open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
የካቲት ፲

**የካቲት ፲**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፵፭ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፮ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፭ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፯፻፴፮ ዓ/ም - ዳግማዊ ዓፄ ኢያሱ (ስመ መንግሥት፤ ብርሃን ሰገድ) ከጳጳሱ አባ ዮሐንስ እና ከ እጨጌ ኤውስጣቴዎስ ጋር ሆነው አንድ የሶርያ ተወላጅ ነጋዴ  በሐሰት ጳጳሱ እኔ ነኝ እያለ ብዙ ሰዎችን በማሳሳቱ አስረው ወደአገሩ አባረሩት።
 
*፲፯፻፷፪ ዓ/ም -  የስኮትላንድ ተወላጁ ሐዋጼ አህጉር (explorer) ጄምስ ብሩስ በዕለተ ሐሙስ ጎንደር ገባ። እዚሁም እስከ ታኅሣሥ ወር ፲፯፻፷፬ ዓ/ም ድረስ ተቀመጠ።

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - በጋቦን የተከሰተው መፈንቅለ መንግሥት ፕሬዚደንት ሌዮን ምባን ከሥልጣን አስወረደ።

=ልደት=

*፲፰፻፹፫ ዓ/ም - ታላቁ ደራሲና ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ክቡር ራስ ቢትወደድ መኰንን እንዳልካቸው በሸዋ ግዛት ተጉለት፣ አዲስጌ ላይ ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

*መርስዔ ኀዘን ወልድ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ” (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)፣ 

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/February_17

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፲፩

**የካቲት ፲፩**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፩ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፵፮ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፭ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፬ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፫፻፳፬ ዓ/ም - ቀዳማዊ አጼ አምደ ጽዮን በደቡብ ኢትዮጵያ እስላማዊ ግዛቶችን ለማስገበር ዘመቱ።

*፲፱፻፱ ዓ/ም - ንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ለራስ ወልደ ጊዮርጊስአቦዬ ዘውድ ጭነውላቸው ንጉሠ ዘቤጌምድርና ስሜን አድርገው ሾሟቸው።

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም -ጋምቢያ ከብሪታንያ ቅኝ ግዛትነት ነጻ ወጣች

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ አብዮት የመምህራን አድማ ተደረገ። ከዚህም ጋር አብሮ የአዲስ አበባ ታክሲ ነጅዎች አድማ አደረጉ። የታክሲ ነጅዎቹ አድማ ለስድስት ቀናት ቆየ።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥትን መስከረም ፪ ቀን የገለበጠውን፣ የኅብረተ ሰብአዊት ኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር (ደርግ) ለመገርሰስ፣ በቀድሞ አጠራሩ ተጋድሎ ሓርነት ሕዝብ ትግራይ (ተሓሕት"፣ በኋላም ሕዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ሕወሓት) ተመሠረተ፤ በምዕራባዊ ትግራይ ደደቢት በተባለ ሥፍራም የትጥቅ ትግሉን ጀመረ።

*፲፱፻፸፰ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ደራስያን አንድነት ማኅበር (ኢደአማ) ስሙን ወደ የኢትዮጵያ ደራስያን ማኅበር (ኢደማ) የለወጠበት ዕለት።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* መርስዔ ኀዘን ወልድ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ” (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)፣ 

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/February_18

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፲፫

**የካቲት ፲፫**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፫ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፵፰ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፫ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፪ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፭፻፴፭ ዓ/ም -  በዕለተ ረቡዕ አህመድ ግራኝ ወገራ ላይ የንጉሥ ገላውዴዎስን ሠራዊት ገጥሞ በቡርቱጋል ነፍጥ ተመትቶ አህመድ ግራኝ ሲሞት የተረፈው ሠራዊቱ ተሸንፎ ኮበለለ።

*፲፱፻፴ ዓ/ም - በአጋምሳ ላይ ኢትዮጵያውያን አርበኞች ከፋሺስት ኢጣሊያ ጋር ውጊያ ገጠሙ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ በፈነዳው አብዮት፣ የወጥቶ-እብስ ሠራተኞት የሦስት ቀን አድማቸውን ጀመሩ። በአዲስ አበባ በየቀበሌው እና በየመንገዱ የሚካሄደው ሽብር ቀጥሎ ዋለ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ከቻይና ሕዝባዊ መንግሥት ልዑካን ጋር አዲስ አበባ ላይ የዕርዳታ ስምምነት ተፈራረመ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የአፍሪቃ፤ የካሪቢያን እና የሰላማዊ ውቅያኖስ አገሮች የንግድ ሚኒስቴሮች ከአውሮፓ የ ኤኮኖሚክ ኅብረት ጋር የንግድ ግንኙነትን ለማጠንከር አዲስ አበባ ላይ ስብሰባቸውን ጀመሩ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፯፻፰ ዓ/ም - ንጉሥ ዓፄ ዮስጦስ አርፈው እራሳቸው ባሠሩት በጎንደርልደታ ማርያም ቤተ ክርስቲያን ተቀበሩ። በህመም ምክንያት ሞቱ ቢባልም፣ በነፍሰ ገዳይ እጅ ታንቀው እንደሞቱ በሰፊው ይታመናል።

=ዋቢ ምንጮች=

* መርስዔ ኀዘን ወልድ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ” (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)፣ 

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1660

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829 

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፲፬

**የካቲት ፲፬**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፬ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፵፱ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፪ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፩ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም - በአሜሪካ ለጥቁር አሜሪካውያን ሰብአዊ መብት በመታግል የሚታወቀው ማልከም X በኒው ዮርክ ከተማ ላይ በጥይት ተደብድቦ ሞተ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የኢትዮጵያ አየር መንገድ ወደ ሻንግሃይ፣ ቻይና የበረራ አገልግሎት መስጠት ጀመረ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በእንግሊዝ አገር ሕክምና ላይ የነበሩትን አልጋ ወራሽ አስፋ ወሰንን ለመጠየቅ ለአራት ቀን ቆይታ ሎንዶን ገቡ። 

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የፈነዳው አብዮት እየተፋፋመ የአዲስ አበባ ከተማ ተሸብሮ ዋለ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም - ጥቁር አሜሪካዊው የሰብአዊ መብት ታጋይ ማልከም X  በጥይት ተደብድቦ ሞተ።

 
=ዋቢ ምንጮች=

* መርስዔ ኀዘን ወልድ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ” (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)፣ 

*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/21/newsid_2752000/2752637.stm

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1660

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829 

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፯

**የካቲት ፯**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፶፯ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፵፪ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፱ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፰ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፶፩ ዓ/ም - በሰሜን ምዕራብ የአሜሪካ ኅብረት የምትገኘው የኦሪጎን ግዛት ፴፫ ኛዋ የኅብረቱ አባል ሆነች

*፲፱፻፬ ዓ/ም - በደቡብ ምዕራብ የአሜሪካ ኅብረት የምትገኘው የአሪዞና ግዛት ፵፰ ኛዋ የኅብረቱ አባል ሆነች

*፲፱፻፲፮ ዓ/ም - ‘የዓለም አቀፍ የንግድ ሒሣብ መሣሪያዎች ድርጅት’ (IBM) ተመሠረተ።

*፲፱፻፴፰ ዓ/ም በዓለም የመጀመሪያው ሁለ-ገብ መቀምር (Electronic Numerical Integrator And Computer) ወይም ኮምፕዩተር ይፋ ተደረገ።

*፲፱፻፵፩ ዓ/ም በእስራኤል የሕዝብ ምክር ቤት ክኔሰት (Knesset) ለመጀመሪያ ጊዜ ተሰበሰበ። 

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት የመከላከያ ንዑስ ሸንጎ አባላት አዲስ አበባ ላይ ስብሰባቸውን ጀመሩ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

*http://en.wikipedia.org/wiki/February_14

* P.R.O., FCO 371/1660

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፰

**የካቲት ፰**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፶፰ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፵፫ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፰ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፯ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፭፻፴፬ ዓ/ም - ኢትዮጵያን ሊረዳ የመጣው የቡርቱጋል ሠራዊት ጦር መሪ ዶም ክሪስታቮ ደጋማ በአህመድ ግራኝሠራዊት ላይ አምባ ስንኢት በሚባል ሥፍራ ዘመተ።

*፲፰፻፺፰ ዓ/ም - ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ የመጀመሪያውን የአቢሲኒያ ባንክ በዛሬው ዕለት አዲስ አበባ ላይ መርቀው ከፈቱ።ከምርቃቱ ሥርዓትም በኋላ ንጉሠ ነገሥቱ በቁጠባ ደብተራቸው የጠገራ ብር በባንኩ በማስቀመጥ የአዲሱ ባንክ ሁለተኛ ደምበኛ ኾኑ። የመጀመሪያው ደምበኛ በወቅቱ ለጉብኝት አዲስ አበባ ገብቶ የነበረው እንግሊዛዊው አርኖልድ ሄንሪ ሳቬጅ ላንዶር (Arnold Henry Savage Landor) ነበር።  

*፲፱፻፳፯ ዓ/ም -  በሆለታ ገነት፣ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ስም የጦር ተማሪ ቤት ተከፈተ።

*፲፱፻፵፬ የታላቋ ብሪታኒያ የንግሥት ኤልሳቤጥ አባት ንጉሥ ጆርጅ ሳድሳዊ በዊንድሶር ግምብ በሚገኘው የቅዱስ ጊዮርጊስ ጸሎት ቤት ውስጥ ተቀበሩ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም - እቴጌ መነን አስፋው በዚህ ዕለት በተወለዱ ፸፫ ዓመታቸው አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* መርስዔ ኀዘን ወልድ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ” (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)፣ 

*(እንግሊዝኛ)http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_2542000/2542721.stm

መደብ:ዕለታት
ጥር ፲፯

**ጥር ፲፯**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፴፯ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፪ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፱ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፰ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=
*፲፭፻፷፯ ዓ/ም - የቡርቱጋል መርከበኛ ፓውሎ ዲያስ ደ ኖቬሽ የአንጎላን ዋና ከተማ ሉዋንዳ ቆረቆረ።

*፲፱፻፲፩ ዓ/ም - አንደኛው የዓለም ጦርነት ከተገባደደ በኋላ የዓለም መንግሥታት ማኅበር (The League of Nations) ተመሠረተ።

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - የቀድሞው የኡጋንዳ ጠቅላይ ሚኒስትር ሚልተን ኦቦቴ በሲንጋፖር ላይ በሚካሄደው የጋራ ሀብት አገሮች ጉባዔ ላይ እንዳሉ በጄኔራል ኢዲ አሚን በተመራ ወታደራው መፈንቅለ መንግሥት ከሥልጣን ወረዱ።

*፳፻፪ ዓ/ም - ከሊባኖስ ርዕሰ መዲና ቤይሩት ከተማ ፹፪ መንገደኞችንና ፰ አብራሪዎችና አስተናጋጆችን ጭኖ ወአዲስ አበባ እያመራ የነበረው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ቦይንግ ፯፻፴፯ አየር ዠበብ፣በረራ ቁጥር ፬፻፱ ባልታወቀ ምክንያት ሜዲተራኒያን ባሕር ላይ ወድቆ ሲሰምጥ ፺ዎቹም ተሳፋሪዎች በሙሉ ተፈጅተዋል። ከነዚህ መኀል ፴፩ ኢትዮጵያውያን ነበሩ።

*፳፻፬ ዓ/ም - አዲስ አበባ አንድ ዓቢይ ታሪካዊ ክስተት አስተናገደች። የአፍሪካ ኅብረትን ለወለደው የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት (አአድ) ጠንሳሿ ኢትዮጵያ ብኵርናዋን አሳልፋ የሰጠችበት መሪዎቿም አባሪና ተባባሪ ኾነው ያጸደቁትን፣ በአዲሱ የአፍሪካ ኅብረት ሕንፃ የተተከለውን የጋና ቀዳማዊ ፕሬዚዳንት ክዋሜ ንኩሩማ ሐውልት ቄጠማ ተነስንሶ እልል እልል ተብሎ ሲመረቅ አይታ አንገቷን ደፋች። 

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ)http://en.wikipedia.org/wiki/January_25

*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/25/newsid_2506000/2506423.stm

መደብ:ዕለታት
ተናካሽ ውሻህን ተዋጊ በሬህን እሰር

**ተናካሽ ውሻህን ተዋጊ በሬህን እሰር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉም
:  እራስክን ተቆጣጠር

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተናካሽ ውሻ የጅብ መደገሻ

**ተናካሽ ውሻ የጅብ መደገሻ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተናዞ ይሞቷል አምኖ ይሟገቷል

## ትርጉም
:  ስለማያምኑበት መሟገት ለድል አያበቃም

መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተናግሮ አናግሮ የሆድን ጨርሶ ጠላት ይሆናል ወዳጅ ተመልሶ

