open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
እግዚዕ

**እግዚዕ** በግዕዝ ቋንቋ ጌታ ወይም አለቃ ማለት ነው። ይህ ቃል በመጽሐፍ ቅዱስ በግሪክኛ Κύριος የሚለውን የማዕረግ ስም ለመተርጎም አገልግሏል። 

በግዕዝ "እግዚእት" ማለትም እመቤት ማለት ሲሆን "እግዚእትነ" ማለት "እመቤታችን" የሚለውን የማዕረግ አጠራር ለማመልከት ይሰራበታል። 

በዚህም መሰረት "እግዚአብሔር" የሚለው የአማርኛ / የግዕዝ ቃል ከዚህ መሰረታዊ ቃል የተገኘ ሲሆን የፈጣሪን የተጸውዖ ስም (ማለትም ይሖዋ ወይም ያህዌ የሚለውን) በመተካት በአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ትርጉሞች ውስጥ ተሰርቶበታል።

መደብ:ክርስትና
የኢትዮጵያ ካርታ 1940

ስዕል:ኢትዮጵያ ካርታ 1932 by edthomasten.jpg

መደብ: የኢትዮጵያ ካርታ
ሚያዝያ 27 አደባባይ

right|thumb|200px| ሚያዝያ 27 አደባባይ
right|thumb|200px| ሚያዝያ 27 አደባባይ

**ሚያዝያ ፳፯  አደባባይ** ወይንም **የአራት ኪሎ ሐውልት**   አዲስ አበባ ከጣሊያን አገዛዝ  በ1933 ዓ.ም.  ነጻ ስለወጣችበት ቀን ማስታወሻ የቆመ ሐውልት ነው።

መደብ: አዲስ አበባ
1 ኤሪክ

**1 ኤሪክ** በስዊድን አፈ ታሪክ የጎታውያን ንጉሥ ነበረ። በ1546 ዓ.ም. በኡፕሳላ ኤጲስ ቆጶስ በዮሓንስ ማግኑስ በታተመው የስዊድን ታሪክ መጽሐፍ እንደሚለው፣ 1 ሲጎ በስዊዶች ላይ እየነገሠ ኤሪክ በጎታውያን ነገድ ላይ ተመረጠ፤ ለ68 ዓመታት (2201-2133 ዓክልበ. ገደማ) እንደ ነገሠ ይባላል። ይህ ኤሪክ የ1 ጌጣር (ጎጉስ) ልጅ ወይም ልጅ-ልጅ ነበረ። ሕግጋትን አወጣ፤ ግዛቱንም በሩቅ አገራት አስፋፋ፤ ሰውም ገና ወደማይኖርበት ወደ «ቬታላ» (የአሁኑ ዴንማርክ) ሰፈረኞችን ሰደደ። ስለዚሁ ድርጊት ማግኑስ «የኤሪክ ዘፈን» የተባለውን ድርሰት በሮማይስጥ አሳተመ። በማግኑስ ዘንድ፣ ከኤሪክ ዘመን በኋላ ግን ጎታውያን ጣኦታትን ተከተሉ፤ ዴንማርክና ስዊዶችም ለ660 ዓመታት ያህል በፈራጆች ተገዙ።

መደብ:ስዊድን
መደብ:አፈ ታሪክ
ዛሬማ ጊዮርጊስ

**ዛሬማ ጊዮርጊይስ** ከአጽቢ ሰሜን  20 ኪሎሜትር  ላይ  ባለው የዛሬማ መንደር የሚገኝ ጥንታዊ ቤተክርስቲያን ነው።  ቤተክርስቲያኑ ሁለት ክፍል ሲኖረው፣ የመጀመሪያው ክፍል የውጨኛው ህንጻ ሲሆን በቅርብ ጊዜ ይተሰራና ውስጡ ያለውን ህንጻ የሚደብቅ ነው። ይሄው ክፍል  አጠቃላይ ስፋቱ  (13.70 mx 8.90 m) ሲሆን በሳር የተሸፈነ ጣሪያና ብዙም እንግዳ ያልሆነ ግድግዳ አለው። ሁለተኛውና በውስጥ ተደብቆ የሚገኘው  ቀደምት ቤተክርስቲያን ሲሆን የተገነባውም ከ9-13ኛው ክፍለ ዘመን ባለው ጊዜ ውስጥ ነበር።  በውጭውና በውስጡ መካከል ያለው ክፍተት እንደ ቅኔ ማህሌት  ሲያገልገል ውስጠኛው አሮጌው ቤተክርስቲያ እንደ መቅደስ ያገለግላል።  ውስጠኛው ቤተክርስቲያን እጅግ ብዙ በሆኑ ቅርጻቅርጾች ያሸበረቀና፣  ኢትዮጵያ ከሚገኙ አብያተክርስቲያናት ለየት ባለ መልኩ  ሁለት አጥቢያ  እና አጠቃላይ አቅዱ  የመስቀል ቅርጽ ያለው  ነው።  አስራሩም እንደ ደብረ ዳሞ እና ይምርሃነ ክርስቶስ፣ በግንዶችና ጥርብ ድንጋዮች ንብብር ነው።   ሆኖም ግን፣ ከነዚህ ለየት ባለ መልኩ አቋራጭ ግንድ እና የዝንጀሮ እራስ እሚባሉት የአክሱማዊ ህንጻ አሰራር ዘዴዎች በዚህ ቤተክርስቲያን አይታዩም።  ታሪክ አጥኝው ለፔጅ ክላውድ፣ ከዚህ በመነሳት የዛሬማ ጊዮርጊስን ግንባታ በደብረ ዳሞ እና ይምርሃነ ክርስቶስ መካከል ያስቀምጠዋል።


