open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
አፖሎ ፲፩

thumb|የአፖሎ 11 አርማ

**አፖሎ 11** ለመጀመሪያ ጊዜ ሰወችን ከመሬት ወደ ጨረቃ ለማጓጓዝ የተዘጋጀ የመንኮራኩር ሚስዮን ነው። ይህ ጉዞ የተቀናበረው በአሜሪካው የጠፈር አጥኝ ተቋም ናሳ ነበር። መንኮራኩሩ ሐምሌ16 1961ዓ.ም ከመሬት ሲመጥቅ፣ በውስጡ ሶስት ጠፈርተኞችን፣ ማለትም ኔል አርምስትሮንግ፣ በዝ አልድሪንና ማይክል ኮሊንስን የያዘ ነበር። መጓጓዣ መንኮራኩሩ ጨረቃ ላይ ከ4 ቀን በኋላ ሐምሌ 20 ሲደረስ፣ በዚሁ ቀን አርምስትሮንግና አልድሪን የጨረቃን ምድር በእግራቸው በመርገጥ የመጀመሪያወቹ ሰዎች ሆኑ። ኮሊንስ ባንጻሩ በጨረቃ ከባቢ በመብረር ከላይ ይጠብቃቸው ስለነበር ጨረቃን አልረገጠም። ይህ ድርጊት በፕሬዘደንት ኬኔዲ "የሰወች ልጅን ጨረቃ ላይ አሳርፎ በሰላም መመለስ" አላማ ያሳካ ነበር።

## እቅድ
#### የመንኮራኩሩ ወደ ጠፈር መመንጠቅና ከንደገና መሬት ላይ ማረፍ
የአፖሎ 11 ሚሲዮን ወደ ጠፈር ሲመነጠቅ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰወች በአለም ዙሪያ በቴለቪዥናቸው ተመልክተውታል። ይህን ሚሲዮን ይዞ የተጓዘው ሮኬት ሳተርን ፬ ሲባል ችቦው እየተንቀለቀለ ወደ ሰማይ ጉዞ የጀመረው ኬኔዲ ጠፈር ማዕከል፣ 1961 ዓ.ም. ነበር። .
[thumb|right|[ሳተርን ፬ ሮኬት ጠፈርተኞቹን ይዞ ሲሄድ]] መሬትን ከለቀቀ ከ2 ሰዓት በኋላ የጨረቃ ትዕዛዝ ማዕከልና ማረፊያ ሞጅሎቹ ዋናውን ሮኬት ለቀው በጠፈር ጉዞ ቀጠሉ። ከ3 ቀን በኋላ ትዕዛዝ ማዕከሉና ማረፊያው ሞዱል የጨረቃን ምህዋር ተከትለው ጨረቃን መዞር ጀመሩ። ከአንድ ቀን በኋላ ማረፊያው ሞዱል ከትዕዛዝ ማዕከሉ ተላቆ ጨረቃ ላይ አረፈ። በዚህ የማረፍ ተግባር ወቅት የኮምፒውተር ስህተት ስለገጠመ ማረፊያው ሞዱል በኔል አርምስትሮንግ ቀጥተኛ ትዕዛዝ ስር ነበር። የሆኖ ሆኖ ለ25 ሰኮንዶች በቂ የሆነ ነዳጅ ሲቀር ማረፊያው መንኮራኩር ኔል አርምስትሮንግንና አልድሪንን ይዞ ጨረቃ ላይ በሰላም አረፈ።

#### ጨረቃ ምድር ላይ የተከናወኑ ስራወች
መንኮራኩሩ ጨረቃ ላይ እንዳረፈ የበዝ አልድሪን መጀመሪያ ተግባር ጸሎት ማቅረብ ነበር። አርምስትሮንግ ቀድሞ በመውጣ በጨረቃ ምድር ላይ የመጀመሪያው ሰው ሆነ። በዚህ ወቅት ከአፉ ነጥቆ የወጣው የመጀመሪያው ንግግር "ይህ ለአንድ ሰው ትንሽ ርምጃ ሲሆን ለሰው ልጅ ግን ታላቅ መመንጠቅ ነው" የሚል ነበር 

thumb|left|የኔል አርምስትሮን የመጀመሪያ ቃላት በጨረቃ ላይ

ለሚቀጥሉት ሁለት ሰዓታት አልድሪንና አርምስትሮንግ ፎቶ በማንሳት፣ ጽሁፍ በመጻፍና ናሙና እየቆፈሩ በመሰብሰብ ጊዜያቸውን አሳለፉ። ይህ ጉዳይ በወቅቱ በአለም ዙሪያ ለ6ሚሊዮን ሰወች ከአውስትራሊያ ራዲዮ ጣቢይ የተላለፈ ነበር  thumb|right| የኔይል አርምስትሮንግ የእግር ኮቴ በጨረቃ

#### ጨረቃን መልቀቃቸውና ወደ መሬት መመለሳቸው
ጨረቃ ላይ ስራቸውን ካጠናቀቁ በኋላ ሁለቱ ጠፈርተኞች ወደ ማረፊያ መንኮራኩራቸው በመመለስ ለ7 ሰዓት ጨረቃ ላይ ከተኙ በኋላ ከላይ በኮሊንስ ወደ ሚበረው የትዕዛዝ ማዕከል ለመብረር ዝግጅት ጀመሩ። በመሃሉ አልድሪን የሞተር ማቀጣጠያ ኤሌክትሪክ ሽቦን ሳያስበው ስለቆረጠ በጨረቃ ላይ ሊቀሩ ሆነ። ኔል አርምስትሮንግ ግን እስክርቢቶውን በመጠቀም ሽቦውን በማያያዝ ጠገነ። በዚህ ሁኔታ ከጨረቃ በመፈንጠር ከላይ ከኮሊንስ ጋር በትዕዛዝ ማዕከሉ ተገናኙ።

እነ አርምስትሮንግ በጨረቃ ላይ በነበሩበት ጊዜ ብዙ ቁሶችን ትተው ተመልሰዋል። ለምሳሌ ከ73 የአለም መሪወች የተላለፉ መልዕክቶችን፣ የሰላምታ መልክዕት በሁሉ የመሬት ላይ ቋንቋወችና የሁለት ሰው ልጆች ስዕሎችን ትተው ተመልሰዋል። የአሜሪካንንም ባንዲራ በጨረቃ ተክለዋል።

ሓምሌ 24 የትዕዛዝ ማዕከሉ መሬት ላይ ሲደርስ ምናልባትም ጠፈርተኞቹ ያልታወቀ አደገኛ ቫይረስ ጨረቃ ላይ አጋጥሟቸው ሊሆን ይችላል በሚል በኳረንታይን ለ3 ሳምንት ከሰው ልጆች ተለይተው ተቀመጡ። ከኳረንታይን ሲወጡ፣ በርግጥም እንደ ታላላቅ ጀግኖች በተለያዩ የአለም ክፍሎች ስማቸው ተጠራ በዋሽንግተን ዲሲና በሜክሲኮ ሲቲ ለጠፈርተኞቹ ትልቅ ሰልፍ ሆነ። 

## የተለያዩ ፎቶወች

Image:Apollo 11 launch.jpg| የሳተርን ፬ ሮኬት ከመጠቀ 1 ሰኮንድ በኋላ በድምፅ ፍጥነት ሲጓዝ
Image:Aldrin Apollo 11.jpg|በዝ አልድሪን በጨረቃ ላይ
Image:Apollo 11 Lunar Lander - 5927 NASA.jpg| የማረፊያ ሞዱል በጨረቃ ገጽታ ላይ
Image:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg| በዝ አልድሪን የአሜሪካን ባንዲራ እጅ ሲነሳ
Image:Ap11-s69-31740.jpg| የአፖሎ 11 ጠፈርተኞች። ከግራ ወደ ቀኝ ኔል አርምስትሮንግ፣ በዝ አልድሪን፣ ማይክል ኮሊንስ
ስዕል:Normal_Ethiopian_Emperor_Attends_Apollo_11_Briefing_07151969).jpg | አጼ ኃይለ ሥላሴ ስለ አፖሎ 11 ሚሲዮን ገለጻ ሲደረግላቸው


## ማጣቀሻ


መደብ:ጨረቃ
መደብ:የጠፈር ጉዞ
ሰመራ

**ሠመራ** በሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ የአፋር ክልል ዋና ከተማ የሆነችውን አሳይታ ለመተካት አዲስ የተመሰረተች ከተማ ነች።

ሰመራ በማደግ ላይ ከሚገኙ የኢትዮጵያ ከተሞች አንዱኣ ነች። ዱብቲ፣ አሳይታ እና ሎጊያ ሰመራን የሚያዋሰኑአት ከተሞች ናቸው። እንዲሁም በከተማዋ ከሚገኙ ነገሮች መካከል በ1999 ዓ.ም. የተመሰረተው ሰመራ ዩኒቨርሲቲ አንዱ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ደብተር

thumbnail|250px|right|መደበኛ የመማሪያ ደብተር
**ደብተር** ወይንም የመማሪያ ደብተር ማንኛውም በትምህርት ቤት ውስጥ የሚሰሩ መልመጃዎችን እና ጠቃሚ ማስታወሻዎችን ለመያዝ የሚረዳ የወረቀጥ ጥራዝ ነው። መልመጃዎቹ እና ማስታወሻዎቹ የሚጻፉት በእርሳስ ወይም ብዕር (እስክርቢቶ) ነው።

መደብ:ትምህርት
መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች
እስክርቢቶ

thumbnail|250px|right|እስክርቢቶ
**እስክርቢቶ** ዋና የጽህፈት መሳሪያ ሲሆን በጠፍጣፋ ወለል (ወረቀት) ላይ አስፈላጊ ማስታወሻዎችን ለመፃፍ ይጠቅማል። ይህ መሣሪያ በአሁኑ ጊዜ ብዕርን በመተካት ላይ ያለ የጽሕፈት መሳሪያ ነው።

መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች
እንደ ሸምበቆ እስክሪብቶ፣ ብርድ እስክሪብቶ፣ ዳይፕ እስክሪብቶ እና ገዥ እስክሪብቶ ያሉ ቀደምት እስክሪብቶች ትንሽ መጠን ያለው ቀለም በኒብ ላይ ወይም በትንሽ ባዶ ወይም ጎድጓዳ ውስጥ ይይዛሉ ይህም የብዕሩን ጫፍ ወደ ቀለም ጉድጓድ ውስጥ በማስገባት በየጊዜው መሙላት ነበረበት።
አማርኛ ፈረንሳይኛ መዝገበ ቃላት 1902

በ1902 ዓ.ም. በፓሪስ፣ ፈረንሳይ የታተመው የአማርኛና ፈረንሳይኛ መዝገበ ቃላት ከጎን ይታያል። ገጾቹን ለማየት ፒዲኤፉን  ወደኮምፒውተሮ መጫን (ዳውንሎድ) ያሻል። 

መደብ:ፈረንሳይኛ
መደብ :አማርኛ
ኦክሲታንኛ

thumb|ኦክሲታንኛ የሚነገርበት ሥፍራዎች

**ኦክሲታንኛ** (**occitan**) በደቡብ ፈረንሳይ የሚነገር የፈረንሳይኛ ቀበሌኛ ነው።

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ፈረንሣይ
ሀይድሮጅን

**ሀይድሮጅን** ኬሚካዊ ንጥረ ነገር ሲሆን ምልክቱም **H** አተማዊ ቁጥሩም 1 ነው። አተማዊ ክብደቱም 1.008 በመሆኑ አርኬያዊ ሰንጠረዥ ላይ ካሉት ንጥረ ነገሮች ቀላሉ ነው። ነጥበ ብርደቱ  -259.16 ሴልሺየስ` ነጥበ ፍሌቱ -252.85` ነው። ስያሜውን ያገኘው በአንቶይን ላቮይሴይር ሲሆን በ1766-81 በሄንሪ ካቬንዲሽ ጥናቶቹን በማመሳከር የ ሀይድሮጅን 2 ኦክስጅን 1ን እውነትነት አረጋገጠ።

### ስሙ
### አጠቃላይ ባህርያት

መደብ:የጥንተ ንጥር ጥናት
ሶዲየም

thumb|ሶዲየም
**ሶድየም** የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Na ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 11 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ቶሪየም

thumb
thumb|ቶርየም
**ቶሪየም** (*Thorium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Th ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 90 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ስትሮንቲየም

thumb
thumb|እስትሮንቲየም
**ስትሮንቲየም** (*strontium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Sr ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 38 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ቲታኒየም

thumb
thumb|ቲታንየም
**ቲታኒየም** (*titanium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Ti ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 22 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ዚንክ

thumb|ዚንክ
**ዚንክ** የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Zn ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 30 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ይትሪየም

thumb
thumb|ይትርየም
**ይትሪየም** (*yttrium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Y ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 39 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ዚርኮኒየም

thumb|ዚርኮኒየም
thumb|ዝርኮኒየም
**ዚርኮኒየም** (*zirconium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Zr ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 40 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ቫናዲየም

thumb
thumb|ቫናድየም
**ቫናዲየም** (*vanadium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ V ነው።  አቶማዊ ቁጥሩም 23 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ቴሉሪየም

thumb
thumb|ቴሉርየም
**ቴሉሪየም** (*Tellurium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Te ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 52 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ቴክኔቲየም

thumb|ተክኔቲየም
**ቴክኔቲየም** (*Technetium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Tc ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 43 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ተርቢየም

thumb
thumb|ትርብየም
**ተርቢየም** (*Terbium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Tb ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 65 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ቱሊየም

thumb
thumb|ቱልየም
**ቱሊየም** (*thulium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Tm ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 69 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ይተርቢየም

thumb
thumb|ይተርቢየም
**ይተርቢየም** (*Ytterbium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Yb ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 70 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ዜኖን

thumb
thumb|ሴኖን
**ዜኖን** (*Xenon*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Xe ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 54 ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ላንታኖይድ

thumbnail|በርከት ያሉ የላንቴኖይዶች
**ላንቴኖይድ** በንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ አቶማዊ ቁጥራቸው ከ57 እስከ 71 የሆኑትን 15 ንጥረ ነገሮች (ከላንታነም እስከ ሉቴቲየም ማለት ነው) የያዘ ምድብ ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
አክቲኖይድ

[thumbnail|[ናጋሳኪ ላይ የተጣለው አቶማዊ ቦምብ]]
**አክቲኖይድ** በንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ አቶማዊ ቁጥራቸው ከ90 እስከ 113 የሆኑትን 14 ንጥረ ነገሮች (ከቶሪየም እስከ ላውረንሲየም ማለት ነው) የያዘ ምድብ ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ገላጋይ አጥቼ ግልገሌን በላኋት

## ትርጉም
: ማሳደግ ሲኖርበት መካሪ ስላጣ ግልግል በጉን በላ። ስለሆነም ወደፊት ብዙ ጥቅም የሚያመጣን ነገር በመስገብገብ ወዲያው የመጠቀምን ጅልነት የሚያሳይ።
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ጉድ ነሽ ያንኮበር ቅጠል በየሄድሽበት ነገር ማንጠልጠል