## ትርጉም
:  በሆድ ውስጥ ነገር ከሌለ ጠላትም ወዳጅ ይሆናል፣ ስለሆነም ሰወች የልባቸውን እንዲናገሩ የሚያእረታታ

መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተናግሮ አናገረኝ ይወደኝ ይመስል ሄዶ ተናገረ የላክሁት ይመስል

## ትርጉም
:  አትናገር ብየ ብነግረው አትንገር ብሎ ነገረው

መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተናግሮ አናገረኝ ይወደኝ ይመስል ሄዶ ተናገረ የላኩት ይመስል

## ትርጉም
:  ተናግሮ አናገረኝ ይወደኝ ይምሰል ሄዶ ተናገረ የላክሁት ይመስል

መደብ: ተረትና ምሳሌ
ማጎግ

**ማጎግ** (ዕብራይስጥ፡- מגוג) በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* ምዕ. 10 መሠረት ከያፌት ሰባት ልጆች ሁለተኛው ነው።  

ማጎግ ደግሞ በትንቢት ይጠቀሳል፤ በተለይ *[[ትንቢተ ሕዝቅኤል]]* 38፡2 ጎግ የሚባለው አለቃ ሲገልጽ የአገሩ ስም «ማጎግ» ይባላል፦ «በጎግ ላይና በማጎግ ምድር ላይ፣ በሞሳሕና በቶቤል ዋነኛ አለቃ ላይ» ይላል። በ*[[ዮሐንስ ራዕይ]]* 20፡8 «በአራቱም በምድር ማዕዘን ያሉትን አሕዛብ፥ ጎግንና ማጎግን፥ እንዲያስታቸው ለሰልፍም እንዲያስከትታቸው ይወጣል፤ ቍጥራቸውም እንደ ባሕር አሸዋ የሚያህል ነው» ሲል እዚህ ለመጀመርያው ጊዜ «ጎግና ማጎግ» አንድላይ ይሰየማሉ።  «ጉግማንጉግ» የሚለው የአማርኛ ዘይቤ ከዚህ ጥቅስ (ራዕይ 20፡8) የተወረደ ነው። 

የአይሁድ ታሪክ ጸሐፊ ዮሴፉስ (1ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም.) እንዳለው የማጎግ ልጆች የእስኩቴስ ሰዎች ነበሩ፤ ይህም ብሔር በጥንት ከጥቁር ባሕር ስሜን የተገኘ ሰፊ ሕዝብ ነበር። ግሪኮች እስኩቴስን «ማጎጊያ» ይሉት እንደ ነበር ጻፈ (Ant., bk. I, 6)።

ኢሲዶር ዘሰቪላ (600 ዓ.ም. ግድም) እንደ ጻፈው፣ ከዚህ በላይ አንዳንድ ሰዎች ማጎግ የጎታውያን አባት እንደ ነበር ይቆጥሩት ነበር በማለት ይጨምራል። ዳሩ ግን ይህ 'ስለ ስሞቹ ተመሳሳይነት ይሆናል' ብሎ መሰለው። (*[[Etymologiae]]*, IX, 89). በስዊደን ታሪክ ጸሐፊ ዮሐንስ ማግኑስ (1480-1536 ዓ.ም.) ዘንድ፣ ማጎግ ከማየ አይኅ 88 ዓመታት በኋላ በፊንላንድና በስዊድን አገር ሠፈረ። የማጎግ 5 ልጆች ስዌኖ (የስዊዶች አባት)፣ ጌጣር ወይም ጎግ (የጎታውያን አባት)፣ ኡቦ (ኡፕሳላ ከተማ የሠራው) ቶርና ገርማን ነበሩ። የማግኑስ መጽሐፍ በስዊድን ግቢ ለረጅም ጊዜ ተቀባይነት አገኘ፤ ለምሳሌ የስዊደን ንግሥት ክሪስቲና እንደ ቈጠረችው፣ ከማጎግ ጀምሮ ከነበሩት ነገሥታት እርስዋ 249ኛዋ ነበረች። እንዲሁም የፊንላንድ ጸሐፊ ዳኔል ዩስሌኒዩስ (1668-1744 ዓ.ም.) እንዳለው፣ ማጎግ ቱርኩ ከተማ በፊንላንድ መሠረተ የፊንላንድም ሕዝብ ከማጎግ ተወልደው ነበር። 

በአይርላንድ ዜና መዋዕሎች ዘንድ፣ የአይርላንድ ሕዝብ ከእስኩቴስ መስራች ከያፌት ልጅ ማጎግ ዘር የተከለሰ ሕዝብ ናቸው። በዚህ ልማድ የማጎግ 3 ልጆች በዓጥ፣ ዮባጥና ፋጦቅታ ናቸው። ደግሞ ፌኒየስ ፋርሳ፣ ፓርጦሎንና ኔሜድ እንዲሁም ፊር ቦልግና ቱአጣ ዴ ዳናን ከማጎግ ነገድ እንደ ተወለዱ ይታመን ነበር።

እንዲሁም ሁኖች የተባለው ብሔርና ማውጃር የተባለው (የሀንጋሪ ሕዝብ) ከመንታዎቹ ሁኖርና ማጎር እንደ ተወለዱ የሚል የሀንጋሪ ትውፊት አለ። እነዚህ ወንድማማች ከማየ አይኅ በኋላ በአዞቭ ባሕር አጠገብ ሲኖሩ ሚስቶች ከአላኖች እንደ ወሰዱ ይተረታል። በአንድ የ14ኛው ክፍለ ዘመን መጽሐፍ *[[ክሮኒኮን ፒክቱም]]* ዘንድ ይህም ማጎር መታወቂያ የያፌት ልጅ ማጎግ ነበረ።   

## መጣቀሻዎች

መደብ:የኖህ ልጆች
ተኛ ወዲያ ጎራሽ እህል አበላሽ

## ትርጉም
:   እኛ የበላይ ነን። ለምጸት የሚያገለግል ይመስላል

መደብ: ተረትና ምሳሌ
ጥር ፲፱

**ጥር ፲፱**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፴፱ ነኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፬ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፯ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፮ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=
*፲፰፻፸፱ ዓ/ም - ራስ ዐሉላ ለወረራ ድንበር ጥሶ የመጣውን የጣልያን ግንባር ቀደም ሠራዊት ዶጋሌ ላይ ገጥመውት ፭ መቶ ጣልያኖችን ፈጁ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የኢትዮጵያ መንግሥት አልጋ ወራሽ መርድ አዝማች አስፋ ወሰን ሌሊቱን በደም ቋጠሮ ምት ታመው የእንግሊዝ የጦር አየር ዠበብ ለሕክምና በአስቸኳይ ወደእንግሊዝ አገር እንዲወስዳቸው ተለመነ። የጦር አየር ዠበብ በማግሥቱ ይዟቸው ወደሎንዶን በረረ። 

*፲፱፻፹፫ ዓ/ም - በሶማሊያ  ሞሀመድ ሲያድ ባሬ በመፈንቅለ መንግሥት ከሥልጣናቸው ወረዱ።

*፲፱፻፺፫ ዓ/ም ጉጅራት በሚባለው የሕንድ ግዛት የተከሰተው ዐቢይ የመሬት እንቅጥቅጥ እስከ ፳ሺህ ሰዎችን ሕይወታቸውን አጥፍቷል።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/January_26

*  http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_4666000/4666568.stm

* Degefu, Gebre Tsadik: The Nile (2003)

መደብ:ዕለታት
ቀይ ቀበሮ

500px|thumb|ቀይ ቀበሮ የሚገኝባቸው አገራት
300px|thumb|left|ቀይ ቀበሮ በጃፓን አገር በአመዳይ ተኝቶ
**ቀይ ቀበሮ** (*Vulpes Vulpes*) የዕውነተኛ ቀበሮ ዝርያ ነው።

በኢትዮጵያ የሚገኝ ቀይ ተኩላ አንዳንዴ «ቀይ ቀበሮ» ቢባልም እሱ ዕውነተኛ ቀበሮ ያልሆነ ተኩላ ዝርያ ነው።

መደብ:አጥቢ እንስሳት
ገብረ መስቀል ላሊበላ

ዓፄ **ገብረመስቀል ላሊበላ**  ከ1181 እስከ 1221ዓ.ም.  የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት የነበሩ  ሲሆን በዓለም ደረጃ ታዋቂ የሆኑቱን የአለት ውቅር የሆኑትን የላሊበላ አብያተ ቤተ ክርስቲያን ሕንጻወች በማስገንባት ይታወቃሉ  .።  ላሊበላ በትክክለኛ አጻጻፍ  ላል-ይበላል ሲሆን ቃሉ በጥንቱ አገውኛ ‹‹ ማር ይበላል ማለት ነው›› «ንቦች ሳይቀሩ ንጉስነቱን እውቅና ሰጡ» ማለትም ነው። 

ንጉስ ላሊበላ፣ ቡግና ውስጥ  በሮሃ ወይንም አደፋ እንደተወለዱ ትውፊት አለ። ህጻኑን «ላሊበላ» ያለቸው እናቱ ስትሆን ይህም ምክንያቱ ህጻን እያለ ንቦች ከበውት በማየቷ ለወደፊቱ የኢትዮጵያ ንግሠ ነገሥት ለመሆኑ ምልክት ይሆናል ብላ በመተንበዮዋ ነበር። ከትውፊት አንጻር የወደፊቱ ንጉስ ከአጎቱ ታታዲም እና ከራሱ ወንድም ንጉስ ሐርቤ ጋር ባለ መስማማቱ ለስደት ተዳረገ። በመሃከሉ ግማሽ እህቱም ልትገለው መርዝ አጠጥታው ነበር። ከዚህ ሁሉ ፈተና በኋላ በራሱ በወንድሙ በንጉሱ ሐርቤ ዘመን ንጉስ ለመሆነ ስለበቃ፣ ወደ ስልጣን የወጣው በጦርነት እንደነበር ታሪክ አጥኝው ታደሰ ታምራት ይናገራል 

ኢየሩሳሌም በመስሊሞች በ1187ዓ.ም. ሲያዝ፣ ላሊበላ በአይነ ህሊናው  እየሩሳሌምን እንደተመለከተና አዲስ እየሩሳሌምን በኢትዮጵያ ለመገንባት ፍላጎት እንዳደረበት  በታሪክ ይጠቀሳል። ስለሆነም ለዚህ ተግባር አሁን ላሊበላ የሚባለውን ድንቅ የአለት ፍልፍል ከተማ ለማሰራት ተሰማራ። ከላሊበላ አቅድ አንጻር ይህ አዲሱ ከተማ ኢየሩሳሌምን መምሰል ስላለበት ብዙ ቦታዎቹ ከዚህ አቅድ አንጻር ተሰይመዋል። ለምሳሌ በአካባቢው የሚፈሰው ወንዝ ዮርዳኖስ ወንዝ በመባል ይታወቃል። አዲሱ ከተማ ሮሃ፣ ከ12ኛው እስከ 13ኛው ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያ ዋና ከተማ በመሆን አገልግሏል።

250px| ዓፄ ላሊበላ ያስገነባው የሮሃ ከተማና የአለት ውቅር ቤተከርስቲያኖቹ

ላሊበላ እኒህን11አብያተ ክርስቲያናት እንዴት እንዳስገነባ ዝርዝር መረጃ የለም። በኋላ የተጻፈው  ገድለ ላሊበላ  እንደሚለው ቤተ ክርስቲያኖቹ በመላዕክት እርዳታ ብቻ ላሊበላ ከአለት እንደፈለፍላቸው ያሰፍራል 

## ተጨማሪ ንባብ
*   J. Perruchon. *Vie de Lalibala, roi d'éthiopie: texte éthiopien et traduction française*. Paris 1892. (Online version in Gallica website at the "Bibliothèque National Française")

## ማጣቀሻ


መደብ: የኢትዮጵያ ነገሥታት
መደብ: ላሊበላ
የ1958 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1958 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፮ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፩ እስከ ሰኔ ፳፪ ቀን ፲፱፻፶ ዓ.ም. በስዊድን ተካሄዷል። ብራዚል ስዊድንን ፭ ለ ፪ በፍፃሜው ጨዋታ በመርታት ለመጀመሪያ ጊዜ ዋንጫውን ወስዷል። እስከዛሬ ድረስ ይህ የዓለም ዋንጫ በአውሮፓ ተስተናግዶ የአውሮፓ ቡድን ያላሸነፈበት ብቸኛ ውድድር ነው። በዛ ጊዜ ብዙ ዕውቅና ባያገኝም ፔሌ ለመጀመሪያ ጊዜ በዓለም ዋንጫ የተሳተፈው በዚህ ውድድር ነው።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የካቲት ፲፭

**የካቲት ፲፭**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፭ ነኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፩ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - ራስ ደስታ ዳምጠውቡታጅራ አካባቢ ላይ በትግራይ ተወላጁ በደጃዝማች ተክሉ መሸሻ ተይዘው በፋሺስት ኢጣልያእጅ ወደቁ።
 
*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - ግብጽ እና ሶርያ የአረብ ሪፑብሊ ኅብረትን (United Arab Republic) መሠረቱ። ይሄ የሁለቱ አገሮች ኅብረት ከሦስት ዓመታት በኋላ ቢፈርስም የግብጽ መጠሪያ ስሟ ሆኖ ለብዙ ዓመታት ቆይቷል።.

