open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሰይጣን

**ሠይጣን** በመጽሐፍ ቅዱስና በልዩ ልዩ ሃይማኖት ትምህርት እርኩስ መንፈስ የተጠናወተው ክፉ ኃይል ነው። 

በተዋሕዶ ሃይማኖት ዘንድ፣ የሰይጣኖች አለቃ ዲያብሎስ አመጸኛ ሆኖ እስከ ዕለተ ደይን ድረስ ይታስራል። በዕለተ ደይንም በእግዚአብሔር ምሕረት ያልዳኑ ሰዎች ሁሉ ከዲያብሎስ ጋር በገሐነመ እሳት ሊቀጡ ነው የሚል እምነት ነው። በአብያተ ክርስትያናት ውስጥ ባሉት ስዕሎች ላይ የዲያብሎስ ቅርጽ ቢታይ፣ ሁልጊዜ እጅና እግሩን ታሥሮ በእሳትም ሓይቅ ተቀምጦ በስቃዩ ጮኾ ይሆናል። 

ሰይጣን ሌላው ስሙ ዲያብሎስ ነው። ሰይጣን ከመሰይጠኑ በፊት የነበረው ስም ሳጥናኤል ሲሆን በዕብራይስጥ አዛዝኤል ይባላል። "አዛዝ" ማለት "ጥንካሬ" ማለት ሲሆን "ኤል" ማለት አምላክ ማለት ነው፤ "አምላክ ጥንካርዬ ነው" ማለት ነው። 

በዕብራይስጥ የ«ሰይጣን» ትርጉም «ተቃዋሚ» ሲሆን የእግዚአብሔርን ዕቅዶች የሚቃወም ማናቸውም መንፈስ ሊሆን ይችላል። ስለዚህ በማቴዎስ ወንጌል 16:23 እና ማርቆስ ወንጌል 8:33 ጴጥሮስ ለኢየሱስ ይህ ያልከው ስቅለትህ አይሁን! ሲለው ኢየሱስ ጴጥሮስንም «ሰይጣን» ይለዋል። አዛዜል የተባለው ከሴት (የአዳም ልጅ) ተወላጆች መካከል ያመጸ ሰው እንደ ነበር በአንዳንድ ልማዶች ይታመናል።  ያው ሰይጣን በመጽሐፈ ሄኖክ ዘንድ ፍዳውን አገኝቶታል። ከአዛዜልም በፊት በእባብ ወይም ከአዛዜልም በኋላ ወደፊት ማናቸውም ተቃዋሚ መንፈስ ወይም ሠይጣን እንዲሁም ፍዳውን ያገኛል። በማርቆስ 3:25-26 ኢየሱስ ስለ ሠይጣን እንዳስተማረ «እርስ በርስ የተለያየ ቤት» ሲለው፣ ሰይጣን በራሱ ላይ ተለያይቶ እንደ ሆነ እንጂ ክፉው በአንድ በተዋኸደ ፈቃድ እንደማይመራ ያሳያል።   

በአብርሃማዊ ትምህርቶች ዘንድ ሰው ሁሉ ወይም በኅሊና ወይም በትዕቢት እንደየመጠኑ እንዲመራ ነጻ ፈቃድ የተሰጠ ሲሆን፣ በአንዳንድ ሰዎች እምነቶች ግን አምላኩና ሠይጣኑ በእኩልነት ሃይለኛ ይሆናሉ የሚለው ሀሣብ መጀመርያ በዞራስተር ትምህርቶች እንደ ተገኘ ይባላል።  

በአብርሃማዊ ትምህርቶች ደግሞ አምላኩ እንደ ብርሃን ሲሆን፣ ሰይጣን ግን ጉድጓዶች የማይታዩበት ጥላውን ወይም ሌሊት እንደሚመርጥ ይባላል። በአረመኔ ግሪክ አገር ወይም ሮሜ መንግሥት ባሕል ግን፣ ይህን ገልብጠው ክፉው ብርሃኑን የሚያመጣ ይሆናል ስላሉ፣ የሮማይስጥ ስያሜ «ሉሲፈር» («ብርሃን አምጪ») ተቀበለ።  ይህ ርዕዮተ አለም በመጽሐፍ ቅዱስ ባይደገፍም፣ የሮማይስጥ ትርጉምና ብዙ የአውሮጳ ትርጉሞች በትንቢተ ኢሳይያስ 14:12 በ«የአጥቢያ ኮከብ» ፈንታ «ሉሲፈር» የሚለውን ስያሜ አስገብተዋል። ንባቡ በኦሪጂናሉ ዕብራይስጥ በሙሉ ሲነበብ ግን «የአጥቢያ ኮከብ» የተባለው የባቢሎን ንጉሥ ፪ ናቡከደነጾር እንደ ሆነ ግልጽ ነው። ስለዚህ ከዚሁ ጥቅስ ሰይጣናዊ መረጃ ደርሷል የሚለው ትምህርት ስሕተት ይመስላል፤ ሆኖም በአንዳንድ ሃይማኖት በተለይም በሞርሞኒስም እንደዚያ ይታመናል።   

መደብ:ሃይማኖት
ሆዜ ኤድዋርዶ ዶስ ሳንቶስ

thumb
**ሆዜ ኤድዋርዶ ዶስ ሳንቶስ** (እንግሊዘኛ: *José Eduardo dos Santos* ፣ ነሐሴ 28 ቀን 1942 ዓ.ም. ተወልዶ—ጁላይ 8, 2022) የአንጎላ ፕሬዚዳንት ነበሩ ። 

President : 1979-2017

መደብ:የአንጎላ ፕሬዝዳንቶች
መንፈስ ቅዱስ

**መንፈስ ቅዱስ** በክርስትና እምነት ከሥላሴ አንዱ ሲሆን የእግዚአብሔር መንፈስ ነው።
መንፈስ ቅዱስ መለኮታዊ አእምሮ ያለዉ ማንነት ስሜት እና ፍቃድ ያለዉ እንደሆነ መፃፍ ቅዱስ ይናገራል መንፈስ ቅዱስ ስሜት አለው ያዝናል ኤፍ 4:30 መንፈስ ፈጣሪ ነው."የእግዛቤሬ መንፈስ ፈጠረኝ"እዮ 33:4

አብዛኛውን ጊዜ “መንፈስ” ተብለው የሚተረጎሙት *ሩዋሕ* የተባለው የዕብራይስጥ ቃልና *ፕነቭማ* የተባለው የግሪክኛ ቃል ብዙ ትርጉሞች አሏቸው። ሁሉም የሚያመለክቱት ለሰው ዓይን የማይታይንና በእንቅስቃሴ ላይ የሚገኝን አንድ ኃይል ነው። የዕብራይስጡና የግሪክኛው ቃላት የሚከተሉትን ነገሮች ለማመልከት ያገለግላሉ:- (1) ነፋስን፣ (2) በምድራዊ ፍጥረታት ውስጥ የሚሠራውን አንቀሳቃሽ የሕይወት ኃይል፣ (3) ከአንድ ሰው ምሳሌያዊ ልብ የሚወጣውንና አንዳንድ ነገሮችን በሆነ መንገድ እንዲሠራ ወይም እንዲናገር የሚያደርገውን አስገዳጅ ኃይል፣ (4) ከማይታይ ቦታ የሚመጡ መግለጫዎችን (5) ሕያው የሆኑ መንፈሳዊ አካላትን (6) አንቀሳቃሽ የሆነውን የአምላክ ኃይል ወይም መንፈስ ቅዱስ።

## የተወሰነ አካል ወይስ ኃይል?
መንፈስ ቅዱስ በመጽሐፍ ቅዱስ ዘገባ መሰረት የራሱ የሆነ ህልውና ያለው እና በተቃራኒው የሌለው በሚመስል መልኩ ቀርቧል። መንፈስ ቅዱስ የራሱ ህልውና ያለው አካል ነው ወይስ አይደለም የሚለው ሃሳብ ክርስቲያኖችን ለዘመናት ሲያጨቃጭቅ እንደነበረ የታሪክ መዛግብት ያስረዳሉ። 

### መንፈስ ቅዱስ የተወሰነ አካል
በቀጥዮቹ ጥቅሶች መንፈስ ቅዱስ አጽናኝ (በግሪክኛ *ጰራቅሊጦስ፣* “ረዳት”*፣* “አጽናኝ”*፣* “ጠበቃ” ) ‘የሚያስተምር’፣ ‘የሚመሰክር’፣ ‘የሚናገር’ እና ‘የሚሰማ’ እንደሆነ ተደርጎ ተገልጿል።
* የዮሐንስ ወንጌል 14፡15-16 "ብትወዱኝ ትእዛዜን ጠብቁ። እኔም አብን እለምናለሁ ለዘላለምም ከእናንተ ጋር እንዲኖር ሌላ ***አጽናኝ*** ይሰጣችኋል፤"
* የዮሐንስ ወንጌል 15፡26 "ዳሩ ግን እኔ ከአብ ዘንድ የምልክላችሁ ***አጽናኝ*** እርሱም ከአብ የሚወጣ የእውነት መንፈስ በመጣ ጊዜ፥ እርሱ ስለ እኔ *ይመሰክራል*፤"
* የዮሐንስ ወንጌል 16፡13 "ግን እርሱ የእውነት መንፈስ በመጣ ጊዜ ወደ እውነት ሁሉ *ይመራችኋል*፤ የሚሰማውን ሁሉ *ይናገራል* እንጂ ከራሱ አይነግርምና፤ የሚመጣውንም *ይነግራችኋል*።"
በእነዚና በመሳሰሉት ጥቅሶች ላይ በመመስረት መንፈስ ቅዱስ የተወሰነ አካልና የራሱ የሆነ ስብዕና ያለው እንደሆነ አብዛኞቹ የክርስትና እምነት ተከታዮች ያምናሉ። 

### መንፈስ ቅዱስ የተወሰነ አካል አይደለም
የሚከተሉትን የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች እንመልከት፦
* የሉቃስ ወንጌል 1፡ 41 "ኤልሳቤጥም የማርያምን ሰላምታ በሰማች ጊዜ ፅንሱ በማኅፀንዋ ውስጥ ዘለለ፤ በኤልሳቤጥም መንፈስ ቅዱስ ***ሞላባት***፥"
* የማቴዎስ ወንጌል 3፡11 "እኔስ ለንስሐ በውኃ አጠምቃችኋለሁ፤ ጫማውን እሸከም ዘንድ የማይገባኝ ከእኔ በኋላ የሚመጣው ግን ከእኔ ይልቅ ይበረታል፤ እርሱ በመንፈስ ቅዱስ በእሳትም ***ያጠምቃችኋል***፤"
* የሐዋርያት ሥራ 10፡38 "እግዚአብሔር የናዝሬቱን ኢየሱስን በመንፈስ ቅዱስ በኃይልም ***ቀባው***፥ እርሱም መልካም እያደረገ ለዲያብሎስም የተገዙትን ሁሉ እየፈወሰ ዞረ፥ እግዚአብሔር ከእርሱ ጋር ነበረና፤"
እነዚህ ጥቅሶች እንደሚያሳዩት መንፈስ ቅዱስ ሰዎች የሚሞሉት ነገር፣ ልክ እንደ ውሃ የሚጠመቁበት፣ ወይም እንደ ዘይት የሚቀቡት እንደሆነ መረዳት ይቻላል።

አዲስ ኪዳን በተጻፈበት የጥንቱ የግሪክ ኮይነ ቋንቋ መሠረት የአንድ ነገር ፆታና ስብዕና ያለውና የሌለው መሆንን የሚያሳዩ የቃላት ክፍሎች አሉ። በዚህ መልኩ የኮይነ ቋንቋ አንድ ነገር ወይ ወንድ፣ ወይም ሴት፣ ወይም ግኡዝ ነገር ብሎ መክፈል ያስችላል። በዚህም መሰረት መንፈስ ቅዱስ እንደ "ወንድ" የተገለጸባቸውን ብዙ ቦታዎች በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እናገኛለን። ይሁንና በግኡዝ ፆታም የተገለጸባቸው ጥቂት የማይባሉ ጥቅሶች አሉ። (ለምሳሌ ያህል ዮሐንስ 14:17 ላይ "τὸ Πνεῦμα" ('ቶ ፕኒውማ' ወይም 'መንፈሱ') የተገለጸው በግኡዝ ፆታ ነው።)

### አንዳንድ ምንጮችስ ምን ይላሉ?
*ኒው ካቶሊክ ኢንሳይክሎፔድያ* እንዲህ ይላል:- “በአዲስ ኪዳን ውስጥ የሚገኙት አብዛኞቹ ጥቅሶች የአምላክን መንፈስ የሚገልጹት የተወሰነ አካል እንደሆነ ሳይሆን ረቂቅ ነገር እንደሆነ አድርገው ነው። መንፈስና የአምላክ ኃይል ተመሳሳይ እንደሆኑ ተደርጎ መገለጹ ይህንን ያስረዳል።” (1967፣ ጥራዝ 13፣ ገጽ 575) 

ያው መጽሐፍ በተጨማሪ እንዲህ ሲል ዘግቧል:- “አፖሎጂስቶች [በሁለተኛው መቶ ዘመን ይኖሩ የነበሩት በግሪክኛ ቋንቋ ይጽፉ የነበሩ ክርስቲያን ጸሐፊዎች] ስለ መንፈስ የተናገሩት በጣም ያዝ እያደረጋቸው፣ ወደፊት የሚሆነውን በመጠበቅ፣ የተወሰነ አካል እንደሌለው አድርገው ነው።”—ጥራዝ 14፣ ገጽ 296

### ማጠቃለያ
በዚህም ምክንያት በመንፈስ ቅዱስ ምንነትና ማንነት ዙሪያ የክርስትና ኃይማኖቶች ለሁለት እንደተከፈሉ እንመለከታለን።  

መደብ:ክርስትና
ብርቱካን ሚዴቅሳ

ቃኼ**ብርቱካን ሚዴቅሳ** ፡ ታዋቂ የኢትዮጵያ ፖለቲከኛ ፡ ቅንጅት ለሰላምና ዴሞክራሲ ለተባለው ተቃዋሚ ድርጅት ምክትል ሊቀመንበር ናቸው።
በአሁኑ ወቅት እንደገና በተቀሰቀሰ የፖለቲካ ቁርሾ የኢሃዲግ መንግስት መልሶ ወህኒ አሰገብቶአችዋል

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
የአንጎላ ፕሬዝዳንት

**የአንጎላ ፕሬዝዳንት** የሀገሩና የአንጎላ መንግሥት መሪ ነው። ፕሬዝዳንቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ቢሾምም፣ አብዛኛው የሕግ ማስፈጸሚያ ሥልጣን በራሱ በፕሬዝዳንቱ ላይ ነው የተወከለው።

## የፕሬዝዳንቶች ዝርዝር
* አንቶኒዮ አጎስቲንሆ ኔቶ ( 11 ኖቬምበር 1975—10 ሴፕቴምበር 1979) 
* ሉሲዮ ሮድሪጎ ሌይት ባሬቶ ዲ ላራ ( 11 ሴፕቴምበር 1979—20 ሴፕቴምበር 1979)
* ጆሴ ኤድዋርዶ ዶስ ሳንቶስ ( 21 ሴፕቴምበር 1979—26 ሴፕቴምበር 2017)
* ጆአው ማኑኤል ጎንካልቭስ ላውረንስ ( 26 ሴፕቴምበር 2017—የአሁን ሰዓት

*
ኮኝስኮቮላ

thumb|80px|right
thumb|250px|right
**ኮኝስኮቮላ** (ፖሎኝኛ ፡ **Końskowola**, IPA : [kɔɲskɔ'vɔla]) በደቡባዊ ምስራቅ ፖላንድ የሚገኝ ሰፈር ነው። ከፑዋቪ እና ከኩሩቭ ከተሞች መካከል በኩሩፍካ ወንዝ ላይ ትገኛለች። ከተማው  ላይ ተቀምጦ ይገኛል። በ1996 ዓ.ም. የሕዝቡ ብዛት 2,188 ነበር። ሰፈሩ በ14ኛ ክፍለ ዘመን ዊቶውስካ ዎላ በሚባል ስም እንደተመሠረተ ይታመናል።

መደብ:የፖላንድ ከተሞች
ሰሎሜ ታደሰ

**ሰሎሜ ታደሰ** የኢትዮጵያ መንግስት ቃለ አቀባይና በአሜሪካ የኢትዮጵያ ኢምባሲ የበላይ አታሼ ነበሩ።

መደብ:የኢትዮጵያ መልዕክተኞች
መላኩ ተፈራ

**መላኩ ተፈራ**  ደርግ የኃይለስላሴን አገዛዝ ገርስሦ ስልጣን በያዘ ጊዜ በጎንደር አከባቢ ለአብዮቱ አልታዘዛችሁም በማለት ብዙ ሺ ወጣቶችን በመረሸንና በማስረሸኑ በጭካኔው ይታወቃል። በመሆኑም የጎንደር እናቶች እንዲህ ሲሉ አዚመውለታል። > መቶ አለቃ መላኩ ተፈራ ለሰራው እጅግ አሰቃቂ የግድያ ወንጀሎች አሁን በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ፍርድ ቤት በሞት እንዲቀጣ ፈርዶበታል።

መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ባራክ ኦባማ

thumb|Obama (2005)
**ባራክ ኦባማ** ከኬኒያዊ አባትና ከነጭ እናቱ በሃዋይ አስቴት ሆኖሉሉ ከተማ የተወለደ በአሜሪካ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ጥቁር የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ሊሆን የበቃ የ56 ዓመት አሜሪካዊ ነው። ከ 2009 እስከ 2017 የዩናይትድ ስቴትስ የመጀመሪያው አፍሪካ-አሜሪካዊ ፕሬዝዳንት ነበሩ። ፕሬዚዳንቱ በጤና አጠባበቅ ማሻሻያ ፣ ኦሳማ ቢን ላደንን በመግደል እና በየመን ህጻናትን በቦምብ በማፈን ይታወቃሉ።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ዳንኤል አራፕ ሞይ

**ዳንኤል አራፕ ሞይ** የኬኒያ ፕሬዚዳንት የነበሩ ናቸው።

መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
መደብ:ኬንያ
ጆሞ ኬኒያታ

thumb
**ጆሞ ኬኒያታ** (ወይም **ኬንያታ**) ኬኒያ ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛት ስትላቀቅ የመጀመሪያው የነጻነቱ ኬኒያ ፕሬዚዳንት ነበሩ።

መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
መደብ:ኬንያ
ጆን ኤፍ ኬኔዲ

thumb|ጆን ኤፍ ኬኔዲ
**ጆን ኤፍ ኬኔዲ** በ45 አመት ዕድሜ የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ሊሆኑ በቅተው ብዙም ሳይቆዩ ሕይወታቸው በሰው እጅ ጠፍቶአል። ስለዚህ ዘመኑ በተከታዩ በሊንደን ጆንሰን ተካፈለ እንጂ ሙሉ ዘመን ከገዙት ፕሬዚዳንቶች መካከል አይቆጠረም።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ቢን ላዲን

ሙሉ ስሙ **ኦሳማ ቢን ላዲን** አክራሪና ጽንፈኛ ስለሆነ ኢስላም በመሆኑም በዓለም ዙሪያ ሽብርተኞች መልምሎ ንጽሁሃን ሰዎች በግፍ በማስገደሉ የአሜሪካ መንግስት ቢቻል በሕይወት እንዲያዝ ካልሆነም በተገኘበት እንዲገደል ትዕዛዝ አስተላልፎአል። ቢን ላዲን ያለበትን ቦታ ለሚጠቁምም ሰው 25 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ለመስጠት ቃል ተገብቶአል።
እንደ እውነቱ ከሆነ ስለ ኦሳማ ብለድን ትክክለኛ መረጃ ማግኘት አይቻልም ምክንያቱም እሱ ስላ መስከረም 11 ጥቀት እንደለደረገ ነው የተናገረው ምዕራባዊያኑ ራሰቸው እንደቀነባበሩት ተነግሯል። በዴሞክራሲ ስም እነሱ ብዙ ግፍ ሲፈፅሙ ሲመለከት ነው ወደ ትጥቅ ትግል የገባው ውሎ ስያድር ሁሉም ሰው ኦሳማ ቢንላድን ለምን እየተገለ እንደ ሆነ ይገበዋል እነሱ አለምን በአንድ መንግስት ነው መግዛት የሚፈልጉት ለዛውም በሴጣንኢዝም።

በ 2011 እ.ኤ.አ በአሜሪካ ምድር የተከሰተዉን የ Nine eleven አሰቃቂ አደጋ ዋና አቀናባሪም አልነበረም፡፡

መደብ:ሰዎች
ኔልሰን ማንዴላ

thumb|right|ኔልሰን ማንዴላ (2008 እ.ኤ.አ.)

**ኔልሰን ማንዴላ** ዘረኛውን የደቡብ አፍሪካ መንግስት በመቃወማቸው ለ27 ዓመት እስር ቤት ማቀዋል። ከእስር ቤት እንደተለቀቁም የመጀመሪያዋ የነጻይቱ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ሊሆኑ በቅተዋል።
ማንዴላ 94 ዓመታቸውን በዛሬዋ ዕለት  አከበሩ። 
thumb|left|ማንዴላ በ1993 እ.ኤ.አ. 

መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
መደብ:ደቡብ አፍሪካ
አፍንጫ

thumb|አፍንጫ
**አፍንጫ** ለማሽተት የምንገለገልበት የሰውነታችን ክፍል ሲሆን በተለይ ለሰው ልጅ ለመልክም የፊት ገጽታ አስተዋፅኦ አለው።

መደብ:ሥነ አካል
ሆስኒ ሙባረክ

thumb|right|ሆስኒ ሙባረክ
**ሆስኒ ሙባረክ** የግብጽ ፕሬዚዳንት ነበሩ።

መደብ:ግብፅ
መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
የአረብ ሰው ሠራሽ መንኮራኩር መገናኛ ድርጅት

**The Arab Satellite Communications Organization (Arabsat፣ ASCO)** ወይም **የአረብ ሰው ሠራሽ መንኮራኩር መገናኛ ድርጅት** በሪያድ፣ ሳዑዲ አረቢያ የሚቀመጥ የሰው ሠራሽ መንኮራኩር መገናኛ ድርጅት ነው። 

መደብ:መገናኛ
መደብ:ድርጅቶች
መደብ:ሳዑዲ አረቢያ
ፈሳሸ ኃጢአት

**ፈሳሸ ኃጢአት**፣ **የኃጢአት ዘር** ወይንም **እርካተ ፈሳሽ** (በእንግሊዝኛ *sperm*) ከሩካቤ ሥጋ ክንዋኔ በኋላ ከወንድ ብልት የሚፈስ ዘር ነው። 

መደብ:ሥነ ሕይወት
ሂለሪ ሮድሃም ክሊንተን

thumb|right|ሂለሪ ሮድሃም ክሊንተን (2009)
**ሂለሪ ሮድሃም ክሊንተን** የ42ኛው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት የነበሩ የፕ/ቢል ክሊንተን ባለቤትና የኒውዮርክ ግዛት ሰናተር ናቸው። ሚስ ክሊንተን በ2008 እ.ኤ.አ. የአሜሪካ ፕሬዚዳንታዊ ቅድመ ምርጫ ተወዳድረው በሌላኛው ዴሞክራቲክ ተመራጭ ባለጋራቸው ተሸንፈው ወጥተዋል። ይሁን እንጂ ከ17 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ስለመረጣቸው በአሜሪካ ቅድመ ምርጫ ታሪክ ታይቶ የማይታወቅ ሕዝብ ብዛት ተብሎላቸዋል።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ኢንድራ ጋንዲ

thumb|right|ኢንድራ ጋንዲ

**ኢንድራ ጋንዲ** የቀድሞ የሕንድ ጠ/ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:መሪዎች
መደብ:ሕንድ
ሮናልድ ሬገን

thumb|ሮናልድ ሬገን
**ሮናልድ ሬገን** 40ኛው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ሲሆኑ በይበልጥ የሚታወቁት የኮሙኒስት ሶቭየት ኅብረትና የምዕራቡን ፍጥጫ ወይም ቀዝቃዛውን ጦርነት በማብቃታቸው ነውተንኮለኛ ኢኮኖሚክስ፣ የአቅርቦት-ጎን ኢኮኖሚክስ በመባልም የሚታወቀው፣ በንግዱ እና በሀብታሞች ላይ የሚጣሉ ታክስ እና ደንቦችን በመቀነሱ የኢኮኖሚ እድገትን እንደሚያበረታታ የሚያረጋግጥ የኢኮኖሚ ንድፈ ሃሳብ ሲሆን ይህም በመጨረሻ ሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ይጠቅማል። ሆኖም፣ ይህ ንድፈ ሃሳብ በአንዳንድ ኢኮኖሚስቶች እና ፖሊሲ አውጪዎች በብዙ ምክንያቶች ተችቷል፡- የገቢ አለመመጣጠን፡- ተቺዎች የመካከለኛና ዝቅተኛ የህብረተሰብ ክፍሎችን ፍላጎት ወደ ጎን በመተው የታክስ እፎይታ እና ሌሎች ጥቅማጥቅሞችን ለሀብታሞች በመስጠት የገቢ ኢ-እኩልነትን ያባብሳል ሲሉ ተቺዎች ይከራከራሉ። የማስረጃ እጦት፡- አንዳንድ የተንኮል-አዘል ኢኮኖሚክስ ደጋፊዎች ወደ ኢኮኖሚ እድገት ያመራል ብለው ሲከራከሩ፣ ሌሎች ግን ይህንን አባባል የሚደግፉ ጥቂት ማስረጃዎች እንዳሉ ይከራከራሉ። እንዲያውም አንዳንድ ጥናቶች በሀብታሞች ላይ የሚጣሉትን ታክስ በመቀነሱ የኢኮኖሚ እድገትን መቀነስ እንደሚያስችል ይጠቁማሉ። የበጀት ጉድለት፡- ተቺዎች የግብር ቅነሳ እና ሌሎች ፖሊሲዎች ከተጭበረበረ ኢኮኖሚክስ ጋር ተያይዘው ወደ ትልቅ የበጀት ጉድለት እንደሚያመሩ፣ ይህም ኢኮኖሚውን በዘላቂነት ሊጎዳ እንደሚችል ይከራከራሉ። በጥቅሉ፣ የተንኮል-አዘል ኢኮኖሚክስ ውጤታማነት በኢኮኖሚስቶች እና ፖሊሲ አውጪዎች መካከል የሚያከራክር ጉዳይ ነው። አንዳንዶች ለኢኮኖሚ ዕድገትና ለሥራ ዕድል ፈጠራ ሊዳርግ ይችላል ሲሉ ሌሎች ደግሞ የገቢ ልዩነትን ያባብሳል እንጂ የኢኮኖሚ ዕድገትን አያነሳሳም ሲሉ ይከራከራሉ።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ማህተማ ጋንዲ

thumb|right|ሞሃንዳስ ካራምቻንድ ጋንዲ (ማሀትማ ጋንዲ)
**ማሀትማ ጋንዲ** በመባል የሚታወቁት **ሞሃንዳስ ካራምቻንድ ጋንዲ** ሕንድን ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛትነት ለማውጣት የተደረገውን ሰላማዊ ትግል መርተው ግብ ያገቡ መሪ ናቸው።
እኚህ ታላቅ የሰላማዊ እንቅስቃሴ መሪ ጥር 21 ቀን 1948 ዓ/ም በነፍሰ ገዳይ እጅ ተገደሉ። 

## ደግሞ ይዩ
* ሳትያግራሃ
* ቢምራኦ አምበድካር

መደብ:መሪዎች
መደብ:ሕንድ
ማይክል ጃክሰን

[thumb|285px|ማይከል በ1976 ዓ.ም. ከፕሬዚዳንት [ሮናልድ ሬገን ጋራ።]]

**ማይክል ጃክሰን** እጅግ ተወዳጅና ዝነኛ የአሜሪካ ዘፋኝና ደናሽ ስለሆነ «የፖፕ ንጉሥ» በሚል ይታወቃል። ነሐሴ 23 ቀን 1950 ዓ.ም. ተወልዶ በሰኔ 18 ቀን 2001 ዓ.ም. ዐረፈ። በመሰረቱ ማይክል ዘፋኝ ብቻ ሳይሆን የሙዚቃ ፕሮዲውሰር እና ዜማ ደራሲ ነበር።

መደብ:የአሜሪካ ዘፋኞች
ማይክል ጃክሰን the billie jean,smooth criminal,bad,this is it,black or white ......የመሳሰሉ ሙዚቆች አሉት።
ማርጋሬት ታቸር

thumb|right|ማርጋሬት ታቸር
**ሚሥስ ታቸር** የቀድሞ የዩናይትድ ኪንግደም ጠ/ሚኒስትር የነበሩ ናቸው።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ፔሌ

thumbnail|ፔሌ
**ፔሌ** ወደር ያልተገኘለት ታዋቂ የብራዚል የእግር ኳስ ተጫዋች የነበረ ነው።

መደብ:የብራዚል እግር ኳስ ተጫዋቾች
ዲየጎ ማራዶና

ዲያጎ አርማንዶ ማራዶና (ስፓኒሽ፡ [ˈdjeɣo maɾaˈðona]፤ ጥቅምት 30 ቀን 1960 - ህዳር 25 ቀን 2020) የአርጀንቲና ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች እና አስተዳዳሪ ነበር። በስፖርቱ ታሪክ ውስጥ ከታላላቅ ተጨዋቾች አንዱ ተብሎ በሰፊው የሚነገርለት የ20ኛው ክፍለ ዘመን የፊፋ ተጫዋች ሽልማት ከሁለቱ በጋራ አሸናፊዎች አንዱ ነበር።

የማራዶና እይታ፣ ቅብብልብ፣ ኳስን የመቆጣጠር እና የመንጠባጠብ ብቃቱ ከትንሽ ቁመቱ ጋር ተዳምሮ ዝቅተኛ የስበት ኃይል እንዲኖረው እና ከሌሎች ተጫዋቾች በተሻለ እንዲንቀሳቀስ አስችሎታል። የሜዳው መገኘት እና መሪነት በቡድኑ አጠቃላይ ብቃት ላይ ትልቅ ተጽእኖ ያሳደረ ሲሆን ብዙ ጊዜ በተቃዋሚዎች ተለይቶ ይታይ ነበር። ከፈጠራ ችሎታው በተጨማሪ የጎል አይን የነበረው እና የፍፁም ቅጣት ምት ስፔሻሊስት መሆኑ ይታወቃል። ቀደምት ተሰጥኦ የነበረው ማራዶና “ኤል ፒቤ ደ ኦሮ” (“ወርቃማው ልጅ”) የሚል ቅጽል ስም ተሰጥቶት ነበር፣ ይህ ስም በሙያው በሙሉ ከእሱ ጋር ተጣብቋል። እንዲሁም ከሜዳ ውጪ ችግር ያለበት ህይወት ነበረው እና በ1991 እና 1994 እፅ አላግባብ በመጠቀማቸው ታግዶ ነበር።በክላሲክ ቁጥር 10 ቦታ ላይ የተሰማራው የላቀ የጨዋታ ተጫዋች ማራዶና የአለም ሪከርድ የዝውውር ዋጋ ሁለት ጊዜ በማስመዝገብ የመጀመሪያው ተጫዋች ነበር፡ እ.ኤ.አ. በ1982 ወደ ባርሴሎና በ5 ሚሊየን ፓውንድ ሲዘዋወር እና በ1984 ወደ ናፖሊ በገንዘብ ሲዛወር 6.9 ሚሊዮን ፓውንድ። በአርጀንቲኖስ ጁኒየርስ፣ ቦካ ጁኒየርስ፣ ባርሴሎና፣ ናፖሊ፣ ሲቪያ፣ እና ኔዌል ኦልድ ቦይስ በክለብ ህይወቱ የተጫወተ ሲሆን በናፖሊ ብዙ ሽልማቶችን በማግኘቱ በጣም ታዋቂ ነው።

በአርጀንቲና ባደረገው ኢንተርናሽናል ህይወቱ 91 ጨዋታዎችን አድርጎ 34 ጎሎችን አስቆጥሯል። ማራዶና በ1986 በሜክሲኮ የተካሄደውን የዓለም ዋንጫን ጨምሮ በአራት የፊፋ የዓለም ዋንጫዎች ተጫውቶ አርጀንቲናን በመምራት ምዕራብ ጀርመንን በፍጻሜው አሸንፋለች እና የውድድሩ ምርጥ ተጫዋች በመሆን የወርቅ ኳስ አሸንፏል። እ.ኤ.አ. በ1986 የአለም ዋንጫ ሩብ ፍፃሜ በሁለት የተለያዩ ምክንያቶች በእግር ኳስ ታሪክ የገባውን እንግሊዝን 2–1 በማሸነፍ ሁለቱንም ጎሎች አስቆጥሯል። የመጀመርያው ጎል ያልተቆጠበ የአያያዝ ጥፋት ሲሆን “የእግዚአብሔር እጅ” በመባል የሚታወቅ ሲሆን ሁለተኛው ጎል 60 ሜትር (66 yd) አምስት የእንግሊዝ ተጫዋቾችን ያለፈበት ድሪብል ተከትሎ በ2002 በፊፋ ዶትኮም መራጮች “የክፍለ ዘመኑ ጎል” የሚል ድምጽ ሰጠ።

