open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
አዳማ ስታዲየም

**አዳማ ስታዲየም** በአዳማ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ ስታዲየም ነው። አራት ሺህ ሰዎችን መያዝ ሲችል የአዳማ ከተማ የእግር ኳስ ክለብ መቀመጫ ነው።

መደብ:ስታዲየም
መደብ:አዳማ
አዋሳ ከተማ የእግር ኳስ ክለብ

**አዋሳ ከተማ የእግር ኳስ ክለብ** በአዋሳ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አባል ሲሆን ስታዲየሙ አዋሳ ከነማ ስታዲየም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ክለቦች
አዋሳ ከነማ ስታዲየም

**አዋሳ ከነማ ስታዲየም** በአዋሳ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ ስታዲዮም ነው። ፳፭ ሺህ ሰዎችን መያዝ ሲችል የአዋሳ ከተማ የእግር ኳስ ክለብ መቀመጫ ነው።

400px

መደብ:ስታዲየም
መደብ:አዋሳ
ታኅሣሥ ፭

ታኅሣሥ ፭ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፺፭ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፸፩ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፸  ቀናት ይቀራሉ። እንዲሁም **የ[[አቡነ ገብረ መንፈስ ቅዱስ]]** የልደት ቀን ነው

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፴፱ ዓ/ም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጽሕፈት ቤቱ በኒው ዮርክ ከተማ እንዲሆን ወሰነ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም በወንድማማቾች መንግሥቱ ንዋይ እና ገርማሜ ንዋይ የተሰነጸጸው የታኅሣሥ ግርግር መፈንቅለ መንግሥት ዓላማውን ይፋ አደረገ። አብሮም የለውጥ ፈላጊ ናቸው የሚባሉትን ልዑል ራስ እምሩ ኃይለ ሥላሴን በጠቅላይ ሚኒስትርነት መሾማቸውንና አልጋ ወራሹን መርዕድ አዝማች አስፋ ወሰንን (“አስገድደው”) በማስማማትም መንግሥት በቆረጠላቸው ደመወዝ እየተዳደሩ ለሕገ መንግሥት የሚገዙ ንጉሥ ሆነው እንደሚያገለግሉ እራሳቸው ለሕዝቡ በራዲዮ እንዲያስተላልፉ አደረጉ።

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም ታንዛንያ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል ሆነች።

*፲፱፻፺፮ ዓ/ም የቀድሞው የኢራቅ ፕሬዚደንት ሳዳም ሁሴን ጉድጓድ ውስጥ ተደብቀው ተገኝተው በአሜሪካ ሠራዊት ቁጥጥር ስር ዋሉ።

*፲፱፻፺፱ ዓ/ም የደቡብ ኮርያው ተወላጅ፣ ባን ኪ ሙን ስምንተኛው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ ሆኑ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

*፲፱፻፷፬ ዓ/ም ዲክ ታይገር (ሪቻርድ ኢሄቱ) የሚባለው ናይጄሪያዊ ቦክሰኛ በተወለደ በ ፵፪ ዓመቱ በጉበት ነቀርሳ ምክንያት አረፈ። ዲክ ታይገር የባያፍራን የመገንጠል ሙከራ ደጋፊ ነው በሚል ወደአገሩ እንዳይመለስ ተከልክሎ በስደት አሜሪካ ይኖር ነበር። 

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/December_14
*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/14/ 
*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20091214.html

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፮

ታኅሣሥ ፮ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፺፬ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፸፪ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፱ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም በወንድማማቾች መንግሥቱ ንዋይ እና ገርማሜ ንዋይ የተጠነሰሰው የታኅሣሥ ግርግር መፈንቅለ መንግሥትን የሚቃረነው የነጄነራል መርዕድ መንገሻ ኃይል ዝግጅቱን ጨርሶ በዚያው ዕለት ከቀትር በኋላ በዓየር እና በታንክ ጭምር የተፋፋመ ውጊያ ሲጀምር መንግሥቱ ንዋይ መምሪያ ክፍላቸውን ወደ ገነተ ልዑል ቤተ መንግሥት አዛወሩ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/December_15

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፯

ታኅሣሥ ፯ ቀን
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፺፯ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፱ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፰ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፰፻፪ ዓ/ም የፈረንሲስ ንጉሠ ነገሥት ናፖሌዎን ቦናፓርት ከሚስቱ ከንግሥት ጆሴፊን ጋር ተፋታ።

*፲፱፻፷፪ ዓ/ም የብሪታንያ የሕዝብ ተወካዮች ሸንጎ የነፍሰ ገዳዮችን የሞት ቅጣት በህግ ሰረዘ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም በወንድማማቾች መንግሥቱ ንዋይ እና ገርማሜ ንዋይ የተጸነሰሰው የታኅሣሥ ግርግር መፈንቅለ መንግሥት  ኃይል እየተዳከመ በአንጻሩ ደግሞ ተቃዋሚዎቻቸው እያደር እየጎለመሱ መሄዳቸውን የተገነዘቡት ሽብርተኞች በቁጥጥራቸው ላይ የነበሩትን ሃያ መሳፍንት፣ መኳንንት፣ ሚኒስትሮችንና መኮንኖችን ወደ አረንጓዴ ሳሎን ያዛውሩና አልጋወራሹንና አዲሱን ጠቅላይ ሚኒስትር ለብቻቸው እንዲጠበቁ ያደርጋሉ። ጄነራል ጽጌ ዲቡ ወዲያው ከተቃራኒ ወገን በተተኮሰ ጥይት ሲገደሉ፣ እነ ጄነራል መንግሥቱ የያዟቸውን እስረኞት ረሽነው ለማምለጥ ወሰኑ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም የታኅሣሥ ግርግር ብርጋዴር ጄኔራል ጽጌ ዲቡ ከተቃራኒ ወገን በተተኮሰ ጥይት ተገደሉ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም የታኅሣሥ ግርግር ማለቂያ ዕለት ሜጄር ጄኔራል ሙሉጌታ ቡሊ፤ ራስስዩም መንገሻ፤ ራስ አበበ አረጋይ፤ አቶ መኮንን ሀብተወልድ፤ አባ ሐና ጅማ፤ በጠቅላላው አሥራ አምስት ሰዎች ተረሽነው ሞቱ።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም የታኅሣሥ ግርግር ማለቂያ ዕለት የክብር ዘበኛ መኮንን የነበሩት ሻምበል ደረጀ ኃይለ ማርያም ሽብርተኞቹን በመቃወም የቤተ መንግሥቱን አጥር በታንክ ደምስሰው ሲገቡ ከሽብርተኞት ወገን በተተኮሰ ጥይት ተገደሉ። ሻምበል ደረጀ የስመ ጥሩው አርበኛ የኃይለ ማርያም ማሞ ልጅ እና የንጉሠ ነገሥቱ የልጅ ልጅ የልዕልት ሶፊያ ደስታ ባል ነበሩ።

* ፳፻፫ ዓ/ም  የኢትዮጵያና የቅዱስ ጊዮርጊስ ቡድኖች እግር ኳስ ተጫዋችና አሰልጣኝ የነበረው በኩሩና ኮከቡ መንግሥቱ ወርቁ፣  በ፸ ዓመቱ አረፈ። መንግሥቱ ወርቁ በስድስት የአፍሪካ ዋንጫዎች የፍጻሜ ግጥሚያዎች የተሳተፈ ሲሆን፣ በ፫ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ኢትዮጵያ ግብፅን ፬ ለ ፪ አሸንፋ ዋንጫ እንድታገኝ  ሁለቱን ግቦች ያስቆጠረና በዚሁ በ፫ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ፫ ግብ በማስቆጠሩም የኮከብ ግብ አግቢነት ክብር አግኝቷል፡፡

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/December_16
*(እንግሊዝኛ) http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/16/newsid_3258000/3258437.stm

*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20091216.html

መደብ:ዕለታት
አንኮበር

**አንኮበር**  
በ፲፯፻፳ ዓ/ም በሸዋው ነጋሲ በመርድ አዝማች አብዬ የተመሠረተችና በአልጋ ወሪሹ መርድ አዝማች አምኀ ኢየሱስ የተስፋፋች የሸዋ ከተማ ስትሆን ከደብረ ብርሃን ምስራቃዊ አቅጣጫ ፵፫ ኪሎ ሜትር ርቀት የስምጥ ሸለቆው አፋፍ ላይ ትገኛለች።

አንኮበር ከዐፄ ይኵኖ አምላክ (፲፪፻፸-፲፪፻፹፭ ዓ/ም) ዘመን ጀምሮ ለኢትዮጰያ ነገሥታት በማረፊያነት አገልግላለች። ዐፄ አምደ ጽዮን ፲፫፻፲፬-፲፫፻፵፬ ዓ/ም የድንኳን ከተማቸውን እንደተከሉባት ይነገራል። አስቲት ኪዳነ ምሕረት የርሳቸው ትክል ናት። ጦረኛዉ ዓፄ አምደ ጽዮን በ፲፫፻፴፭ ዓ/ም አዳልን ለማስገበር የዐማራን፣ የዳሞትን፣ የጐዣምን ሠራዊት ይዘው አንኮበር ሠፈሩ።ለ፬ ወራት ያህል እስከ ዘይላና በርበራ ድረስ በመዝለቅ ድል አድርገው አስገብረውታል።

ዐፄ ልብነ ድንግል (፲፭፻፰-፲፭፻፵ ዓ/ም) ደግሞ በተሻለ ሁኔታ በቦለድ የባለወልድን ቤተ ክርስቲያን ለማነጽ ጀምረው እንደነበር የሚጠቁሙ መረጃዎች አሉ። 
የከተማነት ታሪኳ የጐላው ግን ከግራኝ ወረራ በኋላ ተበታትኖ የቆየውን የጥንታዊ ሸዋን ግዛት አንድ ለማድረግ የሸዋ ስርወ-መንግሥት በአቤቶ ነጋሲ በመንዝ አጋንቻ ላይ በ፲፮፻፷፭ ዓ/ም ተጀምሮ በተከታታይ እስከ ፲፰፻፹፩ ዓ.ም የጥንት ኢትዮጶያ ግዛትን ለማስመለስ በተደረገው እንቅስቃሴ ነው። የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ወደ ፲፫ኛው መቶ ክፍለ-ዘመን ሥር መሠረቱ የረር | እንጦጦ እስከዞረበትና በኋላም አዲስ አበባ እስከተቆረቆረችበት ጊዜ ድረስ በቀዝቃዛ አየሯ የምትታወቀው አንኮበር ለአምስት የሸዋ ነገሥታት በማእከልነት አገልግላለች።

አንኮበር የሸዋ ነገሥታት ቋሚ መናኸሪያ ለመሆን የበቃችው ከመርድ አዝማች አምኀየሱስ ዘመነ መንግሥት ሲሆን በ፲፱ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላዶ ሥልጣን በያዙት በንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት በይበልጥ ተስፋፍታ ነበር። ንጉሡ የእጅ ባለሙያዎችን በከፍተኛ ደረጃ ያበረታቱ ስለነበር፣ በርካታ የእደ ጥበብ ሥራዎች ይከናወኑባት ነበር። በቤተ መንግሥት የሚተዳደሩ ከሺ በላይ አናጺዎችና ግንበኞች በተለይም ባሩድ ቀማሚዎች፣ የጦር መሣሪያ ሠራተኞችና አንጥረኞች በወቅቱ ነበሩባት።

የንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ዐልጋ ወራሽ ንጉሥ ኃይለ መለኮት ተተክተው ፰ ዓሙታት ያህል እንደገዙ ሸዋ በዓፄ ቴዎድሮስ ሠራዊት ተወረረ። የቴዎድሮስ ሠራዊት አንኮበር ከተማ ግቢው ቅጥሩ ውስጥ ከመግባቱ በፊት ሹማምንቱ የግቢውን ቤተ መንግሥቱን አቃጥለውታል።  
ዓፄ ቴዎድሮስም በቦታው ድንኳን ጥለው ጥቂት ቀናት ቆይተው የራሳቸውን ወኪል ሾመው ተመልሰዋል። ጥቂት ቆይቶ የሸዋ መኳንንት በአቤቶ ሰይፉ ሣህለ ሥላሴ መሪነት የዓፄ ቴዎድሮስን ተወካይ በዛብህን አባረው ግቢዉን ሲይዙ ዓፄ ቴዎድሮስ ለሁተኛ ጊዜ ወደ ሸዋ ዘምተዉ በተካሄደው ከፍተኛ ጦርነት አንኮበር ክፉኛ መጐዳቷን መረጃዎች ይገልፃሉ። ተዘርፋለች፥ተቃጥላለች።

የ፲፩ ዓመቱ ምኒልክና የሸዋ መኳንንት በግዞት ወደ ጎንደር ተወስደዋል። ምንይሊክ በዓፄ ቴዎድሮስ እጅ በእስራት ከነበሩበት መቅደላ አምልጠው ሲመለሱ አንኮበር እንደገና ተቋቁማ የጥንት ማዕረጓ ተመልሷል።

ዛሬ በአንኮበር ከዓፄ ምኒሊክ ቤተ መንግሥት ፍርስራሽ በተጨማሪ በተለያዩ ዘመናት የተሠሩ አምስት አብያተ ክርስቲያናትና ዘመናዊ የጎብኚዎች መቀበያ ይገኛሉ።  እነሱም፦

ስዕል:Ankober-Michael.jpg|የቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን
ስዕል:StMichael1Priests1842.jpg| የአንኮበር ቅዱስ ሚካኤል ቀሳውስት 1842 ዓ.ም.
ስዕል:SaintmichaelAnkoberJohnMartinBratz1802-1887EmbassyToSaheleSilasie1842.jpg| ጥምቀት በአንኮበር ቅዱስ ሚካኤል፣ ፲፰፻፴፬ ዓ.ም.
ስዕል:Ankober_st_george.jpg|ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን
ስዕል:AnkoberRichardBurton1860.jpg|አንኮበርና የአካባቢው መልክዓ ምድር ፲፰፻፶፪ ዓ/ም  (ሪቻርድ በርተን)
ስዕል:አንኮበር.jpg|የአንኮበር መሪዎች መኖሪያ በ1877 እና 1880 ዓ.ም. መካከል

*በ፲፯፻፴፫ ዓ/ም በአምኀ ኢየሱስ የተሠራው አንኮበር ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን  
*በ፲፯፻፷፯ ዓ/ም በአስፋ ወሰን የታነጸው አንኮበር ማርያም ቤተ ክርስቲያን  
*ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ በ፲፰፻፲፯ ዓ/ም ያሠሩትአንኮበር ሚካኤል  እና በ፲፰፻፳፩ ዓ/ም ያሠሩት  አፈር ባይኔ ተክለ ኃይማኖት 
ንጉሥ ምኒልክ እና ወይዘሮ ጣይቱ ብጡል  የፋሲካ ዕለት ሚያዝያ ፳፭ ቀን ፲፰፻፸፭ ዓ/ም የጋብቻ ሥነ ስርዓታቸውን ሲፈጽሙ ቅዱስ ቁርባን የተቀበሉበት የአንኮበር መድኀኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን። ይህ ቤተ ክርስቲያን  በ፲፯፻፸፪ ዓ/ም ሥራው ቢጀመርም የተፈጸመው በንጉሥ ኃይለ መለኮት በ፲፰፻፵፮ ዓ/ም ነው።

