open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ረጅም ልቦለድ

የ**ረጅም ልቦለድ**ን ምንነት በቀላሉ እንዲህ ነው ብሎ ለመግለጽ ያስቸግራል። የተለያዩ ምሁራን እንደየ እውቀታቸው፣ አመለካከታቸው እና ፍልስፍናቸው እንዲሁም እንደሚከተሉት ርዕዮተ አለም በተለያዩ ጊዜያት የተለያዩ ብያኔዎችን ሰጥተዉታል።

መደብ:ሥነ ጽሁፍ
       ረጅም ልቦለድ ከተሰጡት የተለያዩ ፍቾችን መሠረት በማድረግ የሚከተለዉን ሀሳብ ጠቅለል አርጎ ማቅረብ ይቻላል።
         'ረጅም ልቦለድ ብዛት ካላቸዉ ቃላትና ሀረጋት÷እንዲሁም አንድ አበይት ርዕስ ይዞ በዛ ርዕሰ  ስር  ሌሎች ንዑስ-አርዕስት በማካተት የፀሀፊዉን ልቦለዳዊ ስነ-ፅሁፍ  የሚቀርብበት የ ልቦለድ ዓይነት  ነዉ'በማለት በcherubseven (ኪሩቤል) ቀርቦል።
የፋይል ፐርሚሽኖች

ለምሳሌ ዩኒክስ/ሊነክስን በመጠቀም በሕብረት ማንበብና መፃፍ ለመፍቀድ፦ *chmod 664 የፋይል/የአቃፊ_ስም* 
ስለአፈቃቀድ የበለጠ ለመረዳት ደግሞ፦ *info coreutils 'chmod invocation*'
የብርሃን ልጆች ጦርነት በጨለማ ልጆች ላይ

300px|thumbnail|«የጦርነት ብራና»
**«የብርሃን ልጆች ጦርነት በጨለማ ልጆች ላይ»** በቁምራን ዋሻ ከተገኙት ከሙት ባሕር ብራናዎች አንዱ ነው።

ምናልባት ከ165 ዓክልበ እና 40 ዓ.ም. መካከል ጽሕፈቱን የጻፈው ንቅናቄ አባላት ስለ መጨረሻው ዘመን ጦርነት የሠልፍ ትዕዛዙን እንደሚስጥ ያምኑ ነበር።

በመጀመርያ ክፍል፣ የብርሃን ልጆች ከነ ሌዊ፣ ይሁዳና ብንያም ወገኖች በኤዶም፣ ሞዓብ፣ አሞንና በአሦር ኪቲም ላይ ጦርነት ያደርጋሉ። ከዚያ በኋላ በግብጽ ኪቲም ላይ ጦርነት ያደርጋሉ። 

በዚህ ጽሑፍ ጦርነቱ ፴፭ ዓመታት እንደሚፈጅ ይነበያል። መጀመርያ ፮ ዓመታት መሠለፍ ነው። በተረፉት ፳፱ ዓመታት የውግያ ተራ እንዲህ ይገለጻል፦

*፩ኛው ዓመት - መስጴጦምያ
*፪ኛው - ልድያ
*፫ኛው - ሶርያ ወይም ዑፅ፣ ሁል፣ ጌቴርና ሞሶሕ 
*፬ኛው-፭ኛው - አርፋክስድ
*፮ኛው-፯ኛው - አሦር፣ ፋርስ፣ ምሥራቅ ሁሉ እስከ ታላቅ በረሃ ድረስ 
*፰ኛው - ኤላም
*፱ኛው - የእስማኤል የኬጡራ ልጆች
*፲ኛው-፲፱ኛው - የካም ልጆች
*፳ኛው-፳፱ኛው - የ[...] ልጆች (ያፌት?)

ከዚያ በኋላ በብርሃን ልጆች ጦርነት ዕቃ ላይ የሚጻፉት መፋክሮች ይዘረዝራል፦

*በመላው ማህበር መለከቶች ላይ፦ «የእግዚአብሔር ተባባሪዎች»  ይጽፉ።
*በመኳንንት ማህበር መለከቶች ላይ፦ «የእግዚአብሔር መሳፍንት»
*በመጠሪያ መለከቶች ላይ፦ «የእግዚአብሔር ማዕረግ»
*በሹማምንት መለከቶች ላይ፦ «የማህበር ቤተሠብ አለቆች»
*በጠቅላላ ጉባኤ ሲሰበሰቡ፦ «የእግዚአብሔር ድንጋጌዎች ለተቀደሰው ጉባኤ» ይጽፉ።
*በሠፈሮቹ መለከቶች ላይ፦ «የእግዚአብሔር ሰላም በቅዱሳኑ ሠፈሮች ይሁን።»
*በግስጋሴ መለከቶች ላይ፦ «የእግዚአብሔር ኃይል ጠላቱን ሊበትነውና ጽድቅን የጠሉትን ሁሉ ሊያባርራቸው ይችላል። እግዚአብሔርም የወዳጆቹን ታማኝነት ይሸልማል፣ የጠላቶቹን ቂም ግን ይመልሳል።»
*በውግያ ሠልፍ መለከቶች ላይ፦ «የተሠለፉት የእግዚአብሔር ጭፍሮች የመዓቱን ቂም በጨለማ ልጆች ላይ መብቀል ይችላሉ።»
*በእግረኞች መለከቶች ላይ፣ ወደ ጠላቶች ሠልፍ እንዲሄዱ የጦርነት በሮች ሲከፈቱ፦ «በእግዚአብሔር ዘመን ስለሚበቀለው ቂም ማስታወሻ ነው።»
*በግድያ መለከቶች ላይ፦ «በውግያ የእግዚአብሔር ከሃሊነት ጉልበት ከሀዲዎቹን ሁሉ እንደ ሙታን ሊያዋርዳቸው ይችላል።»
*በደፈጣ መለከቶች ላይ፦ «የእግዚአብሔር ድብቅ ምስጢራት ክፋትን ለማጥፋት ይችላሉ።»
*በፍለጋ መከታተል መለከቶች ላይ፦ «እግዚአብሔር የጨለማ ልጆችን ሁሉ መቷል። እስከሚፈጃቸው ድረስ መዓቱን አይመልስም።»
*ከውግያው ወደ ሠልፉ ሲመለሱ በመመለስ መለከቶች ላይ፦ «እግዚአብሔር አሰብስቧል።»
*ከጦርነቱም ወደ ኢየሩሳሌም ማኅበር ሲመለሱ በሚነፉ መለከቶች ላይ፦ «በሰላም መመልስ የእግዚአብሔር ደስታ»  

ከዚህ በኋላ በዓላማዎቹ ላይ የሚጻፉት ቃላት ትዕዛዝ ይሰጣል።  ለምሳለ፦

*በሺህ ዓለቃ ዓላማ ላይ፦ «የእግዚአብሔር ቁጣ በቤሊያልና ከርሱ ጋር ድርሻ ባላቸው ሁሉ ላይ  ምንም ቅሬታ እንዳይኖራቸው በመዓት ይበቀላል።»
*በመቶ ዓለቃ ዓላማ ላይ፦ «የውግያ ኃይል በኃጥአን ሥጋ ሁሉ ላይ ከእግዚአብሔር ይመጣል።»
*በሀምሳ ዓለቃ ዓላማ ላይ፦ «በእግዚአብሔር ታላቅ ሥራዎች በኩል የእኩያን ትግል የተጨረሰ ነው።»

በተጨማሪ ብዙ ሌሎች ትዕዛዛት በዚህ ጥንታዊ ብራና ጽሑፍ ተገኙ።

መደብ:አይሁድ
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
መደብ:ሥነ ቅርስ
ሮማርዮ ሪከርድስ

**ሮማርዮ ሪከርድስ** ባለፉት 15 ዓመታት በሙዚቃ አሳታሚነት እንዲሁም አከፋፋይነት የካበተ ልምድ ያለው ሲሆን አሁን ደግሞ በፊልም ስራዎች በሙዚቃ ክሊፖች እንዲሁም አለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ ሙሉ የፕሮዳክሽን ስራ ጀምራል፤፤
ሮማርዮ ሪከርድስ በኢትዮጵያ ሰፊ የስርጭት አድማሱን በማስፋት በአሁኑ ወቅት ተመራጭ የሙዚቃ አሳታሚ እና አከፋፋይ መሆኑ ተመስክሮለታል በቅርቡም ኦንላይን የሙዚቃ ገብያ በኢትዮጵያ ለመጀመር በዝግጅት ነይ ነን በተጨማሪም ሮማርዮ ሪከርድስ ራሱን ወደ ኢንተርቴመንት ካምፓኒ ለማሳደግ ከኢትዮጵያ ውጭ ካሉ የውጭ ሀገር ተመሳሳይ ካምፓኒዎች ጋር ለመስራት በዝግጅት ላይ ነው፡፡ ይህም የኢትዮጵያን ሙዚቃ አለም አቀፍ ተቀባይነት እንዲያገኝ የበኩላችንን ድረሻ ለመወጣት የረዳናል፡፡ 
ልዩነቱ 	
* የደንበኞቻችን ብዛት
* የዘመኑን ቴክኖሎጂ ተጠቀመን ሰርቪስ መስጠቱ
* በኢትዮጵያ በቂ እና ሰፊ ሽፋን ያለው የስርጭት አድማሱ	
* ከነባር እና አዳዲስ አርቲስቶች ጋር መስራቱ	
* ታማኝነቱ 	
* አርቲስቱን በሚመጥን ደረጃ ፕሮሞሽን መስራቱ
በቅርቡ ለህዝብ ያቀረባቸው ስራዎች ውስጥ
1.	በሙዚቃ አልበም ደረጃ
* የተወዳጆን አርቲስት የሐመልማል አባተን ያደላል አልበም	
* የተወዳጁን አርቲስት ቴዎድሮስ ታደሰን ትናንት እና ዛሬ አልበም 	
* የተወዳጁን ይሳቅ ባንጃው ክላሲካል ስራዎች እና ሌሎች
2.	በሙዚቃ ክሊፖ
* ከፍተኛ ተወዳጅነትን ያገኙትን ስበርየ እና ልብ አይሞት የባህል ክሊፖች እና ሌሎች
3.	በፊልም ስራዎች	
* ተወዳጁን ካርታ የተሰኘውን የኮመድያን ፊልም እንዲሁም ጅራፍ የተሰኘውን ፊልሞች እና ሌሎች
የሐመልማል አባተ ያደላል አልበም በኢትጵያ ከፍተኛ ሽያጭ ያስመዘገበ በግጥም እና በዜማ ደረጃውን የጠበቀ አሬንጅመንቱን እና ማስተሪንግ ታላቁ የሙዚቃ አቀናባሪ abegaz s.kibrework የተካፈለበት አልበም ነው በዝህ የሙዚቃ አልበም ላይ ሮማርዮ ሪከርድስ ከ አመል ፕሮዳክሽን ጋር በመጣመር በቅንጅት የተሰራ ምርጥ አልበም ነው
የተወዳጁን አርቲስት ቴዎድሮስ ታደሰን ዛሬ አልበም በግጥም እና በዜማ ደረጃውን የጠበቀ አሬንጅመንት የህንድ አገር እና የአገር ውስጥ ሙያተኞች  የተካፈሉበት አልበም ነው የህ አልበም በመላው አለም ዮዮ ሪከርደስ ፕሮዲውስ ያደረገው ሲሆን ከፍተኛ ሽያጭ ያስመዘገበ አልበም በመሆን የተመዘገበ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቃ
ለካዉ

ግእዝ ቋንቋ እንማር፦
* ሰላም ለኩልክሙ = ሰላም ለእናንተ ይሁን
* እፎ ሀለውክሙ = እንዴት አላችሁ
* ለእመ ንትመሀር ልሳነ ግእዝ = ግእዝ ቋንቋ ብንማር
* ምንት ይመስለክምሙ? = ምን ይመስላችኋል

የግእዝ ቋንቋ አስፈላጊነት እና አሁን ያለበት ሁኔታ፦

ግእዝ ቋንቋ በኢትዮጵያ ከጥንት ጀምሮ እስከ አጼ ይኩኖ አምላክ ዘመነ-መንግሥት ድረስ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቋንቋ ነበር።

በግእዝ ቋንቋ የኢትዮጵያ ታሪክ፥ የቤተክርስቲያን መጻሕፍት ከግሪክ፥ ከዕብራይስጥ፥ ከአረብኛ፥ ከሱርስት ቋንቋዎች የተተረጎሙብት ጥንታዊ ቋንቋ ነው። ላቲን የምዕራባውያን ቋንቋ እና ታሪክ መሠረት እንደሆነ ግእዝም የኢትዮጵያውያን ቋንቋ፥ ታሪክ፥ ወግ፥ ልማድ፥ ሃይማኖት፥ ጥበብ፥ ፍልስፍና መሠረት ነው።

ኢትዮጵያን ለማጥናንት፥ የአባቶችን ጥበብ ወደ ልጆች ለማስተላለፍ ግእዝ እጅግ አስፈላጊ ነው፣ ግእዝ አሁን በኢትዮጵያ በመጠኑም ቢሆን በአሁኑ ሰዐት አገልግሎት የሚሰጠው በኢትዮጵያ ኦርቶዶስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ብቻ ነው።
በአሁኑ ሰዓት የግዝ መጻሕፍት ሁሉ ወደ አማርኛ በመተርጎም ላይ በመሆናቸው፣ የቤተክርስቲያኒቱ አገልግሎትም ሕዝቡ ወደሚጠቀምበት ቋንቋ ወደ አማርኛ እያደላ ይገኛል።
አግልግሎቱ በማኅሌትና፥ ከዜማ ጋር በተያያዙ አገልግሎቶች እየተወሰነ ነው።

በሀገር ደረጃም፥ እንኳን ኢትዮጵያውያንን መላውን አፍሪካ የሚያኮራው ብቸኛው የአፍሪካውያን የግእዝ ፊደል እና የግእዝ ቋንቋ በወቅቱ ባለው አገርና ታሪክን የሚገድል የክፍፍክ ፖለቲካ ሂደት ምክንያት ተገቢው ትኩረት ተነፍጎታል፤ አንዲያውም የነጻነት ቤቱን፥ ተወልዶ ያደገበት ሀገሩን ኢትዮጵያንም እንዲለቅ የላቲኖች ፊደል ቅኝ ግዦቹ ሆነው ገብተው በገዛ-ምድሩ ላይ ነጻነቱን፥ ታላቅንቱን፣ መብቱን ገፈውት ይገኛል።
በግዝ ፊደል በኢትዮጵያ የሚገኙ ብሔር ብሔረሰቦች ቋንቋዎችን ሁሉ መጻፍ እንደሚቻል፣ ከዚያም አልፎ ለእናቱ ፍሪካም «አንድ ለናቱ» እንደ ሆነ ይታወቃል።
እንኳ ኢትዮጵያውያን የላቲንን ፊደል እደ ጣሊያን ወታደር መርዝ አስታጥቀው ወደ ኢትዮጵያ የላኩት ምዕራባውያንም አሳምረው ያው ቃሉ።
ግእዝና የግእዝንም ፊደል እናስታምምህአለን ብለው በቤታቸው (በአውሮጳ) እስተኝተው ሞቱንም ሽረቱንም እየተከታተሉት ነው።
ይህም ማለት በጉለበት እየቀሙ የወሰዱአቸው ግእዝ መጻሕፍት በብዛት በእጃቸው ይገኛሉ፣ በልዩ ልዩ ትምህርት ቤቶችም ግእዝ ቋንቋን ያስተምራሉ። ይህም የግእዝን ማንነት ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያውያንን ክብርና ጥበብ እንዲረዱ ማገዙ የታወቀ ነው።
ታዲያ ያን እያወቁ ለምን በኦሮምያ ክልል የግእዝ መልክ እንዲጠፋ ወሰኑበት?

የሚሳዝኑት የፍሪካን ማንነት መገለጫ የሁኑትን ታሪኮች፥ ቋንቋዎች፥ ፊደሎች ሁሉ እንዳጠፉ በታሪክ የሚታዎቁትና የላቲንን ፊደልን በግእዝ ፊደል ለመተካት የወሰኑት ምዕራባውያን አይደሉም፣ የሚያስገርሙት በቀደመው የባርንት ዘመን አፍሪካውያን የገዛ ወንድሞቻቸውንና እህቶቻቸውን ከባርያ ፈንጋዮች ተዋግተው በማትረፍ ፈንታ ተባባሪወች በመሆናቸው፥ በታሪክም፦ በትውልድም ላይ የፊት ሀፍረት የሆነ በደል ሰርተው እንዳለፉ ሰዎች፥ አሁንም በሀገራችንም የግእዝን ፊደል፥ በላቲን ተክተው፥ ለመጠቀም የተስማሙ ኢትዮጵያውያን ናቸው። 
የአፍሪካውያን ሁሉ የነጻነትን እና ማንነት ምልክት የሆነውን፣ ልጆቻቸው የኛ የሚሉትን እና መለያ ምልክታቸው የሆነውን የግዝ ፊደል ቦታ፥ ለላቲን ፊደል በመስጠታቸው አሰነዋሪ ታሪክ የሆንባቸዋል፤ አሁን ቀኝ ገዞች በተወገዱበት፣ የባሪያ አሳዳሪው ስርአትም በተንኮታኮተበት ዘመን፣ አፍሪቃዊው ግእዝ በላቲን ፊደል ሀገሩን ለምን ይቀማል?
ለምንስ ሌሎች ነጻነቱን በሀገሩ ላይ ገፈውና ማርከው፥ በላዩ ላይ ሌላ የላቲን ፊደል ሹመው፥ ወደ አሮፓ ወሰዱት?
የኢትዮጵያውያንን የክብር ፊደል፥ የፍሪካን ምልክት ማነው በሀገሩ ላይ በላቲን ሰንሰለት እጅ እግሩን ያሰረው?