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - ሎንዶን በሕክምና ላይ የነበሩትን የኢትዮጵያ መንግሥት አልጋ ወራሽ፣ መርድ አዝማች አስፋ ወሰንን ለመጠየቅ መጥተው የነበሩት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በዛሬው ዕለት በባኪንግሀም ቤተ መንግሥት ዳግማዊት ንግሥት ኤልሳቤጥ የ’ሻይ’ ግብዣ አደረጉላቸው።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የአብዮት ፍንዳታ የተፋፋመውን ሽብር ለመቆጣጠር በተወሰደው እርምጃ፣ የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ወታደሮችን በአዲስ አበባ ከተማ ቀበሌዎችና ‘ቁልፍ’ ቦታዎች ለጥበቃ አሰማራ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - ፳፱ የቻይና ‘የወዳጅነት’ ልዑካን አዲስ አበባ ገቡ።

*፲፱፻፸፩ ዓ/ም - ኢትዮጵያ ሕገ ወጥ የአውሮፕላን ጠለፋ ለመከላከል በዓለም ሲቪል አቪዬሽን ድርጅት የጸደቀውን ስምምነት ፈረመች።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፺፬ ዓ/ም አንጎላዊው የፖለቲካ እና የነጻነት ትግል መሪ የመበሩት ጆናስ ሳቪምቢ በወታደራዊ የደፈጣ ስልት ተገደሉ።

 
=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1660

*(እንግሊዝኛ) Ibid., FCO 371/1829 

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/United_Arab_Republic

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፲፮

**የካቲት ፲፮**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፮ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፩ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፱ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፺፭ ዓ/ም ኩባ ጓንታናሞ ቤይ የሚባለውን ወደብ ለአሜሪካ የዘለዓለም ኪራይ ሰጠች።

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - በግራትዚያኒ የሚመራ የፋሺስት ኢጣልያ ሠራዊት በዝዋይ አካባቢ የጦር አዝማቾቹን የራስ ደስታ ዳምጠውን እና የደጃዝማች በየነ መርድን አርበኞት ድል አደረጉ። ሁለቱም ኢትዮጵያውያን አዝማቾች ሕይወታቸውን በዚህ ዕለት ሰዉ። ኢጣሊያውያኑ ራስ ደስታን ከያዟቸው በኋላ በጥይት ደበደቧቸው፡፡

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም ኢትዮጵያ ላይ በፈነዳው አብዮት አስገዳጅነት የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት የሕዝቡን ሸክም ለማቃለል የነዳጅ ዋጋ ቅነሳን የሚያካትት ኤኮኖሚያዊ እርምጃዎችን እንደሚወስድ ይፋ አደረገ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፱፻፳፱ ዓ/ም - የግራዚያኒ ሠራዊት በአሩሲና በማረቆ ላይ ትልቅ ጦርነት አድርጎ፣ ራስ ደስታ ዳምጠው እና አብረዋቸው የነበሩትን የጦር አለቆች ማርኮ በዚህ ዕለት በፋሺስቶች እጅ ተገደሉ። 
 
=ማጣቀሻ=

=ዋቢ ምንጮች=
*ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ፤ "ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ" (፩ኛ መጽሐፍ)፤ ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት (፲፱፻፷፭ ዓ/ም)
*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829 

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/United_Arab_Republic

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፲፯

**የካቲት ፲፯**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፯ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፪ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፱ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፰ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - ቴኔኮ የተባለ የአሜሪካ ኩባንያ በኦጋዴን ግምቱ ፸፮ ቢሊዮን ሜትር ኩብ የሆነ ሰፊ የተፈጥሮ ነዳጅ (ጋዝ) እንዳገኘ አስታወቀ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - ኢትዮጵያ ላይ በፈነዳው አብዮት በዛሬው ዕለት አዲስ አበባ በልዕልት ፀሐይ ሆስፒታል አካባቢ ተኩስ ተከፈተ። በዚሁ ዕለት የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ለወታደሮች የደሞዝ ጭመራ ለማድረግ መወሰኑን አስታወቀ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1660

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፲፰

**የካቲት ፲፰**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፷፰ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፫ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፰ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፯ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፭፻፲፱ ዓ/ም - በምድረ አዳል (አሁን አፋር (ክልል)) የባሌው መኮንን ዴገልሃን ሠራዊት ከአህመድ ግራኝ ጋር ጦርነት ገጥሞ የዴገልሃን ሠራዊት በሙሉ ተጨፈጨፈ።

*፲፮፻፺፪ ዓ/ም - ንጉሡ አጼ ኢያሱ ከጎንደር ተነስተው ወደ ጉድሩ ዘምተው እስከ  ሰኔወር ድረስ ከቆዩ በኋላ ሐምሌ ፭ ቀን ተመልሰው ጎንደር ገቡ።

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም - የሉተራውያን ድርጅት በኢትዮጵያ ‘የወንጌል ድምጽ ራዲዮ’ (ብሥራተ ወንጌል ራዲዮ) ጣቢያአገልግሎቱን ጀመረ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የአብዮት እንቅስቃሴ፣ አስመራ ላይ የተመደበው የጦር ሠራዊት አድማ መታ።

*፲፱፻፸፱ ዓ/ም - የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ሲኖዶስ ሴቶችን የቅስና ሥልጣን ለመቀበል የሚያስችለውን ውሳኔ ከፍ ባለ የድምጽ ብዛት አጸደቀ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፰፻፺፰ ዓ/ም - ባለቅኔውና ጸሐፌ ተውኔቱ ሎሬትጸጋዬ ገብረ መድኅንበተወለደ በ፸ ዓመቱ በዚህ ዕለት አረፈ።

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FO 371/178551

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/26/newsid_2516000/2516299.stm

*"ኪንና ባህል"፣ ሪፖርተር (የካቲት ፲፫ ቀን ፳፻፫ ዓ/ም)

መደብ:ዕለታት
የ1962 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1962 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፯ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከግንቦት ፳፪ እስከ ሰኔ ፲ ቀን ፲፱፻፶፬ ዓ.ም. በቺሌ ተካሄዷል። ብራዚል ቼኮስሎቫኪያን በፍፃሜ ጨዋታው ፫ ለ ፩ በመርታት ዋንጫውን ወስዳለች።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የ1966 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1966 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፰ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሐምሌ ፬ እስከ ሐምሌ ፳፫ ቀን ፲፱፻፶፰ ዓ.ም. በእንግሊዝ ተካሄዷል። እንግሊዝ ምዕራብ ጀርመንን ፬ ለ ፪ በፍፃሜው ጨዋታ በመርታት ለመጀመሪያ ጊዜ ዋንጫውን ወስዷል። 

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የካቲት ፳፪

**የካቲት ፳፪**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፪ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፯ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፬ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፫ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - የአሜሪካው ፕሬዚደንት ጆን ኤፍ ኬኔዲ ‘የሰላም ልዑካን’ (Peace Corps) መሠረቱ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - የብሪታንያ ቅኝ ግዛት የነበረችው ኡጋንዳ እራሷን በራሷ እንድታስተዳድር ተፈቀደላት። ወዲያውም የመጀመሪአዋን የሕዝብ ምርጫ አካሄደች።

*፲፱፻፷፪ ዓ.ም - የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ ከሮማ አየር ዠበብ ጣቢያ ሊነሳ ሲዘጋጅ፣ ሽብርተኞች የጫኑት ቦምብ ተገኝቶ በጥበቃ/ፖሊስ ተወግዷል።

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት የሚንስትሮች ምክር ቤት ጉባዔ የኡጋንዳን ልዑካን በጉባዔው ላይ በመሳተፍ ጥያቄ ላይ ስምምነት ባለማግኘቱ ተበታተነ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ አብዮት የ፬ኛ ክፍለ ጦር አስሯቸው የነበሩትን ሚኒስቴሮች ፈትተው ለንጉሠ ነገሥቱ አስረከቡ። በዚሁ ዕለት በአዲስ አበባ ተማሪዎች የሰላማዊ ሰልፍ ሲያካሂዱ፣ የክብር ዘበኛ ሠራዊት ደግሞ አመጻቸውን ጀመሩ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* (እንግሊዝኛ)http://en.wikipedia.org/wiki/March_1
* P.R.O., FO 371/183838; FCO 371/784; FCO 371/1118; FCO 371/1660

መደብ:ዕለታት
ውድድር

[thumb|200px|width=150|length=150| የ[አስረካቢው ግራፍ (ምስል) በጥቁር የተሳለው ሲሆን፣ የ ታካኪ መስመሩ ደግሞ በቀይ ደምቋል። የታካኪ መስመሩ ኩርባ አስረካቢው በሚታየው ነጥብ ላይ ካለው **ውድድር** ጋር እኩል ነው]]

በካልኩለስ ትምህርት፣ ** ውድድር ** ማለት አንድ አስረካቢ ግቤቱ ሲቀየር ውጤቱ የሚቀየርበት የመቅጽበት ውድር መጠን ነው። በሌላ አነጋገር፣ **ውድድር** ማለት አንድ **መጠን** በሌላ **መጠን** መቀየር ምክንያት የሚያሳየውን እድገት ወይም ክስመት መለኪያ ዘዴ ነው። ለምሳሌ የአንድ እቃን የአቀማመጥ **ውድድር** ከጊዜ አንጻር አገኘን ስንል፣ ያ እቃ በእያንዳንዷ ቅጽበት ያለውን ፍጥነት አገኘን እንደማለት ነው። 

የአንድ ፈንክሽን ግራፍ **ውድድር** በእያንዳንዷ ነጥብ ላይ ሲሰላ፣ በዚያ ነጥብ ላይ ለዚያ አስረካቢ በጣም ቀራቢ የሆነውን ቀጥተኛ መስመር ከማግኘት ጋር ምንም ለውጥ የለውም። የውኑ ቁጥር ዋጋቸው ለሆኑ አስረካቢዎች፣ በአንድ ነጥብ ላይ ያላቸው ውድድር፣ በዚያ ነጥብ ላይ ከሚያልፍ ታካኪ መስመር ኩርባ ጋር እኩል ነው። ብዙ ቅጥ ባላቸው ኅዋወች ለሚኖሩ ፈንክሽኖች፣ በአንድ ነጥብ ላይ ያለ የአንድ ፈንክሽን ውድድር በዚያ ነጥብ ላይ ካለ ሊኒያር ውድድር ጋር እኩል ነው  ።

**ሥነ ውድድር** የአንድን ፈንክሽኝ ውድድር የምናገኝበት ሂደት ነው። የዚህ ሂደት ተገልባጭ ኢውድድር ይባላል። መሠረታዊው የካልኩለስ እርግጥ እንደሚያስረዳ ኢውድድር፣ ከጥረዛ ጋር ምንም ለውጥ የላቸውም። ሥነ ውድድርና ሥነ ጥረዛ ሁለቱ ዋና የካልኩለስ መሰረታዊ መተግበሪያወች ናቸው።