ማራዶና በህዳር 2008 የአርጀንቲና ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አሰልጣኝ ሆነ። በ2010 በደቡብ አፍሪካ በተካሄደው የአለም ዋንጫ ቡድኑን በመምራት በውድድሩ መጨረሻ ላይ ቡድኑን መርቷል። በመቀጠልም መቀመጫውን በዱባይ ያደረገውን ክለብ አል ዋስልን በ UAE Pro-League ለ2011–12 የውድድር ዘመን አሰልጥኗል። በ2017 ማራዶና በውድድር ዘመኑ መጨረሻ ከመልቀቁ በፊት የፉጃይራህ አሰልጣኝ ሆነ። በግንቦት 2018 ማራዶና አዲሱ የቤላሩስ ክለብ ዳይናሞ ብሬስት ሊቀመንበር ሆኖ ታወቀ። ብሬስት ደረሰ እና በሐምሌ ወር ስራውን እንዲጀምር በክለቡ ቀርቦለታል። ከሴፕቴምበር 2018 እስከ ሰኔ 2019 ማራዶና የሜክሲኮ ክለብ ዶራዶስ አሰልጣኝ ነበር። እ.ኤ.አ. ከሴፕቴምበር 2019 ጀምሮ እስከ ህዳር 2020 ህልፈተ ህይወታቸው ድረስ የአርጀንቲና ፕሪሜራ ዲቪሲዮን ክለብ ጂምናሲያ ዴ ላ ፕላታ አሰልጣኝ ነበሩ። 

thumb|right|Maradona (1986)

መደብ:የአርጀንቲና እግር ኳስ ተጫዋቾች
ኬኔት ካውንዳ

thumb|right|ኬኔት ካውንዳ

**ኬኔት ካውንዳ** የቀድሞ የዛምቢያ ፕሬዚዳንት የነበሩ ናቸው።

መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
ጆርጅ ኤች ቡሽ

thumb|right|ጆርጅ ኤች ቡሽ (1989)

**ጆርጅ ኤች ቡጭ** (1924-2018) 41ኛው የአሜሪካ ፕሬዚዳንትና የ43ኛው ፕሬዚዳንት የጆርጅ ዳብሊዩ ቡሽ አባት ናቸው።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ሚሊዮን በጋሻው

**ሚሊዮን በጋሻው** የቡናና የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን አጥቂ የነበረ ነው። 

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
አባይ ሰሎሞን

**አባይ ሰሎሞን** የምድር ባቡር፡  የቡናና የኢትዮጵያ ወጣት ቡድን ተጫዋች የነበረ ሲሆን በአሜሪካን አገር በሲያትል ከተማ በመኪና አደጋ ከዚህ ዓለም በሞት ተለይቶአል። 

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሙሉጌታ ከበደ

**ሙሉጌታ ከበደ** ፡ በወሎ ክ/ሃገር የተወለደ ለኢትዮጵያ ወጣት ቡድን ለቅዱስ ጊዮርጊስ ቡድንና ለኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን አምበል ሆኖ የተጫወተ ድንቅ ተጫዋች ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
አሰግድ ተስፋዬ

**አሰግድ ተስፋዬ** የቡናና የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ትጫዋች የነበረ ነው። 

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ንጉሴ ገብሬ

**ንጉሴ ገብሬ** የምድር ጦርና የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ተጫዋች የነበረ ነው። 

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሙሉዓለም እጅጉ

**ሙሉዓለም እጅጉ** የምድር ጦርና የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ተጫዋቾች የነበረ ነው። 

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ሚሚ ስብሓቱ

**ማማ ስብሓቱ** የቪ.ኦ.ኤ. የአማርኛው ዜና አገልግሎት ጋዜጤኛ የነበረች ሲሆን ባሁኑ ጊዜ የግል መጽሄት አዘጋጅ ስሜታቂ ሴት ናት።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:ጋዜጠኛ
ሚኒስትር

**ሚኒስትር** የመንግስት ከፍተኛ መስሪያ ቤት የበላይ አዛዥና ተቆጣጣሪ ነው። አንድ ሚኒስትር በተመደበበት መ/ቤት ከአገሪቱ ርዕሰ ብሄር ጋር በመካከር ማንኛውንም ለውጥና ርምጃ የመውሰድ ሙሉ ስልጣን አለው። 

መደብ:የፖለቲካ ጥናት“ሚኒስትር” የሚለው ቃል የሚከተሉትን ሊያመለክት ይችላል፡-

·        ሚኒስተር (በመንግስት)፣ ሚኒስቴር መስሪያ ቤት የሚመራ የመንግስት ባለስልጣን (የመንግስት መምሪያ)

v ሚኒስትር ያለ ፖርትፎሊዮ፤ የሚኒስትርነት ማዕረግ ኖሮት ነገር ግን ሚኒስቴር መስሪያ ቤትን የማይመራ፣

v ጥላ ሚኒስትር፣ የተቃዋሚ ፓርቲ ጥላ (ትዩዩ) ካቢኔ አባል

·        አገልጋይ (በክርስትና)፣ የክርስቲያን ቄስ

v አገልጋይ (በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን)

·        ሚኒስትር (በዲፕሎማ)፣ ከአምባሳደር በታች የሆነ የዲፕሎማት ማዕረግ፣

·        በቅድስት ሮማ ግዛት ውስጥ የገዢዎቹ ባላባት መደብ አባል፣
ጊዛ ሜዳ

**የጊዛ ሜዳ** የጊዛ ሃረሞች ጣቢያ የሚገኝበት ሜዳ ነው። በካይሮ ዙሪያ በግብጽ አገር ይገኛል። ታላቁ ሃረም (ታላቁ *ፒራሚድ*) በዚህም ሜዳ ሲገኝ፣ በጥንት ዘመን ከከበሩት ከ«ሰባቱ የዓለም ድንቆች» መካከል እስከ ዛሬ ድረስ የቆየው እሱ ብቻ ነው። ከሃረሞች ጭምር ብዙ ሌሎች መቃብሮችና የጊዛ ታላቅ እስፊንክስ እዚህ ይታያሉ።

thumb|200px
thumb|left|200px
thumb|370px

መደብ:ሥነ ቅርስ
መደብ:ግብፅ
መደብ:ሥነ ህንጻ
ብርሃኑ ዘሪሁን

**ብርሃኑ ዘሪሁን** ከኢትዮጵያውያን ደራሲያንና አንጋፋ እውቅ ጋዜጠኞች አንዱ ነው። በደርግ ዘመን እስርና እንግልት የተፈራረቁበት፣ መራራውን የዘመኑን ሥርዓትና ሳንሱር የታገለ ጀግና ነበር። ብርሃኑ ከአሥር በላይ  መጻሕፍትን ጽፏል። ከነዚያም መሀል ታዋቂዎቹ ታሪካዊ ልብ ወለዶች፣ «የታንጕት ምስጢር»  «ማዕበል ያብዮት ዋዜማ፣ መባቻና ማግስት»፣ የቴዎድሮስ እምባ፣ ጨረቃ ስትወጣ፣ አማኑዔል ደርሶ መልስ፣ ይገኙበታል። ባልቻ አባነፍሶ፣ ጣጠኛው ተዋንያንና ሌሎችንም ድንቅ ተውኔቶችንም ደርሶ አልፏል። 

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
የዕምባዎች ጎዳና

thumb|right|የኗሪ ብሔሮች ወደ ኦክላሆማ ስደት ከ1830 እስከ 1835 እ.ኤ.አ. የሚያሳይ ካርታ
**የዕምባዎች ጎዳና** ከ1823 ዓ.ም. እስከ 1830 ዓ.ም. የአሜሪካ መንግሥት ኗሪ ጎሣዎችን ('ቀይ ሕንድ' የተባሉ) ከአገር ቤታቸው በግድ አስነቅሎ እስከ ኦክላሆማ ያሳደዳቸውበት መንገድ ነበር። እነዚህ ኗሪ ብሔሮች ቾክታው፣ ሴሚኖል፣ ክሪክ፣ ቺካሳው እና ቼሮኪ ናቸው። በመንገዳቸው ላይ ብዙ ኗሪዎች ከበሽታ ወይም ከረሃብ ጠፉ።

መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
ትምህርት

[thumb|260px|አንድ [ትምህርት ቤት በማዳጋስካር]]
thumb|260px|በክፍል ውስጥ አለማዳላት ፣ በጥናት ጽሑፉ ውስጥ የፖለቲካ ይዘትን ማካተት ወይም ተማሪዎችን ለማስተማር ሚናቸውን በአግባቡ የማይጠቀሙ መምህራን የአስተሳሰብ ነፃነትን እና ሂሳዊ አስተሳሰብን ከሚሹ የትምህርት ዓላማዎች ጋር ይቃረናል ፡፡
**ትምህርት** ማለት ዕውቀትንም ሆነ ሙያን የማስተማርና የመማር ሂደት ነው። 

*
ጌቶ

**ጌቶ** በደቡብ ምዕ. ሸዋ የሚገኝ ከተማ ነው።

## References


መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ኮሎምቢያ

**ኮሎምቢያ** በደቡብ አሜሪካ የሚገኝ አገር ነው። ብዙ ህይወት አማዞን ወንዝ በበረሃዋ፣ በብዙ ሞቃታማ የአየር ጠባይ፣ በሁለት የባህር ድንበሮች፣ በታሪክ፣ በምርጥ ቤተመፃህፍት፣ በሜሪድያን፣ በብዙ የአእዋፍ ዝርያዎች፣ ቡና እና ብዙ መድሃኒቶች ታዋቂ ነው።.

ዋና ከተማው ቦጎታ ነው።

 

*
1999

* መስከረም 14 ቀን - ሃይሌ ገብረስላሴ እና ጌጤ ዋሚ በ33ኛው በርሊን ማራቶን በወንድና ሴት ምድብ በድል ጨረሱ።
* መስከረም 24 ቀን - ሌሶቶ አዲስ ሰንደቅ ዓላማ አወጣ።
* መስከረም 29 ቀን - ስሜን ኮርያ መጀመርያ ጊዜ የኒውክሌር መሣርያ ፈተና ባልተገለጸ ሥፍራ እንዳደረገ አዋጀ።
* ጥቅምት 14 ቀን - በቻይና ቢጫው ወንዝ ላይ ላንጆው ከተማ አጠገብ ወንዙ በድንገት ቀይ ሆነ።
* ታህሳስ 17 ቀን - እስከ 500 የሚሆኑ ሰዎች በሌጎስ፣ ናይጄሪያ የነዳጅ ቧንቧ በመፈንዳቱ ሞተዋል።
* ሐምሌ 13 ቀን - የኢትዮጵያ መንግስት ባደረገው ይቅርታ መሰረት ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ፣ ደበበ እሸቱና ሌሎች ከእስር ተለቀዋል።
* ቡልጋርያና ሮማኒያ ወደ አውሮፓ ኅብረት ገቡ።
* ኒኮላስ ሳርኮዚ የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት ሆኑ።

## መርዶዎች
* ታኅሣሥ 16 ቀን - ጄምስ ብራውን - አሜሪካዊ ዘፋኝ
* ታኅሣሥ 17 ቀን - ጄራልድ ፎርድ - ቀድሞ የአሜሪካ ፕሬሲዳንት

መደብ:አመታት
ኩላሊት

**ኩላሊት** በሰዎችና በብዙ እንስሶች ውስጥ ሽንት የሚሠሩት አካላት ናቸው። 

የቃሉ «ኩላሊት» መነሻ ከግዕዝ «ኲሊት» እና በተለይ ከዚሁ ግዕዝ ቃል ብዙ ቁጥር («ኲሊያት») ነበር። 

ከ4 መቶ ዓመታት በፊት፣ ኩላሊት የኅሊና መቀመጫ መሆኑ በአውሮፓ በሰፊ ይታመን ነበር። ይህም የተነሣ ከዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ (መዝሙር 7:9) እንዲሁም በከአዲስ ኪዳን (የዮሐንስ ራዕይ 2:23) መሠረት ነው። የዛሬ ሕክምና ሊቃውንት ግን ኩላሊት እንዲህ አይነት ሥነ ልቡናዊ ሚና እንዳለው አይቆጠሩም።
የሚያስደንቀው ግን አድሬናል ሆርሞን (ኩላዕጢ እድገንጥር) ወይም ግላንድ (ኩላትጌ ዕጢ) የሚገኘው በኩላሊት በላይኛው ክፍል ነው!!! 
ታላቅ ደስታ ወይም ድንጋጤ ሲገጥመን ሰውነታችንን መቆጣጠር እስኪያቅተው ድረስ ለዐይምሮዋችን መልክት የሚያስተላልፍ ክፍል ነው ። ብቻ ከፍተኛ ግንኙንት ከዐይምሮዋችን ጋር አለው ፤ ለምሳሌ የፋይት ኦር ፍላይት ስሜታችንን ይቆጣጠራል።

መደብ:ሥነ አካል
ዶሮ

thumb|250px

**ዶሮ** መብረር የማትችል የአእዋፍ ዘር ናት። የሰው ልጅ ካለመዳቸው እንስሳት አንዷ ዶሮ ስትሆን የሰው ልጅ ሥጋዋንና ዕንቁላሏን በመብላት ይጠቀማል።
ዶሮ ተወዳጅና በብዛት የሚገኝ

በአጠቃላይ ከ13 ቢልዮን የሚበልጡ ዶሮዎች እንዳሉ ይገመታል! እንዲሁም ሥጋው በጣም ተወዳጅ በመሆኑ በየዓመቱ ከ33 ቢልዮን ኪሎ ግራም በላይ ለምግብነት ይውላል። ከዚህም በተጨማሪ ዶሮዎች በዓለም ዙሪያ በአንድ ዓመት ውስጥ 600 ቢልዮን ገደማ እንቁላሎችን ይጥላሉ።  ዶሮ በምዕራባውያን አገሮች በብዛት የሚገኝ ሲሆን ዋጋውም ርካሽ ነው።

## የዶሮ ታሪክ
ዶሮ የእስያ ቀይ የዱር ጅግራ ዝርያ ነው። ሰው ዶሮን በቀላሉ ማልመድ እንደሚችል ለመረዳት ጊዜ አልፈጀበትም። ዶሮና እንቁላል ለገበያ ለማቅረብ ሲባል በሰፊው የዶሮ እርባታ የተጀመረው ከ19ኛው መቶ ዘመን በኋላ ነው።
የዶሮ ሥጋ ዛሬ በብዙዎች ዘንድ በጣም ተወዳጅ ምግብ ነው። የከተማ ነዋሪዎችን ጨምሮ በሚልዮን የሚቆጠሩ ቤተሰቦች ለራሳቸውም ሆነ ለገበያ ለማቅረብ ዶሮ ያረባሉ።  ብዙ አገሮች ለራሳቸው አገር የአየር ጠባይ የሚስማሙና ጥሩ ምርት የሚሰጡ የዶሮ ዝርያዎችን አራብተዋል። ከእነዚህ መካከል የአውስትራሊያው አውስትራሎፕ፣ መጀመሪያ በሜድትራኒያን የተገኘውና አሁን በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በብዛት ያለው ሌግሆርን፣ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ የሚረቡት ኒው ሃምፕሻየር፣ ፕላይማውዝ ሮክ፣ ሮሜ አይላንድ ሬድ እንዲሁም ውያንዶቴ፤ የእንግሊዞቹ ኮርኒሽ፣ ኦርፒንግቶን እና ሱሴክስ የሚባሉት ጥቂቶቹ ናቸው።
በእርባታ ረገድ የተገኘው የተሻሻለ ሳይንሳዊ ዘዴ ዶሮ እርባታ ስኬታማ የግብርና ኢንዱስትሪ እንዲሆን አስችሎታል። የዩናይትድ ስቴትስ ገበሬዎች የዶሮ በሽታን በሳይንሳዊ መንገድ ከመቆጣጠራቸው በተጨማሪ አመጋገባቸውንና አሰፋፈራቸውን በተመለከተ ጥንቃቄ በተሞላበት ዘዴ ክትትል ያደርጋሉ። አንዳንድ ሰዎች እንዲህ ያለውን በገፍ የማርባት ዘዴ እንደ ጭካኔ ይቆጥሩታል። ይሁን እንጂ ይህ አመለካከት ገበሬዎቹ በየጊዜው ይበልጥ ውጤታማ የሆኑ የዶሮ ማራቢያ ዘዴዎችን ከመፈለግ አላገዳቸውም። ዘመናዊው ዘዴ አንድ ሰው ብቻውን ከ25, 000 እስከ 50, 000 የሚያክሉ ዶሮዎችን እንዲያረባ ያስችላል። አንድን ዶሮ ለገበያ ለማድረስ የሚወስደው ጊዜ ሦስት ወር ብቻ ነው። 

መደብ:ለማዳ እንስሶች
መደብ:አዕዋፍ

## Notes
በርጫ

**በርጫ** በአጠቃላይ የጫት መቃምን ስነ-ሥርዓት ያጠቃልላል። በርጫ ሲጀመር በፈጣሪ ምስጋና ይከፈትና፡ ወደ ጫት የመቃሙ ሂደት ይገባል። የዘወትር ቃሚዎች ለመቃም ትንሽ ሲቀራቸው ጀምሮ እስከ መጀመሪያው የጫት ጉርሻ ባሉት ሰዓታት ውስጥ ድምፃቸውን የማጉላት፣ እርስበእርስ የመተራረብ፣ አልፎ አልፎም የመሳደብና የመጣላት ባሕሪ ይታይባቸዋል። የሙዚቃ ምርጫቸውም ሞቅ ያለ ነው በዚህ ስዓት። 