## ዋቢ ምንጭ
*የአማራ ብሔራዊ ክልል፤ ባህል፣ ቱሪዝምና ማስታወቂያ ቢሮ፤ “የአማራ ክልል የቱሪስት መስህብ ሃብቶች (አጭር ቅኝት)”፤ አርቲስቲክ ማተሚያ ድርጅት (፲፱፻፺፩ ዓ/ም)
መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ለድሪ ያሉት አንገት ለአሸንክታብ

=  ትርጉሙ =
:  ለትልቅ ነገር ታጭቶ መና የቀረን ነገር መግለጫ 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለድካም የጣፈኝ ብነግድ አይተርፈኝ

=  ትርጉሙ =
: ይታደሏል እንጂ አይታገሉም ከሚለው አባባል ጋር ይሄዳል። ጥሩ ወይም መጥፎ ተረትና ምሳሌ ይሁን አይሁን እንደ ርዕዮተ አለማችን ይወሰናል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለገላጋይ ደም የለውም

**ለገላጋይ ደም የለውም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለዶሮ ሲነገሩ ምጥማጥ ይሰማል

=  ትርጉሙ =
: አትናገር ብየ ብነገርው አትናገር ብሎ ነገረው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለገቢህ ተንገብገብ

=  ትርጉሙ =
: ጥቅመኝነትን የሚያበረታታ ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለገና ጨዋታ አይቆጡም ጌታ

=  ትርጉሙ =
:  በገና ጊዜ ጉግስ ጨዋታ ላይ ጌታና ሎሌ ቢጫወቱና ጌታ ቢጎዳ አይቆጣም ምክንያቱም ጨዋታ ነውና።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለገዳም የረዳ አይጎዳ

=  ትርጉሙ =
: ቤ/ክርስቲያኖች እንዲረዱ የሚያበረታታ። ገዳም የሚለው ሁለት ትርጉም አለው፦ አንዱ እድለኛ ሲሆን ሁለተኛው ቤ/ክርስቲያን ነው። ቅኔ አዘል ምሳሌ ይመስላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጋስ ቢለግስ አበደረ እንጂ አልሰጠም

=  ትርጉሙ =
: ለጥሩ ተግባሩ ካሳ ያገኛል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጠቢብ አንድ ቃል ይበቃል

=  ትርጉሙ =
: ጠቢባን የማዳመጥ እና የመረዳት ባህርይ ያላቸው ናቸው ለማለት ይመስላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጠጪ ሰው የመጠጥ ወሬ አውራው

=  ትርጉሙ =
: በእርግቦች ዘንድ እርግብ ቤባቦች እባብ ከሚለው የተገኘ ይመስላል።  መመሳሰል ለመግባባት! ይላል ምሳሌው! 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጥቅም ሲታጠቁ ከጎን ይጠንቀቁ

=  ትርጉሙ =
: ጥቅም ጠላትን ያፈራል ይመስላል አባባሉ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ

=  ትርጉሙ =
:  በአስፈላጊ ጊዜ ያልተገኘ ነገርን ለመግለጫ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጨቅጫቃ ሰው ከማበደር ይሻላል በጄ ማደር

**ለጨቅጫቃ ሰው ከማበደር ይሻላል በጄ ማደር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ለጭሰኛ መሬት ለሳር ቤት ክብሪት

=  ትርጉሙ =
:  ጭሰኞች መሬት ካገኙ ጉዳት ያመጣሉ ይመስላል አባባሉ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለጾም ግድፈት ለባል ሽረት

=  ትርጉሙ =
: ለጾም ግድፈት ለበዓል ሽረት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለፈሪና ለንፉግ እያደር ይቆጨዋል

=  ትርጉሙ =
:  የሁለቱን መጥፎ ባህሪይወች መዘዝ የሚያሳይ ነው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሊበሉዋት ያሰብዋትን አሞራ ይሏታል ጂግራ

=  ትርጉሙ =
:  የአንድን ነገር መጥፎ መጥፎ ጎኖች ወደጎን ትቶ ጥቅም ለማግኘት ሲባል ብቻ የሚጠቅመንን ጎን መርጠን ስንመለከት፣ ያንን ስህተት ለማመላከት የሚጠቅም ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሊወጋ የመጣ ጌታዬ ቢሉት አይመለስም

=  ትርጉሙ =
: ማሳመንና መተማመን እስከ ተወሰነ ቦታ ድረስ ነው። 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላህያ ማር አይጥማት

=  ትርጉሙ =
:  ማር ጣፋጭ ነገር ሲሆን አህያ ግን ይህን የመቅመስ ችሎታ የላትም ። ጥሩ ነገርን መረዳት የማይችልን ሰው ለመግለጫ የሚጠቅም ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለው ይጨመርለታል

=  ትርጉሙ =
:  ሃብታም በሃብቱ ላይ ይጨመርለታል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለፈ አይጸጸቱም ለሚመጣው አይበለጡም

=  ትርጉሙ =
: ከስህተት ተማር ብሎ የሚገስጽ ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለፈው አይጸጸቱም ለሚመጣው አይበለጡም

=  ትርጉሙ =
:  ከስህተትህ ተማር ብሎ የሚገስጽ ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለፈው ክረምት ቤት አይሰራለትም

=  ትርጉሙ =
: ያለፈው አልፏል፣ ወደ ኋላ ሄደን መቀየር አንችልም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለፈው ክረምት ውሀ ማቆር አይቻልም

=  ትርጉሙ =
: ላለፈ ክረምት ቤት አይሰራም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለፈው ጸሎት ከንቱ ጩኸት

=  ትርጉሙ =
:  ላለፈው ክረምት ቤት አይሰራም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላህያ ያልከበደው ለመጫኛ ከበደው

=  ትርጉሙ =
:  የምጣዱ እያለ የዕንቅቡ ተንጣጣ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላለው ቅንጭብ ያረግዳል

**ላለው ቅንጭብ ያረግዳል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሶዶሬ

**ሶዶሬ**  ከናዝሬት በደቡብ-ምሥራቅ አቅጣጫ 21 ኪ.ሜ ርቀት ከኢትዮጵያ እምብርት  ላይ የምትገኝ ልዩ የመዝናኛ ሥፍራ ነት። መዝናኛው የአዋሽን ወንዝ ተጠግቶ የተሠራ ሲሆን በጣም ልቆ የሚታወቅበትና ለጎብኝዎች እርካታን የሚለግሰው የተፈጥሮው ሙቅ ውሀ (ሙዋት) ነው፡፡ በመዝናኛው ሲቆዩ ሲቃ የሚያስይዙ የተፈጥሮ ዕይታዎችን ይመለከታሉ፡፡ አዕዋፍ፣ ልዩ ልዩ እንሥሳትና ዕጽዋት የቦታው ማዳመቂያ ፈርጦች ናቸው፡፡መሀረም ዥጠጣ 

መደብ:የኢትዮጵያ መልክዐ ምድር
መደብ:መዝናናት
ባንኮች የስፖርት ክለብ

**ባንኮች የስፖርት ክለብ** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አባል ሲሆን ስታዲየሙ አዲስ አበባ ስታዲየም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ክለቦች
ኒያላ ስታዲየም

**ኒያላ ስታዲየም** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝና ለብዙ ጥቅሞች ሊውል የሚችል ስታዲየም ነው። ሶስት ሺህ ሰዎችን መያዝ ሲችል የኒያላ ስፖርት ክለብ መቀመጫ ነው።

መደብ:ስታዲየም
መደብ:አዲስ አበባ
ላያዘልቅ ጸሎት ለቅስፈት

ርጉሙ፡
:  እስከፍጻሜው ያልተገፋ/ያልተሰራ ነገር መጨረሻው መጥፎ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላይቀርልኝ እዳ በጊዜ ልሰናዳ

ርጉሙ፡
:  ስንፍናን የሚቃወም፣ ነገሮችን በጊዜውና አስቀድሞ መስራትን የሚመክር አባባል ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሌባ ላመሉ ቅድመ እውቅና አገኘ

«**ሌባ ላመሉ ቅድመ እውቅና አገኘ**» የአማርኛ ምሳሌ ነው።

መደብ:ያልተተረጎመ ምሳሌ‎
ሌባ ላመሉ ዳቦ ይልሳል

ርጉሙ፡
:  ሌብነት አንዴ ተደርጎ ሌላ ጊዜ የሚተው ባህርይ ሳይሆን ያንድን ሰው ስብዕና የሚያበላሽና አብሮ ተጣብቆት የሚኖር ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሌባ እናት ልጇን አታምንም

ርጉሙ፡
:  የሰው ልጆች ነገሮችን ከራስ ባህርይ አንጻር እንደሚያዩ የሚያሳይ አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጥር ፩

**[[ጥር]] ፩ ቀን**፦

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፳፩ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፵፭ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፵፬ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፯፻፸፪ ዓ/ም - *ታብሪዝ* በምትባለዋ የፋርስ (አሁን ፐርሺያ) ከተማ የተከሰተው የመሬት መንቀጥቀጥ የ፹ሺ ሰዎችን ሕይወት አጥፍቷል።

*፲፰፻፸ ዓ/ም - ኢትዮጵያን በቅኝ ግዛትነት የተመኟት እና የአድዋ ጦርነት እንዲጀመር ያዘዙት የኢጣልያ ንጉሥ ቀዳማዊ ኡምቤርቶ በዛሬው ዕለት ዳግማዊ ቪቶሪዮ ኢማኑኤል ሲሞቱ ዙፋኑን ወረሱ።   

*፲፱፻  ዓ/ም - ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ እና በኢትዮጵያ  የፈረንሳይ መንግሥት ዋና መላክተኛ ክሎቡኮውስኪ የንግድ እና ወዳጅነት ስምምነት አዲስ አበባ ላይ ተፈራረሙ።

* ፲፱፻፵፫ ዓ/ም ኒው ዮርክ ከተማ የሚገኘው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሕንጻ ተመረቀ።

* ፲፱፻፺፫ ዓ/ም ‘አፕል’ (Apple Computer Inc.) የተባለው የአሜሪካ የመቀምር ድርጅት ‘አይ ቲዩንስ’ (iTunes) የተባለውን የሙዚቃ ተሰኪ ስብስብ አካል (software) ሳን ፍራንሲስኮ ላይ አስተዋወቀ።

* ፲፱፻፺፱ ዓ/ም ‘አፕል’ (Apple Computer Inc.) “አይ ፎን” (iPhone) የተባለውን ተንቀሳቃሽ ስልክ አስተዋወቀ።

## ልደት
100px|right|አሕመድ ሴኩ ቱሬ
*፲፱፻፭ ዓ/ም “የወተርጌት ቅሌት” በተባለው ክስተት ምክንያት ሥልጣናቸውን የለቀቁት ፴፯ኛው የአሜሪካ ፕሬዚደንት ሪቻርድ ኒክሰን በካሊፎርኒያ ግዛት ተወለዱ።

*፲፱፻፲፬ ዓ/ም አገራቸውን ጊኒን ወደነጻነት የመሩትና የመጀመሪያው ፕሬዚደንት፣ አሕመድ ሴኩ ቱሬ በዛሬው ዕለት ተወለዱ።

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/January_9

*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20100109.html

መደብ:ዕለታት
ላንቺ ብርቅሽ በሶቢላ ወጥሽ

ርጉሙ፡
:  አባይን ያላየ ምንጭ ያመሰግናል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሌባን ሌባ ቢሰርቀው እንዴት ይደንቀው

**ሌባን ሌባ ቢሰርቀው እንዴት ይደንቀው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ልባም ሴት ለባልዋ ዘውድ ናት

ትርጉሙ፡
:  የልባም ሴትን ጥቅም ያሳያል። የንጉሥ ሰሎሞን ምሳሌ ነው (12:4)። 

መደብ:የመጽሐፍ ቅዱስ ምሳሌዎች
ልብ ካላየ አይን አያይም

ርጉሙ፡
:  አስተዋይ ልቡና የወርቅ ቁልፍ ነው ከሚለው ጋር ይሄዳል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልብ ካላየ አይን አይፈርድም

**ልብ ካላየ አይን አይፈርድም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ
:  ልብ ካላየ አይን አያይም

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልጅ ለናቷ ምጥ አስተማረች

ርጉሙ፡
: በተፈጥሮ ወይም በተለምዶ ከሚከሰት የተገላቢጦሽ የሆነን ነገር ለማሳየት የሚጠቅም አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልጅ ምን ቢሮጥ አባቱን አይቀድምም

ርጉሙ፡
:   ልጅ ቢሮጥ አባቱን አይቀድምም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልጅ ሳለህ አጊጥ ሞል ሳይዘጋ ሸምት

**ልጅ ሳለህ አጊጥ ሞል ሳይዘጋ ሸምት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ጀንበር ሳለች ሩጥ ፤እናት ሳለች አጊጥ ነው የሚባለው፡፡ሞልና ልጅነት አይገነናኝም፡፡ማጌጥ በወጣትነት ነው እንጅ በልጅነት አይደለም ፡፡'''ልጅ ሳለህ አጊጥ ሞል ሳይዘጋ ሸምት''' የሞኝ ተረት ነው፡፡
  
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ልትደርቅ የደረሰች ምንጭ ጭልጭል ትላለች

**ልትደርቅ የደረሰች ምንጭ ጭልጭል ትላለች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ልትደርቅ የደረሰች ምንጭ ጭልጭል ትላለች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ልትደርቅ የደረሰች ምንጭ ጭልጭል ትላለች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ልታልፍ የደረሰች ሕይወት በትንሹ አለሁ አለሁ ትላለች።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፫፭

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ልጅን አሳዳጊ እሳትን ውሀ ያጠፋዋል

ርጉሙ፡
:  አሳዳጊ የበደለው ልጅ ሲያድግ መልካም ሁኔታ አይገጥመውም። በጥሩ ሁኔታ ሰወች ልጆቻቸውን እንዲያሳድጉ የሚመክር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልጅና ወረቀት የያዘውን አይለቅም

ርጉሙ፡
:  ጅልና ወረቀት የያዘውን አይለቅም ። ችክ /ምንችክ ያለ ባህርይን መግለጫ ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልጅ ያቦካው ለእራት አይሆንም

**ልጅ ያቦካው ለእራት አይሆንም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
 
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ልጅ ደረሰ ቤት ፈረሰ

**ልጅ ደረሰ ቤት ፈረሰ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ልጆች ሲያድጉ የራሳቸውን ቤት ይይዙና የወላጆቻቸን ቤት ለቀው ይሄዳሉ 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልጅ ይወለዳል ከቦዝ ላም ይገዛል ከወንዝ

**ልጅ ይወለዳል ከቦዝ ላም ይገዛል ከወንዝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሎሚ ቢያብብ ቢኖርና መልካም ሽታ ቢሰጥ መኮምጠጡን አይተውም

**ሎሚ ቢያብብ ቢኖርና መልካም ሽታ ቢሰጥ መኮምጠጡን አይተውም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:   የሁሉ ነገር ዋና ባህርይ አለው በሌላ ጊዜያዊ ሂደቶች ቢደበቁም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላላወቀው ፎገራ ዱር ነው