ስዕል:ዛሬማ ጊዮርጊስ ውጭ.JPG| ዛሬማ ጊዮርጊስ ከውጭ 1965 ዓ.ም.
ስዕል:ዛሬማ ጊዮርጊስ ውስጥ1.jpg|ዛሬማ ጊዮርጊስ  የውስጥ አቅድ
ስዕል:ዛሬማ ጊዮርጊስ ውስጥ አቅድ .jpg| ዛሬማ ጊዮርጊስ የውስጥ ክፍል፣ ሰሜናዊ ገጽታ
ስዕል:ዛሬማ ጊዮርጊስ ውስጣዊ አቅድ.jpg| ዛሬማ ጊዮርጊስ አጠቃላይ የውስጥ አቅድ


## ምንጮች


መደብ:ትግራይ
ግድብ

**ግድብ**  ማለት ከመሬት ስር ያለንም ሆነ ከመሬት ላይ (ሸለቆ ውስጥ) የሚፈስን ውሃ  ገድቦ ወይንም አንቆ የሚይዝና ሰው ሰራሽ ሃይቅ ለመፍጠር የሚረዳ እንቅፋት  ነው።  በጐንና በጐን የሚገኙት ሸለቆዎችም የግድቡ አካል ሲሆኑ የሃይቁን የጎንዮሽ ዳርቻዎችን ይወስናሉ። ግድብ የሚለው ቃል የግድብ አካል የሆኑ የግንባታ ክፍሎችን ማለትም እንቅፋት ፈጣሪውን አካል፣ ውሃ የታቆረበትን አካባቢ፣ ውሃውን ለመጠቀም የሚረዱ ግንባታዎችን እንዲሁም የውሃ መጠንን ለመቆጣጠር የሚረዱ ግንባታዎችን ያጠቃልላል። ግድብን ከውሃ መጠን መቆጣጠሪያ (ዊር) የሚለየው ሙሉ በሙሉ ሸለቆውን እንዲዘጋ ተደርጐ የሚገነባ በመሆኑ ነው። 
## የግድብ አገልግሎቶች
ግድቦች ለሚከተሉት አገልግሎቶች ሊውሉ ይችላሉ
*ለመጠጥ ወይም ለፋብሪካ ግብአት የሚሆን ውሃ ለማከማቸት
*የሃይል ማመንጫ አገልግሎት (ውሃ ለማጠራቀም እና የከፍታ ልዩነት ለመፍጠር)
*ለመስኖ ስራ የሚሆን ውሃ ለማከማቸት
*የጐርፍ አደጋን ለመከላከል
*የወንዝ ውሃ ከፍታን ለመጨመርና የጀልባ ወይም የመርከብ ጉዞን ለማስቻል
*ለእስፖርትና ለመዝናኛ አገልግሎት የሚውሉ ሰው ሠራሽ ሃይቆችን ለመፍጠር

## የማጠራቀም ችሎታ
የግድብን የማጠራቀም ችሎታ ግድቡ ማቆር የሚችለውን መጠን በአመት ውስጥ ወደ ግድቡ ለሚፈሰው የውሃ መጠን በማካፈል መመዘን ይቻላል። ጥሩ የማጠራቀም ችሎታ ያላቸው ግድቦች የማጠራቀም ችሎታ 1 (100%) ነው። የውሃ መጥለቅለቅ ችግርን ለመቅረፍና የወንዞችን ከፍታ ለመጨመር ለሚሠሩ ግድቦች 0.3 (30%) የማጠራቀም ችሎታ በቂ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል።

## የግድብ አይነቶች
ግድቦች በብዙ መንገድ ተሰርተው ይገኛሉ፣ ለምሳሌ በሰው ልጅ አቅድ፣ ወይንም ደግሞ እንዲሁ በተፈጥሮ ሂደት፣ አልፎ አልፎ ደግሞ በዱር አራዊት፣ ለምሳሌ በድብ ተሰርተው ይገኛሉ። ሰው ሠራሽ ግድቦች በመጠናቸው (በቁመታቸው)፣ በተሠሩበት አላማ  እና በአወቃቀራቸው ከፋፍሎ ማየት ይቻላል።  