ተፈቶ በነጻነት ሊሄድ ይገባዋል፤ ስለዚህ ኢትዮጵያውያን ሁሉ የራሳችውን ፊደል ሊጠቀሙ እንጂ፥ «የሰው ወርቅ አያደምቅ» እንዲሉ የሚታወቁት በጥንታዊ ግእዝ ፊደላችው እና ቋንቋቸው ስለሆነ የግእዝን ቋንቋ ማወቅና ማሳወቅ፥ ወደ ትውልድም ማስተላለፍ፥ የሁሉም ኢትጵያውያን ኃላፊነት ነው።
የግእዝን ቋንቋ ወደ ትውልድ ማስተላለፍ ማለት ታሪክን፣ ክብርን፣ ማንነትን፣ ሃይማኖትን፣ ጥበብን፣ አብነትን ለትውልድ ማቆየትና ራስንም ማወቅ ነው።

ግእዝ እንማር

ግእዝ ቋንቋ በቀለሉ ሊጠና የሚችል፥ የተስተከከለ የቋንቋ ህግ ያለው፥ ጥንታዊ ቋንቋ ነዉ፤ ስለዚህ ይህን ጥንታዊ ቋንቋ መማውርና የኢትዮጵያን ጥንታውያን መጻሕፍት መመርመር ለምትፈልጉ ሁሉ የቋንቋውን በር የሚከፍት ትምህርት ለመስጠት ዝግጁ አስተማሮች አይነተኛ ናቸው።
ህንዲ

**ህንዲ** (**हिन्दी)**) በህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ በተለይ በሕንድ አገር የሚገኝ ቋንቋ ነው። 

በፓኪስታን ከሚገኘው ከኡርዱ ቋንቋ በድምጽ የማይለይ ሲሆን፣ የሚለያዩ በጽህፈት ነው። ኡርዱ የሚጻፈው በአረብኛ ፊደል ሲሆን ህንዲ ግን በዴቫናጋሪ ጽሕፈት ይጻፋል። እንዲያውም ኡርዱና ህንዲ አንድ ቋንቋ «ሂንዱስታኒ» ናቸው።

thumb|300px|በሕንድ አገር የህንዲ መኖሪያ ቦታዎች

## ደግሞ ይዩ
*

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ሕንድ
ኤስቶንኛ

thumb|ኤስቶንኛ የሚነገርበት ሥፍራዎች

**ኤስቶንኛ** (**eesti keel** ኤስቲ/) በኤስቶኒያ የሚነገር የፊኖ-ኡግሪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቋንቋ ነው።

መደብ:ፊኖ-ኡግሪክ ቋንቋዎች
መደብ:ኤስቶኒያ
ሓጂ ሙሐመድ ሣኒ ሐቢብ

የ “እስልምና እና የታላቁ ነቢይ የሙሐመድ ታሪክ” http://afendimutekiharar.blogspot.de/ መጽሃፍ ደራሲ ናቸዉ። 

ሐጂ ሙሐመድ ሣኒ ከዚያች መጽሐፍ በፊት (በ1963) ከሼኽ ሰይድ ሙሐመድ ሳዲቅ ጋር በመሆን ቅዱስ ቁርኣንን ወደ አማርኛ ተርጉመዋል። 

thumbnail|right|ሓጂ ሙሐመድ ሣኒ ሐቢብ

ሓጂ ሙሐመድ ሣኒ ሐቢብ የሚጠቀሱበት ሌላው ታሪክ የኢትዮጵያው መጅሊስ እንዲመሰረት ያደረጉት ተጋድሎ ነበር። በንጉሡ ዘመን መጅሊስ የሚባል ነገር አይታወቅም(“መጅሊስ” ይቅርና ዐረፋና ዒድ አልፈጥርም አይከበሩም ነበር)። በመሆኑም የኢትዮጵያዊያን ሙስሊሞችን መብትና ጥቅም በጋራ የሚያስከብር ተቋም አልነበረም። ሙስሊሞችን ወክሎ የሚናገር፣ የሃጂና ዑምራ ጉዞአቸውን የሚያቀላጥፍ፣ መስጂዶችንና አውቃፍን የሚገነባና የሚያስተዳድር ተቋም ያስፈልግ ነበር። ሓጂ ሙሐመድ ሣኒ ከሌሎች ዑለማ ጋር በመሆን ሙስሊሞች የራሳቸው ተቋም እንዲኖራቸው ለረጅም ጊዜ ይሟገቱ ነበር። የ1966ቱ አብዮት ሲፈነዳ ህዝበ ሙስሊሙ መብቱ እንዲከበርለት የሚጠይቀውን የሚያዚያ 20/1966 ታላቅ ህዝባዊ ሰልፍ አደረገ። ሓጂ ሙሐመድ ሳኒ ሐቢብም የመጅሊሱን ጉዳይ ይዘው ከመንግሥት ጋር መሟገታቸውን ቀጠሉ። በአላህ ፈቃድ ትግሉ ሰምሮ የኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ጠቅላይ ምክር ቤት በብሄራዊ ደረጃ ተቋቋመ። ሓጂ ሙሐመድ ሣኒም ይህንን ተቋም እስከ እለተ ሞታቸው ከመሩት በኋላ በ1981 አረፉ። አላህ ስራቸውን ይውደድላቸው። http://afendimutekiharar.blogspot.de/

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:እስልምና
አየርላንድኛ

upright=1.25|thumbnail|በ2003 ዓ.ም. የአየርላንድኛ ተናጋሪዎች ብዛት

**አየርላንድኛ** (Gaeilge /ጌልየ/) ወይም **ጌሊክኛ** የአየርላንድ ሪፐብሊክ ብሔራዊ ቋንቋ ነው። በኬልቲክ ቋንቋዎች ቤተሠብ ሲሆን የስኮትላንድ ጋይሊክኛ ቅርብ ዘመድ ነው። 

በአሁኑ ቀን በአየርላንድ አገር የእንግሊዝኛ ጥቅም ከአየርላንድኛ ይበዛል።  ነገር ግን ባለፈው ቅርብ ጊዜ የአየርላንድኛ ጥቅም እንደገና እየተስፋፋ ነው።

*ደግሞ ይዩ፦
 (የሷዴሽ ዝርዝር) 

መደብ:ኬልቲክ ቋንቋዎች
መደብ:አየርላንድ
ኦፓኛ

**ኦፓኛ** በኢትዮጵያ እና በደቡብ ሱዳን የሚነገር የናይሎ ሳህራዊ ቋንቋ ነው። ንኡስ የቋንቋ ቤተሰቡ በስነልሳን ምሁራን ዘንድ ኮማን ሲባል ፥ በዚህ ንኡስ የቋንቋ ቤተሰብ ስር ከኦፖ በተጨማሪ በጋምቤላ እና በቤኒ ሻንጉል ክልልሎች የሚነገረው ኮሞኛ፥ በቤኒ ሻንጉል ክልል እና በደቡብ ሱዳን የሚነገሩት ኡዱክኛ እና ደቡብ ሱዳን ውስጥ ይነገር የነበረ ጉሌ የተባለ የሞተ ቋንቋ ይካተተሉ። በተጨማሪም ጉሙዝኛም በዚሁ ንዑስ የቋንቋ ቤተሰብ ሊካተት እንደሚችል ይገመታል።  

ኦፖ በዋናነት ኢትዮጵያ ውስጥ የሚነገረው በጋምቤላ ክልል፥ ኢታንግ ልዩ ወረዳ፥ ዋንኬ እና ሜራ በተባሉ ሁለት ቀበሌዎች ነው። እነዚህ ቀበሌዎች ከጋምቤላ ከተማ በስተ ሰሜን የሚገኙ ሲሆን በሰሜን ከቤኒ ሻንጉል ክልል፥ ከምዕራብ ደግሞ ከደቡብ ሱዳን ይዋሰናሉ። የኦፖኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች እራሳቸውን ኦፓ ቋንቋቸውን ደግሞ «ጣ ኦፓ» ብለው ይጠራሉ። *ጣ ኦፓ* ማለት «የኦፖዎች ቋንቋ» ማለት ነው።   

ኦፖኛ በኢትዮጵያ ከሚነገሩና በምጥፋት ላይ ከሚገኙ ቋንቋዎች መሀል አንዱ ነው። ምንም እንኳን የትምህርትን አስፈላጊነት በሚገባ በማህበረሰቡ ውስጥ ግንዛቤ ባለመኖሩ ልጆች በበቂ ሁኔታ በስረዓተ ትምህርቱ ውስጥ እየትሳተፉ ባይሆንም በአሁን ወቅት ስርዓተ ጽህፈት ተዘጋጅቶለት፤ የማስተማሪያ መጽሀፍቶች ተዘጋጅተውለት፤ የትምህርት ቋንቋ ሆኖ ተመሪዎች እየተጠቀሙበት ይገኛል። 

ኦፖዎች በጋምቤላ ክልል ከሚገኙ ብሄረስቦች መሀከል እጅግ ዝቅተኛ ቁጥር ያላችው ሲሆን አጠቃለይ ቁጥራቸውም በኢትዮጵያ ከ2500 እንደማይበልጥ ይገመታል። ለምሳሌም በ2007 እ.ኤ.አ. የተደረገው የህዝብ ቆጠራ 999 ብቻ እንደሆኑ ይገልጻል።

ኦፖዎች በዋናነት የምጣኔ ሀብታቸው የተመሰረተው በግብርና እና በዓሳ ምርት ላይ ሲሆን በተጨማሪነት የማር ምርትም ይጠቀሳል።

መደብ:ናይሎ ሳህራዊ ቋንቋዎች
ናርሲሲሳዊ ወላጅ

ናርሲሲሳዊ ወላጅ ማለት በናርሲሲስም (ናርሲሳዊ የስነልቦና ቀውስ ) የተጠቃ ወላጅ ማለት ነው በአብዛኛው ናርሲሲስቲክ ወላጆች ብቻቸውንና በትልቅ ስስት ለልጆቻቸው ቅርበት ያሳያሉ ይልቁንም በልጆቻቸው እያደጉ ሲሄዱ በሚያሳዩት ነጻ የመሆን ስሜት ስጋት ያድርባቸዋል የመቅናት ስሜትም ሊያድርባቸው ይችላል ከዚህም የተነሳ በወላጅና በልጅ መካከል ያለው ግንኙነት ናርሲሲሳዊ ትስስር የሚባለውን መልክ ይይዛል ይህም ማለት በናርሲሲሳዊ ወላጅ አይን የልጁ ህልውና ብቸኛ አላማ የወላጅን ስነልቦናዊ ፍላጎት ማሟላት ነው
የበታችነት የሚሰማቸው ናርሲሲሳዊ ወላጆች ሌሎች ሰዎች ስለነሱ ያላቸውን አመለካከት መቆጣጠር እንደሚያስፈልግ ይሰማቸዋል ይህንንም የሚያደርጉበት ምክንያት በጥፋተኛነት እንዳይከሰሱና መገለል እንዳይደርስባቸው እንዲሁም ድክመቶቻቸው እንዳይጋለጡባቸው ነው እነዚህ ሰዎች በራሳቸው የተጠመዱ ሲሆኑ የራሳቸውን ገጽታ በመካብ ብዙ ጊዜ ያጠፋሉ አንዳንዶቹም እራሳቸውን እንደታላቅ ሰው ይመለከታሉ እነዚህ ሰዎች ግትሮች ሲሆኑ ልጅን ለማሳደግ አስፈላጊ የሆነው ራስን በሰው ቦታ አድርጎ የማሰብ ስሜት（ኤምፓቲ）የላቸውም

መገለጫዎች

ናርሲሲስም ትውልድ ተሻጋሪ ስነልቦናዊ ቀውሶችን የማስከተል አዝማሚያ አለው ይህም ማለት ናርሲሲሳዊ ወላጆች በተራቸው አንድም ናርሲሲሳዊ የስነልቦና ቀውስ ያለባቸው ልጆች አልያም ደግሞ የተደጋጋፊ ጥገኝነት የስነልቦና ቀውስ ያለባቸው ልጆች ይኖራቸዋል በራስ የሚተማመነው ወላጅ （መጠነኛ ስራ በቂ ነው የሚል ወላጅ）ልጁ በተወሰነ ነጻነት እንዲያድግ ሲፈቅድ ናርሲሲሳዊ ወላጅ ግን ልጁን የራሱን ገጽታ ማሳያ አድርጎ ያየዋል እንዲሁም ይጠቀምበታል የራሱን ገጽታ በመገንባት የተጠመደው ወላጅ ልጁ የራሱን ማንነት ማሳያ እንዲሆን እንዲሁም ልጅየው የወላጁ አድናቂ እንዲሆንለት ይጠብቃል በዚህም ሂደት ልጅየው የወላጁ ስነልቦናዊና ትምህርታዊ ፍላጎት አስፈጻሚ የመሆን ስሜት ያድርበታል 
ናርሲሲሳዊ ወላጆች ለራሳቸው ያላቸውን ግምት ለመጠበቅና በቀላሉ የሚጠቃውን ማንነታቸውን ለመከላከል የቅርብ ሰዎችን በተለይም ደግሞ እንደራሳቸው ቅጥያ የሚያዩዎቸውን ልጆች ባህሪይ ለመቆጣጠር ይታገላሉ
ሞጣ

**ሞጣ** ከተማ የምትገኘው በአማራ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት በምስራቅ ጎጃም ዞን፣ በ  ሁለት እጁ እነሴ ወረዳ  ከአዲስ አበባ በ371 ኪሜ ከክልሉ መንግስት መቀመጫ ከሆነችው ባህርዳር ከተማ ደግሞ 120 ኪሜ ርቀት ላይ ከዞኑ መቀመጫ ከሆነችው ከደብረማርቆስ ደግሞ 192 ኪሎሜትር ርቀት ላይ ነው።

  አስትሮኖሚያዊ መገኛ ቦታዋ ደግሞ 11º 04’ ምስራቅ ላቲቲዩድ እና በ37º 52’ ሰሜን ሎንጊትዩድ ነው።

## አመሰራረት

ሞጣ ከተማ የተቆረቆረችው በ 1747 ዓም ነው።
የሞጣ ከተማ ስያሜን ስንመለከት ሁለት አይነት አመለካከቶች ይነሳሉ፡፡ የመጀመሪያው አመለካከት “አባ ሞፃ” ከሚባል መነኩሴ ስም የተወሰደ ነው የሚል ሲሆን ይኸውም መነኩሴ የሞጣ ደብረ ገነት ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ከመደበሩ በፊት የነበረና በቤተክርስቲያኑ የተቀበረ የመጀመሪያው ሰው ነው የሚል ነው፡፡
በብዛት ተቀባይነት ያለው አመለካከት ደግሞ የሞጣ ደብረ ገነት ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን አሰሪ ከሆነችው ከንግስት ምንትዋብ ልጅ ከልዕልት ወለተ እስራኤል ታሪክ ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ልዕልቲቱ ቤተክርስቲያን ማሰራት ትወድ ስለነበር አባቶች እሷ ከሞተች ማካካሻ ይሆናል ተብሎ የተሰጣት በመሆኑ ከዚያ የመጣ ስያሜ ነው ይላሉ፡፡
ልዕልት ወለተ እስራኤል የሞጣ ደብረ ገነት ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያንን ከደበርሽ ከተማዋ ታድጋለች ያንች ህይወት ግን ያልፋል ነገር ግን መድሃኒያለም ቤተክርስቲያንን ከደበርሽ እድሜሽ ይረዝማል ከተማዋ ግን አታድግም የሚል ራዕይ አይታ ስለነበር ከተማዋ ብታድግና የእኔ ህይወት ቢያልፍ ይመረጣል በማለት የሞጣ ደብረ ገነት ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያንን ደበረች ከዚያም በኋላ ህይወቷ እንዳለፈና ከተማዋም ለእርሷ ማካካሻ እንዲሆን ተብሎ ከ1747 ዓ.ም ጀምሮ ስያሜዋን ያገኘች መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡

 ሞጣ ጊዮርጊስ

## የህዝብ ብዛት

በ2005 ዓ.ም በማዕከላዊ የስታቲስቲክስ ባለስልጣን በተካሄደው የህዝብ ትንበያ መሰረት የከተማዋ ነዋሪ ህዝብ ብዛት 33,500 ነበር። ከዚህም ውስጥ 17060 (51%) ወንዶችና 16440 (49%) ሴቶች ናቸው፡፡ 

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች

# ስዩም ይዘንጋው ድንቁ (talk) 14:24, 23 ጁላይ 2019 (UTC)
ኬረለ

400px|thumb|ኬረለ በሕንድ

**ኬራላ** በደቡባዊ ምዕራብ የምትገኝ የሕንድ ክልል ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ሲክ ሰምፔር ቲራኒስ

280px|thumbnail|የቪርጂኒያ ማኅተም
**ሲክ ሰምፔር ቲራኒስ** (ሮማይስጥ፦ Sic semper tyrannis) ትርጉም «ኢንዲህ ምንጊዜ ለአምባገነኖች» ሲሆን ዩሊዩስ ቄሳር በተገደለበት ወቅት (52 ዓክልበ.) ነፍሰ ገዳዩ ብሩቱስ የጮኸ ቃል መሆኑ ይታመናል። ሆኖም ይህ እርግጥኛ ታሪክ አይደለም። ያም ሆነ ይህ መፈክሩ ለቭርጂኒያ ሰንደቅ ዓለማና አርማ በ1768 ዓ/ም በአሜሪካዊ አብዮት ጊዜ ተመረጠ።

