open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሄርኩሌስ ሊቢኩስ

200px|thumbnail|የስማግሌው ሄርኩሌስ ምስል
**ሄርኩሌስ ሊቢኩስ** ወይም **ሊብዩስ** ጣልያናዊው መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ በጣልያን ሀገር የነገሠ ንጉሥ ነበር። በሮሜ አፈ ታሪክ ደግሞ የሄራክሌስ ስም «ሄርኩሌስ» ነበረ።

በአኒዩስ ጽሑፍ መሠረት፣ ሄርኩሌስ የኦሲሪስ አፒስ ልጅ ነበር። አባቱ ኦሲሪስ የግብጽ ፈርዖን ሲሆን በ2003 ዓክልበ. ግድም በቲፎን ተገደለ። ልጁ ሄርኩሌስ ግን የአባቱን ቂም በቅሎ ቲፎንን ገደለውና ለአጭር ጊዜ ፈርዖን ሆነ። ቶሎ ግን ለግብጽ ተገዥ ወደ ሆኑት አገራት ሄዶ አመጸኛ አገረ ገዦቹን አስወጣቸው። ቡሲሪስን ከፊንቄ (ከነዓን)፣ ሌላውን ቲፎን ከፍርግያ (ማዮንያ)፣ ሚሊኑስን ከቀርጤስ፣ አንታዮስን ከሊብያ አስወጣቸው። ከዚያ ፫ቱን ሎምኒኒዎች ከእስፓንያ አስወጥቶ በፈንታቸው ሂስፓሉስን ንጉሥ ሆኖ ሾመው።  ከዚያ በኬልቲካ (ፈረንሳይ) አለፈና የንጉሣቸውን ኬልቴስን ልጅ ጋላጠያን አግብቶ ጋላጤስን ወለደችለት። ከዚያ ሄርኩሌስ ለ፲ ዓመት ያህል በጣልያን ንጉሥ ሌስትሪጎን ላይ ጦርነት አድርጎ አሸነፈውና በ1992 ዓክልበ. ግድም ዘውዱን ተከተለው። 

ለ፳ ዓመታት ጣልያንን በሰላም ገዝቶ ብዙ መንደሮች ሠራ። በ1973 ዓክልበ. ግድም ግን የጊጋንቴስ ወገን እንደገና ጦርነት ጀመሩ። በ1968 ዓክልበ. ግድም አጠፋቸውና እንደገና ሌላ 30 አመታት ገዛ።  በ1938 ዓክልበ. ግድም ልጁን ቱስኩስ ከዶን ወንዝ ጠርቶ የጣልያን ንጉሥ አድርጎ ወደ እስፓንያ ተመለሰና የልጁን ልጅ ሂስፓኑስን በዙፋን ተከተለው። በዚህ ወቅት ከሠሩት ከተሞች ባርሴሎና በሄርኩሌስ እንደ ተሠራ የሚል ልማድ አለ። በ1929 ዓክልበ. ግድም ሄርኩሌስ ዓረፈና በጋዲር እንደ ተቀበረ አኒዩስ ይለናል።

ዮሐንስ አቬንቲኑስ ባሳተማቸው መዝገቦች ውስጥ ስለ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ ትንሽ ዝርዝሮች ይጨመራሉ። በፍርግያ በሌላው ቲፎን ፋንታ ኦምፋሌን አሾመ። ሄርኩሌስ ደግሞ በጀርመን ሲቆይ የጋምብሪቪዩስ ሴት ልጅ አራክሳን አግብቶ አራት አለቆች ወለደችለት፦ ቱስኩስ፣ ትንሹ ስኩቴስ፣ አጋጡርሲስ፣ ፔውኪንገር፣ ጉጦ ናቸው ይጽፋል።

400px|thumb|left|በታራጎና እስፓንያ ከ«ሄርኩሌስ መቃብር» ከተገኙት «ግብጻዊ» ቅርሶች መካከል አንዳንዱን ያሳያል።

በ1842 ዓ.ም. አንድ መቃብር ቦታ በታራጎና እስፓንያ ተገኝቶ የሄርኩሌስ መቃብር እንደ ነበር የሚል ማስታወቂያ ታተመ። በዚሁ መቃብር ያለው ጽሑፍ በግብጽኛ እና በኢቤርኛ ሲሆን ሄርኩሌስና ወገኑ ከግብጽ ወደ እስፓንያ ስለ መድረሳቸው እንደ ነበር ተባለ። ሆኖም በቅርብ ጊዜ ውስጥ የአውሮፓ ሊቃውንት ይህ ሃሣዊ ሥነ ቅርስ እንደ መሰላቸው አሳወቁ።  

|-

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሄስፔሩስ

**ሄስፔሩስ** በአውሮጳ አፈ ታሪክ ዘንድ የሂስፓኒያ (እስፓንያ) ንጉሥ፣ ከዚያም በኋላ የጣልያን ንጉሥ ነበረ።

አኒዩስ፣ አቨንቲኑስና ሌሎች ጸሐፍት እንደሚሉ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ በ1929 ዓክልበ. ግድም በእስፓንያ ዓርፎ ሄስፔሩስ ከአለቆቹ አንድ ሲሆን ወዲያው ንጉሥ ሆነ። በኋላ ግን ወንድሙ አትላስ ኪቲም ወይም ኢታሉስ ወደ ጣልያን አባረረው፤ በዚያ መንግሥቱን ከአልቴዩስ ያዘ። «ሄስፔሪያ» የሚባል ስም ለሁለቱ አገራት ለእስፓንያ ወይም ለጣልያን ለማለት ሆነ።  

ሄስፔሩስና ወንድሙ አትላስ የያፔቱስ ልጆች ይባላሉ፤ ዲዮዶሮስም እንዲህ ተረከ።  ግንኙነት ከማውሬታኒያ አትላንቲክ ጠረፍ ጋር (የአሁኑ ሞሮኮ) እንደ ነበራቸው ይታመን ነበር። 

ከጊዜ በኋላ በ1876 ዓክልበ. ግን ወንድሙ አትላስ ኪቲም ከእስፓንያ መጥቶ የጣልያንም መንግሥት ያዘበት፤ ስሙንም «ኢታሉስ» ለሀገሩ (ኢታሊያ፣ ኢጣሊያ) የሰጠው ነው ይጻፋል።

|-

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሎምኒኒ

**ሎምኒኒ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ የጌርዮን ሦስት ልጆች ነበሩ። ከጊጋንቴስ ወገን ነበሩ። ኦሲሪስ አፒስ ጌርዮንን በታሪፋ ውግያ ካሸነፈው በኋላ ሦስቱ ሎምኒኒ ወይም **ጌርዮኔስ** ለጊዜው በኢቤሪያ ገዙ።  በመጨረሻ ግን የኦሲሪስ ልጅ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ መጥቶ ሦስቱን ገደላቸው፣ ሄርኩሌስም ልጁን ሂስፓልን በዙፋኑ ላይ አኖረው።

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሚሌሲያን

**ሚሌሲያን** በአይርላንድ አፈ ታሪክ ዘንድ፣ አይርላንድን በጥንት ከወረሩት ነገዶች መጨረሻዎች ነበሩ። 

ከሚሌሲያን አስቀድሞ አይርላንድን የሠፈሩት ፬ ሕዝቦች - የፓርጦሎን ሕዝብ፣ የነመድ ሕዝብ፣ ፊር ቦልግ፣ እና ቱአጣ ዴ ዳናን - ሁላቸው የማጎግ ዘር ይባላሉ። በተቀራኒ የኚህ ሚሌሲያን ሃረገ ትውልድ ግን ከማጎግ ሳይሆን ከጋሜርና ከፌኒየስ ፋርሳ እንደ ደረሰ ይጻፋል። 

## ሌቦር ጋባላ ኤረን
በ*[[ሌቦር ጋባላ ኤረን]]* ዘንድ የሚሌሲያን ወላጆች አለቆች ከጋሜር እንዲህ ነው፦

* ጋሜር - የያፌት ልጅ
* ኢባጥ (ሪፋት) 
* በዓጥ
* ፌኒየስ ፋርሳ - ለ፵ ዓመታት የእስኩቴስ ንጉሥ
* ኔል - ወንድሙን ነኑዋልን ገድሎ ወደ ግብጽ ሸሸ፤ የፈርዖንን ሴት ልጅ ስኮታ አገባት። ይህ በኒኑስ ዘመን እንደ ሆነ ይባላል።
* ጋይድል ግላስ - ጎይደልኛ ፈጠረ (የአይርላንድኛና የስኮትላንድ ጋይሊክኛ ወላጅ)።
* ኤስሩ
* ስሩ - ሕዝቡ ከግብጽ ወደ እስኩቴስ ተመለሱ (204 ሰዎች)። ይህ ሚሌሲያን ወደ አይርላንድ ሳይገቡ 440 ዓመታት በፊት  እንደ ሆነ ይባላል።
* ኤበር ስኮት - እስኩቴስን ከኑኑዋል ልጆች ያዘ።
* ቧማይን - በነኑዋል ልጅ ኖሚየስ ዕጅ ተገደለ።
* አግኖማይን - ኖሚየስን ገድሎ እስኩቴስን ገዛ። 
* ታት - የኖሚየስ ልጅ ሬፊልን ገድሎ እስኩቴስን ገዛ፤ በሬፊል ልጅ ሬፍሎይር ዕጅ ተገደለ።
* ፪ አግሞናይን - ሬፍሎይርን ገድሎ ሕዝቡ  ወደ ጥቁር ባሕር አጠገብ ሸሹ (180 ሰዎች)፣ ብሔሩም በዚያ ፫ መቶ ዓመታት ቀሩ። 
* ላምፊንድ
* ኤበር ግሉንፊንድ
* አግኒ
* ፌብሪ ግላስ
* ነኑዋል
* ኑዋዱ
* አሎት
* ኤርቃ
* ዴጥ
* ብራጥ - ከጥቁር ባሕር አጠገብ ተነስተው በክሬታና በሲኪልያ በኩል ወደ እስፓንያ ደረሱ። (140 ሰዎች)
* ብሬውጋን - ብሪጋንቲያ ከተማ በእስፓንያ ሠራ።
* ኢጥ - አይርላንድን ከእስፓንያ አይቶ ወደዚያ ተጓዘ፤ ይህም በቱዋጣ ዴ ዳናን ነገሥታት ማክ ኲል፣ ማክ ኬክትና ማክ ግሬን ዘመን ነበር፤ ኢጥ በአይርላንድ ሲጎበኝ ስለ ተገደለ፣ ቂሙን ለማብቀል የብሬውጋን ልጆች  (አሁን 1,500 ሰዎች) አይርላንድን ወረሩ። 

«ሚሌሲያን» የሚለው ስያሜ ከብሬውጋን ሌላ ልጅ ቢሌ ልጅ ጋላም መጠሪያ «ሚል ኤስፓኝ» ነው። በሮማይስጥ የተጻፈው *[[ሂስቶሪያ ብሪቶኑም]]* (የብሪታንያውያን ታሪክ) «ሚሌስ ሂስፓኒያይ» (የእስፓንያ ወታደር) ስላለው ነው። እንዲያውም የብሔሩ ስም በትክክል «ጋይደሎች» ተባለ፤ ከዚያ አይርላንድን ከገዙት ከፍተኛ ነገሥታት አብዛኖቹ ከዚያው ሚል (ጋላም) ዘር ስለ ተወለዱ «ሚሌሲያን» ይባላሉ።
የጋይደሎች አለቃ የ«ሚል» (ጋላም)  ልጅ አመርጊን ሲሆን ቱዋጣ ዴ ከተሸነፉ በኋላ ከፍተኛ ንጉሥነቱን ለወንድሞቹ ለኤቤር ፊን (በደቡብ) እና ለኤሪሞን (በስሜን) አካፈለ።

## የሚሌሲያን ወረራ ጊዜ በልዩ ልዩ አቆጣጠሮች

በ*ሌቦር ጋባላ* አቆጣጠር ዘንድ (በኋለኞቹ ቅጂዎች) ጋይደሎች አይርላንድን የወረሩት በታላቁ አሌክሳንድር ዘመን በ336 ዓክልበ. ሆነ። ከዚህ ጋር በሚሔደው ነገሥታት ዝርዝር መሠረት ግን፣ ጋይደሎች አይርላንድን የገቡ በእስራእል ንጉሥ ዳዊት ዘመን ወይም 1000 ዓክልበ. ግድም ሆነ። *[[የአራት ሊቃውንት ዜና መዋዕሎች]]* በተባለው ታሪክ መሠረት ግን አይርላንድን ከቱዋጣ ዴ ዳናን የያዙት በ1708 ዓክልበ. ሆነ። *[[የአይርላንድ ታሪክ]]* ባለው አቆጣጠር ደግሞ ይህ ወረራ በ1295 ዓክልበ. ሆነ።  ከሁሉ ጥንታዊ የሆነውም ምንጭ *ሂስቶሪያ ብሪቶኑም* እንዳለው ወረራው በሮሜ መጀመርያ ቆንስላ ሉክዩስ ዩንዩስ ብሩቱስ ዓመት (517 ዓክልበ.) ሆነ።

በአይርላንድ ዝርዝሮች መካከል ከሁሉ ቀድሞ የተቀነባበረው *[[የላውድ አቆጣጠሮች]]* (1012 ዓም) ሲሆን በዚህ በኩል የሚሌሲያን ወረራ በዳዊት ልጅ ሰሎሞን ዘመን ነበር (950 ዓክልበ.) ሲል፣ በውስጡ ያሉት የነገስታት ዘመናት በጥንቃቄ ሲደመሩ ወረራው በ1305 ዓክልበ. ያሕል እንደ ሆነ ይመስላል። 

በተጨማሪ የእስፓንያ ነገሥታት ዝርዝር 773-744 ዓክልበ. ግድም «ሚሌሲያን» በኢቤሪያ እንደ ገዙ ይላል።

* የአይርላንድ ነገሥታት ዝርዝር

መደብ:አየርላንድ
መደብ:ስፔን
መደብ:አፈ ታሪክ
ሩድ

[300px|thumb|የሩድ ሥፍራ በ[ቱርክ ጠረፍ አጠገብ]]

**ሩድ** (ግሪክኛ፦ Ρόδος /ሮዶስ/) የግሪክ አገር ደሴት ነው።
 

መደብ:ግሪክ
ሲካኑስ

* ሲካኑስ (የማሎት ታገስ ልጅ) - የጣልያን አፈታሪካዊ ንጉሥ
* ሲካኑስ (የሲኮሩስ ልጅ) - የእስፓንያ አፈታሪካዊ ንጉሥ
ሲኮሩስ

**ሲኮሩስ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከአባቱ አትላስ ኪቲም በኋላ በኢቤሪያ  ላይ  ንጉሥ ነበር። ስሙ ደግሞ **ኦሩስ** ይባል ነበር። ስሙን ለሴግሬ ወንዝ እንደ ሰጠ፣ እንዲሁም የአሄር መስራች እንደ ነበር ይጻፋል። ልጁ ሲካኑስ ተከተለው።

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ቀርታግና

**ቀርታግና** በስሜን አፍሪቃ የነበረ ጥንታዊ ከተማ ነው።

መደብ:ስሜን አፍሪቃ
መደብ:የአፍሪካ ታሪክ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ሲኩሉስ

የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሲኪልያ

**ሲኪልያ** ወይም **ሲሲሊ** (ጣልያንኛ፦ Sicilia /ሲቺልያ/) የጣልያን ደሴት እና ክፍላገር ነው። 

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ቆጵሮስ

thumb|
**ቆጵሮስ** (ግሪክኛ፦ Κύπρος /ኪፕሮስ/) በሜድትራኒያን ባሕር የምትገኝ ደሴት አገር ናት። ዋና ከተማው ሌፍኮዚያ ነው።

ቆጵሮስ  የተባባሪ መንግሥታት አባል ቢሆንም፣ ከአንዱ ሌላ አባል እርሱም ቱርክ (ስለ ስሜን ቆጵሮስ ጉዳይ) ዲፕሎማቲክ ተቀባይነት የለውም። 

ከ1966 ዓም የቱርክ ሥራዊት ወረራ ጀምሮ የስሜኑ ክፍሎች በቱርኮች አስተዳደር ሆነዋል። ከክፍሎቹ መካከል ቀጭን የተባባሪ መንግሥታት መሃልገብ ዞን ይገኛል።

## ስም
ስሙ ከግሪክኛ Κύπρος (/ኪፕሮስ/፣ ጥንታዊ አጠራር /ኪውፕሮስ/) ደረሰ፣ በምዕራብ አውሮፓ በፊደሉ C ድምጽ ለውጦች ምክንያት፣ የሀገሩ ስም አጠራር በእንግሊዝኛ /ሳይፕረስ/፣ በጣልኛ /ቺፕሮ/፣ በፈረንሳይኛም /ሺፕር/ ሆነ። የግሪኩ ቃል Κύπρος ደግሞ ሂና ማለት ነበር፣ ስያሜው ከተክሉ ወደ አገሩ ወይም ከአገሩ ወደ ተክሉ እንደ ተዛወረ እርግጥኛ አይደለም። እንዲሁም ከግሪኩ /ኪውፓሪሦስ/ «ሰኖባር» ሊሆን ይችላል። ደሤቱ በጥንት ዋና የመዳብ ምንጭ በመሆኑ፣ ሦስተኛ ሀሣብ ከመዳብ ጥንታዊ ስም በማይታወቅ ቋንቋ እንደ ደረሰ ይላል፤ ለምሳሌ በሱመርኛ መዳብ «ዙባር»፣ ነሐስም «ኩባር» ተብሎ ነበር። ያም ሆነ ይህ፣ ደሴቱ ሰፊ የመዳብ ምንጭ ሲሆን፣ የመዳብ (ኮፐር) ስም በሮማይስጥ cuprum /ኩፕሩም/ በእርግጥ ከደሴቱ ስም መጣ። 

