open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ዶሚኒካን ሪፐብሊክ

**ዶሚኒካን ሪፐብሊክ** በካሪቢያን ባሕር ውስጥ ሂስፓንዮላ በተባለ ደሴት ላይ የሚገኝ አገር ነው። ዋን ከተማው ሳንቶ ዶሚንጎ ሲሆን መደበኛ ቋንቋ እስፓንኛ ነው። 

መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ማዲያት

**ማዲያት** ከደም ብክለት በሽታ የሚከሰት ሲሆን፣ ቆዳን ያጠቁራል። ይኸውም ከተፈጥሮ ጥቁረት የተለየ ነው።

መደብ:ሕክምና
ችፌ

**ችፌ** እግር እና እጅ ላይ እንዲሁም ሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ የሚወጣ እና የሚያሳክክ ቁስል ሲሆን ሁልጊዜ የሚያዥ እና ዐልፎ ዐልፎ ሽፍ የሚል ነው።
ባህላዊ መድኀኒቱም የተወቀጠ ኮሶ በማር ለውሶ መቀባትና ቅጠል ለጥፎ በጨርቅ ማሰር ነው።

መደብ:ሕክምና
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች ማኅበር

**የጥንታዊት ኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች ማኅበር**፣ በጠላት ወረራ ዘመን የተመሠረተ ድርጅት ሲሆን፤ እስከ አሁን ድረስ ያሉት አዛውንት አባላቱ በዚያው የአምሥት ዓመት ትግል ዘመናት፣ መኳንንቱ፤ የጦር መሪዎቻቸውና ንጉሠ ነገሥቱም ጭምር እነዚያን ወጣት ኢትዮጵያውያን አንጀታቸውን ለረሀብ፤ እግራቸውን ለሾኽ ለጠጠር፤ ግንባራቸውን ለእርሳስ አጋልጠዋቸው በካዷቸው መራር ዘመን፤ ሞትም ቢመጣ እናት አገራችንን አሳልፈን ለጠላት አንሰጥም፤ ነፃነታችንን ለጊዜያዊ ሹመት፣ ሽልማት አንለውጥም ብለው የተጋፈጡ ጀግኖች ናቸው። 

## በጠላት ዘመን

ደጃዝማች ከበደ ተሰማ፤ “የታሪክ ማስታወሻ” በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ፤ ይህ ማኅበር በአርበኝነት ዘመን በሸዋ ክፍለ ሀገር በ፲፱፻፴፩ ዓ/ም «የጥንታዊት ኢትዮጵያ የጀግኖች ማኅበር» በሚል ስም ተሠይሞ የተቋቋመ ማኅበር እንደነበርና ዓላማውም «የአርበኞችን ክብ በማበረታታትና በየሀገሩ ካሉ አርበኞች ጋር በመላላክ የሚገኘውን ሥራ ፍሬ» እርስ በርስም ሆነ በስደት ላይ ከነበሩት ንጉሠ ነገሥት ጋርም መካፈል እንደነበር ይገልጻሉ።  

ከመሥራች ማኅበረተኞቹ በከፊሉ፦ ራስ አበበ አረጋይ፤ ወንድማማቾቹ ደጃዝማች ፀሐዩ እና ደጃዝማች ተስፋዬ ዕንቁ ሥላሴ፤ አቶ እምአእላፍ ኅሩይ፤ ደጃዝማች ኃብተ ሥላሴ በላይነህ፤ ደጃዝማች ታከለ ወልደሐዋርያት ይገኙባቸዋል። በመጀመሪያ ጊዜ የነበሩት መሥራቾች ሃያ ዘጠኝ አባላት ሲሆኑ በኋላ ጊዜ ግን ብዙ ማኅበረተኞች እየተጨመሩ የአባሎቹ ቁጥር ከሦስት መቶ በላይ ሆኖ ነበር።

## ከድል በኋላ
የጠላት ኃይል ተሸንፎ የአገሪቱ ነፃነት ከተመለሰ በኋላ፣ አርበኞቹ በየአውራጃውና በየጠቅላይ ግዛቱ ተሰማርተው ስለነበረና ማኅበሩም በመከራው ዘመናት የተቋቋመበት ዓላማ በነፃነት ጊዜ አላስፈላጊ በመሆኑ፤ የጥንታዊት ኢትዮጵያ የጀግኖች ማኅበር ምንም ዓይነት እንቅስቃሴ ሳያሳይ ብዙ ዓመታት አሳለፈ። ሆኖም በሚያዝያ ወር ፲፱፻፶፬ ዓ/ም ጄኔራል ነጋ ኃይለ ሥላሴ «ከሥራ ባልደረቦቻቸውና ከዕውቅ አገር አፍቃሪዎች ጋራ፥ "ጥንታዊት ኢትዮጵያ ሀገራዊ የዠግኖች  ማኅበርን" በታደሰ ሀገራዊ ዓላማና በተሻሻለ ደንብ አቋቋሙ። ኾኖም፥ ድርጅቱ እስከ ሰኔ ፲፱ ቀን ፲፱፻፶፮ ዓ/ም ድረስ ከመንግሥት ዕውቅናን ስላላገኘ ሥራው በዚሁ ምክንያት ለጊዜው ተገታ።» 

ጄኔራል ነጋ በዚህ ዕለት ሕጋዊ ዕውቅና ያገኘውንና ለፍጹም ሰላማዊና ሀገራዊ ዓላማ፤ ለበጎ አድራጎት የተጀመረውን  የጥንታዊት ኢትዮጵያ ሀገራዊ የዠግኖች  ማኅበር፤ ጠቅላይ ሥራ አመራር ሸንጎ ሊቀ-መንበር ኾነው የማኅበሩን ሥራ  በሰፊው በማንቀሳቀስ ባጭር ጊዜ ውስጥ ፬ሺ የፈረሙ አባላትን ከጠቅላላው  የኢትዮጵያ ኅብረተሰብ እንዳስገኙ፥ አሁንም መንግሥታዊ እንቅፋት ገጥሞት ከሕገ-ወጥ በሆነ እርምጃ ፥ የድርጅቱ ጽሕፈት ቤት በጸጥታ ኀይሎች እንዲዘጋ ተደረገ። 

## በደርግ ዘመን

## በኢህአዴግ

## ማጣቀሻ

## ዋቢ ምንጮች

*ደጃዝማች ከበደ ተሰማ፤ “የታሪክ ማስታወሻ” (፲፱፻፷፩ ዓ/ም)
*የሊ.፡ዤኔራል፡ነጋ፡ኀይለ፡ሥላሴ፡ቤተ፡ሰብ ፤ “ሊየተና ዤኔራል ነጋ ኀይለ ሥላሴ። (አባ፡ይባስ) ፲፱፻፲-፳፻፡ዓ.ም.።” ፤ (ዐምስተኛ፡ዕትም።)፥(ነሐሴ ፳፻ ዓ/ም - ነሐሴ ፳፻፩ ዓ/ም

መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መደብ:ማህበሮች
ቪንሰንት ቫን ጎ

thumb|ሰዓሊው ቫን ጎሕ በራሱ እንደ ተሳለ
**ቪንሰንት ቫን ጎ** (ሆላንድኛ፦ Vincent Van Gogh /ቭንሰንት ቫን ጎሕ/) ከ1845 እስከ 1882 ዓ.ም. ድረስ የኖረ የሆላንድ ሰዓሊ ነበረ።

መደብ:ሆላንድ
መደብ:ሠዓሊ
ክዩብ

**ክዩብ** ማለት ፮ ጎን ያለው ካሬ ነው።

መደብ:ጂዎሜትሪ
ክዩብ ማለት 6 ጎኖች ያሉት ሆኖ በተለያዩ ጉዳዮች ጥቅም ይሰጣል
ካንሰር

**ካንሰር** ኣንድ የኣካል ሴል ከቊጥጥር ውጭ በማደግ የሚመጣ በሽታ ነው።

መደብ:ሕክምና
ሚሪና

**ሚሪና** (ግሪክኛ፦ Μύρινα /ሚውሪና/) በግሪክ አፈ ታሪክ ውስጥ በሊብያ የተገኙት የአማዞኖች ንግሥት ነበረች። 

ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ (በ51 ዓክልበ. ጽፎ) እንደሚተርከው፣ ሚሪና መጀመርያ በትሪቶኒስ ሀይቅ ዙሪያ ዘምታ ቄሮኔሶስ («ልሳነ ምድር») የተባለች ከተማ መሠረተች። ከ፴ ሺህ ሴት ወታደሮችና ፫ ሺህ ሴት ፈረሰኞች ጋራ ወደ አትላንቲስ ተጉዘው ወረረችና ከተማቸውን ኬርኔ አጠፋች። አታላንቲስን ካሸነፈች በኋላ በአትላንቲስ ጎረቤት በጎርጎኖች ላይ ስትዘምት ከጎርጎኖቹ ፫ ሺህ ማረከች፣ ነገር ግን የቀሩት ጎርጎኖች ወደ ጫካ አምልጠው ጫካውን ለማቃጠል ስትሞክር አልቻለችምና ወደ አገሯ ተመለሰች።

ከዚህ በኋላ ሚሪና ከሥራዊቷ ጋር ወደ ምሥራቅ ዘመተች። ከግብጽ ፈርዖን ጋራ ስምምነት ስለነበራት በአገሩ መካከል በነጻ አለፈችና ዓረቢያንና ሶርያን ያዘች። ከዚያም ኪልቅያን ወረረችና ከኪልቅያ ሰዎች በፈቃድ ዕጅ የሠጡት ሁሉ በነጻ እንዲኖሩ ተወቻቸው። ፍርግያንና ትንሹ እስያን እስከ ካይኮስ ወንዝ ድረስ ያዘች።  በዚያ አገር ሚሪና የተባለ ከተማ በሚስያ ሠራች፣ በአለቆቿም ስሞች ሌሎች ከተሞች ኩሜ፣ ፒታኔ እና ፕሪዬኔ ተሠሩ። 

እንዲሁም በኤጊያን ባህር ውስጥ አንዳንድ ደሴት ያዘች። በእርሷ ስም ሌላ ሚሪና ከተማ በሌምኖስ ደሴት፣ በእኅቷም ስም ደግሞ ሚቲሌኔ የተባለው ከተማ በለስቦስ ደሴት ተሠሩ። ከዚህ በኋላ በባህሩ ስትዘምት አውሎ ነፋስ ተነሥቶ ሳሞትራቄ በተባለ ደሴት ላይ ጣላት፣ እዚህም ለአረመኔ ጣኦታቷ ቤተ መቅደስ መሠረተች። 

በመጨረሻ ግን የጥራክያ ሰው የሞፕሶስና የእስኩቴስ ሰው የሲፑሉስ ሃያላት በታላቅ ውጊያ አሸነፉአት። የቀሩትም አማዞኖች ወደ ሊብያ ሸሽተው ተመለሱ። 

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ቶሪ ደሴት

thumb
**ቶሪ ደሴት** (አይርላንድኛ፦ Toraigh) በአይርላንድ አጠገብ የሚገኝ ትንሽ ደሴት ነው። አንድ መቶ ያህል ሰዎች ይኖሩበታል። አንዳችም ዛፍ የለበትም።

መደብ:አየርላንድ
አርጎስ

thumb  **አርጎስ** (ግሪክኛ፦ Άργος) በግሪክ አገር የሚገኝ ከተማ ሲሆን እጅግ ጥንታዊ ፍርስራሽ ይገኝበታል። አሁንም ፴ ሺ ያሕል ሰዎች ይኖሩበታል። 

መደብ:የግሪክ ከተሞች
የኢትዮጵያ ሕግ

ኢትዮጵያ የተጠቃለሉ ሕጎች ባለቤት ናት።
ከእነዚህም ውስጥ የፍትሐብሔር ሕግ፣ የወንጀል ሕግ ፣ የንግድ ሕግ፣ የባሕር ሕግ (የባህር በር ባይኖራትም)... ይጠቀሳሉ።

መደብ:ሕግ
መደብ:ኢትዮጵያ
ሴሚራሚስ

**ሴሚራሚስ** (ሻሚራም) በድሮ የግሪክ ታሪክ ጸሃፊዎች ዘንድ በጥንታዊው ዘመን የአሦር ንጉስ ኒኑስ ንግሥት ነበረች። በተለይ በዲዮዶሮስ ሲኩሉስ ጽሑፍ የእርሷ አፈ ታሪክ ይታወቃል። ዲዮዶሮስ እንደሚለው በአስቄሎን በሶርያ ተወልዳ እናቷ ግማሽ ሰው ግማሽ አሣ የሆነች አድባር እንደ ነበረች ይባል ነበር። ሴሚራሚስ ከኒኑስ ጦር ሻለቆች አንዱን ዖኔስ የተባለውን አገባች። በባክትርያ ላይ ሲዘመት፣ ሴሚራሚስ በልብሷ ራሷን እንደ ወንድ አስመሰለችና በዘመቻው በጣም ጀግና ነበረች። ስለዚህ ኒኑስ ወደዳትና ከዖኔስ በግድ ለራሱ ወሰዳት። ዖነስም ራሱን ገደለ።  ከዚህ በኋላ ለኒኑስ ልጁን ኒንያስ (ናንያስ)ን ወለደችለት።

ኒኑስ ከሞተ በኋላ ሴሚራሚስ መንግሥቱን ለ42 ዓመታት ያዘች። ትልቅ ከተማ በባቢሎን ሠራች። አንዳንድ ቤተ መንግሥት ደግሞ በፋርስ አሠራች። ዲዮዶሮስ እንደሚለን የቤኂስቱን ጽሑፍ በተራራ ገደል ላይ አስቀረጸች።  አሁን እንደሚታወቀው ግን ይህን ጽሑፍ ያስቀረጸው የፋርስ ንጉሥ ፩ ዳርዮስ ነበረ። ከዚህ በላይ ወደ ሊብያና አይቲዮፒያ (አፍሪካ) እንደ ዘመተች ይለናል። በኋላ ወደ ሕንድ ንጉስ ስትራቶባቴስ ላይ ስትዘምት በሥራዊቷ ዝሆኖች እንደነበሯት ለማስመስል ብዙ ሀሣዊ ዝሆኖች እንዲፈጠሩ አደረገች ይባላል።  ይህ ዘዴ መጀመርያ ቢከናወንም የስትራቶባቴስ ሥራዊት ግን በመጨረሻ ወደ ኢንዱስ ወንዝ ምዕራብ አስመለሳቸው።

መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት

**ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት** ታኅሣሥ ፳፫ ቀን ፲፱፻፲፯ ዓ/ም በአንዲት “ብርሃንና ሰላም” በተሰኘች አነስተኛ ጋዜጣ ሕትመት ሥራውን ጀመረ። በአሁኑ ወቅት ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው መጻሕፍት ፣ ጋዜጦች ፣ መጽሔቶችና  የምስጢራዊ ሕትመት ሥራዎች በተለያዩ ቋንቋዎች እያተመ ይገኛል። ማተሚያ ቤቱ በርካታ የመንግሥት እና የግል ጋዜጦችን የሚያትም ሲሆን ፥ በተጨማሪም በየዓመቱ በርካታ የፈተና ሥራዎችን  በማተም ይታወቃል።

## ምሥረታ

ጥንታዊ ኢትዮጰያውያን ሊቃውንት የሚጽፏቸው መጻሕፍት ለሕዝብ የሚቀርቡት ብራና ተፍቆ ፣ ቀለም ተቀምሞ በእጅ ተፅፎ ነበር። በዳግማዊ ምኒልክ ዘመነ-መንግሥት የተጀመረው የዘመናዊ ሕትመት ሥራ በሀገሪቱ ቁጥራቸውና መጠናቸው በርከት ያሉ ጋዜጦች፣ መፅሔቶች፣ መጻሕፍት፣ እንዲሁም ሌሎች የሕትመት ውጤቶች መታተም በመጀመራቸው የትምህርትና የሥልጣኔ መሰፋፋት ላይ የበኩሉን ሚና መጫወት ጀመረ።

የብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤትም ምሥረታ ዋና ዓላማ የአገሪቱን መንፈሳዊ መጻሕፍት በብዛት እና በዘመናዊ መልክ ከእጅ ጽሑፍ ወደ ሕትመት ለማሸጋገር ሲሆን፤ ምሑሩ ተክለጻድቅ መኩሪያ (፲፱፻፷፩ ዓ/ም)፣ ማተሚያ ቤቱ መስከረም ፫ ቀን ፲፱፻፲፬ ዓ/ም መቋቋሙን እና ብዙ ሥጋዊና የመንፈሳዊ መጻሕፍት እንዲሁም ምክርና ተግሣጽ፣ የለት ወሬ፣ የሹም-ሽር አዋጆችን ያትም እንደነበር ዘግበዋል።  በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ረዳት መምህር መኩሪያ መካሻ፤ “የፕሬስ ታሪክ” በተሰኘ ጽሑፋቸው ላይ ደግሞ የኢትዮጵያ መንግሥት አልጋ ወራሽና ባለሙሉ ሥልጣን እንደራሴ፣ ራስ ተፈሪ መኮንን በ፲፱፻፲፫ ዓ/ም የማተሚያ መሣሪያ አስመጥተው “ትንሹ ግቢ” (በኋላ ገነተ ልዑል — አሁን አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ) ይባል በነበረው መኖሪያቸው ውስጥ አስተክለው የብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት የተባለውን እንደመሠረቱ ዘግበዋል።   