ሰው ሠራሽ የግድብ ዓይነቶች  ከመዋቅር አንጻር፡

### ግስበት ግድብ

ግስበት ግድብ  ባለው ግዙፍነት ምክንያት የመሬት ስበትን በመጠቀም  የውሃን ሃይልና ሌሎች ጫናዎችን ተቋቁሞ የሚቆም የግድብ አይነት ነው። የድልዳሎ ግድቦችና ከብደት ያላቸው የግንብ ግድቦች ዋነኞቹ የግስበት ግድብ አይነቶች ናቸው።
#### ድልዳሎ ግድብ
የድልዳሎ ግድቦች ከአፈር እና ከድንጋይ ተደልድለው የሚሠሩ ግድቦች ናቸው። የድልዳሎ ግድቦች በክብደታቸውና ዝቅተኛ ተዳፋትነት ባላቸው ጐኖቻቸው አማካኝነት ሚዛናቸውን ይጠብቃሉ። የድልዳሎ ግድቦች መሀላቸው ወይም በውሃ አቅጣጫ ያለው ውጫዊ አካላቸው ውሃ እንዳያሰርግ ተደርገው ይገነባሉ።
##### ውጫዊ የስርገት መከላከያ
ውጫዊ የስርገት መከላከያ በሚጠራቀመው ውሃ አቅጣጫ ከግድቡ የጎን ውጫዊ አካል ላይ ከሸክላ አፈር ወይም ከአስፋልት የሚሰራ የግድቡ አካል ነው። ውጫዊ የስርገት መከላከያ በአየር መፈራረቅና በውሃ ማዕበል ምክንያት ለሚመጡ ጉዳቶች ተጋላጭ ስለሆነ ጥቅም ላይ በሚውልበት ጊዜ እነዚህን ተቃርኖዎች ግምት ውስጥ ማስገባት ያስፈልጋል።

##### ውስጣዊ የስርገት መከላከያ
ውስጣዊ የስርገት መከላከያ በግድቡ መሀል በአብዛኛው ከሸክላ አፈር የሚሠራ ሲሆን የግንባታ ስራው ከተጠናቀቀ በኋላ የእድሳት ወይም የማሻሻል ሥራ ለማድረግ በጣም ከባድ ነው። ከዚህም በተጨማሪ የውሃው ግፊት የሚያርፈው በቀጥታ በስርገት መከላከያው ላይ ስለሆነ የውሃ ግፊቱን ለመቋቋም የሚረዳው የግድቡ አካል ከስርገት መከላከያው ጀርባ ያለው የግድቡ ክፍል ብቻ ይሆናል። በዚህም ምክንያት ውጫዊ የስርገት መከላከያ ካላቸው ግድቦች ጋር ሲነፃፀር  የውስጣዊ ስርገት መከላከያ ያላቸው ግድቦች መጠን (ግዝፈት) ትልቅ ሲሆን ለግንባታ የሚያስፈልገው ቁስ መጠንም ብዛት ያለው ነው።

#### የግንብ ግድብ
የግንብ ግድቦች ከግስበት ግድቦች የሚመደቡ ሲሆን ከኮንክሪት ?? ወይም ከሲሚንቶና አሸዋ ድብልቅ (ሞርታር) በተያያዙ ድንጋዮች የሚሰሩ ናቸው። የግንብ ግድቦች ቅርፅ በአመዛኙ ሶስት ማዕዘናማ አይነት ሲሆን በውሃ በኩል ያለው ጎን ወደ ቀጥታ ያመዘነ ሆኖ ከውሃው በተቃራኒ በኩል ያለው ጐን በአንፃሩ ያጋደለ ነው። የግንብ ግድቦች የታች ስፋት ከቁመታቸው ጋር ሲነፃፀር 2 ለ 3 የሆነ ምጥጥን ሲኖረው ወደ አናታቸው ሲሄድ ስፋታቸው እየቀነሰ ሄዶ አናቱ ላይ ለመኪና መጒጒዋዣ ያህል ሊሆን የሚችል ስፋት አላቸው።

### ቅስት ግድብ

ቅስት ግድብ ከቅስት የሚሰራ ሲሆን የሚያቁረውን ውሃ ሃይል የሚቋቋመው ከቅስቱ ጉልበት የመቋቋም ባህርይ ተነስቶ ነው።

### ቅስት ግስበት ግድብ

### ባራጅ ግድብ

ብዙ በሮች ያሉት የግድብ አይነት ሲሆን በሮቹን በመክፈትና በመዝጋት በውስጡ የሚያልፍን የውሃ መጠን ለመቆጣጠር የሚያገለግል የግድብ አይነት ነው። ለመስኖ ስራ ያገልግላል።

ሰው ሠራሽ የግድብ ዓይነቶች  ከጥቅም አንጻር፡

### ኤሌክትሪክ ማመንጫ ግድብ
የኤሌክትሪክ ማመንጫ ግድቦች 19% የአለምን የኤሌክትሪክ ፍላጎት ያሟላሉ።   ታዳሽ ከሚባሉት የኤሌክትሪክ ማመንጫዎች ደግሞ 68% ይይዛሉ።

መደብ:ግድብ
እናቲቱ ማርያም

200px|right|thumb|እናቲቱ  ማሪያም 
**እናቲቱ ማሪያም**  ደብረ ታቦር፣ ጎንደር የሚገኝ ቤ/ክርስቲያን ሲሆን በ1344 ዓም እንደተመሰረት ይጠቀሳል።

