open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሀብታም ነው መባል ያኮራል ድሀ ነው መባል ያሳፍራል

**ሀብታም ነው መባል ያኮራል ድሀ ነው መባል ያሳፍራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  ሃብታም መሆንን የሚያበረታታ እና ድህነትን የሚያጥላላ ተረት ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀብታም እንደሚበላለት ድሀ እንደሚከናወንለት

**ሀብታም እንደሚበላለት ድሀ እንደሚከናወንለት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-   ሃብታም ብዙ መብላት እንደማይወድ ሁሉ ድሃ ደግሞ ነገሮች በብዙ አይከናወኑለትም።
 
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀብታም ያለ ድሀ አይኮራም ድሀ ያለ ሀብታም አይበላም

**ሀብታም ያለ ድሀ አይኮራም ድሀ ያለ ሀብታም አይበላም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  የሃብታምና የድሃን የህይወት ትሥሥር የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀብት የጠዋት ጤዛ ነው

**ሀብት የጠዋት ጤዛ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  ሃብት ቋሚ እንዳልሆነ የሚያሳይ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀኪም ሲበዛ በሽተኛው ይሞታል

**ሀኪም ሲበዛ በሽተኛው ይሞታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  ሃኪሞች ሲብዙ የተለያየ አስተያየት ስለሚበዛ በዚያ ውዥንብር መካከል በሽተኛ እንደሚጎዳ የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ ነው። 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀኪሞች እስኪመካከሩ በሽተኛው ይሞታል

**ሀኪሞች እስኪመካከሩ በሽተኛው ይሞታል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  ብዙ አዋቂወች ሲመካከሩ ከአንድ ጠቃሚ ውሳኔ ላይ ከመድረስ ይልቅ ጠቃሚ ወዳልሆነ ክርክር እንደሚገቡ የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀብታም ገንዘቡን ያስባል ድሀ ቀኑን ይቆጥራል

**ሀብታም ገንዘቡን ያስባል ድሀ ቀኑን ይቆጥራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  ሃብታምና ድሃ በህይወት ውስጥ ያላቸው የተለያየ አላማን የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀይለኛ ውሀ አሻቅቦ ይፈሳል

**ሀይለኛ ውሀ አሻቅቦ ይፈሳል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
- ሃይለኛ የተፈጥሮን ህግ ሁሉ እንደሚጥስ የሚያሳይ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀይማኖቱ ከጅማት ጉልበቱ ከብረት የጠና

**ሀይማኖቱ ከጅማት ጉልበቱ ከብረት የጠና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
-  ጠንካራ ሰውን የሚገልጽ አባባል ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀይማኖት ያለ ፍቅር ጸሎት ያለ ግብር

**ሀይማኖት ያለ ፍቅር ጸሎት ያለ ግብር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀይማኖት ያለ ፍቅር ጸሎት ያለ ግብር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  በተግባር ያልተገለጸ፣ ፍቅር የሌለው ሃይማኖት ዋጋ የለውም።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀይማኖት የሌለው ሰው ልጓም የሌለው ፈረስ ነው

**ሀይማኖት የሌለው ሰው ልጓም የሌለው ፈረስ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀይማኖት የሌለው ሰው ልጓም የሌለው ፈረስ ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ሃይማኖት የሌለው ሰው እንደ ልቡ ይሰራል ወይም ደግሞ በደመነፍስ የሚሰራውን አያውቅም።  

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀጢአት ለሰሪው ምህረት ለአክባሪው

**ሀጢአት ለሰሪው ምህረት ለአክባሪው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀጢአት ለሰሪው ምህረት ለአክባሪው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  ሃጢአት መልሶ  ለሰራው ሰው ይተርፋል። 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀጢአት ሲደጋገም ጽድቅ ይመስላል

**ሀጢአት ሲደጋገም ጽድቅ ይመስላል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀጢአት ሲደጋገም ጽድቅ ይመስላል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ነገሮች ክድግግም ብዛት በፊት የነበራቸውን ይዘት እንደሚለቁ የሚያሳይ ነው። 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀጢአት ሳያበዙ በጊዜ ይጓዙ

**ሀጢአት ሳያበዙ በጊዜ ይጓዙ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀጢአት ሳያበዙ በጊዜ ይጓዙ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ብዙ መቆየት ለሃጢያት ይጋብዛል ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀጢአት በንስሀ በደል በካሳ

**ሀጢአት በንስሀ በደል በካሳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀጢአት በንስሀ በደል በካሳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 የፍርድን ሚዛን የሚያስገነዝብ ነው።  በርግጥም የተበደለ ወግን ካሳ እንደሚያስፈልገው የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
የዓለም አቀፍ እግር ኳስ ማኅበር

thumb|right|የዓለም እግር ኳስ ዋንጫ
**የዓለም አቀፍ እግር ኳስ ማኅበር** (ፈረንሳይኛ፡ Fédération Internationale de Football Association፣ FIFA *ፊፋ*) ፪፻፰ አባላትን ያዘለ የእግር ኳስ ጨዋታ አስተዳዳሪ ድርጅት ነው። ዋና መሥሪያ ቤቱ  በስዊስ ከተማ ዙሪክ ላይ ሲሆን ማኅበሩ ከሌሎች ውድድሮች በተጨማሪም የዓለም ዋንጫን በየአራት ዓመቱ ያዘጋጃል። 

ዓ
ሀይማኖት ከግብር ጸሎት ከፍቅር

**ሀይማኖት ከግብር ጸሎት ከፍቅር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

ትርጉም፦  ግብዝነት ሃይማኖት እንዳልሆነና ተግባር ላይ ብቻ ሲውል ሃይማኖት እንደሆነ የሚጠቁም ተረትና ምሳሌ።

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሀጢአት በንስሀ እድፍ በውሀ

**ሀጢአት በንስሀ እድፍ በውሀ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
 
**ሀጢአት በንስሀ እድፍ በውሀ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ውሃ እድፍን እንደሚያጸዳ፣ ሃጢያትን ደግሞ ንስሃ ያጸዳዋል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሀፍረት ያከሳል ያመነምናል

**ሀፍረት ያከሳል ያመነምናል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

**ሀፍረት ያከሳል ያመነምናል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 እፍረት ጥሩ አይደለም። ሌላው ትርጉሙ ደግሞ የሚያሳፍር ስራ አትስራ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለተኛ ደሞ ለዘበኛ ! አሉ

**ሁለተኛ ደሞ ለዘበኛ ! አሉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

**ሁለተኛ ደሞ ለዘበኛ ! አሉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለቱን የተመኘ አንዱንም አላገኝ

**ሁለቱን የተመኘ አንዱንም አላገኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለቱን የተመኘ አንዱንም አላገኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ባንድ ጊዜ ሁለት ዛፍ መውጣት አይቻልም የሚለውን የእንግሊዝኛ አባባል ያስታውሰናል። ወሳኝ መሆንንና ሁለት ወዶ አለመሆንን የሚመክር ምሳሌ ነው። ከዚህ ምሳሌ ጋር ሌላ ተቀራራቢ የእንግሊዝኛ አባባል አለ እሱም፦  ኬክን መብላት እና ሳይገመጥ ማቆየት አይቻልም። ወይ ይበላሉ ወይም ደሞ ሳይገመጥ ይቆያል እንጂ ሁለቱን ባንድ ጊዜ ማድረግ አይቻልም።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለቴ ሰላምታ አንዱ ለነገር ነው

**ሁለቴ ሰላምታ አንዱ ለነገር ነው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።==ትርጉም== ከመጠን ያለፈ ልወደድ ባይነት ለነገር ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ሞት መጣ ቢለው አንዱን ግባ በለው አለ

**ሁለት ሞት መጣ ቢለው አንዱን ግባ በለው አለ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ሁለት ሞት መጣ ቢለው አንዱን ግባ በለው አለ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ሞት መጣ ቢለው አንዱን ግባ በለው አለ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 የማይቀርን ነገር አምኖ መቀበል ይገባል።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ 13

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሁለት ሞግዚት ያለው ህጻን ያለጥርጥር በእሳት ይቃጠላል

**ሁለት ሞግዚት ያለው ህጻን ያለጥርጥር በእሳት ይቃጠላል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ሞግዚት ያለው ህጻን ያለጥርጥር በእሳት ይቃጠላል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  ባለሙያ በዛ ጎመን ጠነዛ ከሚለው አባባል ጋር አብሮ የሚሄድ ነው። ለስራ መሪ እንደሚያስፈልግ  እና የኮሚቴ ስራ ለውድቀት እንደሚጋብዝ የሚያሳይ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ባላ ትከል አንዱ ሲስበር ባንዱ ተንጠልጠል

**ሁለት ባላ ትከል አንዱ ሲስበር ባንዱ ተንጠልጠል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ባላ ትከል አንዱ ሲስበር ባንዱ ተንጠልጠል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 "ሁሉን እንቁላልክን ባንድ ቁና አታስቀምጥ" ከሚለው የእንግሊዝኛ አባባል ጋር ይሄዳል። ባንዱ ስትከስር በሌላው እንድታንሰራራ ከወዲሁ አቅድ እንድታወጣ የሚመክር ተርትና ምሳሌ ነው። 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት አይወዱ ከመነኮሱ አይወልዱ

**ሁለት አይወዱ ከመነኮሱ አይወልዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት አይወዱ ከመነኮሱ አይወልዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ሁለት ተቃራኒ ነገሮችን በአንድ ጊዜ  ማድረግ አይቻልም። ከሁለቱ አንዱን መመረጥ ግድ ይላል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት አይወዱም ከመነኮሱ አይወልዱም

**ሁለት አይወዱም ከመነኮሱ አይወልዱም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት አይወዱም ከመነኮሱ አይወልዱም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  "ዳቦን መብላት እና ሳይገመጥ ማቆየት አይቻልም" ከሚለው የእንግሊዝኛ አባባል ጋር የሚሄድ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት አይወዱ ከመነኩሴ አይወልዱ

**ሁለት አይወዱ ከመነኩሴ አይወልዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት አይወዱ ከመነኩሴ አይወልዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  ሁለት ተቃራኒ ነገሮችን ባንድ ጊዜ መውደድ አይቻልም። ይልቁኑ መምረጥ አስፈላጊ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት የተመኘ አንድም አላገኘ

**ሁለት የተመኘ አንድም አላገኘ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት የተመኘ አንድም አላገኘ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 በርግጥም ሁለቱ የተመኘናቸው ነገሮች ተቃራኒ ሲሆኑ ይህ ተረትና ምሳሌ ይሰራል። ማለትም ሁለት ተቃራኒ ነገሮችን በአንድ ጊዜ መመኘት ሁለቱን እንዳናገኝ ያደርገናል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ጉድጓድ ያላት አይጥ አትሞትም

**ሁለት ጉድጓድ ያላት አይጥ አትሞትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጉድጓድ ያላት አይጥ አትሞትም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ሁለት ባላ ትከል አንዱ ሲሰበር ባንዱ ተንጠላጠል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ጊዜ ተናገርህ ከፋህ

**ሁለት ጊዜ ተናገርህ ከፋህ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጊዜ ተናገርህ ከፋህ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ጊዜ በላህ ተፋህ

**ሁለት ጊዜ በላህ ተፋህ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጊዜ በላህ ተፋህ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ብዙ መስገብገብ በተስገብጋቢው ላይ ጥፋት ያደርሳል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ጊዜ ይፈርዱ ጉድ ይወልዱ

**ሁለት ጊዜ ይፈርዱ ጉድ ይወልዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጊዜ ይፈርዱ ጉድ ይወልዱ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  አንድ ወጥ ፍርድ አስፈላጊ መሆኑን ያሳያል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ጥፉ ካገር ይጥፉ

**ሁለት ጥፉ ካገር ይጥፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ሁለት ጥፉ ካገር ይጥፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጥፉ ካገር ይጥፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ሁለት ጥፉዎች ስለሆኑ አስወግዷቸው።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ 14

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሁሉ ሄዶ ተበተነ እህና እኔ ቀረነ አለ እያዘነ

**ሁሉ ሄዶ ተበተነ እህና እኔ ቀረነ አለ እያዘነ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሚያዝያ ፳፫

**ሚያዝያ ፳፫** 
 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፴፫ኛው ዕለት ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፳፰ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ዮሐንስ ፻፴፫ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ ማርቆስ እና ሉቃስ ደግሞ ፻፴፪ ዕለታት ይቀራሉ።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ይሄንን ዕለት ሰማዕቱ ቅዱስ ጊዮርጊስ የሞተበትን ዕለት ማስታወሻ አድርጋ ትዘክረዋለች፡


“በዘአዕረፈ እግዚእየ ማር ጊዮርጊስ ገብሩ ለኢየሱስ ክርስቶስ በዘተከለለ ወርኁ በጽርዕ ጵንፍልዮ ስሙ ዘበትርጓሜሁ ሚያዝያ አመ ፳ወ፫ ለሠርቅ ወዕለቱሂ ዓርብ በጊዜ ፱ቱ ሰዓት አሜን።”
“የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ አገልጋይ ጌታዬ ቅዱስ ጊዮርጊስ ያረፈበት ሰማዕትነቱን የፈጸመበት ወሩ በጽርዕ ጵንፍልዮ ይባላል። ይኸውም ሚያዝያ ነው ወሩ በባተ በሃያ ሦስት ቀን ዕለቱም ዓርብ በዘጠኝ ሰዓት ነው አሜን።” 

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፯፻፺፭ ዓ/ም - የአሜሪካ ኅብረት መንግሥት የኦርሊአንስ ግዛት የተባለውን ክፍል ከፈረንሳይ ላይ በ አሥራ አምስት ሚሊዮን ዶላር ገዛ።

*፲፰፻፬ ዓ/ም ከዘጠኝ ዓመት በፊት ከፈረንሳይ የተገዛው የኦርሊአንስ ግዛት ሉዊዚያና ተብሎ የአሜሪካ አሥራ ስምንተኛው የኅብረት አባል ሆነ።

*፲፱፻፷፰ ዓ/ም ፥ የኅብረተ ሰብአዊት ኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ዴሞክራሲያዊ አብዮት ፕሮግራምን አወጣ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች


*http://www.ethiopianreporter.com  ኪንና ባህል፡ ሳምንቱ በታሪክ 
* http://en.wikipedia.org/wiki/April_30

መደብ:ዕለታት
ሚያዝያ ፭

**ሚያዝያ ፭**፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፲፭ኛው ዕለት ሲሆን፤ የፀደይ (በልግ)ወቅት ፲ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻፶፩ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፶ ቀናት ይቀራሉ።

በዚህ ዕለት ኢትዮጵያዊው ማኅሌታይ ቅዱስ ያሬድ ስለተወለደ ከድጓው ድርሰቱ የተወሰደ ቅንጣቢ፦

**መፀው/መከር**

"በጊዜሁ ኀለፈ ክረምት
ቆመ በረከት
ናሁ ጸገዩ ጽጌያት"
(ሲተረጐም) ክረምቱ በጊዜው አለፈ
አሁን የበረከት ጊዜ ይሆናል
አበባዎችም ያብባሉ፡፡

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፭፻፳፬ ዓ/ም - አይፈርስ አምባ በተባለ ስፍራ ከግራኝ መሀመድ ጋር በተደረገ ጦርነት ራስ እስላም ሰገድ፣ ተክለ ኢየሱስ እና ብዙ መኳንንት ሞቱ።