የአገሩ ጥንታዊ ስም አላሺያ እንደ ነበር ይመስላል፣ ይህም ከያዋን ልጅ ኤሊሳ ስም ጋር ግንኙነት እንዳለው ይታስባል። ዮሴፉስ እንደ ጻፈ ግን አገሩ በያዋን ሌላ ልጅ በኪቲም ስም ተባለ፣ ኪቲዮን የተባለውን ከተማ ይጠቅሳል። እንደገና ከምጽራይም ልጆች መካከል ከፍቶሪም የሚባለው በአንድ አስተሳሰብ ዘንድ በግብጽ መዝገቦች ከሚጠቀሰው ደሴት አገር «ከፍቲው» ጋር አዛምደው የቆጵሮስ ወይም የቀርጤስ ስም ይሆናል ይላሉ። በመጽሐፈ ኩፋሌ የ«ከፍቱር» ወይም በሌላ ቦታ የ«ከማቱሪ» ደሴቶች በአርፋክስድና ሴም ዕጣ ወጣ ሲባል፣ ይህ ቆጵሮስና ቀርጤስ ወይም «ከፍቶሪም» ማለት እንደ ነበር ይታስባል።   

መደብ:የእስያ አገራት
መደብ:በከፊል ተቀባይነት ያገኙ አገራት
ባቢሎን

**ባቢሎን** (አካድኛ፦ ባቢሊ፣ ዕብራይስጥ፦ ባቤል) በመስጴጦምያ የነበረ ጥንታዊ ከተማ ነው። ስሙ በአካድኛ ከ/ባብ/ (በር) እና /ኢሊ/ (አማልክት) ወይም «የአማልክት በር» ማለት ነበር። በዕብራይስጥ ግን ስሙ «ደባልቋል» እንደ ማለት ይመስላል (ዘፍ. 11:9)። «ባቢሎን» የሚለው አጠራር እንደ ግሪክኛው ነው።

መጀመርያው «ባቢሎን» የደቡብ ሱመር ከተማ የኤሪዱ መጠሪያ ስም እንደ ነበር ይመስላል። በሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ፣ ከማየ አይኅ ቀጥሎ ኤሪዱ የዓለሙ መጀመርያው ከተማ ሲሆን፣ ንጉሡ ኤንመርካር (2450 ዓክልበ. አካባቢ) ታላላቅ ዚጉራቶችን (የቤተ መቅደስ ግንቦች) በኤሪዱ እና በኦሬክ እንዳሠራ ይለናል።  ይህም በሌሎች ልማዶች እንደሚተረክ የባቢሎንና የኦሬክ መሥራች ናምሩድ የባቢሎን ግንብን እንደ መሥራቱ ታሪክ ይመስላል።

ከሱመር ጽላቶች እንደምናውቅ፣ የኤሪዱ ግንብ ከተተወ በኋላ፣ የሱመር ዋና ከተማ (ዋና ቤተ መቅደስ የተገኘበት) ወደ ኒፑር ተዛወረ።  ከዚያ ዘመን በኋላ የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን (2070 ዓክልበ. ግድም) አዲስ የዋና መቅደስ ከተማ ወደ ስሜኑ ሠርቶ ማዕረጉን ከኒፑር አንዳዛወረ እናንብባለን። በአንዱ ዜና መዋዕል ዘንድ ሳርጎን «የባቢሎን ጒድጓድ አፈር ቆፍሮ አዲስ ባቢሎን በአካድ ፊት ሠራ»፣ በሌላም «ከጒድጓዱ አፈር ቆፍሮ በአካድ ፊት ከተማ ሠራ፣ ስሙንም 'ባቢሎን' አለው።» ከዚህ መረጃ ሳርጎን የኤሪዱን አፈር ወስዶ አዲሱን ባቢሎን በሥፍራው እንደመሠረተው መገመት እንችላለን። ሳርጎንም እንደ ፊተኛው ኤንመርካር «የአራት ሩቦች ንጉሥ» በመባሉ በሌሎች መንግሥታት ሁሉ በላይ ሆኖ በመላው ዓለም ላይ ይግባኝ ማለት እንደ መጣሉ ነበር።  

ሆኖም ይህ የኒፑር ቅድምትነት መተካቱ ለጊዜው በሱመራውያን መካከል ተቃውሞ ያገኝ ነበር። ከአካዳውያን፣ ጉታውያንና ሱመራውያን ገዥነት በኋላ፣ አሞራውያን የተባሉት ብሔር ወርሮ አያሌ ከተማ-ግዛቶች መሠረቱ። ከዚህም መካከል አንዱ ካዛሉ ሲሆን አሞራዊው አለቃ ሱሙ-አቡም በ1807 ዓክልበ. ግድም የባቢሎን ነጻነት ከካዛሉ አዋጀ፤ በዚያን ጊዜ እሱ የባቢሎን መጀመርያ ንጉሥ ሆነ። ከባቢሎን ነገሥታት ሃሙራቢ የሃሙራቢ ሕግ ፍትሕ ስለ መፍጠሩ በተለይ ይታወቃል። የባቢሎን መጀመርያ ውድቅት በ1507 ዓክልበ. (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በኬጥያውያን ንጉሥ ፩ ሙርሲሊ እጅ ደረሰ። ከዚያ የኬጥያውያን ጓደኞች የነበሩት ካሣውያን ብሔር ባቢሎንን ገዛ፣ የከተማውም ስም በካሣኛ «**ካራንዱኒያሽ**» ተባለ። እነዚህ ካሣውያን እስከ 1163 ዓክልበ. ድረስ ባቢሎኒያን ገዙ።

ለረጅም ዘመናት አሦር በስሜንና የባቢሎኒያ መንግሥት በደቡብ ለመስጴጦምያ ዋና ተወዳዳሪዎቹ ሆኑ። ከ919 ዓክልበ ጀምሮ አሦር ይበረታ ነበር፤ እስራኤልንና ግብጽን እስከሚያሸንፋቸው ድረስ። ከ634 ዓክልበ. በኋላ ግን አሦር ወድቆ ባቢሎኒያ በናቦፖላሣር ሥር እንደገና ነጻነት አገኘ። ልጁም 2 ናቡከደነጾር ከብሉይ ኪዳን እንደሚታወቅ፣ ኢየሩሳሌምን የይሁዳንም ሕዝብ የማረከው (የባቢሎን ምርኮ) ነቢዩም ዳንኤል የነበየለት ንጉሥ ነው፤ ዳንኤልም የናቡከደነጾር የምስል ሕልም አስተረጎመለት። ይህ የባቢሎኒያ መንግሥት በ547 ዓክልበ. ለፋርስ ንጉሥ ታላቁ ቂሮስ ወደቀ።

በ283 ዓክልበ. በግሪኮች ዘመን (ከታላቁ እስክንድር በኋላ)፣ የባቢሎን ኗሪዎችና መቅደስ ወደ ሴሌውክያ በግድ ተዛወሩ። ከዚህ ጀምሮ ባቢሎን አነስተኛ ሥፍራ ሆነ።

በኢየሱስ ክርስቶስ ተከታዮች በቀድሞ ክርስቲያኖች መሃል፣ የአረመኔው የሮሜ መንግሥት በሥውር እንደ «ባቢሎን» እንደ ታወቀ ይታሥባል። በዚህ ዘመን ስለ ሮሜ መንግሥት በገሃድ ትዝብት ማድረስ እንደ ወንጀል ተቆጠረና። እንዲሁም «ባቢሎን» በዮሐንስ ራዕይ ይጠቀሳል። ዛሬውም በተገኘው በራስታፋራይ እንቅስቃሴ ደግሞ «ባቢሎን» ሲባል ከንጉሣቸው ያመጹትን መንግሥታትና ሥልጣናት ያመልክታል። 

ቂሮስ አይሁዶች ወደ ይሁዳ እንዲመለሱ ቢፈቅድም፣ ብዙ አይሁዶች በባቢሎን አካባቢ ቀሩ፣ እነኚህ ከ370-470 ዓም ያህል *[[የባቢሎኒያ ተልሙድ]]* የተባለውን እምነት ጽሑፍ ፈጠሩ።

በ1975 ዓም የኢራቅ ገዢ ሳዳም ሁሠይን አዲስ ባቢሎን በፍርስራሹ ላይ ማገንባት ጀመረ። በ1996 ዓም ግን የአሜሪካ ሥራዊት በጦርነት አጠፉት። 

## ደግሞ ይዩ

* የባቢሎን ነገሥታት ዝርዝር

መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ቤቱስ

**ቤቱስ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከታጉስ ኦርማ ቀጥሎ የኢቤሪያ 6ኛው ንጉሥ ነበረ (ምናልባት 2081-2055 ዓክልበ. ግድም)። ቤቱስ የታጉስ ልጅ ይባላል። በእስፓንያ የሚፈስሰው ቤቲስ ወንዝ (አሁን ጓዳልኪቪር ወንዝ) ስለእርሱ እንደ ተሰየመ የሚሉ መጻሕፍት አሉ። በሌላ በኩል የቤቱስ ሁለተኛ ስም «**ቱርዲታኑስ**» ሲሆን ቤቲካና ቱርደታኒያ የተባሉት ክፍላገራት ከእርሱ ተሰይመው ነበር። በአባቱ ዘመን አገሩ «ታጋ» እንደ ተባለ አሁን የመንግሥት ስም «ቱርደታኒያ» ሆነ። ቤቱስ ሕግ፣ ጽሕፈትና ትምህርት ወደ አገሩ እንዳስገባ ይባላል። 

ባንዳንድ ምንጭ በዘመኑ ጌርዮን (ደያቡስ) ከስሜን አፍሪቃ መጥቶ በአሁኑ ገዲር ዳርቻ አጠገብ ባለ ደሴት ላይ ሠፈረ፣ በኋላም ዙፋኑን ከቤቱስ ያዘው። (ይኸው ደሴት ኤሪጠያ ወይም «ዩኖኒያ»፣ «ኤርኒያ» «ኤርትራ» ተብሎ በሮሜ ንጉሥ ቫሌንስ ዘመን 356-370 ዓ.ም. በምድር መንቀጥቀጥ በውቅያኖስ እንደ ሰመጠ ይባላል።)  ሌሎች እንደሚሉ ትልቅ የሊብያና የግብጽ ሠራዊት በቤቱስ ዘመን አገሩን ወርሮ ደቡብ-መዕራብ ክፍሎቹን ይዞ ነበር። 



መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ብሪጉስ

thumb|100px|የካስቲል ምልክት -በብሪጉስ እንደ ተፈጠረ ይሚል ትውፊት አለ

**ብሪጉስ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከዩቤልዳ ቀጥሎ የኢቤሪያ 4ኛው ንጉሥ ነበረ። የዩቤልዳ ልጅ ሆኖ ለ52 ዓመታት እንደ ነገሠ ይባላል (ምናልባት 2162-2109 ዓክልበ. ግድም)። በአንዳንድ ምሁር ዘንድ እሱ መጀመርያ ወርቃማ አምባ በቀይ ጋሻ ላይ የነበረው በኋላ የካስቲል መንግሥት አርማ ፈጠረ። 

ዮሐንስ አቬንቲኑስ በጀርመንኛ ባሳተመው ዜና መዋዕል ዘንድ፣ ዩባልዳ ያለ ወራሽ ወንድ ልጅ አርፎ ነበር፣ የጀርመን ንጉሥ የኢንጋይዎን አለቃ ብሪጉስ ወይም ብሪጎ ግን ሴት ልጁን አግብቶ የኢቤሪያን ዙፋን ወሰደ። እርሱ የመሳይ (ሞሳሕ) ልጅ ፣ የብሪጋውያን አባትና በቱዊስኮን ዘመን የሞይስያ አገረ ገዥ ሆኖ ይለዋል። በኢንጋይዎን ዘመን ታላቅ ከተማ በአርጽቡርግ (አሁን ቬልተንቡርግ ገዳም በኬልሃይም ጀርመን) ሠርቶ ነበር፣  እንዲሁም ብሪጋንቲዮን (ብሬገንጽ) በኮንስታንጽ ሃይቅ በኦስትሪያ ሠራ። በብሪጉስ ዘመን በኢቤሪያ ላይ፣ አማዞኖች የታባሉት ሴት ወታድሮች በንግሥታቸው ሚሪና ሥር ከሊብያ ዘምተው ዛቻ በኢቤሪያ ላይ እንዲሁም በመላው አውሮፓ ላይ ጣሉ ይለናል። 

በእስፓንያና በፖርቱጋል ብዙ ቦታዎች በጥንት -ብሪጋ የሚለው መድረሻ በስማቸው ላይ ስለ ነበር፣ በብሪጉስ ዘመን እንደ ተሠሩ የሚል ልማድ አለ። ከነዚህም ውስጥ፦
thumb|left|250px|በ -ብሪጋ የሚጨረሱ ጥንታዊ ቦታዎች በዚህ ካርታ በምዕራቡ (አረንጓዴና ጥላ-ሐምራውዊ ክፍሎች) ይታያሉ
*አቦብሪጋ - ባዮና 
*ኔሜቶብሪጋ - አ ፖብራ ዴ ትሪቬስ
*ብሪጌኩም - ቤናቬንቴ፣ ዛሞራ
*አማሎብሪጋ - ሜዲና ዴ ሪዮ ሴኮ
*ዴሶብሪጋ - ኦሶርኖ ላ ማዮር
*ዴዮብሪጉላ - ታርዳሖስ
*ቄሣሮብሪጋ - ታላቬራ ዴ ላ ሬና
*ሴጎብሪጋ - ሴሊሴስ
*ኔርቶብሪጋ - ላ አልሙኒያ ዴ ዶኛ ጎዲና
*ኔርቶብሪጋ ኮንኮርዲያ ዩሊያ - ፍሬኄናል ዴ ላ ሲዬራ
*አርኮብሪጋ - ሞንሬያል ዴ አሪዛ
*ኬንቶብሪጋ - ብሪዌጋ? 
*አውጉስቶብሪጋ - ታላቬራ ላ ቪዬሓ
*ዩሊዮብሪጋ - ሬቶርቲዮ
*ዴዮብሪጋ - ሚራንዳ ዴ ኤብሮ
*ሙንዶብሪጋ - ሙኔብረጋ
*ፍላቪዮብሪጋ - ካስትሮ ኡርዲያሌስ
*ኤቤሮብሪጋ - ታላቫን
*ሚሮብሪጋ - ካፒያ፣ ባዳሖዝ

በፖርቱጋል፦ 

*ሚሮብሪጋ - ሳንቲያጎ ዴ ካሰም
*ላኮብሪጋ - ላጎስ፣ ፖርቱጋል
*ታላብሪጋ - ላማስ ዶ ቩጋ፣ 
*ላንጎብሪጋ - ፊያይስ
*ኮሩምብሪጋ፣ ኮኒምብሪጋ - ኮይምብራ
*አራብሪጋ
*አውብሪጋ
*አክሳብሪካ - ሐብረጋስ
*ብሪጋንቲያ - ብራጋንሳ
*ካይቶብሪጋ - ሴቱባል
*ካላምብሪጋ - ቫሌ ዴ ካምብራ
*ኮታዮፕብሪጋ - አልሜዳ
*ኤላኔዮብሪጋ 
*ኤርኮብሪጋ
*ኤቶብሪኮ
*ሄራብሪካ
*ሎንጎብሪጋ - ሎንግሮይቫ
*ሉብሪጎስ - ቪላ ሬያል
*ሜድሮብሪጋ - ማርቫን
*ሜዱብሪጋ
*ሜሪብሪጋ
*ሴሊዮብሪጋ - ሳን ማርቲኖ ዴ ፔድሩላይስ
*ታሜዮብሪጋ
*ቱንቶብሪጋ

...ወዘተ. አሉ።



መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ጢሮስ

**ጢሮስ** (አረብኛ፦ صور /ጹር/፤ ዕብራይስጥ፦ צוֹר /ጾር/፤ ግሪክ፦ Τύρος /ቱሮስ/) በሊባኖስ እስካሁን የሚገኝ እጅግ ጥንታዊ ከተማ ነው።

መደብ:ከነዓን
መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ሊባኖስ
ታጉስ ኦርማ

**ታጉስ ኦርማ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከብሪጉስ ቀጥሎ የኢቤሪያ 5ኛው ንጉሥ ነበረ። 30 ወይም 29 ዓመታት እንደ ነገሠ ይባላል (ምናልባት 2109-2081 ዓክልበ. ግድም)። በእርሱ ዘመን አገሩ ከርሱ ስም «ታጋ» እንደ ተባለ ይጻፋል። ከዚህ በላይ በእስፓንያና በፖርቱጋል የሚፈስሰው ታጉስ ወንዝ ስለእርሱ እንደ ተሰየመ የሚሉ መጻሕፍት አሉ። እንዲሁም ዛሬ ካርታሔና የምትባል ከተማ በመጀመርያው የታጉስ ከተማ ነበር የሚሉ አሉ። 