ከሁለት ዓመት በኋላ በ፲፱፻፲፭ ዓ/ም አራት ተጨማሪ ማተሚያዎች ተገዝተው ከተተከሉ ከአንድ ዓመት በኋላ ሣምንታዊው ‘ብርሃንና ሰላም’ የተሰኘው ጋዜጣ እየታተመ፣ አስቀድሞ በዳግማዊ ምኒልክ ዘመን ከተጀመረችው ‘አዕምሮ’ ጋዜጣ ጋር እስከ ጠላት ወረራ ዘመን ድረስ በአዲስ አበባ ከተማ ይሠራጩ ነበር። 

የወቅቱ ማተሚያ መሣሪያዎች በእግር እየተረገጡ የሚንቀሳቀሱ መሣሪያዎች ሲሆኑ የሠራተኞቹ ቁጥር ከሰባት እስከ አሥራ-ሁለት እንደነበር ተዘግቧል። ራስ ተፈሪም አልፎ-አልፎ በብርሃን እና ሰላም ጋዜጣ ላይ በአዘጋጅነት ይረዱ እንደነበረና ጽሑፎቻቸውንም ለሕትመት ያበቁ እንደነበር ተምዝግቧል።

## ከጠላት ወረራ ወዲህ

በ፲፱፻፴፫ የፋሺስት ኢጣልያ ኃይል ተሸንፎ የኢትዮጵያ መንግሥት ዳግም ሲቋቋም “ባንዲራችን” የተባለ ጋዜጣ እና ቅዳሜ ፣ ግንቦት ፴ ቀን ፲፱፻፴፫ ዓ/ም በይፋ ሥራ ጀመሮ የመጀመሪያ እትሙን በ፲ ሺ ቅጅ ለአንባብያን ያበቃው አዲስ ዘመን (ጋዜጣ) የሚታተሙት በዚሁ በብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት ነበር።

 
የዘውድ ሥርዓት አብቅቶ የ፲፱፻፷፮ቱ ዓብዮት ከታወጀ በኋላ የግል ማተሚያ ቤቶችን በሙሉ በመንጠቅ የብሔራዊ ንብረት ከማድረጉም ባሻገር፤ የግል ጋዜጣዎችንና መጽሔቶችን በሙሉ ከለከለ።  በዚህ ፖለቲካዊ መንስዔ የብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት ከቀድሞው የበለጠ፤ በመንግሥት ሥር የሚተዳደርና ለሕትመት የተፈቀዱትን ጋዜጣዎች፤ መጽሔቶች፤ መጻሕፍት እና ሌላም የሕትመት እሴቶችን ከሞላ ጎደል አጠቃሎ ያዘ።

የብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ መጥቶ በአሁኑ ጊዜ ከ፰መቶ በላይ የሚቆጠሩ  ሠራተኞችና በዘመናዊ መሣሪያዎች የቅድመ-ሕትመት ፣ የሕትመትና የድህረ-ሕትመት አገልግሎት ላይ የተሠማራ ድርጅት ሲሆን ንብረትነቱም፤ አስተዳደሩም ሆነ ሙሉ በሙሉ ተጠያቂነቱ የመንግሥት ነው። ስለሆነም የመንግሥትን ፖለቲካዊ አቋም፣ በተለይም መንግሥት የማይፈልጋቸውን የግል ፕሬስ ድርጅቶችን እና ሌሎች ለሕትመት የሚቀርቡ ዝግጅቶችን ያሰቃያል፤ የነጻ ፕሬስን መንፈስ ያቀጭጫል፤ ተቀናቃኝ የግል ማተሚያ ቤቶች ስለሌሉበትም እንዳሻው ፈላጭ ቆራጭነትን ያካሂዳል የሚሉ ነቀፋዎች በብዛት ይሰነዘሩበታል።

## ማጣቀሻ


## ዋቢ ምንጮች
*ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት ድረ-ገጽ http://www.bspe.com.et/ 
* Addis Ababa Millennium Secretariat; “ADDIS ABABA IN THE PAST AND ITS PROSPECTS IN THE NEW MILLENNIUM”; History of Print Journalism by MEKURIA MEKASHA (2007)

መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መደብ:የኢትዮጵያ ሥነ-ጽሁፍ
መደብ:መገናኛ
ጆህን ከይል

thumb|ጆህን ከይል በ1998 ዓ.ም.

**ጆህን ከይል** (እንግሊዝኛ፦ John Cale) በዌልስ በ1934 ዓ.ም. የተወለደ ሲሆን ስመ ጥሩ ሙዚቀኛ ነው።  ከ1957 እስከ 1960 ዓ.ም. ድረስ «ቬልቨት አንደርግራውንድ» በተባለ ባንድ (ሙዚቃ ቡድን) ውስጥ መስራች አባል ነበረ። ከዚያም በኋላ በአለም ዙሪያ በኮንሰርት ይዘፍናል። አሁንም በካሊፎርኒያ ይኖራል። 

መደብ:የዌልስ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
የዓለም ቅርስ ስፍራዎች ዝርዝር - በየአገሩ

## ኢትዮጵያ
* ላሊበላ ቤተ ክርስቲያናት  
* ሐረር ጀጎል  
* ታችኛው አዋሽ ሸለቆ   
* ታችኛው ኦሞ ሸለቆ
* አክሱም
* ኮንሶ
* ጢያ
* ፋሲል ግቢ፣ ጎንደር

## የውጭ መያያዣዎች
* http://whc.unesco.org/en/statesparties/et

መደብ:ሥነ ቅርስ
ደስታ

**ደስታ** የቀንድ ከብቶች በሽታ ስም ነው። በሽታው በአማርኛ **ማርዬ** እና በትግርኛ «ጉልሃይ» በመባል ይታወቃል። ይህ የቫይረስ በሽታ ለብዙ ዘመናት የከብቶችን እልቀት በማስከተል ችግር ፈጥሮ ነበር።
 
በዓለም የእንስሳት ሓኪሞችና በሌሎችም ሕብረት ይህ በሽታ በ፳፻፫ ዓ.ም. ከዓለም ላይ ጠፍቷል። የሰው ልጅ እስካሁን ከምድር ላይ ያጠፋው ደስታናን ፈንጣጣን ነው። ፈንጣጣ የጠፋው በ፲፱፻፸፪ ዓ.ም. ነበር። ለሁለቱም በሽታዎች መጥፋት ዋና ምክንያቶች ጥሩ የመከላከያ ክትባቶች መኖርና የሕዝብ ትብብር ናቸው። 

## የውጭ ማያያዣዎች
* ስመ በሽታ 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Rinderpest

መደብ:ሕክምና
ቭራሆቪቸ

**ቭራሆቪቸ** ከቼክ ሪፐብሊክ በኦሎሙክ ክልል ከፕራሰታጆፈ አቅራቢያ የምትገኝ ከተማ ናት። ይቺ ከተማ የፕራሰታጆፈ አስተዳደራዊ ክፈል ናት። ሶስት ሺ አራት መቶ አቅራቢ የሚሆኑ ንዋሪዎች አሉአት። በዚች ክተማ ውስጥ ቅዱሰ ቦቶሎሚያ ቤተ ክሪስቲያን ፣ ፖስታ ቤት እና ጥቂት መጠጥ ቤቶች ይገኛሉ።


File:Kostel svatého Bartoloměje ve Vrahovicích, Prostějov.jpg
File:Socha sv. Floriána (Vrahovice-Trpinky).jpg
File:Vrahovice.jpg


መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
መደብ:ቼክ ሪፐብሊክ
ክዋሜ ንክሩማህ

**ክዋሜ ንክሩማህ** የተወለዱት በ1909 እ.ኤ.አ. ደቡባዊ ምዕራብ ጋና (ቀደም ሲል ጎልድ ኮስት) ንክሮፉል በምትባል ከተማ ነው። ንክሩማህ በካቶሊክ ሚሽነሪ ትምህርት ቤት ይማሩበት በነበረ ወቅት ብሩህ አዕምሮ እንደነበራቸው የተመሰከረላቸው ሲሆን ገና በአሥራዎቹ እድሜ ውስጥ እያሉ ነው በአቅራቢያቸው በሚገኝ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት አስተማሪ የሆኑት። ይሁንና ያለሥልጠና የጀመሩትን ትምህርት በ1926 እ.ኤ.አ. የአክራውን አቺሞታ ኮሌጅ ተቃለቅለው የመምህርነት ምሥክር ወረቀት በማግኘት በተለያዩ የካቶሊክ ትምህርት ቤቶች አስተምረዋል። በ1935 እ.ኤ.አ. ወደ አሜሪካ በማቅናትም የፔንሴልቬኒያውን ሊንከን ዩኒቨርሲቲ ተቀላቅለው በኢኮኖሚክስና ሶሲዮሎጂ የመጀመሪያ ድግሪያቸውን በ1939 የተቀበሉ ሲሆን በ1942ም በሥነ-መለኮት ሌላ ድግሪ ከዚሁ ዪኒቨርሰቲ አግኝተዋል። በ1942 እና በ1943ም የማስተርስ ድግሪያቸውን ከፔንሴልቬኒያ ዩኒቨርሲቲ በሥነ-ትምህርትና በፍልስፍና ሠርተዋል።

በአሜሪካ ቆይታቸውም በግራ ዘመም አሰተሳሰቦች በመማረከቸው የተነሳ  በወቅቱ በሥርነቀል ለውጥ ፈላጊነታቸው ከሚታወቁ ምሁራን ጋር ቅርብ ግንኙነት መሥርተው ነበር። አፍሪካውያንን ያሰባሰበ የተማሪዎች እንቅስቃሴ መሥራችና ግንባር ቀደም ተናጋሪ እንዲሁም የአፍሪካ አገራት ነፃ እንዲወጡና የአውሮፓ ቅኝ ግዛት እንዲያበቃ ቁርጠኛ አቋም ነበራቸው። ከዚሁ ጎን ለጎንም የተባበረች አፍሪካ አስፈላጊነትን በማመን አፍሪካውያንና የአፍሪካ ዝርያ ያላቸው ሕዝቦች  በአንድነት እንዲቆሙ የሚሰብከው ፓንአፍሪካኒዝም   አቀንቃኝ ነበሩ። በ1945 ወደ ለንደን ሕግና ኢኮኖሚክስ ለማጥናት ባመሩበት ወቅትም በማንችስተር እንግሊዝ የተካሄደውን 5ኛው የፓን አፍሪካን ጉባዔ እንዲካሄድ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ አበርክተዋል። የአፍሪካን  ከቅኝ ግዛት የመውጣት እንቅስቃሴ ለማስተባበርና ቅኝ አገዛዝን ለመቃውም የተደራጀው ጉባዔ ንክሩማህ ታዋቂ የጥቁር መብት ታጋዮችና የፀረ-ቅኝ ግዛት ንቅናቄ መሪዎች ጋር እንዲገናኙ ዕድል የሰጣቸው ሲሆን በ1946ም ጥናታቸውን ትተው በ5ኛው ጉባኤ የተቋቋመው የምዕራብ አፍሪካ ብሔራዊ ጽ/ቤት ዋና ጸኃፊና የምዕራብ አፍሪካ ተማሪዎች ማኅበር ምክትል ፕሬዝዳንት በመሆን አገልግለዋል።

ከዚያም በ1947 ወደ አገራቸው በመመለስ የጎልድኮስት ኮንቬንሽን ፓርቲ ዋና ጸኃፊ በመሆን  በመላው አገሪቱ እየዞሩ ሕዝቡን ለፀረ-ቅኝ አገዛዝ ትግሉ የሚያነሳሱ ቅስቃሳዎችን አድርገዋል። በ1948 የበለጠ ሥር-ነቀል ባህርይ ያለው ኮንቬንሽን ፒውፕልስ ፓርቲ የሚባል የፖለቲካ ድርጅት የበማቋቋም  ተከታታይ አድማዎችንና ተቃውሞችን በማደራጀት ቅኝ ገዥው ኃይል የማሻሻያ እርምጃዎችን እንዲወስድ ማስገደድ ችለዋል። ንክሩማህ በእስር ቤት ሆነው የተሳተፉበትን የ1951 ምርጫም ከእስር ቤት ሆነው ማሸነፍ ሲችሉ ፓርቲያቸውም በርካታ ወንበሮችን ማግኘት ችሎ ነበር። በቅኝ አገዛዝ ሥር በተመሰረቱ አስተዳደሮች በምርጫ በማሸነፍ ቁልፍ ሚና እየተጫወቱ አገራቸውን በ1957 ጋና በሚል አዲስ ስያሜ ነፃ እንደትወጣ አደረጉ።

ንክሩማህ ከነፃነት በኋላም የተዋሃደና ጠንካራ ማዕከላዊ መንግሥት ለመመሥረት አገሪቷ ያላትን ሃብት ሁሉ አስተባብሮ ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ለማስመዝገብ ወደ መሞከር ነበር የገቡት። የፓንአፍሪካኒዝም ዋነኛ አቀንቃኝ በመሆናቸውም ሌሎች የአፍሪካ አገራት ከቅኝ ግዛት ነፃ እንዲወጡ የሚታገሉ የነፃነት ንቅናቄዎችን ለጋስ ድጋፍ ከመቸር ወደ ኋላ አላሉም ነበር። በ1960ዎቹ በርካታ የአፍሪካ አገራት ነፃ መውጣትን ተከትሎም አፍሪካውያን የተባበሩት የአፍሪካ መንግሰታት የሚባል አንድ መንግሥት እንዲመሠረቱ ያላሰለሰ ጥረት አድርገዋል። ይህ ፍላጎታቸው መሳካት ባይችልም የአፍሪካ አንድነት ድርጅት (የአሁኑ አፍሪካ ኅብረት) እንዲመሠረት የላቀ አስተዋጽኦ አበርክተዋል።

ንክሩማህ በመሪነት በቆዩበት ጊዜ ውስጥ ስኬታማ ሥራዎችን የሠሩ ቢሆንም ጠንካራና አምባገነናዊነት የተቀላቀለበት የአመራር ዘይቤያቸው የኋላኋላ በ1966 ቻይናን በመጎብኘት ላይ በነበሩበት ወቅት በመፈንቅለ መንግሥት ከሥልጣን እንዲወገዱ ምክንያት ሆኗል። ቀሪ ጊዜያቸውን በሳሞራ ሚሸሏ ጊኒ ያሳለፉ ሲሆን በ1972 ሕክምና ለማግኘት በሄዱባት ሮማኒያ ውሰጥ አርፈዋል።

በ2004 ዓም የአፍሪካ ኅብረት አዲሱ ሕንፃ በተመረቀበት ሥነ-ሥርዓት አፍሪካ ለአንድነቷና ለነፃነቷ ከታገሉላት ግንባር ቀደም መሪዎች መካከል አንዱ ለሆኑትን የጋናውን ክዋሜ ንክሩማህ ሃውልት በማሠራት አክብራለች።

መደብ:ጋና
መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
ሮማን ተስፋዬ

**ወ/ሮ ሮማን ተስፋዬ** የ፫ ሴቶች ልጆች እናት የቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር]] ኃይለማሪያም ደሳለኝ ባለቤትና የቀድሟ የኢትዮጵያ ቀዳሚ ወ/ሮ ናቸው።
የትውልድ ቦታ: ሻንቶ: ወላይታ ክልል ነው ።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ማሕሙድ አሕማዲኔዣድ

thumb

**ማሕሙድ አሕማዲኔዣድ** የኢራን ፮ኛ ፕሬዚደንት ነበሩ። እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር የካቲት 28 2026 ላይ መኖርያ ቤታቸውን ባነጣጠረ የአየር ጥቃት ሳቢያ አርፈዋል።