*፲፱፻፲፰ ዓ.ም.፦  ቤተ ሳይዳ (በኋላ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ፣ አሁን የካቲት ፲፪ የተባለው) ሆስፒታል ተቋቋመ፡፡

*፲፱፻፵፫ ዓ.ም. ፦ ፪ ሺህ ፻፷፰ ወታደር የያዘው የኢትዮጵያ የክቡር ዘበኛ ሠራዊት የሻለቃ ጦር ወደ ኮርያ ዘመተ፡፡  ከዘማቾቹ ማህል አንዱ የነበረው ‘የክራሩ ጌታ’ የ፶ ዐለቃ ካሣ ተሰማ  "እልም አለ ባቡሩ" በሚለው ዘፈኑ ይሄንን ዕለት አወድሶታል።

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - አንጋፋው የፊልም ተዋናይ ሲድኒ ፗቲዬር ‘ሊሊስ ኦፍ ዘ ፊልድ’ (Lilies of the Field) በተባለው ፊልሙ የ’ኦስካር’ ሽልማት ሲቀበል የመጀመሪያው ጥቁር አሜሪካዊ ነው።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የአፍሪቃ አንድነት ድርጅት (አ. አ.ድ) (፡ Organisation of African Unity (OAU)) የአፍሪቃ የሠራተኞች ማኅበራት የአንድነት ውል አዲስ አበባ ላይ ተፈረመ።

*፳፻፬ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ተከታዮች በዛሬው ዕለት የኢየሱስ ክርስቶስን ስቅለት በጾም፤ ስግደት እና ጸሎት ይዘክራሉ።

## ልደት

*፭፻፭ ዓ.ም.፣ ኢትዮጵያዊው ማኅሌታይ ቅዱስ ያሬድ ተወለደ።

*፲፰፻፶፫ ዓ/ም - ልዑል ዓለማየሁ ከአባታቸው ዓፄ ቴዎድሮስእና ከእናታቸው  እቴጌ ጥሩወርቅ በደብረ ታቦር ከተማ ላይ ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፣ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

* http://www.thepeoplehistory.com/april12th.html 

* P.R.O., FCO 371/1660	ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

*http://www.ethiopianreporter.com  ኪንና ባህል፡ ሳምንቱ በታሪክ 

መደብ:ዕለታት
ሁለት ጊዜ ነው የዶሮ ልደት አንዱ በእንቁላል አንዱ በጫጩት

**ሁለት ጊዜ ነው የዶሮ ልደት አንዱ በእንቁላል አንዱ በጫጩት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጊዜ ነው የዶሮ ልደት አንዱ በእንቁላል አንዱ በጫጩት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 ዶሮ እንቁላሉን ስትጥል እና እንቁላሉ ሲፈለፈል ሁለት ጊዜ ትወለዳለች። ይህ ተረትና ምሳሌ ምናልባትም ከቤ/ክርስቲያን ውይይት የመነጨ ሳይሆን አይቀርም።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
መድን የእግር ኳስ ክለብ

**መድን የእግር ኳስ ክለብ** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አባል ሲሆን መቀመጫው አዲስ አበባ ስታዲየም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ክለቦች
መተሓራ ስኳር የእግር ኳስ ክለብ

**መተሓራ ስኳር የእግር ኳስ ክለብ** በኦሮሚያ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው። በአሁኑ ጊዜ ከመተሓራ ስኳር ፋብሪካ ጋር ግንኙነት የለውም። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አባል ሲሆን መቀመጫው ወንጂ ስታዲየም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ክለቦች
ሁለት ጊዜ ተናግረህ ከፋህ

**ሁለት ጊዜ ተናግረህ ከፋህ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁለት ጊዜ ተናግረህ ከፋህ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ገብረ ክርስቶስ

**** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ነው።

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት

**ገብረ ክርስቶ**  በሌላ ስሙ **አብዱል መሲህ** - የቆንስታቲኖፕሉ ንጉስ ቲወዲሰይስ ልጅ የነበረ ጻድቅ ነው። የዚህ ጻዲቅና መባዓ ጽዮን የተባለው የኢትዮጵያ ጻዲቅ ገድሎች  ተከለ ሃይማኖት በተባለ ሃብታምና ሚስቱ ወለተ ጽዮን  አነሳሽነት   ምክሖ ጊዮርጊስ በተባለ ፀሐፊ በአንድ መጽሃፍ እንዲጻፉ ተደረገ። ይህ መጽሐፍ እጅግ በተዋቡ ደማቅ ስዕሎች ያሸበረቀ ሲሆን ሰአሊው "ኢግናጦስ" የሚባል ሰው ሊሆን ይችላል በማለት ታሪክ ተመራማሪው ዋሊስ በጅ ገምቷል   መጽሃፉ በዓፄ ቴወድሮስ  መቅደላ ላይ ሊያሠሩት ለነበረው ቤ/ክርስቲያናቸው እንደስጦታ አዘጋጅተውት በመሃሉ በእንግሊዞች ተወድሶ እንግሊዝ አገር ውስጥ ይገኛል።

## ከገድለ ገብረክርስቶስ የተወሰዱ ጥንታዊ ስዕሎች

Image:GebreKirstos.jpg | 
Image:Gebrekirstos1.jpg | 
Image:GebreKirstos2.jpg | 
Image:Gebrekirsots3.jpg | 
Image:GebreKirstos4.jpg | 
Image:GebreKirstos5.jpg | 
Image:GebreKirstos6.jpg | 
Image:GebreKirstos7.jpg | 
Image:GebreKirstos8.jpg | 
Image:GebreKirstos9.jpg | 
Image:GebreKirstos10.jpg | 
Image:GebreKirstos11.jpg | 
Image:GebreKirstos12.jpg | 
Image:GebreKirstos13.jpg | 
Image:GebreKirstos14.jpg | 
Image:GebreKirstos15.jpg | 
Image:GebreKirstos16.jpg | 
Image:GebreKirstos17.jpg | 
Image:GebreKirstos18.jpg | 
Image:GebreKirstos19.jpg | 
Image:GebreKirstos20.jpg | 
Image:GebreKirstos22.jpg | 
Image:GebreKirstos23.jpg | 
Image:GebreKirstos25.jpg | 
Image:GebreKirstos26.jpg | 
Image:GebreKirstos27.jpg | 
Image:GebreKirstos28.jpg | 
Image:GebreKirstos29.jpg | 
Image:GebreKirstos30.jpg |
Image:GebreKirstos31.jpg | 



## ማጣቀሻወች


መደብ:ኦርቶዶክ ተዋህዶ
መደብ:የኢትዮጵያ ኪነ ጥበብ
ጾመ ፍልሰታ

**ጾመ ፍልሰታ **

(ከዋርካ የተወሰደ፦)
 
 የሚለው ቃል የሚገልጸው ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ ለቆ መሔድን መሰደድን መፍለስን ያመለክታል። ይህም የእመቤታችንን ሥጋ ከጌቴሴማኒ ወደ ገነት መፍለሱን በኋላም በገነት በዕፀ ሕይወት ሥር ከነበረበት መነሣቱን ለማመልከት ይነገራል። 

ጾመ ፍልሰታ እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ፷፬ ዓመት በዚች ምድር ኖራ እንደ አንድ ልጇ መሞቷን መነሣቷንና ማረጓን ያዩ ዘንድ ሐዋርያት የጾሙት ጾም ነው። ጾሙ ከነሐሴ ፩ ቀን እስከ ነሐሴ ፲፮ ቀን ሲጾም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን በዐዋጅ ከደነገገቻቸው ሰባቱ አጽዋማትም አንዱ ነው።

## ሃይማኖታዊ መሠረት

እመቤታችን ከአባቷ ከኢያቄም እና ከናቷ ከሐና ነሐሴ ፯ ቀን ተፀንሳ ግንቦት ፩ ቀን በናዝሬት ተወልዳለች። እመቤታችን በእናት አባቷ ቤት ሦስት ዓመት፤ በቤተ መቅደስ አሥራ ኹለት ዓመት፤ ከልጇ ከወዳጇ ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ሠላሳ ሦስት ዓመት ከሦስት ወር ፡ ከዮሐንስ ወልደዘብዴዎስ ዘንድ አሥራ አራት ዓመት ከዘጠኝ ወር ቆይታ በ ፷፬ ዓመት ዕድሜዋ በ፵፱ ዓ/ም ከዚህ ዓለም በሞት ተለይታለች። የእመቤታችንን ስም የሚገልጹ የውዳሴ ጽሑፎችም በዕድሜዋ ልክ ተደርሰዋል። ለምሳሌ የውዳሴ ማርያም ቁጥር ፷፬ ነው፤ የመልክዐ ማርያም ቁጥርም ፷፬ ነው።  

ባረፈች ጊዜ ቅዱሳን ሐዋርያት ተሰባስበው አስከሬኗን ይዘው ወደ ጌቴሴማኒ መቃብር ለማሳረፍ ሲሄዱ አይሁድ ለተንኮል አያርፉምና ተተናኮሏቸው። ቀድሞ ልጇ ሞቶ ተነሣ፣ ዐረገ እያሉ ሲያስቸግሩን ይኖራሉ: ደግሞ አሁን እሷም ተነሣች፣ ዐረገች ሊሉ አይደል በማለት አይሁድ ተሰባስበው አስከሬኗን ለማቃጠል ሲተናኮሉ እግዚአብሔር በተአምር ከነዚያ አይሁዶች አድኗቸዋል ። የእመቤታችንንም አስከሬን ነጥቆ ከሐዋርያው ከቅዱስ ዮሐንስ ጋር በገነት በዕፀ ሕይወት ሥር አኑሮታል። ከዚያ በኋላ ሐዋርያት ሥጋዋን አግኝተው ይቀብሩት ዘንድ በዐረፈች በስምንተኛው ወር ከነሐሴ ፩ ጀምሮ እስከ ነሐሴ ፲፬ ቀን ድረስ ኹለት ሱባዔ ይዘው በአሥራ አራተኛው ቀን ሥጋዋን ከጌታ ተቀብለው በጸሎትና በምህላ በፍጹም ደስታ በጌቴሰማኔ አሳረፉት ። በሦስተኛውም ቀን ተነሥታ ስታርግ ከሰኡቃዊያን ወገን የሆነው ሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ አያት። እርሱም በቀብር ሥርዓቱ ጊዜም አልነበረም። ሀገረ ስብከቱ ህንድ ስለነበር ሊያስተምር ወደዛው ሂዶ ነበርና። በዚያም ሲያስተምር ሰንብቶ በደመና ተጭኖ ሲመጣ ያገኛታል። ትንሣኤዋን ከርሱ ሰውራ ያደረገች መስሎት አዝኖ «ቀድሞ የልጅሽን ትንሣኤ ሳላይ ቀረሁ አሁን ደግሞ ያንቺን ትንሣኤ ሳላይ ቀርቼ ነውን ?» ብሎ ቢያዝንባት እመቤታችንም ከርሱ በቀር ማንም ትንሣኤዋን እንዳላየ ነግራ አጽናናችው። ለሌሎቹ ሐዋርያትም እንዲነግራቸው ለምልክትም /ለምስክርም እንዲሆነው ሰበኗን /መግነዟን ሰጥታው ዐረገች። ቶማስም ኢየሩሳሌም ደርሶ ሐዋርያትን «የእመቤታችን ነገርስ እንደምን ሆነ?» ሲል ቢጠይቅ «አግኝተን ቀበርናት እኮ» አሉት። እርሱ ምስጢሩን አዉቆ ደብቆ «ሞት በጥር በነሐሴ መቃብር» እንዴት ይሆናል ? አይደረግም ይላቸዋል። ሊያሳያቸውም መቃብሩ ዘንድ ሂደው ቢከፍቱት አጧት። እርሱም «አታምኑኝም ብዬ እንጂ እርሷስ ተነሥታ ዐርጋለች» በማለት ኹኔታውን ተረከላቸውና ለምስክር ይሁንህ ብላ የሰጠችውን ሰበኗን አሳያቸው። ከዚህ በኋላ ለበረከት ይሆናቸው ዘንድ ሰበኑን ተካፍለው ወደየአህጉረ ስብከታቸው ሄዱ። ዛሬ በቅዳሴ ጊዜ ዲያቆኑ በሚይዘው የመጾር መስቀል ላይ በሁለት ቀዳዳዎች አልፎ ተጠምጥሞ የምናየው መቀነት መሰል ጨርቅ የዚያ ሰበን ምሳሌ ነው።

በዓመቱ ሐዋርያት ከያሉበት ተሰባስበው ቶማስ ትንሣኤሽን አይቶ እኛስ እንዴት ይቀርብናል ብለው ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምርው ሱባዔ ቢይዙ ከኹለት ሱባዔ በኋላ እንደገና ትንሣኤዋንና ዕርገቷን ለማየት በቅተዋል። ሐዋርያዊት የሆነች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያናም ምእመኖቿ ከእመቤታችን በረከትን እንዲያገኙ ይጾሙ ዘንድ ይህን ሐዋርያት የጾሙትን ጾም እንዲጾሙ ዐዉጃለች። ምእመናንም በተለየ መልኩ በጾም በጸሎት በሱባዔ ጽሙድ ሆነው ይህን ወቅት ያሳልፋሉ።

የእመቤታችን ትንሣኤ ድንገት እንደእንግዳ ደራሽ እንደ ውሃ ፈሳሽ የተደረገ ሳይሆን በቅዱሳት መጻሕፍት በትንቢተ ነቢያት የተገለጸ ነው። ነቢዩ ዳዊት በመዝሙር ፻፴፩ ቁጥር ፲ ላይ «አቤቱ ወደ ዕረፍትህ ተነሥ አንተና የመቅደስህ ታቦትም» ይላል።  በዚህም ምእመናንን ወደ ምታሳርፍበት ወደ መንግሥተ ሰማያት የመቅደስህ ታቦት ድንግል ማርያምን ይዘህ ተነሥ አለ። ታቦት የጽላት ማደርያ እንደሆነ ሁሉ እመቤታችንም ለክርስቶስ ማደርያ በመሆኗ አማናዊት ታቦት ትባላለች።

ንጉሥ ሰሎሞንም በመኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን ምዕራፍ ፪ ቁጥር ፲ ላይ  «ውዴ እንዲህ ብሎ ተናገረኝ፤ ወዳጄ ሆይ ተነሽ፡ ውበቴ ሆይ ነይ» ብሏል። እዚህ ላይ «ወዳጄ ...ውበቴ»" የተባለች እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ናት ። 
ክቡር ዳዊት መዝሙር ፵፭ ቁጥር ፱ ላይ «በወርቅ ልብስ ተጎናጽፋና ተሸፋፍና ንግሥቲቱ በቀኝህ ትቆማለች» እንደሚል ልጇ ኢየሱስ ክርስቶስ ለዓለም ቤዛነቱን ከፈጸመ በኋላ ወደ ቀደመ ክብሩ እንዳረገ እመቤታችን ቅድስት ድንገል ማርያምም በቀኙ ትቀመጥ ዘንድ  «ተነሽ ነይ» አላት ። እንግዲህ ይህንና የመሰለዉን ሁሉ ይዘን የእናታችንን ዕረፍቷንና ትንሣኤዋን እንዘክራለን እንመሰክራለንም።

## ዋቢ ምንጮች

* http://ethiopianorthodox.org/amharic/archivee/stmary/05kibrekidestdingel04.pdf
* http://www.cyberethiopia.com/warka5/viewtopic.php?t=18345&sid=29861d4a807f30b6ac746aca3563a79e