መደብ:ላቲን
አሌክሳንድርያ፣ ቨርጂኒያ

**አሌክሳንድርያ** በሰሜን አሜሪካ፣ ቨርጂኒያ ስቴት ውስጥ የሚገኝ ከተማ ሲሆን፣ ከአገሪቱ ዋና ከተማ ከዋሺንግተን ዲሲ በ፮ ማይል ዕርቀት ላይ ይገኛል።  ምንም እንኳ በፊቱ ዘመን አሌክሳንድርያ የካውንቲ ስፋት የነበረው ቢሆንም፣ በ፩፱፻፳ዎቹ ከቆዳ ስፋቱ ተከፍሎ የአርሊንግትን ካውንቲ ሲመሰረት፣ ከካውንቲነት ወደ ከተማነት ዝቅ ብሏል። ከዚህ በተረፈ፣ በፌርፋክስ ካውንቲ ውስጥ የሚገኝ አሌክሳንድሪያ ተብሎ የሚታወቅ ክፍል ቢኖርም፣ ይህ ግን የፌርፋክስ አካል እንጂ የአሌክሳንድርያ ክፍል ተብሎ አይቆጠርም። 

አሌክሳድንርያ በአሁኑ ወቅት ከ151,218 በላይ ህዝብ ይኖርበታል። የከተማው ዋና ማዕከል 'ኦልድ ታውን' ተብሎ ሲታዎቅ ለፖቶማክ ወንዝ በጣም የቀረበ ነው። 


መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ሎክ ዱክ

[250px|thumbnail|የ«ሢኽ ቊ» (በኋላ [ቫን ላንግ) ሥፍራ]]
**ሎክ ዱክ** በቬትናም አፈ ታሪክ በአሁኑ ስሜን ቬትናም የዙሪያው መጀመርያ መንግሥት «ሢኽ ቊ» መሥራች ነበር። ያንዲ ሚንግ የሎክ ዱክ አባት ተባለ፣ ሎክ ዱክም ከቻይና ወደ ደቡብ ፈልሶ የአገሩ መጀመርያ ንጉሥ  **«ኪኝ ዲውንጝ ቪውንጝ»** ሆነ። ይህም ምናልባት 2387 ዓክልበ. ያህል ይመስላል።  በቬትናም ልማዳዊ አቆጣጠር ግን ይህ መንግሥት ከ2887 እስከ 2802 ዓክልበ. ድረስ ቆየ።

ከዚህ መንግሥት በኋላ (2301 ዓክልበ.?) ልጁ ላክ ሎንግ ኳን ንጉሥ ሆኖ የአገሩ ስም ከ«ሢኽ ቊ» ወደ ቫን ላንግ ተቀየረ። 

መደብ:ቬትናም
መደብ:አፈ ታሪክ
ፖቶማክ ወንዝ

**ፖቶማክ ወንዝ** በምስራቅ ሰሜን አሜሪካ የሚገኝ ወንዝ ነው። ይህ ወንዝ የዋሽንግተን ዲሲ፣ ቨርጂኒያ፣ ዌስት ቨርጂኒያ እና ሜሪላንድ ክፍለ ሃገሮችን ድንብር በከፊል ይወስናል። ፖቶማክ ከሁለት ክፍሎች ፈልቆ በመፍሰስ ዌስት ቨርጂኒያ ውስጥ ከተገናኘ በኋላ 665 ኪሎ ሜትር ተጉዞ ቼሰፒክ ቤይ እተባለ ቦታ ሰምጦ ይቀራል። በወንዙ ዙሪያ ወደ ፭ ሚሊዮን የሚጠጋ ሰው ኑሮውን መስርቶ ይገኛል።

የቀድሞ ስሙ «ፓቶሞወክ ወንዝ» ነበረ።

መደብ: ቨርጂኒያ 
መደብ:ሜሪላንድ 
መደብ:ዌስት ቨርጂኒያ 
መደብ:ዋሺንግተን ዲሲ 
መደብ:ወንዞች
የጥጃ ሥጋ

የጥጃ ሥጋ ብልቶች |thumbnail|350px|right
**የጥጃ ሥጋ** በአብዛኛው ከስድስት ወር እስከ አንድ አመት ከሆናቸው የላም ጥጃዎች ነው የሚገኘው። የጥጃ ሥጋ አስራ ሁለት ወር ከሞላው ከብት ከሚገኘው ቀይ የበሬ ሥጋ ጋር ሲነፃፀር ነጣ ብሎ ለስለስ ያለ ጣዕምና ገፅታ ሲኖረው፡ ከጤንነት አስተያየት ደግሞ በጠቅላላው ወደ ግማሽ ገደማ የስብ ይዞታ እንዳለው ይመለከታል። የገበያ ዋጋውም ከበሬ ስጋ የወደዳል። የጥጃ ስጋ ከሁለቱም ጾታ ማግኘት ቢቻልም፡ በብዛት የሚሸጠው ግን ከወንድ ጥጃ የተገኘ የጥጃ ሥጋ ነው።

## ጎድን የጥጃ ሥጋ
* አጥንት ያለው
** የጥጃ ሥጋ ቾፕ
* አጥንት የሌለው
** የጥጃ የጎድን ሥጋ አሮስቶ 
## ሎይን የጥጃ ሥጋ
* የጣልያን የጥጃ ሥጋ ሎይን ቾፕ
## ሰርሎይን የጥጃ ሥጋ
* ስንግ አሮስቶ
## [https://www.youtube.com/watch?v=70V_5C5zXxM ራውንድ] የጥጃ ሥጋ
* ሽንጥ
** የጥጃ ሥጋ ፓርማጃና
* ቅልጥም
** ኦሶ ቡኮ
## [https://www.youtube.com/watch?v=pmNmFTaX47s ደረት]ና የፊት ሻንክ የጥጃ ሥጋ
* ስንግ አሮስቶ
## ትከሻ የጥጃ ሥጋ
* አጥንት የሌለው
** የጥጃ ሥጋ ሚትቦልስ
** በመጠኑ ጠብሶ አሮስቶ
* አጥንት ያለው 
የበሬ ስጋ

መደብ:ለማዳ እንስሶች
መደብ:ሥጋ
መደብ:የከብት ሥጋ
መደብ:ልዃንዳ ቤት
መደብ:ቄራ
ዳዱሻ

**ዳዱሻ** በመስጴጦምያ የኤሽኑና ንጉሥ ነበረ (1712-1692 ዓክልበ. የነገሠ)። የ2 ኢፒቅ-አዳድ ልጅና የዳኑም-ታሃዝ ተከታይ ነበረ።

የዳዱሻ ዘመነ መንግሥት ከዓመት ስሞቹ መሃል ፱ ያህል ከሥነ ቅርስ ተገኝተዋል። ቀደም-ተከተላቸው ግን አይታወቅም። ከነዚህ መካከል፦ 

:1712 ዓክልበ. - «ዳዱሻ በአባቱ በት የገባበት ዓመት»  
:b. - «ዳዱሻ የኤካላቱም ሠራዊት ያሸነፈበት ዓመት» 
:g. - «ዳዱሻ ማንኪሱምን የያዘበት ዓመት።» 
:1692 ዓክልበ. - «ዳዱሻ ቃባሩምን የያዘበት ዓመት።» 

በዚህ ዘመን ማንኪሱምና ኤካላቱም የ1 እሽመ-ዳጋን ግዛቶች ነበሩ፤ ይህም አባቱ 1 ሻምሺ-አዳድ የአሦር ንጉሥ እየሆነ ነው። የእሽመ-ዳጋን ደብዳበዎች ስለዚህ ዘመቻ ይታወቃሉ። በ1694 ዓክልበ. ዳዱሻ ከሻምሺ-አዳድ ጋራ በሰላም ተስማምቶ አብረው በአርቤላ ላይ ዘመቱ። «የዳዱሻ ጽላት» በመጨረሻው ዓመት ዳዱሻና ሻምሺ-አዳድ በአርቤላና ቃባሩም ንጉሥ  ቡኑ-እሽታር ላይ ያደረጉትን ዘመቻ ይተርካል። የቡኑ-እሽታር ግዛት በሱባርቱ በዛብ ወንዝ ነበረ። 

በአንዳንድ መምህር አስተሳሰብ ዳዱሻ የኤሽኑና ሕግጋት ያወጣቸው ንጉሥ ነው። ልጁም 2 ኢባልፒኤል ተከተለው።

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:የሱመር ነገሥታት
ያኽዱን-ሊም

300px|thumbnail|የያህዱን-ሊም ጽላት
**ያኽዱን-ሊም** የማሪ ንጉሥ  ነበረ።  ይህ ከ1723 እስከ 1707 ዓክልበ. ግድም ድረስ ነበር። የያጊት-ሊም ልጅና ተከታይ ነበር። 

አሞራዊው ያኽዱን-ሊም ግዛቱን እስከ ሜድትራኒያን ባሕር ድረስ በዘመቻ አስፋፋ።  ይህን አገር የያዘው ከጠላቶቹ «የያሚና ልጆች» (አካድኛ፦ በን-ያሚና) ነበር። ያሕዱን-ሊም ደግሞ ከያምኻድ ንጉሥ ሱሙ-ኤፑኽ እና ከኤካላቱም ንጉሥ ከ1 ሻምሺ-አዳድ ጋር ይታገል ነበር። በ1720 ዓክልበ. ሻምሺ-አዳድ የአሦር ንጉሥ ሆነ። 

ከዓመት ስሞቹ 15 ያህል ታውቀዋል፤ ቀደም-ተከተላቸው ግን ምንም አይታወቅም፦

:a - ያህዱን-ሊም ፓሁዳርን የያዘበት ዓመት
:b - ያህዱን-ሊም ዛልፓን የያዘበትና የአባቱምን እህል ያቃጠለበት ዓመት
:c - ያህዱን-ሊም በያሚና ልጆችና በኢማር በ*አባቱም* በር ፊት ያሸነፋቸውበት ዓመት
:d - ያህዱን-ሊም የን ሥራዊት በተርቃ ያሸነፈበት ዓመት
:e - ያህዱን-ሊም ወደ ሄን ሂዶ የያሚና ልጆች ሜዳ ወደ እጁ ያደረሰበት ዓመት።
:f - ያህዱን-ሊም የሻምሺ-አዳድ ምድር ሰብል ያቃጠለበት ዓምት
:g - ያህዱን-ሊም በያሚና ልጆች በቱቱል በር ፊት ያሸነፋቸውበት ዓመት
:h - ያህዱን-ሊም በያሚና ልጆች ያሸነፋቸውበት ዓመት
:i - ያህዱን-ሊም የሻማሽ (ጣኦት) ቤተ መቅደስ የሠራበት ዓመት
:j - ሁለተኛው ያህዱን-ሊም የሻማሽ ቤተ መቅደስ የሠራበት ዓመት
:k - ያህዱን-ሊም በሻምሺ-አዳድ ሥራዊት በናጋር በር ፊት ያሸነፈበት ዓመት
:l - ያህዱን-ሊም የፑዙራንን መስኖ የከፈተበት ዓመት
:m - ያህዱን-ሊም ወደ ኤካላቱም ምድር የሔደበት ዓመት
:n - ያህዱን-ሊም የማሪና የተርቃ ግድግዳዎች የሠራበት ዓመት 
:o - ያህዱን-ሊም የሑቡር መስኖ የሠራበት ዓመት

በዓመት 'b' የተጠቀሰው «ዛልፓ» በጥቁር ባሕር ላይ በሐቲ የተገኘው ዛልፓ ከሆነ፣ በጥልቅ ወዸ ትንሹ እስያ ገብቶ ነበር ማለት ነው። 
 
በ1707 ዓክልበ. ያኽዱን-ሊም ሻምሺ-አዳድን ሊመታ ሲል በሎሌዎቹ ተገደለ። ሤረኞቹ ሱሙ-ያማንን እየሾሙ የያሕዱን-ሊም ወራሽ ዝምሪ-ሊም ወደ ያምኻድ መንግሥት (አሌፖ) ለጊዤው ሸሸ። ከ፪ ዓመት በኋላ ሻምሺ-አዳድ ማሪን ያዘ፣ በ1694 ዓክልበ. ልጁን ያስማህ-አዳድ የማሪ ንጉሥ አደረገው። ሻምሺ-አዳድ ከሞተ በኋላ ግን በ1687  ዓክልበ. ዝምሪ-ልም ተመልሶ ያስማህ-አዳድን አሸንፎ ወደ ዙፋኑ ተመለሠ። 

መደብ:የማሪ ነገሥታት
መስፍን ታደሰ

[አቶ መስፍን ታደሰ በ[ወሊሶ |thumbnail|220px|right]]
**መስፍን ታደሰ** የታወቀ እራሱን ከምንም ተነስቶ ከበርቴ ያደረገ ሀበሻ ነው። የወሊሶ የሳሙና ፋብሪካ ከወንድሞቹ መኮንንና ዳንኤል ጋር ባለንብረት ሲሆን፤ ከዛም በላይ በተለያዩ ዘርፎች እንደሚንቀሳቀስም ይታወቃል። 

መስፍን ታደሰ በጣም ምርጥ አሰሪ መሆኑ በሰራተኞቹ በብዛት የተመሰከረለት የአሰሪዎች ተምሳሌት ነው። ካንዴም አምስት ጊዜ ለሰራተኞቹ ሰርግ መደገሱ የሚታወቅ ሲሆን፣ በቅርቡ ከ2 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ ተደርጎ የመስፍን ታደሰ የሳሙና ፋብሪካ የተመሰረተበትን ሃያ ስድስተኛ አመት ምክንያት በማድረግ በአንድ ቀን ለ26 ሰራተኞቹ ሰርግ መደገሱ በመገናኛ ብዙሓን ተጠቅሷል።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
የያሚና ልጆች

400px|thumbnail|የ«ብኔ ያሚና» እና የ«ብኔ ስምኣል» ሥፍራዎች በ1673 ዓክልበ. ጠረፎች
**የያሚና ልጆች** (አካድኛ፦ *በኒ ያሚና*፣ «የቀኝ ወይም ደቡብ ልጆች») ከአሞራውያን ኻና አገር ሁለት ኗሪ ብሔሮች አንዱ ነበር።  ሌላውም የስምኣል ልጆች (*በኒ-ስምኣል*፣ «የግራ ወይም ስሜን ልጆች») ተባለ። 

*በኒ-ያሚና* በማሪ ዙሪያ፣ በበሊኽ ወንዝ ና ወደ ምዕራብ  ከአሌፖ ደቡብ እስከ ቃቱ ድረስ ተገኙ። የማሪ ነገስታት ግን ከስምኣል ልጆች ጋር ተዘመዱና ብዙ ጊዜ ከበኒ-ያሚና ጋር ይታገሉ ነበር። በተለይ ነገሥታት  ያህዱን-ሊም (1723-1707 ዓክልበ.)፣ ያስማሕ-አዳድ (1694-1687 ዓክልበ.) እና ዝምሪ-ሊም (1687-1673 ዓክልበ.) በያሚና ልጆች ላይ ዘመቱ። ከ1685 እስከ 1683 ዓክልበ. ድረስ ዝምሪ-ሊም ከበኒ-ያሚና ጋር ተጣላ፣ ከዚያ በኋላ ግን ሰላም ሆነና ከበኒ-ስምአል ጋር ተስማሙ። 

በኒ-ያሚና የበግ እረኞች ቢሆኑም አንዳንድ መንደርና ከተማ ደግሞ ይሠፍሩ ነበር። በነገሥታት ወይም «ዳዊዱም» ተገዙ፤ «መርሁም» («እረኛ») የተባለ ማዕረግ ንጉሡን የሚያገለግሉ ነበር። 

ይህ ስያሜ «በን-ያሚና» ከዕብራውያን ነገደ ብንያም (ዕብራይስጥ /ቢንያሚን/ «የቀኜ ልጅ») ጋራ ግንኙነት እንደነበረው በአንዳንድ መምህር ታስቧል። በዚህ ዘመን የዕብራውያን ነገዶች በግብጽ ባርነት የተገኙበት ቢሆን፣ ሌሎች ሃቢሩ የተባሉት ጎሣዎች በዙሪያው ታውቀዋል፤ ዝምድናቸው ግን ተከራካሪ ነው። በመጽሐፈ ኩፋሌ 32:18 መሠረት፣ ዮሴፍ በግብጽ በሞተበት ወቅት (1827 ዓክልበ.) ዕብራውያን የወንድሞቹን ሬሳዎች ወደ ከነዓን አድርሰው ብዙዎችም ወደ ግብጽ ተመልሰው ጥቂቶቹ ግን ከነሙሴ አባት ዕብራን በኬብሮን ቀሩ። ይህ አንዳንድ ዕብራዊ ወገን በከነዓን ቆይቶ ከግብጽ ባርነት  እንዳመለጠ ይመሰክራል። 

መደብ:ከነዓን
መደብ:ብሔሮች
የምስራቅ አፍሪካ የሃይል ማእከል

ኢትዮጵያ ለኮሜሳ የሃይል አቅርቦት አይነተኛ ሚና አላት። የተፈጥሮ ሀብቷን በጥቅም ላይ በማዋል በአሁኑ ጊዜ ለጅቡቲና ለሱዳን ንፁህ ሀይል እንደምታቀርብ ይታወቃል። የምስራቅ አፍሪካ የሃይል ማእከል ሙሉ ለሙሉ ሲተረጎም ደግሞ፡ የኢትዮጵያ ሀይል ዘጠኝ የምስራቃዊ አፍሪካ አገሮችን ያቆራኛል። እነዚህም ከጅቡቲና ከሱዳን በተጨማሪ፦ ኬንያ፣ ታንዛኒያ፣ ሩዋዳ፣ ዩጋንዳ፣ ቡሩንዲና የኮንጎ ዴሞክራሲያዊ ረፐብሊክ ሲሆኑ፡ ሰሜናዊና ደቡባዊ አፍሪካ ደግሞ ሊካተቱ እንደሚችሉ እቅድ ተደርጎ እንደተያዘ ይታወቃል።

## የሃይል ምንጮች
የምስራቅ አፍሪካ የሃይል ማእከል ተግባራዊ ሲሆን፡ የኢትዮጵያ ሃይል 45,000MWh ከውሃ፣ 10,000MWh ከንፋስ፣ 7,000MWh ከእንፋሎትና 31MWh ከኤተኖል፤ በአጠቃላይ 62,031MWh በአመት ይሆናል። 