## ማጣቀሻ


መደብ:ካልኩለስ
ተግደርዳሪ በልቶ ሽሮ ተበዳሪ

**ተግደርዳሪ በልቶ ሽሮ ተበዳሪ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተጎሽ እበት ተንጨት ሽበት

## ትርጉም
: የአንድን ነገር የማይለወጥ ጠባይ ማሳያ
መደብ :ተረትና ምሳሌ
የካቲት ፳፩

**የካቲት ፳፩**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፩ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፮ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፭ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፬ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በጎ አድራጎት ድርጅት በአዋጅ ቁጥር ፪፻፷፩/፶፪ መሠረት ፀደቀ። የድርጅቱ ማቋቋሚያ የአደራ መስጫ ሰነድ (ቻርተር) በሐምሌ ፲፭ ቀን ፲፱፻፶፩ ዓ/ም በመንግሥት ማስታወቂያ ቁጥር ፪፻፶፫/፶፩ መሠረት ወጥቶአል። ይህ ድርጅት በጥቅምት ወር ፲፱፻፷፮ ዓ/ም የደርግ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት በአዋጅ እስከወረሰው ድረስ አገልግሏል።  

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - በሞሮኮ የተከሰተ የመሬት እንቅጥቅጥ አጋዲር የተባለችውን ከተማ አወደመ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - ለሰባት ዓመታት ተቋርጦ የነበረው የአሜሪካ እና ግብጽ የዲፕሎማቲክ ግንኙነት እንደገና ጀመረ። 

*፲፱፻፸ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ሠራዊት በሶማሊያ ወራሪ ሠራዊት ላይ የካራማራ ድል ተቀዳጀ።

*፲፱፻፺፩ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ሠራዊት በኤርትራ ወራሪ ሠራዊት ላይ የባድመ ድል ተቀዳጀ።

*፳፻፭ ዓ/ም  - የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ፖፕ ቤኔዲክት ፲፮ኛ «የዕድሜያቸው መግፋት የተደራረበ ሓላፊነታቸውን በአግባቡ ለመወጣት ስላላስቻላቸውና በሚታይባቸው አካላዊ ድካምና አቅም ማጣት» በሚል ምክንያት ሥልጣናቸውን ለቀቁ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፯፻፴፫ ዓ/ም - የሸዋው መስፍን መርድ አዝማች አብዬ አረፉ። ቀብራቸውም በሐር አምባ ሚካኤል ተከናወነ። ልጃቸው መርድ አዝማች አምኃ ኢየሱስ ተተክተው ምስፍናውን ያዙ።

=ዋቢ ምንጮች=

*
http://www.ethiopianreporter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1314:2010-02-24-08-32-54&catid=105:2009-11-13-13-47-17&Itemid=625 

* http://en.wikipedia.org/wiki/Unilateral_Declaration_of_Egyptian_Independence

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_28

መደብ:ዕለታት
ተጠንቀቅ ወደል እንዳትገባ ገደል

## ትርጉም
: ማስጠንቀቂያ አደም አትበል ቀደም ቀደም እንዳትሆን ደም በደም 
መደብ :ተረትና ምሳሌ
ተጥዶ የማይፈላ ተሹሞ የማይበላ የለም

ላም ባልዋለበት ኩበት ለቀማ

## ትርጉም
: የሹመት ንቅዘትን ያሳያል።
* «ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል» - ደበበ ኃ/ጊዮርጊስ፣ «አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገር» 

መደብ :ተረትና ምሳሌ
ተጨንቆ ኩራት ተንጠራርቶ ራት

## ትርጉም
: አትጨናነቅ፣ ዘና በል  የሚል ምክር።
መደብ :ተረትና ምሳሌ
የካቲት ፳፬

**የካቲት ፳፬**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፬ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፱ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፪ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፩ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፪ ዓ/ም - እቴጌ ጣይቱ ብጡል ከሥልጣን ከመውረዳቸው ከሁለት ሣምንት በፊት፣ ለመጨረሻ ጊዜ በዚህ ዕለት ከሰጡት ሹመቶች አንዱ፣ የሐረርጌን ጠቅላይ ገዥነት ለደጃዝማች ተፈሪ መኮንን (በኋላ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ) ነው።

*፲፱፻፳፯ ዓ/ም -  የዐቢይ ጾም ቅበላ ዕለት ዓፄ ኃይለ ሥላሴ መምህር ገብረ ጊዮርጊስን (በኋላ አቡነ ባስልዮስ) እጨጌነት ሾሟቸው።

*፲፱፻፴ ዓ/ም - በሳኡዲ አረቢያ የተፈጥሮ የነዳጅ ኀብት ተገኘ።

* ፲፱፻፶፮ ዓ/ም - በኬንያ የመጀመሪያው የኢትዮጵያ አምባሳዶር ከአዲስ አበባ ወደ ናይሮቢ በረሩ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

*፲፱፻፲ ዓ/ም - የቤጌምድር እና የስሜን ንጉሥ ወልደ ጊዮርጊስ ደብረ ታቦር ላይ አርፈው እዚያው ተቀበሩ።

## ዋቢ ምንጮች

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

*ዘውዴ ረታ፣ «ተፈሪ መኮንን ፦ ረዥሙ የሥልጣን ጉዞ፣ (ሐምሌ ፲፱፻፺፱ ዓ/ም»

*  http://en.wikipedia.org/wiki/March_3

*  P.R.O., FO 371/183838

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፳፭

**የካቲት ፳፭**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፭ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፩ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፰፻፴፯ ዓ/ም - የፍሎሪዳ ክፍለ አገር  የአሜሪካ ኅብረት ፳፯ተኛ አባል ሆነች።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የኢትዮጵያ አብዮት ፍንዳታ ሑከት ወደከርቸሌ እስረኞች ተሸጋግሮ በተከሰተው ረብሻ ፴፮ እስረኞች በጥይት ተገደሉ። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ በእንዳልካቸው መኮንን አስተዳደር ውስጥ አዲስ የተሾሙት ሚኒስትሮች ፓትርያርኩ አቡነ ቴዎፍሎስ ፊት ቀርበው ቃለ መኀላቸውን ሰጡ።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት (ደርግ) በሀገሪቱ የገጠር መሬት ተወርሶ የኢትዮጵያ ሕዝብ የጋራ ሀብት ነው የሚል አዋጅ አወጣ። አርሶ መኖር የሚችል ማንኛውም ዜጋም እስከ አስር ሄክታር የሚደርስ መሬት እንደሚሰጠውም ታወጀ።

*፲፱፻፸፪ ዓ/ም - በአዲሲቷ ዚምባብዌ በተካሄደው የሕዝብ ምርጫ፣ ሮበርት ሙጋቤ በከፍተኛ የድምጽ ብልጫ የአገሪቱ የመጀመሪያው ጥቁር ጠቅልይ ሚኒስትር ሆኑ።

## ልደት

*፲፱፻፳፬ ዓ/ም - የደቡብ አፍሪቃ ተወላጇ ዘፋኝ ሚሪያም ማኬባ በዛሬው ዕለት ተወለደች።

*፲፱፻፴፰ ዓ/ም - ኢትዮጵያዊው የፊልም ባለሙያ አቶ ኃይሌ ገሪማ በጎንደር ከተማ ተወለዱ።

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች
*  http://en.wikipedia.org/wiki/Haile_Gerima
* ክፍሉ ታደሰ፣ «ያ ትውልድ»፣ኢንዲፔንደንት አሳታሚዎች (ቦሌ ማተሚያ ድርጅት)

*  http://en.wikipedia.org/wiki/March_3

*  P.R.O., FO 371/183838

*  http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/4/newsid_2515000/2515145.stm

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፳

**የካቲት ፳**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፶፭ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፺፮ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፺፭ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፯፻፸፪ ዓ/ም - በኢራን የተከሰተ የመሬት እንቅጥቅጥ ፪ መቶ ሺህ ሰዎችን አጠፋ።

*፲፰፻፹፱ ዓ/ም - በማዳጋስካር፣ የፈረንሳይ የጦር ኃይል ሳልሳዊት ንግሥት ራናቫሎናን ከሥልጣን ሲያወርድ በማዳጋስካር የዘውድ ሥርዓት አከተመ።
*፲፱፻፲፬ ዓ/ም - የብሪታኒያ ንጉዛት መንግሥት በራሱ ፈቃድ በግብጽ ላይ የነበረውን ሉዐላዊነት አቁሞ ነጻነትን ለግብጻውያን አሳልፎ ሲሰጥ የውጭ ጉዳይን፤ ግንኙነትን፤ የጦር ሠራዊትንና የግብጽ ሱዳንን አስተዳደር የሚመለከቱ ጉዳዮችን ግን በራሱ አስተዳደር ሥር አስቀረ።
*፲፱፻፳፯ ዓ/ም - ለዱፖንት ኩባንያ ይሠራ የነበረው ዋላስ ካሮዘርስ ናይሎን (Nylon) ፈጠረ።
*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የአብዮት ፍንዳታ፣ የወታደሩ አመጽ ተስፋፍቶ አዲስ አበባ የሚገኙ የ፬ ኛ ክፍለ ጦር፤ የጦር ሠራዊት፤ ዓየር ኃይል እና የዋና መሥሪያ ቤት ወታደሮች በከተማው ‘ቁልፍ’ ቦታዎችን በቁጥጥራቸው ሥር አዋሉ። ብዙዎችን የአክሊሉ ሀብተ-ወልድን ሚኒስቴሮች አስረው ያዙ። ንጉሠ ነገሥቱ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ አቶ እንዳልካቸው መኮንንን ለጠቅላይ ሚኒስትርነት እና ጄኔራል አቢይ አበበን የመከላከያ ሚኒስትር አድርገው ሾሙ። በወቅቱ አዲስ አበባ ላይ ሊካሄድ ተዘጋጅቶ የነበረው የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት ስብሰባ በረብሻው ምክንያት ተሰረዘ።
*፲፱፻፹፱ ዓ/ም - የመሬት እንቅጥቅጥ በአርሜኒያ እና አዘርባይጃን አገሮች ፩ ሺህ ፩ መቶ ሰዎች ሲገል፣ በሰሜን ኢራን ደግሞ ፫ ሺህ ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተዋል

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*(እንግሊዝኛ) P.R.O., FCO 371/1829

* http://en.wikipedia.org/wiki/Unilateral_Declaration_of_Egyptian_Independence

መደብ:ዕለታት
ተጦጣ የዋለ ጉሬዛ እህል ፈጅቶ ገባ

## ትርጉም
: ከአህያ ጋር የዋለች ጊደር ፈስ ተምራ ትመጣለች
መደብ :ተረትና ምሳሌ
የካቲት ፳፰

**የካቲት ፳፰**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፰ተኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፫ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፰ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣  ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፯ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፰፻፺፩ ዓ/ም - የባየር መድኀኒት ኩባንያ አስፒሪን የተባለውን መድኀኒት በንግድ-ስም አስመዘገበ።

*፲፱፻፬ ዓ/ም - የኖርዌይተወላጁ ሮልድ አሙንድሰን  ከነጉዞተኞቹ ደቡብ ዋልታ ላይ እንደደረሱ ይፋ ተደረገ።

*፲፱፻፷፩ ዓ/ም - ዕመት ጎልዳ ሜይር በ፸ ዓመት ዕድሜያቸው የእስራኤል የመጀመሪያዋ ሴት ጠቅላይ ሚኒስትር ኾነው ተመርጡ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/March_6;  http://en.wikipedia.org/wiki/March_7  

*{{en]] http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/7/newsid_4205000/4205843.stm

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፳፱

**የካቲት ፳፱**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፸፱ነኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፬ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፯ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፮ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፷፰ ዓ/ም - ‘ቴሌፎን’ ተብሎ የተሠየመው ፈጠራ የአዕምሯዊ ንብረትነቱ (patent) በአሌክሳንደር ግራሃም ቤል ስም ተመዘገበ።

*፲፱፻፵፱ ዓ/ም - ግብጽ የሱዌዝን ቦይ ከቀውሱ በኋላ መልሳ ከፈተችው። 

*፲፱፻፵፱ ዓ/ም - ጋና ነጻ በወጣች ማግሥት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል ሆነች።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - በወለጋ ጠቅላይ ግዛት የቅርፀ ምድር ጥናት ለማካሄድ የሚያስችል የቴክኒክ ስምምነት በኢትዮጵያ እና በጃፓን መሀል ተፈረመ። 

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

 http://en.wikipedia.org/wiki/March_8

* P.R.O., FCO 371/1660

መደብ:ዕለታት
የካቲት ፴

**የካቲት ፴**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፭ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፮ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፭ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፹፩ ዓ/ም - በሱዳን ግዛት ውስጥ ባለችው ገላባት ላይ በዓፄ ዮሐንስ ፬ኛ የሚመራው የኢትዮጵያ ሠራዊት እና የሱዳን 'ማህዲ' ሠራዊቶች በዚህ ዕለትጦርነት ገጥመው፣ ኢትዮጵያውያኖቹ በማሸነፍ ላይ ሳሉ ንጉሠ ነገሥቱ፣ መጀመሪያ እጃቸው ላይ፤ ቀጥሎም ደረታቸውን በጥይት ስለተመቱ የኢትዮጵያው ሠራዊት ከሥፍራው በማፈግፈግ ሲለቅ ድሉ የ'ማህዲዎቹ' ኾነ። ንጉሠ ነገሥቱም ማታውኑ አረፉ።    