መደብ:መሪዎች
መደብ:ፋርስ
አባርሶ ቴክ

**አባርሶ ቴክ** በአባርሶ፣ ሶማሊላንድ የሚገኝ የተደረጀ ትምህርት ተቋም ነው። በሃርጌይሣ ከተማ አካባቢ ይቆማል። ከኮሌጅ ትምህርት በላይ *[[የሁለተኛ ደረጃ]]* ትምህርት በእንግሊዝኛ ይሠጣል። ከሶማሊላንድ ማንኛውም ጎበዝ ተማሪ የገንዘብ ችሎታ ባይኖርም ሊገባ ይችላል። ከሁሉ የሚያስደንቅ በዛሬው ዓለማዊ የመረጃ ኅብረተሠብ ረገድ አብልጦ ወደር የለው ጫፍ ላይ ይገኛሉ። ይህን የሚያስረዳው ለተማሪዎቹ በውክፔዲያ ላይ የመማሪያና የማዘጋጀት ፕሮግራም አለ። በአሁኑ ሰዓት እንዲህ አይነት ፕሮግራም ያላቸው ትምህርት ቤቶች ጥቂት ሲሆኑ (ዝርዝሩ እዚህ ይታያል) ሌሎቹ ሁሉ በአሜሪካ፣ ካናዳ ወይም እንግሊዝ አገሮች ናቸው። ስለዚህ በአፍሪቃ መጀመርያውና ከእስያ ወይም አብዛኛው አውሮፓ በፊት የደረሰ ደረጃ ነው። 
*የአባርሶ ቴክ ፪ኛ ደረጃ ውክፔድያ ትምህርት
*የአባርሶ ቴክ ድረገጽ 

መደብ:ትምህርት
መደብ:ኢንተርኔት
ሬጌ

**ሬጌ** ሙዚቃ መጀመርያ በጃማይካ በ1960 ዓ.ም. የተለማ አይነት ነው። በጃማይካ «**ራከዝ**» (Rockers) ሙዚቃ ደግሞ ይባላል።

ራጋ ሙዚቃ ማለት ለስለስ ያለ አይነት ኢንስትሩመንታል ያለው ሙዚቃ ነው።

*
አብዲሳ አጋ

አብዲሳ አጋ በ፲፱፻፳፰ ዓ/ም የጣልያን ወረራ ወቅት ተማርኮ ወደ ጣልያን ከተወሰደ በኋላ ብርድ ልብሱን ቀዳዶ በመቀጣጠል በመስኮት አምልጦ በርካታ ጀግንነቶችን የፈጸመ የኢትዮጵያ ወታደር ነው።

## [[አብዲሳ አጋ]]  እና የኢትዮጵያን ጦር መቀላቀል
ኮሎኔል አብዲሳ አጋ የተወለደው በ፲፱፻፲፪ ዓ.ም በኦሮሚያ ክልል፣ ወለጋ ዞን ነበር። በ፲፪ ዓመቱ አባቱ በንዴት ወንድማቸውን አበበን በመግደላቸው ሲታሰሩ አብዲሳ አባቱን ለማስፈታት የተለያዩ እንቅስቃሴዎችን ቢያደርግም ሳይሳካ በሞት ተቀጥተዋል። በኋላም በ፲፬ ዓመቱ የኢትዮጵያን ጦር በመቀላቀል ሀገሩን ማገልገሉን ሀ ብሎ ጀመረ።

## ምርኮ እና በጣልያን እስር
አብዲሳ ጦሩን ከተቀላቀለ ከሁለት አመት በኋላ የአድዋን ሽንፈት ለመበቀል የዛተው ፋሺስት ሙሶሎኒ በድጋሚ ኢትዮጵያን ሲወር ሀገሩን ለመከላከል በ፲፮ ዓመቱ ወራሪውን ጦር መዋጋት ጀመረ። ውጊያ ላይ ባጋጠመው የመቁሰል አደጋ ህክምና ላይ ከቆየ በኋላ አዲስ አበባ ውስጥ ፒያሳ አካባቢ በሚገኝ ቤት በቁም እስር ላይ ነበር። በኋላ ጣልያን ኢትዮጲያን እንዲያስተዳድር በሾመችው ግራዚያኒ ላይ የመግደል ሙከራ ከተደረገ በኋላ አብዲሳ አጋ እና ሌሎች 37 የሚሆኑ የቁም እስረኞች ተጠርጣሪ ተብለው በከባድ ስቃይ እስር ቤት ከቆዩ በኋላ በወቅቱ የጣልያን ግዛት በነበረችው በሶማሊያ በኩል ወደ ጣልያን ተወስዶ በሲሲሊ ደሴት በሚገኝ እስር ቤት እስረኛ ተደረገ። 
 
## ከእስር ቤት ማምለጥ እና የአማጽያን ጦር ማደራጀት
አልሸነፍ ባይነት መለያው የሆነው አብዲሳ ጁሊዮ ከተባለ ዩጎዝላቪያዊ የጦር እስረኛ ጋር በመተባበር ከባድ ጥበቃ ከሚደረግበት እስር ቤት ለማምለጥ ማሰላሰል ጀመረ። ተሳክቶለት ቢያመልጥ እንግዳ አገር እንደሚጠብቀው ቢያውቅም በነጻነቱ የማይደራደረው አብዲሳ የተሰጠውን የብርድ-ልብስ ቀዳዶ በመቀጣጠል በመስኮት በኩል አመለጠ። ከዛ በኋላ ግን ሽሽት አልነበረም የጀመረው አብዲሳ። ከጥቂት ቀናት በኋላ በማታ ወደ እስር ቤቱ በመመለስ ጠባቂዎቹ ላይ ጥቃት በመፈጸም እስረኞቹን በመሉ ነጻ ማውጣት ችሎ ነበር። ያመለጡት እስረኞች ከእስር ቤቱ ጠባቂዎች በወሰዱት መሳሪያ በመታገዝ የአማጽያን ጦር ያደራጁ ሲሆን ጦሩን እንዲመራም የመረጡት ጀግናውን አብዲሳን ነበር። ከዛም የተለያዩ የጣልያን ወታደራዊ ሠፈራዎች ላይ ጥቃት በመፈጸም ወራሪዎቹ ጣልያኖች ኢትዮጵያ ውስጥ ከነበረው የአርበኛ እንቅስቃሴ ያልተናነሰ ጥቃት በሀገራቸው ያጋጥማቸው ጀመር። በአብዲሳ ጦር እጅግ የተረበሹት ጣልያኖችም በርካታ ስጦታዎችን ቃል በመግባት ውጊያውን እንዲያቆም እና የነሱን ጦር እንዲቀላቀል ለምነውት ነበር። አብዲሳ ግን ከፋሺስት ሥርዓት ጎን እንደማይቆም በማስረገጥ ጥያቄውን ውድቅ አደርጎ ጣልያኖችን በሀገራቸው ማስጨነቅ ቀጠለ።

## የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ተሳትፎ
በወቅቱ እየተጋጋለ የመጣው የGermany ናዚ ሥርዓት ሁለተኛው የዓለም ጦርነትን ሲጀምር ፋሺስት ሙሶሎኒ ከጀርመኖች ጋር ሲያብር እንግሊዝ፣ ፈረንሳይ እና አሜሪካን ጨምሮ በርካታ የምዕራብ አገሮች የሕብረት ጦር መስርተው የሙሶሎኒን ጦር መውጋት ጀምረው ነበር። በወቅቱ ይህ የሕብረት ጦር የአብዲሳን ዝና በመስማታቸው ጣልያንን ለማዳከም ለአብዲሳ ጦር የቁሳቁስ ድጋፎች ማድረግ ጀመሩ። በድጋፉ በመጠናከር ፋሺስቱን ሰራዊት ማርበድበድ የቀጠለው አብዲሳ የጣልያን ጦር ተሸንፎ ዋና ከተማዋ ሮም በአሜሪካን እና እንግሊዝ የሚመራ ጦር እጅ ስር ከወደቀች በኋላ የሚመራቸውን ከተለያዩ አገር የወጡ ወታደሮች በሙሉ ክንዳቸው ላይ የኢትዮጲያን ባንዲራ እንዲያስሩ በማድረግ የሃገሩን ባንዲራ እያውለበለበ ሮም ከተማ ሲገባ በአለም አቀፉ ህብረት ጦር ትልቅ አቀባበል ተደርጎለት ነበር። ከዛም በኋላ ከተጨማሪ ወታደሮች ጋር በአለም አቀፉ ህብረት ስር የሚመራ ጦር መሪ በመሆን ጀርመንን ለማሸነፍ በሚደረገው የመጨረሻ ውጊያ ላይ ተሳትፎ ግዳጁን በሚገባ በመወጣት የኢትዮጲያን ባንዲራ ከእጁ ሳይለይ በርካታ የጀርመን ከተሞችን ነጻ ማውጣት ችሎ ነበር። ከጦርነቱ መገባደድ በኋላም የእንግሊዝ፣ የካናዳ እና የአሜሪካ መንግሥታት ጦራቸውን ተቀላቅሎ እንዲቀጥል በርካታ ጥቅማ ጥቅሞችን አቅርበውለት ነበር። አብዲሳ ግን ኢትዮጵያ ምንም ያህል ድሃ ብትሆንም ሕዝቡን እና መንግሥቱን ጥሎ እንደማይሄድ አስረግጦ በመናገር ጥያቄውን ሳይቀበል ቀረ።

## ወደ ኢትዮጵያ መመለስ
ተቀላቀለን የሚለውን ጥያቄ ውድቅ ማድረጉ ያልተዋጠላቸው አንዳንድ የሕብረት ጦሩ አባላት ሁለተኛ የዓለም ጦርነት ካበቃ በኋላ በወንጀል ከሰው አብዲሳን እስር ቤት አስገብተውት ነበር። በኋላም እስሩ ወደ ገንዘብ ቅጣት ተቀይሮ ገንዘቡ ተከፍሎ አብዲሳ ለዓመታት ወደተለያት ሀገሩ በክብር ተመለሰ። ከዛም ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በክብር ከተቀበሉት በኋላ በጊዜው የመከላከያ ሚኒስቴር ወደነበሩት ራስ አበበ አረጋይ መርተውት ነበር። ሚኒስቴሩ ወደመሩት ወደ ሆለታ ወታደራዊ ሠፈር የገባው አብዲሳ አነስ ባለ ወታደራዊ ቦታ የተወሰነ ጊዜ ከቆየ በኋላ ለጉብኝት የሚመጡ የውጭ ሀገር የጦር መሪዎች ስለ ዝናው ሲያወሩ የሰሙት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ወደ ቤተ መንግሥታቸው በማምጣት በኮሎኔልነት ማዕረግ የንጉሡ ጠባቂ ሆኖ አድርገው ሾሙት። እስከ ንጉሣዊ ሥርዓቱ መውደቅ ድረስ በቦታው ያገለገለው አብዲሳ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ከዚህ ዓለም በሞት ተለይቷል።

## ማጣቀሻዎች


መደብ:አርበኞች
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
አርጌንቶማጉስ

**አርጌንቶማጉስ** በሮሜ መንግሥት ዘመንና ከዚያም በፊት የጋሊያ (አሁን ፈረንሳይ አገር) ከተማ ነበር። ቢቱሪጌስ የተባለ ጎሣ በዙሪያው ይኖር ነበር። 42 ዓ.ም. አካባቢ ሮማውያን ያዙት።  ፍርስራሹ ከዛሬው አርዠንቶን-ሱር-ክሮይዝ አጠገብ ይገኛል። 

*አርጌንቱም* ማለት «ብር» ሲሆን የ*ማጉስ* ትርጉም «ገበያ» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚያ ዘመን አያሌ ገበዮችና መንደሮቹ «-ማጉስ» በሚለው ስም ይጨረሱ ነበር። በአንድ ትውፊት ግን ማጉስ ከተሞቹን የመሠረተው የጥንት ንጉሥ ስም ነበረ። 

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የሮሜ መንግሥት
መደብ:ፈረንሣይ
ሴሊሴስ

**ሴሊሴስ** (እስፓንኛ፦ *Saelices*) በእስፓንያ የሚገኝ ከተማ ነው። 

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ላ አልሙኒያ ዴ ዶኛ ጎዲና

**ላ አልሙኒያ ዴ ዶኛ ጎዲና** (እስፓንኛ፦ La Almunia de Doña Godina) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ፍሬኄናል ዴ ላ ሲዬራ

**ፍሬኄናል ዴ ላ ሲዬራ** (እስፓንኛ፦ Fregenal de la Sierra) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ሞንሬያል ዴ አሪዛ

**ሞንሬያል ዴ አሪዛ** (እስፓንኛ፦ Monreal de Ariza) የእስፓንያ መንደር ነው። የጥንታዊ ከተማ አርኮብሪጋ ፍርስራሽ ባካባቢው ይገኛል።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ታላቬራ ላ ቪዬሓ

**ታላቬራ ላ ቪዬሓ** (እስፓንኛ፦ Talavera la Vieja) የእስፓንያ ከተማ ነበር። አሁን ግን ሥፍራው ባብዛኛው ከወንዝ በታች ስለሆነ ማንም ኗሪ የለውም። በጥንት አውጉስቶብሪጋ የተባለ የሮማውያን ከተማ ነበረ። 

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ቢልሃርዝያ

**ሺስቶሶሚያሲስ** ወይም **ቢልሃርዝያ** (Bilharziasis) ሺስቶሶማ በሚባሉ የደም ወስፋቶች ደም ውስጥ መገኘት የሚመጣ የሰው በሽታ ነው። ሺስቶሶሚያሲስ በመባልም የታወቀውን በሽታ የሚያስከትሉ የተለያይ ዓይነቶችና ኣኗኗር ያሏቸው የእንስሳት ትናንሽ ትሎች ቢኖሩም ሺስቶሶማ ማንሶኒ በመባል የታወቀው ኣንደኛው ነው። ወንድና ሴት ትሎች ተገናኝነው በመጣበቅ የሰው ደም ውስጥ በመኖር ብዙ ሺህ እንቁላሎች ያፈራሉ። ከትሎቹም ጉዳት የተነሳ እንቁላሎቻቸው ከሽንት ጋር ሲወጡም ደም ሊያሸኑ ይችላሉ። እንቅላሎቹ ከሰገራና ከሽንት ጋር ከሰውነት ወደ ውጪ ከወጡ በኋላ ቀንድ ኣውጣ ውስጥ ገብተው ይራባሉ። ከእዚያም ከቀንድ ኣውጣው ወጥተው ውሃ ውስጥ በመቆየት የሰውን ቆዳ በስተው ወደ ደም ስር ይገባሉ። መድኋኒትና የማያስተማምን መከላከያ ክትባቶች ቢኖሩም በሽታውን ለመቆጣጠር ሰገራና ሽንት ማንኛውንም ዓይነት ውሃ እንዳይበክል መቆጣጠር ያስፈልጋል።

ሺስቶሶሚሲስ

በሽታው ሰውን የሚይዘው ሰርኬርያ የሚባሉት የትሉ ኣንድ ዓይነት ደረጃ ሰው ሲዋኝ ወይም በባዶ እግሩ ውሃው ውስጥ ሲሄድ ቆዳን በመብሳት ወደ ሰውነት ስለሚገቡ ነው። ውሃን በወረቀት በማጥለል ወይም አዮዲን ወይም ክሎሪን በመጠቀም ከቀንድ ኣውጣው ወጥተው ወደ ደም ለመግባት የሚጠባበቁትን ሰርኬርያ ዋኝዎች ሊገድል ስለሚችል ውሃውን በመጠጣት በበሽታው እንዳንያዝ ሊጠቅም ይችላል። ውሃን ማፍላት ሰርኬርያዎችን ከመግደሉም ሌላ እንዶድ ቋሚ ውሃ ኣካባቢ መትከል ሳይጠቅም ኣይቀርም ይባላል።

በዓለም ላይ ከወባ ቀጥሎ ከ፪፻ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን በማሰቃየት ሺስቶሶማ ሁለተኛ ጠንቅ ነው። በሽታው ኢትዮጵያም ኣለ። የግድቦች መሠራትና የመስኖ ኣጠቃቀም መስፍፋት ቀንድ ኣውጣዎችንና የወባ ትንኞችን ቍጥር ሊያስጨምር ስለሚችል ለሚያስከትሉት በሽታዎች ዕድል እንዳይሰጥ ውሃው እንዲንቀሳቀስና ሌሎች ኣስፈላጊዎች መከታተል ይጠቅማል። ለምሳሌ ያህል ሰርኬርያዎች ከቀንድ ኣውጣ ወጥተው በ48 ሰዓታት ሰው ውስጥ መግባት ካልቻሉ ስለሚሞቱ እነሱ ሊኖሩበት የሚችልን ውሃ ቀድቶ በትንሽ ዕቃ ከተቀመጠ በኋላ ሁለት ቀን እስካለፈው ለገላ መታጠቢያ ሊያገለግል ይችላል። ውሃ ኣጠገብ ሰገራ መውጣትና ሽንት መሽናት እንቁላሎቹ ተፈልፍለው ሚራሲዲያ የሚባሉት የቢልሃርዚያ ሌላው ደረጃ ወደ ቀንድ ኣውጣዎች ዋኝተው እንዲገቡ ስለሚራዳ ሽንት ቤት መጠቀም ኣስገላጊ ነው። 