**ላላወቀው ፎገራ ዱር ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ፎገራ ለጥ ያለ ሜዳ አገር ነው። ስለዚህም አባባሉ አባይን ያላየ ምንጭ ያመሰግናል ከሚል ጋር ይሄዳል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ላንተ መምከር ጥቁር ድንጋይ ላይ ውሀ ማፍሰስ ነው

**ላንተ መምከር ጥቁር ድንጋይ ላይ ውሀ ማፍሰስ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:  ውሃ ቢወቅጡት እምቦጭ ወይም አይገባህም፣ አትረዳም፣ አትሰማም፣ አታዳምጥም  ለማለት ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ግሸን ተራራ

350px|right|thumb| አምባ ግሸን በቀደምት ዘመናት

**ግሸን ተራራ** በአሁኑ ደቡብ ወሎ የሚገኝ ጥንታዊና ታሪካዊ ተራራ ነው።  የታሪካዊነቱ ምንጭ የዕርስ በርስ ጦርነትን ለማስወገድ ሲባል እንደ ደብረ ዳሞ (ትግራይ) እና ወህኒ (ጎንደር) የነገስታት ወንድ ተገዳዳሪ ዝርያወች በአምባው ላይ ይታሰሩ ስለነበር ነው።   አጼ ጅን አሰገድ  ወንድሞቻቸውንና  ወንድ ልጆቻቸውን በአምባ ግሸን እንዳሳሰሩ በዜና መዋዕላቸው ላይ ሰፍሮ ይገኛል።  ሆኖም ግን ይህን ስራ እኒህ  ንጉስ ያስጀምሩት ወይም ከሳቸው በፊት ይጀመር በታሪክ ተመዝግቦ የተገኘ እርግጠኛ ማስታወሻ የለም። በዚህ አምባ ላይ ለመጨረሻ ጊዜ ወንድ የነገስታት ዘሮችን ያሳሰሩ ንጉስ አጼ ናዖድ ነበሩ። በፖርቱጊዝ ተጓዦች ምክንያት ተራራው በጥንቶቹ አውሮጳውያን ዘንድ ታዋቂነትን አትርፎ ነበር። የዚህ ዘመን አውሮጳወች በግሸን ሳይሆን አምባ አማራ በማለት ያውቁት ነበር።  ጆህን ሚልተን የተሰኘው የእንግሊዙ ታዋቂ ገጣሚ  ይህ በርግጥም የጠፋው የገነት ተራራ ነው በሚል አስተሳሰብ  በ1664 ስለተራራው እንዲህ ሲል ገጥሟል፦
 
:Nor where Abassin Kings thir issue Guard, 
:Mount Amara, though this by som suppos'd
:True Paradise under the Ethiop Line
:By Nilus head, enclosd with shining Rock,
:A whole days journy high, but wide remote'' 

ሌላው ታዋቂው የእንግሊዝ ደራሲ ኮልሪጅ እንዲሁ ስለዚህ ተራራ ገጥሟል። አህመድ ግራኝ አምባውን ለመያዝ ሁለት ጊዜ ሞክሮ ሳይሳካለት በሶስተኛው ግን በመቻሉ የተራራውን ኗሪወች በሙሉ እንደገደለ ዜና መዋዕሉ ያትታል።

ስዕል:ግሸን ቤተክርስቲያን.jpg| ግሸን ቤተክርስቲያን
ስዕል:GishenWay.jpg|ወደ ግሸን ደብረ ከርቤ የሚያሻግረው ብቸኛው መንገድ]]


## ማጣቀሻ

መደብ:የኢትዮጵያ ተራሮች
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:ግሸን ተራራ
ደብረ ዳሞ

**ደብረ ዳሞ** በ6ኛው ክፍለ ዘመን የተቆረቆረ ገዳምና ይህ ገዳም የሚኖርበት ተራራ ስም ነው ። ደብረ ዳሞ ከአዲግራት በስተምዕራብ በመካከለኛው
ትግራይ ይገኛል። 

ከተራራው ቀጥ ብሎ ለመውጣት አዳጋችነቱ የተነሳ ወደገዳሙ ለመድረስ ከቆዳ በተሰራ ገምድ ላይ መንጠላጠል ግድ ይላል። ቤተ ክርስቲያኑ በኢትዮጵያ ውስጥ ጥንታዊ የአሰራር ዘዴን ተከተሎ እስካሁን ዘመን ድረስ በመዝለቅ ቀደምትነት ስፍራን ይዞ ይገኛል ። የተሰራውም በአቡነ አረጋዊ በ6ኛው ክፍለ ዘመን እንደነበር ትውፊት አለ። ቶማስ ፓከናም የተባለው የታሪክ ተመራማሪ አምባው እንደ ወህኒና አምባ ግሸን ወንድ የነገስታት ዝርያወችን ለማሰሪያነት ያገለግል እንደነበር ትውፊት እንዳለ በጥናት ደርሶበታል።  የገዳሙ ውጫዊ ወለሎች በጥንቱ ዘመን ዘዴ፣ የኖራ ድንጋይንና የጥድ እንጨትን በማፈራረቅ የተሰራ ነበር። ይህም በስነ ህንጻ ጥበበ አክሱማዊ ዘዴ አሰራር ይባላል።

እዚህ አምባ ላይ የሰውም ሆነ የእንስሳ ሴቶች መውጣት አጥብቆ የተከለከለ ነው። ሆኖም ግን በግራኝ አህመድ ወረራ ወቅት ንግስት ሰብለ ወንጌል እና ደንገጡሮቻ እዚህ አምባ ላይ በመጠለል ከሞት ድነዋል። ተራራው ላይ ምንጭና እህል የሚዘራበት ሰፊ መሬት ስለነበር ፖርቱጋሎቹ እነ ክሪስታቮ ደጋማ ከአምባው ደርሰው ንግስቲቱ እንድትወርድ እስከአሳመኗት ድረስ የግራኝን ሰራዊት ከዚህ አምባ ላይ ሆና መከላከል ችላለች።


ስዕል:Debre_damo.jpg|ደብረ ዳሞ አምባ ከሩቁ - ምኩራቡ በሁሉም አቅጣጫ አንድ አይነት ኩርባ ያለው የተፈጥሮ ቅጥር ነው
ስዕል:Debre Damo Acces.jpg|ደብረ ዳሞ መወጣጫ ጠፍር


 

## ማጣቀሻ
## References

መደብ:የኢትዮጵያ ተራሮች
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:ትግራይ
መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
ወህኒ

300px|right|thumb|በቀኝ በኩል፡ አምባ ወህኒ
የ**ወህኒ** ተራራ በስሜን ጎንደር የሚገኝ ሲሆን በአጼፋሲለደስ ዘመን ለመጀምሪያ ጊዜ ለተገዳዳሪ የነገስታት ወንድ ዘሮች እንደ እስር ቤት አገልግሏል። ይህም እርስ በርስ ጦርነትን ከወደፊቱ ለማስቆም ነበር።

ፋሲል ልጁ ዳዊት ሲያምጽ ለመጀመሪያ ጊዜ በእስር ወደዚህ ተራራ ልኮታል። የዚህ ስርዓት ምንጭ ቀደምቱ የደብረ ዳሞ እና ግሸን አምባ ዘይቤ ነበር።  አጼ ፋሲል ይህን ተራራ ለእስር ቤት ከተጠቀሙበት ጀመሮ  እስከ ዘመነ መሳፍንት  (በተለይ 1790) ድረስ አምባው  በዚህ መልኩ አገልግሏል።  በአሁኑ ዘመን የተለያዩ ሰወች ተራራውን ለመውጣት ሞክረው ከአንድ ሰው በስተቀር አልቻሉም ፤ በድሮው ዘመን ግን ቤ/ክርስቲያን እና ቤተ መንግስት በተራራው ላይ ተሰርቶ ነበር። ፍርስራሾቹም አሁን ድረስ በምኩራቡ ይገኛሉ።

ስዕል:Ambawehni.JPG|አምባ ወህኒ ላይ ተሰርቶ የነበረው ቤ/ክርስቲያን ፍርስራሽ በ1950ወቹ በሄሊኮፕተር ፎቶ እንደተነሳ


መደብ:የኢትዮጵያ ተራሮች
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:ጎንደር
ሰሜን ተራራ

የ **ስሜን ተራራ** በሰሜን ጎንደር የሚገኝ የተራሮች ሰንሰለት ሲሆን ከኢትዮጵያ ከፍተኛው ተራራ ራስ ዳሸን  በዚሁ ሰንሰለት መካከል ይገኛል።  ይህ የተራራ ሰንሰለት ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ የሚገኙ እንስሳቶችን (እንደ ዋልያ፣ ቀይ ቀበሮ፣ ጭላዳ ዝንጀሮ፣ ወዘተ...) የመሳስሉ ዝርያዎችን አቅፎ ይዟል።  የጥንቱ ግሪክ ጸሐፊ hamad በድርሰቶቹ ውስጥ የግሪኮቹ አማልዕክት በረዶ በበዛበት የኢትዮጵያ ተራሮች እረፍታቸውን እንደሚያሳልፉ መዝግቧል። በአንድ አንድ ተመራማሪወች ዘንድ ይህ ተራራ የስሜን ተራሮች ሰንሰለት ነው ተብሎ ይታመናል።

መደብ:የኢትዮጵያ ተራሮች
የኢትዮጵያ ካርታ 1592

## ስለ ካርታው ትችት ና ቁም ነገር
left|600px|thumb|  በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የኢትዮጵያ ካርታ 1459 ሀ

የየኢትዮጵያ ካርታ 1459 ካርታ በፍራ ማውሮ የተሳለው መረጃ በዘመናዊ ካርታ ተተርጉሞ በታሪክ ተመራማሪወች እንደቀረበ።

500px|left|thumb| የፍራ ማውሮ ካርታ በዘመናዊ ካርታ ተተርጉሞ

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ግሸን ደብረ ከርቤ ማርያም

250px|right|thumb|ግሸን ደብረ ከርቤ ማርያም ቤ/ክርስቲያን
**ግሸን ደብረ ከርቤ ማርያም** በአሁኑ ወሎ ዞን፣ አምባሰል ወረዳ ውስጥ ግሸን ተራራ አናት ላይ የምትገኝ ቤ/ክርስቲያን ናት። ለዚች ቤ/ክርስቲያን መግቢያ አንድ  መንገድ ብቻ ነው።  እንደ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ትውፊት ይች ቤተ ክርስቲያን በየዘመኑ የተለያየ ስያሜን አግኝታለች።

*ከአጼ ድልናአድ ዘመን  (866 ዓ.ል) እስከ 11ኛው ክፍለ ዘመን በአሁኑ ስያሜ (ደብረ ከርቤ) ትታወቅ ነበር።
*በ11ኛው ክፍለ ዘመን አጼ ላሊበላ ከቋጥኝ ድንጋይ ፈልፍለው እግዚአብሔር አብ የተሰኘ ቤ/ክርስቲያን በዚሁ ቦታ ሲያሰሩ ደብረ እግዜአብሔር በሚል ስም ታወቅፕች። ብዙ ሳይቆይ ግን ደብረ ነገስት ተባለች።
*በ1446 አጼ ዘርአ ያዕቆብ ግማደ መስቀሉን በዚህ ስፍራ ሲያርፍ ደብረ ነገስት መባሏ ቀርቶ ደብረ ከርቤ ተባለች። በዚህ ጊዜ የነበረው የቤ/ክርስቲያኑ አስተዳዳሪ መምህረ እስራኤል ዘ ደብረ ከርቤ ይባል ነበር።
*አጼ ዘርዓ ያዕቆብ ግማደ መስቀሉን ይዘው እየገሰገስገሱ ስለመጡ በግዕዙ "ገሰ" ወይም በአማርኛው "ገሰገሰ" የሚለው ቃል ለቦታው ስያሜ ሆነ። በዘመናት ሂደት ገስ ወደ ግሸን የሚለው ስያሜ ተዛወረ። አካባቢው በዚህ ስም ታወቀ።

## የደብሩ መመስረትና የ[[መስቀል]] በዓል
እንደ ቤተ ክርስቲያኒቱ ትውፊት፣ የግሸንን ደብር የመሰረታት አንድ ጻድቅ መነኩሴ ነበር። ይኽውም  በ514 ዓ.ም፣ ከዘርዓ ያዕቆብ መነሳት 900 አመት በፊት ነበር። የሆኖ ሆኖ አካባቢው በአሁኑ ዘመን የሚታውቀው የኢየሱስ ክርስቶስን ግማደ መስቀል በማኖሩ ነው። አጼ ዘርአ ያዕቆብ በነገሱ ዘመን ወደ ፉንግ ስናር ሄደው ግማደ መስቀሉንና ሌሎች ብዙ የቤ/ክርስቲያን ውድ ንዋያትን አምጥተው መስከርም 21፣ 1446 ዓ.ም  ወደ ደብሩ በመውጣት በዘመኑ የነበሩትን አብያተ ክርስቲያናት እንደገና በማነጽ፤ በኋላም በእግዚአብሔር አብ ቤ/ክርስቲያን ጥግ በጥንቃቄ ጉድጓድ አስቆፍረው መስቀሉን በማስቀበርና ባለቤታቸው ንግስት እሌኒ ደብረ ከርቤ ማርያም ቤ/ክርስቲያንን እንደገና በማሳነጽ ከፍተኛ ስራ አከናወኑ። ከ5 አመት በኋላ መስከርም 21፣ 1449 ጀምሮ የመስቀል በዓል በዚህ ዕለት መከበር ተጀመረ።

## ተጨማሪ ንባብ
*

መደብ:ግሸን ተራራ
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ሻታውኳ

thumb|300px|በ1890 ዓ.ም. ግድም ሴቶች በሻታውኳ ሙዚቃ ሲያጫውቱ

**ሻታውኳ** በአሜሪካ አገር በ1866 ዓ.ም. የተመሰረተ የትምህርት እንቅስቃሴ ነው። በተለይ የታወቀው በ19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻና በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመርያ ሲሆን፣ አንዳንድ የሻታውኳ ተቋም እስከ ዛሬው ድረስ ስብስባ ያደርጋል። ሻታውኳ ከማስተማር በላይ ብዙ አይነት ባህላዊ መዝናናት፣ ንግግር፣ ሙዚቃ፣ ስብከት፣ ወዘተ. በማቅረቡ በተለይ ይታወቅ ነበር። 

«ሻታውኳ» በየበጋው ወቅት ወራት (ጁን፣ ጁላይና ኦገስት) የተሰበሰበ ማኅበር ነበር። መጀመርያው ማኅበር በሻታውኳ ሐይቅ፣ ኒው ዮርክ ክፍላገር ነበረ። (የሐይቁ መሃል ከጫፎቹ ይልቅ ጠባብ ስለሆነ፣ የ*ሻታውኳ* ትርጉም በኗሪዎች ቋንቋ «የታሰረ ከረጢት» ነው።) ይኸው ሻታውኳ ማኅበር «የእሁድ ትምህርት ቤት» (የክርስትና ትምህርት) አስተማሪዎች መልመጃ እንዲያገኙ የታሰበ «የክረምት ሠፈር» (*ካምፕ*) ነበር። መጀመርያው የሻታውኳ ተቋም የተመሠረተው በሜቶዲስት ሰባኪው ጆን ሄይል ቪንሰንት እና በንግድ ሽሪኩ ሉዊስ ሚለር ነበር። ይህም ተቋም በኒው ዮርክ እስካሁን ይገኛል። 