**ጉድ ነሽ ያንኮበር ቅጠል በየሄድሽበት ነገር ማንጠልጠል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ግም ለግም አብረህ አዝግም

## ትርጉም
: ሁለት ዋጋቢስ ሰወች አንድ ላይ ሲሆኑ ነገሩን ለማንቋሸሽ የሚጠቅም
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ኒሆኒየም

thumb|ዩኔንትሪየም
**ዩኔንትሪየም** (*ununtrium*) በየንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ጊዜያዊ ኬሚካዊ ውክሉ Uut እና አቶማዊ ቁጥሩ 113 ለሆነ ሲንተቲክ ንጥረ ነገር የተሰጠ ጊዜያዊ ስያሜ ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ፍሌሮቪየም

thumb|ዩነንኳዲየም
**ፍሌሮቪየም** (*Flerovium*) በየንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ጊዜያዊ ኬሚካዊ ውክሉ Fl እና አቶማዊ ቁጥሩ 114 ለሆነ ራዲዮ አክቲቭ ንጥረ ነገር የተሰጠ ጊዜያዊ ስያሜ ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ሞስኮቪየም

thumb|ዩነንፔንቲየም
**ሞስኮቪየም** ወይም ከ2008 ዓም ቀድሞ **ዩኔንፔንቲየም** (Ununpentium) በየንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ጊዜያዊ ኬሚካዊ ውክሉ Uup እና አቶማዊ ቁጥሩ 115 ለሆነ ሲንተቲክ በጣም ከባድ ንጥረ ነገር የተሰጠ ስያሜ ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ሊቨርሞሪየም

thumb|ሊቨርሞሪየም
**ሊቨርሞሪየም** በየንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ Lv እና አቶማዊ ቁጥሩ 116 ለሆነ ሲንተቲክ በጣም ከባድ ንጥረ ነገር ነው።

በ2004 ዓ.ም. ስሙ በይፋዊ ስምምነት ሊቨርሞሪየም ሆነ። ከዚያ በፊት ጊዜያዊ ስያሜው **ዩኔንሄክሲየም** (Uuh) ሆኖ ነበር። 

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ተነሲን

thumb|ዩነንሰፕቲየም
**ተነሲን** (Tennessine)፣ ከ2008 ዓም ቀድሞ **ዩኔንሴፕቲየም** (Ununseptium) በየንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ጊዜያዊ ኬሚካዊ ውክሉ Uus እና አቶማዊ ቁጥሩ 117 ለሆነ ንጥረ ነገር የተሰጠ ስያሜ ነው።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ኦጋነሦን

thumb|ዩኔንትሪየም
**ኦጋነሦን** ወይም ከ2008 ዓም ቀድሞ **ዩኔንትሪየም** (Ununoctium) በየንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ጊዜያዊ ኬሚካዊ ውክሉ Uuo እና አቶማዊ ቁጥሩ 118 ለሆነ ንጥረ ነገር የተሰጠ የIUPAC ስያሜ ነው። ይህ ንጥረ ነገር በሌላ መጠሪያው *eka-radon* ወይም 118ኛው ንጥረ ነገር ይባላል። 

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
በቅርብ ያለ ጠበል ልጥ መንከሪያ ይሆናል

## ትርጉም
: ነብይ በአገሩ አይከበርም ወይም አወቅኩሽ ናቅኩሽ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
በበጋ እሞኝ ቤት ተንጋጋ በክረምት እቤትህ ተከተት

**በበጋ እሞኝ ቤት ተንጋጋ በክረምት እቤትህ ተከተት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በባዶ ቢቆጡ በጨለማ ቢያፈጡ

**ተተናገረ አያባራ አፋቸው ከያዘ አይለቅ እጃቸው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉም
: ለውጥ አያመጡም

መደብ:ተረትና ምሳሌ
በቤቷ ቀጋ በውጪ አልጋ

## ትርጉም
: በቤት ውስጥ መጥፎ ለውጭ ሰው ደግሞ ጥሩ የሆነ/ች ሰውን የሚገልጽ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሀብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴ

thumb|right|ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ዲናግዴ
**ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ዲናግዴ** ከኦሮሞ ገበሬ አባታቸው ከአቶ ዲነግዴ ቦተራ እና የሰባት ቤት ጉራጌ ቦዞ ሰንጌ ከሆኑት እናታቸው ከእመት ኢጁ አመዲና በሺ ስምንት መቶ አርባ ሶስት እና አርባ አራት አካባቢ ፣ በአመያና ወሊሶ አካባቢ ተወለዱ፡፡ በአድዋ ዘመቻ ጊዜ በአሽከር ብዛትና በደግነት ሥራ በጣም የተመሰገኑት ሀብተ ጊዮርጊስ በ1889 ዓ.ም. ፊታውራሪ ተብለው የጦር አበጋዝነቱን ተሹመዋል፡፡

## የፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ዕረፍት

ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴ ዓርብ ታኅሣሥ ፫ ቀን ፲፱፻፲፱ ዓ.ም. አርፈው፣ በአራዳ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን ተቀበሩ፡፡ በምክር አዋቂነትና በአስተዳደር ፈሊጥ የተመሰገኑ ነበሩ፡፡

ለጃንሆይ አፄ ምኒልክ ታማኝ አሽከር ነበሩና ዕለተ ሞታቸው ከጃንሆይ ዕለተ ሞት ጋራ በትክክል ስለተጋጠመ፣ ሰው ሁሉ እያደነቀ ተናገረ፡፡ አፄ ምኒልክ የሞቱት ዓርብ ታኅሣሥ ፫ ቀን ፲፱፻፮ ዓ.ም. ነበር፡፡ መድፍ ተተኩሶ፣ ነጋሪት ተጐስሞ በአራዳ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ግርማዊት ንግሥት ዘውዲቱና አልጋ ወራሽ ራስ ተፈሪ መኰንን በተገኙበት የፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ቀብራቸው ሲፈጸም፣ ባለቤታቸው ወይዘሮ አልታየ ወርቅ የባላቸውን ግምጃ ሱሪና ራስ ወርቅ ይዘው ሲያለቅሱ፣ ሌላውን ሁሉ አስለቀሱት፡፡ የአማርኛ ቅኔ አዋቂው አቶ ተሰማ እሸቴም በሰምና ወርቅ ግጥም እንዲህ አሉ፤ ‹‹ከምኒልክ ይዞ እስካሁን ድረስ፣ **የአልታየ ሞት** ሆነ የሀብተ ጊዮርጊስ፡፡››

## ዋቢ ምንጮች



* መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ "የሐያኛው ክፍለ ዘመን መባቻ"፣ 1999

መደብ:ኢትዮጵያ በ19ኛው ክፍለ ዘመን
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መሮ

thumb|የእንጨት መቆፈሪያ
**መሮ** ከፌሮ ብረት ቁራጭ የሚሰራ እና በተለይም እንጨትን ለመፈልፈል እና ለመብሳት የሚያገለግል ሹል ብረት ነው። ይህ ብረት ለማገር፣ ጠርብ፣ አውራጅ ወይንም ሌላ የመዋቅር አይነቶች መብሻነት አልያም ደግሞ እንደ ግንብ ላሉ መዋቅሮች መፈልፈያነት ይጠቅማል። ይህ መሳሪያ በመዶሻ ወይንም መርቴሎ እየተመታ መዋቅሮቹን እንዲፈለፍል ወይም ወደ ውስጥ እንዲገባ ይደረጋል።

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
መደብ:ፈጠራዎች
ፌሮ

thumbnail|250px|right|የፌሮ መዋቅር
**ፌሮ ብረት** ወይም **የማጠናከሪያ ብረት** ከካርቦን ብረት የሚሰራ ጠንካራ የግንባታ መሣሪያ ሲሆን የሚጠቅመውም በሲሚንቶ ቅልቅል ውስጥ እንደማጠናከሪያነት ነው። ይህ ብረት የተሠራው መዋቅር ጭመቃዊ ጥንካሬ እንዲኖረው ያደርገዋል።

መደብ:ምህንድስና
መደብ:ግንባታ
ሚስት

[thumb|180px|right|የነጋዴው ሚስት (1918) በ[ቦሪስ ኩስተዲቭ]]
**ሚስት** ማለት የቃል በቃል ትርጉሙ አጋር ማለት ነው። ሚስት በጋብቻ ሥርዓት ውስጥ ለወንዱ ተጣማሪ የሆነችዋ ሴት መጠሪያ ነው። የዝህች ሴት በስርዓቱ ውስጥ ያላት መብት እንደ ባህሉ ይለዋወጣል እንደ ጊዜውም ተለዋውጧል።

መደብ:ጋብቻ
መደብ:ቤተሠብ
መደብ:ፆታ
ባል

**ባል** በጋብቻ ሥርዓት ውስጥ ለሴቷ ወይም ሚስት ተጣማሪ የሆነው ወንድ መጠሪያ ነው። ይህ ወንድ በስርዓቱ ውስጥ ያለው መብት እንደ ባህሉ ይለዋወጣል እንደ ጊዜውም ተለዋውጧል።

መደብ:ጋብቻ
መደብ:ቤተሠብ
መደብ:ፆታ
ፆታ

**ፆታ** ወንድ እና ሴት በሚል የተለዩ ባህሪያትን የያዙ ፍጥረታት ምድብ ነው።

መደብ:ጋብቻ
መደብ:ቤተሠብ
መደብ:ፆታ
የጋብቻ ሥነ-ስርዓት

**የጋብቻ ሥነ-ስርዓት** ወይም **ሠርግ** ሠዎች በጋብቻ ወይንም በሌላ ተመሣሣይ ሥርዓት ውስጥ ለመተሳሰር ቃል የሚገቡበት ዝግጅት ነው። ይህ ሥርዓት እንደየ ባሕሉ እና ወጉ ይለያያል።

በሀረር
ፍየል ከመድረሷ ቅጠል መበጠሷ

**ፍየል ከመድረሷ ቅጠል መበጠሷ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የባህርዩን ቶሎ የሚፈጽምን ሰው መግለጫ 
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ሴት (ጾታ)

:ለሰው ልጅ አንስቶች፣ ሴቶች ይዩ። 

thumb|right|እንስታይ ምልክት
**ሴት** ወይም **እንስት** የአንድ ፍጥረት ጾታ ነው። ወንድ እና ሴት የሚሉት ባሕርያት ለእንስሳት ብቻ ሳይወሰን ለተክሎች እና ለሌሎችም ፍጥረታት ይሠራል።

በእንስሳት፣ ሴት ጾታ በሚለዩ ፍጥረታት ዘንድ በወንዱ የሚዳብሩ እንቁላሎችን የምታመርት ፍጥረት ናት። ሴት ወንድ በሌለበት በራሷ መራባት አትችልም። 

መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:ፆታ
ፈረሱም ይኸው ሜዳውም ይኸው

**ፈረሱም ይኸው ሜዳውም ይኸው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እድል ተሰጠኽ፣ በል ችሎታህን አሳይ።
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈረንጆች እንደመርፌ ይገቡ እንደዋርካ ይሰፉ

**ፈረንጆች እንደመርፌ ይገቡ እንደዋርካ ይሰፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የኮሎኒያሊዝምን ስራ የሚተርክ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈሩ ፈሩ ማጀት አሩ

**ፈሩ ፈሩ ማጀት አሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፍርሃት ለውርደት ያጋልጣል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈሪ በገዛ ጠቡ ገላጋይ ይሆናል

**ፈሪ በገዛ ጠቡ ገላጋይ ይሆናል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የፈሪ ሰወችን ጠብ መፍራት ያሳያል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈሪ ቢሸፍት እስከ ጓሮ

**ፈሪ ቢሸፍት እስከ ጓሮ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የፈሪወችን መጥፎ ባህርይ የሚያሳይ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈሪ ውሃ ውስጥ ያልበዋል

**ፈሪ ውሃ ውስጥ ያልበዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፈሪ ውሃ ውስጥ ሆኖ ያልበዋል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈሪ ፈራና እጉድባ ቢተኛ ጆሮውን በላው ያይጥ ቀበኛ

**ፈሪ ፈራና እጉድባ ቢተኛ ጆሮውን በላው ያይጥ ቀበኛ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የፍርሃትን አዋራጅነት ያሳያል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈርተው ድንጋይ ቢወረውሩ ጅብ ወጣ ከዱሩ

**ፈርተው ድንጋይ ቢወረውሩ ጅብ ወጣ ከዱሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፈርተው ድንጋይ ቢጥሉ ጅብ ወጣ ከዱሩ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈስ ያለበት ቂጥ ዝላይ አይችልም

**ፈስ ያለበት ቂጥ ዝላይ አይችልም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ቂጡን የተወጋ ውሻ እንደልቡ አይጮህም
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈትል ሲረዳዳ አንበሳ ያስራል

**ፈትል ሲረዳዳ አንበሳ ያስራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ድር ቢያብር አንበሳ ያስር
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈክሮ መሽሽ ታሪክ ያበላሻል

**ፈክሮ መሽሽ ታሪክ ያበላሻል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: በቃል መጽናት (ጽናት)፣ የተናገሩትን መፈጸም አስፈላጊ ነው።
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈጅቶ ከሚያጠግበኝ እስኪበርድ ይራበኝ

**ፈጅቶ ከሚያጠግበኝ እስኪበርድ ይራበኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ጊዜያዊ ጥጋብን ከማግኘት...ትንሽ መቆየት
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈጣሪን የሚያህል ጌታ ገነትን ያህል ቦታ

**ፈጣሪን የሚያህል ጌታ ገነትን ያህል ቦታ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፈጣሪን የሚያህል ጌታ ርስትን ያህል ቦታ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፈጥነው የገመዱት ፈጥኖ ይበጠሳል

**ፈጥነው የገመዱት ፈጥኖ ይበጠሳል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ሲሮጡ የታጠቁት ሲሮጡ ይፈታል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፊት ያሞጠሙጧል ኋላ ያፏጩዋል

**ፊት ያሞጠሙጧል ኋላ ያፏጩዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የነገር ቅደም ተከተልን የሚያሳይ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፍሬ በመስጠቱ ባልታወቀ ሾላ የወፎች ዝማሬ ቀደመ አሉ

**ፍሬ በመስጠቱ ባልታወቀ ሾላ የወፎች ዝማሬ ቀደመ አሉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የጅብ ችኩል ቀንድ ይነክሳል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፍቅርና ጉርሻ ካላስጨነቀ አያምርም

**ፍቅርና ጉርሻ ካላስጨነቀ አያምርም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ክብደታቸው በማስጨነቃቸው ልክ ነው
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፍየል መንታ ወልዳ አንዱ ለመጽሀፍ አንዱ ለወናፍ

**ፍየል መንታ ወልዳ አንዱ ለመጽሀፍ አንዱ ለወናፍ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: የፍየል ቆዳ ለብራና ጽህፈትና ብረት መቀጥቀጥ ስራ እንደሚያገለግል የሚያሳይ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፍየል መንታ ትወልድና አንዱ ለወናፍ አንዱ ለመጽሀፍ

**ፍየል መንታ ትወልድና አንዱ ለወናፍ አንዱ ለመጽሀፍ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፍየል መንታ ወልዳ አንዱ ለመጽሀፍ አንዱ ለወናፍ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፍየል በልታ በበግ አሳበበች

**ፍየል በልታ በበግ አሳበበች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ፍየል በልታ በበግ ጠረገች
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ፍዬል በግርግር እናቱን ይሰራል

**ፍዬል በግርግር እናቱን ይሰራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለንፅፅር -->  ፍየል ሲቀናጣ እናቱን ይሰራል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ሴት

* ሴት (ጾታ) ወይም አንስት - ማናቸውም ፍጡር
* ሴቶች - የሰው ልጅ ጾታ
* ሴት (የአዳም ልጅ) - መጽሐፍ ቅዱስ
* ሴት (የግብጽ አፈ ታሪክ)
* ከግብጽ ፈርዖኖች፦
:* ሴት ፐሪብሰን
:* ሴት-ሔሩ ኻሰኸምዊ
:* ሴት መሪብሬ
ገላን ተሰማ

**ገላን ተሰማ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ዘፋኝ ነው።

## የህይወት ታሪክ
ገላን ተሰማ ተወልዶ ያደገው በወለጋ ኖኖ ሲሆን ወደ አዲስ አበባ የመጣው በአስር ዓመቱ ነው። በ፲፱፻፵፯ ዓ.ም. በክብር ዘበኛ ጋራዥ ክፍል ተቀጥሮ ሲሰራ ቆይቶ ከሶስት ዓመታት በኋላ ወደ ቲያትር ክፍሉ ተዛውሮ በመሰልጠን ዳንኪረኛ ለመሆን ችሏል።