ሁለተኛው የበርጫ ክፍለ ጊዘ ቁምነገርም ሆን አልሆነ፡ በተጀመረው አርዕስት ላይ ጥልቀት ያለው ውይይትና ክርክር በማድረግና ኃሣብ የማመንጫትና የማብራራት በቃሚዎች ላይ ይታያል።
ሦስተኛውና የመጨረሻው ክፍል ዝምታ የሰፈነበት የምርቃና ክፍለ ጊዘ ሲሆን በዚህም ወቅት ቃሚዎች ረብሻ አይፈልጉም። በግል ኃሣባቸው የመዋጥ፣ የማንበብ ወይም ጸጉር የመጠቅለል፣ የጫት እንጨት የመስባበርና ወዘተ ድግግም ነገሮችን የሚስሩበት ወቅት ነው።

መደብ:መዝናናት
ጉበት

**ጉበት** በሰዎችና በብዙ እንስሶች ውስጥ የሐሞት መገኛ ሲሆን ሆድ ምግብን ለማንሸራሸር የሚረዳ አካል ነው። ከዚህም በላይ ሌሎች ልዩ አይነተኛ ሚናዎች ስለ ሰውነት ጤና ያጫወታል። 

መደብ:ሥነ አካል
ሳይሌሲያን

thumb|400px|'''የሳይሌሲያን ሥፍራ በደቡብ ፖላንድ አካባቢ በ'G1' ይመለከታል።'''

የ**ሳይሌሲያን** ቋንቋ (ሳይሌሲያን፦ ślōnskŏ gŏdka, ślōnski, አንዳንዴ ደግሞ po naszymu) በፖላንድ የላይኛው ሳይሌሲያ ክፍለ ሀገር፣ በቼክ ሪፑብሊክ እና በጀርመን ሀገር የሚነገር ቋንቋ ነው። በ2011 እ.ኤ.አ. በፖላንድ በተካሄደው ብሔራዊ የሕዝብ ቆጠራ 509 000 ሺ ሰዎች ሳይሌሲያን የመጀመሪያ ቋንቋቸው እንደሆነ አስመዝግበዋል።
አንዳንድ የቋንቋ ሊቃውንት የሳይሌሲያን ቋንቋ ከፖልኛ ቋንቋ ጋር በቅርብ የተዛመደ በመሆኑ፣ እንደ ቀበሌኛ አነጋገር ይቆጥሩታል 

የሳይሌሲያ ቋንቋ ተናጋሪዎች የራሳቸው ፊደላት ስላልነበራቸው ለጽሑፍ የፖልኛን ፊደላት ይጠቀሙ ነበር። በ1998 በ10 የሳይሌሲያን ፊደላት እና ዲግራፎች (digraphs) የተመሠረተ የአጻጻፍ ደንብ ተፈጥሮ፣ በኢንተርኔትና በሳይሌሲያን ዊኪፔድያ የተስፋፋ ጥቅም ላይ ውሏል።
## ማመዛገቢያ


መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች
የአሜሪካ ፕሬዚዳንት

thumb|270px|የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ማኅተም

**የ[[አሜሪካ]] [[ፕሬዚዳንት]]** ከአሜሪካ መንግሥት 3ቱ ቅርንጫፎች (ሕግ አውጪው፣ አስፈጻሚው፣ ችሎታዊው) መሀል የ2ኛው ወይም የአስፈጻሚው ቅርንጫፍ ዋና ባለሥልጣን ናቸው። 

# ጆርጅ ዋሽንግተን
# ቶማስ ጄፈርሰን
# አብርሀም ሊንከን

## የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ዝርዝር ከ[[1929 እ.ኤ.አ.]] እስከ [[2001 እ.ኤ.አ.]]፦

# ሄርበርት ሁቨር - 1929-1933 እ.ኤ.አ.
# ፍራንክሊን ሮዘቨልት - 1933-1945 እ.ኤ.አ. 
#* (ፍራንክሊን ሮዘቨልት 4 ጊዜ ተመርጠው ከሁሉ የረዘመ ዘመን ነበራቸው። ከዚህ ቀጥሎ በሕዝቡ ድምጽ ብዛት፣ ማንም ፕሬዚዳንት ከ2 ጊዜ በላይ እንዳይመረጥ የአሜሪካ ሕገ መንግሥት 22ኛ ማሻሻያ አንቀጽ ጸና።)
# ሃሪ ትሩመን (1945-1953 እ.ኤ.አ.)
# ድዋይት አይዘንሃወር (1953-1961 እ.ኤ.አ.)
# ጆን ኤፍ ኬኔዲ (1961-1963 እ.ኤ.አ.)
#* (ኬኔዲ አንድ ሙሉ ዘመን ሳይጨርስ ተገደለና ሊንደን ጆንሶን ዘመኑን የጨረሰው ነበር።)
# ሊንደን ጆንሰን (1963-1969 እ.ኤ.አ.)
# ሪቻርድ ኒክሰን (1969-1974 እ.ኤ.አ.)
# ጄራልድ ፎርድ (1974-1977 እ.ኤ.አ.)
#* (ጄራልድ ፎርድ መቸም አልተመረጠም። ፕሬዚዳንት የሆነ በምርጫ ሳይሆን፣ ኒክሰን ማዕረጉን ስለ ተወ ነበር።)
# ጂሚ ካርተር (1977-1981 እ.ኤ.አ.)
# ሮናልድ ሬገን (1981-1989 እ.ኤ.አ.)
# ጆርጅ ኤች ቡሽ (1989-1993 እ.ኤ.አ.)
# ቢል ክሊንተን (1993-2001 እ.ኤ.አ.)

## የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ከ2001 እ.ኤ.አ. እስካሁን፦
# ጆርጅ ደብሊዩ ቡሽ (2001 እ.ኤ.አ.-2009 እ.ኤ.አ.)
# ባራክ ኦባማ (2009 እ.ኤ.አ.- 2017 እ.ኤ.አ.)
# ዶናልድ ጆን ትራምፕ (2017 እ.ኤ.አ.- 2021 እ.ኤ.አ.)
# ጆ ባይድን (2021 እ.ኤ.አ. -)

## ይዩ
* የአሜሪካ ፕሬዝዳንቶች ዝርዝር
* የአሜሪካ ሊበራሪያን ፓርቲ
*
የሷዴሽ ዝርዝር

**የሷዴሽ ዝርዝር** በቋንቋ ጥናት የሚጠቀም የመሠረታዊ ቃላት ዝርዝር ነው። ስሙ ከቋንቋዎች ሊቅ ከሞሪስ ሷዴሽ የመጣ ነው። በዚሁ ዝርዝር ያላቸው ቃላት የልዩ ልዩ ልሣናት ዝምድና ለማነጻጸር ይጠቅማሉ።

አቶ ሷዴሽ ሁለት ዝርዝሮች ፈጠሩ፤ አንዱ 200 ቃላት ሲሆን ሌላው 100 ቃላት ብቻ አሉት። 100 ቃላት ባሉበት ዝርዝር ላይ 7 ተጨማሪ ቃላት (በ2 መቶ ቃላት ያልተገኙት *breast, fingernail, full, horn, knee, moon, round*) ስላሉ፣ በጠቅላላ 207 ቃሎች አሉ።

## የሷዴሽ ዝርዝር በአማርኛ
የአማርኛ፣ አረብኛና ዕብራይስጥ ምስሌ ለማየት፣ ሴማዊ ቋንቋዎችን ይዩ።
*ለተጨማሪ ልሳናት ሷዴሽ ዝርዝሮች፣ **** (በአማርኛ) ወይም **[[:en:wikt:Appendix:Swadesh_list|እዚህ]]** (በእንግሊዝኛ) ይዩ።
(  ማለት፦ በ100-ቃላት ዝርዝር ይገኛል።)

# እኔ *
# አንተ፣ አንቺ
# እርሱ
# እኛ *
# እናንተ
# እነሱ
# ይህ *
# ያ *
# እዚህ
# እዚያ
# ማን *
# ምን *
# የት
# መቼ
# እንዴት
# አይ...ም *
# ሁሉ *
# ብዙ *
# አንዳንድ
# ጥቂት
# ሌላ
# አንድ *
# ሁለት *
# ሦስት
# አራት
# አምስት
# ትልቅ *
# ረጅም *
# ሰፊ
# ወፍራም
# ከባድ
# ትንሽ *
# አጭር
# ጠባብ
# ቀጭን
# ሴት *
# ወንድ
# ሰው *
# ልጅ
# ሚስት
# ባል
# እናት
# አባት
# እንስሳ
# ዓሣ *
# ወፍ *
# ውሻ *
# ቅማል *
# እባብ
# ትል
# ዛፍ *
# ደን
# በትር
# ፍሬ
# ዘር *
# ቅጠል *
# ሥር *
# ልጥ (የዛፍ) *
# አበባ
# ሣር
# ገመድ
# ቆዳ *
# ሥጋ
# ደም *
# አጥንት *
# ስብ *
# ዕንቁላል *
# ቀንድ *
# ጅራት *
# ላባ *
# ጸጉር *
# ራስ *
# ጆሮ *
# ዐይን *
# አፍንጫ *
# አፍ *
# ጥርስ *
# ምላስ *
# ጥፍር
# እግር *
# ባት
# ጉልበት *
# እጅ *
# ክንፍ
# ሆድ *
# ሆድቃ
# አንገት *
# ጀርባ
# ደረት፣ ጡት *
# ልብ *
# ጉበት *
# መጠጣት *
# መብላት *
# መንከስ *
# መጥባት
# መትፋት
# ማስታወክ
# መንፋት
# መተንፈስ
# መሳቅ
# ማየት *
# መስማት *
# ማወቅ *
# ማሠብ
# ማሽተት
# መፍራት
# መተኛት (ማንቀላፋት) *
# መኖር
# መሞት *
# መግደል *
# መዋጋት
# ማደን
# መምታት
# መቈረጥ
# መሠንጠቅ
# መወጋት
# መጫር
# መቆፈር
# መዋኘት *
# መብረር *
# መራመድ *
# መምጣት *
# መተኛት *
# መቀመጥ *
# መቆም *
# መዞር 
# መውደቅ 
# መስጠት *
# መያዝ
# መጨመቅ
# መፈተግ
# ማጠብ
# ማበስ
# መጐተት
# መግፋት
# መጣል
# ማሠር
# መስፋት (ልብስ)
# መቁጠር
# ማለት *
# መዝፈን
# መጫወት
# መንሳፈፍ
# መፍሰስ
# መብረድ
# ማበጥ
# ፀሐይ *
# ጨረቃ *
# ኮከብ *
# ውኃ *
# ዝናብ *
# ወንዝ
# ሐይቅ
# ባሕር
# ጨው
# ድንጋይ *
# አሸዋ *
# አቧራ
# መሬት *
# ደመና *
# ጉም
# ሰማይ
# ንፋስ
# አመዳይ 
# በረዶ
# ጢስ *
# እሳት *
# አመድ *
# መቃጠል *
# መንገድ *
# ተራራ *
# ቀይ *
# አረንጓዴ *
# ቢጫ *
# ነጭ *
# ጥቁር *
# ሌሊት *
# ቀን
# አመት
# ሙቅ *
# ቅዝቃዛ *
# ሙሉ *
# አዲስ *
# አሮጌ
# ጥሩ *
# መጥፎ
# በስባሳ
# እድፋም
# ቀጥተኛ
# ክብ *
# ስለታም
# ደደብ
# ለስላሳ
# እርጥብ
# ደረቅ *
# ትክክለኛ
# ቅርብ
# ሩቅ
# ቀኝ
# ግራ
# በ...
# በ... ውስጥ
# ከ... ጋር
# እና
# ቢ... (ኖሮ)
# ስለ (በ... ምክንያት)
# ስም *

መደብ:የቋንቋ ጥናት
ግሪንላንድ

**ግሪንላንድ** (ወይም **ካላሊት ኑናት**) በስሜን አትላንቲክ ውቅያኖስ ያለ ታላቅ ደሴት ነው። አሁን በዴንማርክ ግዛት ውስጥ ራስ-ገዥ ክፍላገር ነው።

መደብ:ስሜን አሜሪካ
መደብ:ዴንማርክ
ጻላጊ

**ጻላጊ** ወይም **ቼሮኪ** (ጻላጊኛ፦ ᏣᎳᎩ፣ ወይም ᎠᏂᏴᏫᏯ /አኒይዊያ/) በስሜን አሜሪካ የሚገኝ ታላቅ ኗሪ ጎሣ ነው። 
 
ደግሞ ይዩ፦
*የዕምባዎች ጎዳና

መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
በዳዊ

**በዳዊ** በአዲስ አበባ ቅድስት ማርያም ሰፈር የነበረ ዝነኛ የበርጫ አቅራቢና አስቃሚ ነው። በደዊ ኮሬ ስፍር ቁጥር የሌላቸውን የ5ና 4 ኪሎ ተማሪዎች ለአመታት በሚገባ ሁናቴ አመርቅኖአል።

እንዲሁም የዳዊ ሰፈር እና የፈረንሳይለጋሲሆነ ሰፈር ልጆች የተበከ ወዳጅነት ነበራቸው።ጬዋታ፣ፍቅር፣ደስታ ...........

መደብ:አዲስ አበባ
ወፍጮ

**ወፍጮ** የእህል የድንጋይ ወይም የዘይት መጭመቂያ ሲሆን የውሃ ፣ የሞተርና ፣ በእንስሳ የሚሠራ አይነቶች ይገኛሉ።  

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:የቤት ዕቃ
ፋሲካ

**ፋሲካ** ኢየሱስ ክርስቶስ ከሙታን መካከል የተነሳበትን የትንሳዔ ቀን ማሰብያ ዕለት ነው።

ስሙ *ፋሲካ* የመጣው ከአረማይክ /ፓስኻ/፣ ግሪክኛ /ፓስቃ/፣ ዕብራይስጥ /ፐሳኽ/ ሲሆን፤ የአይሁድ ፋሲካ በዓል ዕብራውያን በሙሴ መሪነት ከግብፅ ፈርዖን ግዛት በተዓምራትና በመቅሠፍቶች የወጡበትን ጊዜ ለማክበር ነበር። ይህ ታሪክ በተለይ በብሉይ ኪዳን ኦሪት ዘጸአት ይገለጻል። በተለይ በዘጸአት 12፡23 በአሥረኛው መቅሠፍት ጊዜ "እግዚአብሔር ያልፋል" ሲል፥ "ያልፋል" የሚለው ግሥ በዕብራይስጡ /ፐሳኽ/ ስለ ሆነ፣ ስሙ *ፋሲካ* ከዚያው ቃል ደረሰ።

በአዲስ ኪዳን ዘንድ ደግሞ ኢየሱስ ለፋሲካ በዓል አዲስ ትርጉም ሰጠው። በመጨረሻው እራት ከደቀ መዛሙርቱ ጋር የበዓሉን ዝግጅት ሲጠብቅ ሥጋ ወደሙ እንደ መስዋዕቱ ሆኖ ባካፈለው ኅብስትና ወይን በኩል እንደሚገኝ አመለከተ። ኢየሱስም ተሰቅሎ ከ፫ ቀን በኋላ በእግዚአብሔር ኃይል ተነስቶ ዳግመኛ ለደቀመዛሙርቱ ታይቶ፣ በነዚህ ዘመኖች ፍፃሜ ለፍርድ ቀን በሕያዋንና በሙታን ለመፍረድ እንደሚመለስ ነገራቸው። ይህ ሁሉ አሁን በክርስትና ወይም በአብያተ ክርስቲያናት በፋሲካ በዓል የሚከበር ነው።

መደብ:ክርስትና
መደብ:የኢትዮጵያ በዓላት
ታላቅ የአናባቢ መፈራረቅ

**ታላቅ የአናባቢ መፈራረቅ** በ15ኛው ክፍለ ዘመን አካባቢ በእንግሊዝኛ አጠራር ላይ የደረሰ የድምጽ ለውጥ ነበር።

በዚህ ለውጥ ሳቢያ የእንግሊዝኛ ረጅም አናባቢዎች አጠራር ከሌሎች ልሳናት (እንደ እጣልኛ፣ ፈረንሳይኛ ወዘተ) እጅግ ይለያል።

ስለዚህ፦

* 'time' (ጊዜ) የሚለው ቃል ከ1400 ዓ.ም. በፊት **«ቲም»** ሆኖ ቢያሰማ፤ ዛሬ ግን **«ታይም»** ያሰማል።
* 'see' (ማየት)  **«ሴ»**  **«ሲ»**  ።
* 'name' (ስም)  **«ናም»**  **«ኔይም»**  ።
* 'house' (ቤት)  **«ሁስ»**  **«ሃውስ»**  ።
* 'moon' (ጨረቃ)  **«ሞን»**  **«ሙን»**  ።