ለቤተሠብ ሁሉ ያገለገለ የትምህርት ክረምት ሠፈር ዕጅግ የተወደደ ሀሣብ ሆኖ፣ በአስር አመታት ውስጥ የሻታውኳ ማኅበሮች በአኅጉሩ በሙሉ ቶሎ ይስፋፋ ጀመር። በአገር ቤት በባቡር በሚደርሰው ሥፍራ አጠገብ ይገኙ ነበር። በቋሚ ሥፍራዎች ከተሰበሰቡት ሻታውኳዎች በላይ፣ በየመንደሩ በድንኳኖች የሚዛወሩ ሻታውኳዎች ነበሩ። ምንም ማእከላዊ ሥልጣን አልነበራቸውም፤ ስለዚህ «ነፃ ሻታውኳዎች» ተባሉ። አብዛኞቹ ሃይማኖታዊ ወይም የክርስቲያን መርሃግብር ቢኖራቸውም፣ ሌሎች ደግሞ በተለይ አለማዊ ዕውቀትና መዝናናት ያቅርቡ ነበር። 

በ20ኛው ክፍለ ዘመን መኪና፣ ራዲዮን፣ ፊልም፣ ቴሌቪዥንም ስለ ተፈጠሩ፤ ሕዝቡም በቀላሉ መዝናናትና ትምህርት ለማግኘት ስለ ቻሉ፣ በየጥቂቱ የዚህ አይነት መኅበር አስፈላጊነቱን ተወ። አሁን የሻታውኳ ታዋቂነት እጅግ ቀንሶ፣ ቢታወስ ለታሪካዊ ትዝታ ብቻ ይሆናል።

መደብ:ትምህርት
መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
መደብ:ባሕል
አልጎሪዝም

**አልጎሪዝም** የአንድን ስሌት ውጤትን በአጭርና ሊደጋገም በሚቻል መንገድ ለመፈታት የሚያስችል ዘዴ ነው። ብዙውን ጊዜ የኮምፒውተር ፕሮግራም ላይ አገልግሎት ቢውልም፡ የተለያዪ የሂሳብና የሳይንስን ችግሮች ለመፍታት ይጠቅማል።

መደብ:ኮምፒዩተር
መደብ:ሥነ ቁጥር
ተከዜ

400px|right|thumb| ተከዜ ወንዝ በ1810
**ተከዜ ወንዝ** ከላስታ ተራሮች በተለይ ቀጭን  ተራራ ፈልቆ ወደ ምዕራብ በመፍሰስ አቅጣጫውን ቀይሮ ወደ ሰሜን ከሄደ በኋላ እንደገና ወደ ምዕራብ  በመመለስ ከአጥባራ ወንዝ ጋር ሱዳን ውስጥ ተገናኝቶ በመጨረሻ ከአባይ (ናይል) ጋር ይደባቃል። በአጠቃላይ 608 ኪሎ ሜትር ርዝመት ሲኖረው የተወሰነው ክፍሉ የአሁኑ ኤርትራንና ኢትዮጵያን ድንበር ይከልላል።

መደብ:የኢትዮጵያ ወንዞች 

ነጭ አባይ
መሄድ በጋ ነው መቀመጥ ክረምት ነው

**መሄድ በጋ ነው መቀመጥ ክረምት ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: የክረምትን ለጉዞ አስቸጋሪነት የሚያሳይ ይመስላል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልከ ጥፉ በስም ይደግፉ

**መልከ ጥፉ በስም ይደግፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: . መጥፎ ተግባር ያለውን ነገር በስም ሲያሞካሹ ያንን ጉዳይ ለመተችት የሚያገለግል
: . ( ስም ማውጣት አይገድም፣ ከልካይ ለውም)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልከ ጥፏ ቆንጆዋን አስናቀች

**መልከ ጥፏ ቆንጆዋን አስናቀች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:* (ሴቱ ብዙ እህሉ አንድ ሙያ     ያለው ይደነቃል) 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልካም ሴት ለባሏ ዘውድ ናት

**መልካም ሴት ለባሏ ዘውድ ናት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: የጥሩ ሚስትን ለባሏ ማደግ ወሳኝነትን ያመላክታል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይውላል

**መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይውላል**በምሣሌያዊ አነጋገር ሲፈታ

## ትርጉሙ
: ጥሩ ስራ አይቀበርም፣ ይልቁኑ ሲወደስ ይኖራል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይቆማል

**መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይቆማል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  መልካም ስም ከመቃብር በላይ ይውላል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልካም አባት ለልጆቹ እጁን ኪሱ ይከታል

**መልካም አባት ለልጆቹ እጁን ኪሱ ይከታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ጥሩ አባት ለልጆቹ ሲል ገንዘቡን አያባክንም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልኳ ባያምር አመሏ ይመር

**መልኳ ባያምር አመሏ ይመር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ጥሩ አመል/ባህርይ ያላትን ሴት ተፈላጊነት ያስገነዝባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልክ ታጥቦ አይጠጣ ወይ አይበላ

**መልክ ታጥቦ አይጠጣ ወይ አይበላ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: የመልክን ዋጋ አነስተኝነት የሚናገር ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልክ ስጠኝ እንጂ ሙያ ከጎረቤቴ እማራለሁ

**መልክ ስጠኝ እንጂ ሙያ ከጎረቤቴ እማራለሁ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: መልክ ታጥቦ አይጠጣ ወይ አይበላ የሚለውን ምሳሌ የሚቃወም። የመልክን ዋጋ ከፍ ከፍ የሚያረግ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መመራመር ያገባል ከባህር

**መመራመር ያገባል ከባህር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሰወች እንዳይመራመሩ የሚያገስጽ ተረትና ምሳሌ። በአሁኑ ዘመን ይህ አይነት ዘይቤ ኋላ ቀር ወይም ምንም ጥቅም የሌለው ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መሞት የፈለገ ግልገል ቀበሮ ቤት ሄዶ ይጨፍራል

**መሞት የፈለገ ግልገል ቀበሮ ቤት ሄዶ ይጨፍራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: በተፈጥሮዓቸው ጠላት የሆኑ ነገሮች ድንበር ከዘለሉ የሚገጥማቸውን መጥፎ ጉዳይ ለመግለጽ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ክብደት

**ክብደት** በአንድ ቁስ ላይ የመሬት ስበት የሚያሳርፍበት የጉልበት መጠን ማለት ነው። መሬት ላይ የአንድ ነገር ክብደት ከነገሩ ግዝፈት በንዲህ መልኩ ይለካል፦
:W = mg,
:* W ክብደት ነው
:* m የነገሩ ግዝፈት ነው
:* g= 9.8 m/s^2 ሲሆን በመሬት ስበት ምክንያት የሚፈጠረው የቁሶች ፍጥንጥነት ነው;

በርግጥ ቁሶች በመሬት ብቻ ሳይሆን የሚሳቡት በሌሎችም ቁሶች ይሳባሉ። ይህ ክስተት ግስበት ይሰኛል። ለምሳሌ በጨረቃ ወይም ፀሐይ ወይም ማርስ። ባጠቃላይ መልኩ ቁሶች በግስበት ሜዳ ውስጥ ሲገኙ የሚያርፍባቸው የስበት ጉልበት **ክብደት** ተብሎ ይታወቃል። 

የግስበት መጠን ከአንድ ቁስ መካከለኛ ቦታ እየራቅን በሄድን ቁጥር በርቀቱ ስኩየር መጠን ግስበቱ እየደበዘዘ ይሄዳል። በዚህ ምክንያት የግስበቱ ሜዳ ደከመ እንላለን። የመሬትም ስበት ከባህር ወለል ተነስተን ወደ ተራራማው የምድር ክፍል እየወጣን ስንሄድ ግስበቷ እየደበዘዘ ይሄዳል። ስለዚህም የአንድ ቁስ ክብደት በተራራ ላይ ሲቀንስ በባህር ወለል ላይ ይጨምራል። ይህ ጸባይ ከግዝፈት ጋር ይለያያል። የአንድ ነገር ግዝፈት የትም ቦታ አንድ አይነት ነው።

መደብ:ሳይንስ
መቅረቧን ሳታውቅ እጇን ታጠበች

**መቅረቧን ሳታውቅ እጇን ታጠበች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሳይጠሩት አቤት ሳይልኩት ወዴት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መብላቷን ሳታውቅ እጇን ታጠበች

**መብላቷን ሳታውቅ እጇን ታጠበች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: መቅረቧን ሳታውቅ እጇን ታጠበች
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መቀመጥ በአልጋ ታላቅ ደጋ

**መቀመጥ በአልጋ ታላቅ ደጋ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሳንታ ክላውስ በአልጋው ላይ ፣ በእንቅልፍ ጅማሬ እና በህይወት መጨረሻ እና በአዲሱ ቀን መጀመሪያ ላይ ጭንቅላቱን ይመታል ፡፡
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መተው ነገሬን ከተተው

**መተው ነገሬን ከተተው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:* ( ሲወዛገቡ ከመኖር ሥራ አለኝ ማለትና ነገርን እርግፍ አድርጎ መተውን ያመለክታል) 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ኮኮብ

[thumb|right|400px| [ፕሌይድ የተሰኙት የከዋክብት ጥርቅም በታውረስ ረጨት። ከናሳ ፎቶ የተገኘ።]]

**ኮኮብ**፣ **ኮከብ** በግስበት ጓጉሎና ታምቆ የተያዘ እጅግ ግዙፍ፣ ደማቅና ሞቃት የሆነ ከፍተኛ ኮረንቲ ያዝለ አየር ( ፕላዝማ) ስብስብ ነው። ለመሬት አሁን በጣም የቀረበው ኮኮብ እንግዲ ፀሐይ ነው። በአንዳንድ ጣቢያ ውስጥ ሁለት ከዋክብት አንድላይ ሲኖሩ ይህ ቅንጅ ኮከብ ይባላል።

400px|thumb|left|ክንጅ ኮከብ፤ ሁለት ከዋክብት በአንዱ ማእከል ዙሪያ በምኋር ሲመላለሱ

መደብ:ሥነ ፈለክ
መቼ መጣሽ ሙሽራ መቸ ቆረጠምሽ ሽንብራ

**አጥብቆ ያሰረ ዘቅዝቆ ይሸለማል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ
: ፍየል ከመድረሷ ቅጠል መበጠሷ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መካር የሌለው ንጉስ አለ አንድ አመት አይነግስ

**መካር የሌለው ንጉስ አለ አንድ አመት አይነግስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ለንጉስ ሳይቀር  የምክርን አስፈላጊነት የሚመክር ምሳሌ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መንገድ ካገር ልጅ ምክር ከጨዋ ልጅ

**መንገድ ካገር ልጅ ምክር ከጨዋ ልጅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሁለቱም ጥሩ ናቸው
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መወለድ ቋንቋ ነው

**መወለድ ቋንቋ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: . ደም ከውሃ ይወፍራል የሚለው አባባል ተቃራኒ፡
: ( ሰው የሚጠቃቀመው ተወላጅ በመሆን ሳይሆን አብሮ በማደግና በመደጋገፍ/በጎ ተግባር በመደራረግ መሆኑን ያመለክታል)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሚስቱን ገድሎ አማቱ ቤት ተሽሽገ

**ሚስቱን ገድሎ አማቱ ቤት ተሽሽገ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  መጥፎ ስራን ሰርቶ እተጎዳው ሰው ስር የሚሸሽግን ሰው የሚገልጽ 
:* (እጅ መስጠትን ያመለክታል)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሚስት ከፈቷት ባዳ ማሽላ ከተቆረጠ አገዳ

**ሚስት ከፈቷት ባዳ ማሽላ ከተቆረጠ አገዳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  የፍችን መቆራረጥ የሚያሳይ

* ( ላለፈ ክረምት     ቤት አይሰራም እንዲሉ ካለፈው የሚጠበቅ የለም)

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሚስቱ ደግ ስንዴ እራቱ ወይራ እንጨቱ ደስታ ነው እቤቱ

**ሚስቱ ደግ ስንዴ እራቱ ወይራ እንጨቱ ደስታ ነው እቤቱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  በዚህ ሚስቱ ክፉ ባቄላ እራቱ ብሳና እንጨቱ ሀዘን ነው እቤቱ ተቃራኒ የሚኖርን ደስተኛ አባወራ የሚስል አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ማሞ ሌላ መታወቂያው ሌላ

**ማሞ ሌላ መታወቂያው ሌላ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ለተጠየቀው ነገር ያልተጠየቀውን ለሚመልስ ሰው ምላሽ። ፍየል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ማሽላ ሲያር ይስቃል

**ማሽላ ሲያር ይስቃል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ማሽላ እያረረ ይስቃል። የንዴት ሳቅ የሚስቅን ሰው መግለጫ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ማን ያውራ የነበረ ማን ይጨፍር የሰከረ

**ማን ያውራ የነበረ ማን ይጨፍር የሰከረ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ማን ያውራ የነበር ማን ያርዳ የቀበረ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ምላጭ ቢያብጥ በምን ይበጡ ውሀ ቢያንቅ በምን ይውጡ

**ምላጭ ቢያብጥ በምን ይበጡ ውሀ ቢያንቅ በምን ይውጡ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  አንድ የምንጠብቀው ነገር ተገላቢጦሽ ሆኖ ስናገኘው የቱን ያክል ግራ እንደሚያጋባ የሚያሳይ ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ማን ያውራ የነበረ ማን ያርዳ የቀበረ

**ማን ያውራ የነበረ ማን ያርዳ የቀበረ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ስለተወሰነ ክስተት በጊዜውና በቦታው የነገረ ሰው ቢናገር ያምርበታል። ሌሎች ግን ገማቾች እና በርግጥም እንደ አይን እማኞች ተዓማኒነት የላቸውም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ምን ቢያርሱ እንደጎመን አይጎርሱ

**ምን ቢያርሱ እንደጎመን አይጎርሱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ ==ሕይወት
:( ተዘርቶ ወይም በገቦው የሚበቅል ተቀንጥሶም መልሶ የሚደርስ የችግር ጊዜ ደራሽ እንደልብ የሚያገኙት መሆኑን ያመለክታል)  
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ምንም ቢጠም መንገድ ምንም ቢከፋ ዘመድ

**ምንም ቢጠም መንገድ ምንም ቢከፋ ዘመድ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ደም ከውሃ ይወፍራል ከሚለው አባባል ጋር የሚሄድ። ዝምድና ቋንቋ ነው ከሚለው ጋር ግን ተቃራኒ አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ምን ቢፋቀሩ አብረው አይቀበሩ

**ምን ቢፋቀሩ አብረው አይቀበሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሞት በግል የሚደርስ መጥፎ ክስተት መሆኑን የሚያሳይ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ምከረው ምከረው እንቢ ካለህ መከራ ይምከረው