በብዙ ምንጮች የብሪጉስ ልጅ ሲባል፥ በሌላው ደግሞ መታወቂያው ከጋሜር ልጅ ቴጋራማ ጋር አንድላይ እንደ ነበር ይታሥባል። ተከታዩ ልጁ ቤቱስ ይባላል።

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ካርያ

**ካርያ** በጥንታዊ አናቶሊያ የነበረ አገር ነው። 

መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ካኩስ ሊኪንዩስ

የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ጌርዮን

300px|thumbnail|ጌርዮን ፫ ሆኖ ከሄርኩሌስ ጋር ሲዋጋ፣ 550 ዓክልበ. ግድም በጋን ላይ እንደ ተሳለ። ኤሩትዮን ተመትቶ በምድር ተኝቶ ይታያል።

**ጌርዮን** (ግሪክኛ፦ Γηρυών /ጌሪዎን/) በጥንታዊ ግሪክ አፈ ታሪክ ዘንድ በአትላንቲክ ውቅያኖስ ውስጥ ኤሪጠያ በተባለ ደሴት ላይ የኖረ ታላቅ ተዋጊ ሰው ነበረ። (ይቺ ትንሽ ደሴት በገዲር አጠገብ እንደ ተገኘች፣ በሮሜ ንጉሥ ቫሌንስ ዘመን 356-370 ዓ.ም. በምድር መንቀጥቀጥ በውቅያኖስ እንደ ሰመጠ የሚሉ ታሪኮች አሉ።) 

ሄሲዮድ ትውፊቱን ሲጽፈው ጌርዮን ሦስት ራሶችና አንድ ገላ ነበሩት። አይስኩሎስ በጻፈው ትውፊት ግን ሦስት ሰውነቶች ነበሩት። ስቴሲቆሮስ በጻፈው መግለጫ ደግሞ ጌርዮን ፮ እግር፣ ፮ ዕጆችና ፪ ክንፎች ነበሩት።  በነዚህ ጽሑፎች ጌርዮን የኢቤሪያ (እስፓንያ) ንጉሥ የቅሪሳውርና የካሊሮዌ ልጅ ይባላል። 

በትውፊቱም ባለ ፪ ራስ ውሻ «ኦርጥሮስ» እና ታላቅ የቀይ ከብት መንጋ ነበረው። አንድ እረኛ ኤሩትዮን ደግሞ ነበረው። የተገነነው ተዋጊ ሄርኩሌስ (ወይም ሄራክሌስ) ወደ ኤሪጠያ ሔዶ ከብቶቹን ለመያዝ ግዴታ ደረሰበት። ወደ ደሴቱ ደርሶ መጀመርያ ሄርኩሌስ ውሻውን ኦርጥሮስን በዱላ ገደለው። ከዚያ እረናውን ኤሩትዮንን እንዲህ ገደለው።  ጌርዮን ተነሳስቶ ሦስት ጋሻና ሦስት ጦር ይዞ፣ ሦስት ራስ ቁር ለብሶ ሄርኩሌስን እስከ አንጤሞስ ወንዝ አባረረው፣ በዚያ ግን ሄርኩሌስ በመርዛም ፍላጻ ጌርዮንን ገደለው። ከዚያ በኋላ ሄርኩሌስ ቀይ ከብቶቹን ወሰደና ሁላቸውን እስከ ግሪክ አገር ድረስ አመጣቸው። በሮሜ አፈ ታሪክ ግን ሄርኩሌስ ወደ ግሪክ ሲመለስ በጣልያን ሲያልፍ አንዳንዱን ከብት በዚያ ተወ። 

## ጌርዮን በእስፓንያ አፈ ታሪክ

የእስፓንያ አፈ ታሪክ ስለ ጌርዮን ተጨማሪ ሌላ ዝርዝር አለ። በዚህ መሠረት ጌርዮን ከሊብያ ነው፣ አባቱ የሊብያ ንጉሥ ህያርባስ ነበር። የጌርዮን ሌላ ስም **ዴያቡስ** ትርጉም በጥንታዊ ሊብያ ቋንቋ «ወርቃማ» ማለት መሆኑ ሲባል፣ ይህ ከሴማዊ ቋንቋዎች (ዳሃብ፣ ዛሃብ ወዘተ.) ጋር ያለው ዝምድና ግልጽ ነው። «**ቅሪሳውር**» የሚለው ስም በግሪክ «ወርቃማ» ሆኖ ይህ ደግሞ ጌርዮን ወይም ዴያቡስ ማለት ነው ይባላል። 

በቱርደታኒያ ንጉሥ ቤቱስ ዘመን፣ የጌርዮን ሠራዊት ከደሴቱ (ኤሪጠያ) ጀምሮ ኢቤርያን በሙሉ ወረረው። በመጨረሻ ቤቱስን አሸንፎ ጌርዮን የኢቤርያ አምባገነን ሆነ፤ በሥሥትና በጭቆና ይገዛቸው ነበር።  

በዚህ ዘመን የግብጽ ፈርዖን ኦሲሪስ አፒስ በጀርመንና በፈረንሳይ ተቀምጦ የማረሻ ጥቅም ያስተምር ነበር። ከዓመታት በኋላ የኢቤርያ ሰዎች አቤቱታ ወደ ኦሲሪስ ስለ ደረሰ፣ ኦሲሪስ ሥራዊት አሠልፎ ወደ ኢቤርያ መጥቶ በታሪፋ በታላቅ ውግያ ጌርዮንን ገደለ።  ከዚህ በኋላ የጌርዮን ሦስት ልጆች፣ ሦስቱ «ሎምኒኒ» ለጊዜው የኢቤርያ ገዢዎች ሆኑ። በዚህ የእስፓንያ አፈ ታሪክ፣ የኦሲሪስ ልጅ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ የገደላቸው እነዚህ ፫ ሎምኒኒዎች (ወይም «ጌርዮኔስ») ናቸው። ከዚያ ሄርኩሌስ የራሱን ልጅ ሂስፓል በኢቤርያ ዙፋን ላይ አኖረው። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ጥራክያ

**ጥራክያ** በጥንት ከግሪክ ስሜን የኖሩት የጥራክያውያን አገር ነበረ።  

መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
ፊንቄ

thumb|300px|የፊንቄ ግዛት

**ፊንቄ** በከነዓን የቆመ ሥልጣኔና አውራጃ ነበረ። 

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:ከነዓን
መደብ:ሊባኖስ
ፎኪስ

**ፎኪስ** የጥንታዊ ግሪክ ክፍላገር ነበረ። 

መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
መደብ:ግሪክ
1 መረንሬ

thumb|300px|
****  የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት ፈርዖን ነበረ።

መደብ:ፈርዖን
1 ቴቲ

thumb|300px| «ሖር-አሐ» የሚታንበው ''ሰረኽ''

**ቴቲ** በቶሪኖ ፈርዖኖች ዝርዝርና በአቢዶስ ፈርዖኖች ዝርዝር ዘንድ የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት ፪ኛው ፈርዖን ነበረ። በነዚህ ዝርዝሮች ዘንድ የ«ሜኒ» (ሜኒስ) ተከታይ ይባላል። በማኔጦን ዝርዝር ዘንድ ደግሞ በግሪክኛ የሜኒስ ልጅና ተከታይ ስም «**አጦጢስ**» ተብሎ ይጻፋል።  ይህ ሜኒስ የመላው ግብጽ መንግሥት መጀመርያ ንጉሥ ሲሆን መታወቂያው በሥነ ቅርስ በ*[[ሰረኽ]]* ስም ሃይሮግሊፉ «ናርመር» ከሚታነበው ጋር አንድላይ እንደ ሆነ ሁሉ፣ እንዲሁም የናርመር ተከታይ ስም ሃይሮግሊፍ አጠራር በግምት «**ሖር-አሐ**» ወይም «**አሐ**» ታንቧል።  ከሔሩ (ወይም ሆሩስ፣ ሖር) ወገን መሆኑ በጭላት ምልክት ይታያል።

የመኳያ ሠሌዳ መሥራት በዚሁ ዘመን ከበፊቱ መጠን እንደ ቀረ ይመስላል። የእናቱ ስም ኔትሆተፕ እና የዋና ሚስቱ ስም በነሪብ ከሥነ ቅርስ ታውቀዋል። ሁለተኛ ሚስቱ ኸንትሃፕ ደግሞ የተከታዩ የጀር እናት ነበረች።

thumb|left|250px|የ«አሐ» ትርዒት በዝሆን ጥርስ ተቀርጾ

ማኔጦን እንደሚለን ይህ «አጦጢስ» ቤተ መንግሥት በሜምፊስ ሠራ፤ ከ«አሐ»ም ዘመን የሆነ መስተባ በዚያ ይታወቃል።  ከዚህ በላይ አጦጢስ ጽሕፈት አስለማና የሥነ አካል መጽሐፍ እንደ ጻፈ ማኔጦን ይለናል። በሖር-አሐም ቅርሶች ላይ የድምጽ ምልክቶች (እንደ ፊደል) ጥቅም ተስፋፍቶ ነበር።  በተጨማሪ የጥንታዊ ዘመን ጣኦት ጦጥ (ግብጽኛ፦ ጀሑቲ) የጽሕፈት፣ የሕክምናና የእውቀት አባት ስለ ተባለ፣ አምልኮቱ ምናልባት ከዚህ ንጉሥ አጦጢስ ትዝታ እንደ ደረሰ የሚል አስተሳሰብ ይኖራል። «ጣኦት» የሚለው ግዕዝ ቃል (ሐሣዊ አምላክ ወይም ምስል) እራሱ ከዚህ «ጦት»  ስም እንደ ደረሠ ይቻላል።

280px|thumbnail|«ሖር-አሐ ደቂቀ ሴት አሸንፏል።»

ይህ ፈርዖን በአባይ ወንዝ ሸለቆ ዙሪያ በተገኙት ብሔሮች ላይ በተለይም በሴት ወገኖች ላይ እንደ ዘመተ ግልጽ ነው። 

የፓሌርሞ ድንጊያ በተባለው ዜና መዋዕል ላይ የመጀመርያው ሁለት ፈርዖኖች ዘመናት በከፊል ሊታዩ ይችላሉ። ስሞቻቸው ግን ጠፍተዋል። በመጀመርያው ፈርዖን መጨረሻ ዓመት «፮ ወሮችና ፯ ቀኖች» ሲል ይህ በግብጻውያን አቆጣጠር ናርመር የተገደለበት ቀን ይሆናል።  በሚከተለው ሳጥን «፬ ወሮችና ፲፫ ቀኖች» ሲል ይህ ተከታዩ ቴቲ ዘውድ የተጫነበት ቀን ይሆናል። ቀዳሚው ካረፈ አሥር ወሮች በኋለ ዘውዱ ተጫነው ማለት ነው።

በግብጽ አፈ ታሪክ «*[[የሔሩና የሴት ክርክሮች]]*» በሚባል ትውፊት ዘንድ፣ ከኦሲሪስ ዕረፍት በኋላ ወንድሙ ሴትና ልጁ ሔሩ የኦሲሪስን መንግሥት ለመውረስ ለሁለቱ ይግባኝ ስለ ነበራቸው፣  በአማልክት ጉባኤ ፊት ቀረቡ። «የአማልክት እናት» ኔት እና ጦት በተለይ በዚህ ጉባኤ ዋናዎቹ ናቸው። ከ፹ ዓመታት በኋላ መላውን ግብጽ ለሔሩ በብያኔያቸው ሰጡት።

ከፓሌርሞ ድንጊያ ምስክር ጋር ሲነጻጽር፣ ይህ አፈ ታሪክ ማለት የግብጽ ሁለተኛ ፈርዖን ቴቲ የሔሩ ወገን ወኪል ሆኖ በሴት ወገን ዕጩ ላይ ከ፲ ወሮች በኋላ በጉባኤ በእናቱ ኔትሆተፕ እርዳታ ለዙፋኑ እንደ ተመረጠ ሊሆን ይችላል።  በአፈ ታሪክ ፲ ወሮቹ ግን ፹ ዓመታት ሆኑ።  በ*ፓሌርሞ ዜና መዋዕል* ከዚህ ቦታ በስተቀር ከሁለት ዘመናት መካከል የብዙ ወሮች ልዩነት አይመለከትም።  

የቴቲ («ሖር-አሐ») እና የሚስቶቹ መቃብሮች ከናርመር መቃብር አጠገብ ተገኝተዋል።  ከፈርዖኑ ጋራ 36 ሎሌዎች አብረው ተቀበሩ (መስዋዕት ሆነው)።

'''

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ዩቤልዳ

**ዩቤልዳ** ወይም **ዩባላ**፣ **ኢዱቤዳ**፣ **ጁባልዳ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከአባቱ ኢቤሩስ በኋላ (ምናልባት 2228-2162 ዓክልበ.) የእስፓንያ 3ኛው ንጉሥ ነበረ። ሰላማዊና ሃይማኖታዊ ንጉስ እንደ ነበር ይባላል።

የሰፈረበት አሁን በስሜን ስፔን ላ ሪዮሓ በተባለ ክፍላገር መሆኑ ይታመናል። በደቡብም ጂብራልታር ስሙን ከዚሁ ንጉሥ ስም አንዳገኘው ተብሏል፣ እንዲሁም በመካከለኛ እስፓንያ «ኢዱቤዳ» የተባሉ ተራሮች ለዚሁ ንጉሥ እንደ ተሰየሙ የሚሉ ደራስያን አሉ። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ማኔጦን

**ማኔጦን** የግብጽ ታሪክ ጸሐፊ ነበረ።

መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
መደብ:የአፍሪካ ጸሓፊዎች
ስነፈሩ

thumb|300px|የስነፈሩ ሐውልት
**ሆሩስ ነብመዓት ስነፈሩ** (ምናልባት ከ2967-2955 ዓክልበ. ግድም) የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት ፈርዖን ነበረ። በኋላ በግሪክኛ የጻፈው ማኔጦን ስሙን «**ሶሪስ**» ሲለው፣ በአቆጣጠሩ የ፬ኛው ሥርወ መንግሥት መጀመርያው ፈርዖን ይባላል። ንግሥቱ ኸተፕሐረስ ተባለች።

«ንጉሣዊ ዜና መዋዕል» በተባለው በተፈረሰው ጽላት «የፓሌርሞ ድንጋይ» በተባለው ክፍል፣ ለስነፈሩ ዘመን አንዳንድ ሳጥኖች ይታያሉ፤ የ፯ኛውና ፰ኛው የላሞች ቁጠራ ያመልክታሉ። ከኒነጨር ዘመን ጀምሮ የላሞች ቁጠራ በየሁለት ሳጥኖች እንደ ተደረገ ይታወቃል፤ እያንዳንዱ ሳጥን ፮ ወር ከሆነ የላሞች ቁጠራ በየዓመቱ ይደረግ ነበር ማለት ነው። ብዙዎች ሊቃውንት ግን የላሞች ቁጠራ በየ፪ ዓመታት ነበርና እያንዳንዱ ሳጥን ፩ አመት ይሆናል ባዮች ናቸው። በፓሌርሞ ድንጋይ በስነፈሩ ዘመን ግን ቁጠራው የተካሄደው በየሳጥኑ ወይም በየ፮ቱ ወር እንደ ሆነ ይመስላል።  ለስነፈሩ ዘመን እስከ 24 የላሞች ቁጠራዎች ድረስ ስለ ተመዘገቡ፣ ምናልባት ፲፪ ዓመታት ብቻ ገዛ። በተለያዩ አስተሳስቦች ግን ከ24 እስከ 48 ዓመታት ድረስ ገዛ ወይም በ2600 ዓክልበ. እንደ ነገሠ ይገመታሉ። 
300px|thumb|left|ስነፈሩ በዘመቻ ላይ
ስነፈሩ ሦስት ፒራሚዶች ሠሩ፤ እነርሱም ጠማማው ፒራሚድ፣ ቀይ ፒራሚድና የመይዱም ፒራሚድ ይባላሉ። ከዜና መዋዕሉ ስነፈሩ በደቡብና በምዕራብ እንደ ዘመተ፣ ብዙ ሺህ ምርከኞችና ከብቶችም ከዚያ እንዳመጣ ይታወቃል።  የመርከብ ሃይል ደግሞ ይጠቀሳል፤ ፵ መርከቦች ከማዶ ባሕር የአርዘ ሊባኖስ እንጨት እንዳመጡ ይዘገባል። 

ስነፈሩ የካርቱሽ ምልክትና የሰረኽ ምልክት ነበሩት። ቀዳሚዎቹ ነፈርካና ሁኒሱት ሰረኽ ሳይኖራቸው ካርቱሽን ብቻ የጠቀሙት ነበር። 

ስነፈሩ ከአንድ ሺህ ዓመታት በኋላ በመካከለኛ መንግሥት እንደ መልካም ገዢ ይታወስ ነበር። ከዚያውም መካከለኛ መንግሥት ዘመን የታወቀ አንዳንድ ጽሑፍ በስነፈሩ ዘመን የተከሠተ ትርዒት ወይም ልብ ወለድ ታሪክ ያሳያል። እነርሱም የዌስትካር ፓፒሩስና *[[የነፈርቲ ትንቢት]]* ናቸው።