ዶ/ር አክሊሉ ለማ እንዶድ ቀንድ ኣውጣውን ለመግደል ስለሚችል በሽታውን ለመቆጣጠር እንደሚራዳ ስለደረሱበት ዕውቅና ተሰጥቷቸዋል። ዶ/ር ኣክሊሉ ለማም ስለ እንዶድ ጥቅምና የውሃ ትላትል ገዳይነት በማግኘታቸው በ፲፱፻፷፮ ዓ.ም. እና በ፲፱፻፹፮ ዓ.ም. የዩናይትድ እስቴትስ የፈጠራ ባለቤትነት ወይም ፓተንቶች ኣግኝተዋል። እንዲሁም ስለ እንዶድ ምርምር ከዶ/ር ኣክሊሉ ጋር ለብዙ ዓመታት ስላደረጉት ኣስተዋጽዖ ዶ/ር ለገሠ ወልደዮሓንስ ዕውቅና ኣፍርተዋል።

## የውጭ መያያዣዎች
* Schistosomiasis (Bilharziasis)
* http://en.wikipedia.org/wiki/Schistosomiasis_Schistosomiasis
* Bilharziasis 
* Schistosomiasis 
* Schistosoma haematobium
* Schstosomiasis Medical Ecology
* Schistosomiasis Control 
* ኣበራ ሞላ፣ ስመ በሽታ Disease Names in Amharic 
* USA patent 3,813,383, 1974
* Aklilu Lemma, “ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ” The Right Livelihood Award, 1989  
* Method of controlling zebra mussels with extract of Phytolacca dodecandra, USA patent 5,252,330, 1993 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Legesse_Wolde-Yohannes
* Legesse Wolde-yohannes, “ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ” The Right Livelihood Award, 1989 

መደብ:ሕክምና
መላኩ ወረደ

## መላኩ ወረደ
ኢትዮጵያ በዓለም ላይ ከኣሉ ስምንት የተለያዩ የእጽዋት ክምችቶች ከኣሉበት ኣገሮች ኣንዷ ናት። ኢትዮጵያ ላይ በተደጋጋሚ በደረሰው ድርቅና ጠኔ የተነሳ የኣገርዋ የሰብል ዘሬች እንዳይጠፉ በመሰብሰብና እንዳስፈላጊነቱም መልሶ ለገበሬዎች በመስጠት **ዶ/ር መላኩ ወረደ** የሚደነቅ ሥራ ኣከናውነዋል። የሥራቸውም ውጤት ከኣፍሪቃ ተርፎ በዓለም ከኣሉት ኣስተማማኝ ክምችቶች ኣንዱ ሆኗል።   ዶ/ር መላኩ በእርሻ ማልማት ላይ የብዙኅ ሕይወትን ለመጠበቅና ለማብዛት እንደሚቻል ያሳወቁ፣ ያረጋገጡ ፈር ቀዳጅ ተመራማሪ ስለመሆናቸውም ዓለም አቀፍ ዘገባዎች ይመሰክራሉ።

ዶ/ር መላኩ ወረደ ይህ የእጽዋት ክምችት እንዳይጠፋ በኣለፉት ኣያሌ ዓመታት ትልቅ ኣስተዋጽዖ ኣድርገዋል። ለእዚህም ሥራቸው “ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ” ወይም “Right Livelihood Award” የሚባል ሽልማት በ፲፱፻፹፩ ዓ.ም. ተሰጥቷቸዋል።

## ዋቢ ምንጮች
* Melaku Worede, The Right Livelihood Award 1989 “ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ”  
* ኣበራ ሞላ፣ ስመ እጽዋት 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Melaku_Worede
* http://www.ethiopianreporter.com/pre-rep/index.php?option=com_content&view=article&id=3427:l-r-&catid=102:2009-11-13-13-46-03&Itemid=623 «ትልቁ ችግራችን በእጃችን ላይ ያለውን ሀብት በትክክል አናውቀውም» ዶ/ር መላኩ ወረደ 

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ
ጋሽና ሰቲት

**ጋሽና ሰቲት** ማለት የ ሁለት ጋሽ ና ሰቲት የሚባሉ ተላልቅ ወንዞች ሰም ነዉ። በ ጋሽ ኣከባቢ ከ 3 ሺ ኣመት ከልደተ ክርስቶስ በፊት ህዝብ የሚኖሩበት ሲሆን ጋሽ ጉሩፕ(Gash Group) የሚባል ጥንታዊ ቅርስ ይገኘበተል  ። ጋሽ ና ሰቲት የተለያዩ የ ኣስተዳደር ክልል ቢኖሩም ኤርትራ በኢትዮጲያ ስር በገባችበት ግዜ በሁለቱ ወንዞች ስም ጋሽ-ሰቲት የሚባል ኣዉራጃ ተሰይም ነበር ከ ኤርትራ ነጻነት በኋላ በ 1996 ባርካ ኣዉራጃ ከ ጋሽ-ሰቲት በመጨመር ዘባ ጋሽ ባርካ የሚባል የ ኤርትራ ሰፊዉ የኣስተዳደር ተፈጠረ።

መደብ:ኤርትራ
ሪፋት

**ሪፋት** (ዕብራይስጥ: ריפת) በኦሪት ዘፍጥረት 10:3 መሠረት የጋሜር ያፌት ፪ኛ ልጅ ነበር። በ፩ ዜና መዋዕል 1:6 ደግሞ ሲጠቀስ፣ በአንዳንድ ዕብራይስጥ ቅጂ ስሙ በስኅተት **ዲፋት** ይባላል።   

ፍላቪዩስ ዮሴፉስ እንዳሰበው፣ ሪፋት የወለዳቸው ብሄር «ሪፋትያውያን፣ አሁንም ጵፍላጎንያውያን የተባሉት» ነበር። ቅዱስ አቡሊደስ ደግሞ ሪፋት የ«ሳውሮማትያውያን» አባት አንደ ሆነ ጻፉ። 

ሪፋት ብዙ ጊዜ ከሪፋያዊ ተራሮች ጋር ግንኙነት እንዳለው ይታስባል። በጥንታዊ ግሪኮች ታሪክ ጸሐፍት ዘንድ በሪፋያዊ ተራሮች ግርጌ ሪፋያውያን፣ አሪምፋያውያን ወይም አሪማስፒ የተባለ ብሔር ይገኝ ነበር። እነዚህ ተራሮች መታወቂያ ባብዛኛው ጸሐፍት ዘንድ ከዑራል ተራሮች ሰንሰለት (በዛሬው ሩስያ) ጋር አንድላይ ነው። በመጽሐፈ ኩፋሌ ሰንሰለቱ «ራፋ» ይባላል። 

በአውጉስት ቪልሄልም ኖበል ሃልዮ ዘንድ፣ ሪፋት ቄልታውያንን ወለዳቸው። በፕሉታርክ መሠረት ቄልታውያን ከራፋ ተራሮች ወደ ስሜን አውሮፓ ተሻግረው ነበርና።

በመካከለኛው ዘመን በአይርላንድ አፈታሪክ ደግሞ የአይርላንድና የስኮትላንድ ኗሪዎች ከሪፋት ወይም «ሪፋት ስኮት» (ስኮት ማለት እስኩቴስ) ተወልዱ።  ለምሳሌ በጽሑፉ *[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* በአንዳንድ ቅጂ መሠረት፣ በፌኒየስ ፋርሳ ፈንታ የጋሜር ልጅ «ሪፋት ስኮት» የእስኩቴስ ገዢ እና የጎይደሎች ወይም ሚሌሲያን ወላጅ ነበረ። 

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:የኖህ ልጆች
አክሊሉ ለማ።

## ትምህርት
አክሊሉ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ እና በዩኤስ አሜሪካ በጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ  ትምህርታቸውን ተከታትለዋል። በ1964 ዓ.ም. የመመረቂያ ፅሁፋቸው ያተኮረው በአሸዋ ዝንብ-ወለድ ሌይሽማንያሲስ ላይ ነበር።

አቶ አክሊሉ የዶክትሬት ዲግሪያቸውን ተከትለው ወደ ሀገራቸው ኢትዮጵያ በመመለስ በወቅቱ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ሹመት አግኝተዋል። በአሁኑ ጊዜ አክሊሉ ለማ የፓቶባዮሎጂ ተቋም  በመባል የሚታወቀውን የፓቶባዮሎጂ ኢንስቲትዩት መስርተው እስከ 1976 ድረስ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት ውስጥ ለሥራ ሲለቁ እዚያ አስተምረዋል። የተባበሩት መንግስታት ድርጅትን በብዙ የኃላፊነት ቦታዎች በሳይንቲስትነት አገልግለዋል፣ የዩኒሴፍ ዓለም አቀፍ የሕፃናት ልማት ማዕከል ምክትል ዳይሬክተር፣ አሁን የዩኒሴፍ ኢንኖሴንቲ የምርምር ማዕከል  በመባል የሚታወቁት እና በመጨረሻም በአማራቸው በጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ ቦታ አግኝተዋል።

በጣም አስፈላጊ የሆነውን ሳይንሳዊ ግኝቱ በ1964 ለስኪስቶሶማያሲስ የተፈጥሮ ህክምና ማግኘታቸው ነው።  ይህ በሽታ ቀንድ አውጣ ትኩሳት በሽታ ወይም ቢልሃርዚያ ተብሎ የሚጠራው፣ በተዛማች ተውሳክ ትል *ሺስቶሶማ* ምክንያት የሚመጣ ደካማ በሽታ ነው። በንጹህ ውሃ ቀንድ አውጣዎች . በብዙ የአፍሪካ ክፍሎች ውስጥ ሳሙና እና ሻምፖዎችን ለማምረት በብዛት ጥቅም ላይ የሚውለው *[[እንዶድ|ከእንዶድ]]* ተክል የሚገኘው የቤሪ ፍሬዎች ኃይለኛ ፣ ርካሽ እና ደህንነቱ የተጠበቀ ሞለስሳይሳይድ ፣ የጥገኛ ትል ስርጭትን ለመከላከል እንደሆነ ተገንዝበዋል።     ይህን ግኝት ተክሎ በብዙ የዓለም ክፍሎች ሳይንሳዊ ምርምር ተደርጓል። በዚህ ጥናት ውስጥ አቶ አክሊሉ እራሳቸው ግንባር ቀደም ነበሩ። ስራቸው አለም አቀፍ ዝናን ያተረፈ ሲሆን ይህ ደግሞ የክብር ዶክትሬት ዲግሪዎችን ጨምሮ የተለያዩ ሽልማቶችን አስገኝቶላቸዋል።  በህዳር 1989 ከተመራማሪው ዶ/ር ለገሰ ወልደ ዮሐንስ ጋር በጋራ ያሸነፉት ሽልማት የስዊድን የቀኝ ኑሮ ሽልማት በተለምዶ የአማራጭ ኖቤል ሽልማት ተብሎ የሚጠራው ሽልማት ነው። 

እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 5 ቀን 1997 በዩናይትድ ስቴትስ አርፈዋል ከዚያም በኢትዮጵያ ፣ ሚያዝያ 13 ቀን ተቀበሩ። 

## ሽልማቶች እና ልዩነቶች

* ትክክለኛው የኑሮ ሽልማት (1989)

## ዋቢዎች

# በቀለ፣ ሽፈራው (2003) "አክሊሉ ለማ" ኢንሳይክሎፔዲያ Aethiopica. ጥራዝ. 1. ቪስባደን: Harrassowitz Verlag. ገጽ. 172.
# "አክሊሉ ለማ" ትክክለኛው የኑሮ ሽልማት። 2020-01-08 የተመለሰ።
# "አክሊሉ ለማ" ትክክለኛው የኑሮ ሽልማት። 2019-02-15 ተሰርስሮ።
# "አክሊሉ ለማ የፓቶባዮሎጂ ተቋም www.aau.edu.et 2019-02-15 ተሰርስሮ።
# "አክሊሉ ለማ" ትክክለኛው የኑሮ ሽልማት። 2019-06-26 ተሰርስሮ።
# "የመቀበል ንግግር - አክሊሉ ለማ" ትክክለኛው የኑሮ ሽልማት። 2019-02-15 ተሰርስሮ።
# ለማ፣ አክሊሉ (1970)። "የፋይቶላካ ዶዴካንድራ የሞለስሲሲዳል ባህርያት የላቦራቶሪ እና የመስክ ግምገማ". የዓለም ጤና ድርጅት ማስታወቂያ. 42 (4)፡ 597–612። ISSN 0042-9686። PMC 2427471. PMID 5310955።
# ማዘንጊያ, ቢ.; ዱንካን, ጄ. ለማ፣ አ.; ጎል, ፒ.ኤች. (ሴፕቴምበር 1983). "በአድዋ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኘውን የስኪስቶሶማያሲስን ተክሉ ሞለስሲሳይድ ኢንዶድ (Phytolacca dodecandra) በመጠቀም መቆጣጠር" Tropenmedizin እና Parasitologie. 34 (3)፡ 177–183። ISSN 0303-4208 PMID 6636299።
# ለማ፣ አክሊሉ; ብሮዲ, ጄራልድ; ኔዌል, ጎርደን ደብሊው; Parkhurst, R. M.; ስኪነር, ደብሊውኤ (1972). "በኢንዶድ ሞለስኪዳላዊ ባህሪያት ላይ የተደረጉ ጥናቶች (Phytolacca dodecandra): I. በቡታኖል የማውጣት አቅም መጨመር". ፓራሲቶሎጂ ጆርናል. 58 (1)፡ 104–107። doi: 10.2307/3278251. ISSN 0022-3395 JSTOR 3278251. PMID 5062455።
# አክሊሉ ለማ ዓለም አቀፍ የመታሰቢያ ሲምፖዚየም ሂደት፣ ከመስከረም 18-19 ቀን 1997 ዓ.ም. አዲስ አበባ። በ1997 ዓ.ም.
# "አክሊሉ ለማ (ኢትዮጵያ)" ትክክለኛው የኑሮ ሽልማት። በሴፕቴምበር 25 ቀን 2013 ከመጀመሪያው የተመዘገበ። የካቲት 19 ቀን 2011 የተገኘ።
መደብ:ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ ፋኩሊቲ
መደብ:አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ፋኩሊቲ
መደብ:ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ አሉሚኒ
መደብ:አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ አሉምኒ
መደብ:ኢትዮጵያን ሳይንቲስት
መደብ:1997 ሞት
መደብ:ተወለደ 1935
ሮድኢ

**ሮድኢ** (ዕብራይስጥ፦ דודנים /ዶዳኒም/ ወይም רודנים /ሮዳኒም/፤ ግሪክኛ፦ Ρόδιοι /ሮዲዮይ/) በኦሪት ዘፍጥረት 10:4 ፩ ዜና መዋዕል 1:7 መሠረት የያዋን ያፌት ፬ኛ ልጅ ነበር። 

በሳምራዊው ትርጉምና በአንዳንድ ዕብራይስጥ ቅጂ ስሙ **ሮዳኒም** ተጽፎ መታወቂያው የሩድ (ግሪክኛ፦ ሮዶስ) ደሴት ሰዎች አባት እንደ ነበር ይገመታል። እንዲሁም በግሪክኛው ትርጉም **ሮዲዮይ** ሲባል ይህም ማለት የሩድ ሰዎች ሊሆን ይችላል። በዕብራይስጥም ይህ «ሮዳኒም» የያዋን ልጅ ስም ቢሆንም «-ኢም» የሚለው መድረሻ ብዙ ጊዜ ለብዙ ቁጥር (ለብሔር ስም) ይጠቀማል። በሌላ አስተሳሰብ ፈረንሳያዊው ምሁር ሳሙኤል ቦሻር «ሮዳኒም» በደቡብ ፈረንሳይ ካለው ከሮን ወንዝ (በጥንት፦ «ሮዳኑስ ወንዝ») ስም ጋር ግንኙነት እንደ ነበር አሰቡ።

በሌላ በኩል **ዶዳኒም** የሚለው አጻጻፍ በብዙዎች ቅጂዎች በመገኘቱ፣ ግንኙነት ከዶዶና በኤጲሮስ (ስሜን-ሜራብ ግሪክ እና አልባኒያ) ወይም ደግሞ ከዳርዳኒያ (የዛሬው ኮሶቮ አካባቢ) ጋር እንዳለው ታስቧል። እነዚህ አገሮች በግሪኮችና በእልዋሪቆን መካከል ነበሩ። ዳርዳኖይ የሚባል ብሔር በሆሜር ዘንድ በትሮአስ ወገን ተዋጉ። በግብጽም መዝገቦች «ዳርዳናዩ» የተባለ ግሪካዊ ብሔር በ፫ አመንሆተፕ ዘመን (1394-1355 አክልበ.) ሲጠቀስ፤ በኋላ ደግሞ በቃዴሽ ውግያ (1283 ዓክልበ.) «ዳኑኒም» የተባለ ጎሣ በኬጢያውያን ወገን ተዋጉ። እነዚህ ሕዝቦች ምናልባት ከ«ዶዳኒም» ጋር አንድላይ እንደ ሆኑ የሚያስቡ ደራስያን አሉ።

በ62 ዓ.ም. ግድም የተጻፈው አይሁዳዊ መጽሐፍ «የመጽሐፍ ቅዱስ ቅርሶች» (*ሐሣዊ-ፊሎ* የተባለው መጽሐፍ) እንደሚለው፣ ስሙ **ድዎደኒም** ተብሎ ልጆቹ ኢጤብ፣ በዓጥ እና ፌኔክ ይባላሉ።  ይህ መጨረሻ ልጅ ፌኔክ በባቢሎን ግንብ ወቅት የያፌት ልጆች አለቃ ሆነ (ናምሩድና ዮቅጣን ለካምና ሴም ልጆች አለቆች ሲሆኑ ነው)።

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:የኖህ ልጆች
ኤጲሮስ

[thumb|300px|ኤጲሮስ በ[አድሪያቲክ ባሕር ላይ]] 
**ኤጲሮስ** (ግሪክኛ፦ Ήπειρος /ኤፐይሮስ/) በዛሬው ደቡብ አልባኒያ እና ስሜን-ምዕራብ ግሪክ አገር በጥንት የተገኘ ታሪካዊ አገር ነበር። የኤጲሮስ ሰዎች የግሪኮች ዘመዶች ሆነው የግሪክ ቀበሌኛ ተናጋሪዎች ነበሩ።  በ175 ዓክልበ. የኤጲሮስ መንግሥት ለሮሜ መንግሥት ሠራዊት ወደቀ። 

መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
መደብ:ግሪክ
መደብ:አልባኒያ
2 March

**2 March** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም **[[የካቲት 23]] ቀን** ማለት ነው። 

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ቀዳማዊ ምኒልክ

**ቀዳማዊ ምኒልክ** የኢትዮጵያ የመጀመሪያው ሰሎሞናዊ ንጉሥ ናቸው ተብሎ ይታመናል።

## ደግሞ ይዩ
* የኢትዮጵያ ነገሥታት

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
ቤተ እስራኤላውያን እነማን ናቸው?