መደብ:ተዋህዶ
መናፍቅ

**መናፍቅ **
መንፈቅ ከሚለው ቃል የተገኘ ሲሆን፣  መንፈቅ ማለትም ግማሽ ማለት ነው። 
መናፍቅ  ማለት ከፍሎ የሚያምን ሙሉ እምነት የሌለው ማለት ነው። በክርስትና ትምህርት የማያምን ሰው መናፍቅ አይባልም። ከሀዲ ወይም አህዛብ ይባላል እንጂ።

በክርስትና ትምህርት አምናለሁ ብሎ ነገር ግን ሙሉ የክርስቶስንና የአባቶች ውሳኔዎችን የማይቀበል አካል መናፍቅ ይባላል። መጽሐፍ ቅዱስ ስለአምላክ ማንነት የሚናገረውን የማይቀበል፡ የአምላክን ፈቃዳትና ትእዛዛት በተዛባ መልኩ የሚያስተምር መናፍቅ ይባላል።

ለምሳሌ፡ 

1. መጽሐፍ ቅዱስ አምላክ በአንድነት በሦስትነት ይኖራል እያለ አምላክ አንድ አካል ብቻ አለው የሚሉ መናፍቃን ይባላሉ፡፡

2. መጽሐፍ ቅዱስ ኢየሱስ ክርስቶስ አምላክ ነው እያለ የኢየሱስ ክርስቶስን አምላክነት የማይቀበሉ፤ ኢየሱስ ክርስቶስ የአብ ልጅ ሳይሆን የአብ ፍጡር ነው የሚሉት መናፍቃን ይባላሉ።

3. የእግዚአብሔር ቃል ሰው ለመዳን እምነትና ሥራ ያስፈልገዋል እያለ ድህነት በእምነት ብቻ ነው የሚሉ እንደ ቃሉ መናፍቃን ይባላሉ ነገር ግን መዳን በ እምነት እንደሆነ ሀዎርያ ፓውሎስ ይናገራል

4. በቅዱስ ቃሉ （በመጽሃፍ ቅዱስ）ያልተጻፈውን አይነት የሚያመልኩ፣ በቃሉ ላይ የሚጨምሩና የሚቀንሱ፥ እንዲሁም የቃሉን ትርጉም የሚያንሻፍፉ መናፍቅ ይባላሉ፠
መደብ:ክርስትና
የእቴጌ ጣይቱ ደብዳቤዎች

thumb|right
## ለ[[ዴር ሱልጣን|ደብረ ሥልጣን]] በ[[ኢየሩሳሌም]] አባቶች

ማኅበሩ በጎሣ ምክንያት መጣላቱ እንደማይረባቸው፤ አንድነታቸውን አጽንተው በበለጠ ክብር እንዲኖሩ ለማኅበሩ የጻፏቸው ምክርና ተግሳጽ።

የተላከ ከእቴጌ ጣይቱ፤ ብርሃን ዘኢትዮጵያ
ይድረስ ከማህበረ ዴር ሥልጣን ወደብረ ገነት ዘኢየሩሳሌም፤

እጅጉን እንዴት ናችሁ፡ እኔ እግዚአብሔር ይመስገን ደህና ነኝ፡፡ እስካሁንም አለመላኬ ጠብና ድብልቅልቅ እያደረጋችሁ ባትስማሙ ነው። አሁን ግን መስማማታችሁን አድነታችሁን ብንሰማ እጅግ ደስ አለን። እንግዴህ እንዲህ ከተስማማችሁልን አንድነታችሁ ካማረ እናንተን አባቶቻችንን አትርሱን ለማለት እንተጋለን። እናንተም እዘኑ ሐዘናችሁ እንኳን ለኛ ለሌላም ሰው ትተርፋላችሁ።
እኔ ጎጃሜ ነኝ፣ እኔ ትግሬ ነኝ፣ እኔ ሸዋ ነኝ እያሉ መጣላቱ ቀርቶ ፩ ልብ ሆናችሁ ዳዊታችሁን ድገሙ። ወትሮ የሚቸግራችሁ በገንዘብና የታዳጊ እጦት ነበር። እኛ ደህና ከሆን እንግዲህ ይህ ሁሉ አይቸግራችሁም።
ታኅሣሥ ፴ ቀን ፲፰፻፺፪ ዓመተ ምሕረት አዲስ አበባ ከተማ ተጻፈ።

የግርጌ ማኅተም፡ 
ዝማኅተም ዘእቴጌ ጣይቱ ብርሃን ዘኢትዮጵያ

የራስጌ ማኅተም፡ 
ዝማኅተም ዘእቴጌ ጣይቱ ብርሃን ዘኢትዮጵያ

የተላከ ከእቴጌ ጣይቱ ብርሃን ዘኢትዮጵያ፤
ይድረስ ከማህበረ ዴር ሥልጣን ወደብረ ገነት ዘኢየሩሳሌም፣
እንዴት ሰንብታችኋል፡ እኔ እግዚአብሔር ይመስገን ደህና ነኝ።

እናንተ ብትስማሙ እርስ በርሳችሁ ብትፋቀሩ አንድነትችሁን ብታፀኑ ይሻላል እንጂ ትግሬ የብቻ ነው፣ ሸዋ የብቻ ነው፣ ቤገምድር ጎጃም የብቻ ነው እያላችሁ ጎሣ እየለያችሁ ብትጣሉ ምን ትረባላችሁ።  እኛስ በኢየሩሳሌም ነገር ይህንን ያህል መድከማችን ያነን ያህል ብር ባንክ አግብተን የዚያን ወለድና ከቤቱ የሚወጣውን ክራይ መስጠታችን እንዳትቸገሩ የሰው ፊት እንዳታዩ ያነን እየበላችሁ ለኛም የጌታችን ደም ከፈሰሰበት ላይ ዳዊት እንድትደግሙልን እንድታዝኑልን እናንተም ፩ነታችሁ እንዲጸና ብለን ነው እንጂ ገንዘቡ ተርፎ ባገራችን በኢትዮጵያ ለምንሰጠው ሰው አጥተን አይደለም።  አሁንም ስለ እግዚአብሔር ብላችሁ እናንተም እርስ በርሳችሁ ተፋቀሩ፡ ለኛም ዳዊት ድገሙልን እዘኑልኝ። ሳትቸገሩ እንዴት የድፍን አውሮፓ መሳቂያ ትሆናላችሁ።  አሁንም ይኸው እማሆይ ወለተ ተክሌ መቃብሬ ከዚያው ይሁን ብላ መጥታለችና አደራችሁን ምኑም በምኑም ነገር እንዳታስቀይሟት። እንግዲህ እሷ እንዲህ አደረጉኝ ብላ የላከችብኝ እንደሆነ እናንተንም እጣላችኋለሁ እኔንም እንዳታስቀይሙኝ። 
ሰኔ ፳፱ ቀን ፲፱፻ ዓመት አዲስ አበባ ከተማ ተጻፈ።

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:ኢትዮጵያ በ19ኛው ክፍለ ዘመን
ሚዳቋ

**ሚዳቋ** በሳይንሳዊ ስሙ Sylvicapra grimmia የሚባል የእንስሳ አይነት ነው። ይህ እንስሳ በአፍሪካ አገራት የሚገኝ ሲሆን በኢትዮጵያ ስጋው እንደምግብነት አልፎ አልፎ ይጠቅማል። በተለይ ለአሮስቶ።
[300px|right|thumb| የ[ኬንያ ሚዳቋ]]

ከኢትዮጵያ ወደ ደቡብ የሚገኘው ቆርኬ ሚዳቋ ወይም ኢምፓላ (Aepyceros melampus) ሌላ ዝርያ ነው።

መደብ:የቶራ አስተኔ
ድኩላ

**ድኩላ** በእንግሊዝኛው *Menelik's Bushbuck*  ተብሎ የሚታወቅ የኒያላ ( አጋዘን ) ዝርያ የሆነ እንስሳ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ አልፎ አልፎም ለምግብነት ያገለግላል።
450px|right|thumb| ባሌ ተራራ - ድኩላ

ማውንቴን ኒያላ በመባል የሚታወቀው እንስሳ ከኢትዮጵያ ብርቅዬ እንስሳት መካከል አንዱ ነው፡፡

መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
መደብ:የቶራ አስተኔ
አሽኮኮ

በሳይንሳዊ ስሙ Procavia habessinica የሚባል የእንስሳ አይነት ነው። 
[400px|right|thumb| [ሶፍ ኡመር ዋሻ ሽኮኮ ]]

መደብ:የዱር አራዊት
ዋሊያ

በሳይንሳዊ ስሙ Capra walie ሲጠራ ኢትዮጵያ ብቻ ይሚገኝ የአይቤክስ ዝርያ ነው።  በአሁኑ ጊዜ በዚህ አለም ላይ 500 ብቻ ዋሊያ ሲገኙ እኒህም በሰሜን ተራሮች ይቃርማሉ።  የዋሊያ ቁጥር መመናመን በአደን፣ የግጦሽ መሬት ማነስና የሚኖሩበት ዱራ ዱር በተለያዩ ምክንያቶች መመናመን ናቸው። ዋልያን ለምግብነት የሚጠቀም የዱር እንስሳ ጅብ ሲሆን ህጻን ዋልያወች በቀበሮና በተለያዩ የዱር ድመቶች ይታደናሉ።

የአሁኑ የዋልያወች ቁጥር ቢጨምር የሚኖሩበት አካባቢ የሚችለው በዛ ቢባል 2000 ዋልያወችን ነው። ከዚያ ከበለጠ የግጦሽና የመሳሰሉት ችግሮች ይከሰታሉ።
450px|right|thumb| ዋሊያ

መደብ:የቶራ አስተኔ
አዲስ ኮንቲኔንታል የጤና አጠባበቅ ኢንስቲትዩት

## የውጭ መያያዣ

*ድረ ገጽ

መደብ:ትምህርት
መደብ:አዲስ አበባ
መደብ:ሕክምና
ንጥረ ነገር

## ንጥረ ነገር ምንነት
**ንጥረ-ነገር** (elements) ፡ በግእዝ የሚታወቅ ክስተት ነው። «ፎር ኤሌሜንት»` በግእዝ አራቱ ባሕርያት ይባላል ። ይህ ዕውቀት በጥንቱ ዘመን ተንሰራፍቶ የነበረ ሲሆን አብዛኞች ከባቢሎኒያኑ ኤኑማ ኤሊኒስ (ከክርስቶስ ልደት በፊት በ18-16ኛው ክፍለ ዘመን መካከል የተጻፈ) ጽሁፍ እንደተነሳ ያምናሉ። በዚህ ጽሁፍ መሰረት የሁሉ ነገር መሰረቶች ፡- ባህር፣ ሰማይ፣ መሬትና ነፋስ ናቸው። ለዚህ ሌላ አምራጭ ያለው ፤ ስረ-መሰረት ስረ-ምንጭ፡ የሚለው ቃል ነው ። ነገር ግን በዘመናት ሂደት ይህ እውቀት እየተሻሻለ መጥቶ በኋላ ላይ አራቱ የተፈጥሮ ስረ መሰርት፦ እሳት፣ ዉሃ፣ መሬት፣ አየር ናቸው ተባለ። ይህ በግዕዙ ሰፍሮ የሚገኝ ውቀት ነው።

## ስለ ንጥረ ነገር ትርጓሜ
አንድ ቁስ ነገርን አካሉን የገነቡት የመሰረት ድንጋዮች። መሰረቱን ያቀናበሩት ነገሮች። መስራች ነገሮች። ጡብ ለቤት አንደኛው መስራች ነገር ነው። የሚገነቡት ነገሮች። አፈጣጠር። ንጥረ መሰረት፣ ወይም ንጥሬት። መሠርዮት፡ ያፈጣጠር ፎርም፡ ያፈጣጠር ይዘቱ።
የመሰረት አንጃው። የተሰራበት ቅመማ-ቅመሙ። አካላዊ ክፍል። የተቀናበረበት ነገር።

*
የደጋ አጋዘን

400px|right|thumb|ደጋ አጋዘን

**የደጋ አጋዘን** ወይም **የተራራ ኒያላ** ወይም በሳይንሳዊ ስሙ *Tragelaphus buxtoni* ተብሎ ሲጠራ ኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ የሚገኝ የኒያላ ዘመድ ነው።  ይህን እንስሳ ከሌሎች አጋዘኖች ለየት የሚያደርገው በተራራ መኖሩ ነው። በአሁኑ ጊዜ በአለም ላይ 2፣500 ብቻ ደጋ አጋዘኖች ሲኖሩ የሚኖሩበትም ቦታ በባሌ ተራራዎች ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
መደብ:የቶራ አስተኔ
አነር

**አነር** በሳይንሳዊ ስሙ *Leptailurus serval* የሚባል መካከለኛ ክብደት ያለው የድመት አስተኔ ዝርያ ነው። አነር ከኢትዮጵያ በተጨማሪ በተለያዩ የአፍሪካ አገራት ይገኛል።

አነር፣ አነስተኛ ከሆኑት የድመት አስተኔ አባሎች ሁሉ እግሩ የረዘመ፣ አንጻራዊ ከፍታ ያለው ነው። የሚገኘው በአፍሪቃ ብቻ ነው። ክብደቱ 13 ኪ.ግ. ገደማ ሲሆን፣ የሴቷ ደግሞ 11 ኪ.ግ. ገደማ ነው። ቀጠን ብሎ አንገቱ ረዘም ያለ፣ ጭራው መካከለኛ ርዝመት ያለው ነው። አንገቱ፣ ትከሻው፣ እግሮቹና ጭራው ጥቋቋር መስመሮች አላቸው። ትላልቅ ጥቁር ነጠብጣቦች በእግሮቹና በጎኑ አሉት። ከጥቋቁሮቹ መስመሮችም ሆነ ነጠብጣቦች በስተቀር፣ ቀለሙ ወደ ቢጫ ያደላ ቡኒ ነው። ይህ እንደ የሥፍራው ልዩነት ሊያሳይ ይችላል። ከበረሃዎችና ከአፍሪቃ የዝናብ ደኖች በስተቀር የትም ይገኛል። አነር፣ አይጥና አይጠ መጎጥ የመሳሰሉት እንስሳት፣ እንዲሁም በረጃጅም ሣር ውስጥ የሚኖሩትን አዕዋፍ በማደን ጥበቡ የታወቀ ነው። ጆሮዎቹ የሚሠሩት ልክ እንደ ዲሽ አንቴና በመሆኑ፣ እነዚህ ምግቦቹ የሚኖራቸውን ድምፅ አግኝቶ፣ የት እንዳሉ ያመለክታል። ጉድጓድ ውስጥ ሆነው እንኳን ድምፃቸውን መጥለፍ ይችላል። የረጃጅም እግሮቹ አሠራር ለፍጥነት ሳይሆን፣ ከፍ ብሎ በሣር ውስጥ ለማየትና፣ የሚያድነውን ለመያዝ ለሚያደርገው የእመርታ ዝላይ ነው። የሣር አይጦች ዋነኞቹ ምግቦቹ ናቸው። ከዚህ በተረፈ ሻሎ፣ እባቦች፣ እንሽላሊቶች እንቁራሪቶች፣ ሦስት አፅቄዎችና አነስተኛ ግልገሎችና ጥጃዎች ይበላሉ። 