:en:Dams and hydropower in Ethiopia 
:en:Renewable Energy in Ethiopia

### የውጭ መያያዣዎች
*  eappool.org - Eastern Africa Power Pool
*  cleantechnica.com - Ashegoda Wind Farm — Largest Wind Farm In Africa — Now Online
*   thinkgeoenergy.com - Expansion work started at Aluto-Langano plant, Ethiopia
*  www.thewindpower.net - Adama windfarm (Ethiopia)
*  ዋልታ - Adama II Wind Farm to go operational in three months
* https://www.youtube.com/watch?v=EJAqNTV5Dtg Ethiopian Gilgel Gibe II hydro-electric project begins generating power
* http://allafrica.com/stories/201406100256.html MetEc to Produce 100mw Electric Power From Waste

መደብ:ኮሜሳ
መደብ:ሃይል
መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
ኻና አገር

400px|thumbnail|ሃና አገር በኤፍራጥስ ወንዝ ላይ;1673 ዓክልበ.
**ኻና አገር** በኤፍራጥስ ወንዝ አካባቢ በአሁኑ ሶርያ የነበረ ግዛት ነበር። ዋና ከተማው ተርቃ ነበር። 

የማሪ ነገሥታት በይፋ «የማሪ፣ የቱቱል እና የኻና ግዛት ንጉሥ» ይባሉ ነበር።  የባቢሎን ንጉሥ ሃሙራቢ ማሪን በያዘበት ጊዜ (1673 ዓክልበ.) የማሪ መንግሥት ውድቀት ነበር፤ በኋላም በባቢሎን ንጉሥ አቢ-ኤሹህ (1627-1596 ዓክልበ.) ዘመን፣ የባቢሎን ኃይል በዚያ አቅራቢያ ደክሞ ኻና ነጻ መንግሥት ሆነ። የአንድ የኻና ንጉሱ ስም «ካሽቲሊያሹ»  በኋላ (ከ1507 ዓክልበ. ጀምሮ) ባቢሎኒያን የገዙት የካሣውያን ንጉሥ ስም ካሽቲሊያሽ ይመስላል፣ ስለዚህ ምናልባት ለጊዜ ካሣውያን በኻና መንግሥት ሥልጣን እንደ  ነበራቸው አንዳንዴ ይታሥባል።  የካና መንግሥት የቆየው በኋላ ዘመን የሚታኒ መንግሥት ግዛት እስከሆነ ድረስ ነበር።

የኻና አገር ኗሪ ብሔሮች የበግ እረኖች ነበሩ፣ ደግሞ በመከር ወራት ግዘያዊ መንደሮችን ያቁሙ ነበር።  እነዚህ በተለይ አሞራውያን፣ የያሚና ልጆች (ብኔ ያሚና)፣ የስምኣል ልጆች (ብኔ ስምኣል)፣ እና ሃቢሩ የተባሉት ብሔሮች ወይም ጎሣዎች ናቸው። ብኔ ያሚና ወይም «የደቡብ (ቀኝ) ልጆች» ከኤፍራጥስ ደቡብና ወደ ምዕራብ ወደ ያምኻድ መንግሥት የዘረጋ ክፍል ሲሆን፣ ብኔ ስምኣል ወይም «የስሜን (ግራ) ልጆች» ከኤፍራጥስ ስሜን የተገኘው ክፍል ነው።

## የኻና ወይም የተርቃ ነገሥታት
*ኢላ-ካብካቡ (- 1745 ዓክልበ. ግድም)
*1 ሻምሺ-አዳድ (1745-1720 ዓክልበ. ግ.)
*ያኽዱን-ሊም (የማሪ ንጉሥ፣ 1720-1707 ዓክልበ. ግ.)
*ሱሙ-ያማን (የማሪ ንጉሥ፣ 1707-1705 ዓክልበ. ግ.)
*1 ሻምሺ-አዳድ (እንደገና በአሦር መንግሥት፣ 1705-1694 ዓክልበ. ግ.)
*ያስማህ-አዳድ (የማሪ ንጉሥ፣ 1694-1687 ዓክልበ. ግ.)
*፩ ዝምሪ-ሊም (የማሪ ንጉሥ፣ 1687-1673 ዓክልበ. ግ.)
* ያፓሕ-ሹሙ (1673-1662 ዓክልበ. ግ.)
*ኢጺ-ሹሙ-አቡ (1662-1649 ዓክልበ. ግ.)
*፩ ያዲሕ-አቡ (1649-1634 ዓክልበ. ግ.)
*ሙቲ-ሑርሻና (? 1634-1621 ዓክልበ. ግ.)
*ካሽቲሊያሹ (የካሣውያን ንጉሥ፣ 1621-1599 ዓክልበ. ግ.)
* የባቢሎን ነገሥታት አሚ-ዲታና፣  አሚ-ሳዱቃና ሳምሱ-ዲታና ገዥነት (1596-1507 ዓክልበ. ግ.)
**ሹኑሕሩ-አሙ - አገረ ገዥ ለባቢሎን
**አሚ-ማዳር - አገረ ገዥ ለባቢሎን
**2 ያዲሕ-አቡ - አገረ ገዥ ለባቢሎን
**፪ ዝምሪ-ሊም - አገረ ገዥ ለባቢሎን
**ካሳፓን / ካሳፒሊ - አገረ ገዥ ለባቢሎን
* ኩዋሪ (1507-1503 ዓክልበ. ግ.)
*ያኡሳ እና ሐናያ (1503-1488 ዓክልበ. ግ.)
*የሚታኒ ገዥነት፤ ቂሽ-አዱ የሚታኒ ነገሥታት ሻውሽታታርና ፓራታርና አገረ ገዥ ነበር። (1488-1463 ዓክልበ. ግ.)
*ኢዲን-ካካ (1463-1443 ዓክልበ. ግ.)
*ኢሻር-ሊም (1443-1423 ዓክልበ. ግ.)
*ኢጊድ-ሊም (1423-1403 ዓክልበ. ግ.)
*ኢሺሕ-ዳጋን (1403-1383 ዓክልበ. ግ.)
*አሁኒ (1383-1363 ዓክልበ. ግ.)
*ሐሙራፒ (1363-1343 ዓክልበ. ግ.)
*ፓጊሩ (1343-1323 ዓክልበ. ግ.)

## ዋቢ መጻሕፍት


መደብ:ሶርያ
መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
ተመስገን ተካ

**ተመስገን ተካ** በአዲስ አበባ ሰፈረሰላም አካባቢ የተወለደ በወጣትነቱ ጀምሮ ለተለያዩ ሙዚቀኞች ግጥምና ዜማ በመስጠት የበኩሉን የተወጣ በተለይ ሐገራዊ ግጥሞች ላይ ተስተካካይ የሌለው እንደስራው ያልታወሰ ድንቅ ወጣት ነበር ሳይደላውም በአሜሪካ ህይወቱ ያለፈ በሀገር ፍቅር የተለከፈ

መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች
ሱሙ-ኤፑኽ

**ሱሙ-ኤፑኽ** መጀመርያው የምናውቀው የያምኻድ ንጉሥ ነበር። ምናልባት ከ1722 እስከ 1692 ዓክልበ. አካባቢ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በዋና ከተማው ሐላብ ነገሠ።

ግዛቱ ከሐላብ በላይ አላላኽንና ቱባን ያጠቅልል ነበር። ሱሙ-ኤፑኽ በታሪክ መዝገብ መጀመርያው የሚገባ የማሪ ንጉሥ ያኽዱን-ሊም ከጠላቶቹ መካከል ሲጠቅሰው ነው። ያኽዱን-ሊም በአሦር ላይ የማግባባት ስምምነት ከሱሙ-ኤፑኽ ጋር ምንም ቢኖረውም፣ በያምኻድ ስሜንና እስከ ሜድትራኒያን ባሕር ድረስ ዘመተ። ስለዚህ ሱሙ-ኤፑኽ በቱቱል ከተማ የሠፈሩት ያሚናውያንን በያኽዱን-ሊም ላይ ደገፋቸው። ያኽዱን-ሊምም በዚህ ዘመቻ አሸናፊ ቢሆንም፣ በገዛው ልጅ ሱሙ-ያማን ግድያ ሞተ። በቅርብ ጊዜ ውስጥ የአሦር ንጉሥ 1 ሻምሺ-አዳድ ማሪን የያዘ ነው። 

### የአሦር-ያምኻድ ጦርነት
ሱሙ-ኤፑኽ በኻሹም ከተማ እርዳታ በዛልማቁም መንግሥት ላይ ዘመተ። ኻሹም በኋላ ግን ድጋፉን ወደ አሦር አዛወረ፤ እንዲሁም ኡርሹ ከተማና የከርከሚሽ ንጉሥ አፕላሃንዳ ድጋፋቸውን ከያምኻድ ወደ አሦር አዛወሩ። ከዚህ ሻምሺ-አዳድ ማሪን በ1705 ዓክልበ. ይዞ፣ በ1694 ዓክልበ.  ልጁን ያስማሕ-አዳድ በማሪ ዙፋን ላይ አስቀመጠው። በተጨማሪ ልጁን ያስማሕ-አዳድን ለቃትና ንጉሥ ኢሺ-አዳድ ሴት ልጅ ለልዕልት በልቱም በማጋባቱ፣ የአሦር-ቃትና ስምምነት አጸና። ያምኻድ በአሦር ጓደኞች ተከቦ ነበር።

የማሪ አልጋ ወራሽ፣ የያኽዱን-ሊም ልጅ ዝምሪ-ሊም ወደ ያምኻድ መንግሥት በስደት ሸሽቶ ሱሙ-ኤፑኽ ሰላምታውን ሰጠው። በማሪ ኗሪዎች አስተያየት፣ ዝምሪ -ሊም በመብት ዕውነተኛ ንጉሣቸው ነበረ። የሻምሺ-አዳድና የጓደኞቹ ሃያላት ሐላብን ለመያዝ ቢሞክሩም አልቻላቸውም። ሱሙ-ኤፑኽ ደግሞ ስምምነት ከሱቴያውያንና ቱሩካውያን ጐሣዎች ጋራ ተዋወሎ እነኚህ አሦርን ከምሥራቅና ደቡብ መቱት። በተጨማሪ ሱሙ-ኤፑኽ የአሦርን አምባ «ዱር-ሻምሺ-አዳድ» አሸንፎ አዲስ ስሙን «ሱር-ሱሙ-ኤፑኽ» ሰየመው።

ሱሙ-ኤፑኽ ምናልባት 1692 ዓክልበ. አካባቢ በዚሁ አሦር ጦርነት ተገደለ። ተከታዩም ልጁ 1 ያሪም-ሊም ነበር፤ እሱም የንግሥቱ የሱሙና-አቢ ልጅ ነበር። 

## ዋቢ ምንቾች

መደብ:የያምኻድ ነገሥታት
የግብጽኛ ተናባቢ ድምጽ ምልክቶች

የግብጽኛ ሃይሮግሊፍ ጽሕፈት በ3110 ዓክልበ. አካባቢ በተለማ ጊዘ፣ አንዳንድ ስዕል እንደ ፊደል ወይም አልፋበት ያህል የተናባቢ ድምጽ ምልክት ለመሆን ይጠቀም ጀመር። ከነዚህም አንዳንድ ምልክት በቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት ደግሞ በሌላ ተናባቢ ድምጽ ተጠራ። ሌሎችም የመርዌ ጽሕፈት ምልክቶች መነሻ ሆኑ።

መደብ:ጽሕፈቶች
መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ

**"ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ"** በደርግ ዘመነ መንግሥት የኢትዮጵያ ብሔራዊ መዝሙር ነበር።
## ግጥም
ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ
በኅብረተሰባዊነት አብቢ ለምልሚ!
ቃል ኪዳን ገብተዋል ጀግኖች ልጆችሽ
ወንዞች ተራሮችሽ ድንግል መሬትሽ
ለኢትዮጵያ አንድነት ለነፃነትሽ
መስዋዕት ሊሆኑ ለክብር ለዝናሽ!
ተራመጂ ወደፊት በጥበብ ጎዳና
ታጠቂ ለሥራ ላገር ብልጽግና!
የጀግኖች እናት ነሽ በልጆችሽ ኩሪ
ጠላቶችሽ ይጥፉ ለዘላለም ኑሪ!

----
ግጥም: አሰፋ ገብረማርያም
ዜማ: ዳንኤል ዮሐንስ

መደብ:ብሄራዊ መዝሙር
መደብ:ደርግ
መደብ:የኢትዮጵያ ዘፈኖች
ለጋ ውሃ

**ለጋ ውሃ** ተብሎ የሚታወቀው ከጥልቅ፣ ጨዋማ የባህር ውሃ በስተቀር ማንኛውም በተፈጥሮ የሚከሰት የምንጭ፣ የወንዝና የሀይቅ ውሃ ነው።

መደብ:ውሃ
ሩጨ
አምሣለ ጎአሉ

**አምሣለ ጎአሉ** የአማራ ክልል ዋና ከተማ በሆነችው በባህርዳር 1977 ተወለደች የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቶን በአሣይ የህዝብ ት/ቤት በመቀጠልም በቦሌ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርትን በማጠናቀቅ የመጀመሪያ ደግሪዋን ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ፋካልቲ ኦፍ ሣይንስ በአርክቴክቸር ተመርቃለች፡፡ 
አምሣለ በ2002 ሰምንተኛዋ የሴት ፓይለት ሆና አጠናቃለች በመቀጠልም ለተከታታይ ስምንት አመታት በኢትዮጵያ አየር መንገድ አገልግሎት ……በኢትዮጵያ ታሪክ ወሰጥ የመጀመሪያዉ ሴት ካፒቴን የሚያስብላትን ማዕረግ በ2010 ከኢትዮጲያ አቪየሽን አካዳሚ አግኝታለች፣ የመጀመሪያውንም በረራ ከአዲስ አበባ በመነሳት ጎንደር ላይ በማረፍ ስራዋን በተግባር አስመስክራለች። 

## የትምህርት ደረጃ
# ከአዲስ አበባ ዩንቨርስቲ የመጀመሪያ ዲግሪ በ አርክቴስቸር
# ፓይለት ከኢትዮጲያ አቬየሽን አካዳሚ በ2002 
# ካፒቴን ከኢትዮጲያ አቬሽን አካዳመ 2010
## ቤተሰብ
አምሳሉ ጎአሉ  ባለትዳርና የሶስት ልጆች እናት ነች፡፡

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ጄምስ ፍራንኮ

thumb|right|

**ጄምስ ኤድዋርድ ፍራንኮ** (James Edward Franco) የአሜሪካ ተዋናይ ነው።

 
መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
የሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር

**የሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር** ከሥነ ቅርስ ቅጂዎች የታወቀ በሱመርኛ የተጻፈ የሱመር ነገሥታትና አለቆች መዝገብ ነው።

* የልዩ ልዩ ቅጂዎች መረጃ በ /  ይለያል 
* (...)*  - ይህ በሁሉ ቅጂዎች አይገኝም።

### ከማየ አይኅ አስቀድሞ

በዝርዝሩ መጀመርያ ከማየ አይኅ አስቀድሞ የነገሡትን አፈ ታሪካዊ ነገሥታት ይዘረዝራሉ።  የዘመናቸው ልክ በ«ሣር» (3600) እና «ነር» (600) ቁጥር ይሠጣል።

### ፩ኛው የኪሽ ሥርወ መንግሥት

### ፩ኛው የኡሩክ ሥርወ መንግሥት

### ፩ኛው የኡር ሥርወ መንግሥትr

### የአዋን ሥርወ መንግሥት

### ፪ኛው የኪሽ ሥርወ መንግሥት

### የሐማዚ ሥርወ መንግሥት

### ፪ኛው የኡሩክ ሥርወ መንግሥት

### ፪ኛው የኡር ሥርወ መንግሥት

### የአዳብ ሥርወ መንግሥት

### የማሪ ሥርወ መንግሥት

### የአክሻክ ሥርወ መንግሥት

### ፫ኛው የኪሽ ሥርወ መንግሥት

### ፬ኛው የኪሽ ሥርወ መንግሥት

### ፫ኛው የኡሩክ ሥርወ መንግሥት

### የአካድ ሥርወ መንግሥት

### ፬ኛው የኡሩክ ሥርወ መንግሥት

እነዚህ ነገሥታት ምናልባት በአካድ መንግሥት ዘመን ገዙ እንጂ የኒፑር ላዕላይነት እንደ ያዙ አይመስልም።

### የጉታውያን ገዥነት

የአካድ መንግሥት እየደከመ ጉታውያን መስጴጦምያን ወርረው ከ2010 እስከ 1985 ዓክልበ. ድረስ የሱመር አለቆች ነበሩ።

### ፭ኛው የኡሩክ ሥርወ መንግሥት

### ፫ኛው የኡር ሥርወ መንግሥት

### የኢሲን ሥርወ መንግሥት

*
መደብ:የነገሥታት ዝርዝሮች
መደብ:ዜና መዋዕል
ቅዱስ ላሊበላ

ቅዱስ ላሊበላ በ 1101 አ.ም ታህሳስ 29 ቀን ከ እናቱ ከኬርዮርና ከአባቱ ዛንስዮም ላሰታ ቡግና ወረዳ ሮሃ ከተባለች  ቦታ ከ ፍልፍል ቤተ መቅደስ ውስጥ ተወለደ በዚህ ፍልፍል ቤተ-መቅደስ ውስጥ እድገቱን አደረገ ስድስት አመት ሲሞላው  ቤተ-መንግስት አባ ዳንእል የተባሉ መምህር ተቀጥረውለት ከ ፊደል እስከ ዳዊት አጠናቆ ከዚያም የተማረውን የፅሁፍ ጥበብ  በቤተ ጎሎጎታ ደብረ ሲና በሚገኘው ከ ኪዳነ ምህረት መንበር ታቦት ዙሪያ ላይ እራሱ የተዓፋቸው የሚዐለይበት ዕሁፎቸች ይገኛሉ፡፡ 