*፲፰፻፹፰ ዓ/ም - ኢጣልያም በአድዋ ጦርነት ድል ከተመታች በኋላ በዚሁ ምክንያት ጠቅላይ ሚኒስትሯ ፍራንቼስኮ ክሪስፒ ሥልጣኑን ለቀቀ።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - የሶቪዬት ሕብረት  ፩ ሺህ ተማሪዎችን የሚያስተናገድ የቴክኒክ ትምህርት ቤት (የአሁኑ ባህር ዳር ዩኒቨርስቲ)  ባህር ዳር ላይ እንደምትሠራ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት አስታወቀ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/March_9
* P.R.O., FO 371/154836

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳

**ጥር ፳**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፭ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፮ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፭ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የኢትዮጵያ መንግሥት አልጋ ወራሽ መርድ አዝማች አስፋ ወሰን በአስቸኳይ ለሕክምና በእንግሊዝ የጦር አየር ዠበብ ተሳፍረው ወደሎንዶን በረሩ።

*፲፱፻፸፪ ዓ/ም - በቀድሞዋ ሮዴዚያ (የአሁኗ ዚምባብዌ) የነጻነት ትግል መሪ ሮበርት ሙጋቤ ከአምስት ዓመት ስደት በኋላ አገራቸው ተመልሰው ሲገቡ እጅግ ደማቅ አቀባበል ተደረገላቸው።
 
*፲፱፻፹፰ ዓ/ም - በኒጄር ለመጀመሪያ ጊዜ በሕዝብ የተመረጡትን ፕሬዚደንት ማማን ኡስማን፣ በኮሎኔል ኢብራሂም ባሬ ማኢናሳራ የተመራ ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ከሥልጣን አወረዳቸው።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27/newsid_2506000/2506219.stm

*{{en} http://en.wikipedia.org/wiki/January_27

መደብ:ዕለታት
ገድለ ላሊበላ

**የአጼ ላሊበላ ( ገብረ መስቀል) ገድል** ከዚህ ጎን  በግዕዝና በፈረንሳይኛ ቀርቧል።  

መደብ:ገብረ መስቀል ላሊበላ
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:የኢትዮጵያ ዜና መዋዕል
ኅብረተሰብ

**ኅብረተሰብ** ማለት በጠቅላላ የሰው ልጆች ማህበረሰቦችና ግንኙነቶች ወይም የአንዱ ማህበረሰብ መቧደኖች የሚገልጽ ቃል ነው። ቃሉ ከግዕዝ ሲሆን ትርጉሙ «የሰው» (*ሠብ*) «ትብብር» (*ኅብረት* - ከግሡ *ኅበረ*፣ አበረ) ሊሆን ይችላል። 

:ደግሞ ይዩ፦ የባሕል ጥናት

መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ኑብያ አክሱም ዛጉዬ ክፍል ፩/፲፬

**የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ኑብያ አክሱም ዛጉዬ**  በተክለ ጻድቅ መኩሪያ የተደረሰ እንዲሁም በ[ትንሳኤ ዘጉባኤ ማተሚያ ቤት  በ1951 ዓ.ም. የታተመ መጽሐፍ። 

 <div style="clear:left;">
----
 </div>

[መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ኑብያ አክሱም ዛጉዬ
ጥር ፳፫

**ጥር ፳፫**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፫ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፰ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፫ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፪ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፸፭ ዓ/ም - የብሪታኒያ ሞተር አሽከርካሪዎችንና የጋቢና ተሳፋሪዎችን ከዚህ ዕለት ጀምሮ የወንበር ቀበቶ እንዲያስሩ የሚያስገድድ ሕግ ተተገበረ።

*፲፱፻፺፮ ዓ/ም መካ ላይ በሕዝብ ግፊትና ትርምስ ምክንያት ፪፻፩ ሀጂዎች ሲሞቱ፣ ፪፻፵፬ ተሳላሚዎች ደግሞ የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል።

*፳፻፩ ዓ/ም - በኬንያ፣ ሞሎ በሚባል ስፍራ የፈሰሰ ነዳጅ ተቀጣጠሎ  ፻፲፫ ሰዎች ሲሞቱ ከ ፪፻ በላይ ሰዎች ላይ የአካል ጉዳት ደርሷል።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=
* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/31/newsid_2505000/2505871.stm

* http://en.wikipedia.org/wiki/January_31

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳፩

**ጥር ፳፩**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፩ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፮ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፭ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፬ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፵ ዓ/ም - ሕንዳዊው የሰላማዊ እንቅስቃሴ መሪ ማህተማ ጋንዲ (Mohandas Karamchand Gandhi} በነፍሰ ገዳይ እጅ ተገደሉ።

*፲፱፻፸፰ ዓ/ም - ቻሌንጀር የተባለችው የአሜሪካ የጠረፍ መንኮራኲር ሰባት ጠፈረኞችን ጭኖ እንደተተኮሰ አየር ላይ ፈንድቶ ሲከሰከስ ሰባቱም አሜሪካውያን ሞተዋል።

*፲፱፻፺፪ ዓ/ም የኬንያ አየር መንገድ በረራ ቁጥር ፬ መቶ ፴፩ አይቮሪ ኮስት ጠረፍ አትላንቲክ ውቅያኖስ ውስጥ ሲወድቅ ፻፷፱ ሰዎች ሞቱ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=
* 
http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/28/newsid_2506000/2506161.stm

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳፪

**ጥር ፳፪**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፪ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፯ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፬ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፫ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=
*፲፰፻፶፫ ዓ/ም - ካንሳስ የአሜሪካ ኅብረት ፴፬ ኛዋ አባል ሆነች።

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም የብሪታኒያ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ዊንስተን ቸርቺል ከዚህ ዓለም በሞት በተለዩ በስድስተኛው ቀን ዛሬ የቀብር ሥርዓታቸው ተፈጽሟል።

=ልደት=

*፲፱፻፴፮ ዓ/ም - የኡጋንዳ ፕሬዚደንት ያዌሪ ሙሴቨኒ

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* 
http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/30/newsid_2505000/2505981.stm

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳፬

**ጥር ፳፬**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፬ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፳፱ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፪ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳፩ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፸፬ ዓ/ም - የምዕራብ አፍሪቃ አገሮች፣ ሴኔጋል እና ጋምቢያ በላላ ኅብረት  ሴኔጋምቢያ በሚል ስም ተቆራኙ።
*፲፱፻፺፭ ዓ/ም - ኮለምቢያ የተሰኘችው የአሜሪካ የጠፈር መንኲራኩር ከተልዕኮዋ ተመልሳ የምድር የአየር ክልል ውስጥ ስትገባ በደረሰባት የፍጻሜ አደጋ ሰባቱም አብራሪዎቿ ሕይወታቸውን አጥተዋል።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፲፮፻፸ ዓ/ም - በካቶሊኩ የኢትዮጵያ ንጉሥ ሱሰንዮስ ዘመን መንግሥት፣ በትግራይ የካቶሊክ ሚሲዮንን በማስፋፋት ላይ ተሰማርቶ የነበረው የኢየሱሳዊ ሚሲዮን አባል እና የቡርቱጋል ተወላጁ ጀሮኒሞ ሎቦ አረፈ። 

 
=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/Jeronimo_Lobo

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_1

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳፭

**ጥር ፳፭**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፭ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፴ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳፩ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፳ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፺፫ ዓ/ም ከረጅም ዘመናት የብሪታንያ ንግሥትነትና የሕንደኬ ንግሥተ ነገሥትነት በኋላ ያረፉት ቪክቶሪያ በዚህ ዕለት ተቀበሩ።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - የብሪታንያው ጠቅላይ ሚኒስትር በደቡብ አፍሪካ ከተማ፣ ኬፕ ታውን ላይ ‘የለውጥ ነፋስ’ (Wind of Change) በመባል የሚታወቀውን ንግግር አደረጉ። ይህ ታሪካዊ ንግግር የብሪታንያን የቅኝ ገዥነት የታሪክ ምዕራፍ መዘጊያነቱን ያበሠረ ንግግር ነበር።

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - በኡጋንዳ ኢዲ አሚን በተፈነቀሉት ሚልተን ኦቦቴ ምትክ የአገሪቱ መሪ ሆኑ።

*፲፱፻፹፪ ዓ/ም የአፓርታይዳዊዋ ደቡብ አፍሪቃ ፕሬዚደንት ደ ክለርክ ለሠላሳ ዓመታት በሕግ ተከልክሎ የነበረውን የአፍሪቃ ብሔራዊ ምክር ቡድን (African National Congress) ሕጋዊ መሆኑንና በወቅቱ በእሥራት ላይ የነበሩትን ኔልሰን ማንዴላ እንደሚፈቱ አስታወቁ።

=ልደት=

*፲፰፻፹፰ ዓ/ም - ወረሂመኑ ተንታ ላይ ልጅ ኢያሱ ከአባታቸው ከራስ ሚካኤል (በኋላ ንጉሥ) እና ከእናታቸው ከወይዘሮ ሸዋረጋ ምኒልክ (የዳግማዊ ምኒልክ ልጅ) ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

 

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_2

መደብ:ዕለታት
የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ከዐፄ ልብነ ድንግል እስከ ዐፄ ቴዎድሮስ ክፍል ፩/፪

**የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ከዐፄ ልብነ ድንግል እስከ ዐፄ ቴዎድሮስ**  በተክለ ጻድቅ መኩሪያ የተደረሰ እንዲሁም በትንሳኤ ዘጉባኤ ማተሚያ ቤት በ፲፱፻፶፩ ዓ.ም. የታተመ መጽሐፍ።

መደብ:ተክለጻድቅ መኩርያ
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ከዐፄ ልብነ ድንግል እስከ ዐፄ ቴዎድሮስ
የ1954 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1954 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፭ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፱ እስከ ሰኔ ፳፯ ቀን ፲፱፻፵፮ ዓ.ም. በስዊዘርላንድ ተካሄዷል። ይህ ውድድር እስከ ዛሬ ድረስ ትልቁ የአማካይ ጎል ብዛት በጨዋታ የታየበት የዓለም ዋንጫ ነው። ምዕራብ ጀርመን ሀንጋሪን ፫ ለ ፪ በፍፃሜው ጨዋታ ላይ በመርታት ለመጀመሪያ ጊዜ ዋንጫውን ወስዷል።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
አብዮታዊ የምርትና የባህል ዕድገት ዘመቻ በከምባታና ሀዲያ አውራጃ ከ1971 እስከ 1975

**አብዮታዊ የምርትና የባህል ዕድገት ዘመቻ በከምባታና ሀዲያ አውራጃ ከ1971 እስከ 1975**  በዶክተር ላጵሶ ድሌቦ ፣ 1975 ላይ የታተመ፣ የደርግ ስርዓት በከምባታና ሀድያ ያካሄደውን ተግባራት የሚዳስስ መጽሃፍ ነው  ።  
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:1971-all-cr.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:1971-all-cr.pdf)

## ምስጋና

 
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ :ደርግ
የማርክሲዝም ሌኒኒዝም መዝገበ ቃላት

**የማርክሲዝም ሌኒኒዝም መዝገበ ቃላት**  በ1978 ዓ.ም በኩራዝ አሳታሚ ድርጅት የታተመ መጽሃፍ ሲሆን የማርክሲዝም-ሌኒኒዝምም እርዮተ አለም ወደ አማርኛ ለመተርጎም በሚደረገው ስራ ላይ የርዕዮቱን ቃላት ፍቺ በማርኛ ለማስቀመጥ የሚሞክር ስራ ነው። ምንም እንኳ የሶሺያሊዝምን ስርዓትን ለማስተማር የተቀመጠ መጽሃፍ ቢሆንም፣ ጥቅሙ ግን ከፍልስፍና፣ ከመዝገበ ቃላትና ከታሪክ አንጻር ከፍተኛ ነው።  

```
c-552
d- 555
f-558
m-564
H- 560
I-561 
J -562
Q,R-571 
S-573  
T- 577 
 U-578
```

[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:MarxDictionary.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:MarxDictionary.pdf)