መደብ :አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ደብረ ታቦር
ደረስጌ ማርያም

**ደረስጌ ማርያም**  ደባርቅ፣ ጎንደር  ውስጥ ደረስጌ (ደብረ-ስጌ ከሚለው ስም የመጣ)፣እሚባል ቦታ የሚገኝ ቤተ ክርስቲያን ነው።  በዘመነ መሳፍንት ገነው የነበሩት ደጃች ውቤ  እራሳቸውን ለማንገሥ ሲሉ የጀርመኑን  ሠዓሊ እና ሳይንቲስት ዶክተር ሺምፐር በመቅጠር  በ1840ዎቹ መጀመሪያ  ያስገነቡት ቤተክርስቲያን ነው። በኋላ ላይ ከወደፊት ዓፄ ቴዎድሮስ ጋር በዚሁ አካባቢ ጦርነት ገጥመው ስለተሸነፉ ፣ ራስ ውቤ ለስርዓተ ንግሣቸው ባሠሩት ቤተ ክርስቲያን ዓፄ ቴዎድሮስ በአቡነ ሰላማ እጅ ተቀብተው ዘውድ ጭነው ነገሡበት። ይሄውም በ1847 መሆኑ ነው። 

ስዕል:አጼ ቴዎድሮስ ንግስናቸውን ያወጁበት ሰገነት፣ስሜን ጃናሞራ፣ደረስጌ ማርያም.jpg|አጼ ቴዎድሮስ ንግስናቸውን ያወጁበት ሰገነት፣ስሜን ጃናሞራ፣ደረስጌ ማርያም



## ውጭ ማያያዣ
ካርታ

መደብ :አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ደባርቅ

መደብ :ደባርቅ
ቻርለስ ዊሊየም ኢዘንበርግ

** ቻርለስ ኢዘንበርግ**, (እ.ኤ.አ. መስከረም 5, 1806 ስቱትጋርት -- ጥቅምት 10, 1864)  የአንግሊካን ቤተክርስቲያን ቄስ የነበረና ባለፈው ዘመኑ የቆርቆሮ ብረት አንጥረኛ  የነበር ሰው ነው። ቄስ በነበረበት ዘመኑ ወደ ኢትዮጵያ እና ህንድ የተላከ ሚሲዮናዊ ሲሆን ይሄውም (እ.ኤ.አ) ከ1832-1864 መሆኑ ነው።  ኢዘንበርግ፣  ከ'34-38 በአድዋ ትግራይ የኖረ ሲሆን ከአካባቢው ቀሳውስት ጋር መግባባት ስላላሰየ ሊባረር በቅቷል። በሚቀጥለው አመት፣ 1839፣ በሸዋው ንጉስ ሣህለ ሥላሴ ግብዣ እርሱና ሌሎች ሁለት ሚስዮኖች  ሸዋ ሄዱ። ከ4 ወር ቆይታ በኋላ ኢዘንበርግ ወደ ለንደን  እንግሊዝ ተመልሶ ሄደ።

በለንደን ቆይታው ብዙ መጻህፍትን በአማርኛ ና ሌሎች የኢትዮጵያ ቋንቋዎች አሳትሟል። እነርሱም   አፋርኛ፣ኦሮምኛ (ከሉድቪግ ክራፍ የተወሰደ) እና አማርኛ መዝገበ ቃላት (1840-42)፣  የአማርኛ ሰዋሰው፣  የቤተክርስቲያን ታሪክ፣ ጂዎግራፊ፣ እና የዓለም ታሪክን ያቅፋሉ። 

ኢዘንበርግ በ1842 እንደገና ወደ ሸዋ ለመመለስ ሞክሮ ነበር፤ ሆኖም ግን ፍቃድ ስለተከለከለ ወደ ትግራይ በማምራት በዚያ እስከ 1843 ተቀመጠ። ደጃዝማች ውቤ በዚሁ አመት ከትግራይ ስለአባረሩት  ወደ ለንደን አመራ። በ1844 የአቡ ሩሚን የቆየ አማርኛ መጽሓፍ ቅዱስ ትርጓሜ በማረም ከክራፕፍ ጋር አሳተሙ።   በዚያው አመት አራቱን ወንጌሎች በትግርኛ ቋንቋ ሊያሳትም በቃ። ይህ የትግርኛ መጽሀፍ ቅዱስ በበርሊን፣ ጀርመን ይገኛል።

## ማጣቀሻ

መደብ: ቻርለስ ዊሊየም ኢዘንበርግ
መደብ: የጀርመን ሰዎች
መደብ: የአማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ኩሃ

**ኩሃ** (ወይንም **ኲሃ** ) ከመቀሌ 9 ኪሎሜትር በስተ ምስራቅ የሚገኝ  የእንደርታ ወረዳ አስተዳደር ማዕከልና ከተማ ነው ። ኩሃ የሚለው ስያሜ በአካባቢው በብዛት ከሚበቅል የህያ ዛፍ ስም የመጣ ነው  ።  የአሉላ አባ ነጋ አውሮፕላን ማረፊያ በኩሃ ከተማ አስተዳደር ግዛት ውስጥ ይገኛል። 

## የውጭ ማያያዣ
 ካርታ

## ማጣቀሻ


መደብ:እንደርታ
አሸተን ማርያም

**አሸተን ማርያም**  በአቡነ ዮሴፍ ተራራ ተራራ ሰንሰለት ከሚገኙት አራቱ የአለት ፍልፍል ቤተክርስቲያኖች አንዱ ነው።   በአሸት ተራራ ላይ የሚገኘው ይህ ቤተክርስቲያን  በዓፄ ላሊበላ ዘመን ስራው ተጀምሮ በዓፄ ነዓኩቶ ለዓብ ዘመን እንደተጠናቀቀ ይጠቀሳል።   ከሌሎቹ የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት የ1 ሰዓት ጉዞ ርቀት ላይ ይገኛል።