ገላን እስከ ዛሬ ድረስ የተለያዩ ዜማዎችን ተጫውቷል። ከእነርሱም መካከል «እንደ ተመኘኋት» የተባለችውን ዜማ በይበልጥ ይወዳታል፤ ገላን በወቅቱ የክብር ዘበኛ አርቲስቶች የዳንኪራ መምህር ነበር። ገላን በዳንኪርተኛነቱ እጅግ የተደነቀና የተፈጥሮ ስጦታ ያለው ነው።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ተፈራ አቡነ ወልድ

**ተፈራ አቡነ ወልድ** (፲፱፻፳፰ ዓ.ም. ተወለደ) ታዋቂ ኢትዮጵያዊ የፒያኖ ተጫዋች እና የዜማ ደራሲ ነበር።

## የህይወት ታሪክ
ተፈራ አቡነ ወልድ በ፲፱፻፳፰ ዓ.ም. በደብረ ብርሃን በተጉለት አውራጃ ተወለደ። በማዘጋጃ ቤት ተፈራ በትምህርት ላይ ሳለ የሙዚቃ ስሜት ስላደረበት በ፲፱፻፴ ዓ.ም. በ፲፯ ዓመቱ በማዘጋጃ ቤት ተቀጥሮ በዚሁ ሙያ ላይ የዳበረ ችሎታ ለመጨበጥ  ችሏል።

በፒያኖ አጨዋወቱ የተደነቀ፣ ሲጫወት በሙዚቃ አጨዋወቱ ባቀማመጡና ባቀራረቡ የታወቀው ዕውነተኛ የሙዚቃ ተሰጥዖ ያለው በአንድ ጊዜ ሁለት መሣሪያዎችን እያፈራረቀ መጫወት የሚችል ነው። ከፒያኖ በፊትም ፍሉት፣ ክላርኔት፣ ሳክሶፎንና አልቶን በማፈራረቅ ተጫውቷል። በዚህም ችሎታው ተመርጦ ፒያኒስት እንዲሆን ተደረገ።

ተፈራ በሙዚቃ ማዋሃድና በዜማ መድረስም ስጦታ ያለው፣ ዜማን ከሸክላ በቀጥታ መገልበጥ የሚችል ባለሙያ ነው። ከደረሳቸውም ዜማዎች «የአባይ ውሃ»፣ «የዓይን ተስፋ» እና «እምነሸነሻለሁ» የተባሉት ይገኙበታል።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
ታጠቅ ገብረ ወልድ

**ታጠቅ ገብረ ወልድ** (ከ፲፱፻፳፰ እስከ ፳፻፩ ዓ.ም.) በሸዋ ሰላሴ ጅሩ ተወለደ። ታጠቅ ባደረበት የሙዚቃ ዝንባሌ የሀገር ባህል ሙዚቃ በተለይም ማሲንቆን በመጫወት የሚታወቅ ሲሆን ዜማዎችንና ግጥሞችንም በመድረስ የሚታወቅ አንጋፋና ታዋቂ አርቲስት ነበር።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
መርዓዊ ስጦት

**መርዓዊ ስጦት** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ የሙዚቃ መሣሪያዎች ተጫዋች፣ ዜማ ደራሲ እና ሙዚቃ አቀናባሪ ነው።

## ማጣቀሻ
* ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 26 

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
ጌታቸው መኩሪያ

**ጌታቸው መኩሪያ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ሙዚቀኛ ነው።

ጌታቸው መኩሪያ ለሙዚቀኛነት የተቀጠረው በ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ነው። የቴኖርን ሙዚቃ ድምፅ የሚወደው ጌታቸው መኩሪያ የሙዚቃ መሳሪያውን ይዞ እየተቁነጠነጠ «አልማዝ ምን እዳ ነው»፣ «ሽለላ»ና የመሳሰሉትን በሚጫወትበት ወቅት ከማስደሰቱ የተነሳ ከሕዝብ ዘንድ ከፍተኛ የመወደድን ዕድል ለማግኘት ችሏል። በችሎታው ብዙ አገሮችንም ጎብኝቷል፣ በጉብኝቱም ወቅት ባጨዋወቱ ተደንቋል።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
በኃይሉ እሸቴ

**በኃይሉ እሸቴ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ እና የዜማና ግጥም ደራሲ ነው።

## የህይወት ታሪክ
በኃይሉ እሸቴ በ፲፱፻፭፯ ዓ.ም. በፖሊስ ሠራዊት ሙዚቃ ክፍል አገልግሎቱን የጀመረ ሲሆን ከድምፃዊነት ችሎታው በላይ ጠቃሚ መልዕክት ያዘሉ ግጥሞች ከነዜማቸው በመድረስ ተደናቂ ነው።

## የሥራዎች ዝርዝር
በኃይሉ እስካሁን ካቀረባቸው ዜማዎች «ኮሳሳ ጎጆዬ» ና «የጥቁር ድምፅ» የተባሉት ዘፈኖች በሕዝብ ዘንድ የተወደዱ ናቸው። «የኪዎስኳ እመቤት» የተባለችው በራሱ የተደረሰቸው ዜማ የበለጠ ዝና አስገኝታለች።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ለማ ገብረ ሕይወት

**ለማ ገብረ ሕይወት** በሀገር ባሕል ዜማ የታወቀና በተለይም ኃይለኛ የሆነ ድምፅ የነበረው ኢትዮጵያዊ ድምፃዊና የዜማና መጽሐፍ ደራሲ ነበር።

## የህይወት ታሪክ
ለማ ገ/ሕይወት በ፲፱፻፲፰ ዓመተ ምሕረት በቡልጋ፣ ኮረማሽ ልዩ ስሙ ሰንበሌጥ ማርያም ነው የተወለደው። የቄስ ትምህርቱንም እዚያው ቡልጋ ውስጥ የከሰምን ወንዝ ተሻግሮ መስኖ ማርያምተከታትሏል።
በጠላት ወረራ ጊዜ ጥሩ ድምጸኛ በመሆኑና በአካባቢው ሽለላ፣ ቀረርቶ እና ፉከራ የሚችለው እንዳልነበር የሚነገርለት  ለማ፣ አርበኞችን እየዘፈነ እየሸለለ ያዝናና እና ያበረታታ እንደነበር ተዘግቧል።  ለማ ከ፲፯ ዓመት ዕድሜው እስከ ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ድረስ በጦር ሠራዊትና በክብር ዘበኛ ወታደርነት ተቀጥሮ አገልግሏል። 

ለማ በ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. በአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት ተቀጥሮ የሙዚቃ ንባብና ባሕላዊ እንዲሁም ዘመናዊ መሣሪያዎችን መጫወት ተምሯል። ከዚያም በ፲፱፻፵፰ ዓመተ ምሕረት አዲሱ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቴአትር ለንጉሠ ነገሥቱ ፳፭ተኛ የዘውድ በዓል ሲመረቅ ከቀረቡት ዘፋኞች አንዱ እርሱ ነበር። በዚሁ ቴአትር የኦርኬስትራው ኃላፊ እና ተዋናይም በመሆን ለብዙ ዘመናት አገልግሏል። የኢትዮጵያንም ባሕላዊ ሙዚቃ በአሜሪካ፤ በሶቪዬት ኅብረት እንዲሁም በሌሎች የወዳጅ አገሮች እየዞረ የማስተዋወቅ ግዴታውን ተወጥቷል። 

ለማ በሙያው ተደንቆና በሕዝብ ዘንድም በመታወቁ ተደስቶ የኖረ ሰው ነበር። የለማ ልዩ ስጦታው በሽለላ ላይ ያዘነበለ ነው፣ ከዘፈኖቹ የበለጠ ታዋቂነት ያገኘው ግን ከውጭ ባሕላዊ ግፊት ወይም ተጽእኖ ነፃ በሆኑት ባሕላዊ የሠርግ ዘፈኖቹ ነበር።  ድምፁ ያለ ድምፅ ማጉያ የጎላ ነው። «የዜማ ፍቅር የያዘኝ በሕፃንነቴ ወራት በደን ከብቶችን በምጠብቅበት ወቅት እንደ ቀረርቶ የመሳሰሉትን ሳንጎራጉር ነበር» ሲል እራሱን አስተዋውቋል።

ለማ ሚያዝያ ፲፬ ቀን ፲፱፻፹፮ ዓመተ ምሕረት፣ በተወለደ በ ፷፰ ዓመት ዕድሜው አዲስ አበባ ላይ አረፈ።

## የሥራዎች ዝርዝር
ለማ ብዙ ዜማዎች ደርሷል። ከእነርሱም መካከል «ያዘው ጎበዝ» የተባለው እና የሠርግ ዘፈኖቹም በሕዝብ ዘንድ በጣም ይወደዳሉ። ለማ ከድምፃዊነቱም በላይ «አይረሳም» በሚል አርዕስት ስለ ኢትዮጵያ አርበኞች ታሪክ በግጥም የሚታወስ መጽሐፍ ደርሷል።

## ማጣቀሻ

http://www.youtube.com/watch?v=Hvs6Xwc6-gc

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ፒያኖ

thumb|right|350px|ፒያኖ
**ፒያኖ** በቁልፎች ድርድር ለመጫወት የሚያስችል ዘመናዊ የሙዚቃ መሳሪያ ነው። ይህ መሣሪያ በአለማችን ላይ እጅግ የተለመደ ሲሆን በተለይም በሙዚቃ መሣሪያ ብቻ ለተቀናበሩ ሙዚቃዎች መስሪያነት ያገለግላል። በቀላሉ ለመያዝ የማይመች እና ዋጋውም እጅግ በጣም ውድ በመሆኑ በቀላል የሙዚቃ ቡድኖች ውስጥ አይገኝም። በዚህም ለከፍተኛ የሙዚቃ ቅንብሮች እና ትዕይንቶች ዋናውን ሚና የሚጫወት መሣሪያ ነው። በፒያኖ ላይ አንድን ቁልፍ መጫን ከበስተኋላው ያለው ወካይ መዶሻ ከብረት ተሠርተው የተወጠሩትን ጅማቶች እንዲመታ እና ድምፅ እንዲፈጥር ያደርገዋል።

## ታሪክ
### ቅድመ ታሪክ
የመጀመሪያው ዘመናዊ ፒያኖ የተሠራው ጣልያን ሀገር ውስጥ በባርቶሎሚዮ ክሪስቶፎሪ (1655 –1731) ሲሆን ይህ ሠው በፈርዲናንዶ ዲ መዲቺ የሙዚቃ መሣሪያ ጠባቂ ተደርጎ የተቀጠረ ሠው ነበር።

### ታሪክ እና የሙዚቃ ስራ
እንደ ሃይድን፣ ሞዛርት እና ቤትሆቨን የሉ የሙዚቃ ጠበብቶች የተጠቀሙበት ፒያኖ በአሁኑ ጊዜ ካለው ፒያኖ እንደሚለይ ግልፅ ነው። የሮማንቲኮች ሙዚቃ ለራሱ የተፃፈው ከዘመናዊዮቹ ፒያኖዎች የተለየ ተደርጎ ነው።

## ዘመናዊው ፒያኖ

### የፒያኖ ዓይነቶች
ዘመናዊዩ ፒያኖ በሁለት ዓይነት ተመርቶ ይቀርባል። እነዚህም ግራንድ ፒያኖ እና አፕራይት ፒያኖ ናቸው።
#### ግራንድ ፒያኖ
ማለት

#### አፕራይት ፒያኖ

### ቁልፎች
ጂ፡ቁልፍ

### ፔዳሎች

#### መደበኛ ፔዳል

#### ያልተለመደ ፔዳል

### አሠራር

### ጥንቃቄ እና ጥገና

### ቅኝት

### ፊዚካ

## የታወቁ ፒያኖ አምራቾች

## አስተዋፅዖ

## ይዩ
* የፒያኖ ዋና ዋና ክፍሎች
* ድረም (ከበሮ)
* ሳክሶፎን
* ክላርኔት
* ትራምፔት
* ጊታር

## ማስታወሻ

## ማጣቀሻ

## ለተጨማሪ ንባብ

## የውጭ ማያያዣዎች

* የፒያኖ ገፅ
* History of the Piano Forte ፣ የብላይንድ ፒያኖ ቱነርስ ማህበር፣ UK
* የፍሬድሪክ ታሪካዊ የፒያኖ ስብስብ

መደብ:የቁልፍ የሙዚቃ መሣሪያዎች
መደብ:ፒያኖ
መደብ:የሙዚቃ መሣሪያዎች
ጊታር

:*ደግሞ ይዩ [[የጊታር ትምህርት መማሪያ‎]]*
thumb|right|250px|ጊታር
**ጊታር** በተወጠሩ ክሮች (ጅማት) አማካኝነት ድምፅ የሚፈጥር ዘመናዊ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። ይህ መሣሪያ በጣቶች ወይም በመከርከሪያ ክሮቹን በመምታት ወይንም በመነካካት መጫወት ይቻላል። የጊታር ክፍሎች ዋናው ሣጥን እና አንገቱ ሲሆን በአንገቱ ላይ የሚያልፉ የተወጠሩ ጅማቶች (በመደበኛው ብዛታቸው ፮ (ስድስት) ሲሆን በሌሎች የጊታር አይነቶች ቁጥሩ ሊበዛ ይችላል።) አሉት።

## ታሪክ

## ዓይነት ==2

### ኢ-ኤሌክትሪክ ጊታር
#### ክላሲክ ጊታሮች 1

#### ፍላሜንኮ ጊታሮች

#### ብረት ጅማት ጊታሮች
#### አስራ ሁለት ጅማት ጊታሮች
#### የሩሲያ ጊታሮች  ምን ምን ናቸው
#### ቴኖር ጊታሮች

### የኤሌክትሪክ ጊታር  ምን ምን ናቸው

## አሠራር እና አካላቶች ==ልኬት

## ቅኝት2 ==a

## መለዋወጫዎች

## ማስታወሻዎች

## ይዩ
* የጊታር ዋና ዋና ክፍሎች
* ድረም (ከበሮ)
* ፒያኖ
* ክላርኔት
* ትራምፔት
* ሳክሶፎን

## የውጭ ማያያዣዎች
* Instruments In Depth: The Guitar  ከ Bloomingdale የሙዚቃ ት/ት ቤት (ኦክሮበር, 2007)
* Stalking the Oldest Six-String Guitar 
* Guitar physics 
* International Guitar Research Archive 
 

መደብ:የክር የሙዚቃ መሣሪያዎች
መደብ:ጊታር
መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቃ መሳሪያዎች
መደብ:የሙዚቃ መሣሪያዎች
ሳክሶፎን

thumb|right|250px|ሳክሶፎን
**ሳክሶፎን** አንዳንድ ጊዜም **ሳክስ** እየተባለ የሚጠራው ዘመናዊ የትንፋሽ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። ይህ መሣሪያ በዋናነት የሚሠራው ከነሐስ እና በውስጡ አየርን የሚያስተጋባ ኃይል ያለው ድምፅ እንዲፈጥር ተደርጎ ነው። ይህ መሣሪያ እንደ ክላርኔት ባለ ነጠላ ምላስ መንፊያ አለው። በመሳሪያው ለመጫወት በመንፊያው በኩል አስፈላጊውን ድምፅ የሚመጥን ኃይል ያለው አየር በማስገባት ነው። በመሣሪያው ወገብ ላይ ያሉትን ቁልፎች በእጅ ጣት በመጫን የድምፁን ቅጥነት እና ውፍረት መቀያየር ይቻላል። መሣሪያው ለመጀመሪያ ጊዜ የተሠራው በቤልጂየማዊው የሙዚቃ ምሁር አዶልፍ ሳክስ ሲሆን የፈጠራ መብቱን (patent) በሕግ ያስመዘገበው ሰኔ ፲፰ ቀን ፲፰፻፴፰ ዓ/ም ነው።

## ታሪክ

## ገለፃ

### አስፈላጊ መሣሪያዎች

### መንፊያ እና ምላስ

## መያዣዎች

## ጥቅሞች

### ለቡድን ስራ

### የኤንዲያን ሙዚቃ

## ተዛማጅ የሙዚቃ መሣሪያዎች

### ልዩ ልዩ ሳክስፎኖች

### ተመሣሣይ የሙዚቃ መሣሪያዎች

#### ባምቡ ሳክስፎኖች

## ኖታዎች

## ይዩ
* የሳክሶፎን ዋና ዋና ክፍሎች
* ድረም (ከበሮ)
* ፒያኖ
* ክላርኔት
* ትራምፔት
* ጊታር

## ማስታወሻዎች

## ማጣቀሻዎች

## የውጭ ማያያዣዎች

* Instruments In Depth: The Saxophone  በምስል የታገዘ ከBloomingdale የሙዚቃ ትምህርት ቤት (ጁን, 2009)
* Saxophone acoustics  ከUniversity of New South Wales.