ታሪኩን ለመረዳት ከጌታችን ልደት በፊት በእስራኤል ላይ ነግሦ የነበረውን የንጉሥ ዳዊት ልጅ የሆነውን የጠቢቡ ሰሎሞንን ታሪክ እና በኢትዮጵያ/በአቢሲኒያ የነገሠችውን የንግሥተ ሳባን ታሪክ ማየት ግድ ይለናል። እንድሁም ታራኩ ከታቦተ ፅዮን አመጣጥ ጋር ቀጥተኛ የሆነ ግንኙነት ያለው ሲሆን በመጽሐፈ ነገሥት ቀዳማዊ ምዕራፍ 10 ላይ እና በሌሎች አዋልድ መጻሕፍት ላይ ተፅፎ እናገኜዋለን።

ጌታችን በማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ 12:42 ላይ "ንግሥተ ዓዜብ በፍርድ ቀን ከዚህ ትውልድ ጋር ተነሥታ ትፈርድበታለች፤ የሰሎሞንን ጥበብ ለመስማት ከምድር ዳር መጥታለችና" በማለት የጠቀሳት ንግሥተ ማክዳ ወይም ንግስተ ሳባ በወቅቱ የኢትዮጵያን/የአቢሲኒያን ሕዝብ የምታስተዳድር ንግሥት ነበረች፡፡ 
እንድሁም በጊዜው በእስራኤል ላይ ነግሦ የነበረውን የሰሎሞንን መንፈሳዊ ጥበብ በነጋደዎች በኩል ትሰማ ነበር።
ዕለት ዕለትም የሰማችውን የሰሎሞንን ጥበብ እና ዝና ለማየት ትጓጓ ነበር፡፡
በዚህም የተነሣ የሰሎሞንን ጥበብ በአካል ታይ ዘንድ፣ በእንቆቅልሽ ትፈትነው ዘንድ፣የሁለቱን አገራት ግንኙነት ታጠናክር ዘንድ በማሰብ ታምሪን በተባለ ነጋደ መሪነት ወደ ኢየሩሳሌም ተጓዘች፡፡
(መጽሐፈ ነገሥት ቀዳማዊ 10:1፤)
ያለ አንዳች መሰናክልም ተጉዛ ኢየሩሳሌም ደረሰች፡፡ ለታቦተ ጽዮን ክብርና ለንጉሥ ሰሎሞንም ገጸ በረከት አቀረበች፡፡
ንጉሥ ሰሎሞንም እርሷንና ተከታዮቿን በጥሩ መስተንግዶ ተቀበላቸው፡፡ ንግሥት ሳባም የቤተ መንግሥቱን ሥርዓት ሥጋዊና መንፈሳዊ ጥበቡንም ሁሉ አስተዋለች። የጠየቀችውን እንቆቅልሽ ሁሉ ፈታላት፤ ሊፈታላት ያልቻለውና ከንጉሡ የተሰወረ ነገርም አልነበረም።"
ንጉሡንም አለችው፦ "ስለ ነገርህና ስለ ጥበብህ በአገሬ ሳለሁ የሰማሁት ዝና እውነት ነው። እኔም መጥቼ በዓይኔ እስካይ ድረስ የነገሩኝን አላመንሁም ነበር፤ እነሆም፥ እኩሌታውን እንኳን አልነገሩኝም ነበር፤ ጥበብህና ሥራህ ከሰማሁት ዝና ይበልጣል።" አለችው።
1ኛ ነገሥት 10፥6-7

ንግሥተ ሳባ/ማክዳ በኢየሩሳሌም ቆይታዋ ከንጉሥ ሠሎሞን ቀዳማዊ ምኒልክን ፀነሰች፡፡
ወደ ኢትዮጵያም ተመልሳ ልጇን ምኒልክን ወለደች፡፡ 
ቀዳማዊ ምኒልክ በሀገሩ/በኢትዮጵያ ተወለዶ 12 ዓመት በሆነው ጊዜ ከእናቱ የተሰጠውን ለንጉሥ ሰሎሞንና ለታቦተ ጽዮን እጅ መንሻ ይዞ ወደ ኢየሩሳሌም ተጓዘ፡፡ 
ንግሥተ ሳባም ለንጉሥ ሠሎሞን “ንጉሥ ሆይ ልጄ ምኒልክ ሙሴ የጻፋቸውን ሕግጋትና ሥርዓተ ክህነት አስተምረህ ላክልኝ፡፡” የሚል መልእክትም አብራ ልካ ነበር፡፡ ቀዳማዊ ምኒልክም በኢየሩሳሌም ከአባቱ ዘንድ ለሦስት ዓመት ያህል የሙሴን መፃህፍት፣ ሕገ መንግሥትን፣ ሥርዓተ ክህነትንና የዕብራይስጥን ቋንቋ ከሊቀ ካህናቱ ከሳዶቅ እየተማረ ከቆየ በኋላ፤ ንጉሥ ሠሎሞን ልጁ ሮብኣም ገና ስድስት ዓመቱ ነበርና ምኒልክን አልጋ ወራሽ ሊያደርገው ቢያስብም ምኒልክ ግን ፈቃደኛ ስላልሆነና ወደ አገሩ ለመመለስ በመፈለጉ ምክንያት በካህኑ ሳዶቅ ቅብዓተ ንግሥ ተፈፅሞለት፤ ከአስራ ሁለቱም ነገደ እስራኤላውያን የተውጣጡ 12,000 ከሚሆኑ የእስራኤል ሌዋውያን ካህናት እና ከቤተመንግሥት ሹማምንቶች የበኩር ልጆች ጋር ወደ አገሩ/ኢትዮጵያ ላከው፡፡ 
የእስራኤል የበኩር ልጆችም ወደማናውቀው አገር ስንሄድ ታቦተ ፅዮንን ትረዳናለችና እሷን ሳንይዝ አንሄድም በማለት ተመካክረው የእግዚአብሔርም መልካም ፈቃድ ሆኖ ምንልክም ሆነ ሌሎች እስራኤላውያን ሳያውቁ በሙሴ እጅ የተቀረፀችውን ፅላት ይዘዋት ወደ ኢትዮጵያ መጡ፡፡ 
ንግሥት ሳባም ታቦተ ጽዮን መምጣቷን
ስትሰማ ለእግዚአብሔር መስዋዕት አቀረበች፡፡ ሰዎችን መርጣ ታቦተ ጽዮንን እንዲጠብቁ አድርጋለች፡፡ የመንግሥቱን ሥልጣን በሙሉ ለቀዳማዊ ምኒልክ አስረክባ ከዚህ ዓለም በሞተ በተለየች ጊዜ በዚያው በአክሱም ተቀብራለች፡፡

ለእስራኤላውያን ብዙ ተአምራትን ያደረገች ይህችም ፅላት ለ3000 ዓመታት ያህል እስከዛሬ ድረስ በኢትዮጵያ በአክሱም ፅዮን ማርያም ትገኛለች፡፡ 

ታሪኩን ወደ ዋናው ርዕሳችን (ቤተ እስራኤላውያን) ስናመጣው እንድህ ነው።
የመጀመሪዎቹ ቤተ እስራኤላዊያን ከእየሱስ ክርስቶስ ልደት በፊት ከንጉሥ ሠሎሞንና ከንግሥት ሳባ ልጅ (ከቀዳማዊ ምንልክ) ጋር ወደ ኢትዮጵያ የገቡ የእስራኤል የሹማምንቶች የበኩር ልጆች ናቸው። በጊዜው የሰፈሩትም በኤርትራ፣በአክሱም ትግራይ አካባቢዎች ይኖሩ የነበረ ሲሆን፤በኢትዮጵያ የክርሥትና ሃይማኖት የሀገሪቱ ብሔራዊ ሀይማኖት ሁኖ በታወጀበት ወቅት፣ የክርስትናን ሃይማኖትን አንቀበልም በማለታቸው ምክንያት ከአክሱም ተባረው በወገራ፣ ደምቢያ፣ ጭልጋ፣ ጣና ሀይቅ ዳር፣ እና በሰሜኑ ተራራማ ቦታዎች ሰፍረዋል።
በህገ ኦሪት የሚመራ የራሳቸውን ስርወ መንግስትም አቋቁመዋል።
ደብረ አራራት

**ደብረ አራራት** በዛሬው ቱርክ አገር ውስጥ ከሁሉ ከፍተኛ ያለው ጫፍ ሲሆን በአርሜኒያና እንዲሁም በሌላ ክርስቲያን ልማድ የኖህ መርከብ የደረሰበት የተቀደሰ ተራራ ነው።



መደብ:ተራሮች
መደብ:ቱርክ
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መስጴጦምያ

**መስጴጦምያ** (ከግሪክኛ፦ Μεσοποταμία /መሶፖታሚያ/፣ «ከወንዞች መካከል ያለችው አገር») ከጤግሮስ ወንዝ እና ከኤፍራጥስ ወንዝ መካከል ያሉት አገሮች ሁሉ ማለት ነው። አሁን ይህ አቅራቢያ በኢራቅ፣ ሶርያና ቱርክ ይከፋፈላል። በጥንት ሱመር፣ አካድ፣ ባቢሎን፣ አሦር፣ አራምና ሌሎችም ልዩ ልዩ መንግሥታት በነዚህ ወንዞች መካከል ይገዙ ነበር። 

መደብ:ኢራቅ
መደብ:ሶርያ
መደብ:ቱርክ
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
ኤልሞዳድ

**ኤልሞዳድ** (ዕብራይስጥ፦ אלמודד) በኦሪት ዘፍጥረት 10:26 መሠረት የዮቅጣን በኲር ልጅ ነበር። በ፩ ዜና መዋዕል 1:20 እንደሚታይ ስሙ ደግሞ **አልሞዳድ** ተጽፎ ይገኛል። 

*[[የመጽሐፍ ቅዱስ ቅርሶች]]* (ወይም «ፕሲውዶ-ፊሎ») የተባለው ጽሑፍ (ምናልባት 70 ዓ.ም. ግድም ተጽፎ) እንዳለው፣ ዮቅጣን በባቢሎን ግንብ ወቅት የሴም ልጆች አለቃ ሲሆን ከልጆቹ ግን ፭ቱ ከነአልሞዳድ እምቢ ይላሉ፤ ዮቅጣንም ከሰናዖር እንዲያመልጡ ያስችላል። 

«ኤልሞዳድ» ማለት ምናልባት «ቀያሹ» ወይም «የኤል (ኤሎሂም) ቀያሽ» ሊሆን ይችላል። በአይሁዳዊው ጽሁፍ *[[ታርጉም ፕሲውዶ-ዮናታን]]* ዘንድ፣ ይህ ኤልሞዳድ ምድርን በገመዶች ይቀይሥ ነበር። ሌሎች ደራስያን የስሙ ትርጉም «የኤል መውደድ» ወይም ፍቅረ እግዚአብሔር እንደ ሆነ ብለዋል። 

ፍላቪዩስ ዮሴፉስ እንደ ጻፈው፣ ኤልሞዳድና ወንድሞቹ ሁሉ በሕንዱስ ወንዝ ላይ ሠፈሩ። አብዛኞቹ ጸሃፊዎች ግን በየመን እንደ ሠፈሩ ይላሉ። 

ጀርመናዊው መኖክሴ ዮሐንስ አቬንቲኑስ (1515 ዓ.ም. ግድም) አንዳለው ግን ከዮቅጣን ልጆች አንዳንድ በአውሮፓ ሠፍረው ነበር። ከነዚህ መካከል ድልማጥያ አገር ስሙን ከ«ዳልማታ» (አልሞዳድ) እንደ ወረሰ ይላል። 

መደብ:የኖህ ልጆች
ኦነሲሞስ ነሲብ

**ቅዱስ ኦነሲሞስ ነሲብ** ለመጀመሪያ ጊዜ መጽሓፍ ቅዱስን በግዕዝ ፊደል ወደ ኦሮምኛ ወይም ኣፋን ኦሮሞ የተረጐሙና የጻፉ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ናቸው። «መጫፈ ቁልቁሉ ኣፋን ኦሮሞ» የተተረጐመው ከፈረንጆች ቅጂ ሲሆን ኦነሲሞስ በኣሜሪካ ሉተራን ኣምልኮ መጽሓፍ ኣፍሪቃዊ ቅዱስ ናቸው። መጽሓፉ የታተመው በ፲፰፻፺፪ ዓ.ም. ነው።

ኦነሲሞስ መጽሓፉን ሲጽፉ የግዕዝ ኆኅያት ውስጥ ያልነበረውን «ዸ» ወይም በላቲን ወደ «dh» ድምፅ የቀረበውን ቀለምና እንዚራኖቹን በመፍጠር ተጠቅመውበታል። እነዚህን ቀለሞች ማተሚያ ቤቶች ሲጠቀሙባቸው ቆይቶ የግዕዝን ፊደል ለመጀመሪያ ጊዜ ኮምፕዩተር እንዲጠቀም ዘዴውን የፈጠሩትም ኢትዮጵያዊ ዶ/ር ኣበራ ሞላ በ፲፱፻፸ዎቹ ጨምረውታል። 

## ደግሞ ይዩ
*ኣበራ ሞላ

## የውጭ ማያያዣዎች
*http://www.dacb.org/stories/ethiopia/onesimus_nesib.html Onesimos Nesib
*http://www.birmaduumedia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=23%3Ajuly-21-onesimos-nasin-commemoration-day&catid=8%3Anewsflash&Itemid=2
*http://en.wikipedia.org/wiki/Ethiopian_Evangelical_Church_Mekane_Yesus
*http://en.wikipedia.org/wiki/Calendar_of_Saints_(Lutheran) Calendar of Saints

መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ኃይለማርያም ማሞ

**ደጃዝማች ኃይለማርያም ማሞ** ስመ–ጥር አርበኛ ነበሩ። ከ 1928 እስከ 1933 በነበሩት የትግል ዓመታት አገራቸውን ከጣሊያን ወራሪ ጦር ለመከላከል ዘመቱ። ኃይለማርያም ማሞ በጀግንነትና በቆራጥነት በመዋጋት ድፍረትን የተላበሱ ወኔኛ አርበኛ እንደነበሩ ይነገርላቸዋል። ጦርን በማደራጀትና ለውጊያ በማሰለፍ የላቀ ችሎታ እንደነበራቸው ይወሳል። ደጃዝማች ኃይለማርያም ከሚመሰገኑበት የጦር ሜዳ ውሎ አንዱ ከቆሰሉ በኋላ እንኳ በውጊያ የመቀጠላቸውና ጠላትን ቁም ስቅል የመንሳታቸው ጉዳይ ነው።

* http://www.endarkenment.com/eap/eavolumes/eavol01pg/pages/imammo.htm 

መደብ:አርበኞች
ሮጀር ፌዴረር

thumb|right
**ሮጀር ፌዴረር** (ነሐሴ ፪ ቀን ፲፱፻፸፫ ዓ.ም. ተወለደ) የስዊዘርላንድ ታዋቂ የሜዳ ቴኒስ ተጫዋች ሲሆን ብዙ የቴኒስ ክብረ ወሰኖችን ይዟል።