ወደ ገዳሙ ለመግባት መጀመሪያ በተራራው ገጽታ ላይ የተቦረቦረውን በር ማለፍ ያስፈልጋል። ከውስጥ ከገቡ በኋላ፣ የገዳሙ ህንጻ ከቀሪው አለት ተለይቶ ለብቻው የተሰራ ነው። 

## ውጭ ማያያዣ
* http://wikimapia.org/#lat=12.0165606&lon=39.0719104&z=18&l=0&m=b&v=8&search=asheten%20mariam

## ማጣቀሻ


መደብ :ነዓኩቶ ለአብ
መደብ: አቡነ ዮሴፍ ተራራ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ክሪስቶፎር ኮሎምበስ

thumb|ክሪስቶፎር ኮሎምበስ
**ክሪስቶፎር ኮሎምበስ** በሰሜን ምዕራብ ጣሊያን፣ ጀኖዋ ከተማ በ1451 እ.ኤ.አ. የተወለደ ነጋዴና አገር አሳሽ ነበር። የአረፈውም በ1506 እ.ኤ.አ. በቫላዶሊድ ስፔን ነበር። ኮሎምበስ በ14 አመቱ የባህር ጉዞ እንደጀመረ ዜና መዋዕሉ ያትታል። ይሁንና በአሁኑ ዘመን የሚታወቀው የአሜሪካን አህጉር በ1492 እ.ኤ.አ. ስለደረሰበት ነው።

የኮሎምበስ የጉዞ አላማ ቻይናንና ህንድን ከአውሮጳ ጋር የሚያገናኝ መስመር በአትላንቲክ ውቅያኖስ ላይ በማግኘት የቅመማ ቅመም እና ወርቅ ንግድ ለስፔን ነገስታት በሚያመች መልኩ እንዲካሄድ ማድርግ ነበር። በጊዜው ይህ ሃሳብ እንግዳ ነበር ምክንያቱም ቻይናና ህንድ ከአውሮጳ በስተምስራቅ እንጂ በስተ ምዕራብ አይገኙምና። 

ኮሎምበስ፣ መሬት ድቡልቡል እንደሆነች ያውቅ ነበር፤ በተረፈም ከማርኮ ፖሎ መጻሕፍት እንደተረዳ ከቻይና ምስራቅ ውቅያኖስ እንዳለ ያውቅ ነበር። ይህ ውቅያኖስ የአትላንቲክ ውቅያኖስ ነው ብሎ ኮሎምበስ በስህተት በመደምደም ነበር ጉዞ የጀመረው። ስለሆነም በአትላንቲክ ላይ ከተጓዘ በኋላ ያገኘውን የመጀመሪያውን ደረቅ መሬት ምስራቃዊ ህንድ በማለት ሰይሞታል፣ ይሄውም ባሃማስ ደሴት ሲሆን የአሜሪካ ክፍል ነው። ኮሎምበስ፣ ከዚህ በኋላ ወደ ባሃማስ፣ አሜሪካ አራት ጊዜ ጉዞ አድርጓል። በነዚህ ሁሉ ጊዜ የኮሎምበስ እምነት አዲስ አህጉር እንዳገኘ ሳይሆን ህንድን ከምዕራብ በኩል እንደደርሰበት ነበር።

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:የጣልያን ሰዎች
ታኅሣሥ ፱

**ታኅሣሥ ፱** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፺፱ነኛው  እና  የመፀው ወቅት ፸፬ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፯ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፮ ቀናት ይቀራሉ።

## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም - ንጉሠ ነገሥቱ ገነተ ልዑል ይባል የነበረውን ቤተ መንግሥት የከፍተኛ ትምህርት ማእከል እኒዲሆን ሰጥተው የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ መርቀው ከፈቱ።

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - የዛንዚባር ደሴት ነፃነቷን ከብሪታኒያ ተቀዳጀች። 

*፲፱፻፸፮ ዓ/ም - አንድ ነጥብ ስምንት ኪሎ-ግራም የሚመዝነው የመጀመሪያው የዓለም አቀፍ እግር ኳስ ማኅበር የዡልስ ሪሜ የወርቅ ዋንጫ ከብራዚል የእግር ኳስ ጥምረት ዋና መሥሪያ ቤት 
ተሰረቀ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* P.R.O., FCO 31/165300—Ethiopia: Annual Review of 1961
* http://en.wikipedia.org/wiki/December_19

መደብ:ዕለታት
የ፲፱፻፹፱ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ ጠለፋ

**ዓለማየሁ በቀለ በላይነህ** ፣ **ማትያስ ሰሎሞን በላይ **እና **ሱልጣን አሊ ሁሴን **የተባሉ ሦስት ኢትዮጵያውያን፣ ከአዲስ አበባ ተነስቶ በናይሮቢ በኩል ወደ ቦምቤይ በረራ ላይ የነበረውን የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ ቁ. ፱፻፷፩ በአየር ላይ ኅዳር ፲፬ ቀን 1989 ዓ.ም ጠለፉ።  በጠላፊዎቹም ትእዛዝ ወደ አውስትራሊያ ሲያመራ ነዳጅ በመጨረሱ ምክንያት በረራው በሕንድ ውቅያኖስ ላይ ወደምትገኘው የቆሞሮስ ደሴት ተጠግቶ ከደሴቷ ግማሽ ኪሎሜትር ውቅያኖሱ ላይ ሊያርፍ ሲሞክር የአየር ተሽከርካሪው ተሰባብሮ ፈነዳ። ከመንገደኖቹም ውስጥ፣ ጠላፊዎቹን ጨምሮ መቶ ሃያ ሦሥት ሰዎች ሕይወታቸውን አጡ። ከሞቱት መንገደኞች አንዱ፣ ኬንያዊው የፎቶ-ጋዜጠኛ ሞሐመድ አሚን ነበር።  