ከዚህ ዋና ለውጦች ጭምር አንዳንድ ሌሎች ትንንሽ የድምጽ ለውጦች ደረሱ። እንዲሁም ዘመናዊ እንግሊዝኛ **'more**' **/ሞር/** («ተጨማሪ») ከ6 መቶ አመታት በፊት **'māra**' **/ማረ/** እንደ ነበር እርግጥኛ ነው።

ከለውጡ በፊት የላቲን ፊደል ዋና ዋና አናባቢዎች (a, e, i, o, u) እንደ ላቲን፣ እንደ ጣልኛ፣ እንደ ሌሎቹም ልሳናት «ኣ፣ ኤ፣ ኢ፣ ኦ፣ ኡ» ይሰሙ ነበር።  ከለውጡ በኋላ እነኚህ ድምጾች ረጅም ሲሆኑ ወደ «ኤ፣ ኢ፣ አይ፣ ኡ (oo)፣ አው (ou)» ተሻገሩ። ለውጡ የደረሰበት ምክንያት በ1400-1500 ዓ.ም. ግድም በእንግሊዝ የተነሣው ትውልድ ከወላጆቻቸው አነጋገር ለመለየት አዲስ ቄንጥ ስለ ፈለጉ ነው።  

## ዋቢ ድረገጽ
* The Great Vowel Shift website
* ምሳሌዎች በድምጽ ፋይሎች
* :wikt:Wiktionary:የእንግሊዝኛ ቅድመ-ታሪካዊ አመጣጥ - ሷዴሽ ዝርዝር

መደብ:እንግሊዝኛ
ትግርኛ

**ትግርኛ** በኢትዮጵያና በኤርትራ የሚነገር የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ነው። ትግርኛ በኢትዮጵያ የብሄረ ትግራይ ( ተጋሩ ) ኣፍ መፍቻና 3ኛ ከፍተኛ የተናጋሪ ቁጥር ያለዉ ቋንቋ ሲሆን በኤርትራ ደግሞ የብሔረ ትግርኛ የአፍ መፍቻ ቋንቋ ነው:: የቋንቋው ተናጋሪዎች  ከ11 ሚሊዮን በላይ ይሆናሉ ተብሎ የሚገመት ሲሆን ፣ ከዚህ ውስጥ ከ8 ሚሊዮን በላይ በትግራይና በተቀሩት የኢትዮጵያ ክፍሎች የሚነገር ሲሆን በኤርትራ ከ3 ሚሊዮን በላይ ተናጋሪዎች እንዳሉት ይገመታል:: በኤርትራ የአገሪቱ የሥራ ቋንቋና ኣብዛኞቹ የሌላ ቋንቋ ተናጋሪዎች እንደ መግባብያ የሚጠቀሙበት ቋንቋ ነው::

ትግርኛ ቋንቋ የግዕዝን ፊደል የሚጠቀም ሲሆን በ ኤርትራ አሁን ብሄረ ትግርኛ በመባል የሚታወቀው የሦስቱ አውራጃዎች ማለትም የሓማሴን: ሰራየ ና ኣከለጉዛይ ሕዝብ የሚጠቀሙበት ሕጊ-እንዳባ የተባለው የህግ ስርዓት ተጽፎበት የሚገኝ ሲሆን የመጀመርያዉ የቋንቋዉ ጽሁፍ ደግሞ ሕጊ ኣድግና ተገለባ የሚባለዉ የኣከለጉዛይ ሕገ ስርዓት ነዉ።

## ፊደል

የትግርኛ ቀለሞች በዓማርኛው ላይ ጥቂት ተጨማሪ ኣሏቸው እንጂ የተቀራረቡ ናቸው። ኣንዳንድ ፀሓፊዎች ግን ከትግርኛ ቀለሞች ውስጥ እነ "ሀ"፣ "ሐ"፣ "ኀ"፣ "አ" እና "ዐ" የራብኦቻቸው ሞክሼዎች መስለዋቸው
ተሳስተው ሊቀንሷቸው ኣጥቁረዋቸዋል። እንደ ዶ/ር ኣበራ ሞላ ገለጻ ግን ሆሄያቱ ሞክሼዎች ስላልሆኑ መብታቸው መከበር ኣለበት ነው። 

## ደግሞ ይዩ
* 

## የውጭ መያያዣዎች

* http://www.ethiopic.com/ethiopic_alphabet.htm The Ethiopic Alphabet by Dr. Aberra Molla በዶ/ር ኣበራ ሞላ
* http://web.archive.org/web/20120111013212/http://www.ethiopic.com/ethiopic_alphabet.htm
* https://am.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:የኢትዮጵያ_ሴማዊ_ሷዴሽ   - የትግርኛ ቃላት በውክሽኔሪ 

መደብ:ትግርኛ
መደብ:ቀና አታድርጉኝ ከሄደች ትታው መማፀኔን
የሺጥላ ኮከብ

ኢትዮጵያዊው ደራሲ፤ ጋዜጠኛ አና መምሀር **የሺጥላ ኮከብ** መስከረም 21 ቀን 1958 በሃረርጌ ክፍለ ሃገር ተወልዶ የአንደኛ አና መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በባቢሌ፤ ወተር አና ሃረር እንዲሁም የከፍተኛ 2ኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በሆሳእና ልጅ አበበ ወ/ ሰማያት ት/ቤት ተከታትሏ። ቀጥሎም በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በባዮሎጂ በቢ ኤስ ሲ ዲግሪ ተመርቆ በኢሉባቦር ክፍለሃገር ሞቻ አዉራጃ እና መቱ ፤ እንዲሁም በአዲስ አበባ የከፍተኛ 12 እና በቀድሞው ተፈሪ መኮንን (እንጦጦ አጠቃላይ ) በመምሀረነት አገልገሏል።  የሺጥላ ኮከብ ዶሰኛው እና ወገግታ የተሰኙ ከፍተኛ ተነባቢነት ያላቸዉ ልቦለዶቹን ገና በወጣትነት እድሜው ያበረከተ ሲሆን በጋዜጠኛነት ህይወቱም በየካቲት መጽሄት ዋና አዘጋጅነት፤ በአዲስ ዘመን እና የ ኢትዮጵያ ሄራልድ አዘጋጅነት አገልግሏ። በተለይ ለየት ያሉ የመጣጥፍ (ኤሴይ) አቀራረቦቹ ተንኳሽ (ፕሮቮካቲቭ) እና አነጋጋሪ በመሆናቸው ይታወቃሉ። በአሁኑ ጊዜ ነዋሪነቱ በጀርመን ሃገር ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:ጋዜጠኛ
የመርከብ ደላላ

**የመረከብ ደላላ** ማለት የመርከብ ባለቤትን ከእቃ ጫኞች ጋር የሚያገናኝ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ባልትና
ደንደስ

**ደንደስ** በሰዎችና አፅም ባላቸው እንስሶች ስነ አካል ውስጥ በጀርባ ላይ ከራስ እስከ ጅራት ድረስ የሚዘረጋ የአጥንቶች ዓምድ ነው። 

መደብ:ሥነ አካል
ፊልጶስ አረባዊ

200px|thumb|የሮሜ ንጉሥ ፊልጶስ ምስል
**ፊልጶስ አረባዊ** ከ236 እስከ 241 ዓ.ም. ድረስ የሮማ መንግሥት ንጉሠ ነገስት ነበረ።

«አረባዊ» የተባለው ቤተሠቦቹ ከአረቢያ ስለመጡ ነበር። እሱ በ196 ዓ.ም. አካባቢ በሶርያ አውራጃ ተወለደ። 

በሮሜ ንጉሥ አሌክሳንድር ሴቬሩስ ዘመን ፊልጶስ የፕራይቶርያን ጠባቂዎች (የንጉሡ ልዩ ዘበኞች ክፍል) አባል ሆነ። በኋለኛውም ንጉሥ በ3ኛ ጎርዲያኖስ ዘመን በ235 ዓ.ም. ፊልጶስ የዘበኞች አለቃ ሆነ። ይኸው ንጉሥ ግን ልጅ ስለ ሆነ፣ ፊልጶስ እንደራሴ የሚመስል ሚና አጫወተ። ከዚህ ትንሽ በኋላ ጎርድያኖስ ሞተና ፊልጶስ በዚያን ጊዜ ንጉሥ ሆነ። በዚያው ጊዜ የሮማ ነገሥታት ሁሉ የተነሡ በሠራዊት ፈቃድነት ነበርና። 

ንጉሥ ፊልጶስ ሰላም ከፋርስ መንግሥት ጋር ካዋጀ በኋላ በጀርመናዊ ጎሣዎች ላይ ዘመቻ አደረገ። በየጊዜው ሠራዊቶቹ ጣውንት ንጉሥ በማቆም ያምጹ ነበር፤ ነገር ግን ሳይከናውኑ ቆይተዋል። በ240 ዓ.ም. የሮሜ ሺህኛው አመት በዓል አፈጸመ። ለዚህ በዓል አንድ ሺህ የጨዋታ ወታደሮች (gladiator) እና ብዙ እንስሶች መስዋዕት ሆኑ። በሚከተለው አመት ግን አንዱ ሠራዊት አለቃቸውን ዴቅዮስ ንጉሥ ሆኖ ስላቆሙት፣ ፊልጶስ ከነሱ ጋር ለመታገል ሂዶ ተገደለና ዴቅዮስ የዛኔ ንጉሥ ሆነ።

በኋለኛው ክርስቲያን ታሪክ ጸሐፊው አውሳብዮስ ዘንድ፣ ንጉሥ ፊልጶስ አንድ ጊዜ ፋሲካ በዓል ለማስታወስ ወደ አንድ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ገባ። ሳይገባም ጳጳሱ ንስሐ እንዲገባ አደረጉት ተባለ። ከዚህ በላይ በየወቅቱ በክርስትያኖች ላይ የተካሄዱት እልቂቶች በፊልጶስ ዘመን የተቋረጡ ይመስላል። ስለዚህ ይህ ንጉሥ ምናልባት የሮማ የመጀመርያው ክርስቲያን ንጉሥ ባይሆንም እንኳን የክርስትና ተቆርቋሪ ሊባል ይቻላል ባዮች አሉ። ሆኖም በዘመኑ በወጡ መሐለቆች መሠረት እምነቱን ከሮማ አረመኔ ሃይማኖት መቸም የቀየረ አይመስልም።

መደብ:የሮሜ ሰዎች
ነፃነት

**ነፃነት** ከዚህ በታች ካሉት አንዱን ሊጠቅስ ይችላል፦ 
* ነፃነት (ፍልስፍና)
:*የኅሊና ነፃነት
* ነፃነት (የፖለቲካ)፣ በራስ ላይ ባለ ፍጹም ስልጣንና መብት ላይ በግፊት ወይም በጉልበት ጣልቃ መግባት የሌለበት ሁኔታ
* አርነት፣ አንድ ግለሰብ በራስ ፈቃድ የመተግበር ችሎታ ያለበት ሁኔታ
* የምጣኔ-ሃብት ነፃነት
* ነፃ ድርሰት፣ የጠቢብን ስራ የማሰራጨት፣ የማሻሻልና የማጥናት ነፃነት
አርነት

**አርነት** (ግዕዝ፦ *ግዕዛን*) አንድ ግለሰብ በራስ ፈቃድ የመተግበር ችሎታ ያለበት ሁኔታ ነው። የባርነት ተቃራኒ ነው።

መደብ:ፍልስፍና
የአካዳውያን ታላቅ መፈንቀል

**የአካዳውያን ታላቅ መፈንቀል** ከ1747 እስከ 1755 ዓ.ም. ድረስ የእንግሊዝ መንግሥት በአካዲያ ፈረንሳዊ ሕዝብ ላይ ብግድ የጣለው ስደት ነበር። 

ፈረንሳውያን ከ1596 ዓ.ም. ጀምሮ «አካዲ» (አካዲያ ወይም የዛሬው ኖቫ ስኮሺያ፣ ካናዳ) በተባለ አውራጃ ከኗሪ ሚግማቅ ሕዝብ ጋራ አንድላይ ይኖሩ ነበር። አገሩ ለረጅም ዘመናት የሚግማቅ መኖሪያ ምንም ቢሆንም በ1705 ዓ.ም. የፈረንሳይ ንጉሥ በአንድ የአውሮፓ ጦርነት ድል ሆኖ በኢውትረኽት ውል ስምምነት ሥር ቅኝ አገሩን (አካዲያ) ለእንግሊዝ ሀብት ሰጠ። ከዚህ ጀምሮ የእንግሊዝ መንግሥት በዙሪያው የኖሩት ሕዝቦች እንደ ገዛው ተገዦች ቆጠራቸው። በ1746 ዓ.ም. ግን እንግሊዝ እና ፈረንሳይ ወደ ጦርነት ስለ ተመለሡ፣ እንግሊዝ ከነዚህ ተገዦች የተነሣ ስለ ታማኝነታቸው ብዙ ስለ ፈራ፣ ሚግማቆቹን እየገደላቸው ከ14,000 በላይ ፈረንሳያውያንን (አካዲያውያንን) ከቤቶቻቸው ወደ ሌላ ቅኝ አገሮቹ በግፍ አሳደዳቸው። ከነዚህ ብዙዎች በሉዊዚያና ቅኝ አገር ፈልሰው እስከ ዛሬ ድረስ ካጀን («አካድየን» ወይም አካዲያዉያን) የሚባል ሕዝብ በሉዊዚያና ይገኛል። 

መደብ:ታሪክ
መደብ:ካናዳ
ታምራት ላይኔ

**ታምራት ላይኔ** የኢትዮጵያ ፖለቲካ ሰው ነበሩ። ደርግን ለማስወገድ በተደረገው የትጥቅ ትግል፣ መጀመርያ የኢህአፓ ታጋይ፤ ከዛም ኢህአፓ ሲዳከም፤ ኢህድን (የኢትዮጵያ ህዝቦች  ዲሞክራቲክ ንቅናቄ) መስራችና አመራር ነበሩ። ቆራጥ የወታደራዊ አመራርና ጎበዝ ገጣሚ እንደነበሩ የትግል አጋሮቻቸው ይመሰክራሉ።  የኢሕአዴግ መንግሥት ጠቅላይ ሚኒስትር በመሆን ሲሠሩ ከቆዩ በኋላ በሙስና ተከስሰው የ18 ዓመት ጽኑ እስራት ተፈረደባቸው። ከ18ቱ ዓመት 12ቱን ከጨረሱ በኋላ በታኅሣስ ወር አጋማሽ 2001 ዓመተ ምሕረት በአመክሮ ተፈቱ። በእስር ቤት በቆዩበት ጊዜ ከከሃዲነት ወይም አምላክ የለሽነት ወደ አማኝነት የተለወጡ ሲሆን ሲፈቱ የመሰከሩትም ይህንኑ ነበር።  አንዳንድ ወሬዎች እንደሚናፈሱት ሆነ ግን 12 ጻመት ወሀኒ ያወረዳቸው ሙሰና ብቻ ሳይሆን የፖለቲካ ሽኩቻም ነው ይባላል።

## የውጭ መያያዣ
*ዜና በኢ.ቴቪ.

መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
አኒሜ

right|thumb**አንሜ**፡ ከጃፓን የመጣ እና የተሰራ ካርቱን ፊልም አይነት ነው። ለምሳሌዮች Bleach፣ One Piece፣ Naruto፣ እና ፖከሞንናቸው። 

ተወካይ አኒሜ ልጃገረዶች እና ፓንዘር ናቸው። 

*

## ታዋቂ አኒሜ

[［የተወሰነ ሳይንሳዊ የባቡር ጠመንጃ ］］ጃፓንኛとある科学の超電磁砲

## ውጫዊ አገናኝ

https://nonnontv.com/tvanime/ 

http://konosuba.com/3rd/ 

https://umaru-ani.me/sp/

https://maidragon.jp/2nd/

http://www.haruhi.tv 

https://toaru-project.com/railgun_t/
ሉድ

**ሉድ** (ዕብራይስጥ፦ **לוּד**) በኦሪት ዘፍጥረት ምዕ. 10 መሠረት የሴም ልጅ የኖህም ልጅ ልጅ ነበረ። ይህ ሉድ (የሴም ልጅ) እና ምጽራይም የወለደው ሉዲም ግን ሁለት የተለያዩ ዘሮች ሆነው ይቆጥራል።  

የሉድ ተወላጆች በዮሴፉስና በሌሎች ጸሐፍት ዘንድ የትንሹ እስያ ሀገር ልድያ (አካድኛ፦ *ሉዱ*) ሆኑ። ከልድያም አስቀድሞ በዚያ ዙሪያ ሉዊያ የተባለ አገር ነበር። በ*[[መጽሐፈ ኩፋሌ]]* ድግሞ የሉድ ርስት 'የሉድ ተራሮች' (ከአራራት ወደ ምዕራብ፣ በትንሹ እስያ) ናቸው። ከዚህ በላይ የግሪክ ታሪክ ጸሐፊ ሄሮዶቶስ እንዳለ፣ ልድያ ከንጉሳቸው ከሉዶስ (Λυδός) ተሰየመች።  የአቡሊድስ ዜና መዋዕል (226 ዓ.ም. ገደማ) የሉድ ልጆች 'ላዞኔስ' ወይም 'አላዞኒ' (ሓሊዞናውያን) ሲለን፣ ስትራቦን ሐሊዞናውያን በሐሊስ ወንዝ ላይ ኖሩ በማለት አገኛቸው። ሆኖም በአቡሊድስ ዘንድ፣ «ልድያ» የተባለች አገር ከሉዲም ምጽራይም ወጣች።  