መደብ:የትንፋሽ የሙዚቃ መሣሪያዎች
መደብ:ሳክሶፎን
መደብ:የሙዚቃ መሣሪያዎች
ክላርኔት

thumb|right|100px|ክላርኔት
**ክላርኔት** ዘመናዊ የትንፋሽ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። የዚህ መሣሪያ ስያሜ የመጣው *et* ከምትለው የመጨረሻ ቅጥያ (ትርጉሟ *ትንሽ* ማለት ነው።) ጋር *clarino* የሚለውን የጣልያንኛ ቃል (ትርጉሙ *[[ትራምፔት]]* ማለት ነው።) ጋር በማያያዝ *ትንሽ ትራምፔት* የሚል ትርጉም በመስጠት ነው። ይህ መሣሪያ እንደ [ሳክሶፎን ሁሉ ባለነጠላ መንፊያ አለው። መሣሪያውን ለመጫወት በመንፊያው ለተፈለገው የ[ድምፅ መጠን የሚመጥን አየር በማስገባት እና በእጅ ጣቶች መሳሪያው ወገብ ላይ ያሉትን ቁልፎች በመጫን የሚወጣውን ድምፅ ውፍረት እና ቅጥነት መመጠን ይቻላል።

## ባህሪያት

### ቶን

### ሬንጅ

## አሠራር

### አስፈላጊ ነገሮች

### መንፊያ እና ምላስ

## ድምፅ መፍጠሪያዎች

## ታሪክ

## የተራዘመ የክላርኔት ቤተሠብ

## ይዩ
* የክላርኔት ዋና ዋና ክፍሎች
* ድረም (ከበሮ)
* ፒያኖ
* ሳክሶፎን
* ትራምፔት
* ጊታር
## ማስታወሻዎች

## ለተጨማሪ ንባብ

## የውጭ ማያያዣዎች
* The International Clarinet Association
* Comprehensive list of clarinets 
* The-Clarinets.net - Comprehensive clarinet info-site, non-commercial
* Clarinet acoustics
* Comprehensive list of fingerings for Kinderklarinettes and Boehm-, Albert-, and Oehler-system clarinets
* UNM List of Clarinet Repertoire 
* Clarinets in the Edinburgh University Collection of Historic Musical Instruments 
* Clarinet Fingering Chart
* Interactive Clarinet Fingering Trainer

መደብ:የትንፋሽ የሙዚቃ መሣሪያዎች
መደብ:ክላርኔት
መደብ:የሙዚቃ መሣሪያዎች
ትራምፔት

thumb|right|350px|ትራምፔት
**ትራምፔት** ዘመናዊ የትንፋሽ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። ይህ መሣሪያ ከነሐስ የሚሠሩ የሙዚቃ መሣሪያዎች ውስጥ ከፍተኛውን የኖት ሬንጅ የሚያወጣ ነው። መሣሪያውን ለመጫወት በከንፈር መንፊያውን በመያዝ ወደትራምፔቱ ቱቦ ውስጥ አየር በተወሠነ የኃይል መጠን ማስገባትን ይጠይቃል። በመቀጠልም በመሣሪያው ወገብ ላይ የሚገኙትን ቁልፎች በእጅ ጣት በመነካካት ውስጥ ያለውን ድምፅ ፈጣሪ አየር ሞገድ መስጠት ይቻላል። ይህም የሚፈጠረውን ድምፅ ውፍረት እና ቅጥነት ለመቀያየር ይረዳል።

## ታሪክ

## አሠራር

## የትራምፔት ዓይነቶች

### የጣት አጠቃቀም

### የተራዘሙ ዘዴዎች

### መመሪያዎች እና የዘዴ መፅሐፍት

## የሙዚቃ ዓይነቶች

### ሶሎዎች

ባሱንስ
* የትራምፔት ዋና ዋና ክፍሎች
* ድረም (ከበሮ)
* ፒያኖ
* ክላርኔት
* ሳክሶፎን
* ጊታር

## ማጣቀሻዎች

### ማስታወሻዎች

### መዛግብት
* Don L. Smithers, *The Music and History of the Baroque Trumpet Before 1721*, Syracuse University Press, 1973, ISBN 0-8156-2157-4
* ፊሊፕ ቤት, *The Trumpet and Trombone: An Outline of Their History, Development, and Construction*, Ernest Benn, 1978, ISBN 0-393-02129-7
* ሮጀር ሸርማን, *Trumpeter's Handbook: A Comprehensive Guide to Playing and Teaching the Trumpet*, Accura Music, 1979, ISBN 0-918194-02-4
* ስታን ሻርዲንስኪ, *You Can't Be Timid With a Trumpet: Notes from the Orchestra*, Lothrop, Lee & Shepard Books, 1980, ISBN 0-688-41963-1
* ሮበርት ባርክሌይ, *The Art of the Trumpet-Maker: The Materials, Tools and Techniques of the Seventeenth and Eighteenth Centuries in Nuremberg *, Oxford University Press, 1992, ISBN 0-19-816223-5
* ጀምስ አርተር ብራውንሎው, *The Last Trumpet: A History of the English Slide Trumpet*, Pendragon Press, 1996, ISBN 0-945193-81-5
* ፍራንክ ጋብሪል ካምፖስ, *Trumpet Technique*, Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-516692-2
* ጋብሪል ካሶን, *The Trumpet Book*, pages 352+CD, illustrated, Zecchini Editore, 2009, ISBN 88-87203-80-6

## የውጭ ማያያዣዎች

* International Trumpet Guild international trumpet players' association with online library of scholarly journal back issues, news, jobs and other trumpet resources.
* Trumpet Playing Articles by Jeff Purtle, protege of Claude Gordon
* Jay Lichtmann's trumpet studies  Scales and technical trumpet studies.
* Dallas Music — a non-profit musical instrument resource site
* 
* Trumpet History articles  essays on trumpet history and construction.
* Trumpet Exercises a wiki-based trumpet exercise database.

መደብ:የትንፋሽ የሙዚቃ መሣሪያዎች
መደብ:ትራምፔት
መደብ:የሙዚቃ መሣሪያዎች
ጊልጋመሽ

[280px|thumbnail|[ኩነይፎርም ጽሕፈት መጀመርያ ሲፈታ የጊልጋመሽ ስም «ኢዝዱባር» መስሎአቸው በ1868 ዓ.ም. እንደ ተሳለ። ]]
**ጊልጋመሽ** (ወይም **ቢልጋመሽ**፥ በቅድመኞቹ ሱመርኛ ጽላቶች) የኡሩክ 4ኛው ንጉሥ ነበረ። በሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር ላይ 126 ዓመታት እንደ ነገሠ ይጠቀሳል። እንዲሁም *[[የጊልጋመሽ ትውፊት]]* የሚባለው ሥነ ጽሑፍ አለ። በዚህ በኩል አባቱ ሉጋልባንዳ ይባላል። ጊልጋመሽም በኡሩክ የነገሰው ከሉጋልባንዳ ተከታይ ከዱሙዚድ፣ አሣ አጥማጁ ቀጥሎ እንደ ነበር ይባላል። 

በአንዱ ጽላት የኤንመባራገሲ ልጅ የኪሽ ንጉስ አጋ ከጊልጋመሽ ጋር ሲዋጋው፣ ጊልጋመሽ አሸነፈው። ኤንመባራገሲና አጋ ታሪካዊ የኪሽ ነገሥታት መሆናቸው በስነ ቅርስ ረገድ እርግጠኛ ስለ ሆነ፤ ጊልጋመሽ ደግሞ አፈታሪካዊ ብቻ ሳይቀር ታሪካዊ ንጉስ እንደ ሆነ ይገመታል።
ሌላ ሰነድ *[[የቱማል ጽሑፍ]]* እንደሚለን፣ ጊልጋመሽ የኒፑር ቤተ መቅደስ ከኪሽ ያዘ። ይህም ቤተ መቅድስ በሱመር ሙሉ ሥልጣን የሰጠ ሆነ። 

|-

መደብ:የሱመር ነገሥታት
አሉላ ዮሐንስ

**አሉላ ዮሐንስ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ ከመሆኑም በተጨማሪ፣ ጊታር፣ ኪቦርድ፣ አርሞኒካ፣ ከበሮ (ድረም)ና ፒያኖን በደንብ የሚጫወት ሁለገብና ዘመናዊ አርቲስት ነው።

## የህይወት ታሪክ
ድሬዳዋ ተወልዶ ያደገው አሉላ ዮሐንስ ዕድገቱ በአዳሪ ት/ቤት ውስጥ ነበር። በዚህ አዳሪ ት/ቤት ውስጥ እያለ የሙዚቃ ስሜት አድሮበት መጫወት ጀመረ።

ከሙዚቃ መሳሪያዎች ጊታር በደንብ መጫወት የጀመረው ወደ አዲስ አበባ በመምጣት ትንሽ እንደቆየ ነበር። በ፲፱፻፶ ዓ.ም. መጨረሻዎች ለትምህርት ወደ ጀርመን ሀገር ሄደ። ከዚያም ለሦስት ዓመት ተኩል የሕክምና ትምህርቱን ከተማረ በኋላ በማቋረጥ ወደ ኮንሰርቫቶሪ የሙዚቃ ት/ቤት ገባ። እዚህ የሙዚቃ ት/ቤት እያለም «Mr. President» /ሚስተር ፕሬዝዳንት/ የተባለውን የመጀመሪያውን ሸክላ አሳተመ።

አሉላ ወደ አሜሪካ በመሄድ ከሁለት አልበሞች በተጨማሪ አራት ሸክላዎች አሳትሟል። አሉላ በአሥራ አንድ ቋንቋዎች ይጫወታል። አማርኛ፣ ትግርኛ፣ እንግሊዝኛ፣ ስፓንኛ፣ ጣሊያንኛ፣ ፈረንሳይኛ፣ ጀርመንኛና ዕብራይስጥኛ ወዘተ... አቀላጥፎ ይናገራል። ድሬዳዋ እያለ **ስንታየሁ** ይባል ነበር። «ስንታየሁ» የምትባለውም ሙዚቃ ከሕዝብ ጋር አስተዋወቀችው። አሉላ ከ፴ ዓመታት በላይ ረጅም የሙዚቃ ሕይወት ያለው አርቲስት ነው።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
አባይ በለጠ

**አባይ በለጠ** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ የነበረ ሲሆን ለስላሳ ወይም የትካዜ ዜማዎች በመጫወት ይታወቃል።

## የህይወት ታሪክ
አባይ በለጠ በ፲፱፻፶፬ ዓ.ም. አሪዞና የምሽት ክበብ ውስት በድምፃዊነት ተቀጥሮ ድምፁን ከሙዚቃ ጋር ሲያርቅ ከቆየ በኋላ በዚያው ዓመት በጦር ሠራዊት ክፍል በድምጻዊነት ተቀጥሮ ለ፲፱፻፶፭ ዓ.ም. መግቢያ እንቁጣጣሽ በዓል በመድረክ ላይ ወጥቶ በሕዝብ ፊት መጫወት ጀመረ። ሙዚቃን እንዲወድ በይበልጥ ስሜት ያደረበት እራሱ መጫወት ከጀመረ በኋላ እንደሆነ አባይ ይናገራል።

## የሥራዎች ዝርዝር
እስከ ፲፱፻፶፯ ዓ.ም. ድረስ ፲፫ ያህል ዜማዎችን ተጫውቷል። ከእነርሱም መካከል «የአዲስ አበባ ውበት»፣ «ምነው ብታስቢ» እና «ሳገኝ ከተፍ ያለች» የሚባሉት ይገኙበታል።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ምኒልክ ወስናቸው

**ምኒልክ ወስናቸው** ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ድምፃዊ ሲሆኑ **ጋሽ ጀምበሬ** በመባልም ይጠራሉ።
## የህይወት ታሪክ
በአዲስ አበባ ከተማ ተወልደው ሐረርጌ ያደጉት ምኒልክ ወስናቸው የ፪ኛ ደረጃ ትምህርታቸውን አጋምሰው ለ፭ ዓመታት ያህል በፈረንሣይ ትምህርት ቤት ካጠኑ በኋላ በ፲፰ ዓመት ዕድሜያቸው በቀ.ኃ.ሥ. ቲያትር ቤት በድምፃዊነት ተቀጠሩ።

ምኒልክ የመድረክ ላይ ጧፏቸውን «አልማዝ እያሰብኩሽ» በሚል ምርጥ ዜማ ካበሩ በኋላ በአጭር ጊዜ ውስጥ ፋጣን የሆነ የኪነ ጥበብ ሰውነታቸውን በማስመስከር አንቱ ከሚያሰኝ ደረጃ ደርሰዋል።

የኢትዮጵያን ባህልና ሙዚቃ ስልት በሱዳን፣ በኡጋንዳ፣ በታንዛኒያ፣ በኬኒያ፣ በሶቭየት ሕብረትና በአሜሪካ በመሳሰሉት አገሮች በመዘዋወር ያስተዋወቁ የባህል አምባሳደር ነበሩ።

ምኒልክ የሚደነቁት ቀደም ሲል ባቀረቡት የአማርኛ ሙዚቃቸው ብቻ ሳይሆን የተዋጣላቸው ዓለም አቀፍ ወይም በሙዚቃ ባለሙያዎች አጠራር የኦፔራ ዜማዎችን የሚጫወቱ ልዩ ተሰጥኦ የነበራቸው የኪነ ጥበብ ፈርጥ ሲሆኑ ቀደም ሲል በሸክላ፣ ካሴትና ሲዲ ያስቀረጿቸው ሙዚቃዎች ለትውልድ የሚተላለፉ ቅርሶች ሆነው ሲዘከሩ ይኖራሉ።

ምኒልክ የብሔራዊ ቲያትር ቤት የድምፃውያን ቁንጮ የነበሩ ሲሆን ቆየት ሲሉ ካቀረቡዋቸው ዜማዎች «አፈር አትንፈጊኝ» የተሰኘው እና ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ደግሞ ከዘፈኑዋቸው ውስጥ «እትት በረደኝ፣ ፍቅር ይበርዳል እንዴ» እና «ጋሽ ጀምበሬ» የተሰኙ ከፍተኛ ተደማጭነትን አግኝተዋል።