## ምስጋና

 
መደብ:ሶሺያሊዝም
መደብ: ደርግ
መደብ:ማርክሲዝም
መደብ: 20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ምዕራፍ

**ምዕራፍ**  ከአንድ መነሻ ነጥብ ተንስቶ  መድረሻ ነጥብ ላይ የሚደርስ ከሁሉ መስመር በላይ በጣም አጭሩ ርቀት ነው።  ስለሆነም ምዕራፍ፣ ምናባዊ ቀጥተኛ መንገድ ነው።  የ**ምዕራፍ ጨረር**  የዚያን ቀጥተኛ መስመር ርዝመትና አቅጣጫ ይወክላል።  ብዙ ጊዜ ይህ ጽንስ ሃሳብ በተፈጥሮ ኅግጋት ጥናት ዘርፍ ተጠቃሚነትን ያገኛል። ፍጥነት፣ ፍጥንጥነትን ለማስላት ይህ ጽንሰ ሃሳብ አይነተኛ መሳሪያ ነው።

:
\vec D = \vec x_f - \vec x_i


መደብ:ጨረር
መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
የ1950 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1950 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፬ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፲፯ እስከ ሐምሌ ፱ ቀን ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. በብራዚል ተካሄዷል። የ1942 እ.ኤ.አ. እና 1946 እ.ኤ.አ. ውድድሮች በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ምክንያት ስለተረዙ ይህ ውድድር ከ1938 እ.ኤ.አ. በኋላ የመጀመሪያው ዋንጫ ነው።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ሳው ፓውሉ

250px|right|thumb| ሳው ፓውሉ
**ሳው ፓውሉ** (ፖርቱጊዝ፦ *São Paulo*) በህዝብ ብዛት የብራዚል ትልቁ ከተማ ነው። ስያሜው በፖርቱጊዝ «ቅዱስ ጳውሎስ» ማለት ነው።  ከተማው የሳው ፓውሉ ክፍላገር ርዕሰ ከተማ ነው። 

የፖርቱጋል ሰዎች የመሠረቱት በ1546 ዓ.ም. ነበር።

መደብ:ከተሞች
መደብ:ብራዚል
የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ሐሪ አትከንስ

የኢትዮጵያ ታሪክ፡ በሐሪ አትከንስ ፡ አጠር ብሎ የኢትዮጵያን ጥንታዊ እና ዘመናዊ ታሪክ የሚዳስስ መጽሃፍ ነው።  
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:EthiopianHistoryHarryAtkins.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:EthiopianHistoryHarryAtkins.pdf)

## ምስጋና

 
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ያማርኛ ሰዋስው (1948)

**ያማርኛ ሰዋሰው፡ በአዲስ ስርዓት የተሰናዳ** ፡ በብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፣ ከ፲፱፻፲፱ ዓ/ም ጀምሮ በወቅቱ የአማርኛ ሰዋስው ባለመኖሩ ተማሪዎች ተገቢውን የቋንቋ ትምህርት ለማግኘት ይቸገሩበት የነበረውን ሁኔታ እንዲቀረፍ የጎላ አስተዋጾዖ ያደረገ ሥራ ሲሆን  ለመጀመሪያ ጊዜ በ፲፱፻፴፭ ዓ/ም በብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት ታተመ። ይህ መጽሐፍ ለሁለተኛ እና ለሦስተኛ ጊዜ በ፲፱፻፵፪ እና በ፲፱፻፵፮ ዓ/ም ሎንዶን ላይ የታተመ ሲሆን አራተኛው ዕትም በ፲፱፻፵፰ ዓ/ም በአርስቲስቲክ ማተሚያ ቤት ታትሟል።
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:AmharicGrammar.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:AmharicGrammar.pdf)

## ምስጋና
 
መደብ:ሰዋስው
መደብ: 20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ስእላዊ መዝገበ ቃላት

**ስዕላዊ መዝገበ ቃላት** ፡  በዣን-ክሎድ ኮርቤይ  የተደረሰ የአማርኛ - እንግሊዝኛ ስዕላዊ መዝገበ ቃላት ነው። መጽሐፉ በ1983  ለሁለተኛ ጊዜ በካናዳ ቶሮንቶ ታተመ። 

## ምስጋና

 
መደብ:መዝገበ ቃላት
መደብ: አማርኛ
የ1934 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1934 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፪ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከግንቦት ፲፱ እስከ ሰኔ ፫ ቀን ፲፱፻፳፮ ዓ.ም. በኢጣልያ ተካሄዷል። የእግር ካስ ቡድኖቹ ለመጀመሪያ ጊዜ ማጣሪያ ማለፍ የነበረባቸው በዚህ የዓለም ዋንጫ ነበር። የ፴፪ ሀገራት ቡድኖች ሲሳተፉ ከነዚህም ውስጥ ፲፮ቱ ማጣሪያውን ማለፍ ችለዋል። ኢጣልያ ቼኮስሎቫኪያን ፪ ለ ፩ በመርታት ዋንጫውን ወስዷል።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
እሳት ወይስ አበባ

**እሳት ወይስ አበባ** ፡ በ ጸጋዬ ገብረ መድህን ተዘጋጅቶ በ1973 ዓ.ም. እና እንደገና በ1999 ዓ.ም የታተመ የግጥም መጽሃፍ ነው ።  
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:EsatWoyisAbeba.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:EsatWoyisAbeba.pdf)

## ምስጋና

 
መደብ:ሥነ-ግጥም
መደብ: 20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
የ1938 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1938 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** ፫ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከግንቦት ፳፯ እስከ ሰኔ ፲፪ ቀን ፲፱፻፴ ዓ.ም. በፈረንሳይ ተካሄዷል። ጣሊያን ሀንጋሪን ፬ ለ ፪ በፍጻሜው ጨዋታ በመርታት ለሁለተኛ ጊዜ ዋንጫውን ወስዷል። 

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
የ1930 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ

**የ1930 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ** የመጀመሪያው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሐምሌ ፮ እስከ ፳፫ ቀን ፲፱፻፳፪ ዓ.ም. በዩሩጓይ ተካሄዷል። ዩሩጓይ አርጀንቲናን ፬ ለ ፪ በመርታት የመጀመሪያው የዓለም ዋንጫ አሸናፊ ሀገር ሆናለች።

መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
እንግሊዝኛ አማርኛ መዝገበ ቃላት 1972

**እንግሊዝኛ አማርኛ መዝገበ ቃላት 1972** ፡  በወፍ ልሳል  የተደረሰ ከእንግሊዝኛ ወደ አማርኛ መዝገበ ቃላት ሲሆን ባጠቃላይ 1503 ገጾችን ይዟል። መጽሐፉ  ከሌሎች መዝገበ ቃላት ለየት የሚለው ቃላትን በቃላት ሳይሆን የሚተረጉመው፣ በአገባባቸው ነው። ስለሆነም ለእንግሊዝኛ ተማሪዎች ከሁሉ መዝገበ ቃላት በተለየ ከፍተኛ ጥቅም አለው። መጽሐፉ በ1972 ታተመ። የሚታዩት ገጾች ላይ ፊደሉን ለይተው ቢጫኑ የመጽሃፉን 1503 ገጾች ማንበብ ይችላሉ። 

ስዕል: Context-intro.pdf  |**መግቢያ**
ስዕል:Context1-aa-any-cr.pdf| **AA-ANY**
ስዕል:Context2-any-beh.pdf |**ANY-BEH**
ስዕል:Context3-beh-bys-cr.pdf |**BEH-BYS**
ስዕል:Context4-ca-cod-cr.pdf |**CA-COD**
ስዕል:Context5-cae-cou-cr.pdf| **CAE-COU**
ስዕል:Context6--cou-dev-cr.pdf| **CAE-DEV**
ስዕል:Context7-dew-dys--cr.pdf |**DEW-DYS **
ስዕል:Context8-e-cr.pdf | **E **
ስዕል:Context9-f--cr.pdf | **F **
ስዕል:Context10-g--cr.pdf |**G**
ስዕል:Context11-h--cr.pdf | **H**
ስዕል:Context12-i-int--cr.pdf | **I-Int **
ስዕል:Context13-int-knu--cr.pdf | **INT-KNU **
ስዕል:Context14-la-ly--cr.pdf | **L **
ስዕል:Context15-ma-my--cr.pdf | **M **
ስዕል:Context16-na-ox--cr.pdf | **NA- OX **
ስዕል:Context17-pa-poi--cr.pdf | **PA-POI **
ስዕል:Context18-poe-pyt-cr.pdf | **POE-PYT **
ስዕል:Context19-q-req-cr.pdf | **Q - REQ**
ስዕል:Context20-req-rye-cr.pdf | **REQ- RYE**
ስዕል:Context21-sab-sha-cr.pdf | **SAB-SHA**
ስዕል:Context22-she-sou--cr.pdf | **SHE-SHOU**
ስዕል:Context23-sov-str--cr.pdf | **SOV-STR**
ስዕል:Context24-stu-ta-cr.pdf | **STU-TA**
ስዕል:Context25-te-tra--cr.pdf | **TE-TRA**
ስዕል:Context26-tre-uvu-cr.pdf | **TRE-UVU**
ስዕል:Context27-val-wed-cr.pdf | **VAL-WED**
ስዕል:Context28-wed-zoo-cr.pdf  | **WED-ZOO**


## ምስጋና

 
መደብ:መዝገበ ቃላት
መደብ: አማርኛ
ጥር ፳፮

**ጥር ፳፮**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፮ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፴፩ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፳ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፲፱ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፳፻፬ ዓ/ም - አንድ ሺ ፬፻፹፮ኛው የነቢዩ ሙሐመድ የልደት በዓል በመላ ሀገሪቱ ተከብሮ ዋለ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

 
## ዋቢ ምንጮች
* http://en.wikipedia.org/wiki/February_3

መደብ:ዕለታት
ጥር ፳፰

**ጥር ፳፰**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፵፰ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፴፫ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፪፻፲፰ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፲፯ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፶ ዓ/ም - በግብጽ፣ ጋማል አብደል ናስር የአገሪቱ የመጀመሪያው ፕሬዚደንት ሆነው ታጩ።

*፲፱፻፶ ዓ/ም - የአሜሪካ ኅብረት አየር ኃይል በሳቫና (ጂዮርጂያ) ጠረፍ አካባቢ አንድ የሃይድሮጅን ቦምብ ጠፍቶበት እስካሁን አልተገኘም። 

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም - የፈረንሳይ ፕሬዚደንት ሻርል ደጎል፣ አልጀሪያ ነጻነቷን እንድትሰጥ ጥሪያቸውን አቀረቡ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* 

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_5

መደብ:ዕለታት
ከነዓን

* ከነዓን (የካም ልጅ)
* ከነዓን (ጥንታዊ አገር)
* ከነዓን (2003 ፊልም)
መጋቢት ፬

**መጋቢት ፬**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፬ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፱ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፪ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፩ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፲፬ ዓ/ም - ግብጽ እራሷን ለማስተዳደር ብሪታኒያ ስትፈቅድላት ቀዳማዊ ፉዋድ የአገሪቱ ንጉሥ ሆኑ።

*፲፱፻፶፯ ዓ/ም - መሬት አልባነትን ለማስወገድ የዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ተማሪዎች በፓርላማው ፊት ለፊት ተሰልፈው «መሬት ለአራሹ የምትሹ፤ ተዋጉለት አትሽሹ» የሚለውን መዝሙራቸውን ለመጀመሪያ ጊዜ አሰሙ።

*፲፱፻፷፩ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የተመደቡ (ሦስት የሩሲያ ጋዜጠኞችና ሦስት የቼኮዝሎቫኪያ ዲፕሎማቶች)፤ ለተማሪዎች እንቅስቃሴ የገንዘብ እርዳታ አድርገዋል በሚል ወንጀል ከአገር እንዲባረሩ ተደረገ።

*፳፻፭ ዓ/ም - የአርጀንቲናው ተወላጅ፣ ካርዲናል ጆርጅ ማርዮ በርጎግልዮ የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን መንበረ ጴጥሮስ ፪መቶ፷፮ኛው ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት (ፓፓ) ኾነው ቀዳማዊ ፖፕ ፍራንሲስ ተብለው ተመረጡ።

=ልደት=

## ዕለተ ሞት

*፲፪፻፷፮ ዓ/ም - ኢጣልያዊው የካቶሊክ ቄስ ቶማስ አኳይናስ በዚህ ዕለት አረፈ።

=ዋቢ ምንጮች=

*P.R.O., FCO 371/536 Annual Review of 1969
*ክፍሉ ታደሰ፣ «ያ ትውልድ»፣ኢንዲፔንደንት አሳታሚዎች (ቦሌ ማተሚያ ድርጅት)