መደብ:ስዊዘርላንድ
መደብ:ስፖርት
መደብ:ሰዎች
አቡ ሩሚ

**አቡ ሩሚ** (**ኣባ ኣብርሃም**) ለመጀመሪያ ጊዜ መጽሓፍ ቅዱስን ወደ አማርኛ የተረጐሙ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ናቸው። መጽሐፍ ቅዱሱ በ፲፰፻፵ ዓ.ም. ታትሟል።

## ደግሞ ይዩ
*ቻርለስ ዊሊየም ኢዘንበርግ

## የውጭ መያያዣዎች

*http://quatero.net/pdf/amharic_bible_translater.pdf 

መደብ:የአማርኛ ሥነ ጽሑፍ 
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
25 March

**25 March** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም **[[መጋቢት 16]] ቀን** ማለት ነው። 

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ተወለደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር

## ተወልደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር

ዶ/ር ተወልደብርሃን ገብረእግዚኣብሔር የእጽዋት ጄኔቲክ ሃብት ለንግድ ሲባል እንዳይለወጥና በተለይ ሰለጠኑ የሚባሉት ኣገሮች የገበሬው ሕብረተሰብ ለዘመናት ጠብቆ ያቆየውን እንዲያከብሩ ተከራክረዋል። ይህ መብት እንዲከበርና የእጽዋትን ጂን እየቀየሩ በፓተንት በመጠበቅ ችግር እንዳይፈጥሩ ኣስተባብረዋል። 
 
ለዶ/ር ተወልደ “ራይት ላይቭሊሁድ አዋርድ” የተባለው ሽልማት በ፲፱፻፺፫ ዓ.ም. ተሰጥቷቸዋል። በእዚህ መስክ ይህ ሽልማት ለዶ/ር መላኩ ወረደ ከመሰጠቱ ሌላ በእንዶድ ምርምር ዶ/ር አክሊሉ ለማ እና ዶ/ር ለገሠ ወልደዮሓንስ ተሸልመዋል። ይህ የዕውቅና ሽልማት የኖቤል ሽልማት በማይሰጥበት መስክ ስለሆነ ኣማራጭ ነው ይባላል።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
መዝገበ ዕውቀት

**መዝገበ ዕውቀት** (ኢንሳይክሎፒዲያ) ማለት ወይም የዕውቀት ዘርፎች ሁሉ ወይም የአንድ ዕውቀት ዘርፍ የመረጃ ክምችት ነው። ከመዝገበ ቃላት የሚለይበት ጥቅሙ እያንዳንዱ መጣጥፍ ስለ አንድ ቃል ወይም ዘይቤ ብቻ ሳይሆን ጥልቀት ያለው መረጃ እሚሰጥ መሆኑ ነው። ስለዚህ የመዝገበ ዕውቀት መጣጥፍ ከመዝገበ ቃላት መጣጥፍ ይልቅ ረጅምና ዝርዝሩን የሚገልጽ ነው። ከሁሉ ጥንታዊው እስካሁንም የሚገኘው መዝገበ ዕውቀት የፕሊኒ መጽሐፍ *[[ናቱራሊስ ሂስቶሪያ]]* ወይም «የተፈጥሮ ታሪክ» (69 ዓ.ም. በሮማይስጥ ተጽፎ) ይባላል። በአሁኑ ዘመን በኢንተርኔት የሚነቡ ብዙ መዛግብተ ዕውቀት (ለምሳሌ ውክፔዲያ) ሊገኙ ይቻላል። 

ዕውቀት የተሳተ መረጃ ሊሆን እንደሚችል ሁሉ፣ መዝገበ ዕውቀት «መዝገበ ዕውነት» ከቶ አይሆንም። ለመሆኑ ግን በዞራስተር ጽሑፍ መሠረት «መዝገበ ዕውነት» (ሃታ-ማራኒሽ) የእግዚአብሔር 16ኛው ስያሜ ነው።

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ሺካጎ

**ሺካጎ** (እንግሊዝኛ፦ Chicago) የአሜሪካ ከተማ ነው።

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ሃዋይኢ

**ሃዋይኢ** (ሃዋይኛ፦ /ሕቨይኢ/) በአሜሪካ የምትገኝ ክፍላገር ናት።

መደብ:የአሜሪካ ክፍላገራት
ኖቫክ ጆኮቪች

thumb|right
**ኖቫክ ጆኮቪች** (ሰርብኛ፦ Новак Ђоковић, Novak Đoković) (ግንቦት ፲፬ ቀን ፲፱፻፸፱ ዓ.ም. ተወለደ) የሰርቢያ ታዋቂ የሜዳ ቴኒስ ተጫዋች ሲሆን የዓለም የሜዳ ቴኒስ ባለሙያዎች ማህበር በዓለም ሁሉ አንደኛው ተጫዋች ነው ብሎ ሰይሞታል። 

መደብ:ሰርቢያ
መሪካሬ

**መሪካሬ** (ወይም **መሪካራ**) በመጀመርያው ጨለማ ዘመን (10ኛው ሥርወ መንግሥት) በግብጽ (ከሄራክሌውፖሊስ) የገዛ ፈርዖን ነበረ።

*[[ትምህርት ለመሪካሬ]]* የተባለው ግብጽኛ ጽሑፍ ለእርሱ እንደ ተጻፈ ይታመናል። ይህ ጽሑፍ ከአባቱና ከቀዳሚዎቹ የተወረሰው የአገዛዝ ምክር አለበት። አባቱ በደቡብ ጢኒስን እንደማረከው ይገልጻል፣ ልጁ መሪካሬ ደቡብ ግብጽን በትዕግሥት እንዲገዛው ይመክረዋል።

ሆኖም ከደቡብ ጋር የነበረው ችግር አልቀረም ነበር። እርሱ በስሜን በሄራክሌውፖሊስ እየገዛ በ2121 ዓክልበ. ግድም ተወዳዳሪው 11ኛው ሥርወ መንግሥት (በማኔጦን አቆጣጠር) በጤቤስ በደቡብ ግብጽ በመንቱሆተፕ ነብኸፐትሬ ሥር ተነሣ። በመንቱሆተፕ 14ኛው ዓመት፣ መሪካሬ በስሜን ሆኖ ከመንቱሆተፕ ጋራ ጦርነት ያደርግ ነበር። በዚህ ጦርነት የአሥዩት ገዦች ተፊቢ እና ልጁ ቀቲ ለመሪካሬ ታማኝ ሆነው በጤቤስ ግዛት ላይ እንደ ዘመቱ ይታወቃል። 

በ2081 ዓክልበ. ግድም መሪካሬ ሞተና የ10ኛው ሥረ መንግሥት መጨረሻ ፈርዖን እንደ ነበር ይመስላል። ሄራክሌውፖሊስ ያንጊዜ ለመንቱሆተፕ በመውደቁ ግብጽ እንደገና ተዋሀደ። 

## Literature
* Wolfgang Kosack: *Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12*: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 8: Die Lehre für König Merikarê. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.

መደብ:የ1ኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ኢስታይዎን

**ኢስታይዎን** (ወይም **ኢስትዋዮን**፣ **ኢስቴዎን**) በጥንታዊ ጀርመናውያን ነገዶች መካከል አንዱ ዋና ክፍል ነበር። ስሙ በሮማውያን ታሪክ ጸሐፍት እንደ ታኪቱስና ፕሊኒ ዘንድ ይታወቃል። 

ታኪቱስ (90 ዓ.ም.) እንደሚለን፣ በጀርመናውያን «ጥንታዊ ዘፈኖች» መሠረት በጥንት ማኑስ ሶስት ልጆች ነበሩት። እነኚህም 3 ልጆች ሦስት ንዑስ-ብሔሮች ወለዱ፦
* ኢንጋይዎን (በስሜን ባሕር ላይ)
* ኢስታይዎን (በራይን ወንዝ ዙሪያ) 
* ሄርሚኖን (በውስጥ በኤልብ ወንዝ ዙሪያ) ናቸው።

ፕሊኒ (70 ዓ.ም. ግድም) እንደ ጻፈው፣ ጀመናውያን በ5 ንዑስ-ብሔሮች ተከፋፈሉ፤ እነርሱም ዋንዲሊ፣ ኢንግዋዮን፣ ኢስትዋዮን፣ ሄርሚዮን፣ እና ባስተርናይ ናቸው። ኪምብሪ የተባለው ጎሣ በኢንግዋዮን ነገዶች መካከል መገኘቱን ቢለንም፣ የኢስትዋዮን ነገድ ደግሞ ይላቸዋል።

በ820 ዓ.ም. ግድም *[[ሂስቶሪያ ብሪቶኑም]]* (የብሪታንያውያን ታሪክ) የሚባል መጽሐፍ ተጽፎ፣ የ«አላኑስ» ልጅ «**ኢሳኮን**» ይባላል፤ አራት ልጆቹም «ፍራንኩስ»፣ «ሮማኑስ»፣ «አለማኑስ»ና «ብሩቱስ»  ሲሆኑ ከነዚህ  ፍራንኮች፣ ላቲናውያን፣ ጀርመናውያንና ብሪቶናውያን እንደ ተወለዱ ይላል።

በ1513 ግድም ጀርመናዊው መምህር ዮሐንስ አቬንቲኑስ የጀርመን አገር ዜና መዋዕል አሳተመ፤ በዚህም ውስጥ እንደሚዘግበው፣ ኢስቴዎን የኢንጌዎን ልጅና ተከታይ ነው። በኢስቴዎን ዘመን የሊብያ አማዞኖች ንግሥት ሚሪና ሶርያንና ትንሹን እስያ ይዛ በአውሮጳ ገባችና እስከ ዳኑብ ወንዝ ድረስ ዘመተች። ጀርመንን ከሠራዊቷ ጋር ለመውረር ስትል ግን፣ ኢስቴዎን 2ቱን አለቆች ሞፕሱስንና ሲፒሉስን ልኮ በሳቫ ወንዝ ላይ በትልቅ ውጊያ አሸነፉአትና ተገደለች። ተመሳሳይ አፈ ታሪክ በግሪኩ ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ መጽሐፍ (III. 55) ይገኛል። 

ኢስቴዎን ለ52 ዓመት (2144-2092 ዓክልበ. ግድም) ከነገሠ በኋላ ሞተና ልጁ (ወይም እንደ ታኪቱስ፣ ወንድሙ) ሄርሚኖን በጀርመን ዙፋን ላይ ተከተለው ይላል። 

መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ
ኪልቅያ

**ኪልቅያ** (ግሪክኛ፡- Κιλικία /ኪሊኪያ/፣ አሦርኛ፡- ሒላኩ፣ ሒሊኩ) በጥንት ደቡብ-ምሥራቅ አናቶሊያ (የአሁኑ ቱርክ አገር) የተገኘ አውራጃ ነበረ። 

በኬጢያውያን መንግሥት ዘመን አገሩ «ኪዙዋትና» ይባል ነበር። ከዚያ በኋላ ሆሜር የኪልቅያ ሰዎች የትሮያ ጓደኞች እንደ ነበሩ ይጽፋል። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
16 August

**16 August** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም **[[ነሐሴ 10]] ቀን** ማለት ነው። 

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ሚስያ

**ሚስያ** (ግሪክኛ፡- Μυσία /ሚውሲያ/) በጥንት ስሜን-ምዕራብ አናቶሊያ (የአሁኑ ቱርክ አገር) የተገኘ አውራጃ ነበረ። 

በኤጊያን ባህር ላይ የነበረችው አዮሊስ አውራጃ ደግሞ በጥንት የሚስያ ክፍል ተባለች። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
አዮሊስ

**አዮሊስ** ወይም **አዮሊያ** (ግሪክኛ፡- Αιολίς, Αιολία) በጥንት ምዕራብ አናቶሊያ (የአሁኑ ቱርክ አገር) በኤጊያን ባህር ላይ የተገኘ አውራጃ ነበረ። 

አዮሊስ አውራጃ ደግሞ የሚስያ ክፍል ተባለች። ከ800 ዓክልበ. በፊት ግሪኮች (የአዮልያውያን ነገድ) 12 ነፃ ከተሞች ነበሯቸውና አብረው «የአዮልያውያን ማህበር» ሆኑ።

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ሲያትል የህዝብ ቤተ መጻሕፍት

thumb|right|ሲያትል ማዕከላዊ ቤተ መጻሕፍት (ዋና ቅርንጫፍ) 
**ሲያትል የህዝብ ቤተ መጻሕፍት** (**Seattle Public Library**) በአሜሪካ ዋሽንግተን ክፍላገር የሲያትል ከተማን የሚያገለግል የህዝብ ቤተ መጻሕፍት ሥርዓት ነው። ቤተ መጻሕፍቱ በ1890 እ.ኤ.አ. የተቋቋመ ሲሆን ከማዕከላዊ ቤተ መጻሕፍትና ተንቀሳቃሽ ቤተ መጻሕፍት በተጨማሪ ፳፮ ቅርንጫፎች አሉት።

## የውጭ መያያዣ

* የቤተ መጻሕፍቱ ድረ ገጽ 
* የቤተ መጻሕፍቱ ድረ ገጽ 

## ማመዛገቢያ


መደብ:ሲያትል
ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ

thumb
**ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ ፋውንዴሽን** (Right Livelihood Award «ትክክለኛ ኑሮ ተግባር ሽልማት») በ1980 እ.ኤ.ኣ. በስዊድን የተቋቋመ ሽልማት የሚሰጥ ድርጅት ነው።

## የውጭ ማያያዣዎች

* ራይት ላይቭሊሁድ ኣዋርድ ድረገጽ

መደብ:ድርጅቶች
መደብ:ስዊድን
*
ሚሪና (ሚስያ)

**ሚሪና** በጥንታዊ ሚስያ (አዮሊያ) የነበረ ከተማ ሲሆን አሁን በቱርክ አገር ያለው ፍርስራሽ ነው። ብዙ የአረመኔ ቅርሶችና ሐውልቶች ተገኝተውበታል።


ስዕል:Relief Plaque with Bust of Female Figure, Greece, Myrina, 4th century BCE, HAA.JPG|የሴት መልክ፣ 400 ዓክልበ. ግድም
ስዕል:Dionysos mask Louvre Myr347.jpg|የዲዮኒሶስ ቅርጽ፣ 200 ዓክልበ ግድም


መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ፒታኔ

**ፒታኔ** (ግሪክኛ፦ Πιτάνη) በጥንታዊ ሚስያ (አዮሊስ) የነበረ ከተማ ሲሆን አሁን በቱርክ አገር ያለው ፍርስራሽ ነው። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች

'''
ፕሪዬኔ

**ፕሪዬኔ** (ግሪክኛ፦ Πριήνη) በጥንታዊ ኢዮንያ የነበረ ከተማ ሲሆን አሁን በቱርክ አገር ያለው ፍርስራሽ ነው። ብዙ ቅርሶች ተገኝተውበታል።

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መከለሻ

**መከለሻ** ማለት ከተለያዩ ቅመማ ቅመሞች በተለያየ መጠን ተደባልቆ የሚዘጋጅ፤ ወጥ ተሠርቶ ሊወጣ ሲል የምጨመር ማጣፈጫ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሌምኖስ

[300px|thumb|ሌምኖስ (ቀይ) በ[ኤጊያን ባህር ውስጥ]] 
**ሌምኖስ** (ግሪክ፦ Λήμνος) የግሪክ ደሴት ነው።

መደብ:ግሪክ
ሚጢሊኒ

**ሚቲሌኔ** (ግሪክ፦ Μυτιλήνη) የግሪክ አገር ከተማ ሲሆን የለስቦስ ደሴት ዋና ከተማ ነው። 36,196 ያሕል ሰዎች ይኖሩበታል። እጅግ ጥንታዊ ከተማ ነው።


File:South Mytilini.jpg
File:Mytilene medieval castle SouthWest.JPG


መደብ:የግሪክ ከተሞች
ሚሪና (ሌምኖስ)

**ሚሪና** (ግሪክ፦ Μύρινα) (ሌምኖስ) የግሪክ አገር ከተማ ሲሆን የሌምኖስ ደሴት ዋና ከተማ ነው። 7,488 ያሕል ሰዎች ይኖሩበታል። እጅግ ጥንታዊ ከተማ ነው።


File:Lemnos fort (7697900874).jpg
File:Myrina castle from romeikos gialos day.JPG
File:Όψη του κάστρου Μύρινας από το λιμάνι.jpeg


መደብ:የግሪክ ከተሞች
27 August

**27 August** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም **[[ነሐሴ 21]] ቀን** ማለት ነው። 

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ሳሞትራቄ

[300px|thumb|ሳሞትራቄ (ቀይ) በ[ኤጊያን ባህር ውስጥ]] 
**ሳሞትራቄ** (ግሪክ፦ Σαμοθράκη) የግሪክ ደሴት ነው። ጥንታዊ የአረመኔ መቅደስ ፍርስራሽ አለበት።


ስዕል:Hora Samothraki 2006.jpg
ስዕል:Samothraki Arsinoe rotunda 2.jpg
ስዕል:Samothraki Hieron.jpg


መደብ:ግሪክ
ሲኒ

**ሲኒ** በኦሪት ዘፍጥረት 10 ከከነዓን ልጆች አንዱ ነበረ።

አለቃ ታዬ እንደ ጻፈው በኩሽ ንግሥት ካሲዮኒ (ነሕሴት ናይስ) 3ኛ (13ኛ) ዓመትዋ የከነዓን ልጅ ሲኒ ልጆች ከከነዓን አገር ፈልሰው ወደ ኩሽ ገቡ፤ እነዚህም የከብት አጋጆች ነበሩ። አግአዝያን (ነገደ ዮቅጣን) ገብተው እስካስወጧቸው ድረስ የሲኒ ልጆች በደጋ ለ446 ዓመታት የኩሽ ተገዦች ሆነው እንደ ቆዩ፣ እንዲሁም ከኩሻውያን ጋር ከልሰው የሻንቅላ ጎሣ ወላጆች እንደ ነበሩ ይለናል።

መደብ:የኖህ ልጆች
መደብ:ከነዓን
ዓክልበ.