**ምከረው ምከረው እንቢ ካለህ መከራ ይምከረው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  አንድን ሰው የሚቻለንን ያክል ብቻ እንድንመክር እና እምቢ ካል ግን በራሱ እንዲማር እንድንተወው የሚመክር ምሳሌ።
:  (ከችግር ይማር)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሞኝ ሲስቁበት የሳቁለት ይመስለዋል

**ሞኝ ሲስቁበት የሳቁለት ይመስለዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  አንድ አንድ ሰወች እራሳቸውን ስለማያውቁ ስለራሳችው ተግባር የመረዳት አቅሙ ያንሳቸዋል። ይህን ጉዳይ በሚገባ የሚገልጽ ምሳሌ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሞኝ እከኩን እያየች ስትስቅበት ወደደችኝ ብሎ ይፈነድቃል

**ሞኝ እከኩን እያየች ስትስቅበት ወደደችኝ ብሎ ይፈነድቃል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሞኝነት እራስን አለማወቅ እንደሆነ የሚያሳይ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሞኝ ውሀ ሲወስደው ይስቃል

**ሞኝ ውሀ ሲወስደው ይስቃል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሞኝ እራሱን አያውቅም ስለዚህም እራሱ ላይ የሚፈጸምበትን በደልም ሆነ ጥሩ ነገር የመረዳት ችግር አለበት።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሞኝና ወረቅት የያዘውን አይለቅም

**ሞኝና ወረቅት የያዘውን አይለቅም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ችክ ያለን ሰው ለመግለጽ/ለመገሰጽ የሚረዳ ተረትና ምሳሌ።

* ( በቃል የተነገረ ይረሳል በወረቀት     ያለ ይወረሳል)

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ራስ ተላጭቶ ወለባ ልባልባ ታጥቆ አዛባ

**ራስ ተላጭቶ ወለባ ልባልባ ታጥቆ አዛባ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:
(ማያምር ነገር ለሚስትህ አትንገር)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ራስ ሳይጠና ጉተና

**ራስ ሳይጠና ጉተና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ትለብሰው የላት ትከናነበው አማራት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰለሞን ሳባን ውሀ ባያስጠማት ኖሮ የሱ ጥም ባልበረደ ነበር

**ሰለሞን ሳባን ውሀ ባያስጠማት ኖሮ የሱ ጥም ባልበረደ ነበር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ንግስት ሳባ ውሃ ጠምቷት ማታ ላይ ውሃ ለማግኘት ስትሄድ ሰለሞን እንደተገናኛት ከሚያስታውሰው ትውፊት የተወሰደ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰውን ፈላጊ በምርጫ ይሽነፋል

**ሰውን ፈላጊ በምርጫ ይሽነፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ሰውን ፈልግ በምርጫ
## ትርጉሙ
: 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰሎሞን ተካልኝ

**ሰሎሞን ተካልኝ** አቋም የለለው ፖለቲከኛ ዘፋኝ ከመሆኑ በፊት ከተዋጣላቸው ኢትዮጵያዊያን ዘፋኞች አንዱ ነበር። ሰሎሞን በተለይ በ70ዎቹ ውስጥ «ወደድ ወደድ» የተባለው ዘፈኑ ነበር ወደ እውቅና ብቅ ያረገው። ሰሎሞን ኢሕአዴጎች ኢትዮጵያን እንደተቆጣጠሩ በስደት ወደ አሜሪካን አገር ሎሳንጀለስ ከተማ ከመጣ በኋላ «ሁሉም ዜሮ ዜሮ» የሚል ዘፈኑን አውጣና ታዋቂነቱን አተረፈ። ከዚያም ጊዜ ጀምሮ ሕይወቱን ከፖለቲካው ዓለም ሙሉ በሙሉ መዝፈቅ ብቻ ሳይሆን ዓላማውንና አቋሙን በመቀያየር በየጊዜው ዲያስፖራውን ግራ ሲያጋባ ኖሮአል። በራሱ ላይ ና  በእጁ የባንዲራ መሓረብ በማሰር በየአደባባዩ ከመታየቱም ሌላ በየራዲድዮ ጣቢያዎችና በየፓልቶክ ሩም ውስጥ ጸረ ኢሕአዴግ አስተያየቶች እየሰጠ ከዘፋኝነት ወደ ሙሉ ጊዜ ፖለቲከኛነት በይፋ ተሸጋገረ። በዚህም ሳያበቃ በ2007 እ.ኤ.አ. ወደ አሥመራ በመጓዝ ከአቶ እሳያስ አፈወርቂ ጋር በመገናኘት እንዴት ወያኔ መወገድ እንዳለበት ተመካከረ። ከአቶ ኢሳያስና ከካቢኔ አባሎቻቸው ጋር አብረዋቸው የማስተዋሻ ፎቶም ተነሳ። በ3 ተከታታይ ልዩ ፕሮግራም በኤርትራ ቲቪ የአማርኛ ቋንቋ ሥርጭት አቶ መለስን እንዲሁም ወያኔን ሲዘልፍና ሚስጢር ብሎ ያለውን ሁሉ ተናገረ። አሬንጓዴ ነብራማ ወታደራዊ ዩኒፎርም ለብሶና ቀይ መለዮ አርጎ «የኢትዮጵያ አርበኞች ግንባር» ነን ከሚሉ ከብዙ መቶ ወጣቶች ጋር በዕንባ ስሜታዊ የሃገር ፍቅር ዘፈኖች ሲያዜም አመሸ። በፍጹም አልርሳችሁም እያለ ሁሉንም ሲያቅፍና አይዞአችሁ ሲል በቪዲዮ ማስታወሻ መቀዳቱ በዩ ቱብ ተመዝግቦ ይገኛል። 

በ2008 ድንገት ሰሎሞን ተካልኝ ብድግ ብሎ ጓዙን ጠቅልሎ ወደ አገር ቤት ገባ። በጊዜው ብዙዎቹን አስደነገጠ። ይሁን እንጂ ሰሎሞን ተካልኝ የተማመነውን ተማምኖ ኖሮአልና ከወያኔ ጋር ቅድመ ስምምነት አርጎ ኖሮ ገና አዲስ አበባ ኤርፖርት እንደደረሰ የመንግሥት ጋዜጠኞች መቅረጸ ድምጻቸውን ይዘው ጠበቁት። ገና እንደደረሰም መሬቱን ዝግ ብሎ ሳመ፡ ቀና ብሎ እጆቹን ወደ ላይ ዘረጋና ለዚያ ያበቃውን አምላኩን አመሰገነ። ከእንባው ጋር እየታገለም ውጭ አገር ባሳለፉት ዘመናት ሁሉ ስለ ኢሕአዴግ የተሳሳተ ግንዛቤ እንደነበረው ለመናገር አንድ ሰዓት ከ20 ደቂቃ ጊዜም አልፈጀበትም። ገና ቀና ብሎ በአቅራቢያው ያሉትንም ሰዎች በደንብ ሳይለይ የአገሪቱንም ዕድገት ማሞጋገስና ዲያስፖራውንም ለመወረፍ አፍታ አልፈጀበትም። 

ሰሎምን ተካልኝ እነኛ በንባ ሲቃ እየታጠበ ቃል የገባላቸውን የአሥመራ አርበኞች ወጣቶች ጉዳይ ረስቶ ዘንድሮ በተደረገው ምርጫ ኢሕአዴግ እንዲያሸንፍ የቅስቀሳ ዘፈን አውጥቶ አቶ መለስ ዜናዊን በማወደስ እንዲህ ሲል አቀነቀነ። 
> 

ሙሉ ዘፈኑን ለማየት የሚቀጥለውን ሊንክ ይጫኑ 
http://www.youtube.com/watch?v=js-VtDkMAvA

በመጨረሻም ይህች ግጥም ከዩ ቱብ ተወሰዳለችና መታሰቢያነቷ ለአቶ ሰሎሞን ተካልኝ ትሁን። 
http://www.youtube.com/watch?v=l79VeFNpXK0

መደብ:የኢትዮጵያ ዘፋኞች
ሰማይ አትረስ ንጉስ አትክሰስ

**ሰማይ አትረስ ንጉስ አትክሰስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሁለቱም የማይቻሉ ናቸው ወይም የማይቻልን ነገር ለመግለጽ የሚጠቅም በዚያውም ነገስታት የነበራቸውን ፍጹም አምባገነን ስልጣን የሚያሳይ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰርገኛ መጣ በርበሬ ቀንጥሱ

**ሰርገኛ መጣ በርበሬ ቀንጥሱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ቀሰስተኛ የሆንን ስራ መግለጫ። በጊዜው ያልተሰራ ነገር ግን ዘግይቶ በመጨረሻ ደቂቃ የተሰራን ስራ የሚያስተውል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰባት አመት ባይማሩ ሰባ አመት ይደንቁሩ

**ሰባት አመት ባይማሩ ሰባ አመት ይደንቁሩ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ያለመማርን ጉዳት የሚያስተውል አባባል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰነፍ ቢመክሩት ውሀ ቢወቅጡት

**ሰነፍ ቢመክሩት ውሀ ቢወቅጡት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሁለቱም ምንም ዋጋ የላቸውም ምክንያቱም ለውጥ አያመጡምና።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰነፍ ሴት ያገባ በሬው በሰኔ ገደል የገባ

**ሰነፍ ሴት ያገባ በሬው በሰኔ ገደል የገባ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:
(እሱም ገደል ይገባ ፣ ከነበሬውም ሞተልሽ ብሎ  መርዶ ሥጋ ይዞ ይገባ)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰነፍ በዓል ያበዛል

**ሰነፍ በዓል ያበዛል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ላለመስራት ብዙ በዓል የሚያከበር ሰው ከሃይማኖተኝነት አንጻር ሳይሆን  ከስንፍና አንጻር ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰነፍ ገበሬ ክረምት በጋው በጋው ክረምቱ

**ሰነፍ ገበሬ ክረምት በጋው በጋው ክረምቱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  በሚሰራበት ጊዜ የምይሰራ ሰውን ለመግለጽ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰኔ ሰላሳ የለውም ካሳ

**ሰኔ ሰላሳ የለውም ካሳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሰኔ ሰላሳ ትምህርት ቤት የሚዘጋበት ቀን ነበር። በዚህ ቀን ቂም ያለበት ተማሪ ቂሙን የሚወጣበት ነው ተብሎ ይታመናል።
( የቀን መጨረሻ አንድ ሰኔ የነቀለውን ሁለት ሰኔ አይመልሰውም)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰኔና ሰኞ

**ሰኔና ሰኞ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ድንገተኛ አጋጣሚ
## ምሳሌ
: ሳናስበው መገናኘታችን ሰኔና ሰኞ ሆነብኝ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰካራም ቤት አይሰራም

**ሰካራም ቤት አይሰራም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  የሰካራምን ፍሬ ቢስነት ያሳያል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው መሳይ በሸንጎ

**ሰው መሳይ በሸንጎ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  አሰምሳይ ሰው።
(ወረተኛ)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው በዋለበት ውሀ በወረደበት

**ሰው በዋለበት ውሀ በወረደበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:
(የሆነ ነገር ሳይሠራ ሳይጥል አያልፍም)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው ቢማር ቄስ እንጂ መላክ አይሆንም

**ሰው ቢማር ቄስ እንጂ መላክ አይሆንም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  የተማረም ቢሆን ስህተት ይፈጥራል። ሰው የጻፈውን ሙሉ በሙሉ ማመን ምክንያት የለውም። ሁሉም ስህተት ይሰራል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው ባለው ይሰለፋል

**ሰው ባለው ይሰለፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:* (ያለውን /ያቅሙን ከወረወረ     ፈሪ/ንፉግ አይባልም) 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰውን ሰው ናቀው የራሱን ሳያውቀው

**ሰውን ሰው ናቀው የራሱን ሳያውቀው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሰው እራሱን የማወቅ ችሎታው በጣም አንስተኛ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰውን ሰው ያሰኘው እቁብ ነው

**ሰውን ሰው ያሰኘው እቁብ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሰውን ሰው ያደረገው ስራ ነው ከሚለው የሌኒን መፈክር የተወሰደ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰውን ሲወዱ ከነንፍጡ እና ልጋጉ

**ሰውን ሲወዱ ከነንፍጡ እና ልጋጉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሰውን ሲወዱ ከነንፍጡ ከሚለው ጋር አንድ አይነት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳያሽ የበላ ዝንጀሮ ሲስል ያድራል

**ሳያሽ የበላ ዝንጀሮ ሲስል ያድራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: መሰራት ያላበትን ነገር ያልሰራ ሰው በኋላ ላይ መጎዳቱ አይቀርም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰውን ሲያማ ለእኔ ብለህ ስማ

**ሰውን ሲያማ ለእኔ ብለህ ስማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  በሌላው የሚደርስም በራስህ ላይ እንደሚደርስ እወቀው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው አለብልሀቱ ገደል መግባቱ አለጉልበቱ ውሀ መግባቱ

**ሰው አለብልሀቱ ገደል መግባቱ አለጉልበቱ ውሀ መግባቱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ብልሃት እና ጉልበት አስፈላጊ እንደሆኑ ያስረዳል። ብልሃት ብቻ ወይም ጉልበት ብቻ የሆነ ሰው መጨረሻው ገድል ወይም ውሃ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳትወልድ ብላ

**ሳትወልድ ብላ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ልጅ የማሳደግ ሃላፊነትን ከባድነት ያሳያል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው እንደ እውቀቱ ነው

**ሰው እንደ እውቀቱ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: የሰው ልጅ መለኪያው ዕውቀቱ ነው። ከሚያውቀው ውጭ ሊሆን አይችልም
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ዩ ቱብ

right|frameless|alt=opn|alyas
**ዩ ቱብ** በኮምፒዩተር የመጀመሪያውን ሙሉ ተንቀሳቃሽ ምሥል ማሳየት የቻለ ድረ ገጽ ነው። ድረ ገጹን ከዚህ የሚቀጥለውን ሊንክ ተጭነው ይመልከቱት።
ዩቲዩብ በGoogle ባለቤትነት የተያዘ የአሜሪካ የመስመር ላይ ቪዲዮ ማጋሪያ መድረክ ነው። በአለምአቀፍ ደረጃ ተደራሽ፣[ማስታወሻ 1] ዩቲዩብ በፌብሩዋሪ 14፣ 2005 በSteve Chen፣ Chad Hurley እና Jawed Karim፣ በሦስት የቀድሞ የፔይፓል ሰራተኞች ተሰራ። ዋና መሥሪያ ቤቱን በሳን ብሩኖ፣ ካሊፎርኒያ፣ ዩናይትድ ስቴትስ፣ ከጎግል ፍለጋ ቀጥሎ በዓለም ላይ በብዛት የተጎበኘው ድህረ ገጽ ነው። YouTube በየቀኑ ከአንድ ቢሊዮን ሰአታት በላይ ቪዲዮዎችን በጋራ የሚመለከቱ ከ2.5 ቢሊዮን በላይ ወርሃዊ ተጠቃሚዎች አሉት።[7] ከሜይ 2019 ጀምሮ ቪዲዮዎች በደቂቃ ከ500 ሰአታት በላይ ይዘት ባለው ፍጥነት ወደ መድረክ እየተሰቀሉ ነበር [8][9] እና ከ2021 ጀምሮ በአጠቃላይ ወደ 14 ቢሊዮን የሚጠጉ ቪዲዮዎች ነበሩ።[9]