በዌስትካር ፓፒሩስ ባሉት ታሪኮች፣ አንዱ ታሪክ እንዲህ ይላል፦ ንጉሥ ስነፈሩ ሰልችቶት በሚኒስትሩ ምክር ሃያ ሴቶችን በመርከብ ላይ በሐይቅ ይወስዳል። በጉዞው ግን አንዲቱ መርከቡን የምትነዳው ዕንቁዋን በሐይቅ ውስጥ አወደቀች። ዕንቁዋ እስከሚገኝ ድረስ ምኒስትሩ ሐይቁን በተዓምር አስለየው ይላል።

*የነፈርቲ ትንቢት* በሚባል ድርሰት እንደገና ንጉሥ ስነፈሩ ሰልችቶት ሆኗል። አንዱን ቄስ ነፈርቲን ጠርቶ ለንጉሡ ትንቢት እንዲያውራ ይጠየቃል፣ ንጉሡም ያወራውን ትንቢት ጻፈ። ነቢዩ ለስነፈሩ፦ ወደፊት ሀገሩ አዲስ እንዲመሠረት ያስፈልጋል፤ እስከ መጨረሻውም ጥፍር ድረስ በሙሉ ይጠፋል፤ ማንም የሚጠብቃት አይተርፍምም፤ ሆኖም ወደፊት «አመኒ» የሚባል ንጉሥ ነግሦ መንግሥቱን አዲስ ይሠራዋል ብሎ ነበየለት። የዚህ ትውፊት መንስዔ በእርግጡ ሊታወቅ ባይቻለንም ፈርዖኑ «1 አመነምሃት» የሚለውን የዙፋን ስም መውሰዱን ለማጽደቅ እንደ ታሠበ ይሆናል፤ ስለዚህ ከእርሱ ዘመን (2002-1972 ዓክልበ.) መጻፉ ይታመናል።

የእስላም ታሪኮች ስለ ፈርዖኑ **ሳውሪድ** የጻፉት ደግሞ ስለ ስነፈሩ ወይም «ሶሪስ» ሳይሆን አይቀርም። በነርሱ ዘንድ የሳውሪድ ሕልም አስተርጓሚዎች የግብጽን ጥፋት በማየ አይኅ ነበዩለት። ይህን ትንቢት ሰምቶ ሦስት ሀረሞች አሠራ፤ የመንግሥቱ ጥበብ ሁሉ ለወደፊቱ ተቀርጸው እንዲይዙ ተሠሩ። መጀመርያው ሀረም እንደሚሉ ብዙ ውድ ድንጋይ ነበረበት፤ ሁለተኛው ሀረም ከአረንጓዴ ዕንቁ በተሠሩ ዕቃዎች ውስጥ የመንግሥቱ ሁሉ ታሪክ መጻሕፍት ነበሩበት፤ በሦስተኛውም የሃይማኖትና የሳይንስ መጻሕፍት ሁሉ እንዳገባ ይላሉ። 

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ኒነጨር

thumb|350px| ኒነጨር
**ኒነጨር**  የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት ፈርዖን ነበረ። በ2ኛው ሥርወ መንግሥት ውስጥ ምናልባት 3029-3014 ዓክልበ. አካባቢ ነበር። ከፈርዖኑ ነብሬ ቀጥሎ እንደ ተከተለ ይታወቃል። 

የኒነጨር መቃብርና በርካታ ቅርሶች ተገኝተዋል። በዚሁም ዘመን የሐውልት አሠራር ስራ ገና አዲስ ነበረ፤ ስለዚህ የኒነጨርም መልክ መጀመርያው ከሐውልት የምናውቀው ነው። 

የጥንታዊ ዘመን ፈርዖኖች መዝገቦች ወይም 'ንጉሣዊ ዜና መዋዕል' በተለይ ከፍርስራሽ ክፍሎች ይታወቃል፤ «የፓሌርሞ ድንጋይ» የተባለው ትልቅ ክፍል ከኒነጨር ዘመን 15 ሳትኖች ያሳያል።  እነዚህ ሳትኖች ከኒነጨር 3ኛ ከብት ቁጠራ እስከ 10ኛው ከብት ቁጠራ ያሳያሉ። እንደ ሌሎች ፈርዖኖች ብዙ የአረመኔ ሥነ ስርዓቶች እንዳካሄደ ያሳያል። 

ብዙ ሊቃውንት እንደሚገመቱ የከብት ቁጠራ በየ፪ አመት ተደረገና በድንጋዩ እያንዳንዱ ሳትን ፩ አመት ነው መስሎዋቸው ብለዋል።  እንዲህ ከሆነ፣ ይህ ፍርስራሽ ክፍል ከኒነጨር 7ኛ እስከ 20ኛው ዘመነ መንግሥት ያሳያል ይላሉ። ሆኖም የሔሩ ተከታዮች (የፈርዖን ወገን)  የአባይ ሸለቆ ከብት ለመቆጠር የወጡ በየአመቱ ከሆነ፣ በድንጋዩ አንዳንድ ሳትን ስድስት ወር ነውና ከኒነጨር 3ኛ እስከ 10ኛ አመት ያሳያል። 

ይህ ብቻ ሳይሆን አንዳንድ ሊቃውንት የኒነጨር ዘመን በሌላው ፍርስራሽ ክፍል «የካይሮ ድንጋይ» በተባለው ክፍል እንደሚቀጠል ያምናሉ። በጠቅላላ ኒነጨር 44 ያህል አመት እንደ ገዙ ይገምታሉ። ሆኖም በውነት በዚህ  «ካይሮ ድንጋይ» ክፍል አንዳችም ሊነበብ አይቻልም። በሌላ ግመት የኒነጨር ዘመን በፓሌርሞ ድንጋይ ዓመታት 3-10 ያሳያልና እስከ ካይሮ ድንጋይ ክፍል አልዘረጋም፣ በጠቅላላ 15 ዓመት ያህል ገዛ የሚል ነው።

ከ1500 ያህል አመት በኋላ በግብጽ አዲስ ዘመነ  መንግሥት በተቀነባበሩት ፈርዖኖ ዝርዝሮች፣ የአቢዶስ ፈርዖኖች ዝርዝርና የቶሪኖ ፈርዖኖች ዝርዝር ሲሆኑ፣ ስሙን «**ባ-ነጨር**» ይሉታል። የቶሪኖ ዝርዝር ለ96 ዓመታት እንደ ገዛ ሲል ይህ አይታመነም። ከዚህም እንደገና 1000 ዓመታት ያህል በኋላ የማኔቶን ፈርዖኖች ዝርዝር «**ቢኖጥሪስ**» ይለዋል።  ማኔቶን እንዳለን፣ ቢኖጥሪስ ለ47 ዓመት ገዝቶ በእርሱ ዘመን «ሴቶች የፈርዖን ማዕረግ ለማግኘት መብቱን ተቀበሉ።»   ከኒነጨር በፊት ግን በ1ኛው ሥርወ መንግሥት ንግሥቶች መርኒትና ኒትሆተፕ ታውቀዋል። 

ከኒነጨር ቀጥሎ ማን እንደ ተከተለው ግልጽ አይደለም።  በአንዳንድ አስተሳሰብ የዋጀነስ፣ ወነግ ወይም ሰነጅ መታወቂያ አንድላይ ነበርና ቢያንስ በደቡቡ ኒነጨርን ተከተለው። በስሜኑ ግን ነፈርካሬ እና ነፈርካሶካር በዚያን ጊዜ እንደ ገዙ ይመስላል። ለነዚህም ስሞች ሁሉ፣ ሰረኽ የተባለው ምልክት አልተገኘም፣ ነገር ግን አዲሱ ካርቱሽ የተባለው ንጉሣዊ ምልክት ከኒነጨር በኋላ ሊታይ ጀመረ።  ከጦርነት ጊዜ በኋላ የደቂቀ ሴት ወገን በፈርዖን ፐሪብሰን እንደ ተነሣ ይታመናል።      

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ንጉስ ጊንጥ

[thumb|300px| የንጉሥ ጊንጥ ቅርጽ በ[የጊንጥ ዱላ|ጊንጥ ዱላ ላይ።]]
**«ጊንጥ»** (አጠራሩ በግብጽኛ ምናልባት «ሠልክ» ነው) ከግብጽ ቀድሞ ዘመነ መንግሥት ወቅት በፊት በሆነው ጊዜ የነበረ ንጉሥ። ከናርመር ትንሽ አስቀድሞ ሲገዛ በመላው አገሩ ላይ እንደ ገዛ ግን አይመስልም።  ብዙ የተበለጠ መረጃ የጊንጥ ዱላ በተባለው ቅርስ ላይ ይገኛል። 

በአቢዶስ ከተማ፣ «ንጉሥ ጊንጥ» የተባለው ሰው መቃብር ለሥነ ቅርስ ይታወቃል። ሆኖም በአንዳንድ ሊቃውንት አስተሳሰብ፣ ይህ ግለሠብ ሌላ ንጉሥ ጊንጥ ይሆናል። 

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ደን

:*ይህ መጣጥፍ ስለ ፈርዖኑ ደን ነው። ለብዙ ዛፎች መሬት *ጫካ*ን ይዩ።
[[ስዕል:IvoryLabelOfDen-BritishMuseum-August19-08.jpg |thumb|300px|ፈርዖን ደን ከደቂቃ ሴት ዓላማ በታች የሆነውን ጠላት በዱላ ሲመታ።]]

*'ደን** [[የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት]] ([[1ኛው ሥርወ መንግሥት]]) ፈርዖን ነበረ። ስሙ «ደን» ለመጀመርያው ጊዜ የስዕል ቃል ሳይሆን እንደ ፊደላት ለተናባቢ በሚጠቅሙ ምልክቶች (ደ፣ ነ) <hiero>D46 n</hiero>ተጻፈ። ሌላ ስም **ሰምቲ''' ነበረው፣ ይህ ግን በስዕል ቃል ተጻፈ። በልጅነቱ ንጉሥ ሆኖ እናቱ መርኒት እንደራሴ ሆና ገዛች። 

በስመቲ ዘመን የአባይ ሸለቆ ሕዝብ ቁጥር እጅግ ስለ በዛ ብዙ ሕንጻዎች ተሠሩ። በመቃብሩ አንድ ማኅተም የሥርወ መግሥቱ ፈርዖኖች ይዘርዝራል፦ ናርመር፣ አሃ (1 ቴቲ)፣ ጀር፣ ጀት፣ ደን እና መርኒት። ከያንዳንዱ ንጉሥ ስም በፊት «ቀንታመንቲው ሔሩ» የሚለው አርዕስት ይታያል።  እነኚህ የአረመኔ ጣኦታት ስሞች ነበሩ። 136 ሎሌዎች ደግሞ ከሰምቲ ጋራ ተቀበሩ። 

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ፐሪብሰን

300px|thumb|የፐሪብሰን ሰረኽ በሴት እና ሬ ምልክቶች
**ሴት ፐሪብሰን**  ከ3007-2996 ዓክልበ. ግድም የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት  ፈርዖን  ነበረ።  ይህ ማኔቶን እንደሚቆጥረው በ፪ኛው ሥርወ መንግሥት ውስጥ ነው። 

ከፔሪብሰን አስቀድሞ፣ ከናርመር ጀምሮ እስከ ኒነጨር ድረስ (3101-3014 ዓክልበ ግድም ድረስ) እያንዳንዱ የፈርዖኖች ሰረኽ ስም በጣኦቱ ሔሩ ስም ጀመረ፣ መሉ አርእስታቸውም «ኸንቲ-አመንቲው-ሔሩ- (እገሌ)» ሆኖ ነበር።  ከኒነጨር ቀጥሎ ሁኔታው ግልጽ አይደለም፣ በአዲስ መንግሥት የተወረሱት የነገሥታት ዝርዝሮች ይለያያሉ። ምናልባት ነፈርካሬና ነፈርካሶካር በስሜን ብቻ እየነገሡ ሰነጅ የደቡብ ፈርዖን ሆነ። ከነዚህ ሦስት፣ አንዳችም የሔሩ ስም ወይም ሰረኽ እንደ ነበረው አይመስልም፤ ሁላቸው በአዲስ ምልክት በካርቱሽ ይወከላሉ። ሴት ፐሪብሰን ከነዚህ ቀጥሎ እንደ ነገሠ ይመስላል። 

275px|thumb|left|ከሁሉ ጥንታዊ የሆነው ግብጽኛ ሙሉ አረፍተ ነገር
ሴት ፐሪብሰን በተለይ ከቀድሞ ፈርዖኖች የሚለይበት ነገር አርእስቱ በኸንቲ-አመንቲው እና በሔሩ ስሞች የጀመረው ሳይሆን፣ በሔሩ ጠላት በሌላው ጣኦት ሴት ስም ጀመረ። አንዳንዴም የሬ (የፀሐይ ጣኦት) ምልክት ከዚህ ጋር ይታያል።  ፈርዖኖች በፊት ከሔሩ ወገን እየሆኑ፣ በሴት ወገን ላይ ጦር ዘመቻዎች ያድርጉ ነበር።   አሁን ግን የሴት ወገን የወከለው ፈርዖን፣ ሴት ፔሪብሰን፣ ግብጽን እንደ ገዛ ይመስላል።  

የፐሪብሰን ኅልውና ከመቃብሩና ከበርካታ ቅርሶች ይታወቃል፤ አንዳንድ ጽሑፍ «ኢኒ-ሰትጨት» «የሰትጨት ሰዎች ግብር» ሲል ሰትጨት በኋላ ዘመን ከነዓን የተባለው ምድር እንደ ነበር ይታስባል። ፐሪብሰን በግብጽ ከሠሩት ከተሞች መሃል አንዱ «የሰትጨት (ሰዎች) ከተማ» ተባለ፤ ይህ ለሴት (ሰት) ወገን አንድ መጠሪያ እንደ ነበር ይቻላል። 

በተጨማሪ ሌላ የንጉሥ ስም ሔሩ ስኸሚብ ወይም ሔሩ ሰኸሚብ-ፐረንመዓት በሥነ ቅርስ ተገኝቷል፤ በተለይ ይህ ስም በፐሪብሰን መቃብር ውስጥ ተገኝቷል።  ለፈርዖን ሰኸሚብ እራሱ ግን መቃብር አይታወቅም፤ ብዙ ሊቃውንት ሁለቱ አንድ እንደ ነበሩ  የሚል መላምት አላቸው። በዚህ አስተሳሰብ ፈርዖን  ሔሩ-ሰኸሚብ-ፐረንመዓት ስያሜውን ቀይሮ ለዘመኑ መጨረሻ ፈርዖን  ሴት-ፐሪብሰን ሆነ። እንዲህ ከሆነ ምናልባት ፈርዖኑ ታማኝነቱን ደግሞ ከሔሩ ወደ ሴት ወገን ቀየረው። ሌሎች ሊቃውንት ግን ሁለቱ የተለያዩ ነገሥታት እንደ ነበሩ ያምናሉ።  

ብዙ ጊዜ በሴት ፐሪብሰን ቅርሶች ላይ የ«ሴት-እንስሳ» ወይም አዋልደጌሣ ምልክት በሌላ እጅ ተደምስሷል። ጣኦቶቹ ሴትና ሔሩ በአፈ ታሪክ ጠላቶች እንደ ሆኑ፣ የሴትና የሔሩ ወገኖች ጠላቶች ነበሩ። በዚህ ዘመን ያህል የእርስ በርስ ትግሎች ወይም ጦርነት በግብጽ እንደ ተከሰተ በብዙ ሊቃውንት ይታስባል። በኋላ በአንዳንድ አዲስ ዘመን ነገሥታት ዝርዝሮች ዘንድ፣ በዚህ ፈንታ በግብጽኛ «ኹጀፋ» (ተደመሰሰ) ብቻ ይላል፤ ስለዚህ በጥንታዊው ቅጂ ስሙ በውነት ተደምሰሰ ማለት እንችላለን። አንዳንድ ዘምናዊ ጸሐፊ ግን «ኹጀፋ» የሌላ ፈርዖን ስም እንደሚሆን ይቆጥረዋል።  እንዲሁም በመረጃ ጉድለት ምክንያት አያሌ ተቀራኒ አስተሳስቦች ይኖራሉ።   

ያም ሆነ ይህ በግብጽኛ መጀመርያው የምናውቀው ሙሉ አረፍተ-ነገር በፐሪብሰን መቃብር ተገኝቷል። «ወርቃማው (ጣኦቱ ሴት) ለልጁ ፐሪብሰን፣ ለላይኛና ታችኛ ግብጽ ንጉስ፣ ሁለቱን ግዛቶች አስረክቧል» ይላል። 

ባብዛኛው እንደሚታሠብ፣ የፐሪብሰን ተከታይ ሔሩ-ኻሰኸም ሲሆን እሱ ደግሞ ስሙን ወደ «ሴት-ሔሩ-ኻሰኸምዊ» (2996-2987 ዓክልበ. ግድም) ቀየረው። የሴትና ሔሩ ስያሜዎች አንድላይ የታዩበት ፈርዖን ስም ይህ ብቻ ነበር። «-ዊ» የሚለውም ክፍለ-ቃል «ሁለቱ (አገራት)» ይወክላል፤ ከብሔራዊ ጦርነቱ ቀጥሎ ሁለቱን ወገኖች እንዳዋሐደ ይታስባል።  ከርሱም በኋላ የሴት ወገን ስም በፈርዖን አርዕስት ላይ በጥንታዊው መንሥት እንደገና አልታየም ነበር፤ ሰረኾቻቸውም ወደ ሔሩ ስያሜዎች ብቻ ተመለሱ። 