[thumb|left|አነር በ[ታንዛኒያ]]
አነሮች፣ ብቸኛና ክልልተኛ ናቸው። ተመሳሳይም ሆነ ተቃራኒ ጾታ ያላቸው አነሮች ተደራራቢ ክልል ሊኖራቸው ይችላል። ሆኖም፣ ብዙ ጊዜ ግንኑነት እንዳይኖራቸው ይሆናል። በየጊዜው ክልላቸውን ይለዋውጣሉ። ብዙ ጊዜ እጅግም ርቀው አይሄዱም። ምግባቸውን ከገደሉ በኋላ እዛው ላይ ወይም ደበቅ ወዳለ ቦታ ወስደው ይበላሉ። የተዋጣላቸው አዳኞች ናቸው። ከሚያልሟቸው ግድያዎች፣ ከቀኖቹ 40% ከሌሊቱ ደግሞ 59% ይሳካላቸዋል። 

ከ65 እሰከ 75 ቀናት አርግዘው ሁለት ወይም ሦስት ግልገሎች ይወልዳሉ። በየሁለት ዓመት ተኩል ሊወልዱ ይችላሉ። በግብረ ሥጋ ግንኙነት ወቅት ወንዱና ሴቷ ለጥቂት ቀናት እያደኑና እያረፉ አብረው ሊቆዩ ይችላሉ። ከዚያም ይለያያሉ። ሴቶቹ፣ ግልገሎቹን ወተት እያጠቡ ያሳድጋሉ። ወንዶቹ ብቻቸውን ማደን ሲችሉ፣ እናታቸው ታባርራቸዋለች። ሴቶቹ ግን ረዘም ላለ ጊዜ ከእናታቸው ጋር አብረው ይቆያሉ። 

## ምንጭ
* ዶ/ር ሰሎሞን ይርጋ «አጥቢዎች» (2000)



መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
መደብ:ታላላቅ ድመቶች
ሉጋል-አኔ-ሙንዱ

**ሉጋል-አኔ-ሙንዱ** (22ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ገደማ) በሱመር የአዳብ ከተማ-አገር ንጉሥ (ሉጋል) ነበረ። በሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ፣ የዑር ንጉሥ መስኪአጝ-ናና ከተሸነፈ በኋላ፣ የሱመር ላዕላይነት ወደ አዳብ ተዛውሮ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ ለ90 አመታት እንደ ነገሠ ይላል። በተለይ የሚታወቀው በኋላ ዘመን በተቀረጸው ጽላት ቅጂ ነው።

የርሱ መንግሥት በመሞቱ ተከፋፈለ። በነገሥታት ዝርዝሩ መሰረት፣ ላዕላይነቱ («ቅዱስ ከተማው» ኒፑር የሰጠው) መጀመርያ ወደ ማሪ ከተማ ሥርወ መንግሥት ተዛወረ። ነገር ግን ከዚሁ ሥርወ መንግሥት ነገሥታት መካከል፣ መጨረሻው ብቻ እርሱም ሻሩም-ኢተር ላዕላይነቱን ከሉጋል-አኔ-ሙንዱ ቀጥሎ እንደ ያዘው የሚል ሀሣብ ቀርቧል። በአዳብ መንግሥት መከፋፈል፣ ሌሎች ትልልቅ ከተሞች ደግሞ አንድላይ ነጻነታቸውን ሁለተኛ አገኙ፣ ለምሳሌ ላጋሽ (ንጉሥ ሉጋላንዳ)፣ አክሻክ (ከትንሽ በኋላ ላዕላይነቱን ከማሪ የያዘው፣ ምናልባት በፑዙር-ኒራሕ ሥር) እና ኡማ (ንጉሣቸው ሉጋል-ዛገ-ሲ በመጨረሻ አገሮቹን ሁሉ በፈንታው ያሸነፈው)። 

## «የሉጋል-አኔ-ሙንዱ ጽሑፍ»

«የሉጋል-አኔ-ሙንዱ ጽሑፍ» በሁለት ቅጂዎች በፍርስራሽ ሲታወቅ፣ እነርሱ በባቢሎን ነገሥታት አቢ-ኤሹህ እና አሚ-ሳዱቃ ዘመናት (ቢያንስ ከ500 አመታት በኋላ) ተቀረጹ። በዚህ ጽላት መሠረት፣ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ አገሮቹን ሁሉ በማሸነፉ «የአራቱ ሩቦች ንጉሥ» ሆነ። ይህ ግዛቱ ከዛግሮስ ተራሮች እስከ ሜዲቴራኔያን ባሕር ድረስ ይዘረጋ ነበር። የግዛቱ ክፍላገሮች ኤላም፣ ማርሃሺ፣ ጉቲዩም፣ ሱባርቱ፣ «ደብረ አርዘ ሊባኖስ»፣ ማርቱ፣ ሱትዩም፤ እና «ደብረ ኤ-አና» (ኡሩክ?) ነበሩ። «የአገሮቹ ሁሉ አሕዛብ በሰላም፣ በሜዳ ላይ እንደ ሆነ፣ አኖራቸው» ይላል።

በተጨማሪ ክፍላገሮቹ ሁሉ በአመጽ እንደ ተነሡበት ይላል። ከ13 አመጸኞች አለቆች ጋር ተዋጋ፤ ዋናውም የማርሃሺ አለቃ፣ ሚጊር-ኤንሊል ነበር። የሁላቸውም ስሞች እንደ «ሴማዊ» ስሞች ይቆጠራሉ።

በ1926 ዓ.ም. ሊቁ ሃንስ ጉስታቭ ጊውተርቦክ አስተርጎመው፤ ነገር ግን ሀሣዊ ታሪክ ይሆናል በማለት ፈጥኖ ሻረው። ዳሩ ግን፣ ከዚያ አንዳንድ ሌሎች የሱመር ታሪክ ሊቃውንት ለምሳሌ ሳሙኤል ክሬመር ምናልባት ከዕውነተኛ የሉጋል-አኔ-ሙንዱ ጽሑፍ ተቀዳ በመገመት ባዮች ናቸው።

## ነጥቦች



መደብ:የሱመር ነገሥታት
1946

**1946 አመተ ምኅረት**

*ጥቅምት ፴ ቀን - በደቡብ ምሥራቅ እስያ የምትገኘው የፈረንሳይ ቅኝ ግዛት ካምቦዲያ ነጻነቷን ተቀዳጀች።
*ኅዳር ፯ ቀን - ንጉሥ ሁሴን የዮርዳኖስ ንግሥ ስርዓታቸው ተከናወነ።
*ኅዳር ፳፩ ቀን - በኡጋንዳ የቡጋንዳ ንጉሥ ዳግማዊ ኤድዋርድ ሙቴሳ በአገሪቱ የብሪታንያ አስተዳደሪ ‘ሰር አንድሩው ኮሄን’ ተሽረው በስደት ወደለንደን ሄዱ።
*ነሐሴ ፳፰ ቀን - የቻይና ኃያላት የደቡብ ኮርያ ደሴቶችን በቦምብ ደበደቡ።

መደብ:አመታት
ሁሉ ሄደ ተበተነ እህና እኔ ቀረነ አለ ያዘነ

**ሁሉ ሄደ ተበተነ እህና እኔ ቀረነ አለ ያዘነ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁሉ ሄደ ተበተነ እህና እኔ ቀረነ አለ ያዘነ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

  የመለያየትን አስከፊነትን የሚያሳይ  ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁሉም ሸክሙን ፍቅርም ያዥውን

**ሁሉም ሸክሙን ፍቅርም ያዥውን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

* **ሁሉም ሸክሙን ፍቅርም ያዥውን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁሉም ሸክሙን ፍቅርም ያዥውን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 የነብር ዐይን ከፍየል፣ የፍየል ዐይን ከቅጠል።
* ምንጭ፦ ''አዲሱ የምሳሌያዊ አነጋገሮች መጽሐፍ'' ፣ ገጽ ፲፬

መደብ:ተረትና ምሳሌ
ሁሉም ወንፈሉን ፈታይም ድውሩን

**ሁሉም ወንፈሉን ፈታይም ድውሩን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁሉን ቢናገሩት ሆድ ባዶ ይቀራል

**ሁሉን ቢናገሩት ሆድ ባዶ ይቀራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ሁሉን ቢናገሩት ሆድ ባዶ ይቀራል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉም ብሶትን ለመግለፅ ነው

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሆድ ሲያውቅ ዶሮ ጠዋት

ትርጉም፦ 
: ከሆድ ሲያውቅ ዶሮ ማታ አባባል ጋር ተመሳሳይ ይመስላል

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሆድን በጎመን ቢደልሉት ጉልበት በዳገት ይለግማል

**ሆድን በጎመን ቢደልሉት ጉልበት በዳገት ይለግማል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

 
: መደርግ ያለበትን ነገር አለማድረግ በኋላ ላይ መዘዝ አለው 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሮጥ በጎድጓዳ

**ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሮጥ በጎድጓዳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሮጥ በጎድጓዳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

:ዘመድ ከዘመዱ አህያ ካመዱ

መደብ :ተረትና ምሳሌ
ግንቦት

**ግንቦት** የወር ስም ሆኖ በሚያዝያ ወር እና በሰኔ ወር መኻል የሚገኝ ከአስራ ሦስቱ ኢትዮጵያ የወራት አቆጣጠር ውስጥ ዘጠነኛው የወር ስም ነው። 

«ግንቦት» ከግዕዙ «ግንባት» ከሚለው ቃል የተባዛ ነው።  የግንቦት ወር የክረምት ጎረቤት ቢሆንም ሙቀታማ፣ ደረቃማ እና ዝንብ የሚበዛበት  ወር ነው። በዚህም ጸባዩ ብዙ ምሳሌያዊ አነጋገሮችን አፍርቷል።

አባቶች "በግንቦት አንድ ዋንጫ ወተት" ይላሉ። ”ኅብረ ብዕር” በተባለው መጽሐፋቸው፣ አቶ ካሕሣይ ገብረ እግዚአብሔር፣ ብሂሉ ሰውነታችን ኃይለኛውን የግንቦት ሙቀት መቋቋም ይችል ዘንድ አንጀት የሚያርስ፣ ቆዳን የሚያለሰልስ፣ የጠፋ አቅምን የሚመልስ ወተት ማግኘት አለበት ለማለት ነው። ይላሉ

ሌላም ብሂል አለ። "በነሐሴ ባቄላ፣ በግንቦት አተላ" የሚለውም ሰው ብቻ ሳይሆን ከብቶችም በደረቃማው ገጽታ ምክንያት በግንቦት ወር ምን ያህል እንደሚጐዱ ያሳያል። በመሆኑም በወሩ አተላ እንደሚወደድ አመልካች ነው።

ግንቦት ጎልታ የምትታወቀው በተለይ ዓመት ካመት ከልደታ ጋር ነው። ልዩ ክብር አላት፤ ድግስም አላት። ከንፍሮ እስከ ቂጣ ብሎም እስከ እርድ ድረስ ይፈጸምባታል።

በኦሮሞ ሕዝብ ባህላዊ ሥርዐት ደግሞ "ቦረንተቻ" የሚከበርበት ወር ነው። ጐጆ የወጣ ሁሉ ከሠላሳ ቀናት በአንዱ (ራሱ በመረጠው) ድግስ መደገስ አለበት፤ በድግሱ መቅረብ ያለባቸው የድግስ ዓይነቶችም ቂጣ፣ ቆሎ፣ ጉሽ ጠላና በግ ናቸው፤ ለድግሱ የሚታረደው በግ፣ ሙሉ ጥቁር ሆኖ ግንባሩ ላይ ነጭ ምልክት ያለበት መሆንም ይኖርበታል። የድግሱ ሥነ ሥርዓት የሚከናወነው ከመሸ በኋላ ማለትም ከብት በረት ከገባ በኋላ ሲሆን፣ ለዝግጅቱ ተብሎ የሚታረደው የበግ ሥጋ መበላት ያለበት ተጠብሶ ነው። ከዚህ ውጭ ሥጋው በወጥ መልክ ተሠርቶ ወይም በጥሬው መብላት አይፈቀድም።

=ዋቢ ምንጮች=
* "ግንቦት - የኢትዮጵያ መንግሥት መባቻ"፣  በሔኖክ ያሬድ፦ ሪፖርተር (26 May 2010)


መደብ:ወራት
ሰኔ

**ሠኔ** የወር ስም ኾኖ በግንቦት  እና በሐምሌ ወራት መኻል የሚገኝ ከዐሥራ ሦስቱ ኢትዮጵያ የወራት አቆጣጠር ውስጥ አሥረኛው የወር ስም ነው። 
«ሠኔ» ከግዕዙ «ሠነየ» ከሚለው ቃል የተባዛ ሲኾን አስጊያጭ፥አሳማሪ ማለት ነው።  የሠኔ  ወር የክረምት የመጀመሪያው ወር ሲኾን ከግንቦት ደረቃማነት በኋላ በዝናም ርጥበት መሬቷ በአረንጓዴ የምታምርበት ወቅት ነው።

## በሠኔ ወር ነጻነታቸውን የተቀዳጁ የ[[አፍሪቃ]] አገሮች

በሠኔ ወር በጠቅላላው ዐሥራ ኹለት የቅኝ ግዛት አገሮች ነጻነታቸውን አግኝተዋል። ከነዚህም ዐምስቱ በፈረንሳይ፤ ሦስቱ በብሪታንያ፤ ሦስቱ በቤልጂግ እና አንድ በኢጣልያ አስተዳደር ሥር ነበሩ።

*ሰኔ ፲፫ ቀን ፲፱፻፶፪ ዓ/ም ማሊ ከፈረንሳይ
	
*ሰኔ ፲፱ ቀን ፲፱፻፶፪ ዓ/ም ማዳጋስካር ከፈረንሳይ	

*ሰኔ ፲፱ ቀን ፲፱፻፶፪ ዓ/ም የእንግሊዝ ሶማሊያ ግዛት ከብሪታንያ 	

*ሰኔ ፳ ቀን ፲፱፻፷፱ ዓ/ም ጅቡቲ ከፈረንሳይ	

*ሰኔ ፳፪ ቀን ፲፱፻፷፰ ዓ/ም ሲሼልስ ከብሪታንያ
	
*ሰኔ ፳፫ ቀን ፲፱፻፶፪ ዓ/ም የኮንጎ ሪፑብሊክ (ኮንጎ ሊዮፖልድቪል/የቤልጂግ ኮንጎ) ከቤልጂግ

*ሰኔ ፳፬ ቀን ፲፱፻፶፪ ዓ/ም  የኢጣልያ ሶማሊያ ከ ኢጣልያ
	
*ሰኔ ፳፬ ቀን ፲፱፻፶፬ ዓ/ም ርዋንዳ ከቤልጅግ
	               
*ሰኔ ፳፬ ቀን ፲፱፻፶፬ ዓ/ም ቡሩንዲ ከቤልጅግ
	               
*ሰኔ ፳፮ ቀን ፲፱፻፶፬ ዓ/ም አልጄሪያ ከፈረንሳይ
	
*ሰኔ ፳፱ ቀን ፲፱፻፶፮ ዓ/ም በቀድሞው ስም ኒያሳላንድ ትባል የነበረችው ማላዊ ከብሪታንያ

*ሰኔ ፳፱ ቀን ፲፱፻፷፯ ዓ/ም የቆሞሮስ ደሴቶች ከፈረንሳይ	               

=ዋቢ ምንጮች=
* (እንግሊዝኛ) http://ethiopic.org/Calendars/  The Ethiopic Calendar


መደብ:ወራት
ሐምሌ

=ሀምሌ=

**ሐምሌ** የወር ስም ሆኖ በሰኔ  እና በነሐሴ ወራት መኻል የሚገኝ ከአስራ ሦስቱ ኢትዮጵያ የወራት አቆጣጠር ውስጥ አሥራ አንደኛው (፲፩ ኛው) የወር ስም ነው። «ሐምሌ» ከግዕዙ «ሐመለ» ከሚለው ቃል የመጣ ነው።  ሐምሌ የክረምት ሁለተኛው ወር ነው።