በጥቅምት 2006፣ ዩቲዩብ በ1.65 ቢሊዮን ዶላር (በ2023 ከ2.31 ቢሊዮን ዶላር ጋር እኩል) በGoogle ተገዛ።[10] ጎግል ከማስታወቂያዎች ብቻ ገቢ የሚያስገኝበትን የዩቲዩብን የንግድ ሞዴል አስፍቶ የሚከፈልበትን እንደ ፊልሞች እና በዩቲዩብ የተዘጋጁ ልዩ ይዘቶችን ለማቅረብ። እንዲሁም ያለማስታወቂያ ይዘት ለመመልከት የሚከፈልበት የደንበኝነት ምዝገባ አማራጭ የሆነውን YouTube Premium ያቀርባል። ዩቲዩብ የጎግል አድሴንስ ፕሮግራምን አካቷል፣ ለYouTube እና ለተፈቀደላቸው የይዘት ፈጣሪዎች ተጨማሪ ገቢ አስገኝቷል። በ2022፣ የዩቲዩብ አመታዊ የማስታወቂያ ገቢ ወደ 29.2 ቢሊዮን ዶላር አድጓል ይህም ከ2020 ከ9 ቢሊዮን ዶላር በላይ ብልጫ አለው።[1][11]

ዩቲዩብ በጎግል ከተገዛበት ጊዜ ጀምሮ ከዋናው ድረ-ገጽ ባሻገር ወደ ሞባይል አፕሊኬሽኖች፣ የአውታረ መረብ ቴሌቪዥን እና ከሌሎች መድረኮች ጋር የመገናኘት ችሎታ ተዘርግቷል። በዩቲዩብ ላይ ያሉ የቪዲዮ ምድቦች የሙዚቃ ቪዲዮዎችን፣ የቪዲዮ ክሊፖችን፣ ዜናዎችን፣ አጫጭር እና ባህሪ ያላቸው ፊልሞችን፣ ዘፈኖችን፣ ዘጋቢ ፊልሞችን፣ የፊልም ማስታወቂያዎችን፣ ቲሴሮችን እና የቲቪ ቦታዎችን፣ የቀጥታ ስርጭቶችን፣ ቪሎጎችን እና ሌሎችንም ያካትታሉ። አብዛኛው ይዘት የሚመነጨው በ"YouTubers" እና በድርጅት ስፖንሰሮች መካከል ያለውን ትብብር ጨምሮ በግለሰቦች ነው። የተቋቋሙት የሚዲያ፣ ዜና እና መዝናኛ ኮርፖሬሽኖች ብዙ ተመልካቾችን ለመድረስ በዩቲዩብ ቻናሎች ላይ ታይነታቸውን ፈጥረዋል እና አስፍተዋል።

ዩቲዩብ ከዚህ በፊት ታይቶ የማይታወቅ ማህበራዊ ተጽእኖ አሳድሯል፣ ታዋቂ ባህል፣ የኢንተርኔት አዝማሚያዎች እና ባለብዙ ሚሊየነር ታዋቂ ሰዎችን መፍጠር። መድረኩ ምንም እንኳን እድገትና ስኬት ቢኖረውም አንዳንድ ጊዜ የተሳሳቱ መረጃዎችን ለማስፋፋት ፣የቅጂ መብት ያለው ይዘትን ለማጋራት ፣የተጠቃሚዎችን ግላዊነት በመጣስ ፣ሳንሱርን በማስቻል ፣የህፃናትን ደህንነት እና ደህንነትን አደጋ ላይ የሚጥል ፣እና ወጥነት የጎደለው ወይም የተሳሳተ የመድረክ አተገባበርን በማሳተፍ ትችት ይሰነዘርበታል።

## ድር ጣቢያ
* http://www.youtube.com
* http://m.youtube.com

sira

መደብ:ኢንተርኔት
ሰው ከሞተ የለ ንስሀ ከፈሰሰ አይታፈስ ውሀ

**ሰው ከሞተ የለ ንስሀ ከፈሰሰ አይታፈስ ውሀ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:
(የማይያዝ የማይጨበጥ ነገር አይጨበጥም አይያዝም)
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰው ጥራ ቢሉት መራራን ጠራት

**ሰው ጥራ ቢሉት መራራን ጠራት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሰጋ ጥራ ቢሉት ጣፊያ አንድ አለ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሲሉ ስምታ ዶሮ ሞተች ዋና ገብታ

**ሲሉ ስምታ ዶሮ ሞተች ዋና ገብታ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሲሉ ሰምታ ዶሮ ታንቃ ሞተች
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሲመክሩት ያልሰማ ሲያጮሉት ይሰማ

**ሲመክሩት ያልሰማ ሲያጮሉት ይሰማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ከምከረው ምከረው አለዚያ መከራ ይምከረው ከሚባለው አባባል ጋር ይቀራረባል  ነገር ግን ይህኛው የጉልበትን መጠቀም ይመክራል።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሲሮጡ የታጠቁት ሲሮጡ ይፈታል

**'' የ[[አማርኛ]] [[ምሳሌ]] ነው።

== ትርጉሙ ==

: 

**ሲሮጡ የታጠቁት ሲሮጡ ይፈታል''' የአማርኛ ምሳሌ ነው።

ይህ ማለት በችኮላ ይተሰራ ነገር ኣያዋጣም ወይም ኣይበረክትም ማለት ነው:: ሁልግዜ ልብ ብለህ ስራ:: 

Direct translation in English is: 

"That which is buckled while running, will become undone while running."

Meaning: something done in a hurry will be precarious and not long lasting.

## ትርጉሙ
: የነቶል ቶሎ ቤት ግድግዳው ሰንበሌጥ

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል

**ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  በሹመት ጊዜ ጥቅምን ማግበስበስ የሚመክር ግን በአሁኑ ዘመን ይህ አይነት አስተሳሰብ ጉቦኝነትና የሞራል መላሸቅን እንደሚያመጣ ስለታወቀ በርግጥም ኋላ ቀር ተረትና ምሳሌ ነው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሲበሉ አድርሱኝ ሲጣሉ መልሱኝ

**ሲበሉ አድርሰኝ ሲጣሉ መልሰኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ
: ሲበሉ አድርሰኝ ሲጣሉ መልሰኝ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሲታጠቡ እስከ ክንድ ሲታረቁ ከሆድ

**ሲታጠቡ እስከ ክንድ ሲታረቁ ከሆድ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ቂም ሳይይዙ ሙሉ ዕርቅ ያስፈልጋል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሲያዩት ያላማረ ሲበሉት ያቅራል

**ሲያዩት ያላማረ ሲበሉት ያቅራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  የመጀመሪያ ገጽታ ወሳኝ እንደሆነ የሚያሳይ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳያጣሩ ወሬ ሳይገሉ ጎፈሬ

**ሳያጣሩ ወሬ ሳይገሉ ጎፈሬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ለነገር የቸኮለን ሰው መግለጫ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይርቅ በቅርቡ ሳይደርቅ በቅርቡ

**ሳይርቅ በቅርቡ ሳይደርቅ በቅርቡ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሳይርቅ  በቅርቡ ሳይደርቅ በርጥቡ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይሰሙ ወሬ ሳይገሉ ጎፈሬ

**ሳይሰሙ ወሬ ሳይገሉ ጎፈሬ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ያልሰሙትን ሰማን ያልሆኑትን ሆንን ለሚሉ ሰወች መግለጫ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይቃጠል በቅጠል

**ሳይቃጠል በቅጠል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ከመሆኑ በፊት አቅድ ማውጣትን የሚመክር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይቸግር ጤፍ ብድር መከበር በከንፈር

**ሳይቸግር ጤፍ ብድር መከበር በከንፈር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሳቸገር ጤፍ ብድር ካረጁ መሞሸር
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይቸግር ጤፍ ብድር በስተርጅና ሙሽርና

**ሳይቸግር ጤፍ ብድር በስተርጅና ሙሽርና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሳይቸግር ጤፍ ብድር ካረጁ መሞሸር
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይከካ ተቦካ

**ሳይከካ ተቦካ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: በትክክል ያልተሰራ። ሆይ ሆይ ተብሎ በስነስርዓት ሳይሆን ለግብር ይውጣ የተሰራ ስራ።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይደግስ አይጣላም

**ሳይደግስ አይጣላም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ብዙ ጊዜ መጥፎ ነገር ከጥሩ ነገር ጋር ተቀላቅሎ በሂወት መከሰቱን የሚያስተውል ንግግር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሳይጠሩት ወይ ባይ ሳይሰጡት ተቀባይ

**ሳይጠሩት ወይ ባይ ሳይሰጡት ተቀባይ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሳይጠሩት አቤት የሰይጣን ጎረቤት
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴቱ ሲበዛ ጎመን ጠነዛ

**ሴቱ ሲበዛ ጎመን ጠነዛ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  በአንድ ስራ ላይ የአዋቂወች መብዛት ብዙ ጊዜ ለአላስፈላጊ ክርክር እንዲሁም ለመጥፎ ውጤት እንደሚያበቃ የሚያስተውል ንግግር።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴት ለቤት ወፍጮ ለዱቄት

**ሴት ለቤት ወፍጮ ለዱቄት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: አስፈላጊ ነገርን መግለጫ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴትና መሬት የማይችሉት የለም

**ሴትና መሬት የማይችሉት የለም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሴት ትዕግስተኛ ናት የሚል ምሳሌ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴት ሁሉን ቻይ ናት
ሴት በማጀት ወንድ በችሎት

**ሴት በማጀት ወንድ በችሎት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  የሴትና የወንድን የድሮ የስራ ክፍፍል   ያሳያል
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴት ሲበዛ ልማት ይፋጠናል

**ሴት ሲበዛ ልማት ይፋጠናል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ያለሴቶች ተሳትፎ አብዮቱ ግቡን አይመታም ከሚል መፈክር ጋር ተመሣሣይ ይዘት አለው።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴት ብታውቅ በወንድ ያልቅ

**ሴት ብታውቅ በወንድ ያልቅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: ሴቶች ሃሳብ ያፈልቃሉ ወንዶች ይተገብራሉ ከሚል የቆየ አስተያየት የፈለቀ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሴት አግብተው ሴት ቢወልዱ የት አለ ንግዱ

ሀብት**ሴት አግብተው ሴት ቢወልዱ የት አለ ንግዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
: 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ኢንተርሊንጉዋ

**ኢንተርሊንጉዋ** ከ1929 ዓ.ም. ጀምሮ የተፈጠረ ሰው ሠራሽ ቋንቋ ነው። ከኤስፔራንቶና ከኢዶ በኋላ በተናጋሪዎች ስፋት ሦስተኛው ሠው ሠራሽ ቋንቋ ነው። የተለቀመው በተለይ ከእንግሊዝኛ፣ ከፈረንሳይኛ፣ ከጣልኛ፣ ከእስፓንኛና ከፖርቱጊዝኛ ስለ ሆነ ቋንቋው ከሁሉ እንደ ሮማይስጥ ይመስላል። ከነዚህ 5 ልሳናት ቀጥለው ጀርመንኛና መስኮብኛ በ2ኛ ደረጃ የኢንተርሊንጉዋ ምንጮች ናቸው። የቋንቋው ስም ከሮማይስጥ ቃላት ** (መካከል) እና *lingua* (ልሳን) ደርሷል። በየአሕጉሩ ጥቂት ሰዎች ያውቁታል። 

መደብ:ሰው ሠራሽ ቋንቋዎች
ታኅሣሥ ፰

ታኅሣሥ ፰ ቀን
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፺፰ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፰ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፯ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም በወንድማማቾች መንግሥቱ ንዋይ እና ገርማሜ ንዋይ የተሰነጸጸው የታኅሣሥ ግርግር መፈንቅለ መንግሥት  ኃይል ተደምስሶ ንጉሠ ነገሥቱ ከብራዚል ተመልሰው በአስመራ በኩል አዲስ አበባ ገቡ።

*፲፱፻፹፰ ጋናዊው ኮፊ አናንድ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ ሆኑ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/December_17

*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20091217.html

መደብ:ዕለታት
ግንቦት ፳፬

ግንቦት ፳፬ ቀን

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፷፬ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፻፪ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፩ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፯፻፹፬ ዓ/ም -  ኬንታኪ የአሜሪካ መንግሥታት ኅብረት ፲፭ኛዋ አባል ሆነች።

*፲፯፻፹፰ ዓ/ም - ሚሲሲፒ የአሜሪካ መንግሥታት ኅብረት ፲፮ኛዋ አባል ሆነች።

*፲፱፻፶፫ ዓ/ም -  በ፳ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በትልቅነቱ በኢትዮጵያ ታሪክ አቻ የሌለው በ”ሪክተር” ሚዛን ስድስት ነጥብ ሰባት ያስመዘገበ የመሬት እንቅጥቅጥ ተከስቶ የማጀቴን ከተማ ሲደመስስ፣ በጎረቤቷ ካራቆሬ ደግሞ ከመቶ እጅ አርባ አምሥቱ መኖሪያ ቤቶች ወድመዋል። ከካራቆሬ በስተሰሜን የሚያልፈው ዋናው የአዲስ አበባ፦ አስመራ መንገድ እና ድልድዮችም እንቅጥቅጡ ባስከተለው የድንጋይ ናዳ ወደ አሥራ ሰባት ኪሎ ሜትር ርዝመት ላይ አደጋ ደረሰ።

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም  - ከዘጠኝ ወራት በኋላ ነጻነቷን የተቀዳጀችው ኬንያ፣ በዛሬው ዕለት እራሷን የማስተዳደር መብት ተፈቀደላት። ይሄንን ዕለት በየዓመቱ  “የማንዳራካ ቀን” በሚል ስያሜ ኬንያ ታከብረዋለች።

*፲፱፻፸፩ ዓ/ም - በቀድሞዋ ሮዴዚያ (አሁን ዚምባብዌ) በ፺ ዓመታት ለመጀመሪያ ጊዜ በጥቁሮች የሚመራ መንግሥት ሥልጣንን ጨበጠ።

*፲፱፻፸፪ ዓ/ም - ‘ሲ. ኤን. ኤን.’ (CNN) የተባለው የዜና ማሠራጫ ድርጅት ሥራውን ጀመረ።

*፲፱፻፺፫ ዓ/ም - የኔፓል አልጋ ወራሽ ልዑል ዲፔንድራ አባታቸውን ንጉሥ ቢሬንድራን፤ እናታቸውን ንግሥት አይስዋርያን እና ሌሎችንም ንጉሣዊ ቤተ ሰባቸውን ረሽነው ከገደሉ በኋላ እራሳቸውንም በጥይት አጠፉ።