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
1 ሳርጎን

:*ለ[[አካድ]] መንግሥት መስራች፣ *ታላቁ ሳርጎን*ን ይዩ።*

**1 ሳርጎን** (**ሻሩ-ኪን**) የአሹር ንጉሥ ነበር።  ምናልባት 1828-1790 አካባቢ ገዛ። የኢኩኑም ልጅና ተከታይ ይባላል። 

በሃቲ የነበሩት *[[ካሩም]]* (የንግድ ጣቢያዎች) አስቀጠለ፤ እንዲሁም አንዳንድ ቤተ መቅደስ ወይም አምባ እንዳሠራ ከጽላቶቹ ይታወቃል።  ብዙ ሌላ መረጃ አይታወቅም።

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና ብዙ ጊዜ የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ። 

1828  ዓክልበ. - ኢሪሹም፤ ኢዲን-አሹር ልጅ
1827  ዓክልበ. - አሹር-ማሊክ፤ አጋቱም ልጅ
1826  ዓክልበ. - አሹር-ማሊክ፤ ኤናኒያ ልጅ
1825  ዓክልበ. - ኢቢሱዋ፤ ሲን-ናዳ ልጅ
1824  ዓክልበ. -  ባዚያ፤ ባል-ቱቱ ልጅ
1823  ዓክልበ. -  ፑዙር-እሽታር፤ ሳባሲያ ልጅ                                 
1822 ዓክልበ. - ፒሻሕ-ኢሊ፤ አዲን ልጅ
1821 ዓክልበ. - አስቁዱም፤ ላቀፑም ልጅ
1820 ዓክልበ. - ኢሊ-ፒላሕ፤ ዳምቁም ልጅ                                         
1819 ዓክልበ. -  ቁላሊ
1818 ዓክልበ. - ሱሳያ
1817 ዓክልበ. - አማያ፤ መሣርያ ሠሪው / ኢጱሩም፤ ኢሊ-ኤላት ልጅ
1816 ዓክልበ. - ኩዳኑም፤  ላቀፒም ልጅ
1815 ዓክልበ. - ኢሊ-ባኑ፤ ኢኩኑም ልጅ
1814 ዓክልበ. - ሹ-ኩቡም፤ ሱሳያ ልጅ
1813 ዓክልበ. - ቁቂዲ፤ አሙር-አሹር ልጅ
1813 ዓክልበ. - አቢያ፤ ኑር-ሲን ልጅ
1811 ዓክልበ. - ሹ-እሽታር፣ ሹኩቱም ልጅ
1810 ዓክልበ. - ባዚያ፤ ሼፓሊም ልጅ
1809 ዓክልበ. - ሹ-እሽታር፤ ኢኩኑም «ኮከባዊው» (*ካከባኑም*) ልጅ
1808 ዓክልበ. - አቢያ፤ ሹ-ዳጋን ልጅ
1807 ዓክልበ. - ሳሊያ፤ ሻባኩራኑም ልጅ
1806 ዓክልበ. - እብኒ-አዳድ፤ ባቁኑም ልጅ
1805 ዓክልበ. - አሕማርሺ፤ ማልኩም-ኢሻር ልጅ
1804 ዓክልበ. - ሱካሊያ፤ መናኑም ልጅ
1803 ዓክልበ. - ኢዲን-አሹር፤ ኩቢዲ ልጅ
1802 ዓክልበ. - ሹዳያ፤ ኤናኑም ልጅ
1801 ዓክልበ. - አል-ጣብ፤ ፒላሕ-አሹር ልጅ
1800 ዓክልበ. - አሹር-ዳሚቅ፤ አባርሲሱም ልጅ
1799 ዓክልበ. - ፑዙር-ኒራሕ፤ ፑዙር-ሲን ልጅ
1798 ዓክልበ. - አሙር-አሹር፤ ካሪያ ልጅ
1797 ዓክልበ. - ቡዙዙ፤ ኢቢ-ሲን ልጅ
1796 ዓክልበ. - ሹ-ሑቡር፤ ኤላሊ ልጅ
1795 ዓክልበ. - ኢልሹ-ራቢ፤ ባዚያ ልጅ
1794 ዓክልበ. - አላሑም፤ ኢናሕ-ኢሊ ልጅ
1793 ዓክልበ. - ጣብ-አሹር፤ ሱሐሩም ልጅ
1792 ዓክልበ. - ኤላሊ፤ ኢኩኑም ልጅ
1791 ዓክልበ. - ኢዲን-አቡም፤ ናርቢቱም ልጅ / አዳድ-ባኒ፤ ኢዲን-አሹር ልጅ
1790 ዓክልበ. - አሹር-ኢዲን፤ ሹሊ ልጅ



መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ስልማናሶር

**1 ስልማናሶር** (አሦርኛ፦ ሹልማኑ-አሻረዱ) ከ1278  እስከ 1249 ዓክልበ. ድረስ ግድም የአሦር ንጉሥ ነበረ።  «ስልማናሶር» የሚለው አጻጻፍ በኋላ ዘመን ከብሉይ ኪዳን ስለሚታወቀው ሞክሼ 5 ስልማናሶር ነው።

ለዘመኑ 30  የሊሙ ዓመት ስሞች ሁላቸው ከሰነዶች ታውቀዋል። 

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ሻምሺ-አዳድ

400px| thumb|የሻምሺ-አዳድ መንግሥት በዘመኑ መጨረሻ

**1 ሻምሺ-አዳድ** የተርቃ ንጉሥ ኢላ-ካብካቡ ልጅ ነበረ። «የማሪ ሊሙ ስሞች ዜና መዋዕል» (MEC) የተባለው ሰነድ እንደሚለን፣ የሻምሺ-አዳድ ልደት ኢናያ (ወይም ዳዳያ) ሊሙ በሆነበት ዓመት፣ 1760 ዓክልበ. ሆነ ። በኋላ በሻሩም-አዳድ ሊሙነት (1745 ዓክልበ.) «ሻምሺ-አዳድ ያባቱን ቤት ገባ» ማለት እድሜው 15 ዓመት ሲሆን የተርቃን ዙፋን ወረሰ። 

የሻምሺ-አዳድ ስም በዚህ ዜና መዋዕል ብዙ ጊዜ ይጠቀሳል። በ1734 ዓክልበ. ኡኒናን አሸነፈ፤ ለሚከተሉት ዓመታት ግን ከስሙ በቀር ቃላቱ ጠፍቷል። ወደ አሦር ንጉሥ ናራም-ሲን ዘመን መጨረሻ በ*[[አሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* ዘንድ ወደ «ካርዱንያሽ» (ባቢሎን) ወረደ። ይህ ማለት በዘመቻ ባቢሎንን ያዘ አይመስልም፤ ምናልባት ወደ ባቢሎን የሄደው በስደት ይሆናል።  ሆኖም በ1723 ዓክልበ. ከባቢሎን ወጥቶ ኤካላቱምን እንደ ያዘ ይዘገባል። እዚያ ለ፫ ዓመታት ቆይቶ አሹርን ይዞ ንጉሡን 2 ኤሪሹምን አስወጥቶ የአሦርን መንግሥት ለራሱ ቃመው።

ከሻምሺ-አዳድ ዘመን በአሦር ጀምሮ የ*[[ካሩም]]* ንግድ በትንሹ እስያ ተመለሰ፤ በልጁም ዘመን እስከ 1678 ዓክልበ. ድረስ ተቀጠለ።

## የዓመት ስሞች
400px| thumb|የሻምሺ-አዳድ መንግሥት በዘመኑ መጨረሻ (ሌላ አስተያየት)
የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ። 

«የማሪ ሊሙ ስሞች ዜና መዋዕል» (MEC) የተባለው ሰነድ ለዚህ ዘመን የሊሙ ስምና ተጨማሪ የዓመት ድርጊቶች ይሰጣል። ይህም በታች ይመለከታል።

:1720 ዓክልበ. - አቢያ («አታማር-እሽታር») - «***ሻምሺ-አዳድ (አሦርን ያዘ)።***»
:1719 ዓክልበ. - ኤዲኑም፣ በሉ-ራቢ ልጅ
:1718 ዓክልበ. - አሹር-ታክላቱ
:1717 ዓክልበ. - ኢሺም-ሲን
:1716 ዓክልበ. - አዳድ-ባኒ 
:1715 ዓክልበ. - አቢ-ሻጊሽ
:1714 ዓክልበ. - ጣብ-ጺሊ-አሹር
:1713 ዓክልበ. - ኢዲን-አሹር 
:1712 ዓክልበ. - ናሚያ
:1711 ዓክልበ. - አታል-ሻሪ፣ ኢሊ-አሉም ልጅ
:1710 ዓክልበ. - ዳዳያ 
:1709 ዓክልበ. - አኒ-ማ[ሊክ]
:1708 ዓክልበ. - ኢድና-አሹር - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ።***»
:1707 ዓክልበ. - አታኑም - «***ሻምሺ-አዳድ ፲፪ ነገሥታትን አሸነፈ፤ የ[[ማሪ]] ንጉስ [[ያህዱን-ሊም]]፣ <...>፣ እኚህ ነገሥታት ተመልሰው <...>  ።***»
:1706 ዓክልበ. - አሹር-ታክላቱ  - «***ሻምሺ-አዳድ <...> አሸነፈ።***»
:1705 ዓክልበ. - ሃያ-ማሊክ፣ ዱዳኑም ልጅ - («***ሻምሺ-አዳድ ማሪን ያዘ ።***»)
:1704 ዓክልበ. - ሻሊም-አሹር፣ ሻሊም-አኑም ልጅ
:1703 ዓክልበ. - ሻሊም-አሹር፣ ኡጽራኑ ልጅ
:1702 ዓክልበ. - ኤናም-አሹር - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ምድር ያዘ ።***»
:1701 ዓክልበ. - ሲን-ሙባሊት - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ምድር ያዘ።***»
:1700 ዓክልበ. - ሪሽ-ሻማሽ - «***[[1 እሽመ-ዳጋን]] <...> አሸነፈ።***»
:1699 ዓክልበ. - እብኒ-አዳድ፣ አሹር-ቱኩልቲ ልጅ - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ምድር ያዘ።***»
:1698 ዓክልበ. - አሹር-ኢሚቲ - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ምድርን አሸንፎ ያዘው፤ [[ዳዱሻ]] <...> ምድር፣ [[መቱራን]] ምድር፣ <...> ያዘ።***»
:1697 ዓክልበ. - አሂያያ፣ ታኪጊ ልጅ
:1696 ዓክልበ. - ኢሊ-ኤላት፣ አሹር-ኒሹ ልጅ
:1695 ዓክልበ. - ሪግማኑም - «***ሙና-<...> (?)።***»
:1694 ዓክልበ. - ኢኩንፒያ፣ ሻሊም-አሹር ልጅ - «***ሙና-<...> አሸነፈና ሻምሺ-አዳድ መቱራን ምድር ለዳዱሻ <...>።***»
:1693 ዓክልበ. - አስቁዱም - «***ሻምሺ-አዳድ [[ቃብራ]]ን ያዘ ።***»
:1692 ዓክልበ. - አሹር-ማሊክ - «***እሽመ-ዳጋን አሃዙምን አሸነፈ፤ ሻምሺ-አዳድ ኑሩጉምን ያዘ፤ እነኚህን ፱ ነገሥታት ማረከ፦ ኪብሩም፣ የ<...> ንጉሥ፣ <...> ያሹብ-አዳድ፣ የአሃዙም  ንጉሥ፣ <...> ያሹብ-ሊም፣ የ<..> ንጉሥ፤ ለዳዱሻ እንደ ምርኮ ሰጣቸው።***»
:1691 ዓክልበ. - አዊሊያ - «***[[ቱሩካውያን]] ጠላትነት ጀመሩ።  ሻምሺ-አዳድና እሽመ-ዳጋን ቱሩካውያንንና <...>ን በቡሩላን አሸነፉዋቸው፤ [[ያስማህ-አዳድ]] [[ያሚናውያን]]ን አሸንፎ የ[[ኤፍራጥስ]]ን ዳሮች አዋሀደ። ሙቱ-ቢሲር <...> በሳጋላቱም በር <...> አሸነፈ።***»
:1690 ዓክልበ. - ኒማር-ሲን፣ አሹር-ኒሹ ልጅ
:1689 ዓክልበ. - አዳድ-ባኒ፣ ፑዙር-ኢሊ ልጅ
:1688 ዓክልበ. - ጣብ-ጺሊ-አሹር 

ከ1700 ዓክልበ. በፊት ትልቁን ልጅ እሽመ-ዳጋን በኤካላቱም ዙፋን ላይ አኖረው። በተጨማሪ በ1694 ዓክልበ. ታናሹን ልጅ ያስማህ-አዳድ በማሪ ዙፋን ላይ አኖረው። 



መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ሻርማ-አዳድ

**1 ሻርማ-አዳድ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ12 ዓመታት (ከ1645  እስከ 1634  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ።

የሊባያ ልጅና ተከታይ ይባላል፤ ተከታዩም ልጁ ኢፕታር-ሲን ይባላል። ስለዚሁ ዘመን ግን አንዳችም ተጨማሪ መረጃ አይታወቅም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ቡርና-ቡርያሽ

**1 ቡርና-ቡርያሽ** ከ1483  እስከ 1473 ዓክልበ. ግድም ድረስ የባቢሎን (ካራንዱኒያሽ) ካሣዊ ንጉሥ ነበረ።

«*[[የወቅቶች ሥመራ ዜና መዋዕል]]*» (ABC 21) በተባለው ጽላት ይጠቀሳል፦

:«የአሦር ንጉሥ ፑዙር-አሹር (1499-1476 ዓክልበ.  ገደማ) ና የካርዱኒያሽ (የካሣውያን ባቢሎን ግዛት) ንጉሥ ቡርና-ቡርያሽ መሓላ ገብተው ይህኑንም ድንበር ወስነው ተስማሙ።»

የቡርና-ቡርያሽ ተከታይ 3 ካሽቲሊያሽ ልጁ ነበር። ሌላው ልጁ ኡላም-ቡርያሽ ከነርሱም ተከተላቸው። ስሙ «ኡላም-ቡርያሽ የቡርና-ቡርያሽ ልጅ» በሚሉ አንዳንድ ቅርሶች ላይ ተገኝቷል። ባለፈውም ቅርብ ጊዘ ውስጥ (2005 ዓም ግድም) ለሌላ ልጁ «ካሽቲሊያሽ የቡርና-ቡርያሽ ልጅ፣ የአጉምም ልጅ ልጅ» የሚል ጽላት ተገኝቷል። ከዚህ 2 አጉም የቡርና-ቡርያሽ አባት ይመስላል።

መደብ:የባቢሎን ነገሥታት
ዋጅካሬ

**ዋጅካሬ** የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት 8ኛው ሥርወ መንግሥት ፈርዖን ነበረ።

በ7ኛውና 8ኛው ሥርወ መንግሥታት ከተዘረዘሩት ፈርዖኖች ለብዙዎቹ ምንም ፍለጋ ወይም ቅርስ ስላልተገኘ፣ መቸም በእውነት እንደ ነገሡ አይታሥብም።  ለዋጅካሬ ዘመን ግን አንድ ጽላት ሰነድ (የቆጵቶስ አዋጆች 'R') ይታወቃል። ይህ ሰነድ የመንግሥትን ነዋይ ለሚያጎዱ ሁሉ ቅጣቱን የሚወስን አዋጅ ነው።  በሰነዱ መጨረሻ «ዋጅካሬ፣ የሐብ ልጅ» ሲል፣ በመቅደሙ «**ሔሩ ደመጂብታዊ**» ይላል፤ ይህ የዋጅካሬ ሌላ ስም እንደ ሆነ በብዙ ይታስባል። ሰነዱ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ኢዲ (የሸማይ ልጅ) ይጻፋል። ሸማይ የቀድሚው የነፈርካውሆር ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ ነበር።  

ዋጅካሬ በግብጽ ቀድሞ ዘመን መንግሥት መጨረሻ (2764-2763 ዓክልበ. ግድም) የነገሠው ፈርዖን ይመስላል። በአቢዶስ ፈርዖኖች ዝርዝር ላይ መጨረሻው ፈርዖን «**ነፈሪርካሬ**» ይባላል።  በሸማይ መቃብር ውስጥ፣ አንድ ጽላት ከፈርዖኑ «**ፐፒ ነፈሪርካሬ** ተገኝቶ ለሸማይ ልጅ ኢዲ እንደ ተጻፈ ይታስባል።  ስለዚህ «ፐፒ ነፈሪርካሬ»፣ «ሔሩ ደመጂብታዊ» እና «ዋጅካሬ» ሁሉ የመጨረሻ ፈርዖን ስሞች እንደ ነበሩ ሊሆኑ ይቻላል።  