መደብ:ዕለታት
መጋቢት ፮

**መጋቢት ፮**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፮ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፸፩ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፸፱ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ እና አልጋ ወራሽ መርድ አዝማች አስፋ ወሰን በደቡብ ኢትዮጵያ የእርሻ ልማት ሊጎበኙ ሄደው፣ የተሳፈሩበት የሩሲያ ኤም ፰ ሄሊኮፕተር ተሽከርካሪው በድንገት ተሰብሮ ሲከሰከስ ሦስት ተመልካቾች ሞተዋል፡  ንጉሠ ነገሥቱ እና አልጋ ወራሹ ግን ምንም ሳይሆኑ ተርፈው ጉዟቸውን በመኪና ቀጥለዋል። 

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* P.R.O., FCO 31/1118

መደብ:ዕለታት
መጋቢት ፯

**መጋቢት ፯**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፯ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፸፪ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፸፱ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፸፰ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፸፻፶፭ ዓ/ም - በባሊ ደሴት ላይ የሚገኘው ሦስት ሺ ሜትር ቁመት ያለው የአጉንግ ተራራ በእሳተ ገሞራ ፍንዳታ እስከ አሥራ አንድ ሺ ሰዎችን ፈጅቷል።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም -  የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት እና የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የልማት ፕሮግራም (UNDP) በእርሻ ልማት መስክ ለአዋሽ ሸለቆ ማልሚያ ሁለት ስምምነቶችን ፈረሙ። በተጨማሪ የዓለም ባንክ ዓለም አቀፍ የልማት ድርጅት (IDA) በኢትዮጵያ ለከብት እርባታ የሚውል የአምሥት ሚሊዮን ዶላር ዋስትና እንደሚሰጥ አስታወቀ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

መደብ:ዕለታት
መጋቢት ፰

**መጋቢት ፰**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፰ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፸፫ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፸፰ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፸፯ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፺፪ ዓ/ም - በሩሲያው ንጉሥ ዛር እስክንድር ሣልሳዊ አዲስ አበባ ላይ የተገነባው እና በሩሲያ የቀይ መስቀል ማኅበር ስም የተሠየመው የከተማዋ የመጀመሪያው ሆስፒታል (በኋላ ዳግማዊ ምኒልክ ሆስፒታል) ተመርቆ ተከፈተ።

*፲፰፻፺፪ ዓ/ም - ዳግማዊ ምኒልክ በአገሪቱ እየጨመረ የመጣውን ሰካራምነት ለመከላከል በሚል ዓላማ ከውጭ የሚገቡትን መጠጦች የሚያግድ አዋጅ አወጁ። 

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ  የስምጥ ሸለቆ ነዋሪዎች የአብዮት እንቅስቃሴ ተሳታፊነታቸውን በአካሄዱት ሽብር አሳዩ።

*፲፱፻፹ ዓ/ም - የኤርትራ ነጻነት ግንባር ሠራዊት በአፋበት ግንባር በተሰማራው የ’ናደው እዝ’ ጦር ላይ ከጎንና ከኋላም አስርጎ ሲያጠቃ በኮሎኔል ጌታነህ ኃይሌ የሚመራው የናደው እዝ በከፍተኛ ሽብር ሊሸነፍ ቻለ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

*፳፻፬ ዓ/ም -  በወንጌላዊው ቅዱስ ማርቆስ ወንበር ፓትርያርክ ሆነው ከ፲፱፻፷፬ ዓ/ም ጀምሮ ለ፵ ዓመታት የእስክንድርያ (ኮፕት) ቤተ ክርስቲያንን የመሩት መንፈሳዊ አባት አቡነ ሺኖዳ ሣልሳዊ በዛሬው ዕለት በተወለዱ በ፹፰ ዓመታቸው አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974
* http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Afabet
* http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17416429

መደብ:ዕለታት
ኤሌክትሪክ ምድጃ ፡ እራስህ ስራ

500px|right|thumb| ቀላል ኤሌክትሪክ ምድጃ
**ኤሌክትሪክ ምድጃ፡ እራስህ ስራ**   እንዴት አንድ ሰው በቀላሉ በኤሌክትሪክ የሚሰራ ምድጃ በመስራት ከእንጨት ለቀማ እና ክሰል ማክስል ውጭ  በኤሌክትሪክ ምግብ መስሪያ እንደሚሰራ የሚያሳይ ነው።    ማናቸውም የ**እራስህ ስራ** ተግባራት **በሚያውቅ ሰው** ቁጥጥር ስር የሚሰሩ እንጂ እንዲሁ ያለእውቀት እንዲሰሩ ክልክል ነው። በተለይ ማናቸውም የኤሌክትሪክ እቃወች በከፍተኛ ጥንቃቄ መሰራት ይገባቸዋል። 

በጣም ቀላል የኤሌክትሪክ ምድጃ ለመስራት የሚያስፈልጉ ነገሮች፡

1- ሁለት መካከለኛ የብረት ዝርግ ሳህኖች። 

2-  በኒህ ሳህኖች ልክ የተከረከመ ክብ የሸክላ ምጣድ።

3- ሁለት ማጣበቂያ ብሎኖች።   

4- 1ፓውንድ  የአለት ሪዝ

5-  አንድ ረዘምና ሰፋ ያለ ጣውላ (ውፍረቱ 3 ሳንቲ ሜትር፣ ስፋቱ 36 ሳንቲ ሜትር ፣ ርዝመቱ 45 ሳንቲ ሜትር)  

6- አንድ ማብሪያ ማጥፊያ

7-  አንድ (4 አምፔይር) ፊውዝ

8-  80ጫማ የኤሌክትሪክ ጥቅልል ሽቦ  

9- ሁለት ረዥም  ብሎኖች 

10- የክብ ወገባቸው ግማሽ ሳንቲ ሜትር የሚሆን ሁለት የብርጭቆ ቱቦወች 

11- 3 ባለ 6 ሳንቲ ሜትር ብሎኖች

ስዕል 1 ላይ እንደሚታየው ታችኛ ሳህን ላይ 6 ቀዳዶች ይበሳሉ (ይነደላሉ)። ከአራቱ ቀዳዶች፣ ሁለቱ ሳህኑ ጥርዝ ላይ ይደረጋሉ። 6ቱም ቀድዶች በአንድ ቀጥታ መስመር ላይ ይበሳሉ። ከአራቱ አንዱ ሳህኑ መሃል ላይ ይበሳል፣ ሌሎቹ እርስ በርሳቸው በ6 ሳንቲ ሜትር ይራራቃሉ።  ስዕል 2 ላይ እንደሚታየው ላይኛ ሳህን ሁለት ብቻ ቀዳዳ ሲነደል፣ ሁለቱም ቀዳዶች የሳህኑ ጠርዝ ላይ ይደረጋሉ፣ እኒህ ሁለት ቀዳዶች ከታችኛ ሳህን ሁለት የጠርዝ ቀዳዶች ትይዩ መሆን ይገባቸዋል።  ከቆርቆሮ ወይም ሌላ ብረት የተሰራ አቃፊ የብረት ኮሌታ  ስዕል 3 ላይ እንደሚታየው ያስፈልጋል። ይህ ከብቢ የብረት ኮሌታ ታችኛ ሳህንን በትክክል ማቀፍ እንዲችል ተደርጎ የተሰራ መሆን አለበት፡፡ ኮሌታው ከስሩ ሁለት ምላሶች ተቀደው ይወጡለትና እኒህ ምላሶች በብሎን ከጣውላው ጋር በብሎን ይታሰራል። 

*ከጣውላው ላይ ለሁለቱ የብርጭቆ ቱቦወች መግቢያና መውጫ የሚሆን ቀዳዶች  ይበሳሉ። ከዚያ ሁለቱ ቱቦወች በጣውላው ቀዳዳ ውስጥ ይገባሉ።  የቱቦወቹ ርዝመት እንግዲህ 13 ሳንቲ ሜትር ነው።  እንግዲህ ቱቦወቹ በትክክል የተቆረጡ ከሆነ ከብረት ኮሌታው በላይ በ1 ሳንቲ ሜትር  ይረዝማሉ። 

*ቀጥሎ ከብረት ኮሌታው አፍ 2 ሳንቲ ሜትር ዝቅ ብሎ ያለውን ክፍል በሙሉ በአለት ሪዝ ተጠቅጥቆ ይሞላል (የብረት ሪዙ ዋና ተግባር ሙቀት እንዳይተላለፍ ማድረግ ነው - የአለት ሪዝ ከሌለን ሙቀት የማያስተላልፍ ሌላ ነገር በአለት ሪዙ ቦታ ሊቀመጥ ይችላል)። ይህ እንግዲህ የታችኛ ሳህኑ ተመቻችቶ በአለት ሪዙ ላይ እንዲቀመጥ ይረዳል።  የሳህኑ ጠርዝ ከብረት ኮሌታው አፍ ላይ በሚገባ መቀመጥ አለበት። 

*ስዕል 3 ላይ እንደሚታየው፣ የታችኛ ሳህኑ ከጣውላው ጋር በሁለት ረጃጅም ብሎኖች ይያያዛል።

* ፊውዝና ማብሪያ ማጥፊያ ከጣውላው ጋር በብሎን ከታሰሩ በኋላ፣ በጣውላው ስር በሚበሱ ቀዳዶች የኤሌክትሪክ ገመዶቹ ስዕል 4 ላይ በሚታይ መልኩ  በብርጭቆ ትቦወቹ በመሄድ ከምድጃው ጋር ይያያዛሉ። 

* ለምድጃው ዋና ክፍል ቢኖር ጥቅልል ሽቦው ነው። ጥቅልል ሽቦው ኤሌክትሪክ ሲያልፍበት በመጋል ሙቀት የሚሰጥ ክፍል ነው። ነገር ግን የተለያየ የጥቅልል ሽቦ ርዝመት የተለያየ ሙቀት ይሰጣል፣ በጣም ረጅም ገመድ አንስተኛ ሙቀት ሲሰጥ በጣም አጭር ደግሞ ከፍተኛ ሙቀት ይሰጣል። ስለሆነም  መጀመሪያ ትቅልል ሽቦውን የሸክላ ጡቦች ፈልጎ በነዚህ ጡቦች ላይ መጠቅለል ያስልፈልጋል። እንግዲህ እነዚህ ጡቦች ወደ ጎን ይቀመጡና አንዱ ጎን ከፊውዝ ጋር ተገናኝቶ ሌላው ጎን ከሶኬት ጋር ተገናኝቶ ሶኬቱ ከግድግዳ ሶኬት ላይ ይሰካል። በዚህ ወቅት ጥቅልል ሽቦው  ይፍማል። ሽቦው ብዙ ክልፋመ፣ ከፉውዙ የሚሄደውን ገመድ በማንሳት የጥቅልል ሽቦውን ርዝመት እየቀነሱ ሽቦው በሃይል ሳይግም፣ በጣምም ሳይቀዘቅዝ፣ በመካከል፣ ደብዘዝ ያለ ቀይ  በሆነ ሁኔታ በሚሰጥበት ርዝመት መቁረጥ ነው።  በምንም ሁኔታ፣ ማናቸውም ሽቦወች ከማንኛውም የሰውነት ክፍል ጋር በዚህ ወቅት መነካካት የለባቸውም። ትክክለኛው ርዝመት ሽቦ ከተቆረጠ በኋላ ሽቦው ከረጅም ዘንግ ላይ ይጠመጠማል። ይህም ምክንያቱ 
ሽቦው ቀልጠፍ ብሎ በሸክላው ላይ በሚሰራ ዚግዛግ ላይ እንዲያርፍ ነው።

* እንግዲህ ሸክላው ከታችኛ ሳህን በ1ሳንቲ ሜትር ከፍ ያለ ሆኖ ከታችኛ ሳህን ላይ ይገጠማል።  በዚህ ሸክላ ላይ በተቀረፀ ዚግዛግ ውስጥ ለውስጥ ጥቅልል  ሽቦው ይሽሎኮሎካል። ይህ ሽቦ በምንም መንገድ  የላይኛ ሳህን እንዳይነካ እንዲሁም እርስ በርሱ እንዳይጋጭ ጥንቃቄ ማድረግ ይገባል።   ከዚህ በኋላ የሽቦወቹ ጫፎች በብርጭቆ ቱቦወቹ  አድርገው ከሚመጡት የኤሌክትሪክ ሽቦወች ጋር ይያያዛሉ።     የፊውዝ ገመድ ከፊውዙ ሳጥን ውስጥ ከገባ በኋላ ወደ ማገናኛ ብሎኑ ከተወሰደ በኃላ ከዚያ ወደ ሶኬት ገመዱ ይተላለፋል። ከዚያ በኃላ የላይኛ ሳህን  ከስዕሉ ላይ በሚታዩ ብሎኖች ከሌላው ክፍል ጋር ይጋጠማል። በዚህ መንገድ ስራው ይጠናቀቃል። 