=በሐምሌ ወር ነጻ የወጡ የአፍሪቃ አገሮች=

*ሐምሌ ፭/5 ቀን ፲፱፻፷፯/1967 ዓ/ም  ሳን ቶሜ እና ፕሪንሲፔ ደሴቶች ከፖርቱጋል

*ሐምሌ ፳/20 ቀን ፲፰፻፴፱/1839 ዓ/ም በአሜሪካ ከግሎሌነት (የግድ ሎሌ ወይም ባርያ) ነጻ የወጡ ጥቁሮች ያሁንዋን ላይቤሪያን መሠረቱ።

*ሐምሌ ፳፭/25 ቀን ፲፱፻፶፪/1952 ዓ/ም  የቀድሞዋ ዳሆሜ አሁን ቤኒን ከፈረንሳይ
	
*ሐምሌ ፳፯/27 ቀን ፲፱፻፶፪/1952 ዓ/ም ኒጄር ከፈረንሳይ
	
*ሐምሌ ፳፱/29 ቀን ፲፱፻፶፪/1952 ዓ/ም የቀድሞዋ አፐር ቮልታ አሁን ቡርኪና ፋሶ ከፈረንሳይ
		

=ዋቢ ምንጮች=


መደብ:ወራት
ነሐሴ

=ነሀሴ=

**ነሐሴ** የወር ስም ሆኖ በሐምሌ  እና በጳጉሜ ወራት መኻል የሚገኝ ከአስራ ሦስቱ ኢትዮጵያ የወራት አቆጣጠር ውስጥ አሥራ ሁለተኛው (፲፪ ኛው) የወር ስም ነው። «ነሐሴ» ከግዕዙ «ነሐሰ» ከሚለው ቃል የመጣ ነው።  ነሐሴ የክረምት ሦስተኛው ወር ነው።

በዘመን ቆጠራ ቀለበት ውስጥ ተውሳኳን 'የጳጉሜ ወርኅ' ለመሻገር ጉጉቱ ያይላል፤ መስከረም እስኪጠባ። መስከረም የወራት ሁሉ ቁንጮ ነውና። መስከረም ዘመን ያስረጃል፤ አዲስ ሕይወትና ተስፋ ደግሞ ይደግሳል። ደራሲ ካህሳይ ገብረ እግዚአብሔር "ቀዳማይ፣ ርዕሰ ክራሞት፣ መቅድመ አውርኅ፣ ርዕሰ ዐውደ ዓመት፣ የክረምት ጫፍ መካተቻ፣ የመፀው መባቻ" ይሉታል ወርኃ መስከረምን። የኢትዮጵያያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን የባህር ሐሳብ ሊቃውንት መስከረም 1 ቀን ዓለም የተፈጠረበት፤ ኖኅ ከጥፋት ውኃ በኋላ ውሃው መጉደሉን ለማረጋገጥ ወደ ምድር የላካት እርግብ ቅጠል ይዛ የተመለሰችበት፣ እስራኤላዊያን ከግብጽ ባርነት ሲወጡ ቀይ ባሕርን የተሻገሩበት የብስራት ዕለት እንደሆነ ያነሳሉ። በእነዚና ሌሎች ኃይማኖታዊ ትውፊቶች ከጥንት ጀምሮ ነው መስከረም ለዘመን መለወጫነት የተመረጠው ይላሉ። ዕለቱም 'ርዕሰ ዓውደ ዓመት' ይሉታል። መስከረም ለመልክዓ ምድሩ፣ ለሰውና ለእንስሳት ሁሉ 'ፍስኃ ወተድላ' በማለት የደስታና የተድላ ወር መሆኑን አበው ይገልጻሉ። በመስከረም ምድር ትረጋለች፣ በአበቦች ታጌጣለች፣ በእንቁጣጣሽ ትፈካለች። ውኆች ይጠራሉ። በሰማዩ ሰማያዊ ላይ ብርሃን ይወጣል፤ የጥቁር ደመና ጋቢ ይገፈፋል፤ ክዋክብት በሰማይ ብረት ምጣድ ላይ መፈንጨት ይጀምራሉ። እጽዋትና አዝዕርት እንቡጦች ይፈነዳሉ። የመብረቅ ነጎድጓድ ተወግዶ የሰላምና የሲሳይ ዝናብ ይዘንባል። እንስሳት የጠራ ውሃ እየጠጡ፣ ለምለም ሳር እየነቸረፉ ይቦርቃሉ። እርሻ የከረሙ በሬዎች፣ ጭነት የከረሙ አህዮች መስከረም አንጻራዊ የእፎይታ ወርኃቸው ነው። ነጎድጓድ በአዕዋፋት ዝማሬ ይተካል። ንቦች አበባ ይቀስማሉ፤ ቀፏቸውን ያደራሉ። ቢራቢሮ ሳትቀር 'በመስከረም ብራ ከኔ በላይ ላሳር' ብላ ትከንፋለች። ለሰው ልጆች የመስከረም ደጅ ሲከፈት ግብዣው የትየሌለለ ነው። ምድር ብቻ አይደለችም በ’እንቁጣጣሽ’ የምትዋበው። መስከረም የሰው ልጆችም በተለይም ለወጣቶች የፍቅር፣ የእሸትና የአበባ ወር ነው። የሰላም፣ የንጹህ አየር፣ የጤና ድባብ ያረብብበታል። የጋመ በቆሎ እሸት ጥብስ፤ ቅቤ ልውስ፤ ቅቤ በረካ፤ መስቀል፣ ደመራ ይናፈቃል። የተጥፋፋ ይገናኛል። 'ሰኔ መጣና ነጣጠለን' ብለው ወርኃ ሰኔን የረገሙ ተማሪዎች ተናፋቂያቸውን ያገኛሉና 'መስከረም ለምለም' ብለው ያሞካሹታል። የገበሬው የሰብል ቡቃያ ያብባል፣ እሸት ያሽታል። ጉዝጓዝ ሣር፤ ትኩስ ቡና ይሸታል። 'መስከረም ሲጠባ ወደ አገሬ ልግባ …' እንዲሉ የተሰደዱት በአዲስ ዓመት መባቻ የአገራቸውን አፈር ያማትራሉ። የተጥፋፋ ይገናኛል። ’ኢዮሃ አበባዬ፤ መስከረም ጠባዬ’ የሚሉ ሕጻናት ተስፋና ምኞታቸውን በወረቀት ያቀልማሉ፤ የአበባ ስዕላት ይዘው በየደጃፉ ይሯሯጣሉ፣ የ’እደጉ’ ምርቃት ያገኛሉ፤ በደስታ ይንቦጫረቃሉ። 

አየለ ያረጋል /ኢዜአ/:-

## በነሐሴ ወር ነጻ የወጡ የ[[አፍሪቃ]] አገሮች

*ነሐሴ ፯/7 ቀን ፲፱፻፶፪/1952 ዓ/ም  የመካከለኛው አፍሪካ ሪፑብሊክ ከፈረንሳይ

*ነሐሴ ፱/9 ቀን ፲፱፻፶፪/1952 ዓ/ም ኮንጎ ሪፑብሊክ ከፈረንሳይ

*ነሐሴ ፲፩/11 ቀን ፲፱፻፶፪/1952 ዓ/ም ጋቦን ከፈረንሳይ	

=ዋቢ ምንጮች=


መደብ:ወራት
ጳጉሜ

=ጳጉሜን=

**ጳጉሜን** የወር ስም ሆኖ በነሐሴ  እና በመስከረም ወራት መኻል የሚገኝ ከአስራ ሦስቱ ኢትዮጵያ የወራት አቆጣጠር ውስጥ የመጨረሻው እና አሥራ ሦስተኛው (፲፫ ኛው) የወር ስም ነው። «ጳጉሜን» በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ዘመነ ዮሐንስ ሥግር ዓመት (በጎርጎርያዊ አቆጣጠር leap year) በመሆኑ ስድስት (፮) ዕለታት አሉት።  በዘመነ ልቆስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና በዘመነ ማርቆስ አምስት (፭) ዕለታት አሉት።

«ጳጉሜን» የሚለው ስም ምንጩ ከግሪክ ቋንቋ ሲሆን > ማለት ነው።   ነሐሴ የክረምት ሦስተኛው ወር ነው።

ኢትዮጵያ በአለም ብቸኛዋ የ13 ወራት ጸጋ ባለቤት ናት።  ይህ የፓጉሜን ወር በኢትዮጵያውያን ዘንድ የምህረት ወር ተብሎ ይታመናል። ወደ አዲስ አመት መግቢያ (መሸጋገርያ) ወርም ነው።

=ዋቢ ምንጮች=


መደብ:ወራት
ሐረ ሼይጣን

**ሐረ ሸይጣን** ከአዲስ አበባ ወደ ደቡባዊው ኢትዮጵያ ክፍል ፻፵፫ ኪሎ ሜትር ከተጓዙ በኋላ የሚያገኙት ሐይቅ **ሐረ ሸይጣን** ይባላል፡፡ የሚገኘውም በደቡብ ክልል ስልጤ ዞን ርእሰ ከተማ ወራቤ በስተሰሜን አቅጣጫ ፴ ኪሎ ሜትር ተጉዘውም ያገኙታል፡፡
ሐይቁ ከኢትዮጵያ ተፈጥሯዊ የቱሪስት መስህቦች አንዱ ሆኖ ተመዝግቧል፡፡  የሐይቁ ይዘት አስገራሚ ሁኔታዎች አሉበት፡- ሐይቁ የሚገኘው ከመሬት ንጣፍ በታች ሲሆን፣ የተለያዩ ተፈጥሯዊ ሀብቶችና ገጽታዎች እንዲሁም ክስተቶችን የያዘ ሐይቅ ነው፡፡ በመሆኑም የገበቴ ቅርጽ ያለውን ሐይቅ ከጉድጓዱ አፋፍ አንስቶ ቁልቁል ውኃው እስካለበት ለመድረስ በአማካይ የ ፪፻፷ ሜትር ርቀት ጉዞ ይጠይቃል፡፡ በሌላ አገላለጽ ከአፋፉ እስከ ውኃው ያለው አምዳዊ (Vertical) ርቀት አማካይ ከፍታ ፻፱ ሜትር ነው፡፡ ከዳገቱ አፋፍ በመነሳት ድንጋይ ወርውሮ ለማስገባት ፪፻፴፯ ሜትር የጎንዮሽ (Horizontally) የመወርወር አቅምን ይጠይቃል ማለት ነው፡፡ ድንጋይ ሲወረወር ወደ ውኃ የማይዘልቅበት ዋናው ምክንያት ለዚህ ሳይሆን አይቀርም፡፡ 

የሐረ ሸይጣን ሐይቅ የውኃ ቀለም ወቅትን ጠብቆ የሚለያይ ሲሆን፣ የአካባቢው ኅብረተሰብ (በተለይም የቀድሞው) የተለያዩ ትርጓሜዎችን ይሰጡት ነበር፡፡ ነገር ግን ከሰገላዊ እይታ፣ ከሐይቁ አፈጣጠርና ይዘት ጋር ሲታይ የውኃው መልክ የሚቀያየረው ከአካባቢው ነጸብራቅ (Reflection) ነው፡፡ 

ስለሐይቁ አፈጣጠር ኅብረተሰቡ የሚተርከው ነገር አለው፡፡ በአፈታሪክነትም ይጠቀሳል፡፡ አፈታሪኩም ከሰገላዊ ምልከታ ጋር የሚገናዘብበት አጋጣሚም አለው፡፡ 

የሐረ ሸይጣን ሐይቅ አፈጣጠር ከተፈጥሮ ውስጣዊ ኃይል አንዱ በሆነው የእሳተ ገሞራ ነው፡፡ እሳተ ገሞራ የመሬትን ውስጣዊ አካል በእሳት በማቅለጥ ወደ መሬት ውጫዊ አካል የቀለጡ አፈሮችንና አለቶችን ይዞ በመዝለቅ ቀዳዳ ይፈጥራል፡፡ ከከርሰ ምድር ውኃ የሚያገናኝ ሳህን/ገበቴ የመሰለ ጉድጓድ በመፍጠር በውኃ እንዲሞላ ያደርጋል፡፡ ለዚህ ማረጋገጫ በአካባቢው ለረጅም ጊዜ የኖሩ ሰዎች እንደሚናገሩት አልፎ አልፎ ውኃው የተቃጠለ ዘይት ዓይነት ሽታ እንዳለው የተገነዘቡትን ገልጸዋል፡፡ የሐረ ሸይጣን ሐይቅ ከመሬት ገጽታ በታች መገኘት፣ የገበቴ ቅርጽ ያለው መሆኑ፣ በአካባቢው የሚገኙ ሌሎች መልክዓ ምድራዊ ገጽታዎች ወይም አነስተኛ ኮረብታዎች፣ ተፈጥሯዊ ዋሻዎቸው፣ ፍል ውኃዎች፣ ሌሎች ሐይቆች፣ እሳተ ገሞራዎች በስምጥ ሸለቆ ሰንሰለት ውስጥ የሚገኝ መሆኑና በአካባቢው የሚገኙ  ድንጋዮች እና አፈሮች ጋር በተያያዘ ስንመለከተው ሐይቁ የተፈጠረው በአንድ ወቅት በነበረ የእሳተ ገሞራ ውጤት መሆኑን መገመት ይቻላል፡፡ ስለሆነም በሰገላዊ አጠራሩ ክሬተር ሌክ (Crator Lake) ይባላል፡፡ 

ኅብረተሰቡ በአፈታሪክ እንደሚለው ሐይቁ የተፈጠረው ኑር ሁሴን ከሚባሉ የሃይማኖት አባት (ወለይ) ጋር በተያያዘ ሁኔታ ነው፡፡ ቦታው በሜዳ ላይ የሰፈረ ከተማ እንደነበረና በከተማው የነበሩ ሰዎች እንግድነታቸውን ስላልተቀበሏቸው በመራገማቸው ከተማው ሙሉ በሙሉ እንደሰመጠና በቦታው ትንሽ ውኃ በመፈጠሩ ይህ ውኃ ቀስ በቀስ እየሰፋ ሄዶ ያሁኑን ሐረ ሸይጣን እንደፈጠረ በአፈታሪክ ይነገራል፡፡ 

የሐይቁ ስያሜ አመጣጥም ከቦታው ምትሃታዊ ክስተቶች ጋር የሚያያይዙት አሉ፡፡ 

"ሐረ ሸይጣን" ቃሉ የኦሮምኛ እንደሆነና ትርጉሙም የሰይጣ ሐይቅ ማለት ነው ሲሉ በሌላ በኩልም "ሐር-አሽ-እጣን" ከሚለው የስልጥኛ ቃል የተወሰደ ሆኖ ትርጉሙም "እጣን አቀጣጥል/አጭስ" ማለት ነው ይላሉ፡፡ 