የእስላም ታሪክ ጸሃፊ ሙሐመድ እብን ጃሪር አል-ታባሪ 907 ዓ.ም. ገደማ በጻፈው ታሪክ የሉድ ሚስት የያፌት ልጅ ሻክባህ ስትሆን የፋርስና የጅዮርጅያ ዘሮች እንዲሁም ሌሎች የምሥራቅ ሕዝቦች ወለደችለት ይላል።


መደብ:የኖህ ልጆች
ፉጥ

**ፉጥ** (ደግሞ **ፉድ** በኩፋሌ፤ ዕብራይስጥ፦  פוט /ፉጥ/ ግሪክ፦ Φουδ /ፉድ/) በኦሪት ዘፍጥረት ምዕ. 10 መሠረት የካም ልጅ ነው። 

የጥንት ሊቃውንት «ፉጥ» ጥንታዊ ሊብያውያን («ለቡ» እና «ፒቱ») እንደ ነበሩ በማለት ይስማማሉ። እነዚህ ነገዶች የግብጽ ጎረቤቶች በስተ ምዕራብ ተገኙ። ዮሴፉስ እንደ ጻፈው፦ «ፉጥ ደግሞ የሊቢያ መስራች ነበረ፣ ከራሱም ኗሪዎቹን፦ «ፉጣውያን» አላቸው፤ ደግሞ በሞሮች አገር በዚያው ስም የሚሰየም ወንዝ አለ፤ ስለዚህ ነው አብዛኞቹ ግሪክ የታሪክ ጸሐፍት ያንን ወንዝና ዙሪያውን «ፉጥ» በሚል ስያሜ የሚጠቅሱት፤ ነገር ግን አሁን ያለው ስም በለውጥ ከምጽራይም ልጅ ከሊብዮስ ተሰጠው።» ይህም 'ፉጥ ወንዝ' በፕሊኒና በፕቶሎሜዎስ መጻሕፍት ዘንድ በዛሬው ሞሮኮ ይገኝ ነበር። ፕቶሎሜዎስ ደግሞ «ፑቴያ» የተባለች ከተማ በልብያ እንዳለች ይጠቅሳል። 

በብሉይ ኪዳን ትንቢተ ናሆም 3፡9 እንዲሁም «ፉጥና ሉቢም» (ልብያ) የግብጽ ረዳቶች ይባላሉ። በሌሎች መጻሕፍት ደግሞ የፉጥ ልጆች ጦረኞች ይላቸውዋል። በትንቢተ ኤርምያስ 46፡9 እንደገና የግብጽ ረዳቶች ይላቸዋል። ትንቢተ ሕዝቅኤል ሦስት ጊዜ ይጠቅሳቸዋል፦ በ27፡10 የጢሮስ (ፊንቄ) ረዳቶች፣ በ30፡5 የግብጽ ረዳቶች፣ በ38፡5 የጎግ ረዳቶች ናቸው። በዕብራይስጥ «ፉጥ» ሲለው በሕዝቅኤል ግሪኩ ትርጉም (ከ300 ዓክልበ.) «ሊቡዌስ» ይላል። በትንቢተ እሳይያስ 66፡19 ሩቅ አገር ይባላል። 

የፋርስ ታሪክ ጸሐፊ ሙሐመድ እብን ጃሪር አል-ታባሪ (907 ዓ.ም. ገደማ) በጻፈው ልማድ ዘንድ፣ የፉጥ ሚሥት ስም ባኅት ሲሆን እስዋ የቲራስ ልጅ የባታዊል ልጅ ነበረችና 'ቅብጦቹን' ወለደችለት።  

የጥንታዊ ግብጽ መንግሥት ሰነዶች ወደ ፑንት ሀገር ስለተደረጉት ጉዞዎች ሲጽፉ፣ ይህ ቦታ ግን ሊብያ ሳይሆን በቀይ ባሕር ዳር እንደ ተገኘ ይመስላል። ሆኖም በአንዳንድ ዘመናዊ አስተሳሰብ ዘንድ ፑንት ከፉጥ ጋር ግንኙነት እንዳለው ይታስባል።

ፒዱ ወይም ፒቱ የተባለ የልብያ ነገድ በምሥር መዝገቦች በ900 ዓክልበ. ይታያል። በኋላ በቅብጥኛ ቋንቋ ልብያ «ፋያጥ» ይባል ነበር። 

የናቡከደነጾር ዜና መዋዕል በ575 ዓክልበ. በግብጽ ባደረገው ዘመቻ በ«ፑቱ ያዋን» (ኩሬኔ) ሠራዊት ላይ እንዳሸነፈ ይጠቅሳል። በዳርዮስ ዘመን፣ «ፑቲያ» (በፋርስኛ) ወይም «ፑጣ» (በአካድኛ) የተባለ ክፍላገር በሊብያ ነበረ።

መደብ:የኖህ ልጆች
«የተከሠተው ዕድል»

thumb|300px|ይህ ስዕል (ከ1864 ዓ.ም. ዙሪያ በጆን ጋስት) 'የአሜሪካ እርምጃ' ተብሎ የተከሠተው እድል ምሳሌ ለማሳየት ነው። እዚህ 'ኮሎምቢያ' (የአሜሪካ አገር ምስል ሆና) ሥልጣኔ ወደ ምዕራብ ከሠፈረኖቹ ጋራ ስትመራ ነው፤ የትምህርት መጽሐፍና የቴሌግራፍ ገመድ ይዛለች። የሠፈረኞቹ ምጣኔ ሀብቶችና ባቡሮች ይታያሉ፣ ቀይ ሕንዶቹና አውሬዎች ሲሸሹ ነው።

**«የተከሠተው ዕድል»** ማለት የአሜሪካ መንግሥት ግዛት ከአትላንቲክ ውቅያኖስ ጀምሮ እስከ ሰላማዊው ውቅያኖስ ድረስ መስፋፋቱ ልዩ ዕድል እንደ ነበር የሚል እምነት ነው።

አንዳንዴም የተከሠተው እድል ደግሞ ስሜን አሜሪካ በሙሉ ከነካናዳ፣ ሜክሲኮ፣ ኩባና መካከለኛው አሜሪካ ጋራ ሁሉ እስከሚመጠት ድረስ የሚል ሰፊ ትርጉም ተሰጠው። ከዚህ በላይ ይኸው ፅንሰ ሀሣብ ሌሎችን ግዛቶች መግዛቱን ለማጽደቅ ተጠቅሞ ያውቃል። በተከሠተው ዕድል አራማጆች አስተያየት ዘንድ መስፋፋቱ ጥሩ ነገር ከመሆኑ በላይ ግልጽ (የተከሠተው) እና እርግጥኛ (ዕድል) ነው ብለው አመኑ። በመጀመርያ ዘይቤው የ19ኛው ክፍለ ዘመን ፖሊቲካዊ መፈክር ሆኖ በጊዜ ላይ ለአሜሪካ መንግሥት በአሕጉሩ ዳር እስከ ዳር መስፋፋት ተራ ታሪካዊ መግለጫ ሆነ። 

ዘይቤው መጀመርያ በተለይ በጃክሶኒያን ዴሞክራት ወገን በ1840ዎቹ አሁን ምዕራብ አሜሪካ ያለውን ማለት ኦሬጎን ግዛት፣ ቴክሳስ ሬፑብሊክና በዚያን ጊዜ ስሜን ሜክሲኮ የነበረውን በኃይል መያዙን ለመምዋገት ይጠቀም ነበር። ሁለተኛ በ1890ዎቹ በሪፐብሊካን ወገን ደጋፊዎች መሃል አሜሪካ አገር ከስሜን አሜሪካ ውጭ እንድትስፋፋ የሚያጸድቅ ሃልዮ እንዲሆን ተነሣ።

በ20ኛ ክፍለ ዘመን ዘይቤው በአሜሪካ መሪዎች ዘንድ ቶሎ ከጥቅም ወደቀ፣ ዳሩ ግን አንዳንድ ተቺዎች እንደሚያምኑ፣ ልዩ ልዩ የተከሠተው እድል ረገዶች፣ በተለይም በዓለም ዙሪያ ዴሞክራሲ ለመግፋፋትና ለመከላከል ያለው አሜሪካዊ 'ተልዕኮ' የመኖሩ እምነት፣ እስካሁን በአሜሪካ ፖሊቲካዊ ርዕዮተ ዓለም ላይ ተጽእኖ አሳድሮአል ይላሉ።

መደብ:የአሜሪካ ታሪክ
በቆሎ

**በቆሎ** (ሮማይስጥ፦ *Zea mays*) መጀመርያ በቅድመ-ታሪክ በመካከለኛ አሜሪካ የተደረጀ የእህል አይነት ነው። ከ1500 ዓም በኋላ ወደ ሌሎቹ አህጉራት ተስፋፋ። ቅንጣት ፍሬው ከስንዴ እጅግ እስከሚበልጥ ድረስ በመዝራት ተለማ።

የተለመደበት ወገን ወይም አውሬ በቆሎ ቴዮሲንቴ (Zea) የተባሉት የሣር ዝርዮች ናቸው።  የቴዮሲንቴ ተክል ግን አንድያ አነስተኛ ቅንጣት ብቻ ያወጣ ሲሆን፣ በዘመናት ላይ የሜክሲኮ ኗሪዎች በግብርና ዘደዎች ጠቀሜታውን ዕጅግ አስፋፉ።   

በሥነ ሕይወት ጥናት ዘንድ በሣር አስተኔ ውስጥ የበቆሎ ቅርብ ዘመዶች ማሽላ እና ሸንኮራ ኣገዳ ናቸው።
400px|thumb|left|ቴዮሲንቴ (ላይ)፣ ክልሱ እና በቆሎ ቅንጣቶች ሲነጻጸሩ

Corncobs.jpg|
Corntassel 7095.jpg |
GEM corn.jpg |
Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|*Zea mays* "fraise"
Dent Corn 'Oaxacan Green' (Zea mays) MHNT 2.jpg|*Zea mays* 'Oaxacan Green'
Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' 


* ደግሞ ይዩ፦ ሦስቱ እኅትማማች

መደብ:አትክልት
ማር

**ማር** በንብ ወይም ከአበቦች ቅሥም (አውላ) የተሠራ ጣፋጭና ወፍራም ፈሳሽ  ያስቀምጣሉ። 
   

መደብ:አበሳሰል
መደብ:ሥነ ሕይወት
አዮኒክ ቦንድ

**አዮኒክ ቦንድ** በጥንተ ንጥር ጥናት ውሑድ ሲሠራ ከሁለት ንጥረ ነገሮች አቶም መካከል የሚፈጠረው ማሠርያ ወይም መያያዣ ነው። የአንዱ ንጥረ ነገር አቶም ሌሌላው ንጥረ ነገር አቶም ኤሌክትሮን ሲሰጥ አዮን ይባላል፣ ውሑድ ይሆናል። 

ለምሳሌ ጨው የሚገኘው ሶዲየም (Na) እና ክሎሪን (Cl) ንጥረ ነገሮች ሲዋሀዱ ከሶዲየም አቶም አንድ ኤሌክትሮን ሒዶ አቶሙ ስለዚህ አወንታዊ (ፖዚቲቭ) ይሆናል፣ አዮን ይባላል። የክሎሪኑ አቶም ግን ኤሌክቶኑን ተቀብሎ እሱ አሉታዊ (ኔጋቲቭ) ሆኖ ካታዮን ይባላል። አሁን ከሁለቱ መካከል አዮኒክ ቦንድ ከአወንታዊውና ከአሉታዊው መካከል እንደ ማግኔጢስ ያሠራቸዋል፤ ጨው ነው።

መደብ:የጥንተ ንጥር ጥናት
አሰላ

**አሰላ** የአርሲ ክፍለሀገር ዋና ከተማ ነው። ተራራማ ቦታ ላይ የሚገኝ ሲሆን የአየር ንብረቱ ደጋማ ነው። ከአዲስ አበባ ደቡብ ምስራቅ 175 ኪ.ሜ ያህል ይርቃል። አሰላ በ 7°57'ሰሜን ኬክሮስ እና በ 39°7'ምስራቅ ኬንትሮስ ይገኛል። የመሬቱ ከፍታ 2430 ሜትር ከ.ጠ.በ. ሲሆን በስሙ የተመዘገበ የአየር ማረፊያ አለው ። 
ነበረው ለሌላ አገልግሎት ውሎዋል!

በ 2007 በተካሄደው ብሄራዊ የህዝብ ቆጠራ ለአሰላ አጠቃላይ የህዝብ ብዛት 67,269 ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ 33,826 ወንዶች እና 33,443 ሴቶች ናቸው ፡፡ አብዛኛው ነዋሪ የኢትዮጵያን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስትናን ተግባራዊ ማድረጉን ተናግሯል ፣ ከ 72.43% የሚሆነው ህዝብ ይህንን እምነት እንደተመለከተ ሪፖርት ሲያደርግ ፣ 22.59% የሚሆነው ህዝብ ሙስሊም ሲሆን 9.75% የሚሆነው ህዝብ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነው ፡፡

በ 1994 በተደረገው ብሄራዊ ቆጠራ ይህ ከተማ በድምሩ 47,391 ህዝብ እንዳላት ሪፖርት የተደረገባቸው ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ 21,993 ወንዶች እና 25,398 ሴቶች ነበሩ።

## ታሪክ
አሳላ ከተማ የተጀመረው ከሁለተኛው የጣሊያን-አቢሲኒያ ጦርነት በፊት ነበር ፡፡ የጣሊያኖች ወረራ አሰላን ወደ አንድ የክልል ዋና ከተማ ለማድረግ ፈለጉ ነገር ግን ከአንድ በላይ ባለ ሁለት ፎቅ ህንፃ እና የተወሰኑ የግንበኝነት መጋዘኖችን መገንባት አልቻሉም ፡፡ ጄኔራል ዴ ሲሞን ደቡብን ከድሬደዋ በማባረር እና አዋሽ ወንዝን በማቋረጥ እና የተቆፈሩ የጣሊያን ቦታን ተከትለው 6 ኛ ብርጌድ እና ሁለት ኩባንያዎች የንጉስ አፍሪካ ጠመንጃዎች 5 ኛ ቡድን አሴላን ይይዛሉ ፡፡ ከዚያ በኋላ ብርጌድ ዋና መሥሪያ ቤት በከተማው ውስጥ ተቋቋመ ፡፡

እ.ኤ.አ. በ 1946 አንድ የስዊድን ተልእኮ በአሰላ ውስጥ ሆስፒታል እና ትምህርት ቤት መሰረትን የጣለ ሲሆን በ 1966 የመንግስት ሆስፒታል ሲሰራ እንዲዘጋ ታዘዘ ፡፡ ከተማዋ እ.ኤ.አ. በ 1953 በከባድ የተቅማጥ ወረርሽኝ እና በኤፕሪል 1961 የአንበጣ ወረራ ተጋለጠች ፡፡ በ 1957 አሴላ የደቡብ ብሔራዊ የስልክ አውታረመረብ መጨረሻ ስትሆን እ.ኤ.አ. በ 1960 አሴላ በኢትዮጵያ ውስጥ ካሉት አስር ማዘጋጃ ቤቶች ውስጥ አንዱ ነበር ፡፡ በተጨማሪም በዚያ ዓመት የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ብርሃንና ኃይል ባለሥልጣን ቅርንጫፍ በከተማዋ ሥራ ጀመረ ፡፡

አሰላ ኃይሌ ገብረስላሴ ፣ ቀነኒሳ በቀለ ፣ ጥሩነሽ ዲባባ እና ደራርቱ ቱሉ የተባሉትን ጨምሮ በርካታ የኦሮሞ በረጅም ሯጮች መኖሪያ ሆናለች ፡፡ የአርሲ ዩኒቨርሲቲ በ 2015 በአሰላ ተቋቋመ፡፡

## የአየር ንብረት
በኮፐን-ጂገር የአየር ንብረት ምደባ ሥርዓት ውስጥ አሴላ ከከባቢ አየር ሞቃታማ የደጋ የአየር ንብረት (ሲውብ) ጋር ይመደባል ፡፡ [4] ከከፍተኛው ወገብ እና ቅርበት የተነሳ ወርሃዊ የሙቀት መጠን መለዋወጥ ዝቅተኛ ነው ፡፡ ወቅቶቹ የሚለዩት በዝናብ ኃይለኛነት ብቻ ነው ፣ በነሐሴ ወር ከፍተኛ እና በታህሳስ ዝቅተኛ ነው።