## ማጣቀሻ


መደብ: እራስህ ስራ
ቅማል

**ቅማል** በሰው አካል ላይ የሚፈጠር የተባይ ዓይነት ነው።

መደብ:ሦስት አጽቄ
መንኮራኩር

thumb|200px|መንኮራኩር
**መንኮራኩር** (*spaceship*) ወደ ጠፈር ለመጓዝ የሚያገለግል ዘመናዊ ማሽን ነው። እነዚህ የማሽን ዓይነቶች ለተለያዩ ጥቅሞች ይውላሉ። ከነዚህም ጥቅሞች መካከል እንደ መገናኛ፣ መሬትን ለመቃኘት እንዲሁም የአየር ሁኔታ ትንበያ ለማዘጋጀት የሚሉት ይገኙበታል። የመጀመሪያው የጠፈር መንኮራኩር የተመነጠቀው እ.ኤ.አ በ1957 ጥቅምት 4 ነበር። ስምዋም ስፑትኒክ 1 ትባላለች።

መደብ:የጠፈር ጉዞ
መደብ:ፈጠራዎች
መጋቢት ፫

**መጋቢት ፫**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፫ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፰ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፫ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፪ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷ ዓ/ም - ስዋዚላንድ እና የሞሪሸስ ደሴቶች ነጻነታቸውን ከብሪታንያ ተቀዳጁ።

*፲፱፻፷፩  ዓ/ም - የኤርትራ ነጻነት ግንባር ቡድን የኢትዮጵያ አየር መንገድ ቦይንግ ፯መቶ፯ አየር ዠበብ ላይ ፍራንክፈርት አየር ማረፊያ ጣቢያ ላይ ቦምብ አፈነዱ።

=ልደት=

=ዕለተ ሞት=

 
=ዋቢ ምንጮች=

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

* http://www.eritreacompass.com/history/91-eritrean-revolution/396-aeroplane-hijackings-by-eritreans-1969-1971.html

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_11

* P.R.O., FCO 371/536 Annual Review of 1969

መደብ:ዕለታት
ሲዲ

200px|right|thumb |ሲዲ
**ሲዲ** የእይታ መረጃን ማጠራቀሚያ መሳሪያ ነው። ሲዲ የሚለው ቃል የመጣው ከእንግሊዝኛው (*Compact Disc *) የመጀመሪያ ፊደላት በመውሰድ ሲሆን የድምጽ እና የምስል መረጃን ጨምሮ ለተለያየ የመረጃ ዓይነት ማጠራቀሚያ ሁኖ ያገለግላል። 

መደብ:ፈጠራዎች
ዋሻ

thumb|250px|ኒው ሜክሲኮ ውስጥ የሚገኝ ዋሻ
thumb|250px|ዋሻ
**ዋሻ** ተፈጥሯዊ የሆነ እና በመሬት መቦርቦር የተፈጠረ ክፍተት ነው። ይህ ክፍተት ዋሻ ለመባል ቢያንስ ሰው የሚያስገባ መጠን ሊኖረው ይገባል። ሥነ-ዋሻ (*Speleology*) የሚባለው የሳይንስ ዘርፍ በዋነኛነት እንደ ዋሻ ያሉ ክፍተቶች እና አካባቢያቸውን ያጠናል።

መደብ:መልክዐ ምድር
ኬዝ

**ካልቸር ኤንድ አርት ሶሳይቲ ኦፍ ኢትዮጵያ** (እንግሊዝኛ፦ *Culture and Art Society of Ethiopia*) ባጭሩ ኬዝ (እንግሊዝኛ፦ *CASE*)  በባህልና ጥበብ ሙያዎች ውስጥ ባሉ ሰዎች የተመሰረተ መንግሥታዊ ያልሆነ ማሕበር ነው።

የማሕበሩ ዓላማ የኢትዮጵያን ሰፊ የባሕልና የልዩ ልዩ ጥበባት ሃብት፣ የሕዝቦቿን ነባር ልማዶች፣ ሀገር በቀል ዕውቀት፣ አመለካከት፣ ማህበራዊ አስተዳደር፣ የተፈጥሮ ሀብትና ይህን ሃብት በመልካም ሁኔታ ለመጠበቅና ለመንከባከብ ያሏቸውን ጥበብና ዘዴዎች፣ በኣጠቃላይም የኢትዮጵያ ሕዝቦች የእኛ ናቸው የሚሏቸውን የእውቀት፣ የባሕልና የጥበብ ሀብት በመንከባከብ፣ በማልማትና ዘላቂነታቸው እንዳይደናቀፍ በማድረግ ረገድ ጠቃሚ የሆነ አስተዋፅኦ ለማበርከት ነው።

መደብ:ማህበሮች
መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መጋቢት ፩

**መጋቢት ፩**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፩ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፷፮ ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፭ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹፬ ቀናት ይቀራሉ።

=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፭፻፺፱ ዓ/ም - በጎጃም ምድር ጎል በተባለ ሥፍራ የንጉሥ አጼ ያዕቆብ እና የአጼ ሱስንዮስ ሠራዊት ጦርነት ገጥመው ድሉ የሱስንዮስ ሆነ። አጼ ያዕቆብ እና ጳጳሱ ዳግማዊ ጴጥሮስ በዚሁ ጦርነት ላይ ሞቱ።

*፲፰፻፹፩ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ዓፄ ዮሐንስ ራብዐዊ  በትልቅ ጦርነት መተማ ላይ ከደርቡሾች ጋር ሲዋጉ በእነሱ እጅ ወደቁ። ሱዳኖቹ አንገታቸውን ቆርጠው እንጨት ላይ ሰክተው ገበያ ለገበያ ለሕዝባቸው አሳዩት።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - አዲስ አበባ፣ በጄኔራል ዊንጌት ትምህርት ቤት የኦሮሞ ተወላጅ ተማሪዎች ባካሄዱት አመጽ ትምህርት ቤቱ ለጊዜው ተዘግቶ ዋለ።  

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም -  ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ፀሐፊ ትዕዛዝ አክሊሉ ሀብተወልድ የንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት ከኢትዮጵያ የሠራተኞች ማኅበራት ድርጅት ጋር ስምምነት ላይ መድረሱን አስታወቁ።

=ልደት=

*፲፱፻፵፱ ዓ/ም - የአልቃይዳ መሥራችና መሪ ኦሳማ ቢን ላደን።

=ዕለተ ሞት=

*፲፰፻፹፩ ዓ/ም - ዮሐንስ ፬ኛ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ መተማ ላይ አረፉ።

*፲፮፻፶፫ ዓ/ም - የአጼ ሱስንዮስ ሚስት እና የአጼ ፋሲል እናት፣  እቴጌ ወልድ ሠዓላ አረፉ።

 
=ዋቢ ምንጮች=

*መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - “የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

* http://en.wikipedia.org/wiki/February_10

* P.R.O., FCO 371/1660-ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

* P.R.O., FCO 371/1829 -ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ታሪክና ምሳሌ ፪

**ታሪክና ምሳሌ ፪** በከበደ ሚካኤል  ከተደረሱት ሁለት ክፍል ታሪክና ምሳሌ መጽሃፎች ሁለተኛው ክፍል ነው።  መጽሃፉ  ስለ ሃገርና ቀን ተቀን አኗኗር ዘይቤወች ምክሮችን በምሳሌ የሚያቀርብ ነው።  

[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:Checkbd.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:Checkbd.pdf)

## ምስጋና


መደብ :ከበደ ሚካኤል
መደብ: 20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ቀልዶች ከጋብሮቮ ምድር

**ቀልዶች ከጋብሮቮ ምድር** በአረፈዓይኔ ሐጐስ  የተተረጎመ  ከቡልጋሪያ ዋና ከተማ  ተሰደው በጋብሮቮ የሚባል ቦታ ስለሚኖሩ፣ በቀጥቃጣነታቸው ታዋቂነት ስላተረፉ ማህበረሰቦች የሚያትት የቀልድ መጽሃፍ ነው።   መጽሃፉ በታተመበት ወቅት ከፍተኛ ተነባቢነትን በማትረፉ ቀጥቃጣ ሰው **ጋብሮቭ** በሚል ስያሜ እንዲታወቅ አድርጓል።  

[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:GabrovJokes.pdf]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:GabrovJokes.pdf)

## ምስጋና


መደብ :አረፈዓይኔ ሐጐስ
መደብ: ቀልድ
መደብ: 20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
አለቃ ገብረሐና እና አስቂኝ ቀልዶቻቸው

**አለቃ ገብረሐና እና አስቂኝ ቀልዶቻቸው** በአረፈዓይኔ ሐጐስ  የተደረሰ መጽሃፍ ሲሆን፣ ስለ አባ ገብረሐና የህይወት ታሪክና አንድ አንድ ቀልዶቻቸው የሚያትት መጽሃፍ ነው። ref>Thanks to:   Lapsley/Brooks Foundation @ good-amharic-books.com

## ምስጋና


መደብ :አረፈዓይኔ ሐጐስ
መደብ:20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
መደብ:ቀልድ
ሊባኖስ

**ሊባኖስ** (**የሊባኖስ ሪፐብሊክ**) በምስራቃዊ የሜዲትራኒያ ባህር ጫፍ የምትገኝ የምዕራብ እስያ ሀገር ናት። በሰሜን እና በምስራቅ ከሶርያ ጋር እንዲሁም እስራኤል ጋር በደቡብ ትዋሰናለች። ዋና ከተማዋ ቤሩት ትባላለች። የቆየው የሀገሪቱ ታሪክ ወደኋላ ለ7000 ዓመታት የሚመልሰን ሲሆን በሜዲትራኒያ ባህር እና በአረብ ጠረፍ ላይ መገኘቷ ለታሪኳ መጠናከር ጉልህ አስተዋፅዖ አበርክቷል።ካንዲሻ ሸለቆ በሊባኖስ ውስጥ ነው.ሊባኖስ አረብ አገር ነው.አይብ.ጂብራን.ስ አዎ ብሎ እርግጠኛ ነበር.የሊባኖስ ብሔራዊ ምግብ ኪቤህ ነው፣ ከቅመማ ቅመም ጋር ትኩስ በግ እና ቡልጉር ስንዴ ጥፍጥፍ።

መደብ:ሊባኖስ
ምሥራቅ

[thumb|250px|right|[ኮምፓስ የተቀባው ምስራቅን ያመለክታል።]]
**ምስራቅ** የሚለው ቃል ስም፣ የስም ገላጭ ወይም የግሥ ገላጭ ሊሆን ይችላል፣ ከአራቱ ዋና ዋና የአቅጣጫ መጠሪያዎች አንዱ ነው። ይህ አቅጣጫ ለምዕራብ ተቃራኒ ሲሆን ለሰሜን እና ለደቡብ ደግሞ ቀጤ ነክ ነው። እንደ ስምምነት ሁኖ የማንኛውም ካርታ ቀኝ ምስራቅ ተደርጎ ይወሰዳል።
300px|thumb|ምስራቁ ክፍለአለም (አንድ ትርጉም)

መደብ:አቅጣጫ
ሰሜን

[thumb|250px|right|[ኮምፓስ የተቀባው ሰሜንን ያመለክታል።]]
**ሰሜን** የሚለው ቃል ስም፣ የስም ገላጭ ወይም የግሥ ገላጭ ሊሆን ይችላል፣ ከአራቱ ዋና ዋና የአቅጣጫ መጠሪያዎች አንዱ ነው። ይህ አቅጣጫ ለደቡብ ተቃራኒ ሲሆን ለምስራቅ እና ለምዕራብ ደግሞ ቀጤ ነክ ነው። እንደ ስምምነት ሁኖ የማንኛውም ካርታ የላይኛው ክፍል ሰሜን ተደርጎ ይወሰዳል።በሰሜን አቅጣጫ የሚገኙ አገራት አሉ   ምሳሌ  አሜሪካን የመሳሰሉ የበለጸጉ አገራት አሉ።

ደግሞ ይዩ፦ ስሜን ዋልታ

መደብ: አቅጣጫ