## ማጣቀሻ


መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ከበሮ (ድረም)

thumb|right|250px|ድራም ሴት
**ከበሮ** (ድረም) በእንግሊዝኛው *Drum Kit* ወይም *Drum Set* አንዳንዴም *trap set* እየተባለ የሚጠራው የተለያዩ አይነት የድረም እና የጠፍጣፋ ሠሀን መሣይ የመሣሪያ ዓይነቶችን እንዲሁም በአብዛሀኛው ተያያዥነት ያላቸውን ድምፆች ማፍለቅ የሚችሉ መሣሪያዎችን አጣምሮ የያዘ ዘመናዊ የምት የሙዚቃ መሣሪያ ነው። እነዚህን ስብስቦች እንደ ቀጭን እንጨት ወይም የሙዚቃ መዶሻ አልያም ተመሣሣይ መሣሪያ በመጠቀም መምታት ይቻላል። ይህን መሳሪያ ከበሮ መች (እንግሊዝኛ *Drummer*) በተገቢው መንገድ መጫወት ይችላል። ከዚህ በተጨማሪ ባስ ድረም የሚባለው በእግር የሚመታ ፔዳል መዋቅር ያለው ሲሆን ሌላው ደግሞ እርስ በርስ የሚገጣጠሙ ሁለት ስሀኖች በእግር ለመምታት የሚረዳ ፔዳል ያለው ነው።

## ታሪክ እና እድገት

### ቀረፃ

## ዋና ዋና አካላት

## መሠረታዊ ድረም ጥምር

### መለዋወጫ

### የኤሌክትሪክ ጥምር ከበሮ

### ምጠና

## የድምፅ ናሙናዎች

## ይዩ
* የጥምር ከበሮ ዋና ዋና ክፍሎች
* ከበሮ
* ፒያኖ
* ሳክሶፎን
* ክላርኔት
* ትራምፔት
* ጊታር
## ማስታወሻዎች

## ማጣቀሻዎች

## የውጭ ማያያዣዎች
* 

መደብ:የምት የሙዚቃ መሣሪያዎች
መደብ:ከበሮ
መደብ:የሙዚቃ መሣሪያዎች
ሙላቱ አስታጥቄ

thumb|right|ሙላቱ አስታጥቄ
**ሙላቱ አስታጥቄ** አንጋፋ ኢትዮጵያዊ ሙዚቀኛ ሲሆን ኢትዮ ጃዝ የተባለውን የሙዚቃ ስልት በመፍጠር የኢትዮጵያን የጃዝ ሙዚቃ ዕድገት ከፍተኛ ደረጃ ላይ ያደረሰ ሰው ነው። ሙላቱ በዚህ ሥራው ከመወደዱና ከመደነቁም ሌላ በዓለም ላይ ብዙ የኢትዮ ጃዝ አፍቃሪዎችን አፍርቷል። በሥራውም የአብራውዝ ግራንት አሸናፊ ሆኗል።

thumb|right|ሙላቱ ከባልደረቦቹ ጋር፣ መድረክ ላይ
## Life story
ሙላቱ አስታጥቄ በጅማ ከተማ በ1935 ዓ/ም ተወለደ። የልጅነት ጊዜውን አዲስ አበባ ውስጥ ያሳለፈው ሙላቱ በትምህርቱ ጎበዝ ስለነበረ ቤተሰቦቹ ለትምህርት መሐንዲስነት (ኢንጅነሪንግ) አንዲያጠና ወደ ታላቋ ብሪታኒያ ቢላክም ውስጡ በነበረው የሙዚቃ ፍቅር ተልእኮው የሙዚቃ ሆነ። ብርቅዬው የሙዚቃ ቀማሪ ላለፉት 40 ዓመታት በ'ጃዝ' ሙዚቃ ውስጥ ኖሯል። ኢትዮጵያን ለዓለም በ'ጃዝ' ያስተዋወቀው ሙላቱ አለማኛ ውስጥ በስሙ መንገድ ተሰይሞለታል፣ በአሜሪካም የበርክሊ የሙዚቃ ኮሌጅ የመጀመሪያው ጥቁር የሙዚቃ ተማሪ ነበር። 
ሙላቱ በዚሁ ኮሌጅ የአፍሪቃን ትምህርቶች ክፍል አማካሪነት ሹመት አግኝቷል። ሙላቱ አስታጥቄ «ብሮክን ፍላወር» የተባለው ፊልም ላይ ሙዚቃ በመሥራት ትልቅ አድናቆትን አግኝቷል። ይህም ለኢትዮ ጃዝ ሙዚቃ ዕድገትና በዓለም ላይም ትልቅ ደረጃ እንዲያገኝ ረድቶታል።

ሙላቱ ለዓለም አቀፋዊ የሙዚቃ እድገት ስላደረገው ታላቅና ጉልኅ አስተዋፅፆ፤ በተጨማሪም በቀድሞ ኮሌጁ ተማሪዎች ላይ ስላሳደረው አርአያነት በቦስቶን የሚገኘው የበርክሊ የሙዚቃ ኮሌጅ ግንቦት 4 ቀን 240ዓ/ም ሙላቱን የክብር ዶክቶሬት ዲግሪ ሸልሞታል።http://www.berklee.edu/news/4308/eagles-alison-krauss-mulatu-astatke-receive-hono

## የፀሀፊው



መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
ተሰማ እሸቴ

**ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ** (፲፰፻፷፱ ዓ.ም. ተወለዱ) ሙዚቃቸው በሸክላ የተቀረፀው የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ሙዚቀኛ ናቸው።

## የሕይወት ታሪክ
ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ፥ካባታቸው፡ካቶ፡እሸቴ፡ጉቤ፡ከጐጃም፡በረንታና፡ከቦረና፡ጨከታ ፡ከናታቸው፡ከእማሆይ፡ወለተየስ፡ሀብቱ፡ከቡልጋ፡መስኖ፡ማርያም፡ይወለዳሉ።

የተወለዱት፥ሐምሌ ፳፡ቀን፥፲፰፻፷፱፡ዓ.ም.፥ምንጃር፡ቀርሾ፡ዐጥር፡በተባለው፡ስፍራ፡ነው።አባታቸው፡አቶ፡እሸቴ፥የራስ መኰንን፡ ጭፍራ፡ስለ፡ነበሩና፥መሰንቆም፡ስለሚጫወቱ፥ራስ፡መኰንንን፡ተከትለው፡ወደ፡ሐረር፡ሲኼዱ፥ነጋድራስንም፡በሕፃንነታቸው፡ይዘዋቸው፡ስለ፡ኼዱ፥ያደጉትና፡ዐማርኛ፡ትምህርታቸውን፡ያጠናቀቁት፡በሐረር፡ነው።

አባታቸው፡አቶ፡እሸቴ፥ሐረር፡እንዳሉ፡በመሞታቸው፥ነጋድራስ፥በወጣትነት፡ዕድሜ፥ዳግማዊ ዐፄ፡ ምኒልክን፡ተከትለው፡ወደ፡አዲስ አበባ፡መጡ።

በ፲፱፻፡ዓ.ም.፥ሙሴ፡ሆልስ፡የተባለ፡ጀርመናዊ፡በኢትዮጵያ፡ለብዙ፡ጊዜ፡ከቈየ፡በኋላ፥ወደ፡አገሩ፡ሲመለስ፥ዐፄ፡ምኒልክን፡በተሰናበተበት፡ጊዜ፥ጀርመን፡አገር፡ወስዶ፡የሚያስተምራቸው፡ሦስት፡ወጣቶች፡እንዲሰጡት፡ስለ፡ጠየቃቸውና፥ነጋድራስ፡ተሰማ፡እሸቴም፡በጥሩ፡ሠዓሊነታ ቸው፡በቤተ፡መንግሥቱ፡ስለ፡ታወቁ፦«ያ፡ተሰማ፡እሸቴ፥እጁ፡ብልኅ፡ነውና፥መኪና፡መንዳት ና፡መጠገን፡እንዲማር፡እሱ፡ይኺድ»፡ብለው፡ዐፄ፡ምኒልክ፡ስለ፡ወሰኑ፥ወደ፡ጀርመን፡አገር፡ለመኼድና፥ለኹለት፡ዓመት፡ያኽል፡የኦቶሞቢልን፡አሠራር፡ለመማር፡ቻሉ።

ነጋድራስ፥መሰንቆ፡መምታትና፡ዜማ፡ካባታቸው፡ተምረው፡ስለ፡ነበር፥ወደ፡ጀርመን፡አገር ፡ኼደው፡በቈዩበት፡ጊዜ፥ የተላኩበትን የሹፌርነትና የመካኒክነት ትምህርት አጠናቀው አጥጋቢ ውጤት ከማምጣታቸውም በላይ የመጀመሪያውን የአማርኛ ዜማ ሸክላ እዚያው በጀርመን ሀገር ሆነው ለማስቀረፅ በቅተዋል። በጀርመን ቆይታቸው ወቅት "ሂዝ፡ማስተርስ፡ቮይስ"፡ከሚባለው፡ኩባንያ፡ጋራ፡በመዋዋል፥መዲናና ዘለሰኛ ዜማዎች በ፲፯ አይነት ስልት እየተጫወቱ ተቀርፀዋል። ኩባንያውም ለዜማው ባለቤት የድካም ዋጋ እንዲሆን በወቅቱ ፲፯ ሺህ የጀርመን ማርክ ከፍሏቸዋል።  ይህም፥ዐዲስ፡አበባ፡ሲመለሱ፥በሀብታሞች፡ደረጃ፡ለመቈጠር፡ዕድል፡ሳይሰጣቸው፡ አልቀረም።

ነጋድራስ፡ተሰማ፡እሸቴን፡እጅግ፡ታዋቂ፡ካደረጓቸው፡ነገሮች፡አንዱ፥የነዚህ፡ዲስኮች፡ ኢትዮጵያ፡መምጣትና፥ሌላም፡ያማርኛ፡ዲስክ፡ስላልነበረ፥ለኻያ፡ዓመት፡ያኽል፥ዐቅም፡ባለው፡ቤተሰብ፡ዅሉ፡በግራሞፎን፡ይሰማ፡የነበረው፡የሳቸው፡ዘፈን፡ብቻ፡በመኾኑ፡ነው።ሌሎች፡ያማርኛ፡ዲስኮች፡የተቀረጹት፡ጠላት፡ኢትዮጵያ፡ሊገባ፡ኹለት፡ዓመት፡ያኽል፡ሲቀር ፥በነፈረደ ጐላ፥በነንጋቷ ከልካይና፡በነተሻለ መንግሥቱ፡ተጫዋችነት፡ወደ፡፲፱፻፳፭-፲፱፻፳፮፡ገደማ፡ነው።

ዐዲስ፡አበባም፡እንደ፡ተመለሱ፥የቤተ፡መንግሥት፡መኪናዎች፡ኀላፊ፡ኾነው፥የዘመኑን፡ታዋቂ፡ኢትዮጵያውያን፡ሾፌሮች፡አሠልጥነዋል።ስለ፡ዐፄ፡ምኒልክ፡በተጻፈ፡አንድ፡የታሪክ ፡መጽሐፍ፡ላይ፥ነጋድራስ፡መኪና፡ላፄ፡ምኒልክ፡ሲያሳዩ፡የተነሡት፡ፎቶግራፍ፡አለ።ጸሓፊው፡ግን፥በስሕተት፥"ፈረንጅ፡ሲያስጐበኝ"፡ብሎ፡ጠቅሶታል።

## ማጣቀሻ

ይድነቃቸው ተሰማ «የነጋድራስ ተሰማ እሸቴ ዐጪር የሕይወት ታሪክ» ("ሠምና፡ወርቁ፡ተሰማ፡እሸቴ"፥ጥቅምት፡፲፱፻፹፭፡ዓ.፡ም.፥ገጽ፡1-9።)

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
ፍሩት ኬክ

## አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች
:    5 የሾርባ ማንኪያ (125 ግራም) የገበታ ቅቤ
:    1 የቡና ስኒ (100 ግራም) ስኳር 
:   4 የቡና ስኒ (200 ግራም) የፉርኖ ዱቄት
:   3 ዕንቁላል
:    1 የሾርባ ማንኪያ ቤኪንግ ፓውደር
:    1 የቡና ስኒ (100 ግራም) ዘቢብ 
:    ግማሽ የቡና ስኒ (50 ግራም) የተገረደፈ ኦቾሎኒ
:    1 የሾርባ ማንኪያ ተከትፎ የደረቀ የብርቱካን ልጣጭ

## አዘገጃጀት
:1. ቅቤውንና ስኳሩን በደንብ እስኪለሰልስ ድረስ በዕንቁላል መምቻ መምታት፤
:2. ዕንቁላሉን ለብቻው መምታት፤
:3. ዕንቁላሉን ውሁዱ ላይ እየጨመሩ ኩፍ እስኪል መምታት፤
:4. ዱቄትና ቤኪንግ ፓውደሩን ለብቻ ቀላቅሎ ወደ ውሁዱ ጨምሮ በእጅ ወይም በዝርግ ጭልፋ ማዋሃድ፤
:5. ኦቾሎኒውን፣ ዘቢቡንና የብርቱካን ልጣጩን መጨመር፤
:6. በዘይት የተቀባ የኬክ መጋገሪያ ትሪ ላይ ሊጡን በማድረግ የሞቀ የዳቦ መጋገሪያ ውስጥ ማብሰል (በ170 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ለአንድ ሰዓት ያክል ማቆየት)፤
:7. ሲቀዘቅዝ ማቅረብ፡፡

መደብ:አበሳሰል
የኢትዮጵያ ሙዚቃ

[thumb|right|የ[በገና መደበኛ የጣት አቀማመጥ]]
## ታሪክ
### በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ጊዜ
#### ግራማፎን
የመጀመሪያውን ግራማፎን ወይም የሸክላ ማጫወቻ በ፲፰፻፹፱ ዓ.ም. ሄንሪ ደ አርሊንስ እና ኒኮላስ ሊዋንቲቭ ለዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ አመጡላቸው። ይኸውም ማጫወት ብቻ እንጂ ድምጽ አይቀዳም ነበር። በኋላ ግን በዓመቱ በ፲፱፻፺ ዓ.ም. ከንግሥት ቪክቶሪያ የተላኩ የእንግሊዝ መልዕክተኞች በመጡ ጊዜ ግራማፎኑንና ድምፅ መቅጃውን ይዘውላቸው መጡ።

ኢትዮጵያ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ድምፃቸው በዲስክ የተቀረፁት ዓፄ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ ናቸው። ዛሬ በእንግሊዝ አገር በለንደን ከተማ ብሪቲሽ ኢንስቲቲውት ኦፍ ሪኮርድ ሳውንድ በተባለው ሙዚየም ውስጥ ይገኛል።

#### በሸክላ ቀረፃ
በኢትዮጵያ የሙዚቃ ታሪክ በሸክላ የተቀረፀው የመጀመሪያው ዜማ የነጋድራስ ተሰማ እሸቴ ስራዎች ሲሆኑ ዘመኑም በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ዘመነ መንግሥት ነበር። ነጋድራስ ተሰማ እሸቴ በጀርመን ቆይታቸው ወቅት የጀርመን የሙዚቃ ድርጅት ጠይቋቸው የኢትዮጵያ መዲናና ዘለሰኛ ዜማዎች በ፲፯ አይነት ስልት እየተጫወቱ ተቀርፀዋል። ኩባንያው የተሰማ እሸቴን ዜማዎች በ፲፯ ሸክላዎች የቀረፀው ሲሆን ለዜማው ባለቤት የድካም ዋጋ እንዲሆን በወቅቱ ፲፯ ሺህ የጀርመን ማርክ ከፍሏቸዋል። በዘመኑ ብቻ ሳይሆን በኢትዮጵያም አሁንም እነዚህ የነጋድራስ ተሰማ እሸቴ ብርቅዬ ሸክላዎች በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ተቋም ውስጥ ተሰብስበው ይገኛሉ።