በቶሪኖ ቀኖና ላይ በመጨረሻው ቦታ ስሙ ጠፍቷል፣ ፈርዖኑ ግን ለ1 ዓመት ተኩል እንደ ገዛ ይላል። 

## የውጭ መያያዣ
* የቆጵቶስ አዋጅ 'R' 

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ጀድካሬ ኢዜዚ

thumb|300px|
****  የግብጽ የቀድሞ ዘመነ መንግሥት ፈርዖን ነበረ።

መደብ:ፈርዖን
1 ቱኩልቲ-ኒኑርታ

**1 ቱኩልቲ-ኒኑርታ** ከ1249 እስከ 1213 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ንጉሥ ነበረ። 
300px|thumbnail|left|የቱኩልቲ-ኒኑርታ መሥዊያ በመሥዊያ ላይ ተቀርጾ
በዘመኑ ምድር ከኬጥያውያን መንግሥት ያዘ፤ ከዚህም በላይ ኡራርቱን፣ ባቢሎንን፣ እንዲሁም እስከ ድልሙን (አሁን ባሕረይን) ድረስ አሸንፎ ለርሱ ግዛቶች እንደ ያዛቸው በጽሑፎቹ ጽፏል። 

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ቴልጌልቴልፌልሶር

**** ከ  እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት



*

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 አሹር-ራቢ

**1 አሹር-ራቢ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ በ1451-1441 ዓክልበ. ገደማ የአሦር ንጉሥ ነበረ። ስንት ዓመት እንደ ገዛ ከሰነዱ ጠፍቷል።

ቀዳሚው አሹር-ሻዱኒ የወንድሙ ኑር-ኢሊ ልጅና ወራሽ ነበር። አሹር-ሻዳኒ አንድ ወር ብቻ ከገዛ በኋላ አጎቱ የ1 ኤንሊል-ናሲርም ሁለተኛው ልጁ 1 አሹር-ራቢ ዙፋኑን ከአሹር-ሻዱኒ በመንፍቅለ መንግሥት ያዘው ይላል።

ልጁ 1 አሹር-ናዲን-አሔ ተከተለው።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 አሹር-ኡባሊት

**1 አሹር-ኡባሊት** ከ1366 እስከ 1331 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

ዘመኑ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ እንዳለው ለ35 ዓመታት ነበረ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 አሹር-ዳን

**1 አሹር-ዳን** ከ1186  እስከ  1140  ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ46 ዓመታት ነገሠ። (አንዱ ቅጂ ግን 36 ዓመታት ይላል።)

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 አዳድ-ኒራሪ

**1 አዳድ-ኒራሪ** ከ1309  እስከ 1278 ዓክልበ. ድረስ ያህል የአሦር ንጉሥ ነበረ።

የአሦር ነገሥታት ዝርዝር ለ32 ዓመታት እንደ ገዛ ሲል፣ ከዘመኑ ቅርሶች 12 ያህል የሊሙ ዓመት ስሞች ታውቀዋል። 

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ኤሪሹም

**1 ኤሪሹም** የአሹር ንጉሥ ነበር።  ምናልባት 1881-1842 አካባቢ ገዛ። የኢሉሹማ ልጅና ተከታይ ይባላል። 

የአሦር ነገሥታት ዝርዝር ቅጂዎች ስለ ዘመናቸው ቁጥር ይለያያሉ፣ ወይም ፴ ወይም ፵ ዓመታት እንደ ገዛ የሚሉ ቅጂዎች አሉ። በቅርብ ጊዜ በካነሽ በተገኘው ጽላቶች ክምችት ውስጥ የዓመቶቹ ስሞች ዝርዝር ታውቋል፤ ከዚህ ለ፵ ዓመታት እንደ ገዛ ማወቅ አሁን ችሏል።

በካነሽ አንድ አሦራዊ *[[ካሩም]]* (የንግድ ጣቢያ) ስለ መሠረተ ከዘመኑ ብዙ ሰነዶች በዚያ ተገኙ።

## የዓመት ስሞች

ከዚህ ዘመን ጀምሮ የአሦር ዓመት ስሞች በዝርዝር ይታወቃሉ። የያንዳንዱ ዓመት ስም ለዚያ የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና ብዙ ጊዜ የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ።

1881 ዓክልበ. - ሹ-ኢሽታር፤ አቢላ ልጅ 
1880 ዓክልበ. - ሹኩቱም፤ ኢሹሁም ልጅ 
1879 ዓክልበ. - ኢዲን-ኢሉም፤ ኩሩብ-ኢሽታር ልጅ 
1878 ዓክልበ. - ሹ-አኑም፤ ኢሳሊያ ልጅ 
1877 ዓክልበ. - ኢናህ-ኢሊ፤ ኪኪ ልጅ 
1876 ዓክልበ. - ሱዊታያ፤ ኢርኢቡም ልጅ 
1875 ዓክልበ. - ዳያ፤ ኢሹሁም ልጅ 
1874 ዓክልበ. - ኢሊ-ኤላት 
1873 ዓክልበ. - ሻማሽ-ጣብ 
1872 ዓክልበ. - አጉሳ 
1871 ዓክልበ. - ኢድናያ፤ ሹዳያ ልጅ 
1870 ዓክልበ. - ቁቃዱም፤ ቡዙ ልጅ 
1869 ዓክልበ. - ፑዙር-ኢሽታር፤ በዳኪ ልጅ 
1868 ዓክልበ. - ላቄፑም፤ ባቢዲ ልጅ 
1867 ዓክልበ. - ሹ-ላባን፤ ኩሩብ-ኢሽታር ልጅ 
1866 ዓክልበ. - ሹ-በሉም፤ ኢሹሁም ልጅ 
1865 ዓክልበ. - ናብ-ሲን፤ ሹ-ኢሽታር ልጅ 
1864 ዓክልበ. - ሐዳያ፤ ኤላሊ ልጅ 
1863 ዓክልበ. - ኤኑም-አሹር፤ በጋያ ልጅ 
1862 ዓክልበ. - ኢኩኑም፤ ሹዳያ ልጅ 
1861 ዓክልበ. - እጽሚድ-ኢሉም፤ ኢዲዳ ልጅ 
1860 ዓክልበ. - ቡዙታያ፤ ኢሹሁም ልጅ 
1859 ዓክልበ. - ሹ-ኢሽታር፤ አማያ ልጅ 
1858 ዓክልበ. - ኢዲን-አሹር፤ የካህኑ ልጅ 
1857 ዓክልበ. - ፑዙር-አሹር፤ የቅቤ ሠሪው 
1856 ዓክልበ. - ቁቃዱም፤ ቡዙ ልጅ 
1855 ዓክልበ. - እብኒ-አዳድ፤ ሱሳያ ልጅ 
1854 ዓክልበ. - ኢሪሹም፤ አዳድ-ራቢ ልጅ 
1853 ዓክልበ. - ሚናኑም፤ በጋያ ልጅ 
1852 ዓክልበ. - ኢዲን-ሲን፤ ሻሊም-አሁም ልጅ 
1851 ዓክልበ. - ፑዙር-አሹር፤ ኢድናያ ልጅ 
1850 ዓክልበ. - ሹሊ፤ ኡጳኩም ልጅ 
1849 ዓክልበ. - ላቀፑም፤ ዙኩዋ ልጅ 
1848 ዓክልበ. - ፑዙር-ኢሽታር፤ ኤሪሱዋ ልጅ 
1847 ዓክልበ. - አጉዋ፤ አዳድ-ራቢ ልጅ 
1846 ዓክልበ. - ሹ-ሲን፤ ጺሊያ ልጅ 
1845 ዓክልበ. - ኤኑም-አሹር፤ በጋያ ልጅ 
1844 ዓክልበ. - ኤና-ሲን፤ ፑሣኑም ልጅ 
1843 ዓክልበ. - ኤናኑም፤ ኡጳኩም ልጅ 
1842 ዓክልበ. - ቡዙ፤ አዳድ-ራቢ ልጅ



መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ኤሪባ-አዳድ

**1 ኤሪባ-አዳድ** ከ1392 እስከ 1366 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ንጉሥ ነበረ።

ለ26  አመታት እንደ ገዛ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ተመዘገበ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 አሹር-ኒራሪ

**1 አሹር-ኒራሪ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ 26 ዓመታት (ከ1524  እስከ 1499  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

ቀዳሚው 3 ሻምሺ-አዳድ ወንድሙ ነበር። ።  በአሹር (አሦር) ከተማ አንዳንድ አረመኔ ቤተ መቅደስ እንዳሳደሰ ይታወቃል። ወደ ተለመዱት ማዕረጎች «የአሦር ገዥና የአሦር እንደራሴ» አዳዲስ ማዕረጎቹን «የአሦር አሳዳሽና የአሦር ገንቢ» ጨመረ። 

ሆኖም ከዚህ ዘመን ብዙ ሌላ መረጃ የለም። ተከታዩ ልጁ 3 ፑዙር-አሹር ነበር።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
1 ኤንሊል-ናሲር

**1 ኤንሊል-ናሲር** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ 13 ዓመታት (ከ1476  እስከ 1463 ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

ቀዳሚው 3 ፑዙር-አሹር አባቱ ነበር። ተከታዩም ኑር-ኢሊ ልጁ ነበር፤ ሁለተኛው ልጁ 1 አሹር-ራቢ ደግሞ በ1451 ዓክልበ. ዙፋኑን ከኑር-ኢሊ ልጅ ከአሹር-ሻዱኒ በመፍቅለ መንግሥት ያዘው ይላል።  በአሹር (አሦር) ከተማ ስሙ ያለባቸው ሁለት የሸክላ ቅምብቦች ተገኝተዋል። በአንዱ ላይ ቀድሞ 2 እሽመ-ዳጋን የሠራቸውን የመቅደስ ወይም የከተማ በሮች ለአሾር ጣኦታት እንዳሳደሰ የሚል ጽሁፍ አለ። ሌላ መረጃ አይታወቅም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 ሳርጎን

250px| right| thumb|2 ሳርጎን ከባለወጉ ጋራ

**2 ሳርጎን** (አካድኛ፦ **ሻሩ-ኪን** «ዕውነተኛ ንጉሥ») ከ730 እስከ 713 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

በ*[[ትንቢተ ኢሳይያስ]]* 20፡1 ስሙ ይጠቀሳል።

## ዋቢ መጽሐፍት

መደብ:የአሦር ነገሥታት
መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
2 ስልማናሶር

**** ከ  እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት



*

መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 ሻምሺ-አዳድ

**2 ሻምሺ-አዳድ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ6 ዓመታት (ከ1561  እስከ 1555  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

የቀዳሚው የ3 ኤሪሹም ልጅ ይባላል፣ ተከታዩም 2 እሽመ-ዳጋን ልጁ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 ሻርማ-አዳድ

**2 ሻርማ-አዳድ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ3 ዓመታት (ከ1576  እስከ 1573  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

የቀዳሚው የሹ-ኒኑዓ ልጅ ይባላል፣ ተከታዩም 3 ኤሪሹም ወንድሙ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 አሹር-ኡባሊት

**2 አሹር-ኡባሊት** የአሦር ንጉሥ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት


 
መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 ኤሪሹም

**2 ኤሪሹም** የአሹር ንጉሥ ነበር።  ምናልባት 1730-1720 ዓክልበ. አካባቢ ገዛ። የናራም-ሲን (አሦር) ልጅና ተከታይ ይባላል። 

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ። 

«የማሪ ሊሙ ስሞች ዜና መዋዕል» (MEC) የተባለው ሰነድ ለዚህ ዘመን የሊሙ ስምና ተጨማሪ የዓመት ድርጊቶች ይሰጣል። ይህም በታች ይመለከታል።

:1730 ዓክልበ. - አሹር-ኤናም 
:1729 ዓክልበ. - እብኒ-እሽታር፣ ሲን-እሽመ-አኒ ልጅ - «***ኢፒቅ-አዳድ ዓረፈ።***»
:1728 ዓክልበ. - አሹር-በል-ማልኪ፣ ኢዲን-አቡም ልጅ
:1727 ዓክልበ. - በላኑም - «***ኪርባና (?) <...>።***»
:1726 ዓክልበ. - ሱካሉም - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ።***»
:1725 ዓክልበ. - አሙር-አሹር - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ።***»
:1724 ዓክልበ. - አሹር-ኒሹ - «***ሻምሺ-አዳድ <...> ።***»
:1723 ዓክልበ. - ማናዊሩም («እብኒ-አዳድ») - «***ሻምሺ-አዳድ (ከካርዱኒያሽ ተመለሠ) ።***»
:1722 ዓክልበ. - ኢድናያ፣ አሹር-ኢሚቲ ልጅ
:1721 ዓክልበ. - ዳዳያ / ፑዙር-ኒራሕ
:1720 ዓክልበ. - አቢያ («አታማር-እሽታር») - «***ሻምሺ-አዳድ (አሦርን ያዘ)።***»

*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* (AKL) ደግሞ በናራም-ሲን ዘመን የተርቃ ንጉሥ 1 ሻምሺ-አዳድ ወደ «ካርዱኒያሽ» (ባቢሎን) (በስደት?) ሄዶ፤ በኋላም በ1723 ዓክልበ. ከባቢሎን ወጥቶ ኤካላቱምን እንደ ያዘ፣ በ1720 ዓክልበ. አሹርንም ይዞ ኤሪሹምንም አስወጥቶ ሻምሺ-አዳድ የአሦር ንጉሥ እንደ ሆነ ይዘግባል። በMEC እና በAKL ግን የሊሙ ስሞች ለነዚህ ዓመታት («እብኒ-አዳድ» እና «አታማር-እሽታር») ከታወቁት ሊሙ ስሞች ይለያያሉ፤ ምናልባት የኤካላቱም ሊሙዎች ነበሩ።



መደብ:የአሦር ነገሥታት
3 ሻምሺ-አዳድ

**3 ሻምሺ-አዳድ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ16 ዓመታት (ከ1539  እስከ 1524  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

ቀዳሚው የ2 እሽመ-ዳጋን ልጅ ሲሆን እርሱ ግን የሌላ እሽመ-ዳጋን (የሹ-ኒኑዓ ልጅ የሆነ) ልጅ እንደ ነበር ይላል። ለዚሁ ንጉሥ አንዳንድ ጥቃቅን ቅርሶች በአሹር ተገኝተዋል፤ ሆኖም ከዚህ ዘመን ምንም ሌላ መረጃ የለም። ተከታዩ ወንድሙ 1 አሹር-ኒራሪ ነበር።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
3 አሹር-ኒራሪ

**3 አሹር-ኒራሪ** ከ1209 እስከ 1203 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ፣ ዘመኑ ለ፮ አመታት ነበረ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
3 ኤሪሹም

**3 ኤሪሹም** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ13 ዓመታት (ከ1573  እስከ 1561  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

የቀዳሚው የ2 ሻርማ-አዳድ ወንድም ይባላል፣ ተከታዩም 2 ሻምሺ-አዳድ ልጁ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 እሽመ-ዳጋን

**2 እሽመ-ዳጋን** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ16 ዓመታት (ከ1555  እስከ 1539  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

የቀዳሚው የ2 ሻምሺ-አዳድ ልጅ ይባላል። ተከታዩ 3 ሻምሺ-አዳድ ግን የሌላ እሽመ-ዳጋን (የሹ-ኒኑዓ ልጅ የሆነ) ልጅ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
2 ፑዙር-አሹር

**2 ፑዙር-አሹር** የአሹር ንጉሥ ነበር።  ምናልባት 1790-1782 ዓክልበ. አካባቢ ገዛ። የ1 ሳርጎን ልጅና ተከታይ ይባላል። 

በሃቲ የነበሩት *[[ካሩም]]* (የንግድ ጣቢያዎች) አስቀጠለ፤ እንዲሁም የከተማው ግድግዳ ታድሶ እንዳሠራ ከጽላቶቹ ይታወቃል።  ልጁ ናራም-ሲን ተከተለው። ብዙ ሌላ መረጃ አይታወቅም።

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ። 

:1790 ዓክልበ. - አሹር-ኢዲን፤ ሹሊ ልጅ
:1789 ዓክልበ. - አሹር-ናዳ፤ ፑዙር-አና ልጅ
:1788 ዓክልበ. - ኩቢያ፣ ካሪያ ልጅ
:1787 ዓክልበ. - ኢሊ-ዳን፣ ኤላሊ ልጅ
:1786 ዓክልበ. - ጺሉሉ፣ ኡኩ ልጅ
:1785 ዓክልበ. - አሹር ናዳ፣ ኢሊ-ቢናኒ ልጅ
:1784 ዓክልበ. - ኢኩፒ-ኢሽታር፣ ኢኩዋ ልጅ
:1783 ዓክልበ. - ቡዙታያ፣ ሹሉ ልጅ
:1782 ዓክልበ. - ኢናያ፣ አሙራያ ልጅ



መደብ:የአሦር ነገሥታት
3 ፑዙር-አሹር

**3 ፑዙር-አሹር** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ 24 ዓመታት (ከ1499  እስከ 1476 ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

ቀዳሚው 1 አሹር-ኒራሪ አባቱ ነበር። ።  በአሹር (አሦር) ከተማ አንዳንድ አረመኔ ቤተ መቅደስ እንዳሳደሰ ይታወቃል። 

«*[[የወቅቶች ሥመራ ዜና መዋዕል]]*» (ABC 21) በተባለው ጽላት ይጠቀሳል፦

:«የአሦር ንጉሥ ፑዙር-አሹርና የካርዱኒያሽ (የካሣውያን ባቢሎን ግዛት) ንጉሥ ቡርና-ቡርያሽ (1483-1473 ዓክልበ.  ገደማ) መሓላ ገብተው ይህኑንም ድንበር ወስነው ተስማሙ።»