## ማጣቀሻ

መደብ: የኢትዮጵያ አየር መንገድ
ኤለን ጆንሰን ሰርሊፍ

**ኤለን ጆንሰን ሰርሊፍ**፣ ኅዳር 14፣ 1998 ዓ.ም. ላይ የላይቤሪያ ፕሬዝደንት በመሆን የአፍሪቃ አኅጉር የመጀመሪያዋ ሴት መሪ ናቸው። በታህሳስ 2021 ጀምስ ሰርሊፍ ከኤለን ሰርሊፍ ልጆች አንዱ ባልታወቀ ሁኔታ በላይቤሪያ በሚገኘው መኖሪያ ቤታቸው ሞቱ።

መደብ:ላይቤሪያ
መደብ:የአፍሪካ መሪዎች
ኤናናቱም

400px|thumb|የኤናናቱም ስም የተቀረጸበት ድንጋይ ጽላት
**1 ኤናናቱም** ከ2195 እስከ 2190 ዓክልበ. ድረስ ግድም የሱመር ከተማ ላጋሽ ገዢ («ኤንሲ») ነበረ። 

የኤናናቱም ወንድምና የአኩርጋል ልጅ ኤአናቱም ንጉሥ በሆነበት ዘመን ላጋሽ ሰፊ መንግሥት ይዞ ነበር። ነገር ግን ኤአናቱም በ2195 ዓክልበ. ግድም ካረፈ በኋላ ግዛቱ እንደገና በየከተማው ተከፋፈለ። ያንጊዜ የኡሩክ ንጉሥ የኤንሻኩሻና ልጅ ሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ ኒፑርንና የሱመርን ላዐላይነት ያዘ፤ ኤናናቱምም የላጋሽ አለቃ ሆነ።

የኤናናቱም ንግሥት አሹመ-ኤረን ተባለች። በኤናናቱም ዘመን የላጋሽ ጎረቤት ኡማ በአለቆቹ ኡር-ሉማ እና ኢሊ ተመርቶ ከላጋሽ ጋር ተዋጋ። ኤናናቱም ተገድለና ልጁ ኤንመተና ተከተለው። 

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ኤንመተና

**ኤንመተና** ከ2190 እስከ 2161 ዓክልበ. ድረስ ግድም የሱመር ከተማ ላጋሽ ንጉሥ ነበረ። ከአባቱ ከኤናናቱም በኋላ ለዘውዱ ተከተለው። ንግሥቱ ኒን-ሒሊሱ ተባለች። ኤንመተና ከኡሩክ ንጉሥና ከሱመር ላዕላይ አለቃ ከሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ ጋራ ስምምነት ተዋዋለ። አብረው የላጋሽን ጠላት የኡማ ንጉሶች ኡር-ሉማንና ኢሊን አሸነፉዋቸው። ከኤንመተና ዘመን አንዳንድ ቅርሶች ተገኝተዋል። ልጁም 2 ኤናናቱም ተከተለው።



መደብ:የሱመር ነገሥታት
ኢንጋይዎን

**ኢንጋይዎን** (ወይም **ኢንግዋዮን**፣ **ኢንጌዎን**) በጥንታዊ ጀርመናውያን ነገዶች መካከል አንዱ ዋና ክፍል ነበር። ስሙ በሮማውያን ታሪክ ጸሐፍት እንደ ታኪቱስና ፕሊኒ ዘንድ ይታወቃል። 

ታኪቱስ (90 ዓ.ም.) እንደሚለን፣ በጀርመናውያን «ጥንታዊ ዘፈኖች» መሠረት በጥንት ማኑስ ሶስት ልጆች ነበሩት። እነኚህም 3 ልጆች ሦስት ንዑስ-ብሔሮች ወለዱ፦
* ኢንጋይዎን (በስሜን ባሕር ላይ)
* ኢስታይዎን (በራይን ወንዝ ዙሪያ) 
* ሄርሚኖን (በውስጥ በኤልብ ወንዝ ዙሪያ) ናቸው።

በአንድ አስተያየት በኢንጋይዎን የተነገረው የቅድመ-ጀርመንኛ ቀበሌኛ የ«ኢንግቫዮኒክ ቋንቋዎች» (እንግሊዝኛ፣ ፍሪዝኛ፣ዝቅተኛ ሳክስኛ) አባት ሆነ።

ፕሊኒ (70 ዓ.ም. ግድም) እንደ ጻፈው፣ ጀመናውያን በ5 ንዑስ-ብሔሮች ተከፋፈሉ፤ እነርሱም ዋንዲሊ፣ ኢንግዋዮን፣ ኢስትዋዮን፣ ሄርሚዮን፣ እና ባስተርናይ ናቸው። በኢንግዋዮን ነገዶች መካከል ኪምብሪ፣ ቻውኪና ቴውቶን የተባሉ ጎሣዎች እንደ ኖሩ ይለናል።