ቅዱስ ላሊበላ  12 አመት ሲሞላው አባቱ ዘንሳዮም 40 አመት ነግሶ በተወለደ በ 76 አመቱ ከዚህ አለም በ ሞት ተለየ ወድያው ብዙም ሳይቖይ እናቱ ኬርዮርና በሞት ተለየች፡፡ ቅዱስ ላሊበላ በ እናቱ ና አባቱ ህልፈተ ህይወተ በደረሰበት ሀዘን የተነሳ ሁሉን ነገር ለመርሳት ና የትምህርት ፍላጎት ለሞሞላት ጉዞውን ወደ ጎጃም በማድረገ አለም ስላሴ ከተባለው ደብር ከመምህር ኬፋ ሃዲሳቱን አጠናቖ በመመረቅ ወደ ሀገሩ  ተመለሰ፡፡

በወቅቱም በኤትዮጵያ ላይ ነግሶ የነበረው ታላቅ ወንድሙ ቅዱሰ ገብረ ማሪያም ነበር ይህ እንዲህ   እያለ  በ እህቱ ላይ  የእሱ ሊነግስ መሆኑ ቅናት አሳደረባት ቅዱስ ላሊበላ ሁሌም እሚጠጣው ባህላዊ መድሃኒት  ውስጥ መርዝ በመጨመር ታስቀምጥለታለች አትሙት ያላት ነፍስ ግን የ ሃገሬውን በሃል ምክንያት አድርጎ ሳይቀመስ አይሰጥምና አብሮት የነበረው ዲያቖን የተቀመጠውን መድሃኒት ቀምሶ ወደ ነበረበት ጠረንቤዛ ላይ አንዳሰቀመጠው ወድያውኑ  ህይወቱ ታልፋለች ቅዱስ ላሊበላ ይህን ባየ ጊዚ እኔን ለማአፋት የመጣው መድሃኒት የሌላውን ነፍስ አጠፋች በማለት የቀረውን መድሃኒት በመጠጣት ለ ሶሰት ለሊት  እንደ ወደቀ ቀረ ከዚያም ነዋሪው ገንዦ ለ መቅበር ሲዘጋጁ የ ሰውነቱ ሙቀት አልተለየውም ነበር ይሄን  ጊዜ ወድያው ቅዱስ ላሊበላ ነቃ የተመለከቱት  ሰዎች ተደናገጡ ከዚያም ይህ ሁሉ ነገር በ እህቱ መደረጉ ያሳዘነው ቅዱስ ላሊበላ በመነሳት ጉዞውን ወደ ጫካ አደረገ ኑሮውንም ለ ረጅም አመት እዚያው አደረገ ይህ እንዲ እንዳለ ሚስት እምትሆነውን ሴት አገኝ  ቤተሰቦን በማስጠየቅ በ ቤተ ክርስትያን ስርአት ተጋብተው ጥቂት አመት እንደቆዩ ጉዞውን እየሩሳሌም አደረገ ለ ተከታታይ 13 አመታትም ቆይታ በሓላ ወደ ባለቤቱ ተመልሶ ከ ውንድሙ ከ ቅዱስ ገብረ ማሪያም ጋር እርቅ በማውረድ ቅዱስ ገብረ ማሪያም ንግስናውን ለ ቅዱስ ላሊበላ በተወለደ በ57 አመቱ በማስረከብ ኑሮውን በ ገዳም አደረገ፡፡ ቅዱስ ላሊበላ ስልጣን ላይ ከወጣ በሓላ ሕንዓዎችን ለመገንባት አሰበ ከዚያም በጊዜው ከነበሩት አባቶች በተለይ ቀይት ከ ምትባል ባለአባት የጠየቀውን 40 ጊደር ለ መግዛት በ ሚያስችለው ወርቅ ቦታውን ገዝቶ በከርሰ ምድር ውስጥ ያሉትን ሕንዓዎቸ ሊያወጣ ተዘጋጅ፡፡ ቅዱስ ላሊበላ የሚገነባባቸውን መሳሪያዎችለ 10 አመታት አዘጋጅቶ ማለትም በ 1157 አ.ም ነግሶ በ1166 አ.ም ሕንዓውን ገንብቶ ጨረሰ፡፡ ቅዱስ ላሊበላ ከ 40 አመታት  የንግስና ዘመን በሓላ በተወለደ በ 97 አመቱ ሰኔ12 ቀን ከዚህ አለም በሞት ተለየ፡፡
ቅዱስ ላሊበላ ያስገነባቸው   
1.	ቤተ መድሃኒያለም፤ ቤተማርያም ፡ቤተ መስቀል፡ ቤተ ደናግል እና ቤተ ሚካኤል ፤
2.	ለየት ብሎ እሚታየው ከላይ እስከ ታች ድረሰስ በመስቀል ቅርዕ የተቀረዐው ቤተ ጊዮርጊስ፤
3.	ቤተ ገብር፤ልና ቤተ መርቆሪዮስ፤ ቤተ አማኑኤል እና ቤተ ሊባኖስ ይገኛሉ እነዚህንም ታሪክ ለ ሁለት ይከፍላቸዋል ቤተ መድሃኒአለም፤ ቤተ ማሪያም፤ ቤተ መስቀል፤ ቤተ ደናግል፤ ቤተ ሚካኤል፤ ቤተ ጊዮርጊስ በ ምድራዊ እየሩሳሌም በማለት ቤተ ገብርኤል፤ ቤተ መርቆሪስ፤ ቤተ አማኑኤል፤ ቤተ ሊባኖስ በ ሰማያዊ ፤የሩሳሌም ይላቸዋል፡፡
የሆር-ለቫል ውል

**የሆር ላቫል ውል** በ 1935 ታህሣስ ወር ላይ በብሪታንያ የውጪ ጉዳይ ፀሃፊ በነበረው ሣሙኤል ሆር  እና በፈረንሣይ ጠቅላይ ሚኒስተር ፒየር ላቫል ተዘጋጅቶ ቀረበ። የዚህ ውል አላማው በጊዜው የነበረውን ኢጣሊዮ-አቢሢኒያ ጦርነት ለመደምደምና በ1896 በተደረገው ጦርነት ተዋርዶ የተሸነፈውን አቢሲንያን በመክፈል ለመቀበል ነበረ።

የጣሊያን አምባገነን መሪ የነበረው ቤኒቶ ሙሶሊኒ አላማ የነበረው ግን አቢሲንያን ነጻ አድርጎ በጣልያን መንደር ግዛት ስር ማድረግ ነበረ። ይህ የቤኒቶ ሞሶሎኒ ሀሳብ ግን በብሪቴን እና ፈረንሳይ ላይ ጥላች ያለው አሰተሣሠብን አስነሳ። ቢሆንም ግን ይህ ጥላቻ የተሞላበት አሰተሣሠብ ለውጥ ማምጣት አልቻለም ነበር ሆኖም ለውጥ ማምጣት ያልቻሉት ብሪቴን እና ፈረንሳይ ጣሊያንን ከእነሱ ጋር በአዶልፍ ሂትለር ምኞት እና ፍላጎት ላይ እንደገና ከእነሱ ጋር እንድትተባበር ቢፈልጉም ከዚህ በላይ ግን ሞሦሎኒ በጣርነቱ ጌዜ  ጀነራሉ ማርሻል ከሚሊኦ ደካማ አፈፃፀም እና ያልተጠበቀው የአቢሲኒያዎች የመካከል ብቃት ምክኒያት የተነሣ ሞሦሎኒ የአቢሲኒያ ጦርነት መደምደም ፈለገ።

ይህ ውል በለንደን የሚገኘው የጣሊያን አምባሣደር የሆነው ዲኖ ግራንዲ እና ቆሚ የውጪ ጉዳይ ቢሮ ፀሀፊ የነበረው ሮበርት ቫንስታርት የተደረገ ድርድር ወይም ስምምነት ነበር። የቫንስታርት ጭንቀት ግን የነበረው የብሪቲሽ  የመከላከል ድክመት እና በ[ሜዲትራኔያን፤ [ግብፅ እና መካከለኛ ምሥራቅ ላይ የነበረው ቦታ ነበር ፍርሃቱ የነበረው ደግሞ ናዚ ጀርመን ነበረች።
ከውሉ ውስጥ ጣሊያን የኦጋዴንን እና የትግራይን የቀረበውን ክፍል ለማግኘት እና ኢኮኖሚካል ተሠሚነቱን ለአቢሲንያ ደቡባዊ ክፍል እንዳለ ማስፋት እና ወደ በሀሩ ለመሄድ ዋስትና ያለው መተላለፊያ አሠብ ላይ እንዲያገኙ ነበር። ሞሦሎኒ ለመስማማት ዝግጁ ሆኖ እንደል ለህዝብ ይፋ ለማውጣት ግን ዘገይቶ ነበር።
ስምምነቱ በብሪቴን ውስጥ ትልቅ ንቅናቄን በተቋሚዎች ላይ አሰከተለ ታህሳስ 10 ላይ ተቋሚ የነበረው አንዱ ሠራተኛ ድርጅት ጥያቄ አነሣ ጋዜጣው ዘገባ እውነት ከሆነ መንግስት የማህበር መምሪያ እያፈረሰ ድጋፍ እያሠጣ ነው በማለት በተካሄደው ምርጫ ላይ ለማሸነፍ ችለዋል።

## ዋቢ ምንጮች


መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
ዳክዬ

300px|thumb|በኢትዮጵያ የሚገኝ ዝርያ፣ «ባለ ነጭ-ጀርባ ዳክዬ»
thumb|ዳክዬ
**ዳክዬ** የወፍ ዝርያ ሲሆን ከዚዪ እና ከውሃ ዶሮ ጋር የይብራዎች አይነት ነው። 

የዳክዬ ዝርያዎች በጣም የብዙ ናቸው
መደብ:አዕዋፍ
ሑራውያን

[500px|thumbnail|ሑራውያን በአካድ መንግሥት ዘመን (2075 ዓክልበ. ግድም [ኡልትራ አጭር አቆጣጠር)]]
**ሑራውያን** (ሑርኛ፦ *ሑሪ* ) በጥንት በስሜን መስጴጦምያ አካባቢ የተገኘ ብሔር ነበሩ። 

ቋንቋቸው ሑርኛ የኡራርትኛ ዘመድ ሲሆን ሕዝቡ ከአራራት ዙሪያ ወደ ደቡብ እንደ ደረሱ ይታስባል። መጀመርያው በእርግጥ የሚታወቁ በአካድ መንግሥት ዘመን (2075 ዓክልበ. ግድም) ሲሆን ለራሳቸው መንግስታት አቆሙ። አንዱ የሑራውያን መንግሥት በኡርከሽና በናጋር ሌላውም በአራጳና በኑዚ ነበር። 

ከዚህ በላይ ብዙ ሑራውያን ቤተሠቦች ወደ ጎረቤቶቻቸው ግዛቶች ወደ አሙሩ፣ አሦር፣ እና ሐቲ ይፈልሱ ነበር። አንዳንዴ የሑርያውያንም ግዛቶች ለነዚህ ሃያላት ይገዙ ነበር። 

በኋለኛ ዘመን ከባቢሎን መንግሥት ውድቀት (1507 ዓክልበ.)  በኋላ፣ «ሚታኒ» የሚባሉ ሕንዳዊ-አውሮጳዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባላት የነበሩ አለቆች አዲስ መንግሥት በሶርያ አቆሙ፣ ኗሪዎቹ ግን በብዛት ሑራውያን ነበሩ። አራጳ እንደገና በዚህ ዘመን የሑራውያን መንግሥት አጸና። 

በ13ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ላይ አሦራውያን እነዚህን መንግሥታት አጥፈው በሶርያ የቀሩት ትውልዳት ሑርኛ ትተው አሦርኛን ተማሩ፣ ቀበሌኛቸውም አራማይስጥ እንደ ሆነ ተብሏል።  ሌሎች ሑራውያን በአራራት አካባቢ ቀሩ፣ እነዚህም በኋላ የኡራርቱ መንግሥት አቆሙ፣ ቋንቋቸውም ኡራርትኛ ሆነ። ይህም አገር በመጨረሻ በሕንዳዊ-አውሮጳውያን ተናጋሪዎች (በፍርግያውያን) ተገዛ፡ ቋንቋቸውም አርሜንኛ ሆነና ከሑርኛ ተጽእኖ አለው።

በብሉይ ኪዳን የተጠቀሱት ሖራውያን (ዘዳግም ፪፤፲፪) ወይም «የሖሪ ሰዎች» በሴይር በደቡብ ከነዓን ስለ ተገኙ፤ ከከነዓን ዘር ኤዊያዊ ስለ ሆኑ፣ ከነዚህ ሑራውያን ጋር አንድላይ እንደ ነበሩ አይታሥብም።

*የሑርኛ ቃላት ናሙና ለማየት  በውክሸነሪ ይዩ።


Hurrian foundation document-AO 19937-IMG 3470-gradient.jpg|ኡርከሽ የተገኘ ቅርስ
Hurrian_incense_container.JPG|የሑራውያን ዕጣን ማጠኛ


መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
መደብ:ብሔሮች
ሴርጆ ማታሬላ

**ሴርጆ ማታሬላ** (ጣልያንኛ፦ Sergio Mattarella) ጣልያናዊ የፖለቲካ ሰው፣ የህግ ጠበቃ እና ዳኛ ሲሆኑ በአሁኑ ጊዜ የጣልያን ፕሬዚዳንት ናቸው። ከ1983 እስከ 2008 እ.ኤ.አ. የፓርላማ አባል፣ ከ1989 እስከ 1990 እ.ኤ.አ. የትምህርት ሚኒስትር፣ ከ1999 እስከ 2001 እ.ኤ.አ. የመከላከያ ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ማቴዎ ሬንትሲ

**ማቴዎ ሬንትሲ** የጣልያን ጠቅላይ ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:መሪዎች
አራፕኻ

300px|thumbnail|አራፕኻ
**አራፕኻ** በዛሬው ኪርኩክ፣ ኢራቅ በጥንታዊ ዘመን የተገኘ ከተማ ነበር። 

ከተማው ከ2000 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ ሲታወቅ የጉቲዩም ዋና ከተማ ነበረ። ከዚህ በኋላ አራፕኻ የሑራውያን መንግሥት ሆነ። በ1742 ዓክልበ. የኤሽኑና ንጉሥ 2 ኢፒቅ-አዳድ ከተማውን  ያዘው፣ እንዲሁም በ1693 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 1 ሻምሺ-አዳድ ያዘው። በማሪ ንጉሥ ዝምሪ-ሊም ዘመን (1687-1675) አራፕኻ እንደገና ነጻ መንግሥት ነበር፤ ከትንሽ በኋላ ግን ለባቢሎን ንጉሥ ሃሙራቢ ተገዥ ሆነ።  በሃሙራቢ ልጅ ሳምሱ-ኢሉና ዘመን  ደግሞ ነጻ ግዛት ሆነ። ከተማው ትልቅ ሆኖ የጐረቤቱን ከተማ ኑዚን (የቀድሞው ጋሱር) በግዛቱ ውስጥ ያጠቅልል ነበር። ይህም የሚታኒ መንግሥት በ15ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ግድም አራፕኻን እስከ ያዘው ድረስ ቆየ፤ ሚታኒም ከወደቀ በኋላ አራፕኻ  ከአሦርና ከባቢሎን መካከል ለብዙ ዘመናት ይፈራረቅ ነበር። 

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ማዛንደራንኛ

upright=1.25|thumbnail|ማዛንደራንኛ የሚነገርበት ሥፍራ
**ማዛንደራንኛ** በስሜን ፋርስ በካስፒያን ባሕር አጠገብ የሚሰማ ቋንቋ ነው። 

ከጊላኪኛ ጋር ቅርብ ዝምድና አለው።

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
መደብ:ፋርስ
ናጋር

**ናጋር** (አካድኛ፤ በኋላ ሁርኛ **ናዋር**፣ አሁንም አረብኛ **ተል ብራክ**) በጥንት ከቅድመ-ታሪክ ጀምሮ በስሜን መስጴጦምያ (አሁን ሶርያ) የተገኘ ከተማ ነበር።

በብዙ ሥነ ቅርስ ሊቃውንት ዘንድ የቦታው ቅድመ-ታሪክ እስከ 5000 ዓክልበ. ድረስ ይዘረጋል። መመሠረቱ ከተጻፉ መዝገቦች አስቀድሞ ስለ ሆነ ይህን ያህል ዘመን ሁሉ ማረጋገጥ አጠያያቂ ነው።  የጽሕፈት (ኩነይፎርም) ጥቅም በዙሪያው የገባው ምናልባት 2150 ዓክልበ. (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በመሆኑ፣ ይህ ቅድመ-ታሪካዊ ዘመን ከ2500 እስከ 2150 ዓክልበ. ድረስ መቆየቱ ይቻላል። 

180px|thumbnail|የቅድመ-ታሪካዊ ዘመን ቤተ መቅደስ ጣኦታት
የሠፈሩ መጀምርያ ኗሪዎች «ሃላፍ ባሕል» ተብለዋል፤ ይህም በሸክላ የተሠሩት የዕቃዎች አይነት ይወስናል። ከዚያ ባኋላ «ኡባይድ ባህል» የሚሉት፣ ይህም ከደቡቡ ከኤሪዱ የተስፋፋ የተጌጠ ሸክላ ዕቃ አይነት ቄንጥ ነበር። 

የጽሕፈት ጥቅም ሲገባ፣ የከተማው ስም «ናጋር» ነው፤ ቦታው ከጎረቤቶቹ ከኤብላና ከማሪ ጽላቶች ይጠቀሳል።  የናጋር ንጉሦች ብዙ ጊዜ በማዕረጋቸው «ኤን» (ገዥ) ብቻ ይታወቃሉ። የአንዱ የናጋር ንጉሥ ስም «አማር-አን» በማሪ ጽላቶች ተገነ፣ ይህም ምናልባት በኤብላ ጽላቶች የተገኘው ስም የናጋር ንጉስ «ማራ-ኢል» አንድላይ ነው። 