በሐይቁ ዙርያ ያሉ ባህላዊ አመለካከቶችም ከአፈጣጠሩና ይዘቱ እንዲሁም ካለው ምትሃታዊ ክስተቶች ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ዋና ዋናዎቹም፡- ምትሃታዊ ክስተቶች የተባሉትም ቀለሙን በመቀያየርና ከዳገቱ አፋፍ ላይ ድንጋይ ወርውሮ ለማስገባት አለመቻሉና በንጉሡ ዘመን የነበሩ የተወሰኑ ጎሳዎች ለምትሃታዊ ኃይሉ የተለያዩ አምልኮአዊ ክንውኖች በማድረጋቸው ነው፡፡

=ዋቢ ምንጭ=

“ሐረ ሸይጣን” ፣ ሪፖርተር (በሔኖክ ያሬድ)፣ 01 September 2010 http://www.ethiopianreporter.com/pre-rep/index.php?option=com_content&view=article&id=3314:2010-09-01-07-09-34&catid=105:2009-11-13-13-47-17&Itemid=625

መደብ:የኢትዮጵያ ሐይቆች
ጠላትህን ውሀ ሲወስደው እንትፍ ብለህ ጨምርበት

**ጠላትህን [[ውሀ]] ሲወስደው እንትፍ ብለህ ጨምርበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

: ጠላትህን ጉዳት ሲደርስበት ጨምርበት ይመስላል ምክሩ።

ጠላትህን ውደደው

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጠርጥር በገንፎ ውስጥ እንዳለ ስንጥር

**ጠርጥር በገንፎ ውስጥ እንዳለ ስንጥር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጠርጥር በገንፎ ውስጥ እንዳለ ስንጥር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: ስንጥር ስለሚዋጋ ..ጥርጥር በለሰለሰ ነገር  ውስጥ ያለ የሚጎዳ/የሚዋጋ መጥፎ ነገር ነው

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጠበንጃ ራሱ መቶ ራሱ ይጮሀል

**ጠበንጃ ራሱ መቶ ራሱ ይጮሀል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጠበንጃ ራሱ መቶ ራሱ ይጮሀል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: ጅራፍር እራሱ ገርፎ እራሱ ይጮሃል ከሚለው ጋር ይሄዳል

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጠንቋይ ለራሱ አያቅም

**ጠንቋይ ለራሱ አያቅም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጠንቋይ ለራሱ አያቅም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  የጠንቋዮችን ውሸታምነት የሚያጋልጥ ሲሆን በተረፈ እራሱን የማይጠቅም ስራን የሚሰራን ሰው ለመግለጽ የሚያገለግል ተረትና ምሳሌ ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጡጥም ከፈስ ተቆጠረች

**ጡጥም ከፈስ ተቆጠረች** የ[አማርኛ]ሠ] [ምሳሌ ነው።
**ጡጥም ከፈስ ተቆጠረች** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

## ትርጉሙ

 
: አንድን ነገር ለማናናቅ የሚጠቀሙት የምጸት ተረትና ምሳሌ ነው

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጤፍ ከአቅሙ እንክርዳድ ከፈለ

**ጤፍ ከአቅሙ እንክርዳድ ከፈለ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጤፍ ከአቅሙ እንክርዳድ ከፈለ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጤፍ ከዘመዷ ጎታ ትሞላ

**ጤፍ ከዘመዷ ጎታ ትሞላ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጤፍ ከዘመዷ ጎታ ትሞላ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: የመተባበርን ሃይል የሚገልጽ ይመስላል። ድር ቢያብር አንበሳ ያስር ከሚለው ጋር ይሄዳል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጥርስና ከንፈር ሲደጋገፍ ያምር

**ጥርስና ከንፈር ሲደጋገፍ ያምር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጥርስና ከንፈር ሲደጋገፍ ያምር** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: አንድ ላይ ተስማምቶ የመኖርን/መስራትን ሁኔታ የሚደግፍ ተረትና ምሳሌ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጥልቅ ብዬን ውሀ ወሰዳት

**ጥልቅ ብዬን ውሀ ወሰዳት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጥልቅ ብዬን ውሀ ወሰዳት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: በነገር ውስጥ ጣልቃ መግባትን የሚያንኳሥሥ ተረትና ምሳሌ። ራስን ማግለል የሚደግፍ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሄድ በጎድጓዳ

**ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሄድ በጎድጓዳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጥጃ ቢፈነጭ በሜዳ ውሀ ቢሄድ በጎድጓዳ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  የነገሮችን ቋሚ ተፈጥሮ ለመግለጽ የሚጠቅም ተረትና ምሳሌ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጦር ሲመጣ ዛቢያ ቆረጣ

**ጦር ሲመጣ ዛቢያ ቆረጣ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጦር ሲመጣ ዛቢያ ቆረጣ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: ሙሽራ መጣ በርበሬ ቀንጥሱ ከሚለው አባባል ጋር ይሄዳል። ነገሮችን ከበፊቱ አስቀድሞ ማቀድን የሚያበረታታ አባባል ነው።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጥጋበኛንና ውሀ ሙላትን ቁመህ አሳልፈው

**ጥጋበኛንና ውሀ ሙላትን ቁመህ አሳልፈው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጥጋበኛንና ውሀ ሙላትን ቁመህ አሳልፈው** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: ሁለቱም ቆይተው ስለሚተነፍሱ ለጊዜው አሳልፋቸው ወይም ታገሳቸው ይመስላል መልዕክቱ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጊዮርጊስ አህዮቹን ይዞ የወረደ ጊዜ

(69) ሴትዮዋ በእንስራ ውሃ ተሸክማ ቁልቁለት ትወርድ ነበርና ቁልቁለቱ በጣም ቁልቁል ከመሆኑ የተነሳ ዘጭ ዘጭ ዘጭ እያለች በፍጥነት እንድትወርድ ያስገድዳታል። በዚህ ጊዜ ፈሷ ያመልጣትና ዛጥ ዛጥ... ዛጥ... ታደርገዋለች፤ ድምጿን ክፍ አድርጋ «አንተ ጊዮርጊስ አሁንስ እንደ አህዮቹ ልታደርገኝ ነው» አለች። «እህህ ...» እያለ ጉሮሮውን የሚጠራርግ ሰው ድምጽ ሰምታ ዘወር  አለቃን አየችና «ውይ! አለቃ መቼ መጡ?» አለቻቸው። እሳቸውም «ጊዮርጊስ አህዮቹን ይዞ የወረደ ጊዜ» ብለው መለሱላት።

መደብ:የኢትዮጵያ ቀልዶች
ሜሮን ጌትነት

**ሜሮን ጌትነት** ታዋቂ የኢትዮጵያ ገጣሚና ተዋናይ ስትሆን በመድረክ አስተዋዋቂነትም ትታወቃለች።ከግጥሞቿ ዙረት የሚለውን ግጥም

መደብ:የኢትዮጵያ ተዋናዮች
መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ባቫሪያ

**ባቫሪያ** ፣ በሙሉ ስሙ **ነጻ የባቫሪያ አስተዳደር** (ጀርመንኛ፦ Freistaat Bayern /ፍሪሽታት ባየርን/) ደቡብ ምስራቅ ጀርመን ውስጥ የሚገኝ ክፍለ ሃገር ነው። 70,548 ስኩየር ኪ/ሜትር ስፋት ሲኖረው፣ ከማናቸውም የጀርመን ክፍላተ ሃገሮች የበለጠ የቆዳ ስፋት አለው። ይህ ግዛት የጀርመንን አጠቃላይ ስፋት አንድ አምስተኛ (20%) ይሸፍናል። ከኖርስ ራይን ዌስትፋሊያ ክፍለሃገር ቀጥሎ ባቫሪያ ብዙውን የጀርመን ህዝብ ይይዛል። (12.5 ሚሊየን)። 

ሙኒክ የባቫሪያ ዋና ከተማ ነው።

መደብ:የጀርመን ክፍላገራት
ጸሀይ ብልጭ ወፍ ጭጭ ሲል

**ጸሀይ ብልጭ ወፍ ጭጭ ሲል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጸሀይ ብልጭ ወፍ ጭጭ ሲል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  በጣም ጠዋት ላይ/ ሳያረፍዱ/ በጊዜው

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጸሎት በጽሞና ነገር በደመና

**ጸሎት በጽሞና ነገር በደመና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጸሎት በጽሞና ነገር በደመና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጸሎት ያለፍቅር ሀይማኖት ያለግብር አይረባም

**ጸሎት ያለፍቅር ሀይማኖት ያለግብር አይረባም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጸሎት ያለፍቅር ሀይማኖት ያለግብር አይረባም** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  ምክንያቱም ፍቅር የጎደለው ጸሎትና፣ ግብር የሌለው ሃይማኖት ግብዝነት ነውና።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጸሀይ የጠዋት አዱኛ የሽበት

**ጸሀይ የጠዋት አዱኛ የሽበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጸሀይ የጠዋት አዱኛ የሽበት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  በሽምግልና ወቅት አዱኛ ይገኛል ይመስላል አባባሉ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጸጸት እያደር ይመሰረት

**ጸጸት እያደር ይመሰረት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጸጸት እያደር ይመሰረት** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  የጸጸትን እያደር መመርቀዝ የሚያሳይ ተረትና ምሳሌ

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጽድቁ ቀርቶብኝ በቅጡ በኮነነኝ

**ጽድቁ ቀርቶብኝ በቅጡ በኮነነኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጽድቁ ቀርቶብኝ በቅጡ በኮነነኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  ከመጠን ያለፈ እንክብካቤ ወይም መሽቆጥቆጥን በምጸት ለማጥላላት የሚያስችል ተረትና ምሳሌ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጽህፈት በብራና ዘፈን በበገና

**ጽህፈት በብራና ዘፈን በበገና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጽህፈት በብራና ዘፈን በበገና** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
:  ነገር በምሳሌ ጠጅ በብርሌ ከሚለው ጋር ተመሳሳይ ይዞታ አለው። የነገሮች መሳካትን የሚያመጡ አስፈላጊ ነገሮችን ይጠቅሳል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጾማ ጾማ ለጸሎተ ሀሙስ እርጎ ትልስ

**ጾማ ጾማ ለጸሎተ ሀሙስ እርጎ ትልስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጾማ ጾማ ለጸሎተ ሀሙስ እርጎ ትልስ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: ሰርቶ ለፍቶ በመጨረሻ ላይ ስህተት የሚፈጽምን ሰው የሚገልጽ አባባል።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
አበራ ለማ

'''አበራ ለማ''' ( Aberra Lemma) የተወለደው በ1943 ዓ.ም. ፍቼ ሰላሌ ውስጥ ነው። እድገቱ ወሊሶንና አዲስ አበባን ያካትታል። ካገራችን ገጣሚያንና አጫጭር ልቦለድ ጸሓፊዎች አንዱ ነው። በኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ሥነ ጽሑፍ ጥናት ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የማዕርግ ተመራቂ ነው። ሙያው በጋዜጠኝነት ሲሆን፣ በኢትዮጵያ ሬዲዮና ፕሬስ መምሪያዎች ሠርቷል። ከጦር ግንባር ጋዜጠኝነት እስከ ኪነጥበባት ዘርፎች ሃያሲነት ዘልቋል። 

እስከ ሰማኒያዎቹ አሠርት አጋማሽ ድረስ፥ የኢትዮጵያ ደራስያን ማኅበር ዋና ጸሃፊ ሁኖ አገልግሏል። ዛሬ የኖርዌይ ነዋሪ ነው። በኖርዌይ ደራስያን ማኅበር ብቸኛውና የመጀመሪያው ጥቁርና ባፍ መፍቻ ቋንቋው የሚጽፍ አባል ደራሲ ነው። በዚህ ማኅበር ውስጥ የዓለም አቀፍ ኮሚቴው የረዥም ዘመን አባል በመሆንም ይታወቃል። ባለቅኔ ሎሬት ጸጋዬ ገብረ መድህንንና (1997) ስዊድናዊ/ኤርትራዊ የሆነውን የአስመራውን እስረኛ፣ ደራሲና ጋዜጠኛ ዳዊት ይስሐቅን (2009 እ.ኤ.አ.) ሃሳብን በነጻ የመግለጽ ሽልማት እንዲሸለሙ በእጩነት አቅርቦ ማሸለሙም ይታወሳል።

የተለያዩ ሽልማቶችን በኢትዮጵያና በውጭ አግኝቷል፡፡

1. ከኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን፣ በ2013 ዓ.ም. የሕይወት ዘመን ተሸላሚ ምርጥ ጋዜጠኛ

2. የኢሕደሪ ጠቅላይ ሚኒስትር የክብር ሜዳይ ሽልማት፣ በሥነ ጽሑፍ አስተዋጽኦ፣ 2013 ዓ.ም.
3. በ1981 ዓም በሥነ ግጥም ውድድር የወርቅ ሜዳሊያ ተሸላሚ፣ ሰሜን ኮርያ
4. እአአ በ2010 ዓም በዩዲኔዝ ኢጣሊያ፣ የበጎ ሰውነት የMother Land Ethiopia የዋንጫ ሽልማት 

ከአበራ ለማ የታተሙ ሥራዎች የሚከተሉት ይጠቀሳሉ።

Ø 1967 ኩል ወይስ ጥላሸት፣ የግጥም መድብል፣

Ø 1974 ሽበት፣የግጥም መድብል፣

Ø 1975 ሕይወትና ሞት፣የአጫጭር ልቦለዶች መድብል፣

Ø 1976 ሞገደኛው ነውጤ፣ ኖቭሌት፣

Ø 1978 አባደፋር፣ከሌሎች ደራስያን ጋር… ስብስብ፣

Ø 1978 ጽጌረዳ ብእር፣ከሌሎች ገጣሚያን ጋር… ስብስብ፣

Ø 198ዐ የማለዳ ስንቅ፣ያጫጭር ልቦለዶችና ግጥሞች መድብል፣

Ø 198ዐ መቆያ፣ያጫጭር ልቦለዶችና ግጥሞች መድብል፣

Ø 1981 ትዝታን በጸጸት፣ የቻይና ያጫጭር ልቦለዶች ትርጉም… በጋራ፣

Ø 1994 አውጫጭኝ፣ የግጥም መድብል፣

Ø 1994 ሙያዊ ሙዳዬ ቃላት፣ ኢልቦለድ…የቋንቋ ጉዳይ፣

Ø 1999 የእውቀት ማኀደር፣ ኢልቦለድ…

Ø 2ዐዐ2 እውነትም እኛ፣ የግጥም ስብስብ በዲቪዲ፣

Ø 2ዐዐ3 ጥሎ ማለፍ፣ ታሪካዊ ልበለድ

Ø 2006 ሽፈራው- ሞሪንጋ፣ ኢልቦለድ

Ø 2ዐዐ8 ቅንጣት- የኔዎቹ ኖቭሌቶች

_ 2013 ኩርፊያና ፈገግታ፣ የግጥም መድብል

Ø 1981 G.C.የኢትዮጵያውያን ገጣሚያን ሥራዎች ወደ ራሽያ ቋናቋ የተተረጎመ. በጋራ

Ø 2003 G.C. ULIKE HORISONTER (ኖርዌጂያንኛ ግጥሞች)፣ በጋራ

Ø 2017 G.C. ENKETRØSTREN (በኖርዌጂያን ኖቭሌቶች)