በ820 ዓ.ም. ግድም *[[ሂስቶሪያ ብሪቶኑም]]* (የብሪታንያውያን ታሪክ) የሚባል መጽሐፍ ተጽፎ፣ የ«አላኑስ» ልጅ «**ኔውጊዮ**» ይባላል፤ ሦስት ልጆቹም «ዋንዳሉስ»፣ «ሳክሱስ»ና «ቦጋኑስ» ሲሆኑ ከነዚህ  ባቫሪያውያን፣ ቫንዳሎች፣ ሳክሶኖችና ጡሪንጋውያን እንደ ተወለዱ ይላል።

አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ በ1490 ዓ.ም. ባሳተመው ጽሑፍ ዘንድ፣ ቤሮሶስ ብዙ መዝገቦች አቅርቦ ነበር። በዚህ በኩል፣ የማኑስ ልጅ ኢንጋይዎን የሳርማትያ እና የጀርመን አገሮች ሦስተኛው ንጉሥ ነበር።   ኢስታይዎን ባይጠቀስም ሄርሚኖን ከኢንጋይዎን በኋላ እንደ ነገሠ ይጨምራል።

በ1513 ዓ.ም. ግድም ጀርመናዊው መምህር ዮሐንስ አቬንቲኑስ የጀርመን አገር ዜና መዋዕል አሳተመ፤ በዚህም ውስጥ እንዳለው፣ በጥንት ጀርመኖች ፕሊኒ እንደ ጻፈው በ5 ብሔሮች ተከፋፈሉ። የኢንጌዎን ነገዶች ከማኑስ ልጅና ተከታይ ንጉሥ ኢንጌዎን ተወለዱ፤ እነዚህም በስሜን ባሕር ላይ የተገኙ ሕዝቦች ቻውኪ፣ ኪምብሪ፣ ቴውቶኖች፣ ፍሪዚ፣ ሳክሶኖችና ዳኖች ነበሩ። 

በጀርመንኛ ባሳተመ ሌላ መጽሐፍ ዘንድ፣ በኢንጋይዎን ዘመን አለቃው ብሪጉስ ወይም ብሪጎ ታላቅ ከተማ በአርጽቡርግ (አሁን ቬልተንቡርግ ገዳም በኬልሃይም ጀርመን) ሠርቶ ነበር፣ እንዲሁም ብሪጋንቲዮን (ብሬገንጽ) በኮንስታንጽ ሃይቅ በኦስትሪያ ሠራ። በኋላ ብሪጉስን ወደ ኢቤሪያ የዩቤልዳን ዙፋን ለመውረስ ላከው።

አቬንቲኑስ እንደሚዘግበው፣ በኢንጌዎን ዘመን፣ የጥራክያ ንጉሥ ሊኩርጉስ ሁለት አለቆች ሞፕሱስንና ሲፒሉስን ከሳቫ ወንዝ ዙሪያ ወደ ኢንጌዎን ግዛት አባረራቸው። ከዚህ በኋላ በኢንጌዎን ልጅ ኢስቴዎን ዘመን የሊብያ አማዞኖች ንግሥት ሚሪና በወረረችበት ወቅት 2ቱ አለቆች በሳቫ ወንዝ ላይ በትልቅ ውጊያ አሸነፉአትና ተገደለች።

ኢንጌዎን ለ45 ዓመት (2190-2145 ዓክልበ. ግድም) ከነገሠ በኋላ ሞተና ልጁ (ወይም እንደ ታኪቱስ፣ ወንድሙ) ኢስቴዎን በጀርመን ዙፋን ላይ ተከተለው ይላል። 



መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ
የወልወል ጦርነት

በኦጋዴን ክልል በኢትዮጵያ እና በኢጣልያዊ ሶማልያ ያለውን ድንበር እንዲያሠምሩ የተላኩት የብሪታንያ እና የኢትዮጵያ ልዑካን በዚሁ ክልል ውስጥ ለሥራ ይዘጋጁ ነበር። በዚህ ጊዜ ‘ሙስቲ’ በሚባል የኢጣልያ መቶ ዓለቃ የሚታዘዙ ሁለት መቶ ሶማሌያዊ ወታደሮች የኢትዮጵያን ድንበር ጥሰው፤ ከሺህ በላይ የውሐ ጉድጓዶች የነበሯትን፤  በኢትዮጵያ ክልል ውስጥ ያለችውን ወልወልን ከበዋት ተገኙ። በወቅቱ የኦጋዴን ገዥ የነበሩት የፊታውራሪ ሺፈራው ወታደሮችና የኢጣልያን ወገን በሚመራው በሻለቃ ቺማሩታ ወታደሮች ለሁለት ሣምንታት ከተፋጠጡ በኋላ በኢትዮጵያና በፋሽስታዊ ኢጣልያ መካከል ለአምሥት ዓመታት የተከተለው ጦርነት ክብሪት ተጫረ።  