## የሚታወቁ ሰዎች
* ዘምዘም አህመድ (ሯጭ)
* መሐመድ አማን (ሯጭ)
* ሲሳይ በዛብህ (ሯጭ)
* አብርሃም ጨርቆስ (ሯጭ)
* ኃይሌ ገብረስላሴ (ሯጭ)
* አንዷለም ንጉሴ (እግር ኳስ ተጫዋች)

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
መደብ:ታሪክ
አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ

thumb
**አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የመጀመሪያውና ትልቁ የመንግሥት  የከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው። አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ  በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ስምነት የኢትዮጵያን የትምህርት ፋናንና ዕርምጃን እንዲያሳይ ታኅሣሥ ፱ ቀን ፲፱፻፶፬ ዓ.ም. ከመመረቁ በፊት፣ መሠረቱ በንጉሠ ነገሥቱ ጥቅምት ፳፫ ቀን ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ተጣለ። ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ አዲስ አበባ በመባል ይታወቅ ነበር፤ በኋላም የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርስቲ የሚል ስያሜ የነበረው ሲሆን የዘውዳዊው መንግሥት ሥርዓት ካከተመ በኋላ የተመሠረተው ወታደራዊ መንግሥት አሁን በሚጠራበት ስሙ ሰይሞታል።

አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ዋና አስተዳደሩን ሰድስት ኪሎ በሚገኘው በዋናው ግቢ ያደረገ ሲሆን በአምስት ኪሎ (የቴክኖሎጂ ፋኩለቲ-ሰሜን)፣ በአራት ኪሎ የሳይንስ ፋኩልቲ፣ በስድስት ኪሎ (የቢዝነስና ኢኮኖሚክስ ፋኩልቲ እንዲሁም የኢንፎርማቲክስ ፋኩልቲ)፣ በጥቁር አንበሳ (የህክምና ፋኩልቲ ) በልደታ (የቴክኖሎጂ ፋኩለቲ-ደቡብ)፣ በብሔራዊ (የአዲስ አበባ ንግድ ስራ ኮሌጅ)፣ በሚኒሊክ (የያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት)፣ የጥርስ ህክምና ትምህርት ቤት፣ እንዲሁም በደብረዘይት ከተማ የእንሰሳት ህክምና ፋኩልቲን ያስተዳድራል።
አዲስ አበባ በስሩ የሚከተሉትን ፋኩልቲዎች እና ኢንስቲቲዩቶች ይዟል፦

## የማሕበራዊ ሳይንስ ኮሌጅ Oschamarie Rodriguez
የፎክሎር 

## የቢዝነስና ኢኮኖሚክስ ፋኩልቲ

## የኢንፎርማቲክስ ፋኩልቲ

የኢንፎርማቲክስ ፋኩልቲ በአዲስ መልክ የተመሠረተው በ1994 ዓ.ም. ሲሆን ቀድሞ ሲሳ (ስኩል ኦፍ ኢንፎርሜሽን ስተዲስ ፎር አፍሪካ) በመባል ይታወቅ ነበር። በአሁኑ ሰዓት የኢንፎርማቲክስ ፋኩልቲ በስሩ የኢንፎርሜሽን ሳይንስ ትምህርት ክፍልን እና የኮምፒዩተር ሳይንስ ትምርት ክፍልን ይዞአል። ሁለቱም የትምህርት ክፍሎች የባችለርና የማስተርስ ፕሮግራሞች አሉዋቸው።

**ኢንፎርሜሽን ሳይንስ ማለት ኢንፎርሜሽን ሳይንስ ማለት ነው**?

## የሕክምና ፋኩልቲ

## የቴክኖሎጂ ፋኩለቲ

## የሳይንስ ፋኩልቲ

## የትምህርት አስተዳደር ፋኩልቲ

## የድህረ ምረቃ ት/ት ክፍል

## የያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት

## የእንሰሳት ህክምና ፋኩልቲ

## ሌሎች

## የውጭ መያያዣ
* አዲስ አበባ ዮኒቨርስቲ ድረ ግጽ 

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:አዲስ አበባ
ማስሩቕ

**ማስሩቕ** (መስሩቕ፣ መስሩቅ፡ 595 አ.ም ገደማ) በየመን የመጨረሻው የኢትዮጵያ ንጉሥ፣ በየመን የኢትዮጵያ ንጉሥ ኣብረሃ የመጨረሻው ልጁ ሆኖ ከታላቅ ወንድሙ ከአክሱም ቀጥሎ በየመንና አካባቢው ግዛቶች በዙፋን የተቀመጠ። እናቱ ንግስት ሪይሃና ትባላለች። ከወንድሙ ከያክሱም ጋር የአንድ አባትና እናት ልጆች ናቸው። ሪይሃና ከየመን ልዑላን ቤተሰብ የምትወለድ ስትሆን ሥሙ ዙል-ያዛን (ዱ-ያዛን) ከተባለ፣ ከሂምሪያ ንጉሣዊ ቤተሰብ አንዱ ክፍል ከሚወለድ የመጀመሪያ ባልዋ ላይ በግድ ጠልፎ ነው ንጉሥ ኣብረሃ ያገባት። የወንድማማቾቹ በእናታቸው የመናዊ መሆን ከሕዝቡ ተቀባይነት ለማግኘት ብዙም አልረዳቸውም። ከወንድሙ ከያክሱም ንግስና ዘመን ጀምሮ የኢትዮጵያውያን ወራሪ ኃይልና ዝና እያሽቆለቆለ ሄዶ በምትኩ ሥርዓት አልበኝነት፣ ተቃውሞና ጥላቻ በየመን እያየለ ሄዶ  በንጉስ ማስሩቅ ጊዜ ወደ ፍጹም የከፋ ረብሻና አለመረጋጋት ተቀይሮ ነበር። እንዲሁም ይህን ሁኔታ ለመቀልበስ ሲባል  ከባድ ጭቆና በሕዝቡ ላይ ይታይና ይደርስ ጀመር። የመኖች ከውጪ ሌላ ረዳትና ኃይል እስኪያገኙ ድረስ ግን የኢትዮጵያዉን ንጉስ ማስሩቅ ከሥልጣኑ የሚያነቃንቀው ደረጃ የደረሰ ኃይልና እንቅስቃሴ አልተገኘም።

የዘጠነኛው ክ/ዘመን ጸሃፊ ታብሪን እንደዘገበው ከሆነ ለንጉስ ማስሩቅ ውድቀት፣ ብሎም ለኢትዮጵያ የባሕር ማዶ ግዛት ማክተም አንዱና ዋንኛ ምክንያት የሆነው የገዛ ግማሽ ወንድሙ ሠይፍ ማዕዲ ካሪብ ኢብን ዱ-ያዛን ነው። ሠይፍ ማዕዲ በአብረሃም ቤት ያደገና ከቀሪው ልጆቹ እኩል እንደ ገዛ ልጁ አብረሃም ያሳደገው ልጁ ሲሆን ሠይፍ ማዕዲም ቢሆን አባቱ አብረሃም እንደሆነ ነበር የሚያውቀው። ከዕለታት አንድ ቀን በርሱና በወንድሙ ማስሩቅ መካከል በተነሳ ጭቅጭቅ ውስጥ የዱ-ያዛን ልጅ መሆኑን ይረዳል። ሠይፍ ማዕዲም ከጥንቱ የየመናዊው ንጉሣዊ ቤተሰብ የሚወለድ መሆኑንና ዙፋኑ ለርሱ የሚገባ መሆኑን አውጆ እርዳታ ለማግኘት የመንን ለቅቆ ኮበለለ።

ለሠይፍ ማዕዲ የእርዳታ ጥሪ መልስ የሰጠው የታላቋ ፋርስ ንጉሥ ቀዳማዊ ኾስሩ ኑሺርዋን፣ 800 ከሚደርሱ በሕግ ሥር ካሉ ወታደሮች ጋር ዕድሜው 80 ዓመት የደረሰውን ባለ አንድ ዓይና የጦር አበጋዝ ዋህራዝ በመርከብ ወደ የመን ላከ። በፐርሺያ ጦር ቁጥር ማነስ የተነሳ የአበሻው ንጉስ ማስሩቅ ጠላቶቹን እጅግ አናንቆ ነበር የተመለከታቸው። በዚህም የተነሳ የፐርሺያ ጦር የየመን ወደብን ከረገጠ ጀምሮ ከአንድ ወር ጊዜ በላይ ሳይዋጋቸው የመወስኛ ዕድል ሰጣቸው። እንዲያውም ለዋህራዝ ጦር የምግብና ሌላም ስንቅ ያሉበት ድረስ ለስላቅ ይልክላቸው ነበር። ይህ ያልተጠበቀ ዕድል ለፐርሺያ ጦር ጥሩ የእረፍትና የጦር ዝግጅት እንዲያደርግ ረዳው። ሠይፍም ከየመን የሂምያር መሳፍንት ቤተሰቦች ጋር እየተላላከ ደጋፊና ወገን ለመሰብሰብ አስቻለው። በመጀመሪያው ዙር ጦርነት፣ ንጉስ ማስሩቅና ዋህራዝ ሁለቱም ልጆቻቸውን በአዝማችነት ልከው የሁለቱም ልጆች በጦርነቱ ተገደሉ። በዚህ ጦርነት ላይ የፐርሺያዎች የቀስት ፍላጻ፣ በኢትዮጵያውያን ላይ ከፍተኛ ጉዳት አደረሰ። የኢትዮጵያ ጦር ከጦርና ጋሻ በስተቀር ቀስትን በወቅቱ ስላልታጠቀ፡ እራሱን ላልተመጣጠነ ጉዳት አጋለጠ። አበጋዙ ዋህራዝ በመቀጠል ይዘውት የመጡትን መርከቦች በማቃጠል፡ የሠራዊቱን የመሸሽ ዕድል አጨልሞ ፈጽሞ እንዲዋጋ አሰልፎ አዘጋጀው። ለወሳኙ ጦርነት፣ ንጉሥ ማስሩቅ እራሱ በዝሆን ላይ ተቀምጦ፣ ግምባሩ ላይ ሩቢ አድርጎ ወደ 100 ሺህ የሚገመት ሠራዊቱን እየመራ ለጦርነት ተሰለፈ። አንድ አይናው ዋህራዝ ቀስቱን ደግኖ የማስሩቅ ሩቢ ላይ በማነጣጠር የለቀቃት ፍላጻ በአፍታ ማስሩቅን ግምባሩን ነድላ ገደለችው። በዚህ የተሸበረው የኢትዮጵያ ጦር ተበታተኖ ለሽንፈት እንዲዳረግ ምክንያት ሆነ። 

በዚህ ጦርነት የተገባደደው የአክሱማዊያን የየመን ግዛት ሥልጣን፣ በፐርሺያዎች የበላይ አስተዳደርነት ተተክቶ ሙስሊሞች ወደ የመን እስከሚመጡ ድረስ ፀና።

## ምንጭ

**የኢትዮጵያ ባዮግራፊ መዝገብ*፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ፣ በእንግሊዘኛ የታተመ።

መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት
የላይቤሪያ ፕሬዝዳንት

ከዚህ የሚከተለው **የላይቤሪያ ሪፐብሊክ ፕሬዝዳንቶች ዝርዝር** ነው። ላይቤሪያ ስትመሠረት፣ ቢሮው ውስጥ አንድ መሪ ለሁለት ዓመት እንዲቆይ ተወስኖ ነበር። በሜይ 7 ቀን 1907 እ.ኤ.አ. ጊዜው ወደ አራት ዓመት ተራዘመ። ከ1980 እስከ 2006 እ.ኤ.አ. የቢሮው አመራር ሶስት ጊዜ በመፈንቅለ መንግሥት፣ የላይቤሪያ የእርስ በርስ ጦርነትና ሁለተኛው የላይቤሪያ የእርስ በርስ ጦርነት ምክኒያት ተቋርጦ ነበር። በአጠቃላይ 22 ፕሬዝዳንቶች 24 ጊዜ መርተዋል።

## የላይቤሪያ ፕሬዝዳንቶች ዝርዝር
ቀለሞቹ የእያንዳንዱን መሪ የፖለቲካ ፓርቲ ያመለክታሉ።

* ቢሮውን በቶሎ የለቀቁ፦
: ሀ - በመፈንቅለ መንግሥት ጊዜ ተገደሉ 
: ለ - በራሳቸው ፈቃድ የለቀቁ
: መ - በተፈጥሮአዊ ምክኒያት ሞቱ

## ነጥቦች


ፕ
መምበርቱ

thumb|200px|ሳግሞው መምበርቱ
**መምበርቱ** (መስከረም 10 ቀን 1604 ዓ.ም. የሞቱ) ፈረንሳያውያን በአካዲያ (የዛሬው ኖቫ ስኮሺያ፣ ካናዳ) መጀመርያ በሠፈሩበት ወቅት የሚግማቅ ብሔር *ሳግሞው* (አለቃ) ነበሩ። መጀመርያ የገስፑጒትክ ክፍላገር ሳግሞው ሆነው፣ በኋላ የሌሎቹ 6 ሚግማቅ ክፍላገሮች ሳግሞዎች ዋና ሳግሞው እንዲሆኑ መረጡዋቸው።  

መምበርቱ ከስሜን አሜሪካ ኗሪዎች መጀመርያ የተጠመቁት በመሆናቸው በተለይ ይታወቃሉ።  በሰኔ 20 ቀን 1602 ዓ.ም. ቄሱ አቤ ዠሴ ፍሌሼ ለመተባበር ምልክት እሳቸውን ስለ ፈረንሳይ ንጉሥ 4ኛ አንሪ ስም «አንሪ» ሰይሟቸው ከቤተሠባቸው ጋር አጠመቃቸው።  

ፈረንሳያውያን መጀመርያ በደረሱ ጊዜ በ1597 ዓ.ም. ዕድሜያቸው ከ100 አመት እንደ በለጠ ተብሎዋል። በወጣትነታቸው የፈረንሳይ ዠብደኛ ዣክ ካትዬን በ1526 ዓ.ም. ጉዞ ላይ መገኛነቱን ትዝ እንዳሉ ነገሯቸው። ፈረንሳያውያን ምሽግ በመምበርቱ አገር በፖርት ሮያል ሠርተው በ1599 ዓ.ም. ሁለት ሰዎች ብቻ ትተው ወጡ። በ1602 ዓ.ም. ወደ መምበርቱ እስከተመለሱ ድረስ እሳቸው ለምሽጉና ለ2ቱ ፈረንሳውያን ሰዎች ኅላፊና ታማኝ ነበሩ።  

ከተጠመቁ አስቀድሞ «ሳግሞው» ወይም ፖለቲካዊ መሪ ከመሆናቸው በላይ፣ መምበርቱ ደግሞ «ኦትሟን» ወይም መንፈሳዊ መሪ ሆነው ነበር፤ ነገዳቸው የሕክምናና የትንቢት ችሎታ እንደነበራቸው ያመን ነበር። በዛሬው ሜን ክፍላገር የኖረው ፓሣማኰዲ (አርሙሺኳ) ብሔር ሌላውን የሚግማቅ ሳግሞው ፓኖኒያክን በ1598 ዓ.ም. ከገደሉ በኋላ፣ መምበርቱ ሥርዓተ ቀብር ሲያካሔዱለት ፈረንሳያውያን አዩ። ቂሙን ለመበቀል፣ መምበርቱ በዘመቻ በሐምሌ 1599 ዓ.ም. 500 ጎበዞችን ወደ አርሙሺኳ መንደር ወደ ሿኮወት (የዛሬ ሳኮ፣ ሜን) መሯቸው፣ ከጠላቶቻቸውም 20፣ ከነመሪዎቻቸው ኦንመሻንና ማርሻን ገደሏቸው።

ኢያሱሳዊው ቄስ ፒዬር ቢያርድ እንደ ጻፈው፣ እንደ ሌሎች የተነጩ ሚግማቅ ወንዶች ሳይሆን፣ መምበርቱ ባለ-ጺም ነበሩ። ከሌሎቹም ትልቅ ነበሩ፣ የመቶ አመት ሽማግሌ ቢሆኑም፣ ምንም ሽበት አልነበራቸውም።  አብዛኞቹ ሳግሞዎች ከአንድ ሚስት በላይ ቢያገቡም፣ መምበርቱ ግን አንዲት ሚስት ብቻ ነበረቻቸው፤ እርሷም «ማሪ» ተብላ ተጠመቀች። የበኲር ልጃቸውም ስም መምበርቱጂች ሲሆን የጥምቀት ስም «ሉዊ መምበርቱ» ተቀበለ። ሁለተኛው ወንድ ልጅ (አክቶዲን) በጥምቀት ጊዜ አልተገኘም፤ ሦስተኛውም አክቶዲጂች «ፖል መምበርቱ» ተብሎ ተጠመቀ። ደግሞ የሴት ልጃቸው ጥምቀት ስም «ማርገሪት» ነበረ። 