እነዚህ በተቋሙ እጅ ያሉት ፲፮ ሸክላዎች እያንዳንዳቸው ሁለት ዜማዎችን የያዙ ሲሆኑ ባጠቃላይ ፴፪ ዜማዎች ተቀርፀውባቸዋል። እያንዳንዱ የሸክላው ገፅ ላይ A ወይም B ተብሎ ተሰይሟል፣ የዜማው ስም ተፅፎበታል፣ የዜማው ባለቤት ተሰማ እሸቴ ስም አለ፣ ሸክላው ጀርመን ሀገር መሰራቱ እንዲሁም የሸክላው ቁጥር ተጠቅሷል።

በ፲፱፻፳፭-፳፮ ዓ.ም. አካባቢ የእነ ፈረደ ጎላ፣ ንጋቷ ከልካይና ተሻለ መንግሥቱ የዜማ ሸክላዎች ብቅ እስከሚሉ ድረስ የነጋድራስ ተሰማ እሸቴ ሸክላዎች ከ፳ ዓመታት በላይ አቅም ባላቸው ቤተሰቦች ዘንድ በብቸኝነት በግራማፎን ሲደመጡ ቆይተዋል።

### በቀ.ኃ.ሥ. ጊዜ
ግርማዊ ጃንሆይ በአልጋ ወራሽነታቸው በ፲፱፻፲፮ ዓ.ም. አውሮፓን ጎብኝተው ሲመለሱ አርባ የአርመን ተወላጆች በበጎ አድራጎት ለመርዳት ካስመጧቸው የመንፈስ ማነቃቂያና የሞራል መጠበቂያ እንዲሁም ለሀገሪቱ የሥልጣኔ እርምጃ ይጠቅማል በማለት የሙዚቃ ትምህርት ቤት አቋቋሙ። ከዚህ በኋላ በዚሁ ዓመተ ምሕረት ከወለጋ ጠቅላይ ግዛት ከሾጎሌ ፻፳ የሚሆኑ ወጣቶች መጥተው በሙዚቃ ትምህርት እንዲሰለጥኑ ተደርጎ በ፲፱፻፳፫ ዓ.ም. የግርማዊ ጃንሆይ ንግሥ በዓል በነዚሁ ሙዚቀኞች ተከብሮ ውሏል። እነዚህ የመጀመሪያው ኢትዮጵያውያን ሙዚቀኞች በጣሊያን ወረራ ጊዜ ግማሾቹ ሲገደሉ የቀሩትም ተበታትነዋል።

የኢትዮጵያ ነፃነት እንደተመለሰ ይኸው የሙዚቃ ክፍል ድርጅት አስፈላጊ በመሆኑ ከመስከረም ፳፩ ቀን ፲፱፻፴፬ ዓ.ም. ጀምሮ እንደገና እንዲቋቋም በግርማዊ ጃንሆይ ትዕዛዝ ተሰጥቶ ከጣሊያን ወረራ በፊት በቦይስካውትና በየትምህርት ቤቱ የሙዚቃ ትምህርት የጀመሩ ስለነበሩ ተመርጠው በካፒቴን ኬቮርክ ናልባንዲያን አስተማሪነት ሥራው በክቡር ዘበኛ ድርጅት ውስጥ ተጀመረ።

በኢትዮጵያ የሙዚቃ ሥልጣኔ የተስፋፋውና የተጀመረው ከውጭ ሀገር የሙዚቃ መምህራንን በማስመጣት በክቡር ዘበኛ ሙዚቃ ክፍል ሲሆን ለዚሁ ክፍል ከሰለጠኑት ብዙዎቹ በልዩ ልዩ ድርጅቶች ውስጥ በመሰማራት የሀገራቸውን ወጣቶች በሙዚቃ ጥበብ በማሰልጠን ላይ ይገኛሉ። ከዚህም በተረፈ ድርጅቱ ያሰለጠናቸውን የሙዚቃ አዋቂዎች በ፲፱፻፴፭ ዓ.ም. ወደ ምድር ጦር ሙዚቃ ክፍል እየላከ እንዲያስተምሩ አድርጓል።

በ፲፱፻፴፯ ዓ.ም. የአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት አሁን የቀ.ኃ.ሥ. ቲያትር ክፍል የተባለው ተቋቁሞ ቲያትር በሚታይበት ጊዜ የክብር ዘበኛ ሙዚቃ ክፍል ረድቷል።

የክብር ዘበኛ ሙዚቀኛ ክፍል በግርማዊ ቀ.ኃ.ሥ. መልካም አሳቢነት ከ፲፱፻፲፮ ዓ.ም. ሥራውን ከወጠነበት ቀን ጀምሮ የተጣለበትን አደራ በሚገባ ያከናወነ ለመሆኑ ከዚህ በላይ የተዘረዘሩትን ክፍሎች የረዳ ከመሆኑም በላይ በኢትዮጵያ ዘመናዊ የአማርኛ ሙዚቃን አራቆ በመቀመር ለሌሎች ሁሉ መልካም አርአያ ሆኖ የኢትዮጵያ ዜማ ከሀገሩ አልፎ በሌላው ዓለም እንዲታወቅ አድርጓል። በ፲፱፻፶፩ ዓ.ም. በቀ.ኃ.ሥ. ቲያትር ቤት በተደረገው የሙዚቃ ውድድር የክ/ዘ ሙዚቃና ቲያትር ክፍል ፩ኛ ሆኖ የተሸለመ ከመሆኑም በላይ እስከ ዛሬ ድረስ ሌላ ውድድር ስላልተደረገ የከፍተኛነቱን ደረጃ አሁንም እንደያዘ ነው።

## ተዛማጅ መጣጥፎች
*የኢትዮጵያ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች
## ማጣቀሻዎች


## ዋቢ ምንጮች
*
*ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻ 

*
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ታኅሣሥ ፲፩

**ታኅሣሥ ፲፩** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፩ኛ ቀን ሲሆን፤ ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፷፭ ቀናት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማርቆስ እና ዘመነ ማቴዎስ ደግሞ ፪፻፷፬ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

* ፲፱፻፷፯ ዓ/ም  - ሐምሌ ፩  ቀን ፲፱፻፷፮ ዓ/ም "ኢትዮጵያ ትቅደም" የሚለውን መፈክር የነደፈውና ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን መስከረም ፪ ቀን ፲፱፻፷፯ ዓ/ም፣ ከሥልጣን ያወረዳቸው ወታደራዊ ደርግ፣ ፷ዎቹን ከፍተኛ ሹማምንት ከገደለ ከአንድ ወር በኋላ፣  "የኢትዮጵያ ኅብረተ ሰብአዊነት"ን (የኢትዮጵያ ሶሻሊዝም) በይፋ ያወጀበት ዕለት ነው፡፡

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*  

መደብ:ዕለታት
የዓሣ ጉላሽ በሩዝ

አስፈላጊ ጥሬ ዕቃዎች
:    8 መካከለኛ ጭልፋ (800 ግራም) በትልቁ የተከተፈ ተላፒያ ዓሣ
:    2 መካከለኛ ጭልፋ (300 ግራም) በደቃቁ የተከተፈ ቲማቲም 
:    3 ፍሬው ወጥቶ የተከተፈ ቃርያ
:    2 መካከለኛ ጭልፋ (300 ግራም) በደቃቁ የተከተፈ ቀይ ሽንኩርት
:    4 የሾርባ ማንኪያ በደቃቁ የተከተፈ ነጭ ሽንኩርት
:    4 የሾርባ ማንኪያ የቲማቲም ድልህ
:    6 የሾርባ ማንኪያ (100 ሚሊ ሊትር) ዘይት
:    4 መካከለኛ ጭልፋ (250 ግራም) የተቀቀለ ሩዝ
:    ግማሽ የሻይ ማንኪያ ቁንዶ በርበሬ
:    ግማሽ የሻይ ማንኪያ ጨው

አዘገጃጀት
:1. ቀይ ሽንኩርቱን በዘይት ማቁላላት፤
:2. ነጭ ሽንኩርቱን ጨምሮ ትንሽ ማማሰል፤
:3. የቲማቲም ድልህ ጨምሮ ማዋሃድ፤
:4. የተከተፈውን ቲማቲም መጨመርና በደንብ እስኪበስል ማንተክተክ፤
:5. ከላይ በተሠራው ሶስ ዓሣውን፣ ቁንዶ በርበሬና ጨውን ጨምሮ ማማሰል፤
:6. ሲበስል ቃርያ ነስንሶ ከሩዙ ጋር ቀላቅሎ ማቅረብ፡፡

መደብ:አበሳሰል
ካሮት ፑሬ

:   3 መካከለኛ ጭልፋ (300 ግራም) የተከተፈ ቀይ ሽንኩርት
:    2 መካከለኛ ጭልፋ (200 ግራም) የተከተፈ የሲለሪ ግንድ 
:    5 የቡና ስኒ (250 ግራም) የፉርኖ ዱቄት
:    1 የሾርባ ማንኪያ የቲማቲም ድልህ
:    10 መካከለኛ ጭልፋ (1 ኪሎ ግራም) የተከተፈ ካሮት
:    2 መካከለኛ ጭልፋ (200 ግራም) የተከተፈ ባሮ ሽንኩርት
:    8 የሾርባ ማንኪያ (200 ግራም) የገበታ ቅቤ
:    ቡኬጋርኒ
:    1 የሻይ ማንኪያ ጨው
:    1 የሻይ ማንኪያ ቁንዶ በርበሬ
:    ግማሽ ሊትር ወተት ወይም ክሬም
:    1 ኪሎ ግራም በትንንሹ የተቆራረጠ ዳቦ
:    3 ሊትር ነጭ የበሬ ወይም የበግ መረቅ (ቢፍ/ላምብ ኋይት ስቶክ)
:    ሩብ ሊትር ዘይት

## አዘገጃጀት
:1. በወፍራም ብረት ድስት ቅቤውን ማቅለጥና ማሞቅ፤
:2. ቀይ ሽንኩርት፣ ሲለሪ፣ ካሮትና ባሮ ሽንኩርቱን ጨምሮ በነጩ በደንብ ማብሰልና ዱቄቱን ጨምሮ ማማሰል፤
:3. የቲማቲም ድልሁን መጨመር፤
:4. በዝግታ መረቁን እየጨመሩ በማማሰል ጨውና ቁንዶ በርበሬውን ጨምሮ እንዲበስል ማድረግ፤
:5. ቡኬጋርኒውን ጨምሮ ለአንድ ሰዓት ያህል ማብሰል፤
:6. ቡኬጋርኒውን አውጥቶ ድስቱን ካወረዱ በኋላ ንፁህ ብረት ድስት ከሥሩ በማድረግ በአትክልት መፍጫ መፍጨት፤
:7. ድስቱን ለግማሽ ሠዓት ለሰስ ያለ እሳት ላይ አብስሎ ማውረድ፤
:8. ክሬም ወይም ወተቱን አፍልቶ በትኩሱ መጨመር፤
:9. ዳቦውን በትንሹ በአራት ማዕዘን ቅርፅ ቆርጦ ዘይቱን አግሎ መጥበስ፤
:10. ለገበታ ሲፈለግ የተጠበሰውን ዳቦ በላዩ ጨምሮ ማቅረብ፡፡

መደብ:አበሳሰል
ጳጉሜ ሲወልስ ጎተራህን አብስ

**ጳጉሜ ሲወልስ ጎተራህን አብስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ጨዋነሽ ቢሏት ሳቁ ገደላት

**ጨዋነሽ ቢሏት ሳቁ ገደላት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እራሱን የሚያውቅ ሰው ያልሆነውን ሆንክ ሲሉት የሚፈጠረውን ትዝብት ያሳያል;
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ታኅሣሥ ፲፪

**ታኅሣሥ ፲፪** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፩ኛ ቀን ሲሆን፤ ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፷፬ ቀናት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማርቆስ እና ዘመነ ማቴዎስ ደግሞ ፪፻፷፫ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፰፻፲ ዓ/ም - በዘመነ መሳፍንት ፮ ጊዜ ከንጉሥነት ሥልጣናቸው የተሻሩት እና የነገሡት ዓፄ ተክለ ጊዮርጊስ በዚህ ዕለት በትግሬው መሥፍን በራስ ወልደ ሥላሴ ዘመን አርፈው፣ አክሱም ጨለቆት ሥላሴ ተቀበሩ።

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - የጎጃሙ ራስ ኃይሉ ተክለ ሃይማኖት አማቻቸው የነበሩትን ደጃዝማች አበራ ካሣን እና ወንድማቸውን ደጃዝማች አስፋ ወሰን ካሣን ‘አይዟችሁ አትነኩም’ ብለው አታለው ካስገቡ በኋላ አሳልፈው ለፋሺስት ኢጣልያ ኃይሎች አስረከቧቸው። የጣልያኖቹም ጄኔራል ትራኪያ ወንድማማቾቹን ፍቼ ላይ በዚህ ዕለት አስረሽኖ አንገታቸውን አስቆርጦ ገደላቸው።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ፤ የሱዳን ሪፑብሊክ ፕሬዚደንት፤ የላይቤሪያ ምክትል ፕሬዚደንት እና የዛምቢያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር፣ ስለኢየሩሳሌም ከሮማው ጳጳስ እና ከኢጣልያ ፕሬዚደንት ሊዮኔ ጋር የሦስት ቀን ውይይት ለማካሄድ ሮማ ገቡ።

* ፲፱፻፷፯ ዓ/ም  - የደርግ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት "የኢትዮጵያ ኅብረተ ሰብአዊነት"ን (የኢትዮጵያ ሶሻሊዝም) በይፋ ካወጀ በኋላ፣  ቀዳሚ ተግባሩ ያደረገው "ብሔራዊ የዕድገት በኅብረት የዕውቀትና የሥራ ዘመቻ" የተሰኘ ፷ ሺ የሁለተኛ ደረጃ፣ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችና አስተማሪዎችን በመላ አገሪቱ አሰማራ። የጊዘውም መፈክር ፣"በዕድገት በኅብረት - እንዝመት፣ ወንድና ሴት ሳንል ባንድነት" የሚል ነበር

## ልደት

## ዕለተ ሞት
*፲፰፻፲ ዓ/ም - ዓፄ ተክለ ጊዮርጊስ አርፈው አክሱምጨለቆት ሥላሴ ተቀበሩ።  በወቅቱ እዚያው ይኖር የነበረው እንግሊዛዊው ናትናኤል ፒርስ ዓፄው ሲሞቱ እድሜያቸው ፷፮ ዓመት እንደነበረና ዕለቱ የቅዱስ ሚካኤል እና የቅዱስ ፋሲለደስ ክብረ በዓል ስለነበር የሬሳ ሳጥን መሥሪያ እንጨት መቁረጥ ባለመቻሉ ያለ ሬሳ ሳጥን ተቀበሩ ይላል።  

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - ወንድማማቾቹ ደጃዝማች አበራ ካሣ እና ደጃዝማች አስፋ ወሰን ካሣ በዚህ ዕለት ፍቼ ከተማ ላይ በፋሺስት ኢጣሊያውያን እጅ ተገደሉ

## ዋቢ ምንጮች

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)
*  ሪፖርተር 
* Mockler, Anthony; Haile Selassie’s War (2003)
* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973
* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ሆድ ባዶ ይጠላል

**ሆድ ባዶ ይጠላል** የአማርኛ [ሌ]] ነው።

## ትርጉሙ

:
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ታኅሣሥ ፲፯

**ታኅሣሥ ፲፯** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፯ተኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹፪ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፶፱ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶፰ ቀናት ይቀራሉ።

  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፰፻፺፮ ዓ/ም - ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ሊጎበኛቸው ከመጣው የአሜሪካ ኅብረት መንግሥት ወኪል 'ሮበርት ፒ ስኪነር' (Robert P. Skinner) ጋር የንግድ ውል ተፈራረሙ። ይኼም ድርጊት በኢትዮጵያ እና በአሜሪካ ኅብረት የመጀመሪያው የ'ዲፕሎማሲ' መክፈቻ ግንኙነት ነው።