**ዓክልበ.** (ዓመቶች ከክርስቶስ ልደት በፊት) ወይም **ክ.በ.** (ከክርስቶስ በፊት) ወይም **ቅ.ል.ክ.** (ግዕዝ፣ ቅድመ ልደተ ክርስቶስ) ማለት ከ1ኛው ዓመተ ምሕረት (ዓ.ም.) አስቀድሞ የነበሩት ዓመቶች የመቆጠሪያ ዘዴ ነው። 

1 ዓ.ም. የዓመተ ምህረት መጀመርያ ዓመት እንዲሆን የወሰነው መኖኩሴ አኒያኖስ እስክንድራዊ ተባለ። የፈረንጅ አቆጣጠር ግን የአኒያኖስን ሳይሆን የሌላውን መነኮሴ የዲዮኒሲዮስ ኤክሲጉዎስ ቁጠራ በመከተሉ፣ ዓመቱ 1 እ.ኤ.አ. ከዚያው 8 ዓመታት በፊት (ወይም በ8 ዓክልበ.) ይጀመራል። የአሁኑ መምህራን ደግሞ ኢየሱስ የተወለደበት ዓመት 12 ዓክልበ. ግድም እንደ ሆነ የሚል ግምት አላቸው።

በዚሁ አቆጣጠር ዘዴ ዓመቶቹ ወደፊት እየሄዱ ቁጥራቸው ይቀነሳል። ስለዚህ 3000 ዓክልበ. ከ2000 ዓክልበ. በፊት ሆነ፣ ይህም ከ1000 ዓክልበ. በፊት ነበር።

አንዳንዴ ይህ የመቆጠር ዘዴ በስሕተት «ዓ.ዓ.» (ዓመተ ዓለም) ይባላል። በትክክል ዓመተ ዓለም (ሮማይስጥ፦ Anno Mundi) ግን ከዓለም ፍጥረት ጀምሮ የሚቆጠር ዘዴ ስለሆነ፣ ዓመቶቹ ወደፊት እየሄዱ ቁጥራቸው ይበዛል። 1000 ዓ.ዓ. ከ2000 ዓ.ዓ. በፊት፣ 2000 ዓ.ዓ. ከ3000 ዓ.ዓ. በፊት ደረሰ ማለት ነው።

ደግሞ ይዩ
* የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር

መደብ:አመታት‎
መደብ:ካሌንዳር
ወርቅነህ እሸቴ

**ሐኪም ወርቅነህ እሸቴ** የኢትዮጵያ ምርጥ ልጅ ነበሩ።

አዛዥ ወርቅነህ / ሐኪም ወርቅነህ እሸቴ የመቅደላ ጦርነት ጊዜ በእንግሊዝ የጦር መኮንን በሕጻንነታቸው ወደ ሕንድ አገር ተወስደው እዚያው ያደጉ፤ የኖሩ እና በቀዶ ጥገና ሙያ የተሠማሩ ሰው ሲሆኑ አሳዳጊ አባቶቻቸው በሰጧቸው ስሞች ቻርልስ (በወሰዳቸው መኮንን ስም)፤ ማርቲን (ባሳዳጊያቸው ሐኪም ስም) (***Charles Martin***) ይባሉ ነበር። አዛዥ ወርቅነህ በሎንዶን የኢትዮጵያ ዋና መላክተኛነቱን ሥልጣን ሲሾሙ የሹመት ማስረጃቸውን መጀመሪያ ለንጉሥ ጆርጅ አምስተኛ ሐምሌ ፲፰ ቀን ፲፱፻፳፯ ዓ/ም፤ በኋላ ደግሞ ለንጉሥ ኤድዋርድ ስምንተኛ ጥር ፳፯ ቀን ፲፱፻፳፱ ዓ/ም አቅርበዋል። በዚህ ዕለት የኢትዮጵያን ግዛት ከግንቦት ፩ ቀን ፲፱፻፳፰ ዓ/ም ጀምሮ የምወክለው እኔ ነኝ ያለችው የኢጣሊያ መላክተኛም የሹመት ማስረጃውን አብሮ አቅርቧል። በሎንዶን ፲፯ ‘ፕሪንስስ ጌት’ (17 Princes Gate) የሚገኘውን የኢትዮጵያ መላከተኞች መኖሪያ እና መሥሪያ ቤትን በአገራቸው ስም የገዙትም ዋና መላክተኛ አዛዥ ሐኪም ወርቅነህ እሸቴ ናቸው።

## ደግሞ ይዩ

* የኢትዮጵያ መላክተኞች በብሪታኒያ

## የውጭ ማያያዣዎች
* http://www.youtube.com/watch?v=7GG8b2zFPoI

መደብ:የኢትዮጵያ መልዕክተኞች
መላኩ በያን

**ዶ/ር መላኩ በያን** የኢትዮጵያ ምርጥ ልጅ ነበር።

መላኩ በያን እ.ኤ.ኣ. በ1934 ኢትዮጵያን ሪሰርች ካውንስል (Ethiopian Research Council) የሚባል ድርጅት ኣቋቋሙ።
ባርዱስ

**ባርዱስ** በ1490 ዓ.ም. አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ የተባለው ጣልያናዊ መነኮሴ ባሳተመው ዜና ማዋዕል ዘንድ፣ የኬልቶች (በጋሊያ፣ አሁንም ፈረንሳይ አገር) አምስተኛ ንጉሥ ነበረ። የድሩዊስ ልጅና ተከታይ ሲሆን ለ62 ዓመት (ምናልባት 2139-2077 ዓክልበ. ግድም) እንደ ነገሠ በሌላ አፈታሪካዊ ምንጭ ተብሏል። 

ባርዱስ ለሙዚቃና ለቅኔ የነበረው ፍቅር የገነነ ሲሆን ከስሙ «ባርድ» ለሚባለው አዝማሪና ባለቅኔ አይነት ትምህርት በኬልቶች መካከል እንደ መሠረተ ተጽፏል።
 

መደብ:የፈረንሣይ አፈታሪካዊ ነገሥታት
2091

**2091 ዓ.ም.** ገና ወደፊት ያልደረሰ ዓመት ነው። በዚያው ዓመት በታህሳስ የፈረንጅ ዓመት 2099 እ.ኤ.አ. ይጀመራል። 

በሚከተለው ዓመት 2092 ዓ.ም. ታህሳስ ግን የፈረንጅ ዓመት 2100 እ.ኤ.አ. ሲጀመር ይህ አመት በጎርጎርያን ካሌንዳር በልዩ ሁኔታ የስግር ዓመት ባለመሆኑ የዐመቱ ቀኖች ቁጥር ያንጊዜ ከኢትዮጵያ አቆጣጠር በ1 ቀን ይቀነሳል። ከ2092 ዓ.ም. ጀምሮ የፈረንጅ ቀኖች በሌላ ኢትዮጵያዊ ቀን ላይ ስለሚወድቁ፣ ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እንደ ተለመደው 2091 ዓ.ም. መጨረሻው ዓመት ይሆናልና በዚያ ዘመን የሚገኘው ትውልድ  ያስተውለው። 

መደብ:አመታት
ቼሪ ክሪክ የትምህርት ድስትሪክት

**ቼሪ ክሪክ የትምህርት ድስትሪክት** (እንግሊዝኛ፦ Cherry Creek School District) በአሜሪካ በኮሎራዶ ክፍላገር አራፓሆ ካውንቲ የሚገኝ የትምህርት ድስትሪክት ነው።

## የውጭ መያያዣ
*ይፋ የአማርኛ ድረ ገጽ 

መደብ:በአሜሪካ የትምህርት ቤት ክልሎች
2 January

**2 January** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ **[[ታኅሣሥ 24]] ቀን** ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) **[[]] ቀን** ላይ ነው።

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
አውሶናውያን

**አውሶናውያን** (ግሪክኛ፦ Αύσονες፣ ሮማይስጥ፦ Ausoni) በጥንት ከግሪኮችና ከሮማውያን በፊት በደቡብ ጣልያን የኖረ ብሔር ነበር። በ322 ዓክልበ. ሮማውያን ከተሞቻቸውን አጠፉ። 

መደብ:ብሔሮች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:ጣልያን
ሆርካም

**ሆርካም** (ወይም **ሃር፣ ታርኪም**) በጥንታዊ የኢትዮጵያ ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ከንግሥት ነሕሴት ናይስ ቀጥሎና ከንጉሥ 1 ሳባ አስቀድሞ ለ29 ዓመታት የኩሽ (ኢትዮጵያ) ንጉሥ ነበረ። የነገሠበት ዘመን በየምንጩ የሚለያይ ነው፤ ለምሳሌ በተክለጻድቅ መኩሪያ ዝርዝር ከ2404 እስከ 2375 ዓክልበ. ነበረ። በሌላ ቁጠራ ከ2123 እስከ 2094 ዓክልበ. ነገሠ። 

አለቃ ታዬ እንደ ጻፈው ንጉሥ *ሃር* ሲለው በ15ኛ ዓመቱ በከነዓን አገር ላይ ረሃብ ስለ ጸና  ከከነዓን ልጆች የአራዴዎን (አርዋዲ) ልጅ አይነር (ወይም አናየር) እና ሚስቱ ኤንቴላ ከከነዓን ወደ ኩሽ ገቡ። የቅማንት ብሔር ከነርሱ እንደ ተወለዱ ይተረካል።

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
ሚራንዳ ዴ ኤብሮ

**ሚራንዳ ዴ ኤብሮ** (እስፓንኛ፦ Miranda de Ebro) የእስፓንያ መንደር ነው። 

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ትምህርት ለመሪካሬ

***ትምህርት ለመሪካሬ*** በመካከለኛ ግብጽኛ የተጻፈ ጽሑፍ ሲሆን በጥንታዊ ግብጽ ጨለማ ዘመን የነገሡት የሄራክሌውፖሊስ ፈርዖኖች (9ኛ-10ኛ ሥርወ መንግሥታት በማኔጦን አከፋፈል) የአገዛዝ ሰነድ ነው።

የፓፒሩስ መጀመርያ ስለ ተቀደደ፤ የሚናግረው ንጉሥ ስም ጠፍቷል፤ «ለልጁ መሪካሬ» ማንበብ ተችሎ የግብጽ ንጉሥ መሪካሬ ከአባቱ የተቀበለው ትምህርት እንደ ሆነ ይመስላል። ይህ የትኛው ፈርዖን እንደ ነበር ለማለት አስቸጋሪ ነው፤ ነገር ግን በይዘቱ የቀደሙት የሄራክሌውፖሊስ ፈርዖኖች ቀቲ (አቅቶይ) እና መሪብሬ ስሞች ይጠቀሳሉ። 

## ጥቅሶች
:«በደቡባዊ ክፍላገር ላይ ክፉ አታድርግ፤ ስለርሱ የተናገረውን የመኖሪያውን ትንቢት ታውቀዋለህና... እኔ ለጢኒስ ደቡብ ጠረፉን በታወር መለስኩት። ንጉሥ መሪብሬ ያላደረገውን አድርጌ ከተማውን እንደ ጐርፍ ማረክሁት።»

:«የቀድሞ ንጉሥ አቅቶይ በትምህርት ያዋጀ፦ ለግፈኛው ዝም ማለት መሥዋዕቱን ያፈርሳል...»

:(ለተጨማሪ ቀቲ (አቅቶይ)ን ይዩ።)

*ትምህርት ለመሪካሬ  

መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
2 መንቱሆተፕ

thumb|300px|ነብኸፐትሬ መንቱሆተፕ፣ የሁለቱ ዘውዶች ተጭነው በዙፋን ተቀምጦ
**ነብኸፐትሬ መንቱሆተፕ** ግብጽን ከጤቤስ የገዛ ፈርዖን ነበረ። በ39ኛው ዓመት በግብጽ ስሜንና ደቡብ ውሕደት አገሩ እንደገና አንድ ሆኖ የ11ኛው ሥርወ መንግሥትና የግብጽ መካከለኛ መንግሥት መጀመርያ ፈርዖን ይቆጠራል። 

በዘመኑ መጀመርያ መንቱሆተፕ ዋና ከተማውን በጤቤስ በግብጽ ደቡብ ክፍል መሠረተ። ከዚያ በፊት «1 መንቱሆተፕ» የሚባል መሪ በጤቤስ እንደ ተገኘ አሁን ይታስባል። ለ1 መንቱሆተፕ ሕልውና ብዙ መረጃ ወይም ቅርስ ባይገኝም ለዚሁ ነው ዘመናዊ ሊቃውንት ይህን ፈርዖን «2» መንቱሆተፕ የሚሉት። ብዙዎች ደግሞ የመንቱሆተፕ ዘመን ከ3 አንተፎች (አንተፍ 1, 2, 3) በኋላ እንደ ደረሰ ያደርጉታል። በዕድሜው ጥንትነት የተነሣ ልክ መቼ እንደ ገዛ መነሻውም ከየት እንደ ሆነ ብዙ ተቃራኒ አስተሳስቦች አሉ። የንጉሡም ስም በየጊዜ ስለተቀየረ አጠያያቂ ጉዳዮች አሉ። *[[የቶሪኖ ፈርዖኖች ዝርዝር]]* የሚባል ሰነድ የ51 ዓመት ዘመን ይሠጠዋል፤ ለጨለማ ዘመን ግን ይህ ምንጭ በጣም ታማኝ አይሆንም። 

መንቱሆተፕ በዘመኑ መጀመርያ «ሔሩ ሳንቂብታዊ» የሚለው የሔሩ ስያሜ ወሰደ። በ14ኛው ዓመት በስሜን ግብጽ በሄራክሌውፖሊስ ከገዛው ፈርዖን ከመሪካሬ ጋራ ጦርነት ተነሣ። በዚያ ጊዜ ፈርዖኑ «ነብኸፐትሬ» የሚለውን ስም ጨመረ፤ የሔሩ ስያሜውም «ሔሩ ነጨሪኸጀት» ሆነ። በዚህ ጦርነት ውስጥ የአሥዩት ገዦች ለመሪካሬ እንደ ዘመቱ ይታወቃል። እንዲሁም በ1920ዎቹ በሥነ ቅርስ በጤቤስ አካባቢ የ60 ወታደሮች አስካሬኖች በውግያ ተገድለው የመንቱሆተፕ ስም በከፈናቸው ላይ ታትሞ ተገኝተዋል። 

ከስሜኑ ጋር እየተዋገ በ29ኛውና በ31ኛው ዓመቱ ወደ ደቡብ ደግሞ በኩሽ መንግሥት ላይ ዘመተ። በመጨረሻ ሠራዊቶቹ አሥዩትን አሸነፉ። መሪካሬ ያንጊዜ ሞተና ከትንሽ በኋላ መንቱሆተፕ ሄራክሌዎፖሊስን ይዞ የሁለቱን መንግሥታት ንጉሥ ሆነ። ይህ በ39ኛው ዓመቱ ሆኖ የሔሩ ስያሜውን እንደገና ቀይሮ «ሐሩ ሸማታዊ» ሆነ። 

መቃብሩ በጠቤስ ዙሪያ እስካሁን ይገኛል። ፈርዖኑ እራሱ የአረመኔ አምላክ ኦሲሪስ ትስብእት እንደ ተቆጠረ ይታወቃል። ይህም እምነት ለብዙ ዘመናት በ12ኛው ሥርወ መንግሥት ዘመንም ይቀጠል ነበር። ከሚስቶቹም ለሥነ ቅርስ የታወቁት ነፈሩ፣ ተም፣ ካዊት፣ ሳደህ፣ አሻዪት፣ ኸንኸነት እና ከምሲት ናቸው። 

መደብ:የ1ኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ኬብሮን

[thumb|300px|በኬብሮን ውስጥ [አብርሃም ከኬጢያዊው ከኤፍሮን የገዛው የመቃብር ዋሻ ስፍራ፥ ከሕንፃ በታች ሲታይ]]