Ø 2014 G.C. TIME TO SAY NO፣ (የእንግሊዝኛ ግጥሞች) በጋ

-2014 ትውስብ - ያጫጭር ልቦለዶችና ኖቭሌቶች ስብስብ
አቡነ ተክለ ሃይማኖት

**አቡነ ተክለ ሃይማኖት **ቡልጋ ደብረ ጽላልሽ ወይም ዞረሬ ቅዱስ ሚካኤል ቤተክርስቲያን የሰበካ ክልል ከአባታቸው ከካህኑ ቅዱስ ጸጋ ዘአብና ከእናታቸው ቅድስት እግዚእ ኃረያ መጋቢት ፳፬ ቀን ተፀንሰው፤ በ፲፩፻፺፯  ዓ.ም ታኅሣሥ ፳፬  ተወለዱ፡፡ በተወለዱ በሦስት ቀናቸው ከእናታቸው  እቅፍ ወርደው «አሐዱ አብ ቅዱስ፣አሐዱ ወልድ ቅዱስ፣ አሐዱ ውእቱ መንፈስ ቅዱስ» ብለው ሥላሴን አመስግነዋል፡፡ ወላጆቻቸውም ፍስሐ ጽዮን አሏቸው፡፡ ትርጓሜውም የጽዮን ተድላዋ ደስታዋ ማለት ነው፡፡
አስደናቂ ገድላቸውን ለማንበብ እዚህ ላይ ይጫኑ 
  
በወላጅ አባታቸው በካህኑ ቅዱስ ጸጋ ዘአብ ግብረ ዲቁናን ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን ሲያጠኑ ቆይተው በአሥራ አምስት ዓመታቸው ከእስክንድርያው ሊቀ ጳጳስ አቡነ ቄርሎስ /ጌርሎስ/ ዲቁናን ተቀብለዋል፡፡ በዚህም ቅድስት ቤተክርስቲያንን በወጣትነት ዕድሜያቸው ሲያገለግሉ ቆይተዋል፡፡ 

ከዕለታት በአንዱ ቀን ጻድቁ አቡነ ተክለ ሃይማኖት ከጓደኞቻቸው ጋር ወደ ዱር  አደን ሄደው ሳለ ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ተገልጾ ለኢትዮጵያውያን ክርስቲያኖች ሐዲስ ሐዋርያ አድርጎ መረጣቸው።  ስማቸውንም «ተክለ ኃሃይማኖት» አለው፡፡ ትርጓሜውም የኃይማኖት ፍሬ ማለት ነው፡፡

አባታችንም ሐዋርያዊ ጉዟቸውን ሲጀምሩ 
«አቤቱ ጌታዬ ኢየሱስ ክርስቶስ ሆይ! የመንግሥተ ሰማያትን በር ትከፍትልኝ ዘንድ እነሆ ቤቴን እንደተከፈተ ተውኩልህ . . . ደካማ ለሆንኩ ለእኔ ያለ አንተ የሚያፀናኝ የለም። ለምፍገመገም ለእኔ ያለ አንተ ደጋፊ የለኝም። ለወደቅሁ ለእኔ ያለአንተ የሚያነሳኝ የለም። ለአዘንኩ ለእኔ ያለአንተ የሚያረጋጋኝ የለም። ለድሀው ለእኔ ያለ አንተ መጠጊያ የለኝም፡፡»

/ገድለ ተክለ ሃይማኖት ምዕ ፳፰ ቁ ፪ - ፫
ይህን ብለው ትሕትና በተሞላበትና በተሰበረ ልብ ወደ ፈጣሪያቸው ከለመኑ በኋላ በልዩ ልዩ የኢትዮጵያ ክፍለ ሀገራት ከኃጢአት ወደ ገቢረ ጽድቅ፣ ከክህደት ወደ ሃይማኖት መልሰዋል፡፡ በዚህም የተነሣ ለኢትዮጵያውያን ብርሃን ፀሐይ ተብለዋል፡፡
አስደናቂ ገድላቸውን ለማንበብ እዚህ ላይ ይጫኑ 

ቅዱስ ጳውሎስ በዕብራውያን ክታቡ ስለ ቅዱሳን መንፈሳዊ ተጋድሎ ሲገልፅ:-
*«እነርሱ በእምነት መንግሥታትን ድል ነሱ» /ዕብ. ምዕ ፲፩ ቁ ፴፫ / እንዳለ አባታችን ቅዱስ ተክለ ሃይማኖትም በመንፈሳዊ ተጋድሎ እንዲሁም በትህትና በተአምራት አላዊ የነበረውን ንጉሥ ሞቶሎሚን ወደ ክርስትና መልሰዋል፡፡
*«ጽድቅን አደረጉ» እንዳለው አባታችን ወንጌልን በተጋድሎ ሕይወታቸው ተርጉመዋል፡፡
*«የአንበሶችን አፍ ዘጉ» ምዕ ፲፩ ቁ ፴፫ /ምዕ ፲፩ ቁ ፴፬ /እንዳለው አባታችንም የአውሬውን ፥ የዘንዶውን ራስ ቀጥቅጠዋል።
*«ከሰይፍ ስለት አመለጡ» እንዳለው አባታችንም ሞቶሎሚ ከወረወረው ጦር በተአምራት ድነዋል፡፡
*«ከድካማቸው በረቱ» እንዳለው አባታችንም ያለ ዕረፍት በብዙ ተጋድሎ በጾምና በስግደት በብዙ መከራ በርትተዋል፡፡

ይህን ሁሉ ገድልና ትሩፋት እየፈጸሙ ዕረፍታቸውም በደረሰ ጊዜ ደቀመዝሙሮቻቸውን «ልጆቼ ሆይ ሁሉም መነኮስ መንግሥተ ሰማይ ይገባል ማለት አይደለም፤ ዓለምን በሚገባ የናቀ ብቻ ይገባል እንጂ መጀመሪያ የእግዚአብሔርን ጽድቁን ብቻ ፈልጉ፤ ጾምና ጸሎትን አዘውትሩ፤ እርስ በርሳችሁ ተዋደዱ፤ ትእዛዛቱንም አጥብቃችሁ ጠብቁ እያሉ ይመክሯቸው ነበር. . .» በኋላም «ለዓለም ጨው ለራሴ አልጫ ሆንኩ፤ ለዓለም ብርሃን ለራሴ ጨለማ ሆንኩ፣ ከእውነተኛው ዳኛ ከጌታዬ ፊት ስቆም ምን እመልሳለሁ?» እያሉ በፍጹም ትህትና እና በልዩ መንፈሳዊ ተመስጦ ይጸልዩ ነበር፡፡

በመጨረሻም አባታችን በነሐሴ ፳፬ ቀን ዕረፍታቸው ሆነ። በዚህም መሠረት ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያናችን ለእኚህ ዕረፍታቸው በእግዚአብሔር ፊት ለከበረና ብዙ ክብር ለተሰጣቸው ለጻድቁ ተክለ ሃይማኖት በየዓመቱ  በነሐሴ ፳፬ ቀን በዓለ ዕረፍታቸውን በታላቅ ድምቀት ታከብራለች፡፡ እኛንም ከጻድቁ ረድኤት በረከት ይክፈለን፡፡

በበለጠ ለማወቅ ስለ **አባታችን** ሰፊውን ገድላቸውን ማንበብ እጅግ አርጎ ይጠቅማል ።

***ደብረ*** አሚን ተክለ ሃይማኖት ቤተክርስቲያን
የምክሖ ደናግል ማርያም ወጣቶች መንፈሳዊ ማኅበር 
አዲስ አበባ

ስብሐት ለእግዚአብሔር

=ምንጭ= 

* http://eotc-mkidusan.org/site/index.php?option=com_content&task=view&id=346&Itemid=26
* St-Takla.org

መደብ: ቡልጋ
መደብ:ተዋህዶ
መደብ:ተክለ ሃይማኖት
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ጽድቅ ለመንኳሽ ቀኝ ለከሳሽ

**ጽድቅ ለመንኳሽ ቀኝ ለከሳሽ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጽድቅ ለመንኳሽ ቀኝ ለከሳሽ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: 

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ጽድቁ ቀርቶብኝ በውሉ በኮነነኝ

**ጽድቁ ቀርቶብኝ በውሉ በኮነነኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ጽድቁ ቀርቶብኝ በውሉ በኮነነኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

 
: ሌላ ሰው ከመጠን ያለፈ መሽቆጥቆጥ ሲያሳያ በምጸት ለመሸንቆጥ የሚያገለገል ተረትና ምሳሌ።

መደብ : ተረትና ምሳሌ
ልናልፍ ነው

የአማኑኤል ሆስፒታል ዶክተር  እብዶች ወደ ውጭ እየወጡ ያስቸግሩትና መውጫው ላይ መስመር ወለሉ ላይ ያሰምርና ከዚህ ካለፋችሁ ወየውላችሁ ይላቸዋል። ትንሽ ቆይቶ ሲመጣ መስመሩ አካባቢ ሲታገሉ ያያቸዋል። ተገርሞ ምን እያደረጋችሁ ነው? ሲላቸው። አይ በሥር በኩል ልናልፍ ነው አሉት ይባላል።

መደብ:የኢትዮጵያ ቀልዶች
በሥር ልናልፍ ነው

አማኑኤል ሆስፒታል አንድ የአእምሮ ዶክተር እብዶች ወደ ውጭ እየወጡ ያስቸግሩትና በመውጫው በር ወለሉ ላይ መስመር ያሰምርና «ከዚህ በኋላ ማንም ከዚህ መስመር እንዳያልፍ» ይላቸዋል። ትንሽ ቆይቶ ሲመጣ ወለሉ ላይ ሲንፋቀቁ ያያቸውና «ምን እየስራችሁ ነው?» ሲላቸው አንዱ ተነሳና «በሥር ልናልፍ ነው» ብሎ ይመልሳል። ከመስመሩ ሥር መሆኑ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ቀልዶች
የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት

**የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት** በአውሮፓ አገሮች መኻል ከ ፲፱፻፮ ዓ/ም እስከ ፲፱፻፲፩ ዓ/ም መግቢያ፣ ለአራት ዓመታት የተካሄደ ጦርነት ነው። ይኼ ግጭት የዘመኑ ኃያላን አገራት በሁለት ተቃራኒ ወገን ተሰልፈው ያካሄዱት ግብግብ ሲሆን እስከ ሰባ ሚሊዮን ታጣቂዎች የተካፈሉበትና እስከ አስራ አምስት ሚሊዮን አውሮፓውያን ሕይወታቸውን ያጡበት ትልቅ ጦርነት ነው።

## መነሻ
ለጦርነቱ ቅስቀሳ ብዙ ምክንያቶች በታሪክ ምሑራን ይጠቀሳሉ። ዓቢይ ከሚባሉት ነገሮች ግን የወቅቱ ኃያላን መንግሥታት የውጭ ጉዳይ ተልዕኮዎች ሲሆኑ የክብሪቱ መጫሪያ ምክንያት ግን የ አውስትሪያ እና ሁንጋሪያው ዘውድ አልጋወራሽ፣ አውስትሪያዊው አርች ዱክ ፍራንዝ ፈርዲናንድ በዩጎዝላቪያዊ ነፍሰ ገዳይ እጅ ሰኔ ፳፩ ቀን ፲፱፻፮ ዓ/ም መገደል ነው።
የሳቸውን መገደል ምክንያት በማድረግ የ አውስትሪያ እና ሁንጋሪያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ለ ሰርቢያ ንጉዛት ሊያሟሉት የማይችሉትን፣ አስር ነጥብ ያዘለ የእላፊ ገደብ (ultimatum) ማስጠንቀቂያ ይሰጡና ገደቡ ሲያልፍ ቅድሚያውን እንደወጠኑት በሰርቢያ ላይ የጦር አዋጅ አወጁ። ይሄም የታቀደ ትንኮሳ ከአስር ዓመታት በፊት ተመሥርተው የነበሩትን ብዙ የትብብር ውሎችን የሚያንቀሳቅስ ሁኔታ ስለነበረ በጥቂት ሳምንታት ውስጥ ሁሉንም ኃያላን መንግሥታት ጦርነቱ ላይ ተሳታፊ እንዲሆኑ አስገደዳቸው። እያንዳንዳቸው ደግሞ በዓለም ዙሪያ የሚያስተዳድሯቸው ቅኝ ግዛቶች ስለነበሯቸው እነዚህንም ቅኝ ግዛቶች በዚሁ ግብግብ ተሳታፊ አደረጋቸው።

## የጦርነቱ መግቢያ
የጦርነቱ ትርዒት የተከፈተው የአውስትሪያ እና ሁንጋሪያ ሠራዊት ሰርቢያን ሲወሩ አጋራቸው የአለማኛ መንግሥት ደግሞ ቤልጂግን፣ ሉክሳምቡርግን እና ፈረንሳይን ወረረ። በተቃራኒው ደግሞ የሩሲያ ሠራዊት የምዕራብ አለማኛን ግዛት ይወራሉ። 
የኦቶማን ንጉሠ ነገሥት ሠራዊት ደግሞ ወዲያው ጦርነቱ ውስጥ ሲገባ በቀጣዩ ዓመት ኢጣልያና ቡልጋሪያ ተከትለው ገቡበት። የሩሲያ ሠራዊት ለሦስት ዓመታት ከተዋጋ በኋላ የጥቅምት አብዮት በ፲፱፻፲ ዓ/ም ሲፈነዳ ከዚህ ታላቅ ጦርነት ወጣ።
## መጨረሻው
የአለማኛ ሠራዊት በ፲፱፻፻፲ ዓ/ም የምዕራብ የጦርነቱን ግንባር ማጥቃት ከጀመሩ በኋላ የአሜሪካ ሠራዊት ከአጋሮቹ ጋር ሲሰለፍ፣ የምዕራብ አገሮች ቡድን አለማኞቹን በማጥቃት እያቸነፏቸው መጡ።
መጨረሻ ላይ ተሸናፊው የአለማኛ ሠራዊት መሸነፉን አምኖ ኅዳር ፩ ቀን ፲፱፻፲፩ ዓ/ም የእጅ መስጫ ውል ሲፈርም፤ ሰኔ ፲፱ ቀን ፲፱፻፮ ዓ/ም የተለኮሰው ጦርነት አከተመ። አብሮትም የአውስትሪያ እና ሁንጋሪያ ግዛት፣ የኦቶማን ግዛት ሲጠፉ የጀርመን እና የሩሲያ ኃያልነት በፖለቲካም ሆነ በጉልበት ተደምስሰው የአራቱንም ቅኝ ግዛቶች አሸናፊዎቹ እንግሊዝ እና ፈረንሳይ ተከፋፈሏቸው። 
## የአንደኛው ዓለም ጦርነት ተስቦ
የቀድሞ ኃያላን መንግሥታትትን ውድመት ያስከተለ ክስተት ከመሆኑም ሌላ፤ በመካከለኛ አውሮፓ የብዙ ትናንሽ ሉዓላዊ አገሮችን መወለድ፤ የዓለም መንግሥታት ማኅበርን መቋቋሚያ መንስዔ፤ ከሁሉም በላይ ግን በአውሮፓ አኅጉር የብሔራዊነትን መንፈስ የቀሰቀሰና የጀርመን ሽንፈትን ያረጋገጠው የቬርሳይ ውል (Treaty of Versailles) በጀርመኖች ላይ ያስከተለው የጭቆና ስሜት አገራችን ኢትዮጵያ በ፲፱፻፳፰ ዓ/ም በፋሽስት ኢጣልያ በግፍ ስትወረር የተለኮሰውን የሁለተኛው የዓለም ጦርነት መነሻ ምክንያት መሆኑ ነው።
## ዋቢ ምንጮች