350px|thumbnail|የናጋር ግዛት ከኤብላና ከማሪ መካከል፤ 2109 ዓክልበ. ግድም

በ2100 ዓክልበ. ግድም በኤብላ ሚኒስትር እብሪዩም ፯ኛው ዓመት ማሪ ናጋርን ያዘ። በኋላ የኤብላ ንጉሥ ኢሻር-ዳሙ ከናጋርና ከኪሽ ጋራ በማሪ ላይ ተባበረ፤ በ2077 ዓክልበ. ግድም እነርሱ ማሪን በተርቃ ውግያ አሸነፉት። ከዚያ በኋላ ከኤብላ ያመጸውን ከተማ አርሚን መቱ። በ2074 ዓክልበ. ግን የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን እብላንም ናጋርንም አጠፋቸው።

280px|thumbnail|left|«የናራም-ሲን (የአካዳውያን) ቤተ መንግሥት»

አካዳውያን ናጋርን ዳግመኛ ሠርተውት ያንጊዜ ሑራውያን ኗሪዎች ከኡርከሽ ይገቡ ጀመር። እነርሱ የከተማውን ስም **ናዋር** አሉት። የኡርከሽ ንጉሥ አታል-ሸን ደግሞ እራሱን «የናዋር» ንጉሥ ይል ጀመር።  አካዳውያን ግን በናራም-ሲን ዘመን ናጋርን ሁለተኛ ያዙት። «የናራም-ሲን ቤተ መንግሥት» የሚባል ፍርስራሽ ከዚህ ዘመን የተገነባ ነበር። ከሻርካሊሻሪ ዘመን መጨረሻ (2013 ዓክልበ. ግ.) የአካድ መንግሥት ደክሞ ናዋር እንደገና ኗሪ ሑራዊ ንጉሥ ታልፑስ-አቲሊ ነበረው። ይህ የሑራውያን ግዛት እስከ ማሪ ንጉሥ ያኽዱን-ሊም ዘመን (1720 ዓክልበ. ግድም) ቆየ፣ ከዚያው ናዋር ወደ ማሪና በታራ ከማሪ ወደ አሦር (የ1 ሻምሺ-አዳድ) መንግሥት ተሳለፈ። 

280px|thumbnail|የሚታኒ ቤተ መንግሥት ፍርስራሽ

ናዋር በኋላ በሚታኒ መንግሥት ዘመን የሚታኒ ከተማ ሆነ። ከዚህ ዘመን ደግሞ የሚታኒ ቤተ መንግሥት ተገኝቷል። አሦራውያን በ1275 ዓክልበ. ናዋርን አጥፈው ከዚያ በኋላ አልተሠራም፣ እስካሁንም ድረስ ፍርስራሽ አለ።

መደብ:የቀድሞ ከተሞች
መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ
መደብ:የሶርያ ከተሞች
አግነዝ ሞ

300px|thumbnail|
**የአ ለነበሩ** (ኢንዶኔዥኛ፦ Agnez Mo /አግነዝ ሞ/) (1986 እ.ኤ.አ. ተወለደች) የኢንዶኔዥያ ዘፋኝ ነች።

መደብ:የኢንዶኔዥያ ዘፋኞች
የእብድ ውሻ በሽታ

**የእብድ ውሻ በሽታ**  የየቫይረስ በሽታ ሆኖ  ከፍተኛ የየአንጎል መጉረብረብን በሰዎች እና በሌሎች ደመ-ሞቃት እንስሳት ላይ የሚያስከትል ነው። ቅድሚያ ምልክቶቹ ትኩሳት እና በተነከሱበት ቦታ ማሳከክ/ማቃጠልን ያካትታል። እነዚህ ምልክቶች ከሚከተሉት አንድ ወይም የበለጡ ምልክቶች አስከትለው ይመጣሉ:- ሃይል የታከለባቸው የሰውነት እንቅስቃሴዎች፣ ከቁጥጥር ወጭ የሆ መሸበር፣ የውሀ ፍራቻ, የሰውነት ክፍለን ለማንቀሳቀስ አለመቻል፣ ግራ መጋባት፣ እና ህሊናን መሳት። ምልክቶቹ ከታዩ በኋላ፣ የእብድ ውሻ በሽታ በአብላጫው ሁልጊዜ ሞትን ያስከትላል።  በበሽታው በመያዘዎ እና ምልክቶቹ  መታየት የሚጀምሩበት የጊዜ ገደብ በአብዛኛውን ጊዜ ከአንድ እሰከ ሶስት ወራት ባሉት ጊዜ ውስጥ ነው። ሆኖም ግን፣ ይህ የጊዜ ገደብ ከሳምንት ባነሰ እና ከአመት በበለጠ ጊዜ ሊለያይ ይችላል።  የጊዜ ገደቡ የሚወስነው የበሽታ አምጭው ረቂቅ ህዋስ ወደ የማዕከላዊ የነርብ ስርዓትለመድረስ በሚፈጅበት እርቀት ነው። 

የእብድ ውሻ በሽታ ወደ ሰዎች የሚተላለፈው በሌሎች እንስሳት ነው። በበሽታው የተበከለ እንስሳ ሌላ እንስሳ ወይም ሰው ሲቧጭር ወይም ሲናከስ የእብድ ወሻ በሽታ ሊተላለፍ ይችላል።  የተበከለ እንስሳ ምራቅ ከሌላ እንስሳ ወይም ሰው የሰውነት ፈሳሽ አመንጭ ህዋስ ያሉበት ማስተላለፊያ ጋር ከተነካካ የእብድ ወሻ በሽታ ሊተላለፍ ይችላል። አብዛኛዎቹ በሰዎች ላይ የተከሰት የእብድ ወሻ በሽታዎች መንስሄዎች የውሻ ንክሻ ናቸው። በአብዛኛው ውሾች የእብድ ውሻ በሽታ ባለባቸው ሀገራት ከ99% በላይ የእብድ ውሻ በሽታ ክስተቶች መንስኤዎች የውሻ ንክሻዎች ናቸው።  በአሜሪካዎች ውስጥ፣ የሌሊት ወፎች በአብላጫ የተለመደ የእብድ ውሻ በሽታ መንስኤ ናቸው፣ እናም  ሰዎች ላይ ከ5% በታች የእብድ ውሻ በሽታ ክስተቶች መንስኤ ውሾች ናቸው። ረጃጅም የፊት ጥርስ ያላቸው ትንንሽ አጥቢ እንስሳት/አይጥ/ሽኮኮ/.. በእበድ ወሻ በሽታ የመያዝ እድላቸው በጣም ኢሚንት ነው።   የእብድ ወሻ በሽታ ረቂቅ ህዋስ ወደ አንጎል የሚጓዘው ፐርፈሪያል ነርብስበመከተል ነው። በሽታው ሊታወቅ የሚችለው ምልክቶቹ ከጀመሩ በኋላ ነው። 

የተወሰነ ቁጥር ባለቸው የአለም ከፍሎች የእንስሳ ቁጥጥር እና ክትባት መርሀግብሮች በውሻ የሚመጣ የእብድ ውሻ በሽታዎችን ተጋላጭነት ቀንሰዋል።  ከፍተኛ ተጋለጭነት ላለባቸው ሰዎች ለበሽታው ከመጋለጣቸው በፊት አስቀድሞ የመከላከያ ክትባትን መስጠት ይመከራል። ከፍተኛ-ተጋላጭ ቡድን ከሌሊት ወፎች ጋር የሚሰሩ ወይም ለረዥም ጊዜያት የእብድ ወሻ በሽታ በአብዛኛው የሚከሰትበት ቦታ የሚሰሩትን ሰዎች ያካትታል።  ለእብድ ወሻ በሽታ ለተጠቁ ሰዎች፣ የእብድ ውሻ በሽታ ክትባት እና አንዳንድ ጊዜም የእብድ ወሻ በሽታ ኢሚዩኖግሎቢን ታካሚው የእብድ ውሻ በሽታ ምልክቶች ከመታየታቸው በፊት ህክምናውን ከአገኘ በሽታውን ለመከላከል ወጤታማ ነው።  የተነከሰውን እና የተቧጨረውን ቦታ ለ15 ደቂቃ በውሃ እና በሳሙና ማጠብ፣  ፕሮቪዳን አዮዲን, ወይም  የንጽህና መጠበቂያ ፈሳሾች ቫይረሱን ሊገሉት ስለሚችሉ እና እንዲሁም የእብድ ወሻ በሽታን መተላለፍን ለመከላለከል በተወሰነ መልኩ ወጤታማ ናቸው። ጥቂት ሰዎች ብቻ የእብድ ወሻ በሽታን ተይዘው ተርፈዋል እናም ይህ የሆነው በመጠነ ሰፊ ህከምና ፣  ሚልዋዪኪ ፕሮቶኮልተብሎ በሚጠራው ነው።

የእብድ ውሻ በሽታ በአለም ዙሪያ በአመት ከ26,000 እሰከ 55,000 ሞቶች ምክንያት ነው። ከ95% በላይ እነዚህ ሞቶች የተከሰቱት በኢሲያ እና አፍሪቃነው። የእብድ ውሻ በሽታ ከ150 ሀገራት በላይ እና ከአንታርቲካ በቀር በሁሉም አሀጉራት ይገኛል።  ከ3 ቢሊዮን ሰዎች በላይ የእብድ ወሻ በሽታ በሚከሰትበት የአለማችን ከፍሎች ውስጥ ይኖራሉ። እጅግ በአብዛኛው አውሮፓ እና አውስትራሊያ፣ የእብድ ወሻ በሽታ የሚገኘው በሌሊት ወፎች ላይ ነው።  በዙ ትናንሽ የደሴት ሀገራት ጭራሹን የእብድ ውሻ በሽታ የለባቸውም።

## ዋቢ


መደብ :ሕክምና
የኣማርኛ ፊደል

## ፊደል
ኣማርኛ እንደሌላ የዓለም ፊደላት በእራሱ ፊደል ለብዙ ዘመናት በእጅ ሲጻፍ ቆይቶ በ፲፱፻ ዓ.ም. ገደማ በማተሚያ መሣሪያ ሊከተብ ችሏል። ኤውሮፓ ውስጥም ማተሚያ ቤቶች ቀደም ብለው ኣትመውበታል። የግዕዝ ፊደል በዶ/ር ኣበራ ሞላ ፈጠራ ወደ ኮምፒዩተር ገብቶ ከ፲፱፻፹ ዓ.ም. ወዲህ በኮምፕዩተር መጠቀም ከመቻሉም ሌላ በዩኒኮድ ዕውቅና ኣግኝቷል። ይህ የውክፔዲያ ገጽም የቀረበው በእዚሁ ሥርዓት ሲሆን በቋንቋው የተጻፉ መረጃዎች ቊጥር እያደገ ነው። 

የዓማርኛ ፊደልና ቋንቋም ዕውቅና እያደገ ስለመጣ በእጅ ስልኮችም በሚገባ ሥራ ላይ እየዋለ ነው። ኣፕል የቋንቋ ገበታዎቹን ሌሎችም እንዲጠቀሙበት በ፳፻፯ ዓ.ም. ስለከፈተ ዓማርኛን እንደሌላ የዓለም ባለፊደል ቋንቋዎች መርጦ መጠቀም ተችሏል።
thumb| ዓማርኛ ተራጽሑፍ Amharic Text

## የውጭ ፡ መያያዣዎች

መደብ:አማርኛ
ሳምሱ-ኢሉና

**ሳምሱ-ኢሉና** ከ1662 እስከ 1624 ዓክልበ. ድረስ (ኡልትራ አጭር) የባቢሎን 7ኛ ንጉሥ ነበረ። አባቱን ሃሙራቢን ተከተለው።

ለሳምሱ-ኢሉና ዘመን 38 ያህል የዓመት ስሞቹ ታውቀዋል። እንግዲህ በ9ኛው ዓመት (1654 ዓክልበ.) ካሳውያንን እንዳሸነፈ ታውቋል። በሚከተለው ዓመት የላርሳ ገዥ 2 ሪም-ሲን በዓመጽ ተነሣ፣ ይህም አመጽ በመላው ሱመርና አካድ ተስፋፋ።  ሳምሱ-ኢሉና ግን እስከ 1649 ዓክልበ. ድረስ አመጸኖቹን ሁሉ አጠፋቸው። ከዚህ በኋላ ግን የኢሲን ገዥ ኢሉማ-ኢል በአመጽ ተነሣ፣ ደቡብም ሱመር በኢሊማ-ኢል ሥር «የባሕር-ምድር» የሚባለው  ግዛት ሆነ (1645-1463 አክልበ. ግድም)። 

በ፳ኛው አመት (1643 ዓክልበ.) ኤሽኑና እንደገና ባመጸ ጊዜ ሳምሱ-ኢሉና አመጹን አጠፋ። በ1635-34 ዓክልበ. ፪ አሞራውያን ነገሥታት ያዲሀቡምና ሙቲ-ሑርሻን አሸነፋቸው። በ1628 ዓክልበ. ደግሞ አሞራውያንን አሸነፋቸው። 

የሳምሱ-ኢሉና ተከታይ ልጁ አቢ-ኤሹሕ ነበረ። 

## የውጭ መያያዣ
*የሳምሱ-ኢሉና ዓመት ስሞች

መደብ:የባቢሎን ነገሥታት
ካነፈሬ 4 ሶበክሆተፕ

**ካነፈሬ 4 ሶበክሆተፕ** ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (13ኛው ሥርወ መንግሥት) ከ1690 እስከ 1684 ዓክልበ. ግድም ድረስ የገዛ ፈርዖን ነበረ። የወንድሙ የ1 ነፈርሆተፕ ተከታይ ነበረ።

አባቱ ሀዓንኸፍና እናቱ ከሚ ነበሩ፤ የዚህም ሀዓንኸፍ አባት ነሂ እናቱም ሰነብቲሲ ተባሉ። ይህም ነሂ «የከተማ ሻለቃ» የሚመስል ማዕረግ እንደ ነበረው ይታወቃል። የሀዓንኸፍ ፫ ልጆች ሁሉም ፈርዖኖች ስለ ሆኑ በበርካታ ጽላቶች ይከበራል። 

ወደ ነፈርሆተፕ ዘመን መጨረሻ ወንድሙ ሲሐጦር ከእርሱ ጋራ የጋርዮሽ ፈርዖን  ተደርጎ ሲሐጦር በጥቂት ወራት ውስጥ እንደ ሞተ ይመስላል፤ ከዚያም ሌላ ወንድማቸው ካነፈሬ 4 ሶበክሆተፕ የጋርዮሽ ፈርዖን ሆነ። ከዚያም ትንሽ በኋላ ነፈርሆተፕ ዓርፎ ካነፍሬ ሶበክሆተፕ ለብቻ ፈርዖን ሆነ። ከአንዳንድ ቅርስ ይታወቃል፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ነፈርካሬ ኢይመሩ ሲሆን በጅሮንዱ ሰነቢ ተባለ፣ ከፍተኛ ሎሌውም ነባንኽ ይታወቅል። ንግሥቱ ጫን ነበረች። 

የካነፍሬ ተከታይ መርሆተፕሬ 5 ሶበክሆተፕ እንደ ሆነ ይታሥባል። 

## ዋቢ ምንጭ

* K.S.B. Ryholt: *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c. 1800 – 1550 BC*, Carsten Niebuhr Institute Publications, vol. 20. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 1997 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
መርነፈሬ አይ

**መርነፈሬ አይ** ግብጽ  በ2ኛው ጨለማ ዘመን (13ኛው ሥርወ መንግሥት) ምናልባት ከ1665 እስከ 1661 ዓክልበ. ግድም ድረስ የገዛ ፈርዖን ነበረ። 

የቶሪኖ ቀኖና በተባለው ዝርዝር ዘንድ፣ ዘመኑ ለ፳፫ ዓመታትና ፰ ወር  ቆየ፤ ዳሩ ግን ለዘመኑ ቅርሶቹ ወይም ፍርስራሶቹ ጥቂት በመሆናቸው እስከዚያ ያህል ድረስ መግዛቱ አጠራጣሪ ነው። የግብጽ ታሪክ መምህሮች እንደሚያውቁ በዘመኑ መጨረሻ «አስተዳደሩ ፈጽሞ ወድቆ ነበር ይመስላል»።  ዋና ከተማው እጅታዊ ከርሱ በኋላ ተተወ፣ ተከታዮቹም የጤቤስ ገዦች ብቻ እንጂ የመላውን ግብጽ ፈርዖኖች አልነበሩም።  የዚህ ምክንያት የግብጽ ሃይል እጅግ ተደክሞ ሂክሶስ የተባለው አሞራዊ ወገን በዚያን ጊዜ በስሜን ወረራ ስላደረገ ነው። 

የመርነፈሬ አይ መቃብር እስካሁን መቸም አልተገኘም። 

## ዋቢ ምንጭ

* K.S.B. Ryholt: *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c. 1800 – 1550 BC*, Carsten Niebuhr Institute Publications, vol. 20. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 1997 

መደብ:የሁለተኛው ጨለማ ዘመን ፈርዖኖች
ራስ ጎበና ዳጨ ከ1882-1889

**ራስ ጎበና ዳጨ** አገር ገዢዎች ጋር ህብረትን እና ስምምነት እንዲፈጠር ማድረጉ ነበር።
አድርገዋል።
በዚህ ብቻ አይበቃም ጥቅምት 14 በ1888 የጦር ተዛማች ከነበሩት ራስ ጎበና እና ዝሮዳ በከር ወለጋን የወረሩትን የሱዳን መሀዲስቶችን በጉቴ ዲሊኢ በተደረገው ውጊያ ድል ነስተዋል።