መደብ:የአሦር ነገሥታት
4 ስልማናሶር

**** ከ  እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት



*

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ሉላያ

**ሉላያ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ6 ዓመታት (ከ1596  እስከ 1590  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

«የዲቃላ ልጅ» ወይም «የማንም ልጅ ያልሆነ» ይባላል፤ ስለዚህ ከቀዳሚው ባዛያ ዘመን ቀጥሎ ወይም ነጣቂ ወይም እንደራሴ እንደ ነበር ይታስባል። ተከታዩ የባዛያ ልጅ ሹ-ኒኑዓ ስለሆነ ከንጉሥ ቤተሠብ ያልሆነ እንደራሴ ነበር ሊሆን ይቻላል።

ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ሊሙ (የአሦር ማዕረግ)

**ሊሙ** በአሦር መንግሥት የተሾመ የአመት በዓል ሹም ነበር። የሹሙም ስም በአሦራዊ መቆጣጠር የዓመቱ ስም ሆነ።

እስከ 1123 ዓክልበ. ድረስ ፣ አሦራዊው የዓመት መቆጣጠሪያ ጨረቃዊ ዓመት ስለ ነበር፣ ዓመቱ 365 ቀኖች ሳይሆን 354 ቀኖች ብቻ ነበሩበት።   ከ1187 ዓክልበ. ጀምሮ ደግሞ ሊሙዎቹ በየፀሐያዊ ዓመት ይመረጡ ነበር። 

ከ1187 አስቀድሞ ሊሙዎቹ የተመረጡት በየጨረቃዊ ዓመቱ በመሆን፣ ከየፀሐያዊው ዓመት ፲፩ ቀኖች ይጠፋሉ። ስለዚህ ከዚያው ዓመት በፊት፣ ለየ፴፪ ዓመታት፣ ፴፫ የሊሙ ስሞች አሉ። ለየመቶውም አመታት ሦስት ተጨማሪ የሊሙ ስሞች አሉ ማለት ነው።

ከሥነ ቅርስ የተነሣ፣ የሊሙ ስሞች ዝርዝር በሙሉ ከ918 ዓክልበ. እስከ አሦር ውድቀት እስከ 617 ዓክልበ. ድረስ ታውቋል። እንዲሁም ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ.አካባቢ፣  አብዛኖቹ የሊሙ ስሞች ሊታወቁ ታቻለ።  *የማሪ ዜና መዋዕል* የሊሙ ስሞችና የዓመቱን ድርጊቶች  ከ1781 እስከ 1691 ዓክልበ. ግ. ድረስ ይሰጣል። በቅርብም ጊዜ ውስጥ ተጨማሪ ዝርዝሮች በካነሽ ተገኝተው፣ ከ1880 እስከ ምናልባት 1628 ዓክልበ. ግ. ድረስ ያሉት ሊሙዎች ሁሉ ታውቀዋል። 

መደብ:አሦር
መደብ:ካሌንዳር
ሊባያ

**ሊባያ** ከ1662 እስከ 1645 ዓክልበ. ('ኡልትራ አጭሩ' አቆጣጠር) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* የተባለው ሰነድ እንደሚለው፣ ለ17 ዓመታት ከአባቱ ቤሉባኒ ቀጥሎ ነገሠ። ብዙ ሌላ ስለ ሊባያ ዘመን አይታወቅም።

የሊባያ ልጅ 1 ሻርማ-አዳድ ተከተለው። 

## የዓመት ስሞች

በቅርብ ጊዜ ውስጥ በካነሽ የተገነው ሰነድ «KEL G» ምናልባት እስከ ሊባያ ዘመን ድረስ ሊሙዎች ይዘርዝራል። ከነዚህ መካከል ግን ፲፪ ያህል ስሞች ከሰነዱ ጠፍተዋል። 
የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ።
  
:1661 ዓክልበ. - አሙር-እሽታር
:1660 ዓክልበ. - ኢብኩ-እሽታር
:1659 ዓክልበ. - 
:1658 ዓክልበ. - 
:1657 ዓክልበ. - 
:1656 ዓክልበ. - 
:1655 ዓክልበ. - 
:1654 ዓክልበ. - 
:1653 ዓክልበ. - 
:1652 ዓክልበ. - 
:1651 ዓክልበ. - 
:1650 ዓክልበ. - 
:1649 ዓክልበ. - 
:1648 ዓክልበ. - 
:1647 ዓክልበ. - ፑዙር-ሻማሽ
:1646 ዓክልበ. - ሹሚ-ኢላብራት
:1645 ዓክልበ. - ቂሽቲሊ



መደብ:የአሦር ነገሥታት
ሙት-አሽኩር

**ሙት-አሽኩር** አሞራዊው የአሦር ንጉሥ 1 እሽመ-ዳጋን ልጅና ተከታይ ነበረ።  

በእሽመ-ዳጋን ዘመን የሑራውያን ጎሣ የቱሩካውያን ንጉሥ ዛዚያ በስምምነት ሴት ልጁን ለሙት-አሽኩር አጋባት። ሙት-አሽኩር ደግሞ በማሪ ንጉሥ ዝምሪ-ሊም ዘመን በተጻፉት ደብዳቤዎች ይታወቃል። ከደብዳቤዎቹ እንደምንረዳ በ1674 ዓክልበ. ግ. ልዑል ሙት-አሽኩር በኤካላቱም እየገዛ ዛቻ በጎረቤቱ በካራን (ፓዳን-አራም) ላይ ለመጣል ሲያስብ  ፪ ሺ የራሱን ወታደሮችና ፪ ሺ የባቢሎን ወታደሮች ነበሩት፣ ተጨማሪ ሥራዊት ከኤሽኑና ንጉሥ ይጠይቃል። ኤሽኑና ግን እምቢ አለው። ከዚያ በኋላ ግን የኤካላቱም ሰዎች ከአላሐድ ንጉሥ አታምሩም ጋር በመንፈቅለ መንግሥት ሐሙታር የተባለ ሰው በኤካላቱም ዙፋን ላይ አኖሩ። ስለዚህ አባቱ ንጉሥ እሽመ-ዳጋን በጣም ታምመው ወደ ባቢሎን ንጉሥ ሃሙራቢ ተጉዞ ቤዛ ለአላሐድ ጓደኛና ደጋፊ ለኤላም ይለምናል፤ ልጁን ለኤካላቱም እንዳስመለሰ ይሆናል። 

እሽመ-ዳጋን ባረፈው ጊዜ ብዙ ሌሎች ሰዎች ለአሦር ንጉሥነት ተነስተው ብሐራዊ ጦርነት እንደ ሆነ ይመስላል።  የሙት-አሽኩር ስም በ*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር|አሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* አይገኝም፣ ዳሩ ግን በእርሱ ፈንታ ስለ አሹር-ዱጉል፦ «አሹር-ዱጉል ዲቃላ ልጅ ነበረ፣ የዙፋን ማዕረግ አልነበረውም። በአሹር-ዱጉል ዘመን መጀመርያ፣ 6 ሌሎች «ዲቃላ» የተባሉ ጣውንት ነገሥታት ተነሡ፦ አሹር-አፕላ-ኢዲ፣ ናሲር-ሲን፣ ሲን-ናሚር፣ ኢፕቂ-ኢሽታር፣ አዳድ-ሳሉሉ እና አዳሲ ናቸው።»  በአንዳንድ ሊቃውንት ግምት አሹር-ዱጉል በአሹር ከተማ እየነገሠ ሙት-አሽኩር በኤካላቱም ብቻ ይገዛ ነበር። 

ከዚህ በላይ በዚህ ወቅት የባቢሎን (የሃሙራቢ) አገረ ገዥ ፑዙር-ሲን ንጉሡን አሲኑም (የ1 ሻምሺ-አዳድ ልጅ-ልጅ) አሞራዊ ስለ ነበር ከዙፋኑ እንዳባረረው በማለት አስቀረጸ። አሲኑም ወይም ሙት-አሽኩር እራሱ ወይም ወንድሙ ሊሆን ይቻላል። 

በመጨረሻ የአዳሲ ልጅ ቤሉ-ባኒ ኗሪ ሥርወ መንግሥት በአሦር መሠረተ።  

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ሹ-ኒኑዓ

**ሹ-ኒኑዓ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ14 ዓመታት (ከ1590  እስከ 1576  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። አንዳንድ ዘመናዊ ሊቃውንት ስሙን «**ኪዲን-ኒኑዓ**» ብለው ያንብቡታል።

ሹ-ኒኑዓ የባዛያ ልጅ ሲባል ቀዳሚው ሉላያ «የዲቃላ ልጅ» ወይም «የማንም ልጅ ያልሆነ» ይባላል፤ ስለዚህ ሉላያ ነጣቂ ወይም እንደራሴ እንደ ነበር ይታስባል። 

የሹ-ኒኑዓ ተከታይ ልጁ 2 ሻርማ-አዳድ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ባዛያ

**ባዛያ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ28 ዓመታት (ከ1623  እስከ 1596  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

የቀድሞው ቤሉ-ባኒ (1672-1662 ዓክልበ.) ልጅ ይባላል፤ የቤሉ-ባኒ ሦስት ተከታዮች ሊባያ፣ 1 ሻርማ-አዳድና ኢፕታር-ሲን ሁሉ ከአባት ወደ ልጅ እንደ ወረሱ ስለሚባል፣ ይህ አጠያያቂ ነው። ስለዚሁ ዘመን ግን አንዳችም ተጨማሪ መረጃ አይታወቅም።

የሚከተለው ንጉሥ ሉላያ በዝርዝሩ ላይ «የዲቃላ ልጅ» ስለሚባል፣ ዘውድ ነጣቂ እንደ ሆነ ይታስባል። ከሉላያ 6 ዓመታት ዘመን በኋላ ግን የባዛያ ልጅ ሹ-ኒኑዓ ንጉሥ እንደ ሆነ ይላል። 

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ቤሉ-ባኒ

**ቤሉ-ባኒ** ወይም **ቤል-ባኒ** ከ1672 እስከ 1662 ዓክልበ. ('ኡልትራ አጭሩ' አቆጣጠር) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* የተባለው ሰነድ እንደሚለው፣ ለ10 ዓመታት ከአሹር-ዱጉልና ከ፮ ሌሎች ተወዳዳሪዎች ቀጥሎ ነገሠ። ከነዚህ ፮ አንዱ የቤሉባኒ አባት አዳሲ ነበር።

ከሺህ ዓመታት በኋላ የነገሠው አስራዶን ከቤሉ-ባኒና ከአዳሲ ዘር እንደ ተወለደ ብዙ ጊዜ ይጠቅስ ነበር። ቤልባኒ አገሩን ከአሞራውያን ቀንበር  እንዳስወጣው፣ መጀመርያው ኗሪ አሦራዊ ንጉሥ ይለዋል። ሆኖም የባቢሎን ንጉሥ ሃሙራቢ ብዙ ጊዜ በዚሁ ዘመን በአገሩ እንደ ዘመተ ይመስላል።

የቤል-ባኒ ልጅ ሊባያ ተከተለው። 

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ።
  
:1671 ዓክልበ. - አያ
:1670 ዓክልበ. - አዙቢያ
:1669 ዓክልበ. - ኩርኩዳኒም፣ የሻማሽ-ረዒ ልጅ
:1668 ዓክልበ. - ጻብሩም፣ የፑዙር-ሲን ልጅ
:1667 ዓክልበ. - ሃዲዩ፣ የአሒያያ ልጅ
:1666 ዓክልበ. - ዳዲያ፣ የኢዲን-ሲን ልጅ
:1665 ዓክልበ. - ዛያ፣ የበላያ ልጅ
:1664 ዓክልበ. - ዚዛያ፣ የአቢናራ ልጅ
:1663 ዓክልበ. - አዳድ-ባኒ፣ የአዙመ ልጅ
:1662 ዓክልበ. - ሐቢል-ከኑም፣ የጺሊ-እሽታር ልጅ

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኑር-ኢሊ

**ኑር-ኢሊ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ 12 ዓመታት (ከ1463  እስከ 1451 ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

ቀዳሚው 1  ኤንሊል-ናሲር አባቱ ነበር። ተከታዩም አሹር-ሻዱኒ ልጁ ነበር፤ የኤንሊል-ናሲርም ሁለተኛው ልጁ 1 አሹር-ራቢ ደግሞ በ1451 ዓክልበ. ዙፋኑን ከኑር-ኢሊ ልጅ ከአሹር-ሻዱኒ በመንፍቅለ መንግሥት ያዘው ይላል። ከዚህ በቀር ምንም አይታወቅም።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ኒኑርታ-ቱኩልቲ-አሹር

**ኒኑርታ-ቱኩልቲ-አሹር** ለአጭር ወራት በ1140 ዓክልበ. ግድም የአሦር ንጉሥ ነበረ። አንድ አመት ከጨረሰ በፊት፣ ወንድሙ ሙታኪል-ኑስኩ በመንፈቅለ መንግስት አባረረውና የአሦርን ዙፋን ያዘበት።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ናራም-ሲን (አሦር)

**ናራም-ሲን** የአሹር ንጉሥ ነበር።  ምናልባት 1782-1730 ዓክልበ. አካባቢ ገዛ። የ2 ፑዙር-አሹር ልጅና ተከታይ ይባላል። 

በሃቲ የነበሩት *[[ካሩም]]* (የንግድ ጣቢያዎች) አስቀጠለ።  ወደ ዘመኑ መጨረሻ ግን (ምናልባት 1745 ዓክልበ. አካባቢ) የካሩም ንግድ ለ30 ዓመት ያህል እስከ ሻምሺ-አዳድ ዘመን ድረስ ተቋረጠ።

የናራም-ሲን ልጅ 2 ኤሪሹም ተከተለው። 

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ። 

«የማሪ ሊሙ ስሞች ዜና መዋዕል» የተባለው ሰነድ ከዚህ ዘመን ጀምሮ የሊሙ ስምና ተጨማሪ የዓመት ድርጊቶች ይሰጣል። እነዚህ የጎረቤቱ ነገሥታት አሚኑም (የኡኒና ንጉሥ)፣ 2 ኢፒቅ-አዳድ (የኤሽኑና ንጉሥ)፣ 1 ሻምሺ-አዳድ፣ እና የሌሎች ዘመቻዎች ይዘግባሉ። ይህም በታች ይመለከታል።

*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* ደግሞ በዚህ ናራም-ሲን ዘመን የኢላ-ካብካቡ ልጅ ፩ ሻምሺ-አዳድ ወደ «ካርዱኒያሽ» (ባቢሎን) እንደ ሄደ፤ በኋላም በ1723 ዓክልበ. ከባቢሎን ወጥቶ ኤካላቱምን እንደ ያዘ፣ በ1720 ዓክልበ. አሹርንም ይዞ የአሦር ንጉሥ እንደ ሆነ ይዘግባል። 