አባ ቢያርድ እንደ ጻፈው፣ የመምበርቱ ልጅ አክቶዲን በብርቱ በታመመ ጊዜ፣ ለማማለጃ 2 ወይም 3 ውሾች ለመሠዋት ዝግጁ ሲሆኑ፣ ቢያርድ ግን ይህ ስህተት ነው ሲላቸው አልሠዋቸውምና ወዲያው አክቶዲን ዳነ። 

ከዚህ ትንሽ በኋላ፣ በ1603-4 ዓ.ም.፣ መምበርቱ እራሳቸው ታመሙ፤ በመስከረምም ዐረፉ። በመጨረሻ ቃላቸው፣ ልጆቻቸው በክርስትና ጸንተው እንዲተጉ አስጠነቀቋቸው። 

መደብ:ታሪክ
መደብ:መሪዎች
መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
መደብ:ካናዳ
ነጨሪኸት

thumb|200px|የነጨሪኸት ምስል
**ነጨሪኸት** (ወይም **ጆሠር**) በጥንታዊ ግብጽ የነገሠ ፈርዖን ነበረ። ሹሙ እምሖተፕ መጀመርያውን ሀረም (ፒራሚድ) በሳቃራ እንዲገነባ ያዘዘው እሱ ነበር። የዘመኑ አመታት ጊዜ ልክ ባይታወቅም ምናልባት በ2982 አክልበ. የሚያሕል ነበር። 

የሱ መቃበር ሀረም ከሁሉ አስቀድሞ የተገነባው ሀረም ሲሆን ከተደረቡ ደረጃዎች ተሠራ እንጂ እንደ ኋለኞቹ ሀረሞች ቅርጽ አልነበረም። በዚህ ወቅት በግዮን ሸለቆ የኖሩት ሕዝቦች የነገሥታትን ሕንጻዎች በግድ ይሠሩ ጀመር። 

ነጨሪኸት ደግሞ ዘመቻ በሲና አካባቢ አድርጎ፣ በዚያ በአለት በተቀረጸው ጽሕፈት የሴት ወገንና የሔሩ ወገን ምልክቶች ይታያሉ። ከነጨሪኸት በፊት የነገሡት ፈርዖኖች ፐርብሰንና ኃሠኸምዊ የሴት ወገን ምልክት ወደ አርማቸው ጨምረው ቢሆንም፣ የነጨሪኸት አርማ (ሰረኽ) ግን የሔሩ ምልክት (ጭላት) ብቻ አሳየ። 

thumb|left|200px|የተደረጀው ሀረም

መደብ:የቀድሞ ዘመን ፈርዖኖች
ሙሳ ዳዲ ካማራ

thumb|right|ሙሳ ዳዲ ካማራ
**ሙሳ ዳዲ ካማራ** 3ኛው የጊኔ ፕሬዚዳንት ነበሩ። በስልጣን ላይ ከታህሳስ 24 ቀን 2008 እስከ ጥር 15 ቀን 2010 ዓ.ም.

የወታደራዊው ጁንታ ብሔራዊ የዲሞክራሲ እና ልማት ምክር ቤት ፕሬዝዳንት ላንሳና ኮንቴ ከሞቱ በኋላ የጊኒ ሪፐብሊክ ፕሬዝዳንት መሆናቸውን አወጁ።

በረዳት-ደ-ካምፕ አቡባካር ሲዲኪ ዲያኪቴ ጭንቅላቱ ላይ ቆስሎ በሞሮኮ ከዚያም በቡርኪናፋሶ ሆስፒታል ገብቷል። ከበርካታ ሳምንታት እረፍት በኋላ ቢሮውን ሊለቅ ነው።

በስደት ለአስራ ሁለት አመታት ኖሯል ወደ ጊኒ ከመመለሱ በፊት ተይዞ በሴፕቴምበር 28 ቀን 2009 በተካሄደው የጅምላ ጭፍጨፋ ተይዞ ለፍርድ ቀረበ እና ጁላይ 31 ቀን 2024 በሰው ልጆች ላይ በፈጸሙ ወንጀሎች የሃያ አመት እስራት ተፈርዶበታል።

እ.ኤ.አ. ማርች 28፣ 2025 ሙሳ ዳዲስ ካማራ በሽግግሩ ፕሬዝደንት ማማዲ ዱምቡያ ይቅርታ ተደረገላቸው።

መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
ኦሊቨር ክሮምዌል

thumb|200px|ክሮምዌል፣ ምክር ቤቱን በሻሩበት ጊዜ

**ኦሊቨር ክሮምዌል** (ሚያዝያ 30 ቀን 1591 ዓ.ም.-መስከረም 6 ቀን 1651 ዓ.ም. የኖሩ) በንጉሥ ፋንታ የእንግሊዝ አገር ጠባቂና መሪ ነበሩ። 

የእንግሊዝ ብሔራዊ ጦርነት በጀመረበት ጊዜ (1634 ዓ.ም.) ዖሊቨር ክሮምዌል የፒዩሪታን ወገን መሪ ሆነው ነበር። በተደረገው አብዮት በንጉሡ 1 ቻርልስ ይሙት በቃ ከተፈረደባቸው ቀጥሎ (1641 ዓ.ም.) አገሩ ያለ ንጉሥ መንግስት ሆኖ የእንግሊዝ ኅብረተሠብ (*Commonwealth* ወይም የጋራ ደኅንነት) ይባል ነበር። በ1645 ዓ.ም. የክሮምዌል ማዕረግ «ጌታ ጠባቂ» ሆነ። ሆኖም እንደ ንጉሥ ያሕል ሥልጣን ነበራቸው። የፕዩሪታን ወገኖች በጽናት የሮማ ቤተክርስቲያንና ፓፓን እንደ ተቃወሙት መጠን በዚያን ዘመን የፕሮቴስታንት *ኮዝ* (ምክንያት) ተግፋፋ። ከዚህ በላይ የኤጲስቆጶሳዊ ወይም የእንግሊዝ ቤተክርስቲያን (አንግሊካን) ተቃዋሚዎች ነበሩ። 

በ1650 ዓ.ም. ክሮምዌል በድንገት ከትኩሳት ታምመው በቅርቡ ዓረፉና ልጃቸው ሪቻርድ ክሮምዌል ተከታያቸው ጌታ ጠባቂ ሆነ። ሪቻርድ ግን እንደ አባቱ ኃይለኛ መሪ አልነበረምና በጥቂት ጊዜ ውስጥ (በ1651 ዓ.ም.) ከሹመቱ ወረደ። ከአንድ አመት ችግሮች በኋላ በ1652 ዓ.ም. ንጉሣዊው ወገን ወደ ሥልጣን ተመለሰና የ1 ቻርልስ ልጅ 2 ቻርልስ ዙፋኑን ያዙ።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
የምዕራብ-ጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ

[upright=1.25|thumb|right|በ[አውሮጳ ውስጥ ያሉት ጀርመናዊ ቋንቋዎች ዛሬ በ2 ይከፋፈላሉ። እነኚህም ስሜን (ሰማያዊ) እና ምዕራብ (አረንጓዴ / ብርቱካን) ናቸው። 
]]

**የምዕራብ-ጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ** ከጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ 3 ክፍላት 1ዱ ነው። ሌሎቹ የምዕራብ-ጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ (ዛሬ የማይናገር) እና የስሜን-ጀርመናዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ናቸው።

የቤተሠቡ ዋና ቅርንጫፎችና ልሳናት የሚከተሉ ናቸው፦

*«እንግቫዮኒክ ቋንቋዎች» ፦
** አንግሎ-ፍሪዝኛ ቋንቋዎች 
*** ፍሪዝኛ
*** እንግሊዝኛ
**** ጥንታዊ እንግሊዝኛ
**** ስኮትኛ
** ዝቅተኛ ሳክስኛ
*** ነደርሳክስኛ
*«እስትቫዮኒክ ቋንቋዎች» ወይም ፍራንኮናዊ ቋንቋዎች ፦
** ሆላንድኛ
*** አፍሪካንስ
*** ቭላንደርኛ
*** ሊምቡርግኛ
*«እርሚኖኒክ ቋንቋዎች»፦
** ከፍተኛ ጀርመንኛ
*** ጀርመንኛ
**** አለማንኛ
**** ፔንስልቫኒያ ጀርመንኛ

## ደግሞ ይዩ
* [:wikt:Wiktionary:የእንግሊዝኛ ቅድመ-ታሪካዊ አመጣጥ - * [:wikt:Wiktionary:የእንግሊዝኛ ቅድመ-ታሪካዊ አመጣጥ - ሷዴሽ ዝርዝር

መደብ:ጀርመናዊ ቋንቋዎች
ብሩስ ጎልዲንግ

thumb|right|ብሩስ ጎልዲንግ

**ኦረት ብሩስ ጎልዲንግ** የጃማይካ ጠቅላይ ሚኒስትር ከመስከረም 1 ቀን 2000 ዓም እስከ 2004 ዓም ድረስ የነበሩ ሰው ናቸው።

መደብ:መሪዎች
መደብ:የጃማይካ ሰዎች
ቤስጳስያን

240px|thumb|የቤስጳስያን ምስል **ቤስጳስያን** (ሮማይስጥ፦ Titus Flavius Vespasianus /ቲቱስ ፍላዊዩስ ዌስፓሲያኑስ/) (ከ2 ዓ.ም. እስከ 71 ዓ.ም. የኖሩ) ከታህሳስ ወር 62 ዓ.ም. እስከ 71 ዓ.ም. የነገሡ የሮሜ መንግሥት ቄሣር ነበረ።

በ60 ዓ.ም. ሰዶማዊው ቄሣር ኔሮን ራሱን ከገደለ ቀጥሎ፣ የሮሜ መንግሥት በብሔራዊ ጦርነት ተያዘ። በየክፍላገሩ ሠራዊቶቹ የወደዱትን አለቃ ሾመው፣ በ1 አመት ብቻ ውስጥ የሮሜ ሴናት (ሕግ አዋሳኝ ቤት) በ4 ልዩ ልዩ ነገሥታት ላይ ዘውዱን ለመጫን ተገደደ። ይህ «የአራቱ ቄሣሮች ዓመት» ይባላል። ከነዚህም፣ መጀመርያ 3ቱ ጋልባ፣ ኦቶ እና ቬቴሊውስ ሁላቸው ሰዶማውያን አለቆች ነበሩ። በመጨረቫ ግን አንድ ቀና አለቃ ቤስጳስያን አሸነፈና ከዚያ ጀምሮ ነገሠ። 

እነዚህ ነገሥታት ሁላቸው በጣም ጨካኝ አለቆች ነበሩ። ቤስጳስያን ደግሞ ኢየሩሳሌምንና መቅደሱን በልጁ ቲቱስ እጅ በማጥፋቱ ይታወቃል። በተለይ ስለ ዳዊት የሆነ አንድ ትንቢት ፈርቶ የዳዊትን ልጆች በየአገሩ አሳደዳቸው።

መደብ:የሮሜ ሰዎች
ታላቁ አልፍሬድ

thumb|250px|የታላቁ አልፍሬድ ሐውልት በዊንቼስትር፣ እንግሊዝ

**ታላቁ አልፍሬድ** (ጥንታዊ እንግሊዝኛ፦ Ælfrēd፤ 840-892 ዓ.ም. ገደማ የኖሩ) ከ863 ዓ.ም. እስከ 892 ዓ.ም. ድረስ የዌሴክስ ንጉሥ ነበሩ። እርሳቸው መጀመርያ 'የንግሊዞች ንጉሥ' ተባሉ። 'ታላቁ' የተባሉት አገራቸውን ከዴንማርክ ከመጡት ወራሪዎችና ቫይኪንጎች ስለ ተከላከሉ ነው። 

ከዚህ በላይ የእንግሊዝ ንጉሥ አልፍሬድ ክርስቲያንና ዕጅግ የተማሩ ሊቅ ሲሆኑ አያሌው መጻሕፍት ከሮማይስጥ ወደ እንግሊዝኛ አስተረጎሙ፣ እንዲሁም የአገራቸውን ሕገ መንግሥት አሻሻሉ። ይህም ሕገ መንግሥት ወይም *[[ዶም ቦክ]]* በመጀመርያ ክፍሎቹ ከአስርቱ ቃላትና ከሕገ ሙሴ (ከኦሪት ዘጸአት 21 & 22) ተመሠረተ። ዋና ከተማቸው ዊንቼስትር፣ እንግሊዝ ነበረ። 

### ጥቅስ

«Ond for ðon ic ðē bebīode ðæt ðū dō swǣ ic gelīefe ðæt ðū wille, ðæt ðū ðē ðissa woruldðinga tō ðǣm geǣmetige; swǣ ðū oftost mæge, ðæt ðū ðone wīsdōm ðe ðē God sealde ðǣr ðǣr ðū hiene befæstan mæge, befæste. Geðenc hwelc wītu ūs ðā becōmon for ðisse worulde, ðā ðā wē hit nōhwæðer nē selfe ne lufodon, nē ēac ōðrum monnum ne lēfdon: ðone naman ānne wē lufodon ðætte wē Crīstne wǣren, ond swīðe fēawe ðā ðēawas.»

«ስለዚህ ልታደርጉት ፈቃደኛ መሆናችሁን እንደማመን ለማድረግ አዝዛችኋለሁ፣ እንደምትችሉበት ጊዜ ራሳችሁን ከዓለማዊ ነገሮች እንድትፈቱና እግዚአብሔር የሰጣችሁን ጥበብ ለማቆም በምትችሉበት እንድታቆሙት ነው። እኛ ራሳችን (ጥበብን) ምንም ሳንወድደው ወይም ለሌሎች ሰዎች ሳናወርሰው በዚሁ ዓለም ምን ያሕል መቅሠፍት እንደ ደረሰብን አስቡበት፤ ክርስቲያኖች እንደ ነበርን ስሙን ብቻ ወደድንና ዕጅግ ጥቂቶች ልማዶቹን።» -- *ኩራ ፓስቶራሊስ* (እረኛዊ እንቅብቃቤ) መቅድም

አልፍሬድ
አልፍሬድ
የመን (አገር)

**የየመን ሪፐብሊክ** በዓረቢያ ምድር ወይንም ፔኒሱላ በደቡብ ምዕራብ እስያ የምትገኝ ሀገር ስትሆን 530,000 ስኩኤር (ካሬ) ኪሎ ሜትር ስፋት እና ከ23 ሚሊዮን በላይ የሚሆን ነዋሪ አላት። ዋና ከተማዋ ሰንዓ በመባል ይጠራል። ጥንታዊቷ የመን የሳብያን መናገሻ ስትሆን ግዛቱም እስከ አሁኗ ኢትዮጵያ የሚደርስ ነበር። ብዙም ሳይቆይ በአይሁዱ ግዛት ሂሚያራት ቁጥጥር ስር ዋለች። በስድስት መቶኛ ክፍለ ዘመን እስልምና በየመን ውስጥ በአጭሩ ተንሰራፋ። የመን ከአስር ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ እስከ ሁለተኛው የአለም ጦርነት መጨረሻ ክልሎቿ በእንግሊዝ እና በኦቶማን ቱርኮች ተከፍላ ትመራ ነበር። ፕሬዝዳንት ሳላህ ስልጣን ላይ ከወጣ ጀምሮ የመን በአመፅና ተቃውሞ ታጅባለች። ይህም በሀገሪቱ ላይ ከፍተኛ የኢኮኖሚና የእድገት ቀውስ አስከትሎባታል።የመኖች በዱሮ የአቢሲኒያ ነገስታት ተገስተዋል ።

መደብ:የእስያ አገራት
ተምር

**ተምር** (ሮማይስጥ፦ *Phoenix dactylifera*) ከዘምባባ አስተኔ የሆነ የዛፍ ዝርያና ከዚሁ ዛፍ የወጣው ፍራፍሬ ነው። 

ተምር ከዛፍ የመጣ ተፈጥሮአዊ ከረሜላ ስለሚመስል፣ ከጥንት ጀምሮ በተለይ በመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ተወድቷል። 


File:Phoenix dactylifera2.jpg|የተምር ዘምባቦች - ሞሮኮ
File:Phoenix dactylifera1.jpg|የተምር ዘምባቦች - ሞሮኮ
File:Kajur.jpg|ተምር በዛፍ ላይ ሲፈራ
File:Hadrawi-Date.jpg|የተምር አይነት (ኅድራዊ)
File:Medjool-Date.jpg|የተምር አይነት (መጁል)
File:Date-seller.jpg|የተምር ሸያጭ - ኩወይት


መደብ:ፍራፍሬ
መደብ:አትክልት
ኢንስክሪፕት

**ኢንስክሪፕት** ማለት ይገኑ/ሊኑክስ ኦፕሬቲንግ ሲስተም ሶፍትዌር ነው። በኮማንድ ላይን ሲጠራ የቲክስት ፍይልን ወደ ፖስት-ስክሪፕት የሚባለው ፎርማት ቀይሮ ከፈለግን ወደ ፕሪንተር ወይንም ወደ ፍይል ሊአወጣ ይችላል።

መደብ:ኮምፒዩተር