መደብ:ኢትዮጵያ_በ19ኛው_ክፍለ_ዘመን
በላይነህ ዴንሳሞ

አትሌት **በላይነህ ዴንሳሞ** ሠኔ 28 June ቀን 1965 እ.ኤ.አ. በሲዳሞ ተወለደ። ይህ በኢትዮጵያ የቀድሞው የረጅም ርቀት እና በማራቶን ልዩ ብቃት አትሌት በ1996 እ.ኤ.አ. በተደረገው የበጋ ኦሎምፒክሱ ላይ ሀገሩን ኢትዮጵያን ወክሎ አዲስ የአለም ሪከርድን አስመዝግቧል። ነገር ግን የማራቶን ውድድሩን መጨረስ አልቻለም ነበር። እሱ በማራቶን የሰበረው ሪከርድ ለ10 አመታት ማለትም ከ1988-1998 እ.ኤ.አ. ሳይሰበር ቆይቶአል። ይህ የበጋ ኦሎምፒክስ በ1896 እ.ኤ.አ. ከተጀመረ የተመዘገቡት የአለም ሪከርድ ውስጥ ሳይሰበር ለረጅም አመት ካስቆጠሩት ውስጥ የአትሌት በላይነህ ዴንሳሞ ሶስተኛ ደረጃን አግኝቶአል የገባበት ሰአትም 2፡06፡50 በ1998 እ.ኤ.አ. በኔዘርላንድ በተደረገው ማራቶን ላይ ነበር፡፡
ሆኖም ይህ ክብረወሰኑን ውሎ እያደር በርሊን ማራቶን በ1998 በሮላንዳ ዳ ኳስታ በበላይነህ ተይዞ የነበረውን ሪከርድ ተሰብሯል በአሁን ጊዜ በላይነህ ለካምብሪጅ ማሳቹሴትስ ኑሮውን አድርጎአል ሆኖም ከዚህ በኋላ አለም አቀፍ ውድድሮች ላይ አይሳተፍም፡፡

መደብ:የኢትዮጵያ አትሌቶች
ስቲግማ

150px|thumbnail|የግሪክኛ የተያያዘው ፊደል «ስቲግማ»

**ስቲግማ** (στίγμα) በመጀመርያ በግሪክኛ ቋንቋ «ምልክት»፣ «ነጥብ» ማለት ነበር። 

የ መሣርያ ከተፈጠረ ጀምሮ፣ በግሪክኛ ሁለት የተያያዙ ፊደላት ለመጻፍ አንዳንድ ligature («ሊጋቹር» ወይም የተያያዘ ፊደል) ይጠቀም ነበር።  ከነዚህ አንዱ ሊጋቹር የፊደሎች «» () እና «» () አንድላይ ሲታዩ በ«στ» ፋንታ የተያያዘው ፊደል «ϛ» («ስቲግማ») ተባለ። ስሙ የተነሣ በከፊል የቃሉ ፍች «ምልክት» ስለ ሆነ፣ በከፊልም የ«ስ» እና «ት» ድምጾች ለማመልከት «ሲግማ» የሚለውንም ስም ለመምሰል ነበር።

በዚህ ደረጃ፣ የ«ስቲግማ» ቅርጽ እና የ«» ቅርጽ ተመሳሳይ ነበሩ። የ«ዲጋማ» ታሪክ ግን ከ፮ናው ሴማዊው ፊደል ዋው ነበር። በጥንት ይህ ተናባቢ ግሪክኛን ለመጻፍ የማያስፈልግ ሆነ፤ ስለዚህ  ስድስተኛው ፊደል ቁጥሩን «ስድስት» ለመጻፍ ብቻ በቃ። በኋላ ትርፉ ፊደል «ዋው» ϝ ሲጻፍ፣ «ጋማ» (Γ) በመምሰሉ ስያሜው «ዲጋማ» («የሁለት ድርብ ጋማ») ሆነ።  ስለዚህ ሁለቱ ምልክቶች «ስቲግማ» እና «ዲጋማ» እንደ ϛ በተጻፉበት ጊዜ፣ የቁጥሩ ስድስት ምልክት ደግሞ በግሪክኛ «ስቲግማ» ይባል ጀመር። 

በጊዜ ላይ፣ የ«ስቲግማ» ጥቅም በተለይ ቁጥሩን «ስድስት» (ግሪክኛ፦ /ሄክስ/) ለመጻፍ ብቻ ሆነ፣ እንጂ ለፊደላት «στ» ለማመልከት በብዛት አልታየም ነበር። ዛሬም ምልክቱ እራሱ (ϛ) አልፎ አልፎ ብቻ ስለሚታይ፣ ቁጥሩ ስድስት በዚህ ታሪክ ከ«ስቲግማ» ጋር ግንኙነት ስላገኘው፣ ቁጥሩን ስድስት ለመጻፍ በዘመናዊ ግሪክኛ በሁለቱ ፊደላት እንደ «στʹ» ይጻፋል። 

ከ«ስቲግማ» መጀመርያ ግሪክኛው ትርጉም («ምልክት») የተነሣ ደግሞ፣ በዘመናዊ ልሳናት «መጥፎ ይሉኝታ»፣ «መገለል»፣ «ስድብ» ወይም «እርም» የመሰሉትን ትርጉሞች አሉት። ይህ በጥንት የመተኮስ ምልክት እንደ ቅጣት ስለ ጠቀመ ነበር።

መደብ:ግሪክ
መደብ:ፊደላት
በላ ልበልሃ

**በላ ልበልሃ** ማለት በኢትዮጵያ ዘመናዊ ፍርድ ቤቶች ሳይቋቋሙና የወንጀለኛ መቅጫ እና የፍታ-ብሄር ህግ ተረቆና በአዋጅ ፀድቆ ተግባራዊ ከመሆኑ በፊት ህዝቡ በሃገር ሽማግሌዎች የሚዳኝበት ባህላዊ የፍርድ ሂደት ነው፡፡ ይሁንና "በላ ልበልሃ" እስካሁንም በተለይ ከከተሞች ርቀው በሚኖሩ የተለያዩ ብሄር ብሄረሰቦች እየተጠቀሙባቸው ከሚገኙት ባሕላዊ ሽምግልናዎች የተለየ የሚያደርገው መሰረታዊ ልዮነት ያለው የዳኝነት ስርዓት አለው፡፡ ይኸውም በዳይና ተበዳይ /ከሳሽና ተከሳሽ/ ዳኞች ፊት ቀርበው ክርክር የሚያደርጉት በስነ ግጥምና በቅኔ መሆኑ ነው፡፡
ህዝቡም ዙሪያቸውን በመታደም የፍርድ ሂደቱንና ክርክሩን የሚከታተል ሲሆን፤ በተለይ "በበላ ልበልሃ" ክርክር አሸናፊ የሆነ ሰው በሙግት አዋቂነቱና በግጥም ችሎታው ከህብረተሰቡ ከፍተኛ አድናቆትንና  ከበሬታን ያገኛል፡፡

## ውጭ መያያዣ

* https://dictionary.abyssinica.com/በላ-ልበልኻ-፤-(በልአ-እበልከአ)  - አቢሲኒካ ድረገጽ

መደብ:ሕግ
እንበረም

**እንበረም** (ዕብራይስጥ፦ ዐምራም፣ አረብኛ፦ ዒምራን) በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት የሙሴ፣ የአሮንና የማርያም አባት ነበረ። ኦሪት ዘጸአት ስለ እንበረም ጥቂት መረጃ ቢገኝም፣ በመጽሐፈ ኩፋሌ፣ በቁራንና እንዲሁም በሌሎች ምንጮች ተጨማሪ ልማዶች አሉ።

## መጽሐፍ ቅዱስ
### ኦሪት ዘጸአትና ኦሪት ዘኊልቊ

በኦሪት ዘጸአት ፪፡፩፣ የእንበረም ስም ሳይጠቅስ እንዲህ ይለናል፦

:«*ከ[[ሌዊ]] ወገን አንድ ሰው ሄዶ የሌዊን ልጅ አገባ። ሴቲቱም ፀነሰች፣ ወንድ ልጅም ወለደች፣ መልካምም እንደ ሆነ ባየች ጊዜ ሦስት ወር ሸሸገችው።*» 

ከዚህ በኋላ ህጻኑ የግብጽኛ ስሙን «ሙሴ» ተቀበለ (ዘጸ ፪፡፲)። በኋላም በምዕራፍ ፮፡፲፮-፳፣  እንዲህ እንረዳለን፦

:«*የሌዊ ልጆች ስሞች [[ጌድሶን]]፣ [[ቀዓት]]፣ [[ሜራሪ]] ናቸው።... የቀዓትም ልጆች *እንበረም*፣ [[ይስዓር]]፣ [[ኬብሮን (ሌዊ)|ኬብሮን]]፣ [[ዑዝኤል]] ናቸው... እንበረም የእጎቱን ልጅ  [[ዮካብድ]]ን አገባ፣ አሮንንና ሙሴንም ወለደችለት፤ የእንበረምም የሕይወቱ ዘመን መቶ ሠላሳ ሰባት ዓመት ነው።»

በዚህ የ[[አማርኛ]]ው ትርጉም እንደ [[ግሪክኛ]]ው ይከተላል፤ የ[[ዕብራይስጥ]] ትርጉም ግን «እንበረም የ*አባቱን እህት* ዮካብድን አገባ» ይለናል። በ[[ሳምራዊ ኦሪት]] ቅጂ ደግሞ «አሮንን፣ ሙሴንምና *እኅታቸውን ማርያምን* ወለደችለት» ይላል።

እንደገና በ[[ኦሪት ዘኊልቊ]] ፳፮፡፶፰-፶፱ እንዲህ እናነባለን፦ «ቀዓትም እንበረምን ወለደ። የእንበረም ሚስት ስም ዮካብድ ነበረ። እርስዋ በ[[ግብጽ]] ከሌዊ የተወለደች የሌዊ ልጅ ነበረች፤ ለእንበረምም አሮንንና ሙሴን እኅታቸውንም ማርያምን ወለደችለት።» 

በተለይ በዚህ ጥቅስ ዮካብድ የሌዊ ሴት ልጅ መሆንዋ ይገለጻል፤ ስለዚህ ዕብራይስጡ ትርጉም እንዳለው እንበረም አክስቱን አገባ። (ይህ አይነት ትዳር በ[[እግዚአብሔር]] ትዕዛዝ የተከለከለው ከዚያ በኋላ ሙሴ ሕጉን በ[[ደብረ ሲና]] ሲቀበለው ነበር።)

===መጽሐፈ ኩፋሌ===

መጽሐፈ ኩፋሌ ፴፪፡፲፯-፳፪ ስለ ሙሴ አባት እንበረም ወይም «*'ዕብራን**» እንዲህ ይጨምራል፦

:«''የእስራኤል ልጆች ከ[[ዮሴፍ]] አፅም በቀር የ[[ያዕቆብ]]ን ልጆች አፅም ሁሉ አውጥተው በምድረ በዳ በተራራ ላይ ባለች እጥፍነት ባላት ዋሻ ቀበሩ። ብዙ ሰዎች ወደ ግብጽ ተመለሱ፣ ከእነርሱ ጥቂት ሰዎች በ[[ኬብሮን]] ቀሩ፤ አባትህ ዕብራንም ከእነርሱ ጋር ቀረ። ... በአርባ ሰባተኛው [[ኢዮቤልዩ]] በሰባተኛው [[ሱባዔ]] በሰባተኛው ዓመት ''(2303 ዓ.ዓ. ወይም 1768 ዓክልበ. ግ.)'' አባትህ ከ[[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]] መጣ፣ በአርባ ስምንተኛው ኢዮቤልዩ በአራተኛው ሱባኤ በስድስተኛው ዓመት ''(2330 ዓ.ዓ. ወይም 1741 ዓክልበ. ግ.)'' ተወለድህ፤ ይከውም በእስራኤል ልጆች ላይ መከራ የጸናበት ወራት ነው።»

ሙሴም ከተወለደ በኋላ፣ የፈርዖንን ግቢ ምንም ቢገባም፣ መጽሐፍን ያስተማረው ዕውነተኛ አባቱ ዕብራን መሆኑን ይገልጻል (፴፫፡፫)።

==እስልምና==

የእስላም መምኅሮች ደግሞ ከመጽሐፍ ቅዱስ ለቅመው የሙሴ (ወይም [[ሙሳ]])፣ የአሮን (ወይም [[ሃሩን]]) እና የማርያም ([[ሜሪያም]]) አባት ስም እንበራም (**ኢምራን**) ይሉታል።  ነገር ግን በ[[ቁርዓን]] ምዕራፍ [[ሱራ]] ፫ «[[የኢምራን ቤተሠብ ሱራ]]» መሠረት፣ የ[[ድንግል ማርያም]]  (ወይም [[መርየም]]) አባት ደግሞ «ዒምራን» ተባለ።  (በ[[ክርስትና]] ልማድ የድንግል ማርያም አባት [[ኢያቄም]] ተባለ፤ [[አዲስ ኪዳን]] ግን ስለ ስሙ ዝም ይላል።)

==አይሁድና==

የ[[አይሁድ]] ረቢዎች መጻሕፍት ስለ እንበረም (ዐምራም) ተጨማሪ ትውፊቶች አሉባቸው። «[[የጸአት ራባህ]]» በሚባለው ዘንድ፣ [[ፈርዖን]] የዕብራውያን ወንድ ሕጻናት እንዲገደሉ ባዘዘው ጊዜ፣ ዮካብድ በሙሴ ፫ ወር እርጉዝ ሁና፣ ዐምራም ሚስቱን ከትዳር ፈታት፤ ልጆቼስ ቢገደሉ አባት መሆን ምንም አይረባም ብሎ። ሴት ልጁ ማርያም ግን ወቀሰችውና ዳግመኛ እናቷን እንዲያግባት አሳመነችው ይባላል።  

በ[[ተልሙድ]] ዘንድ ደግሞ፣ ዐምራም በረጅም እድሜው ላይ የትዳርና የመፍታት ሕግጋት በእብራውያን መካከል በግብጽ ምድር አሳወቃቸው። በዕድሜው ልክ መቸም ሀጢአት ስላልሠራ፣ ባረፈው ጊዜ ሬሳው ምንም አልበሰበሰም ይላሉ ረቢዎቹም፤ ከዐምራምም በስተቀር [[ብንያም]]፣ [[እሤይ]]ና [[ዶሎሕያ]] ብቻ ያለ ሀጢአት እንደ ሞቱ ይላሉ። 

==ሌላ==

«[[የ፲፪ አበው ምስክሮች]]» ከሚባሉት መጻሕፍት መካከል አንዱ «የሌዊ ምስክር» ይባላል። በዚህ የያዕቆብ ልጅ ሌዊ የሕይወቱን ታሪክ ሲያወራ እንዲህ ተጽፏል፦

:«ዮካብድም በኔ ፷፬ኛው ዓመት በግብጽ ተወለደች፣ ... በኔም ፺፬ናው ዓመት **አምብራም''' (እንበረም) ልጄን ዮካብድን እንደ ሚስቱ ወሰዳት፣ እነርሱም በአንድ ቀን ተወለዱ፣ እርሱና ሴት ልጄ።»

በቁምራን ጥቅል ብራናዎች መካከል አንዱ (4Q535B) በእንበረም እራሱ እንደ ተጻፈ ስለሚለን «የእንበረም ምስክር» ተብሏል። በዚህ መሠረት እንበረም የሚካኤልና የቤሊያል (የዲያብሎስ) ራዕይ አለመ፤ እነዚህ ሁለት «ትጉሃን» መናፍስት፣ አንዱ መልካም ሌላውም ክፉ፣ በሰው ልጆች ላይ ይገዛሉ በሕልሙ ተባለ። በዚሁ ብራና መግቢያ ዘንድ፣ የእንበረም ዕድሜ እስከ 166 ዓመታት ደረሰ፣ ይህም ወደ ግብጽ ከገቡ 152 ዓመታት ነበር ይላል።

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ቀዓት

**ቀዓት** (ዕብራይስጥ፦ /ቀሃት/፤ ግሪክኛ፦ /ካዓጥ/) በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት የሌዊ ልጅ፣ የእንበረም አባትና የሙሴ አያት ነበር። 

በኦሪት ዘጸአት ፮፡፲፰ ዘንድ፣ የቀዓት ሌሎች ልጆች ይስዓር፣ ኬብሮን እና ዑዝኤል ተባሉ፤ የቀዓትም እድሜ 133 ዓመታት ደረሰ።  በኦሪት ዘኊልቊ ምዕራፍ ፫ እና ፬  እንደሚለን፣ የቀዓት ትውልድ ወይም ቀዓታውያን ከሌዋውያን መካከል አንዱ ወገን ናቸው፤ የዚህም ወገን ኃላፊነት ታቦትና ቅዱስ ንዋይ ነው።

በመጽሐፈ ኩፋሌ  ፳፬፡፳፮ የሌዊ ሚስት ስም ሜልካ፣ «ከቃራ (ወይም በሌሎቹ ቅጂዎች ታራ) ልጆች ወገን ከሚሆን ከአራም ልጆች የተወለደች»፣ ይህችም የቀዓት እናት ነበረች። ኩፋሌ ፴፩፡፲፩ ቀዓት ከሌዊ ልጆች ጋር ወደ ግብፅ ከገቡት ሰዎች መካከል ይዘረዝራል። 

በተጨማሪ «የሌዊ ምስክር» የተባለው ጽሑፍ (ከ፲፪ቱ አበው ምስክሮች አንዱ) እንዲህ ይላል፦

:«እንግዲህ እኔ (ሌዊ) ሚስትን ሳገባ ዕድሜዬ 28 ዓመታት ነበር፣ ስምዋም ሜልካ ነበር።... ቀዓትም በኔ 35ኛው ዓመት፣ ወደ ምሥራቅ (ግብጽን ሳይገቡ)፣ ተወለደ። በራዕይም እሱ በጉባኤው ሁሉ መካከል ከፍ ብሎ እየቆመ አየሁ። ስለዚህ ስሙን «ቀዓት» አልኩት፣ «የግርማዊነትና የትምህርት መጀመርያ» ማለት ነው።» 

