሒሳብ ፣ እሙን ማለት በጣም
ግልጽ ከመሆኑ የተነሳ ሌላ ማረጋገጫ ሳይቀርብለት
እውነትነቱ የታመነ አረፍተ ነገር ማለት ነው። እሙን አረፍተ
ነገሮች በአምክንዮ መስተጻምር እንደ ሃረግ በመቀጣጠል
ርጉጥ አረፍተ ነገሮችን ይሰጡናል ማለት ነው።

ምሳሌ፡ በዘመናት ታዋቂነትን ያተረፉ የእሙን ስብስቦች
ቢኖሩ፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት በ300 ዓ.ዓ. በነበረው
ዩክሊድ የተጻፉት እንህ 5 እሙኖች ናቸው።
# ሁለት ቁጥሮች ከሌላ አንድ ቁጥር ጋር አንድ አይነት ከሆኑ እርስ በርሳቸውም አንድ አይነቶች ናቸው።
# ሐ እና ለ ሁለት አንድ አይነት ቁጥሮች ቢሆኑ ፣ መ እና ሠ እንዲሁ አንድ አይነት ቢሆኑ፣ ሐ+መ እና ለ +ሠ አንድ አይነት ናቸው።
# ሐ እና ለ ሁለት አንድ አይነት ቁጥሮች ቢሆኑ ፣ መ እና ሠ እንዲሁ አንድ አይነት ቢሆኑ፣ ሐ-መ እና ለ-ሠ አንድ አይነት ናቸው።
# ሁለት ቅርጾች ፍጹም አንድ ኅዋ ን ቢሞሉ፣ እርስ በርሳቸው አንድ አይነት ቅርጽ ናቸው።
# አንድን ቁጥር ከ ፩ በላይ በሆነ ቁጥር ቢያካፍሉ፣ ውጤቱ ምንጊዜም ከመጀመሪያው ቁጥር ያነሰ ነው።

መደብ:ሒሳብ
መደብ:ሥነ አምክንዮ
ጥሎ

ጥሎ 
ከገብስ የሚሰራ ሆኖ በተለይ በትግራይ ክልል በአዲግራት እና በኢሮፕ አከባቢ የሚዘወተር የምግብ አይነት ነው

መደብ:  የኢትዮጵያ አበሳሰል
ዝግን

**ዝግን** የኢትዮጵያ የምግብ አይነት ነው፤
ከበሬ ስጋ ይዘጋጃል።

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ድምድም

ድምድም / Dimdm የመጠጥ አይነት ሲሆን ብዙ ጉልበት እና ግዜ የማይጠይቅ በቀላሉ የሚዘጋጅ ነው፡፡

=አዘገጃጀት=
6ሊትር ዉሃ 3ፍሬ ኦሬንጅ ብጥባጥ 4የሻይ ማንክያ እርሾ 6 የሻይ ማንክያ ሻይቅጠል 1ኩባያ ስኳር በማቀላቀል አየር እንዳይገባበት በትንሽ ጀርካን በማድረግ ለ 6 ሰአት ፀሃይ እንዲሞቅ ማድረግ፡፡ ለመጠጥ ዝግጁ የሚሆነው ከ 20 ሰአት በኃላ ይሆናል በደንብ ከፈላ በኃላ ማለት ነው፡፡
የግዜ ገደብ፡
ከተከፈተ በ24 ሰአት ውስጥ መጠጣት አለበት፡፡ 
by: solomon yihdego  (Bsc.) ቡሬ :ዓሊሙሳ :Afar region

መደብ:የባህል መጠጥ