* ፲፱፻፹ ዓ/ም - ኢትዮጵያ ባዘጋጀችው የምሥራቅና መካከለኛው አፍሪቃ የእግር ኳስ ዋንጫ (ሴካፋ) ዚምባብዌን በፍጹም ቅጣት ምት በማሸነፍ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ ዋንጫውን ከፍ ያደረገችበት ነበር፡፡ ዋንጫውን ለብሔራዊ ቡድኑ አምበል ገብረ መድኅን ኃይሌ የሰጡት የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (ኢሕዲሪ) ፕሬዚዳንት፣ መንግሥቱ ኃይለ ማርያም ሲሆኑ፣ የተሰማቸውን ደስታ የገለጹት ፻ ሺሕ ተመልካች የሚይዝ ስታዲየም ለመሥራት ቃል በመግባት ነበር፡፡

*፲፱፻፺፯ ዓ/ም - በሕንድ ውቅያኖስ ሥር የተነሳው የመሬት እንቅጥቅጥ ያስከተለው ኃይለኛ የባሕር ሞገድ በስሪ ላንካ፣ ሕንድ፣ ኢንዶኔዚያ፣ ታይላንድ እና ማሌዚያ አገራት ከ፪መቶ ፴ሺ በላይ የሚቆጠሩ ሰዎችን ሕይወት አጥፍቷል።

*፳፻ ዓ/ም - በኬንያ የፕሬዚደንታዊ ምርጫ ምዋይ ኪባኪ አሸናፊ ናቸው ተብሎ ሲታወጅ በመላ አገሪቱ የተከተለው የተቃውሞ ረብሻ በአገሪቱ ለተከሰቱት ፖለቲካዊ፤ ምጣኔ-ኃብት እና ሰብዓዊ ነውጦች ዋና መንስዔ ሆኗል።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*  ሪፖርተር 

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፳

**ታኅሣሥ ፳** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲ኛ ቀን ሲሆን፤ ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፶፮ ቀናት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ   ደግሞ ፪፻፶፭ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

* ፲፱፻፵፫ ዓ/ም -  ልዑል አልጋ ወራሽ፣ መርድ አዝማች አስፋ ወሰን ኃይለ ሥላሴ እና ልዕልት መድፈሪያሽ ወርቅ ሴት ልጅ መውለዳቸው፣ ከፓሪስ በቴሌግራም ስለተሰማ፣ ፳፩ ጊዜ የደስታ መድፍ ተተኩሶ በዓል ተደረገ፡፡ 

*፲፱፻፶፩ ዓ/ም - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የየአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን  የመጀመሪያውን ስብሰባውን የተ.መ.ድ ዋና ፀሐፊ ዳግ ሃመርሾልድ በተገኙበት ሥርዓት፣ በአዲስ አበባ ላይ አካሄደ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*  ሪፖርተር 

መደብ:ዕለታት
በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ

**በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: በቡግንጅ ላይ ኪንታሮት ወይም በችግር ላይ ችግር። በመጥፎ ሁኔታ ላይ ተደራቢ መጥፎ ሁኔታ ሲገጥም 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በአጎረስኩኝ ተነከስኩኝ

**በአጎረስኩኝ ተነከስኩኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እጀ አመድ አፋሽ ነው ወይም  ደግ ብሰራ የተከፈልኩት ግን መጥፎ ነው
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በእውር ቤት አንድ አይና ብርቅ ነው

**በእውር ቤት አንድ አይና ብርቅ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለቆማጣ አንድ ጣት ብርቁ ናት ወይም የነገሮች ዋጋ በብዛታቸው ተገላቢጦሽ ልክ ይጨምራል።
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በእውሮች ከተማ አንድ አይና ንጉስ ነው

**በእውሮች ከተማ አንድ አይና ንጉስ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለቆማጣ አንድ ጣት ብርቁ ናት
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በእጅ ያለ መዳብ እንደወርቅ ይቆጠራል

**በእጅ ያለ መዳብ እንደወርቅ ይቆጠራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ብዙ ጊዜ  የነገሮች ዋጋን የምናውቀው ከኛ ሲያመልጡ መሆኑን የሚያሳይ። ለምሳሌ አንድ ጤነኛ ሰው ጤናው ምንም ዋጋ አይኖረውም ነገር ግን ሲታመም የጤንነቱ  ዋጋ የቱን ያክል እንደነበር ይረዳል። 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በካፊያ የሚርስ

**በካፊያ የሚርስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ቶሎ  የሚሰማው
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በክረምት በርኖስክን አታውል እቤት

**በክረምት በርኖስክን አታውል እቤት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: በርኖስ የተሰራው ለሙቀት ስለሆነ ለክረምት ተጠቅምበት
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በወተት ላይ ውሀ መጠጣት ያበዛዋል ያነጣዋል

**በወተት ላይ ውሀ መጠጣት ያበዛዋል ያነጣዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ጥሩ ስራ ነው የሚል ይመስላል። ከወተት ጠጥቶ ጠላ እግዚአብሔር ሲጣላ፣ ጠላ ጠጥቶ ወተት የእግዚአብሔር ምህረት ጋር ተወራራሽ ዘይቤ ነው።
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በደረቅ አበሳ እርጥብ ይነዳል

**በደረቅ አበሳ እርጥብ ይነዳል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ለሃጣን የወረደ ለጻድቃን ይተርፋል
መደብ:ተረትና ምሳሌ
በደንባራ በቅሎ ቃጭል ተጨምሮ

የቸኮለን ቂቤ ያንቀዋል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ቡና እና ማሽላ እየሳቀ ያራል

**ቡና እና ማሽላ እየሳቀ ያራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ማሽላ እያረረ ይስቃል ወይም በውስጡ ያለውን ስሜት የሚደብቅን ሰው ለመግለጽ የሚያገለግል
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ባህያ ማገር የተሰራ ቤት ይበጣጠሳል ጅብ የጮኸ ለት

**ባህያ ማገር የተሰራ ቤት ይበጣጠሳል ጅብ የጮኸ ለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: በአህያ ቆዳ የተሰራ ድንኳን ጅብ ሲጮህ ይፈርሳል
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ባለቤቷን ያመነች በግ ላቷን ውጭ ታሳድራለች

**ባለቤቷን ያመነች በግ ላቷን ውጭ ታሳድራለች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ባለቤቷን የተማመነች በግ ላቷን ውጭ ታሳድራለች
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ባለቤት ካልጮኸ ጎረቤት አይረዳም

**ባለቤት ካልጮኸ ጎረቤት አይረዳም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እርዳታ መጠየቅ አስፈላጊ የሚሆንበት ጊዜ አለ፣ ያን ጊዜ ዝምታ ወርቅ አይደለም
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ቢደፏት ቂጥ የላት ቢገለብጧት ጡት የላት

**ቢደፏት ቂጥ የላት ቢገለብጧት ጡት የላት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: እምብዛም ቅርጽ የሌላትን ሴት ለመግለጽ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ባለጌ ያለበት ሸንጎ ዝንብ የገባበት አርጎ

**ባለጌ ያለበት ሸንጎ ዝንብ የገባበት አርጎ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: ዋጋ የላቸውም
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ላይኛ ሶርብኛ

thumb|ሶርብኛ (ላይኛና ታችኛ) የሚገኝበት ሥፍራ
**ላይኛ ሶርብኛ** በምሥራቅ ጀርመን አገር የሚገኝ ቋንቋ ሲሆን የፖሎኛ ቅርብ ዘመድ ነው። 40,000 የሚያሕሉ ተናጋሪዎች አሉት። 

መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
መደብ:ጀርመን
ኪዳነ ወልድ ክፍሌ

**አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ** (ከ፲፰፻፷፬ እስከ ፲፱፻፴፯ ዓ.ም.)

## የሕይወት ታሪክ
አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በሸዋ ክፍለ ሀገር በይፋትና ጥሙጋ አውራጃ በ፲፰፻፷፬ ዓ.ም. ተወለዱ። ለትምህርት ሲደርሱ በአካባቢያቸው የነበረውን የአገራቸውን ትምህርት ተማሩ። በኋላም ወደ ጎንደር ተጉዘው የመጻሕፍትን ትርጓሜ አጠኑ። በጊዜው የነበራቸው የቀለም አቀባበል፣ የሚስጥር መመራመርና መራቀቅ በጉባኤው ላይ «የቀለም ቀንድ» የሚል ቅጽል ተሰጣቸው።ማናቸው ማናቸው

አለቃ ኪዳነወልድ ከግዕዝና አማርኛ ሌላ ዐረብኛ፣ ዕብራይስጥ፣ ላቲን፣ ሌሎችንም ቋንቋዎች አጠናቅቀው ያውቁ ነበር ። አለቃ ኪዳነወልድ በእየሩሳሌም ለ፳፪ ዓመት ተቀምጠዋል ። በዚህም ወቅት ብሉይና ሐዲስ በሦስት ቋንቋ ጠንቅቀው አመሳክረው ተርጕመዋል ። ኪዳነወልድ ክፍሌ በ፲፱፻፳፮ ዓ.ም. የመጀመሪያውን መዝገበ ፊደል አውጥተው ከልዩልዩ ቋንቋዎች ጋር በማመሳከር አሳትመዋል ። የኢትዮጵያ ፊደል አመጣጡንና ባህሉን በውል አስተባብረው በማቅረባቸውም በጊዜው ተቋቁመው ለነበሩት ትምህርት ቤቶች መመሪያና መማሪያ ለመሆን በቅተዋል ። ቀጥለውም ትንሽ አማርኛ ፊደል ከአረብና ከዕብራይስጥ አቆራኝተው አሳትመዋል ።

አለቃ ኪዳነወልድ በተለያየ ዘይቤ ያቀርቧቸው የነበሩት ግጥሞች ለትውልድ ታላቅ ጥቅም ይሰጣሉ ተብለው የሚገመቱ ናቸው ። እንዲያውም ኢትዮጵያ በምሥራቅ አፍሪቃ የብዙ ሺሕ ዘመናት ነጻ አገር ባለፊደልና ባለቋንቋ የሆነች እሷ ብቻ ስለሆነች ትውልድ ያገሩን ትምህርት በመጀመሪያ እንዲማር ያካሂዱት የነበረው ቅስቀሳ በቀላሉ የሚታይ አይደለም ። በዓለም ስማቸው የገነነ የሥነ ጥበብ፣ የኪነ ጥበብ ፣ የጽሑፍ ባለአጉዛዎች የሚደነቁባቸው በራሳቸው ቋንቋ ጽፈው ለዓለም የአቀረቧቸው ሥራዎች ናቸው ይላሉ ።

አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ባላቸው ዐቅም በብሔራዊ ስሜት ተነሳስተው ለታሪክ የሚቀርቡ በርከት ያሉ መጻሕፍት ጽፈው አሳትመዋል ። በተለይም ከዘጠኝ መቶ ገጾች በላይ የሆነው «የሰዋሰው መጽሐፍ» ታላቅ እንደሆነ ይነገራል ። አለቃ ኪዳነወልድ ለኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ታላቅ አስተዋፅኦ ያደረጉ ሰው ነበሩ ።

አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በተወለዱ በ ፸፪ ዓመታቸው ፤ ሰኔ ፳፬ ቀን ፲፱፻፴፮ ዓመተ ምሕረት ዐርፈው ደብረ ሊባኖስ ተቀበሩ።http://gzamargna.net/html/gzmezgebeqalat1.html

## ማመዛገቢያ


መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ባለጌን ተነስ አይሉትም

**ባለጌን ተነስ አይሉትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## በለጌን ተነስ አይሉትም ትርጉሙ

:
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሜልንልኬ

thumb|right|250px|ሜልንልኬ
thumb|right|250px|ዌንዴልስቤርግ አውደ ምህር
**ሜልንልኬ** (ስዊድኛ፦Mölnlycke) የወስትራ ዬታላንድ፣ ስዊድን ከተማ ነው። 14,439 ሰዎች ገደማ ይኖሩበታል። ከተማው በስካገራክ ወሽመጥ ዳር ይገኛል።

## መያያዣዎች
* Härryda kommun
* ዌንዴልስቤርግ አውደ ምህር

መደብ:የስዊድን ከተሞች
የአጼ ቴዎድሮስ ዜና መዋዕል - ባልታወቀ ደራሲ

**የአጼ ቴወድሮስ ዜና መዋዕል** ስሙ ባልታወቀ ኢትዮጵያዊ ደራሲ እንደተጻፈ፣ እንዲሁም በፉሴላ የተባለ ጣሊያናዊ እንደታተመ ከጎን  ቀርቧል።   ዜና መዋዕሉ  ሙሉውን የአጤ ቴዎድሮስ ዘመን በመተረክ ከደብተራ ዘነብ ዜና መዋዕል ለየት ይላል።

መደብ:አጼ ቴዎድሮስ
መደብ:የኢትዮጵያ ዜና መዋዕል
የአጼ ቴዎድሮስ ዜና መዋዕል-በአለቃ ወልደማርያም

**የአጼ ቴወድሮስ ዜና መዋዕል** በአለቃ ወልደማርያም እንደተጻፈ፣ እንዲሁም በፈርነሳዊው በ[ሞንድን ዊሃሌት እንደተተረጎመና በ፻፰፺፪ እንደታተመ ከጎን  ቀርቧል።   ዜና መዋዕሉ  በአጼው ዘመን ያልታተመ ግን ሙሉውን የአጤ ቴዎድሮስ ዘመን በመተረክ ከደብተራ ዘነብ ዜና መዋዕል ለየት ይላል።

መደብ:አጼ ቴዎድሮስ
መደብ:የኢትዮጵያ ዜና መዋዕል
ስኳር በሽታ

[thumb|250px|right|ዓለም አቀፉ ሠማያዊ [ክብ የስኳር በሽታ ውክል ነው።]]
**የስኳር በሽታ** (diabetes mellitus) አንድ ሰው አለው ስንል በደሙ ውስጥ ያለው የስኳር መጠን (serum glucose level) መሆን ከሚገባው በላይ ከፍ ብሏል ማለት ነው። ይሕ በሽታ አብዛኛውን ጊዜ በሂደት እና ከብዙ አመታት በኋላ የሚከሰት ነው። በመሆኑም እድሜያቸው ከ40 በላይ የሆኑ ሰዎች አብዛኛውን ጊዜ ሲጠቁ ይታያል ። አንድ ጥናታዊ ፅሑፍ እንደሚያመለክተው በጎንደር ከተማ እድሜያቸው ከ40 አመት በላይ ከሆኑት ሰዎች መካከል 2.4% የሚሆኑት የዚህ በሽታ ተጠቂ ናቸው ። ይህ አሃዝ አሳሳቢ መስሎ ላይታይ ይችላል። ነገር ግን በሽታው በተለይ ወፍራም (over weight) እና/ወይም አዘውትረው የአካል እንቅስቃሴ የማያደርጉ ሰዎችን የሚያጠቃ ስለሆነ፤ በተሻለ የኑሮ ደረጃ ላይ የሚገኙ ግለሰቦች በሚበዙበት ትልልቅ ከተሞች በርካታ ሐበሻ የስኳር በሽታኞች እንዳሉ እሙን ነው።

የስኳር በሽታ ሁለት ዓይነቶች ናቸው።

## ደግሞ ይዩ
ለስኳር በሽታ በባህላዊ ሕክምና ይዩ፦
*ማንጎ
*ሳማ
*ጦስኝ
*ኣብሽ
*እርድ

መደብ:ሕክምና
እንቁላል ቅርፊት

[thumb|right|250px|ነጭ የ[ዶሮ እንቁላል ቅርፊት]]
**ቅርፊት** የእንቁላል ውጨኛው ክፍል ሲሆን በአንዳንድ የእንቁላል ዓይነቶች ላይ ጠንካራ ላይሆን ይችላል። በአብዛሀኛው ጊዜ ይህ አካል የሚገነባው ከፕሮቲን ማትሪክስ ሲሆን የተለያዩ እንደ ካልሺየም ካርቦኔት ያሉ የካልሺየም ውህዶችንም አጣምሮ ይይዛል።