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ሌዊ

[300px|thumbnail|ሌዊ (ከ[ሩስያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ምስል፣ ምናልባት 1700 ዓ.ም. አካባቢ ተሳለ።)]]

**ሌዊ** (ዕብራይስጥ፦ לֵּוִי‎ /ለዊ/) በብሉይ ኪዳን ዘንድ ከያዕቆብ ፲፪ ወንድ ልጆች አንዱ ሲሆን ከእስራኤል ፲፪ ነገዶችም የሌዋውያን አባት ነበረ።

ሌዊ ከሮቤልና ከስምዖን በኋላ የያዕቆብና የልያ ፫ኛው ልጅ ነበር፤ በፓዳን-አራም ተወለደ። በኦሪት ዘፍጥረት ፴፬፡፳፭፣ ቤተሠቡ በከነዓን ሲኖር ስምዖንና ሌዊ ስለ እኅታቸው ዲና የሴኬም ባላባት ኤዊያዊው ኤሞርን አሸነፉ፣ የሴኬምን ሠፈር አጠፉ። ስለዚህ አባታቸው ያዕቆብ ገሰጻቸው (፴፬፤፴)። 

የሌዊ ወንድ ልጆች ጌድሶን፣ ቀዓትና ሜራሪ ተባሉ፤ እነዚህ ሁሉ ወደ ጌሤም ፈለሱ። በኦሪት ዘኊልቊ ፳፮፡፶፱ ሴት ልጁን ዮካብድን ይጠቅሳል፤ እርስዋም የቀዓት ልጅ እንበረም አግብታ አሮንን፣ ማርያምንና ሙሴን ወለደች። 

በያዕቆብ በረከት ኑዛዜ (ኦሪት ዘፍጥረት ፵፱፡፭-፯) ሌዊ ግን ከወንድሙ ስምዖን ጋር ይረገማል፦

:«ስምዖንና ሌዊ ወንድማማች ናቸው፤ ሰይፎቻቸው የዓመፃ መሣሪያ ናቸው። በምክራቸው፣ ነፍሴ፣ አትግባ፤ ከጉባኤአቸውም ጋር፣ ክብሬ፣ አትተባበር፤ በቊጣቸው ሰውን ገድለዋልና፣ በገዛ ፈቃዳቸውም በሬን አስነክሰዋልና። ቊጣቸው ርጉም ይሁን፣ ጽኑ ነበርና፤ ኲርፍታቸውም፣ ብርቱ ነበርና፤ በያዕቆብ አከፋፍላቸዋለሁ፣ በእስራኤልም እበታትናቸዋለሁ።» 

ኦሪት ዘጸአት ፮፡፲፮ የሌዊ ሕይወት ዘመን ፻፴፯ ዓመታት እንደ ነበር ይነግረናል።  በኋላ ዘሮቹ ሌዋውያን ከከነዓን የራሳቸውን ርስት አልተቀበሉም፣ ነገር ግን የካህናት መደብ ሆነው በነገዶቹ መካከል ተበተኑ። 

[280px|thumb|left|ሌዊ በ[ሆላንድ በ1580 ዓ.ም. ግድም እንደ ተሳለ]]
በሙሴም በረከት ኑዛዜ (ኦሪት ዘዳግም ፴፫፡፰-፲፩)፣ ሙሴ ስለ ነገደ ሌዊ እንዲህ ይላል፦

:«ቱሚምህና ኡሪምህ ለቅዱስህ ሰው ነው፣ በማሳህ ለፈተንኸው፣ በመሪባ ውኃም ለተከራከርኸው፣ ስለ አባቱና ስለ እናቱ፦ አላየሁም ላለ፣ ወንድሞቹንም ላላስተዋለ፣ ልጆቹንም ላላወቀ፤ ቃልህን አደረጉ፣ ቃል ኪዳንህንም ጠበቁ። ፍርድህን ለያዕቆብ፣ ሕግህንም ለእስራእል ያስተምራሉ፤ በፊትህ ዕጣንን፣ በመሥዊያህም የሚቃጠል መሥዋዕት ይሠዋሉ። አቤቱ፣ ሀብቱን ባርክ፣ የእጁንም ሥራ ተቀበል፤ የሚነሣበትን ወገብ ውጋው፣ የሚጠሉትም አይነሡ።»

በትንቢተ ሚልክያስ ፪፡፬-፮፣ እግዚአብሔር ካህናቱ (ሌዋውያን) ስለ ሌዊ ጽድቅ እንደ ተመረጡ ይገልጻል፦ «ቃል ኪዳኔ ከሌዊ ጋር ይሆን ዘንድ ይህን ትእዛዝ እንደ ሰደድሁላችሁ ታውቃላችሁ፣ ይላል የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር። ቃል ኪዳኔ ከእርሱ ጋር የሕይወትና ሰላም ቃል ኪዳን ነበረ፤ ይፈራ ዘንድም እነርሱን ሰጠሁት፣ እርሱም ፈራኝ፣ ከስሜም የተነሣ ደነገጠ። የእውነት ሕግ በአፉ ውስጥ ነበረች፣ በከንፈሩም ውስጥ በደል አልተገኘበትም፣ ከእኔም ጋር በሰላምና በቅንነት ሄደ፣ብዙ ሰዎችንም ከኃጢአት መለሰ።»

በመጽሐፈ ኩፋሌ መሠረት፣ ሌዊ በ2127 ዓ.ዓ. ተወለደ። ኩፋሌ ፳፩፡፲፱ እንዲህ ይላል፦

:«እነርሱም በእውነተኛነት እንደ ተቈጠሩ የሌዊም ልጅ ለክህነት እንደ ተመረጠ፣ እኛ (መላዕክት) በዘመኑ ሁሉ እንዳገለገልን፣ ሌዋውያንም በእግዚአብሔር ፊት ያገለግሉ ዘንድ እንደ ተመረጡ እይ። እውነት ነገር ይሠራ ዘንድ ፍርድንም ይፈርድ ዘንድ በእስራኤል ላይ በጠላትነት ከሚነሡ ብድራትን ይመልስ ዘንድ ቀንቶአልና ሌዊ ይክበር ልጆቹም ለዘላለም ይክበሩ።»

በዚህ መጽሐፍ ፳፪፡፲፪-፲፮፣ ያዕቆብ ሌዊን ባረከው እንጂ አልረገመውም። በ፳፪፡፴፬፣ «ሌዊም እንደ ሾሙት፣ ለልዑል አምላክም እርሱን አገልጋይ እንዳደረጉት፣ ልጆቹንም እስከ ዘላለም ድረስ አገልጋይ እንዳደረጉአቸው ሕልም አየ።» ያንጊዜ አባቱ ያዕቆብ ሌዊን ቄስ አደረገው። በኩፋሌ  ፳፬፡፳፮ የሌዊ ሚስት ስም ሜልካ ተባለ፣ «ከቃራ (ወይም በሌሎቹ ቅጂዎች ታራ) ልጆች ወገን ከሚሆን ከአራም ልጆች የተወለደች»። 

በኋላ ዘመን ያዕቆብ በጌሤም በምድረ ግብፅ ባረፈው ወቅት፣ የአባቶቹን መጻሕፍት ሁሉ የወረሰው ሌዊ ሆነ (ኩፍ. ፴፪፡፱)። 

### የሌዊ ምስክር

«የሌዊ ምስክር» በተባለው ጽሑፍ ዘንድ፣ ሌዊ ሳይሞት የህይወቱን ታሪክ ያወራል። በዚህ መሠረት፣ ሌዊ በካራን ተወልዶ የስምንት ዓመት ልጅ ሲሆን ወደ ከነዓን ፈለሰ፤ ስለ እህቱም ዲና ሴኬምን ያጠፋው እድሜው ፲፰ ወይም ፳ ነበር፤ በ፲፱ኛው ዓመት ቄስ ተደረገ፤ በ፳፰ኛው ዓመት ሚስቱን ሜልካን አገባት፤ ጌድሶንን ወለደችለት። በሌዊ ፴፭ኛው ዓመት ቀዓትን ፤ በ፵ኛውም ዓመት ሜራሪን ወለደችለት፤ ዮካብድም በግብጽ በ፷፬ኛው ዓመት ተወለደችለት። እንበረምም ዮካብድ በተወለደች ቀን ተወለደና በሌዊ ፺፬ኛው ዓመት የእንበረም ሚስት ሆነች። በሌዊ ፻፲፰ኛው ዓመት ዮሴፍ አረፈ። 

በተጨማሪ ሌዊ በዚህ መጽሐፍ ብዙ ምሳሌዎች፣ ምክሮች፣ ትንቢቶችና ራዕዮች ለልጆቹ ያስተምራቸዋል።

### ዮሴፍና አሰናት

«ዮሴፍና አሰናት» የሚባል ታሪክ ስለ ዮሴፍና ግብጻዊት ሚስቱ አሰናት አንዳንድ ትውፊት አለው። በዚህም ሌዊ እንደ ነቢይና ተዋጊ ይታያል። በዚህ አፈ ታሪክ፣ የያዕቆብ ልጆች ወደ  ግብጽ ገብተው ወንድማቸው ብንያም የፈርዖንን አልጋ ወራሽ ገደለው፤ ፈርዖንም ዕድሜው ፻፱ ዓመት ሲሆን አረፈና ዮሴፍ እራሱ ለ፵፰ ዓመታት የግብጽ ንጉሥ ሆነ። ያንጊዜ ዮሴፍ ዘውዱን ለፈርዖኑ ልጅ ልጅ ሰጥቶ ለእርሱ እንደ አባት ሆነ። ይህ ጽሑፍ በሶርያኛ፣ ስላቮንኛ፣ አርሜንኛና በሮማይስጥ ይታወቃል፤ መቼ  እንደ ተቀናበረ ግን ተከራካሪ ነው።

መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
ቅፅበታዊ ምላሽ

**ቅፅበታዊ ምላሽ** (Impulse Response) የአንድ ሲስተም ምላሽ (ሪስፖንስ) ማለት የሲስተም ውጤት ለእያንዳንዱ ፍሪኩዌንሲ ኦፍ ኢንፑቱ

•	ስቴፕ ኢንፑት
የሲስተም ውጤት ለኢንፑት ከአንድ ደረጃ ወደ ሌላ [0----1]  እና የሲስተም ውጤት  ምን ያህል ስቴብል እንዲሁም ሴትል እስኪያደርግ ያለውን ሁኔታ መለኪያ 

•	ኢምፐልስ ኢንፑት
የሲስተም ውጤት ለሁሉም ፍሪኩዌንሲ በተመሳሳይ የኢንፑት ማግኒቱድ መጠን

የሲስተም ምላሽ ለሆነ ቅፅበታዊ ውጫዊ ኢንተርፊራንስ፤  ስንገልጠው አንድ ፐለስ በትንሽ ጊዜ ውስጥ ስለዚህም ከፍ ያለ ማክሲማ፤ አንድ ተፅእኖ ነገር ማለትም የቅፅበት ኢንፑት ገቢ በሲስተም ውጤት ላይ የሚፈጥረውን ተፅእኖ ማመልከቻ።

ውጤት፣ ኢንፑት ቅፅበታዊ ኢንተርፊራንስ ፣ ያለ ጊዜ (ታይም) ተፅእኖ ስለዚህም በሁሉም ፍሪኩዌንሲ(ድግግሞሽ፣ Frequency can be calculated by counting a recurring event in a certain defined duration.)፣ ለምሳሌ፤ በጄኔሬተር ኮንትሮል(AVC) ላይ መብረቅ የኤሌክትሪክ መስመሩን (Spike) ሲያገኘው የሚፈጥረው ተፅእኖ (Impulse Response).

መደብ:ጊዜ
ክለብ አትሌቲኮ ሪቨር ፕሌት (ኡራጓይ)

**ክለብ አትሌቲኮ ሪቨር ፕሌት** በሞንቴቪዴዎ፣ ኡራጓይ የሚገኝ እግር ኳስ ክለብ ነው።

መደብ:የኡራጓይ እግር ኳስ ክለቦች
ምስራቅ ጎጃም ዞን

## ምስራቅ ጎጃም ዞን
**ምስራቅ ጎጃም ዞን** በጎጃም ክፍለ ሀገር ውስጥ የሚገኝ ዞን  ነው ።
ምስራቅ ጐጃም ዞን  

¤ የዞኑ ዋና ከተማ፡- ደብረ ማርቆስ 

¤ የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት፡- 249 ኪ.ሜ      

¤ የወረዳዎች ብዛት፡- 16

¤ የከተማ አስተዳደሮች ብዛት ፡- 4  

# ደብረ ማርቆስ
# ሞጣ
# ቢቸና
# ደጀን

¤ የቀበሌዎች ብዛት፡- 424
* የገጠር፡- 388
* የከተማ፡- 36   

¤ በዞኑ ውስጥ የሚገኝ
ህዝብ ብዛት፡- 2,351,855 

* ወንድ - 1,164,442
* ሴት - 1,187,413

## +
የሕዝብ ብዛት በዲሴምበር 2007 እ.ኤ.አ. ይሠጣል።

## የዞኑ ወረዳዎችና ከተሞች
መደብ:የአማራ ክልል ዞኖች
መደብ:ጎጃም

በዞኑ የሚገኙ ወረዳዎችና ከተሞች

# ባሶ ሊበን - የጁቤ
# ማቻከል - አማኑኤል
# እነማይ - ቢቸና + የጥመን
# ደባይጥላት ግን - ቁይ
# ደጀን ዙሪያ - ደጀን
# እናርጅና እናውጋ -  ደብረ ወርቅ  + ፈለገ ብረሃን
# ሁለት እጁ እነሴ -  ቀራኒዮ + ሞጣ  + ስድ
# ቢቡኝ - ድጓፅዮን     + ወይን ውሀ
# አዋበል - ውጀል      + ሉማሜ
# እነብሴ ሳር ምድር - መርጡ ለማሪያም
# ጐዛምን - የቦቅላ
#ደብረ ማርቆስ - ደብረ ማርቆስ
# ስናን - ረቡዕ ገበያ
# አነደድ - አምበር
# ሸበል በረንታ - የዕድ ውኃ
# ጐንቻ ሲሶ እነብሴ - ግንደ ወይን
# ደብረ ኤልያስ - ኤልያስ
# ሰዴ - ሰዴ
ኤሰልዋልኽ

300px|thumbnail|ኤሰልዋኽ በ1603 ዓም. እንደ ተሳለ

**ኤ<u>ሰ</u>ልዋልኽ** (Æðelwealh) የደቡብ ሳክሶናውያን መንግሥት (ሱስ ሴየክስ ወይም ሳሰክስ በአሁኑ እንግላንድ) መጀመርያው ክርስቲያን ንጉሥ ነበረ።

የደቡብ ሳክሶናውያን ንጉሥ የሆነው ምናልባት 637 ዓ.ም. ነበር። ከዚያ በፊት ሳሰክስ የጎረቤቱ የዌሰክስ ግዛት ሆኖ ነበር። የዌሰክስ ንጉሥ ከንዋልኽ ሚስት የሜርቸ ንጉሥ ፐንዳ እኅት ስትሆን፣ እርስዋን በፈታት ጊዜ ፐንዳ በቊጣው የሳሰክስ ግዛት ከዌሰክስ ይዞ ያንጊዜ እሰልዋልኽን የነጻ ሳሰክስ  ንጉሥ እንዳደረገው ይታስባል።

በ653 ዓ.ም. አሰልዋልኽ ወደ ሜርቸ ሄዶ የፔንዳ ተከታይ ዉልፍሄረ በክርስትና አስጠመቀው፤ ተጨማሪ ግዛቶች ሜዮንዋራ እና ዋይት ደሴት ለአሰልዋልኽ  ተሰጡት፣ አሰልዋልኽም የክርስቲያን ኊቸ ነገድ አለቃ የኤንፍሪስን ሴት ልጅ ኤቫን አገባት። ሕዝቡ ደቡብ ሳክሶናውያን ግን (፯ ሺህ ቤተሠቦች)  እስከዚያ ድረስ ገና አረመኔዎች ነበሩ።

በ670 ዓ.ም. ዝናቡ ለ፫ አመታት ተቋርጦ ታላቅ ረሃብ በአገሩ ጀመረ።  የእንግሊዝ ታሪክ ጸሐፊ ቤድ እንዳለው፣ ብዙ ጊዜ 40 ወይም 50 ወጣቶች በረሃብ ተድክመው ከገደል አብረው ወደ መሞታቸው ይዘልሉ ነበር። ከሳሰክስ በቀር የተረፉት እንግሊዛውያን መንግሥታት ክርስትናን በይፋ ተቀብለው ነበር፤ የሳሰክስም ሰዎች ብቻ የአረመኔነት ወዳጆች ሆነው ቀሩ። በ673 ዓ.ም. ኤጲስ ቆጶሱ ውልፍሪድ ደርሶ ሕዝቡ የአሣ አጥማጅ ዕውቀት ስላልነበረው ውልፍሪድ ዓሣን በመርበብ ለማጥመድ  አስተማራቸውና በታላቅ ደስታ ተጠመቁ፣ ወዲያውም ሰማይ ከፍቶ ዝናቡ እንደ ተመለሠ ተብሏል።  አሰልዋልኽም ርስት ለገዳም ለውልፍሪድ ሰጠው።

በ678 ዓም. ግን  የየዊሠ ነገድ መስፍን (በኋላም የዌሰክስ ንጉሥ)  ካድዋላ ወርሮ አሰልዋልኽን ገደለው፤ ከዚያም የአሰልዋልኽ አለቆች ቤርኽትሁንና አንድሁን ካድዋላን አባረሩትና ሳሰክስን ለጊዜ ገዙ። 

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
እንጅ ባራ

**ኢንጅባራ** ኮሶበር ጎጃም አገውምድር ውስጥ የሚገኝ ከተማ ነው ።

መደብ:ባንጃ ወረዳ