## ልደት

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/June_1

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/1961

*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20100601.html

መደብ:ዕለታት
የኒውተን የግስበት ቀመር

ስለ ጽንሰ ሃሳቡ ማብራሪያ ግስበትን ይመልከቱ።

## የኒውተን ሂሳባዊ የግስበት ህግ ሒሳባዊ ቀመር

የኒውተን የግስፈት ህግ እንዲህ ሲባል ይቀመጣል፡

ማንኛውም ነጥብ ግዝፈት ሌላ ነጥብ ግዝፈትን   በግስበት ጉልበት ይስባል። ይህ ጉልበት በሁለቱ ነጥቦች ሰንጥቆ በሚያልፍ ቀጥተኛ መስመር  አቅጣጫ  ይከሰታል። ጉልበቱ ከሁለቱ ግዝፈቶች መጠን  ብዜት  ጋር ቀጥተኛ መመጣጠን ሲኖረው  በሁለቱ ቁሶች መካከል ካለው ርቀት ስኩየር ጋር የተገላቢጦሽ መመጣጠን ያሳያል።  በቀላሉ ሲጻፍ፡

:F = -G \frac{m_1 m_2}{r^2},\ 
:
* *F* በሁለቱ ነጥቦች መካከል ያለው የግስበት ጉልበት መጠን,
* *G*  የ ግስበት ቋሚ ቁጥር,
* *m*1 የመጀመሪያው ቁስ ነገር ግዝፈት መጠን,
* *m*2 የሁለተኛው ቁስ ነገር ግዝፈ መጠን , እና 
* *r*  በሁለቱ ቁሶች መካከል  ያለው የርቀት መጠንን ያሳያል።

ይህም በማናቸውም ቁሶች መካከል ያለን ግስበት የምናሰላበት ቀመር ነው።

## ግስበት በቬክተር
ጉልበት ቬክተር ከሚባሉ ብዜቶች አንዱ ነው። ስለዚህ ሙሉ በሙሉ ጉልበትን ለመግለጽ ምጣኔውና አቅጣጫው ያስፈልጋል። ከላይ ያየነው ቀመር የግስበትን መጠን ቢገልጽም አቅጣጫውን ግን ለብቻው ማስላት ሊኖርብን ነው። እንዲህ ያለውን አጉል መወሳሰብ ለማስወገድ የቬክተርን መንገድ እንጠቀማለን። እንግዲህ የኒውተን አለም አቀፋዊ ግስበት ህግ ተብሎ የሚታወቀው ሂሳባዊ ቀመር በቬክተር አጻጻፍ ስልት እንዲህ ሲባል ይቀመጣል፦

: 

\mathbf{F}_{12} =
- G {m_1 m_2 \over {\vert \mathbf{r}_{12} \vert}^2}
\, \mathbf{\hat{r}}_{12}

እንግዲህ
: **F**12 ማለት ቁስ 2 ቁስ 1 ን የሚስብበት የግስበት ጉልበት ነው፣
: *G* የግስበት ቋሚ ቁጥር ነው,
: *m*1 እና *m*2 የቁስ 1 እና የቁስ 2 ግዝፈቶች ናቸው
: |**r**12| = |**r**2 − **r**1|  በቁስ አንድ እና በቁስ 2 መካከለው ያለው የርቀት መጠን ነው፣ 
:  \mathbf{\hat{r}}_{12} \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \frac{\mathbf{r}_2 - \mathbf{r}_1}{\vert\mathbf{r}_2 - \mathbf{r}_1\vert}   ከቁስ አንድ ወደ ቁስ ሁለት የሚያመላክተው  የቬክተር መለኪያ  ነው።

ከዚህ ተነስተን  **F**12 = −**F**21 እንደሆነ ለመረዳት ብዙ አዳጋች አይደለም።

## የግስበት ሜዳ

መሬት ለምሳሌ እንዴት ብላ ነው ቁሶችን የምትስበው? ለሚለው ጥያቄ እነኒውተን መልስ አልነበራችውም፣ መልስ እንዳልነበራቸውም በጊዜው የተረዱት ሃቅ ነበር። ሆኖም ግን እንዲሁ በተዓምር የመሬት ስበት ኅዋውን ዘሎ በሌሎች ቁሶች ላይ ተጽዕኖ ያሳድራል የሚለው አስተያየት ለራሱ ለኒውተን ሊቀበለው ያልቻለ አስተሳሰብ ነበር። ስለዚህም ይህን ችግር በትንሹም ለመቅረፍ የግስበት ሜዳ የሚለውን ጽንሰ ሃሳብ አፈለቁ።  በዚህ አስተያየት ማንኛውም ግዝፈት ያለው ነገር ሁሉ በከባቢው ኅዋ የግስበት ጉልበት ሜዳ ይፍጥራል። ይህ ሜዳ አቅጣጫ ያለው የቬክተር ሜዳ ሲሆን የሚገልጸውም በማናቸውም  አቅጣጫ የሚያርፍ ቁስ ነገር ላይ የግስበቱ ጉልበት የሚያሳርፍበትን ጫና መጠንና አቅጣጫ ሲካፈል በቁሱ ግዝፈት መጠን ነው።  ወደፊት እንደምናየው ይሄ ሜዳ በየአንድ አንዷ ነጥብ ላይ ካለው የግስበት ፍጥንጥነት ጋር እኩል ነው።

እንግዳ መስሎ ቢታይም ከላይ ከተቀመጠው የቬክተር ቀመር ጋር ተመሳሳይ ነው። በዚህ በአሁኑ መንገድ መጻፉ ከ2 ቁሶች በላይ በምናሰላው ስርዓት ውስጥ ሲገኙ (ለምሳሌ መሬት፣ ጨረቃ፣ እና መንኮራኩር)  የዚህ የግስበት ሜዳ ስሌት ሂሳቡን ያቃልላል።  ለሁለት ቁሶች (ለምሳሌ ቁስ 1 መንኮራኩር ቢሆን፣ ቁስ 2 መሬት ብትሆን)፣ **r**12  ብለን ከመጻፍ  **r** ን እንጽፍና ፣ እንዲሁም   *m*2 ከመጻፍ *m* እንልና የግስበት ሜዳ  **g**(**r**) ን በሚከተለው መልኩ እንተረጉማለን፡

: \mathbf g(\mathbf r) =
- G {m_1 \over 
\, \mathbf{\hat{r}}


ስለሆነም እንዲህ እንጽፋለን

: \mathbf{F}( \mathbf r) = m \mathbf g(\mathbf r). 

እንግዲህ የሜዳው መለኪያ  በ SI የመለኪያ ስርዓት መሰረት m/s2 ነው ማለት ነው። ከፍጥንጥነት መለኪያ ጋር ምንም ልዩነት የለውም።

የግስበት ሜዳ  ደንታ የለሽ ሜዳ ነው። ከአንድ ነጥብ እስከ ሌላ ነጥብ በግስበት የሚሰራ ስራ በሁለቱ ነጥቦች መካከል በሚመረጠው መንገድ አይቀያየርም። ለምሳሌ ከዛፍ ላይ የኮክ ፍሬ ቢወድቅና ወይም አንድ ሰው ዛፉ ላይ ወጥቶ ኮኩን በቀዳዳ ኪሱ ይዞ ቢወርድና ኮኩ መሬት ላይ ቢወድቅ፣ ምንም እንኳ በመጀመሪያው መንገድ ኮኩ አንስትኛ መንገድ ከዛፉ መሬት ድረስ ቢጓዝም ቅሉ የመሬት ግስበት በኮኩ ላይ የሰራው ስራ እኩል ነው። 
በዚህ ምክንያት የግስበት እምቅ ሜዳ *V*(**r**) መኖሩ ግድ ይላል። ይህ እምቅ ሜዳ በሚከተለው መልኩ ይተረጎማል፦
: \mathbf{g}(\mathbf{r}) = - \mathbf{\nabla} V( \mathbf r).

*m*1  ነጥብ ግዝፈት ወይም ደግሞ የአስኳል (*sphere*) መሃል ነጥብ  ቢሆን፣ ከአስኳሉ ውጭ ያለው የጉልበት ሜዳው  **g**(**r**)  "አይሶትሮፒክ" ነው እንላለን ( ማለትም  ከአስኳሉ መካከለኛ ነጥብ ባለው ርቀት ብቻ ይወሠናል) ። በዚህ ጊዜ፦ 

:  V(r) = -G\frac{m_1}{r}. 

መደብ:ግስበት
ሴት ታውቅ በወንድ ያልቅ

**ሴት ታውቅ በወንድ ያልቅ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ሴት ብታውቅ በወንድ ያልቅ ጋር ተመሳሳይነት አለው ግን አንድ አይደለም።
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ግንቦት ፲፯

ግንቦት ፲፯ ቀን

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፶፯ኛው ቀን  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፻፱ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፰ ቀናት ይቀራሉ።

*የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት የተመሠረተበትን ዕለት በማስታወስ ይህ ዕለት በመላው የአፍሪቃ አኅጉር **“የአፍሪቃ ቀን”** ተብሎ ይከበራል። 

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም -  የ፴፪ ነጻ የአፍሪቃ አገራት መሪዎች አዲስ አበባ ላይ ተሰብስበው የአፍሪቃ አንድነት ድርጅትን መሠረቱ።

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - በአዲስ አበባ የሁለተኛ ደረጃ ተማሪዎች ሰላማዊ ሰልፍ፤ በከተማው ወጥቶ-እብሶች እና ንብረት ላይ ጉዳት አደረሱ። በዚህም ምክንያት አሥር ሁለተኛ ደረጃ ትምሕርት ቤቶች ተዘጉ።

*፲፱፻፸፯ ዓ/ም - በባንግላዴሽ ታላቅ አውሎ ነፋስ ተነስቶ ያስከተለው የዝናብ ጎርፍ ፲ ሺ የሚጠጉ ሰዎችን ገደለ።

*፲፱፻፹፱ ዓ/ም -  በሲዬራ ሌዎን፣ በሻምበል ጆኒ ፖል ኮሮማ የተመራ ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ፕሬዚደንት አህመድ ቴጃን ካባህን ከሥልጣን አወረደ።

## ልደት

## ዋቢ ምንጮች

*  http://en.wikipedia.org/wiki/May_25
* P.R.O., FCO 31/1118  ETHIOPIA: ANNUAL REVIEW FOR 1971

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፩

ሰኔ ፩ ቀን

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፩ኛው ቀን እና የፀደይ/በልግ ፷፮ኛው ዕለት  ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፺፭ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፺፬ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፯፻፸፭ ዓ/ም - በአይስላንድ የሚገኘው ላኪ የተባለው ተራራ በእሳተ ገሞራ ፈንድቶ ከ ፱ ሺ በላይ ሰዎች ሲሞቱ፣ በአገሪቱ ላይ የሰባት ዓመት ረሀብ አስከተለ። 

*፲፰፻፭ ዓ/ም - የሸዋው መርዕድ አዝማች ወሰን ሰገድ አርፈው በቁንዲ ጊዮርጊስ ተቀበሩ። ልጃቸው ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ አልጋውን ወረሱ።

*፲፱፻፳፮ ዓ/ም - በኢጣልያ አስተናጋጅነት የተካሄደው ሁለተኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ውድድር የመጨረሻው ጨዋታ በኢጣልያ እና ቼኮዝሎቫኪያ ቡድኖች ግጥሚያ ሲሆን ኢጣልያ ፪ ለ ፩ አሸንፋ ዋንጫውን ለመጀመሪያ ጊዜ ተቀዳጀች። 

*፲፱፻፴፪ ዓ/ም - የፋሺስት ኢጣልያ ሠራዊት ከደብረ ወርቅ ብዙ ጓዝና መሣሪያ ጭኖ ወደ ቢቸና ሲጓዝ የነበላይ ዘለቀ አርበኞች ገጥመውት ከፍተኛ ውጊያ ተደርጎ አርበኞቹ ድል አድርገውት ብዙ መሣሪያ ማረኩ።

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የመኪና መንዳት መሥመር ከግራ ጽንፍ ወደ ቀኝ ጽንፍ ተዛወረ።

*፲፱፻፷ ዓ/ም - ለአሜሪካ ጥቁሮች ሰብዓዊ መብት ታጋይ የነበሩትን ማርቲን ሉተር ኪንግን የገደለው ጄምስ ኧርል ሬይ በሂዝሮው የሎንዶን አየር ዠበብ ማረፊያ ላይ ተያዘ።

*፲፱፻፺፯ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የዘጠና ሰባትን ምርጫ አስከትሎ በተፋፋመው ዓመጽ የኢሕአዴግ ሠራዊት በአዲስ አበባ ሕዝብ ላይ የጅምላ ፍጅት ያደረገበት ዕለት ነው።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

*፲፰፻፭ ዓ/ም - የሸዋው መሥፍን መርዕድ አዝማች ወሰን ሰገድ አረፉ።
  
*፲፱፻፺፰ ዓ/ም - የግብጽ ኦርቶዶክስ አባት “ምስኪኑ አቡነ ማቴዎስ” (Abouna Matta El Meskeen)

## ዋቢ ምንጮች

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/June_8

*(እንግሊዝኛ) http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/20100608.html

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/Right-_and_left-hand_traffic#Ethiopia_and_Eritrea

መደብ:ዕለታት
መጋቢት ፭

**መጋቢት ፭** ቀን
በኢትዮጵያ  ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፹፭ ኛው ቀን ሲሆን፤ ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፹፩ ዕለታት ሲቀሩ፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፹ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
 
*፲፭፻፺፱ ዓ/ም - አጼ ሱስንዮስ (የንግሥ ስም፡ ሥልጣን ሰገድ) የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ሆኑ።

*፲፰፻፲፪ ዓ/ም - ሜይን የአሜሪካኅብረት ፳፫ ኛዋ ዓባል ሆነች።

*፲፰፻፸፮ ዓ/ም -  የቀላድ መጣል ሥርዐት (ጋሻ መሬት መለኪያ) በዳግማዊ ምኒልክ ዘመን ተመሠረተ።

## ልደት
*፲፱፻፬ ዓ/ም - የቀድሞው የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ክቡር ጸሐፊ ትእዛዝ አክሊሉ ሀብተ ወልድ በዚህ ዕለት ተወለዱ።

## ዕለተ ሞት

*፳፻፪ ዓ/ም - ታዋቂው የቀድሞ የክብር ዘበኛ ኦርኬስትራ ግጥምና ዜማ ደራሲና አቀናባሪ ኮሎኔል ሣህሌ ደጋጎ አረፉ። 

## ዋቢ ምንጮች

መደብ:ዕለታት
መጋቢት ፲

መጋቢት ፲ ቀን

በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የ ዓመቱ ፻፺ ኛው ዕለት ሲሆን፤ የበጋ ወቅት ፸፭ ኛው ቀን ነው።ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፻፸፮ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፸፭ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፴፮ ዓ/ም -  ስመ ጥሩው አርበኛ ደጃዝማች ዑመር ሰመተር አረፉ፡፡

*፲፱፻፶፩ ዓ/ም - የናዝሬት ትምህርት ቤት አዲስ አበባ ላይ ተከፈተ፡፡

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም አዲስ አበባ ላይ ለ አሥራ አምስት ቀናት የተካሄደ የቻይና የኢኮኖሚና ንግድ ትርዒት ተከፈተ።