ኬብሮን በምእራብ ባንክ ውስጥ በጣም ጥንታዊ ከተማ ነች። አሁንም 250,000 ነዋሪዎች አሏት። አብዛኞቹ [የፍልስጤም አረቦች] ናቸው እነሱም አሉ በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት ኬብሮን አብርሃም መቀመጫ ናት በክርስትናም ሆነ በእስልምና እንደ ቅዱስ ቦታ ተወስዷል።

በኦሪት ዘኊልቊ 13፡22 በከነዓን ዘምተው የእስራኤላውያን አርበኞች ወደ ኬብሮን በደረሱ ጊዜ፥ «በግብፅ ካለችው ከጣኔዎስ በፊት ስባት ዓመት ተሠርታ» የሚለውን መጠሪያ እንዳገኘ ይገለጻል። ይህ መረጃ ደግሞ ከመጽሐፈ ኩፋሌ 11:23 ሊገኝ ይችላል። አብርሃም ወደ ግብጽ በሄደበት ዘመን፥ «የግብጽ ክፍል የምትሆን ጣይናስም ያን ጊዜ ከኬብሮን በኋላ በሰባት ዓመት ተሠራች።» በዚህ አከፋፈል ኬብሮን የተሠራች በ1954 ዓ.ዓ. (2117 ዓክልበ. ግድም) ሆነ።

መደብ:ከነዓን
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:እስራኤል
ሆላንድኛ

**ሆላንድኛ** (ሆላንድኛ፦ Nederlands /ኔደርላንትስ/) የምዕራብ-ጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ሲሆን በተለይ በሆላንድ፣ በሱሪናምና በስሜን ቤልጅግ ይፋዊ ሁኔታ አለው

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሆላንድ
መደብ:ቤልጅግ
ቱቫሉ

**ቱቫሉ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ፉናፉቲ ነው።

መደብ:አገራት
ቫኑአቱ

**ቫኑአቱ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ፖርት ቪላ ነው።

እነዚህ ደሴቶች ላይ ልዩ ልዩ ትንግርት ሃይማኖቶች ዛሬ ተገኝተዋል።

መደብ:አገራት
24 September

**24 September** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ **[[መስከረም 14]] ቀን** ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) **[[]] ቀን** ላይ ነው።

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ኮሎራዶ

**ኮሎራዶ** (Colorado) በአሜሪካ የምትገኝ ክፍላገር ናት።

የ«ኮሎራዶ» ስያሜ ከእስፓንኛው ቃል *colorado* «የቀላ» ደረሠ።

መደብ:የአሜሪካ ክፍላገራት
ጥቁር ባሕር

thumb|right|300px

**ጥቁር ባሕር** ከአውሮፓና እስያ አሕጉራት መካከል የሚገኝ ታላቅ ባሕር ነው።

መደብ:የውሃ አካል
መደብ:አውሮፓ
መደብ:እስያ
ኬጢ

**ኬጢ** (ዕብራይስጥ: חת /ሔት/) በኦሪት ዘፍጥረት 10 ከከነዓን ልጆች አንዱ ነበረ።

ልጆቹ «የኬጢ ልጆች» ወይም ኬጢያውያን ይባላሉ። እነኚህ በከነዓን ከኖሩት ብሔሮች መካከል ነበሩ። 

መደብ:የኖህ ልጆች
መደብ:ከነዓን
ኬጥያውያን (መጽሐፍ ቅዱስ)

**ኬጥያውያን (ኬጢያውያን)** ወይም «የኬጢ ልጆች» በመጽሐፍ ቅዱስ በከነዓን ከተገኙ ብሔሮች አንዱ ነበሩ። 

በአብርሃም ዘመን ኬጢያዊው ኤፍሮን የመቃብር ዋሻ በኬብሮን ለአብርሃም ሸጠ። ኤሳውም ከኬጢያውያን ሚስቶች እንዳገባ ይለናል። በመጽሐፈ ኢያሱ 1:4 «*ከምድረ በዳው ከዚህም ከ[[ሊባኖስ]] ጀምሮ እስከ ታላቁ ወንዝ እስከ [[ኤፍራጥስ]] ድረስ ***የኬጥያውያን ምድር*** ሁሉ እስከ ፀሐይ መግቢያ እስከ [[ሜድትራኒያን ባሕር|ታላቁ ባሕር]] ድረስ ዳርቻችሁ ይሆናል*» ሲለን፥ ይህ የኬጥያውያን አገር በከነዓን ስሜን ዳርቻ ከሊባኖስና ከኤፍራጥስ መካከል እንደተገኘ ከዚያም ወደ ምዕራቡ እንደ ዘረጋ ይመስላል።

በመጽሐፈ መሳፍንት 1:26 ዘንድ እስራኤላውያን ቤቴልን በያዙበት ወቅት አንድ ሰው እንዲያመልጥ ፈቀዱ፣ እሱም ወደ ኬጢያውያን ምድር ሄዶ «ሎዛ» የተባለ ከተማ ሠራ። በንጉሥ ሰሎሞን ዘመን ደግሞ ኬጢያውያን ከሃይለኛ ጎረቤቶች መካከል ከሶርያ ጋር ይጠቀሳሉ።

ከ1900 አ.ም. አካባቢ የሥነ ቅርስ ሊቃውንት በአናቶሊያ የተመሠረተ መንግሥት «ሐቲ» በተባለ አገር መኖሩን አወቁ። የሐቲ ሕዝብና የኬጢ ሕዝብ (ዕብራይስጥ «ሔቲ») አንድላይ እንደ ነበሩ ስለ ታሰበ የኬጢያውያን መንግሥት (እንግሊዝኛ Hittite /ሂታይት/) እስካሁን ይባላል። ቋንቋቸውም ኬጥኛ የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል መሆኑ ታውቋል። ተናጋሪዎቹ በመጀመርያ ከካነሽ ስለ ተነሡ ቋንቋቸውን «ነሺሊ» ይሉት ነበር። ከነሱ አስቀድሞ በሐቱሳስ ይኖር የነበሩት የሐቲ ሰዎች አሁን «ሐታውያን» ይባላሉ፤ ቋንቋቸውም ሐትኛ ወይም «ሐቲሊ» ሕንዳዊ-አውሮፓዊ ሳይሆን ሌላ ያልታወቀ አይነት ይመስላል። 

ከኬጢያውያን መንግሥት ውድቀት (1170 ዓክልበ. ግድም) በኋላ፣ የኬጢያውያን ወይም «ሐቲ ሰዎች» ቅሬታ አንዳንድ ከተማ አገር በሶርያ ዙሪያ ያቆሙ ነበር። ስለዚህ በንጉሥ ሠሎሞን ዘመን የተጠቀሱት ኬጢያውያን እንደ ነበሩ ይመስላል። ነገር ግን አንዳንድ መምህሮች የመጽሐፍ ቅዱስ ኬጢያውያን ከ«ኬጢያውያን መንግሥት»ም ሆነ ከሐታውያን ጋራ ምንም ግንኙነት የላቸውም ብለው ክርክር አቅርበዋል። 

መደብ:ከነዓን 
መደብ:ብሔሮች
ኬጢያውያን

* ኬጢያውያን (መጽሐፍ ቅዱስ)‎‎ ወይም የኬጢ ልጆች - ዕብራይስጥ «ሔቲ»
* የኬጢያውያን መንግሥት በአናቶሊያ - በጥንት ሐቲ፣ ቀድሞ የሐታውያን አገር
:* ኬጥኛ - ሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋቸው
ሌውኪፖስ

**ሌውኪፖስ** (ግሪክ፦ Λεύκιππος) በሲክዮን ነገሥታት ዝርዝር የአይጊያሌያ (በኋላ ሲክዮን) ንጉሥ ነበር። ካስቶርን የጠቀሱት ጸሐፊዎች (ጀሮምና አውሳብዮስ) 53 ዓመት እንደ ነገሠ ይላሉ። ይህ ምናልባት 2112-2059 ዓክልበ. ግድም ያህል ነው። በዝርዝሩ ላይ ሌውኪፖስ ከጡሪማቆስ ቀጥሎና ከመሣፖስ በፊት ይገኛል። ፓውሳኒዩስ ሌውኪፖስ የጡሪማቆስ ልጅ ሲለው «መሣፖስ» ግን አይጠቅስም፤ ሌውኪፖስ ወንድ ልጅ ባይኖረውም ሴት ልጁ ካልቂንያ በፖሠይዶን አንድ ወንድ ልጅ ፐራቶስ ነበራትና ይህ ፔራቶስ ወራሽ ሆኖ ቀጥታ ከሌውኪፖስ ቀጥሎ ተከተለው። ሌሎቹ ጸሐፍት ፔራቶስ (ወይም ኤራቱስ) ከመሣፖስ ቀጥሎ እንደ ነገሠ ያደርጉታል። 

ከሌውኪፖስ በኋላ ማን እንደ ቀጠለው እንግዲህ መደናገር አለ። በተጨማሪ በአርጎስ ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ አፒስ በዚህ ጊዜ በፔሎፖኔሶስ ሁሉ ገዝቶ አገሩ ስለ ስሙ «አፒያ» ይባል ነበር። እንደ ተቀበለው በሲክዮን ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ስለዚሁ አፒስ ዘመን እንደዚህ ሲል ከቴልቂንና ከጤልክሲዮን ዘመናት መካከል እንደ ሆነ ይለናል። የአፒስ ዘመን ከሌውኪፖስ ቀጥሎ ሲዛወር ግን ከአርጎስ ዝርዝር መረጃ ልክ ይስማማል። በሌላ ልማድ ፖሠይዶን ከአፒስ ልጆች መካከል ተገኘ፤ አፒስም የሌውኪፖስ ተከታይ እንደ ታሠበ ይመስላል።

መደብ:የሲክዮን ነገሥታት
ፎሮኔዎስ

**ፎሮኔዎስ** (Φορωνεύς) በግሪክ አፈ ታሪክ የኢናቆስ እና የመሊያ ልጅ ሲሆን የአርጎስ ንጉሥ ሆነ። 

ጸሃፊዎቹ ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ ፎሮኔዎስ የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ ለ60 ዓመታት ነገሠ፣ በርሱ ዘመን ኦጊጌስ ኤሌውሲስን በአቲካ መሠረተ። ጄሮምም፦ «ፎሮኔዎስ የኢናቆስ ልጅ መጀመርያ ሕግጋት አወጣ።  በ20ኛው አመት የቴልቂስና የካርያቲስ ወገኖች በፎሮኔዎስና በፓራሲዮስ ላይ ጦርነት አደረጉ» በማለት ጽፏል። ተከታዩ አፒስ በአንዳንድ ምንጭ ዘንድ ልጁ (ወይም የሴት ልጁ የኒዮቤ ልጅ) ይባላል። 

ፓውሳኒዩስ፦ «እስከዚያ ጊዜ ድረስ ተበትነው እንደ ተለዩ ቤተሠቦች የኖሩትን ኗሪዎች መጀመርያው የሰበሰባቸው የኢናቆስ ልጅ ፎሮኔዎስ ነበር። መጀመርያ የተሰበሰቡበት ቦታ 'ፎሮኔዎስ ከተማ' ተሰየመ» ብሎ ይጽፋል። ፓውሳኒዩስ ደግሞ እንደሚጽፍ፥ በአርጎስ ሰዎች እምነት የእሳት ጥቅም መጀመርያ ያስተማረው ፕሮሜቴዎስ ሳይሆን ፎሮኔዎስ ስለ ሆነ፣ እርሱን ለማስታወስ የዘወትር ነበልባል በአርጎስ ሁልጊዜ ይጠበቅ ነበር። የፎሮኔዎስ ሚስት ስም «ከርዶ» ይላታል፣ ከልጆቻቸውም አንዱ «ካር» ተብሎ የሜጋራ ንጉሥ ሆነ ይላል።

ቢብሊዮጤኬ፦ «ኢናቆስ እና የውቅያኖስ ሴት ልጅ መሊያ ወንድ ልጆች ፎሮኔዎስና አይጊያሌዎስ ነበሯቸው አይጊያሌዎስ ያለ ልጅ አርፎ መላው አገር አይጊያሊያ ተባለ፤ ፎሮኔዎስም በኋላ ፔሎፖኔሶስ በተባለው አገር ሁሉ ነግሦ አፒስንና ኒዮቤን በሴት አድባሩ ቴሌዲኬ ወለዳቸው።» ሲለን ከሌሎቹ ምንጮች ቅድም-ተከተል ትንሽ ተዛብቶ ይመስላል።

መደብ:የአርጎስ ነገሥታት
አራዴዎን

**አራዴዎን** (ዕብራይስጥ፦ አርዋዲ) ከከነዓን ልጆች አንዱ ነበረ። በፊንቄ ደሴት ላይ አራድ (አርዋድ በአሁኑ ሶርያ) የተባለው ከተማ ስሙን ከርሱ እንዳገኘው ይባላል።

አለቃ ታዬ እንደ ጻፈው፣ በኩሽ ንጉሥ ሓር (ሆርካም) 15ኛ ዓመት ረሃብ በእስያ ስለ ደረሰ፥ ከዚሁ አርዋዲ ልጆች መካከል አንዱ አይነርና ሚስቱ እንተላ ከከነዓን አገር ፈልሰው ወደ ኩሽ መንግሥት ገቡ፣ በደጋም ሲኖሩ የቅማንት ብሔር ወላጆች ሆኑ።

መደብ:የኖህ ልጆች
መደብ:ከነዓን
6 October

**6 October** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ **[[መስከረም 26]] ቀን** ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) **[[]] ቀን** ላይ ነው።

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ  ይረዳል።

መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ጣኔዎስ

thumb|300px|የጣኔዎስ ፍርስራሽ አሁን
**ጣኔዎስ** (ዓረብኛ صان  /ጻን/፣ ግሪክኛ Τάνις /ታኒስ/) ጥንታዊ የግብጽ ከተማ ነበረ። 

## ስም

በግሪኩ **ታኒስ** ከግብጽኛ ስም **ጃነት** ወይም **ጃን** መጣ። 

በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ «**ጾዓን**» ሲባል በግሪኩ ትርጉም (70 ሊ.) «ታኒስ» ይባላል። ብዙ ጊዜ በአገናዛቢው τάνεως ስለሚታይ፣ በብዙዎች እንደ ቦታው ስም ተቀበለ። በአማርኛውም ትርጉም «ጣኔዎስ» ከዚህ እንደ ደረሰ ይመስላል፣ በኩፋሌ ግን አንዴ «**ጣይናስ**» ተብሎ ይጻፋል።

በኦሪት ዘኊልቊ 13፡22 «ጾዓን» ከኬብሮን በኋላ 7 ዓመት ተሠራች ሲል ይህ ማለት በሂክሶስ ዘመን ዋና ከተማቸው የሆነው አቫሪስ ሳይሆን አይቀርም። በኋላ ዘመን ከዚህ አጠገብ ፈርዖኑ 2 ራምሴስ አዲስ ዋና ከተማ ፒ-ራምሴስ አሠራ። 

ከ1085 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ ፈርዖኑ ስመንዴስ ከፒ-ራምሴስ ሥፍራ በ25 ኪሎ. ርቀት ከሆነው ከአዲስ ዋና ከተማ «ጃነት» (ታኒስ) ገዛ። «ታኒስ» ወይም ጣኔዎስ በትክክል ለዚያው ሥፍራ ይጠቀማል፣ ለቀደሙት ዋና ከተሞች አቫሪስንና ፒ-ራምሴስን ይዩ።

መደብ:የግብፅ ከተሞች
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ቬልተንቡርግ ገዳም

[200px|thumb|ገዳሙ በ[ዳኑብ ወንዝ አጠገብ]]
**ቬልተንቡርግ ገዳም** በኬልሃይም ጀርመን አካባቢ የሚገኝ ጥንታዊ ገዳም ነው። የአይርላንድ ወይም የስኮትላንድ መነኮሴዎች በ612 ዓ.ም. ግድም መጀመርያ እንደ መሠረቱት ይታሥባል። 

200px|thumb|left|የገዳሙ «ቢራ ገነት»
ገዳሙ አሁን የጠላ መጥመቅያና የግል ምግብ ቤት አለው። በገዳሙ የሚሠራው ቢራና አይብ እምግብ ቤቱ ውስጥ ይገኛል። በሙቀት ወራት ደንበኞች እንደ ጀርመን ልማድ ከቤት ውጭ በግቢው ይቀመጣሉ።

መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
መደብ:ጀርመን
ኮንስታንጽ ሃይቅ

thumb|350px|ኮንስታንጽ ሃይቅ

**ኮንስታንጽ ሃይቅ** ወይም **የቦደን ባሕር** (ጀርመንኛ Bodensee /ቦደንዜ/) ከጀርመን፣ ኦስትሪያና ስዊስ አገራት ጠረፎች መካከል የሚገኝ ሐይቅ ነው። 

መደብ:ሐይቅ
መደብ:ጀርመን
መደብ:ኦስትሪያ
መደብ:ስዊዘርላንድ