መደብ:ሥነ ሕይወት
ቅልጥ አለት

thumb|right|300px|ላቫ በሃዋይ ደሴት ላይ ሲፈስ። ላቫ የቅልጥ አለቱ ወደውጭ ሲወጣ የሚያገኘው ስም ነው።
**ቅልጥ አለት** (እንግሊዝኛ *Magma* የሚባለው በመሬት ውስጠኛው ክፍል የሚገኝ እና በከፍተኛ የሙቀት መጠን የቀለጠ አለት ነው። ይህ ቅልጥ አለት በሌሎች እንደ መሬት ባሉ ቋጥኛዊ ይዘት ያላቸው ፕላኔቶችም ውስጥ እንደሚኖር ይገመታል።

መደብ:መልክዐ ምድር
መደብ:የመሬት ጥናት
አስኳል

[thumb|250px|right|በነጩ የ[እንቁላል ክፍል የተሸፈነ አስኳል።]]
**አስኳል** ውስጠኛው የእንቁላል ክፍል ሲሆን ታዳጊውን ፅንስ ይመግባል። ይህ ክፍል በነጩ የእንቁላል ክፍል የሚሸፈን ሲሆን የቫይታሚን እና የተለያዩ ሚነራሎች ምንጭ ነው።

መደብ:ሥነ ሕይወት
ስዊድንኛ

**ስዊድንኛ** የስዊድን ሀገር የስራ ቋንቋ ሲሆን ወደ 10 ሚሊዮን የሚጠጉ ተናጋሪዎች አሉት። ይህ ቋንቋ የሰሜን ጀርመንኛ ቋንቋ ምድብ ውስጥ የሚገኝ ነው። ተናጋሪዎቹ በብዛት በስዊድን ሀገር ይገኙ እንጂ በፊንላንድም መጠነኛ ተናጋሪዎች አሉት።

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ስዊድን
ሜልንዳል

thumb|right|250px|ሜልንዳል
thumb|right|250px|
**ሜልንዳል** (ስዊድንኛ፦Mölndal) የቨስትራ ዬታላንድ፣ ስዊድን ከተማ ነው። 40,000 ሰዎች ገደማ ይኖሩበታል። ከተማው በስካገራክ ወሽመጥ ዳር ይገኛል።

## መያያዣዎች
* Härryda kommun

መደብ:የስዊድን ከተሞች
ጥላ

thumb|right|250px|ጥላ
**ጥላ** በመሰናክል አካል ምክንያት ብርሀን የማያገኝ ቦታ ነው። ይህ ቦታ ብርሀን አስተላላፊ ካልሆነ አካል በስተጀርባ ይገኛል። ይህ ጥላ የሚፈጥረው ቅርፅ ብርሀን እንዳያልፍ ያደረገውን አካል ግልብጥ ምስል ነው።

መደብ:ብርሃን
ዬተቦርይ

thumb|right|300px|ግቴቦርግ
thumb|right|250px|
**ዬተቦርይ** (ስዊድንኛ፦ Göteborg ፤ አጠራሩን ለማዳመጥ) የቨስትራ ዬታላንድ፣ ስዊድን ከተማ ነው። ከተማው በስካገራክ ወሽመጥ ዳር ይገኛል። 512,754 ሰዎች ገደማ ይኖሩበታል፤ ይህም በሕዝብ ብዛት የስዊድን 2ኛው ከተማ ነው። የተመሠረተው በ1613 ዓ.ም. ነበረ።

## መያያዣዎች
* Göteborg Stad

መደብ:የስዊድን ከተሞች
ንዚንጋ ምባንዴ

**ንዚንጋ ምባንዴ** በደቡብ ምዕራብ አፍሪካ በነበሩት የንዶንጎ እና ማታምባ መንግሥታት ንግሥት ነበረች።

መደብ:አንጎላ
መደብ:የአፍሪካ ታሪክ
ባቄላ አለቀ ቢሉ ፈስ ቀለለ

## ትርጉም
: ብዙ ጊዜ  መጥፎ ተርጎ የሚወሰድ ነገር ጥሩ ጎን እንዳለው ለመግለጽ ይሚያገለግል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ህዝብ

thumb|250px|right|ህዝብ
**ህዝብ** የሰው ልጅ የብዙ ቁጥር ማሳያ ነው።

መደብ:የሰው ልጅ ጥናት
ንጉሥ

[thumb|right|250px|የ[ሩሲያ ንጉሳዊ አገዛዝ ዘውድ]]
**ንጉሥ** በንጉሳዊ ሥርዓት ውስጥ ሥርዓቱን የሚመራው ሰው መጠሪያ ነው። ይህ ንጉሥ በአብዛኛው ጊዜ ለወንድ ሲሆን ለዚሁ ተጣማሪ የሆነች ሴት መሪ ንግሥት ትባላለች። ንግስና የሚገኘው በተለምዶ በዘር ወይንም በውርስ ሲሆን የሚቆየውም እስከ ዕለተ-ሞት አልያም ቀጣይ ውርስ እስከሚደረግ ድረስ ነው። 

የአረብ ሎውረንስ የምንግዜም ምርጥ ፊልም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ማዕረግ
ባል ሳይኖር ውሽማ

## ትርጉም
: ወጡ ሳይወጠወጥ ወስከምቢያው ቂጢጥ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባልሽ ቆላ ወርዶ ሰማይ ሰማይ ሲያዪ አንቺ ከኔ ጋራ ሰበር ሰካ በዪ

**ባልሽ ቆላ ወርዶ ሰማይ ሰማይ ሲያዪ አንቺ ከኔ ጋራ ሰበር ሰካ በዪ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ባልና ሚስት ካንድ ባህር ይቀዳል

## ትርጉም
: ተመሳሳይ ጸባይ ያላቸው ሰወችን መሰባሰብ የሚገልጽ birds of a feather fly together
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባልበላው ልበትነው አለች ዶሮ

## ትርጉም
: ከመጠን ያለፈ ራስ ወዳድነትን የሚያሳይ። ባልጠቀምበት እንኳ ሌላው እንዳይጠቀምበት ላድርግ።  ከእኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል የሚል አባባል ጠንከር ያለ  ራስ ወዳድነት።
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባለፈ ክረምት ቤት አይሰራም

## ትርጉም
:  ያለፈን ጊዜ መልሶ ማምጣት ስለማይቻል ወደፊት ተመልከት
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባሏን እጎዳው ብላ መንታ ልጅ ወለደች

## ትርጉም
: ሌላን እጎዳለሁ ተብሎ በራስ ላይ ጉዳት መጋበዝን የሚገልጽ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባልና ሚስት ሊተዋወቅ የሰርገኛ ልብ ይውለቅ

## ትርጉም
:  የምጣዱ እያለ የእንቅቡ ተንጣጣ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባልና ሚስት ከአንድ ባህር ይቀዳል

## ትርጉም
: ባልና ሚስት ከአንድ ባህር ይቀዳሉ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባልን ወዶ ምጥን ፈርቶ

## ትርጉም
: ወጥመዳዊ ኩኔትን የሚያሳይ፣ የሆነን ነገር ወዶ ግን የሚያመጣውን መዘዝ ሲጠሉ የሚያሳይ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባልዘፈንሽ ከዘፈንሽም ባላሳፈርሽ

## ትርጉም
: ቢያንስ ቢያንስ ይህን ባላደረግሽ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ባለጌን ካሳደገው የገደለው ይጽድቃል

**ባለጌን ካሳደገው የገደለው ይጽድቃል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉም
: አስተዳደግ ወሳኝ ነው።

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ብላ ያለው ቀርቦ ተሽከም ያለው ተከማችቶ ይጠብቀዋል

**ብላ ያለው ቀርቦ ተሽከም ያለው ተከማችቶ ይጠብቀዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ብልህ ሚስት ለባሏ አክሊል ናት

## ትርጉም
: ብልህ ሚስት የባል አክሊል ወይም የተሳካ የባል ህይወት ምክንያት ናት
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ብልጥ ለብልጥ አይን ብልጥጥ

## ትርጉም
: እኛም አውቀናል ጉድጓድ ምስናል
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ብርሌ ከነቃ አይሆንም እቃ

## ትርጉም
: በግ ከበረረ ጅል ካመረረ
* «በግ ከበረረ ፍየል ከቀዘነ መመለሻ የለውም» - ደበበ ኃይለጊዮርጊስ እንግዳ፣ «አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገር»
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ብድሩን የማይመልስ ልጅ አይወለድ

## ትርጉም
: ልጆች የወላጆችን ጉዳት እንዲበቀሉ የሚያበረታታ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ሽሮ ፍርፍር

## '''ሽሮ ፍርፍርን ለማዘጋጀት የሚያስፈልጉ ነገሮች'''
* 2 ጭልፋ የሽንብራ ሽሮ፤  
* 3  ጭልፋ ውኃ ፤ 
* 1 የተከተፈ ቲማቲም ፤ 
* ግማሽ ጭልፋ በደቃቁ የተከተፈ ቀይ ሽንኩርት ፤ 
* 5 ፍሬ ነጭ ሽንኩርት (የተፈጨ)፤ 
* 1 የሻይ ማንኪያ ጨው ፤ 
* 1 የሾርባ ማንኪያ ብትን በርበሬ እና
* 1 ጭልፋ ዘይት

## አዘገጃጀት
ሽንኩርቱን እስኪበስል ድረስ በዘይት ማቁላላት፣ ከዚያ  በኋላም በርበሬና ቲማቲም መጨመር፣ በነጭ ሽንኩርትና ጨው ማጣፈጥ፣ የሽንብራውን ዱቄት በውኃ በጥብጠን ቁሌቱ ላይ መጨመር፤  ሳያቋርጡ ማማሰል በሚገባ እስኪበስል፡፡

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ታይታኒክ (ፊልም)

**ታይታኒክ** (በእንግሊዝኛ: *Titanic*) የሆሊዉድ ከ1997 እ.ኤ.አ. የጀምስ ካሜሩን ድራማ ፊልም ነው። 

መደብ:የአሜሪካ ፊልሞች
የሞንቲ ሖል ዕድል ጥያቄ

**የሞንቲ ሖል እድል ጥያቄ** በዕድል ጥናት ውስጥ በቅርብ ጊዜ ታዋቂነትን ያተረፈ ጥያቄ ነው። ጥያቄው እንዲህ ነው፡ 
: *ሦስት (፫) የተዘጉ በራፎች አሉ። በአንደኛው በራፍ ጀርባ መኪና አለ፣ በሌሎቹ ሁለት በራፎች ጀርባ ደግሞ ፍየሎች አሉ። እንግዲህ በበራፎቹ በስተጀርባ ምን እንደተቀመጠ የማያውቅ አንድ ሰው ከበራፎቹ አንዱን በመምረጥ ከበራፉ በስተጀርባ የተቀመጠውን ሽልማት ያገኛል። ነገር ግን በዚህ ጨዋታ ህግ መሰረት ተጫዋቹ ሰው የመረጠው የመጀመሪያ በራፍ ቀጥታ አይከፈትም። ይልቁኑ የጨዋታው አስተናጋጅ ሰው (ከተዘጉት በራፎች በስተጀርባ ምን እንዳለ ጠንቅቆ የሚያውቀው) ሆን ብሎ በተጨዋቹ ካልተመረጡት ሁለት በሮች ፍየል የያዘውን በር በመምረጥ ለተጫዋቹ ከፍቶ ያሳያል። ቀጥሎ አስተናጋጁ ለተጫዋቹ እንዲህ ሲል ምርጫ ያቀርብለታል «በመጀመሪያ በመረጥከው በር ትጸናለኽ ወይንስ ሃሳብክን ቀይረህ ያልተከፈተውን ሌላውን በር ትመርጣለኽ?» ጥያቄው እንግዲህ ተጫዋቹ ሰው ሃሳቡን ቀይሮ ሁለተኛ ያልተከፈተውን በር ቢመርጥ መኪና የማግኘት ዕድሉ በሃሳቡ ከሚጸና ጋር ሲነጻጸር ይጨምራል ወይንስ ይቀንሳል ወይንስ ምንም ለውጥ የለውም?*

በዘልማድ እንግዲህ መኪናውን የማሸነፍ እድሉ በሁለቱም የተዘጉ በሮች ዘንዳ አንድ አይነት ይመስላል። ብዙ ሰወች እንደሚያስቡት፣ ተጫዋቹ ሃሳቡን ቀየረ አልቀየረ መኪናውን የማግኘት እድሉ አይጨምርምም አይቀንስም። ነገር ግን እውነተኛ የሂሳብ ጥናት እንደሚያስተውል የተጨዋቹ የማሸነፍ እድል ከ 1/3ኛ ወደ 2/3ኛ ያድጋል፣ ስለሆነም ሃሳቡን መቀየሩ የማሸነፍ ዕድሉን ይጨምርለታል።መኪና

## '''ይህ እንዴት ይሆናል?'''
እንግዴህ ተጫዋቹ ከ፫ቱ በሮች አንዱን መምረጡ የማሸነፍ እድሉን 1/3ኛ ያደርገዋል (ማሸነፍ እዚህ ላይ መኪና ማግኘት ማለት ነው)። መኪናው ከሌሎቹ ሁለት በሮች ውስጥ የመሆን እድሉ 2/3ኛ ነው ማለት ነው። ስለሆነም የማሸነፍ እድሉን ከ1/3ኛ ወደ 2/3ኛ ለማሳደግ ምርጫውን በመቀየር ከመረጠው "አንድ" በር ወደ "ሁልቱ" በሮች ማሳደግ ብልህነት ነው። አስተናጋጁ ፍየል ያለበትን ሁለተኛ በር መክፈቱ ተጫዋቹን ለማምታት እንጂ ተጫዋቹ "አንድ በር" ከመምረጥ ይልቅ "ሁለት በር" መምረጡን አያስተባብልም። 

## '''በጨዋታው ውስጥ ያሉ አጠቃላይ ምርጫወች'''

1.1 **(አጣ)**: ተጫዋቹ በመጀመሪያ ምርጫው መኪናዋን ቢመርጥ፣ አስተናጋጁ ፍየል ያለበትን በር ያሳያል። እንግዲህ ተጫዋቹ ሃሳቡን ቢቀይር፣ ፍየል ያገኛል።

2. **(አሸነፈ)** : ተጫዋቹ በመጀመሪያ ምርጫው ፍየል ከመረጠ፣ አስተናጋጁ ሁለተኛውን ፍየል ያሳያል ማለት ነው። ተጫዋቹ ሃሳቡን ቢቀይር፣ መኪና ያገኛል።

3. **(አሸነፈ)** : ተጫዋቹ በመጀመሪያ ምርጫው ሌላኛዋን ፍየል ከመረጠ፣ አስተናጋጁ አንደኛዋን ፍየል ያሳያል ማለት ነው። ተጫዋቹ ሃሳቡን ቢቀይር፣ መኪና ያገኛል።

ስለሆነም ተጫዋቹ ሃሳቡን ከቀየረ፣ ከ3ቱ ጊዜ ሁለት ጊዜ መኪናዋን ያገኛል (ያሸንፋል)።

## ሌሎች ድረ ገጾች (በእንግሊዝኛ)

* Monty Hall Problem at Wolfram MathWorld
* Graphical Proof of the Monty Hall Problem
* A Monty Hall Simulator in Javascript  
* Realtime global simulation 
* The Monty Hall Problem Web Page 
* A tree-diagram of the Monty Hall problem under the Marilyn vos Savant assumptions 
* The Game Show Problem 

መደብ:ዕድል ጥናት