=ልደት=

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

* ኪንና ባህል፡ ሳምንቱ በታሪክ  http://www.ethiopianreporter.com  

መደብ:ዕለታት
ጋሊልዮ

thumb|right|ጋሊልዩ ጋሊሊ

**ጋሊልዮ ጋሊሊ** ታህሳስ 15, 1564 – ጥር 8, 1642 የነበረ የጣሊያን ሥነ-ፈለክ አጥኝና ተመራማሪ ነበር።

ጋሊልዩ በዘመኑ የራሱን አጉሊ መነጽር በመስራት ጨረቃ ተራራ እንዳላት፣ጁፒተር የተባለው ፈለክ ልክ እንደ መሬት የራሱ የሆኑ **79** ጨረቃወች እንዳሉት፣ ህብረ ከዋክብት ከከዋክብት ስብስብ እንደተሰሩ፣ ፀሐይ ጥቁር ነጠብጣቦች እንዳሏት፣ ቬነስ ልክ እንደ ጨረቃ የተለያየ ቅርጽ በጥልቁ እንደምትይዝ የመሰከረና በኋላም መጽሃፍ ጽፎ ያሳተመ ሳይንቲስት ነው።

ከዚህ በተጨማሪ ጋሊልዮ የተፈጥሮ ህጎችን/ጉልበቶችን አጥንቷል። በትውፊት እንደሚነገር ጣልያን ውስጥ ባለው የተንጋደደው የፒሳ ግንብ ላይ በመውጣት፣ የተለያዩ ክብደት ያላቸውን የብረት ኳሶች ወደመሬት በመልቀቅ፣ ሁሉም በዕኩል ሰዓት መሬትን እንደሚመቱ አረጋግጧል። ከዚህ በመነሳት እስከሱ ዘመን ይሰራበት የነበረውን የአሪስቶትል አስተሳሰብ (ከባድ ነገሮች ከቀላል ነገሮች በበለጠ ፍጥነት ወደመሬት ይወድቃሉ) ፉርሽ አድርጓል። ሆኖም ግን በጊዜው የአሪስቶትል አስተሳሰብ በህብረተሰቡ ህሊና ውስጥ በጥብቅ ስለሰረጸ ቆይቶ አይዛክ ኒውተን የጋሊልዮን አስተሳሰብ ልክ መሆኑን በጥናቱ እስካረጋገጠበት ድረስ የአሪስቶትል አስተሳሰብ ተቀባይነት ነበረው።

ጋሊልዩ የብርሃንን ፍጥነት ለማግኘትም ሞክሮ ነበር። ሙከራውም እንዲህ ነበር፡ ቀኑ ሲጨልም እሱና ፀሐፊው ሁለት ራቅ ያሉ የተለያዩ ኮረብታወች ላይ ወጡ። ሁለቱም የተሸፈነ ፋኖስ ይዘው ነበር። ከዚያ ጋሊልዮ የራሱን ፋኖስ መሸፈኛ ሲያነሳ ፀሐፊው ይህን እንዳየ የራሱን ፋኖስ መሸፈኛ አነሳ። በዚህ መንገድ ፀሓፊው የራሱን ፋኖስ ለመክፈት የወሰደበትን ጊዜ ጋሊልዮ ለካ። በኮረብታወቹ መካከል ያለውን ርቀት እና የጊዜውን ሊዩነት ግምት ውስጥ በማስገባት የብርሃንን ፍጥነት ለመገመት ቻለ። ሙከራው ብርሃን ፍጥነት እንዳለውና በቅጽበት እንደማይጓዝ በትክክል ቢያሳይም ጋሊልዩ የለካው ፍጥነት መጠን ግን ትክክል አልነበረም። አይንን ለመግለጥ እና እጅን ለማንቀሳቀስ የሚወስደው ጊዜ ከብርሃን ፍጥነት ጋር ሲወዳደር ብዙ ስለሆነ ሙከራው ትክክል እንደማይሆን ሳይታለም የተፈታ ነበር።

ጋሊልዩ ከሱ ቀድሞ የተነሳውን የኮፐርኒከስን ሃሳብ (መሬት ሳትሆን ፀሓይ የአለም መካከለኛ ናት) በመደገፉ በካቶሊክ ቤ/ክርስቲያን ለእስር ተዳርጎ ነበር። ይህም በዚያ ዘመን የነበሩ የቤ/ክርስቲያኒቱ አዋቂወች ያምኑት እንደነበረው መሬት ቆማ ሌላው አለም ሁሉ በመሬት ዙሪያ ይሽከረከራሉ የሚለውን ስለተቃወመ ነበር። ከዚህ በኋላ እስከ አረፈበት 1642 ድረስ የቤት እስረኛ ሆኖ ዘልቋል። በቅርቡ በ20ኛው ክፍለ ዘመን የሮማው ፓፓ ጆን ፓውል 2ኛ ጋሊልዮን "የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት] አባት" በማለት የካቶሊክ ቤ/ክርስቲያ ከ400 አመት በፊት በጋሊልዮ ላይ ለፈጸመችው ግፍ ይቅርታ ጠይቀዋል።

## ዋቢ ጽሁፎች


መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ሥነ ፈለክ
መደብ:ፊዚሲስቶች
ሁለትዮሽ ቁጥር ስርዓት

**ሁለትዮሽ የቁጥር ስርዓት** የምንለው ማንኛውንም ቁጥር በሁለት አይነት መልክቶች መወከል የሚችልን የቁጥር ስርዓት ነው። ለምሳሌ ማናቸውንም ቁጥር በ0  እና  1 ብቻ ስንወክል ያ ስርዓት ሁለትዮሽ የቁጥር ስርዓት ይባላል።  ይህ የቁጥር ዘዴ በዲጂታል ኮረንቲ ክፍሎች በቀጥታ መ**ወ**ከል  ስለሚችል ማናቸውም ዘመናዊ ኮምፒዩተሮች ውስጣቸው የሚሰራው በሁለትዮሽ የቁጥር ስርዓት ነው።   

መደብ:ሥነ ቁጥር
መደብ:ኮምፒዩተር
የብርሃን ፍጥነት

**የብርሃን ፍጥነት** በ ***c*** ምልከት ሲወከል፣ ለተፈጥሮ ህግጋት ጥናት ከፍተኛ አስተዋጾ ያለው የተፈጥሮ ቋሚ ቁጥር ነው። ብርሃን በቅጽበት ሳይሆን በተወሰነ ፍጥነት እንደሚጓዝ ቀደምት ሳይንቲስቶች የደረሱበት ጉዳይ ነው። የብርሃን ፍጥነት ለብርሃን ብቻ ሳይሆን ለብርሃን ቤተሰብ ለሆኑት ለኮረንቲና ማግኔት ማዕብሎች ያገለግላል። በአሁኑ ዘመን እንደተለካ፣ የብራሃን ፍጥነት በጥልቁ 299,792,458 ሜትር በሰኮንድ ነው። በሌላ አነጋገር አንድ የብርሃን ጨረር ከፀሐይ ተነስቶ መሬት ለመድረስ 8 ደቂቃ ይፈጅበታል ወይም ደግሞ አንድ የብርሃን ጨረር በየአንድ አንዷ ሰከንድ ወደ ሶስት መቶ ሚሊዮን የሚጠጋ ሜትር (300 ሺህ ኪሎ ሜትር) ይጓዛል።



መደብ:ብርሃን
መደብ:ሥነ ፈለክ
መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ
ደቂቅ ዘአካላት

10,000 ጊዜ ተልቆ የተነሳ የኮሊ ባክቴሪያ|thumbnail|350px|right
**ደቂቅ ዘ አካላት** ወይም በእንግሊዝኛ *Microorganisms* የሚባሉት በአጉሊ መነጽር ብቻ የሚታዩ ማለትም በባዶ ዓይን የማይታዩ አካላት ናቸው። የነዚህ አካላት ጥናት *microbiology* ይባላል። ይህም ጥናት የተጀመረው በአንቶን ቫን ሉዊንሁክ ሲሆን በ1675 እ.ኤ.አ. የራሱን የአጉሊ መነጽር ተጠቅሞ የመጀመሪያዎቹን ደቂቅ ዘ አካላት በማግኘቱ ነው።

#### አርኬአ
አርኬአዎች ቅድመኑክለሳዊ አንድህዋሴ አካላት ሲሆኑ፣ በካርል ዎሴ ባለ ሶስት ጎራ ስርዓተ ምደባ መሰረት የመጀመሪያውን ሕይወት ያላቸው አካላት ጎራ ይመሰርታሉ።  ቅድመ ኑክለሳዊ የሚለው ቃል ሲተረጎም ኑክለስና ሌሎች በክርታስ የተሸፈኑ ክፍለ ህዋሳት የሌሉት ተብሎ ሊተረጎም ይችላል።  አርኬአዎች ቀደም ሲል በአንድ ጎራ አብረዋቸው ተመድበው ከነበሩት ከባክቴሪያ ጋር ይህን ትርጓሜ ይጋራሉ።

አርኬአዎች ከባክቴሪያ የሚለዩት በስነባሕርያቸው እና በባዮኬሚስትሪያቸው ነው። ለምሳሌ የባክቴርያ ሕዋስ ክርታስ የተሰራው ከፎስፎግላይሴራይዶች በኤስተር ቦንድ አማካኝነት ሲሆን፤ የአርኬአዎች ክርታስ ግን የተሰራው ከኢተር ሊፒዶች ነው።

#### ባክቴሪያ
ባክቴሪያዎች ቅድመኑክለሳዊ ማለትም ፦ ኑክለስና ሌሎች በክርታስ የተሸፈኑ ክፍለ ህዋሳት የሌሏቸው መሆናቸው ከአርኬአዎች ጋር ያመሳስላቸዋል። እንደ ታዮማርጋሪታ ናሚቢየንሲስ እጅግ በጣም ጥቂት ወጣ ያሉ ዝርያዎች በስተቀር ባክቴሪያዎች በሙሉ ያለ ማይክሮስኮፕ የማይታዩ ደቂቅ ዘአካላት ናቸው። 

#### [[ውን ኑክለሳውያን]]
ውን ኑክለሳውያን በውስጣቸው እንደ ህዋስ ኑክለስ፣ ጎልጂ እቃ እና ኃይለህዋስ ያሉ ክፍለ ህዋሳት ያሏቸው መሆናቸው ከባክቴሪያዎችና ከአርኬአዎች ይለያቸዋል።

#### ፕሮቲስታ
ከውን ኑክለሳውያን ጎራ መካከል ፕሮቲስታዎች በብዛት አንድህዋሴ የሆኑ ሚክሮስኮፓውያን ናቸው።ይህ ጎራ ለምደባ አስቸጋሪ የሆኑ ሰፊ ተልያይነት ያላቸው ፍጡራንን ያቀፈ ነው።ባለብዙ ህዋስ የሆኑ ብዙ የዋቅላሚ ዝርያዎች ፕሮቲስታዎች ናቸው። በፕሮቲስታ ውስጥ የሚገኙ ዝርያዎች ቁጥር በውል አይታወቅም፤ ምክኒያቱም በዚህ ሰፍን ውስጥ የሚገኙ የተለዩ ዝርያዎች በጣም ጥቂት ስለሆኑ ነው።

#### ፈንገሶች
ፈንገሶች እንደ የዳቦ እርሾ (ሳካሮማይሰስ ሰርቪሴ) ያሉ ብዙ አንድህዋሴ ዝርያዎች አሏቸው።
#### [[ዋቅላሚ]]ዎች
ዋቅላሚ የሚለው ቃል ከተለያዩ ስርወዘራዊ ቡድኖች የተገኙ እና በተለያዩ የሥርዓተ ምደባ ዘርፎች ውስጥ የሚገኙ የተለያዩ ሕይወት ያላቸው ፍጡራንን የሚወክል ሰፊ ቡድን ነው። በአጠቃላይ ዋቅላሚዎች ስንል እያልን ያለነው፦ በአብዛኛው እውነተኛ ስር፣ግንድ፣ ቅጠል እና ሥርአተሸንዳ የሌላቸው ባለ ቀላል የመራቢያ መዋቅር የሆኑ እና ምግብሰሪ የሆኑ የውሃውስጥ ዕፅዋትመሰል ፍጡራንን ነው። በመላው ዓለም ማለትም፦ በባሕር፣ በጨው አልባ ዉሃማ አካላት እና እርጥበታማ የየብስ ክፍሎች ተሰራጭተው ይገኛሉ። አብዛኛዎቹ ሚክሮስኮፓዊ ሲሆኑ ጥቂቶች ግን በጣም ግዙፎች ናቸው። ለምሳሌ አንዳንድ የባሕር ውስጥ አረሞች (sea weeds) እስከ ፶ ሜትር ያህል ሊረዝሙ ይችላሉ።     

አረንጓዴ ዋቅላሚዎች ብርሃናዊ አስተፃምሮ ማከናወን የሚችሉ ብዙ ውን ኑክለሳውያንን የሚያቅፍ ሰፊ ቡድን ነው። ምንም እንኳን ጥቂት አረንጓዴ ዋቅላሚዎች ከፕሮቲስታዎች ጋር የሚመደቡ ቢሆንም፣ እንደ ክሎሮፋይታ ያሉ ሌሎች ዋቅላሚዎች በዕፅዋት ውስጥ የመደባሉ። እንደ ክላሚዶሞናስ ያሉ በጣም ብዙ አንድህዋሴ የሆኑ አረንጓዴ ዋቅላሚዎች አሉ።    

thumb  
 
 

### ዋቢ ምንጭ
መደብ:ሥነ ሕይወት
ፀጉር

thumb|200 ጊዜ ተልቆ የተነሳ የሰው ልጅ ፀጉር
**ፀጉር** በፕሮቲን የበለጸገ *follicles* ከተባለ የሰውነት ክፍል ማደግ የሚጀምር አካል ነው። ይህ አካል በተለይም ኬራቲን (*keratin*) ከተባለው የፕሮቲን አይነት የተገነባ ነው። በአብዛሃኛው ጊዜ ፀጉር የአጥቢ እንስሳት መለያ ቢሆንም በአንዳንድ ነፍሳት ላይ ይታያል፤ ይህ ግን በሳይንስ ፀጉር አይባልም።

## ባሕል

ጽጉር በእጅ ሲጐተት ከአይን እስከሚታይ ድረስ ያለመረዘሙ  ለወንዶች የሚለው ደንብ፣ የተነሣ በፍትሐ ነገሥት ቀኖኖች ይገኛል (፶፩፣ 1800)፤ «ጠጉርህ በአፍኣ በውጭ አይታይ» (ኢያስተርኢ ሥዕርትከ በአፍኣ) ሲል፤ በ1958 ዓም በብርሃንና ሰላም በታተመው በድሮ *ፎቶ ኦፍሴት* አማርኛ ነጥቦች ዘንድ፣ ይህ ማለት በገዛ እጅህ ተጎትቶ የራስህ ጽጉር ወይንም ሪዝህ በአይንህ እንዳይታይ የሚል ደንብ ነበር። (አለበለዚያ ለናዝራዊ ወይም ለባሕታዊ ለመኖኩሴ ግን የተፈጥሮ ጉንጉኖች ሥርዓት ከሙሴ አለ።) በእስልምና መጻሕፍት በተለይ ለጥቁሮች የተለየ ልምድ ኖሯል፣ በዚህም በኩል የወንድ ጸጉር ከጆሮ ይልቅ እንዳይዘረጋው የሚል ነው።

## ተጨማሪ ይዩ
* ጆሮ
* ዓይን
* አፍ
* ጥርስ
* አፍንጫ
* እግር
* እጅ
* ቆዳ

መደብ:ሥነ አካል
መደብ:ሥነ ሕይወት