*  http://www.bbc.co.uk/history/british/britain_wwone/invasion_ww1_01.shtml

## የውጭ መያያዣ

መደብ:ጦርነት
ጀምበሬ ሃይሉ

250px|right|thumb| ቀኝ ጌታ ጀምበሬ ሃይሉ
ቀኝ ጌታ  **ጀምበሬ ኃይሉ** ደብረ ታቦር ውስጥ ተወለዱ።  በልጅነታቸው በቤተ ክርስቲያን ትምሕርት ዳዊት፣ ጾመ ድጓ፣ ቅኔ፣ ዝማሬ እና አቋቋም ያጠኑት እኒህ ሰው  አሁን የሚታወቁት በስዓሊነት ነው።

በ፲፱፻፲፱ ዓ/ም ንግሥተ ነገሥት ዘውዲቱ የወጣቱ ጀምበሬን አጎት ዓለቃ ዓለሙን  ወሎ ውስጥ የምትገኘውን ተድባባ ማርያም የተባለች ቤተ ክርስቲያን በስዕል እንዲያስጌጡ ጠየቋቸው። በዚህ መሠረት  ወጣቱ ጀምበሬ አጎታቸውን በረዳትነት ተከትለው ወደ ወሎ በመሄድ የሥነ ስዕልን ጥበብ ተማሩ። 

ከዚህ በኋላ የበጌምድር ጠቅላይ ግዛት  አስተዳዳሪ እና የንግሥት ዘውዲቱ ባል የነበሩት ራስ ጉግሳ ወሌ ፣እናቲቱ ማርያም የተባለችውን የደብረ ታቦር ከተማ ቤተ ክርስቲያን በስዕል እንዲያስውቡ አዘዙ።  ከሌሎች ሶስት ሰዓሊወች ጋር በመሆን ግዴታቸውን ፈጸሙ።  ራስ ጉግሳ ወሌ ከሞቱ በኋላ የጠቅላይ ግዛቱ አስተዳዳሪ የነበሩት (በኋላ ከወንድማቸው ከደጃዝማቾች አበራ ካሳ ጋር እጃቸውን ለጠላት ሰጥተው የተገደሉት)ደጃዝማች ወንድወሰን ካሳ ቤተመንግሥታቸውን  በስዕል እንዲያሸበርቁላቸው  ጀምበሬን ጠይቀው ሥራው ሲጠናቀቅ ቀኝ ጌታ ጀምበሬን የጸሐፊነት ሥራ ሰጧቸው።

ከመጀመሪያ ሚስታቸው ጋር በ፲፱፻፳፭ዓ/ም ጋብቻ የፈጸሙት ጀምበሬ የመጀመሪያ ልጃቸውን ጦቢያ ጀምበሬን  በ፲፱፻፳፯ ዓ/ም ላይ  አገኙ።  ወዲያው በዓመቱ ፋሽስት ኢጣልያ ኢትዮጵያን ሲወር ከወታደር አባታቸው ጋር ወደማይጨው ጦርነት ዘመቱ።  ከዚያም ጦርነት በኋላ ጠላት በ፲፱፻፴፫ ዓ/ም ለቆ እስከወጣ ድረስ ለአምሥት ዓመታት በአርበኝነት ተሳተፉ። ከነጻነት መልስ በኋላ ለአምሥት ዓመታት በስዕል ሥራ ተሰማርተው ከቆዩ በኋላ ወደ አዲስ አበባ ተጉዘው ወዲያው ከንጉሠ ነገሥቱ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መሬትና ቤት አገኙ።  

አዲስ አበባ ውስጥ ከሚገኙት አብያተ ክርስቲያናት የስዕል ሥራቸው ከሚታይባቸው፣ እንጦጦ ማርያም እና ቀራንዮ መድኅኔ ዓለም ይጠቀሳሉ።  በግላቸውም በመሳል ብዙ ሥራወችን ለሽያጭ አቅርበዋል። 

Image:Jembere_a2b.jpg|መርቆሪወስና ጊዮርጊስ በቀኝ ጌታ ጀምበሬ
Image:Jembere_a3b.jpg|[የ[ክርስቶስ ልደት]] በቀኝ ጌታ ጀምበሬ
Image:Jembere_a6b.jpg|ዓፄ ኃይለ ሥላሴ በቀኝ ጌታ ጀምበሬ


## ማጣቀሻ

* http://www.h-net.org/~etoc/Pages/jembere.html

መደብ : የኢትዮጵያ ሰዓሊዎች
መደብ : የኢትዮጵያ ሰዎች
ልጅቱ ማሪያም

400px|right|thumb|ልጅቱ ማሪያም 
**ልጅቱ ማሪያም**  ደብረ ታቦር፣ ጎንደር የሚገኝ ቤ/ክርስቲያን ሲሆን በትንሹ ራስ አሊ የተመሰረት ነው።

መደብ :አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ደብረ ታቦር
አሞራ ገደል

400px|right|thumb|ታዋቂው የአሞራ ገደል ቋጥኝ
**አሞራ ገደል**  ደቡብ ጎንደር ውስጥ ደብረ ታቦር፣ በአመድ በርና በወረታ መካከል የሚገኝ ቦታ ነው። ይህን ቦታ በጣም ታዋቂ ከሚያደርገው ነገር ውስጥ መሃል ሜዳ ላይ ቀጥ ብሎ የተቀመጠው የአለት ተራራ ነው።


ስዕል:AmoraGedel, Rohlf, Maine Mission Nache Abyssinia 1884.jpg| አሞራ ገደል (አማራ ገደል)  በ፲፰፻፸፯ ዓ.ም.
ስዕል:MussoloniBlackShirtGOtoDebreTabor.jpg|ፋሺስት ጣሊያኖች ወደ ደብረ ታቦር በአሞራ ገደል ቋጥኝ አድርገው ሲጓዙ


መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:ደብረ ታቦር
ከላላ

**ከላላ** በደቡብ ወሎ የምትገኝ ወረዳ ነች። የወረዳው ዋና ከተማም ልጓማ ትባላለች።

መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
ዘ ሐበሻ ጋዜጣ

**ዘ ሐበሻ**  ድረ ገጽ -  https://amharic.zehabesha.com/ 

ዘ ሐበሻ ሰፊ የኢትዮጵያ የቅርብ ዜና ምንጭ ነው። ሚዛናዊ ዜናዎችን፣ አመለካከቶችን እና ጉዳዮችን በፖለቲካዊ ምህዳር ዙሪያ ለኢትዮጵያ ማህበረሰብ እናቀርባለን እና ሰፊ የጤና፣ የትምህርት፣ የፖለቲካ፣ የመዝናኛ እና የስፖርት ዘርፎችን ስንዘግብ ዜናዎችን እና አመለካከቶችን ለመለያየት ቆርጠን ተነስተናል። እና ሰብአዊ መብቶች 

እኛ እዚህ የመጣነው ለአንድ ምክንያት ፍትሃዊ እና የማያዳላ መረጃ ለማህበረሰቡ ለማቅረብ ነው እና ሰፊ የጤና፣ የትምህርት፣ የፖለቲካ እና የስፖርት ዘርፎችን በሚሸፍንበት ወቅት ዜናዎችን እና አመለካከቶችን ለመለያየት ቆርጠን ተነስተናል። የዘ-ሐበሻ የዜና ገፆች ለአንባቢያን ለማሳወቅ የተነደፉ ሲሆን የአርትኦት ክፍላቸው ማህበረሰቡን በሚመለከት የተለያዩ ፍልስፍናዎችን እና አቋሞችን ለማበረታታት ቁርጠኛ ነው። ዘ-ሐበሻ በዚህ ድረ-ገጽ ላይ ያለውን መረጃ በማዘጋጀት እና በመጠበቅ ረገድ ምክንያታዊ ጥንቃቄ ለማድረግ ጥረት ብታደርግም የድረ-ገጹን ይዘት ትክክለኛነት፣አስተማማኝነት፣ብቃት ወይም ሙሉነት ዋስትና አንሰጥም።ስለ እኛ የድረ-ገጹ ይዘት በማንኛውም ጊዜ ያለማሳወቂያ ሊቀየር ይችላል። በሚያዩበት ጊዜ የግድ ወቅታዊ ወይም ትክክለኛ ላይሆን ይችላል። ይህ ድረ-ገጽ በቅጂ መብት ባለቤት ሁልጊዜ ያልተፈቀደለት የቅጂ መብት ያለው ይዘት ይዟል። የዲሞክራሲ ግንባታ በኢትዮጵያ ብዙ ጊዜ ዲሞክራሲ የሚለውን ቃል እንሰማ ነበር፣ እና በቀላል አነጋገር፣ አንድ ተራ ሰው የመንግስት አካልን ለመሰረታዊ ፍላጎቱ የመጠየቅ መብት ያለውበት የፖለቲካ ሁኔታ ነው፣ ​​ወይም ደግሞ ዴሞክራሲ ሌላው ስርዓት ሊረዳው የሚችለውን የመናገር ነፃነት ይሰጣል። ለአንድ ሰው መስጠት. በአለም ላይ ስላለው ሴኩላር ስርዓት ብንነጋገር፣ አንዳንድ አገሮች ዲሞክራሲ አላቸው፣ እናም ዜጎቻቸው አምባገነንነት ከተከሰቱባቸው አገሮች ጋር ሲወዳደር የተሻለ ኑሮ ይኖራሉ። በዕድገት ደረጃ ላይ ያሉ ወይም በማደግ ላይ ያሉ አብዛኞቹ የአፍሪካ አገሮች በአምባገነናዊ ሥርዓት እየተሰቃዩ ናቸው፣ነገር ግን ደግነቱ አንዳንዶቹ ቀርፋፋ ግን በልማት ላይ ናቸው። እ.ኤ.አ. በ2015 አብዮቱ በአፍሪካ መጥቷል ፣ እና የአፍሪካ የሰብአዊ መብቶች ዓመት ተብሎ የሚታወስ ነው። መንግስታት በተለይ ለሴቶች መሰረታዊ መብቶችን መስጠት በማይችሉበት ቦታ ይሰጣሉ. በሚቀጥሉት ሃምሳ ዓመታት ውስጥ የክልሉ ጉዳይ ሆኖ ይቀጥላል። በአጀንዳ 2063 መሰረት ጥሩ አስተዳደር የሰፈነባት፣ አብላጫ መንግስት የምትገዛ፣ እና ለመሰረታዊ ነፃነቶች፣ ፍትሃዊነት እና የህግ ደረጃዎች ያላት አፍሪካ ማየት ነው። አፍሪካ ሁሉንም ያቀፈ የመልካም አስተዳደር ባህል፣ ታዋቂነት ላይ የተመሰረተ ባህሪያት፣ የፆታ ግንኙነት ደብዳቤዎች፣ ለጋራ ነፃነቶች፣ ፍትሃዊነት እና የህግ መመዘኛዎች ይኖራታል። እዚህ ላይ ኢትዮጵያ በሰብአዊ መብት አያያዝ ረገድ ፈጣን ተቋማት ሆና መታየት አለብን። በዞኑ ያለው አሁን ያለው የሰብአዊ መብቶች ስርዓት በሚቀጥሉት አመታት የኢትዮጵያን የዳሰሳ ጥናት እና የግልግል ዳኝነት እርዳታ ይወስዳል። በኢትዮጵያ ታዋቂ የሆኑ የመንግስት አስተሳሰቦች፣ የጋራ ነፃነቶች እና ፍትሃዊ ተቋማት መነጋገሪያ ከሆኑ ጉዳዮች አጭር ጊዜ ነው። ባለፉት ስርዓቶች ኢ-ዲሞክራሲያዊ አስተሳሰብ ምክንያት፣ የኢትዮጵያ ግለሰቦች በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነትን መሰረት ያደረጉ ባህሪያትን እንዳይቀጥሉ እና አስፈላጊ መብቶቻቸውን እንዲጠቀሙ ተነፍገዋል። እሱን ለመረዳት, የበለጠ እንወያይበት. የዲሞክራሲ ግንባታ በኢትዮጵያ፡ ታላቅ እና አስፈሪ ታሪክ ያለው የላቁ አለም መሰረታዊ ገጽታ እንደመሆኖ፣ ኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያውያን ስለ ሀገሪቱ የዲሞክራሲ ግንባታ ለመጨነቅ አስደናቂ ተነሳሽነት አላቸው። ምንም እንኳን ኢትዮጵያ የፖለቲካ ጎራዋን ከውጭ ጣልቃ ገብነት የመጠበቅ አስደናቂ ታሪክ ቢኖራትም የሀገሪቱ ግንባታ እና የዴሞክራሲ እርምጃ ግን ለረጅም ጊዜ ተቋርጧል። የኢትዮጵያ ዜግነታዊ ባህሪ በጣም ልምድ ካላቸው ሰዎች አንዱ ነው; ቢሆንም, በትንሹ የተፈጠሩ ስብዕና. ከጂኦግራፊያዊ ምክንያት፣ ከቆዳ ጥላ እና ከአካላዊ ገጽታ አንፃር “ኢትዮጵያዊ” የመሆን አስፈላጊነት ሰንሰለት አለ። የኢትዮጵያን ህዝብ ጨዋነት እና ልቀት የሚናገሩ ተቋማት የሉም። ባጠቃላይ፣ ኢትዮጵያውያን የአቅጣጫ አእምሮ፣ የጋራ ቅድመ-ውሳኔ እና ቦታ የማግኘት አጠቃላይ የፈጠራ አእምሮ ያስፈልጋቸዋል። ተግዳሮቶቹ፡- ኢትዮጵያ አወዛጋቢ እና ለየት ያለ እርግጠኛ ያልሆኑ ተጨባጭ ቅርሶች አሏት። አሁን ባለው ቅርፅ፣ ብሄረሰቡ የአስራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን መስፋፋት ጦርነት ውጤት ነው። የመስፋፋት ጦርነት በደቡብ የሚገኙ በርካታ ሀገራትን እና ማንነቶችን ያልተፈወሱ ጉዳቶችን አስከትሏል። ዛሬ እነዚያ ጉዳቶች እየተጠናከሩ ብሔርን ለመነጠል እየተጠቀሙበት ነው። ክፍፍሉ የሀገር ውስጥ ግፊት ምንጭ ሆኖ ቆይቷል፣ ይህም መደበኛ ብሔርተኝነትን ለመፍጠር የሚደረገውን ጥረት የሚሽር ነው። ኢትዮጵያ በእነዚህ ጉዳዮች ላይ ረጅም ርቀት የምትገኝ በመሆኗ ህግን መሰረት ያደረገ እና ተግባራዊ ሀገር ለመገንባት የሚያግዙ ድርጅቶችን መፍጠር አለባት። ምንም እንኳን ጥረቶች በቅርብ ሁለት ወራት ውስጥ ቢዘጋጁም, ከሚፈለገው ነገር ጀርባ በጣም ረጅም ርቀት ነው. በድምፅ ላይ የተመሰረተ ስርዓትን መገንባት እና ያሉትን የመንግስት ተቋማት ዴሞክራሲያዊ ማድረግ ሁሉም ነገር እኩል መሆን ተግባር እና የትምህርት ስራ ሊሆን ይገባል። የአመራር ፈተናዎች ከሁሉም በላይ ኢትዮጵያ ገና ከጅምሩ የገጠማትን የአስተዳደር ተስፋ አስቆራጭ ሁኔታ ገጥሟታል። ባለስልጣን

https://amharic.zehabesha.com/  
                           
መደብ:የአማርኛ ሥነ ጽሑፍ
መደብ:ሚንሶታ