:1782 ዓክልበ. - ኢናያ፣ አሙራያ ልጅ 
:1781 ዓክልበ. - ሹ-ሲን፣ ባቢሉም ልጅ
:1780 ዓክልበ. - አሹር-ማሊክ፣ አላሁም ልጅ
:1779 ዓክልበ. - አሹር-ኢሚቲ፣ ኢሊባኒ ልጅ
:1778 ዓክልበ. - ኤና-ሲን፣ ሹ-አሹር ልጅ
:1777 ዓክልበ. -  አኩቱም፣ አላሁም ልጅ - «***<...> ያዘ።***»
:1776 ዓክልበ. - ማጺሊ፣ ኢሪሹም ልጅ 
:1775 ዓክልበ. - ኢዲን-አሁም፣ ኩዳኑም ልጅ
:1774 ዓክልበ. - ሳማያ፣ ሹበሉም ልጅ - «***አሚኑም [[ሻዱፑም]]ን ያዘ።***»
:1773 ዓክልበ. - ኢሊ-አሉም፣ ሱካሊያ ልጅ - «***ሲን-አቡም ሲትን ምድር ያዘ።***»
:1772 ዓክልበ. - ኤናማኑም፣ አሹር-ማሊክ ልጅ
:1771 ዓክልበ. - ኤናም-አሹር፣ ዱነያ ልጅ - «***ኢፒቅ-አዳድ ያባቱን ቤት ገባ።***»
:1770 ዓክልበ. -ኤና-ሲን፣ ሹ-እሽታር ልጅ
:1769 ዓክልበ. - ሃናናሩም - «***አሚኑም ኢፒቅ-አዳድን ድል አደረገው።***»
:1768 ዓክልበ. - ዳዲያ / ካፓቲያ - «***ኢፒቅ-አዳድ አሚኑምን ድል አደረገው።***»
:1767 ዓክልበ. - እሽመ-አሹር፣ ኤያዳን ልጅ - «***ኢፒቅ-አዳድ ዚቁራቱምን ያዘ።***»
:1766 ዓክልበ. - አሹር-ሙታቢል፣ አዚዙም ልጅ - «***ኢፒቅ-አዳድ <...> ።***»
:1765 ዓክልበ. - ሹ-ኒራሕ፣ አዙዛያ ልጅ
:1764 ዓክልበ. - ኢዲን-አቡም - «***ሲን-አቡም <...> ።***»
:1763 ዓክልበ. - ኢሊ-ዳን፣ አዙዋ ልጅ 
:1762 ዓክልበ. - አሹር-ኢሚቲ፣ ኢዲን-ኢሽታር ልጅ
:1761 ዓክልበ. - ቡዚያ፣ አቢያ ልጅ
:1760 ዓክልበ. - ዳዲያ፣ ሹ-ኢላብራት ልጅ - «***የ[[1 ሻምሺ-አዳድ]] ልደት።***»
:1759 ዓክልበ. - ፑዙር-እሽታር፣ ኑር-ኢሊሹ ልጅ - «***[[የጸሐይ ግርዶሽ]] ሆነ፤ አሚኑም ዓረፈ።***»
:1758 ዓክልበ. - ኢሳያ፣ ዳጋን-ማልኩም ልጅ 
:1757 ዓክልበ. - አቡ-ሻሊም፣ ኢሉ-አሉም ልጅ
:1756 ዓክልበ. - አሹር-ረዒ፣ ኢሊ-ኤሙቂ ልጅ
:1755 ዓክልበ. - ጣብ-አሹር፣ ኡዙዋ ልጅ
:1754 ዓክልበ. - ሹ-ራማ፣ ኡዙዋ ልጅ
:1753 ዓክልበ. - ሲን-እሽመአኒ
:1752 ዓክልበ. - አሹር-ማሊክ፣ ሹ-ሃኒሽ ልጅ
:1751 ዓክልበ. - ዳን-ኤያ፣ አቡ-ዋቃር ልጅ - «***የሑፕሹም መያዝ***»
:1750 ዓክልበ. - ኤና-ሲን፣ ኢዲን-አቡም ልጅ - «***ጐርፍ በሩቅ አገር***»
:1749 ዓክልበ. - አሹር-በላጢ
:1748 ዓክልበ. - ኤና-ሲን
:1747 ዓክልበ. - ኢቱር-አሹር
:1746 ዓክልበ. - ሹ-በሉም - «***[[ኢላ-ካብካቡ]] ሱፕሩምን ያዘ።***»
:1745 ዓክልበ. - ሻሩም-አዳድ፣ ቡዛዙ ልጅ - «***የ[[ኤላም]] ሰው ([[ኩዱር-ማቡግ]]) ኢፒቅ-አዳድን አሸነፈ፤ ሻምሺ-አዳድ ያባቱን ቤት ገባ።***»
:1744 ዓክልበ. - ሹ-ላባን 
:1743 ዓክልበ. - አሹር-ኢሚቲ - «***[[ሉሉቢ|ሉሉ]] ንጉሡን በላዛፓቱም አሸነፉት።***»
:1742 ዓክልበ. - ዳዳያ - «***ሙት-አቢህ <...>፤ ኢፒቅ-አዳድ [[አራጳ]]ን ያዘ።***»
:1741 ዓክልበ. - አህ-ሻሊም  - «***የጋሱር ([[ኑዚ]]) መያዝ***»
:1740 ዓክልበ. - ኡጹር-ሺ-እሽታር 
:1739 ዓክልበ. - ካታያ
:1738 ዓክልበ. - ሹ-ሲን
:1737 ዓክልበ. - አቡ-ሻሊም - «***የሲን-አቡሱም ከነረብቱም መያዝ።***»
:1736 ዓክልበ. - ሹዳያ
:1735 ዓክልበ. - ሹ-ዳዱም - «***የነ<...> መያዝ።***»
:1734 ዓክልበ. - አሹር-ዱጉል - «***ሻምሺ-አዳድ የኡኒኒ ሰው አሸነፈ፤ ሙት-ያ<...> አሸነፈ።***»
:1733 ዓክልበ. - ፑዙር-እሽታር - «***ሻምሺ-አዳድ <...>።***»
:1732 ዓክልበ. - አታናህ - «***ኢፒቅ-አዳድ <...> አሸነፈ፤ <...> ምድርን ያዘ።***»
:1731 ዓክልበ. - ኢሪሹም - «***ሻምሺ-አዳድ <...>ን በዱር-<...> አሸነፈ።***»
:1730 ዓክልበ. - አሹር-ኤናም



መደብ:የአሦር ነገሥታት
አካድኛ

[upright=1.25|thumb|የአካድኛ ኩነይፎርም ሰነድ፣ የቢራ ተቀባዮች ዝርዝር ከ[ሻርካሊሻሪ ዘመን (2030 ዓክልበ. ገደማ)]]
**አካድኛ** ወይም **አሦርኛ** ወይም **ባቢሎንኛ** በጥንት በመስጴጦምያ የተነገረ ሴማዊ ቋንቋ ነበረ።

በሥነ ቅርስ መጀመርያው የታወቀው አካድኛ ጽሑፍ ከመስኪአጝ-ኑና ዘመን (2314 ዓክልበ. ግድም) ነው። ከአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ጀምሮ የአካድ መንግሥት (2077-2010 ዓክልበ.) በመላው መስጴጦምያ፣ ኤላምና ሶርያ አስገደዱት። ከዚያ በኋላ ኤላም ወደ ኤላምኛ መለሰ፣ የሶርያም ቋንቋ ኤብላኛ ሆነ። በአሦርና በባቢሎን የአካድኛ አይነቶች ተነገሩ።  አሦራውያን በአናቶሊያ (ሐቲ) የካሩም ንግድ እስከ 1628  ዓክልበ. ድርስ ያሕል ያካሄዱ ነበር፤ የአሦርኛ አካድኛ ጥቅም እንደ መደበኛ ወይም ይፋዊ ጽሑፍ ቋንቋ አስፋፉ። 

በሚከተለው ዘመን በግብጽ የተገኙ የአማርና ደብዳቤዎች (1369-1339 ዓክልበ.) እንዳሳዩ፣ ጽሕፈት የነበራቸው አገራት ሁሉ አካድኛ እንደ መደበኛ ቋንቋ ይጠቀሙ ነበር።  የጥንታዊ ግብጽ፣ የከነዓን፣ የሚታኒ፣ የኬጥያውያን መንግሥት፣ የባቢሎን (ካራንዱኒያሽ)፣ የአላሺያ ወይም የአርዛዋ ባለሥልጣናት ሁላቸው በአካድኛ ተነጋገሩ። እነዚህ አገራት ግን ለየራሳቸው ልሳናት ግብጽኛ፣ ከነዓንኛ፣ ሑርኛ፣ ኬጥኛ፣ ካሥኛ፣ ሚኖአንኛ እና ሉዊኛ ነበሩዋቸው።

በ740 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር አረማይስጥ ከአሦርኛ ጋር ይፋዊና መደበኛ ቋንቋ አደረገው።  ከዚያ ጀምሮ የአረማይስጥ ጥቅም እየተስፋፋ የአካድኛ ጥቅም በየጊዜ ይቀነስ ነበር። ከአዲስ ባቢሎን መንግሥት ውድቀት በኋላ አካድኛ ባይነገርም አካድኛን መጻፍ የቻሉ ጥቂት ሊቃውንት እስከ 75 ዓም ያህል ቀሩ።    

የአካድኛ ጽሕፈት ከሱመርኛ የተበደረው ኩኔይፎርም (ውሻል ቅርጽ) ጽሕፈት ነበረ። የቻይና ጽሕፈትን በመምሰል እያንዳንዱን ቃል ለማንበብ ብዙ ሺህ ምልክቶች መማር አስፈለገ። ከ200 እስከ 1850 ዓም ድረስ የኩኔይፎርም ማንበብ ችሎታ አልኖረም፤ ከ1850 ዓም በኋላ ብቻ ሊፈታ የቻለ ነው።   

## ደግሞ ይዩ
* ሴማዊ ቋንቋዎች ሷዴሽ - አካድኛ ከአማርኛና ከሌሎች ሴማዊ ቋንቋዎች ጋር ሲነጻጽር (ዊኪ-መዝገበ ቃላት)
* ጥንታዊ ልሳናት ሷዴሽ - አካድኛ ከሌሎች ጥንታዊ ቋንቋዎች ጋር ሲነጻጽር (ዊኪ-መዝገበ ቃላት)

* ግዕዝ ከአካድኛ ጋር ሲነጻጸር  - ከኢኦተቤ ማኅበረ ቅዱሳን፣ ሰኔ 2013 እ.ኤ.አ. 

መደብ:ሴማዊ ቋንቋዎች
መደብ:አሦር
አሪክ-ደን-ኢሊ

**አሪክ-ደን-ኢሊ** ከ1321  እስከ 1309 ዓክልበ. ድረስ ያህል የአሦር ንጉሥ ነበረ።

የአሦር ነገሥታት ዝርዝር እንዳለው ለ12 ዓመታት ገዛ።  

መደብ:የአሦር ነገሥታት
አስራዶን

**** ከ  እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።

## ዋቢ መጽሐፍት



*

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ቱዲያ

**ቱዲያ** በአሦራዊው ነገሥታት ዝርዝር መሠረት መጀመርያው የታወቀው የአሦር ንጉሥ ነበር። ከአሥራ ሰባቱ «በድንኳን የኖሩ ነገስታት» አንደኛው ነው።

የኤብላ ጽላቶች ተገኝተው መጀመርያ ሲተረጎሙ የቱዲያ ሕልውና እርግጥኛ መስሏል። ከኤብላ ጠቅላይ ሚኒስትር ከኤብሪዩም ጋራ ስምምነት እንደ ተዋዋለ ይዘገባል። በዚህ ውል ዘንድ አሦር በኤብላ ግዛት አንድ *[[ካሩም]]* ወይም ጥገኛ የነጋዴ ሠፈር እንዲያቆም ተፈቀደ። ኤብሪዩም የኤብላ ዋና አማካሪ ወይም ሚኒስትር የሆነው ለ፲፭ ዓመታት (ከ2107-2092 ዓክልበ. አካባቢ) መሆኑ ይታወቃል። መረጃው ለእንቆቅልሹ ሁሉ በፍጹም ቢስማማም፣ ሆኖም በኋላ ስለዚሁ ውል ያሳተሙት የሥነ ቅርስ መምኅሮች እንደሚሉት፣ ይህ ንባብ የተሳተ ነበርና «የአሦር ንጉሥ ቱዲያ» ሳይሆን፥ ያልተሰየመ «የአባርሳል ንጉሥ» ነበር የተዋወለው።  ይህ «አባርሳል» ከተማ መታወቂያ ግን አልተገኘም። በ2070-1600 ዓክልበ. ግ. የአሦር መንግሥት ብዙ *ካሩም* በሐቲ ያስተዳደረው እንደ ነበር ይታወቃል።  በዚህ ሰነድ የቱዲያ ስም ማንበብ ስኅተት ከሆነ እኚህ መምኅራን እንደሚሉ የቱዲያ ሕይወት እንደገና አጠያያቂ ሆኗል።  

ከዚያ ትንሽ በፊት በማሪ የነገሠው ንጉሥ ኢብሉል-ኢል (2127-2115 ዓክልበ. ግድም) በአንድ ሰነድ «የማሪና የአሹር ንጉሥ» ይባላል። ስለዚህ ከአሦር መጀመርያው ንጉሥ ቱዲያ አስቀድሞ አሹር የማሪ ግዛት እንደ ነበር ይመስላል።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
ነነዌ

**ነነዌ** የአሦር ጥንታዊ ከተማ ነበረ። ፍርስራሹ በጤግሮስ ወንዝ ምሥራቅ ዳርቻ በሞሱል ዙሪያ አሁን አለ።

በ*[[ኦሪት ዘፍጥረት]]* 10፡11 መሠረት የሴም ልጅ አሦር ከሰናዖር ወጥቶ ነነዌንና ሌሎችን ከተሞች ሠራ። አንዳንድ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉሞች ግን ከፊተኛው ቁጥር ከ10፡10 በመውሰድ አድራጊው እንደ ናምሩድ ቆጥረውት፣ ናምሩድ እራሱ ወደ አሦር (ወደ ሀገሩ) ወጥቶ እኚህን ከተሞች እንደ ሠራ ይላሉ። በጥንታዊ የግሪክ ታሪክ ጸሃፊዎች ዘንድ ኒኑስ የነነዌ መስራችና የአሦር መጀመርያ ንጉስ ነበረ። 

ነነዌ ከጥንት ጀምሮ ከአሹር ከተማ-አገር ይገዛ ነበር። እንደ አሹር ከ1440 እስከ 1366 ዓክልበ. ድረስ በሚታኒ ይቆጣጠር ነበር። ትልቅ ከተማ ነበረ። 

በ775 ዓክልበ. አካባቢ ነቢዩ ዮናስ ወደ ነነዌ ሂዶ የአሦር ሰዎች ወደ ንሥሐ እንዳመጣቸው በ*[[መጽሐፈ ዮናስ]]* ይገለጻል። የዮናስ መቃብር የሚባለው የተቀደሠ መስጊድ በነነዌ (የአሁኑ ሞሱል) አካባቢ ይገኝ ነበር፤ በሐምሌ 2006 ዓ.ም. የኢስላማዊ ተዋጊዎች ከ«ኢስላም ግዛት በኢራቅና ሶርያ» ወገን የዮናስን መስጊድ አፈረሱት።

በ713 ዓክልበ. ንጉሥ ሰናክሬም የአሦርን ዋና ከተማ ወደ ነነዌ መለሠው።

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:አሦር
መደብ:የቀድሞ ከተሞች
አሹር-ረዕም-ኒሸሹ

**አሹር-ረዕም-ኒሸሹ** ከ1409 እስከ 1402 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ገዥ (ኤንሲ) ነበረ።

ለ7  አመታት እንደ ገዛ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ተመዘገበ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
አሹር-ሻዱኒ

**አሹር-ሻዱኒ** በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለአንድ ወር (በ1451 ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

ቀዳሚው ኑር-ኢሊ አባቱ ነበር። አንድ ወር ብቻ ከገዛ በኋላ አጎቱ የ1 ኤንሊል-ናሲርም ሁለተኛው ልጁ 1 አሹር-ራቢ ዙፋኑን ከአሹር-ሻዱኒ በመንፍቅለ መንግሥት ያዘው ይላል።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
አሹር-ቤል-ኒሸሹ

**አሹር-ቤል-ኒሸሹ** ከ1418 እስከ 1409 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ገዥ ነበረ።

ለ9  አመታት እንደ ገዛ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ተመዘገበ።

መደብ:የአሦር ነገሥታት
አሹር-ዱጉል

**አሹር-ዱጉል** ከ1678 እስከ 1672 ዓክልበ. ('ኡልትራ አጭሩ' አቆጣጠር) የአሦር ንጉሥ ነበረ። 

*[[የአሦር ነገሥታት ዝርዝር]]* የተባለው ሰነድ እንደሚለው፣ ለ፮ ዓመታት ከ1 እሽመ-ዳጋን ቀጥሎ ነገሠ። ስለ አሹር ዱጉል በተጨማሪ እንዲህ ይተርካል፦ «አሹር-ዱጉል ዲቃላ ልጅ ነበረ፣ የዙፋን ማዕረግ አልነበረውም። በአሹር-ዱጉል ዘመን መጀመርያ፣ 6 ሌሎች «ዲቃላ» የተባሉ ጣውንት ነገሥታት ተነሡ፦ አሹር-አፕላ-ኢዲ፣ ናሲር-ሲን፣ ሲን-ናሚር፣ ኢፕቂ-ኢሽታር፣ አዳድ-ሳሉሉ እና አዳሲ ናቸው።»  

ከነዚህ ስድስት በላይ፣ በሌላ መዝገብ ዘንድ ሁለት ሌሎች፣ ሙት-አሽኩር (የእሽመ-ዳጋን ልጅ)፣ እና ሪሙ-...  ከእሽመ-ዳጋን በኋላ ይዘርዝራል እንጂ ሌሎቹን አይጠቅስም። ከዚህ በላይ በዚህ ወቅት የባቢሎን (የሃሙራቢ) አገረ ገዥ ፑዙር-ሲን ንጉሡን አሲኑም (የሻምሺ-አዳድ ልጅ-ልጅ) አሞራዊ ስለ ነበር ከዙፋኑ እንዳባረረው በማለት አስቀረጸ። ስለዚህ በተጠቅላላ በነዚህ ፮ ዓመታት ምናልባት ፲ ሰዎች ለአሦር ዙፋን ይወዳደሩ ነበር።

የአሹር-ዱጉል ተከታይ በዝርዝሩ ላይ የተጠቀሰው አዳሲ ልጅ ቤሉ-ባኒ ይባላል። ስለዚህ  ያ አዳሲ እንደ አዲሱ አሦራዊ ሥርወ መንግሥት መስራች ይቆጠራል። 

## የዓመት ስሞች

የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ። 
  
:1678 ዓክልበ. - አሁ-ዋቃር
:1677 ዓክልበ. - ኪዙሩም
:1676 ዓክልበ. - ዳዲያ
:1675 ዓክልበ. - ያማሃያ
:1674 ዓክልበ. - አዳድ-ባኒ
:1673 ዓክልበ. - ኤናም-አሹር፣ አሹር-ታክላኩ ልጅ
:1672 ዓክልበ. - አታያ፣ ሻማያ ልጅ

## ዋቢ መጽሐፍት



መደብ:የአሦር ነገሥታት