## ማጣቀሻ == <references/> [[መደብ: ኦጋዴን]] [[መደብ: የኢትዮጵያ ጦርነቶች]] [[መደብ: የዓፄ ኃይለ ሥላሴ ስርዓት]]
የ፷ዎቹ መኮንኖች ግድያ

thumb|right|250px| የ'''የ፷ዎቹ መኮንኖች ግድያ''' ውሳኔ
በደርግ ከፍተኛ ባለሥልጣናት ቀጥተኛ ትዕዛዝ በአጠቃላይ ፷ የቀድሞው የዘውድ ሥርዓት ባለሥልጣናት በአንድ ላይ ያለፍርድ፣ ቅዳሜ ኅዳር ፲፬ ቀን ፲፱፻፷፯ ዓ.ም. ተረሽነው ተገደሉ። እስከዚህ ድርጊት ድረስ ከየካቲት ፲፱፻፷፮ ዓ/ም ጀምሮ ያለደም ማፍሰስ ሲካሄድ የቆየውና በመስከረም ወር የቀድሞውን የዘውድ ሥርዓት ያለአንዳችም ሽብር ከሥልጣን ያወረደው አብዮት ከዚህ ኢሰብዓዊ አድራጎት በኋላ እስከ ዕድሜው ፍጻሜ ድረስ በደም የተጨማለቀ አድርጎታል። 

መደብ:ደርግ
መደብ: 1967
ወግ አጥባቂነት

**ወግ አጥባቂነት**   በህብረተሰብ ውስጥ ድንገተኛ ፈጣን ለውጥ እንዳይከሰት፣ ትውፊታዊ መዋቅሮች በአሉበት ጸንተው እንዲቀጥሉ የሚተጋ  የፖለቲካ እና ማሕበርሰብ ፍልስፍና አይነት ነው።   ምንም እንኳ ወግ አጥባቂነት ረጅም ታሪክ ቢኖረውም የዚህ አስተሳሰብ ዋና ጠበቃ ተብሎ የሚታወቀው የአየርላንድ ተወላጅ የሆነው ኤድመንድ በርክ ነበር። በርክ በፈረንሳይ አብዮት ዘመን የነበር ፈላስፋ  ሲሆን ይህን አብዮት በመቃወም በ1781 ያሳተማቸው ጽሑፎች  የወግ አጥባቂነት ርዕዮተ አለም መሰረቶች ናቸው።  

### ደግሞ ይዩ
*ለዘብተኝነት

## ተጨማሪ ንባብ
*http://am.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:MarxDictionary.pdf&page=406
ለዘብተኝነት

**ለዘብተኝነት** ግለሰባዊ ነጻነትንና ማህበረሰባዊ እኩልነትን እንደ ግብ የሚያራምድ የፖለቲካ አስተሳሰብ አይነት ነው። በለዘብተኝነት አስተሳሰብ ግለሰቦች፣ ሌሎች ግለሰቦችን እስካልጎዱ ድረስ፣ ህይወታቸውን ደስ ባላቸው መልኩ ሲመሩ ነጻነታቸውን ተቀዳጁ ይባላል። ይህን ግለሰባዊ ነጻነት መንግስት በህግ እንዲያስከበር ይገፋል። ዲሞከራሲን በመደገፍ መንግስት በነጻና የማያዳላ ምርጫ እንዲመሰረት ይሰብካል። 

### ደግሞ ይዩ
ወግ አጥባቂነት

## ተጨማሪ ንባብ
* ከኮሚኒስት አስተያየት አንጻር

መደብ:ለዘብተኝነት
ፈሊጣዊ አነጋገር የ

አንጀት ጠበሽ
*የሐናን ለወለተ ሐና
*የሰማይ ገል ስባሪ‎
*የሰማይ ስባሪ‎
*ያሰቡት አይገድም
*የምድር ጉድ
*የአብየን እከክ ወደ እምየ ልክክ
*የአፍ ዘመድ በገበያም አይገድ
*የዝሆን ጆሮ መስጠት
*የጅብ ፍቅር
*የጭቃ እሾህ

መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
የጅብ ፍቅር

**የጅብ ፍቅር** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።

## ትርጉም
*ነገሮች እስከተሳኩ ድርስ ብቻ የሚዘልቅ ፍቅር። ቀን ሲበላሽ የሚጠፋ።

መደብ:  ፈሊጣዊ አነጋገር
ፈሊጣዊ አነጋገር አ

*አልሞት ባይ ተጋዳይ
*አከምባሎ ሰበረ
*ዓይኑን ገደለ
*አደብ ገዛ
*አፌን በዳቦ
*አፌን ልሸ ቀረሁ
*አፈ ቅቤ
*አፈ ቅይድ
*አፈ ብልጥ
*ኣራስ ነብር
*አሳሩን በላ

መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
ፈርስ ለበሰ

**ፈርስ ለበሰ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
አንድ ሺህ በሬ አረደ።

መደብ :ፈሊጣዊ አነጋገር
እቲሳ ደብረ ጽላልሽ ተክለ ሃይማኖት

200px|thumb|right|እቲሳ ደብረ ጽላልሽ ተክለ ሃይማኖት

**እቲሳ ደብረ ጽላልሽ ተክለ ሃይማኖት**  አቡነ ተክለ ሃይማኖት እተወለዱበት እቲሳ፣ ቡልጋ የሚገኝ ቤተክርስቲያን ነው። 

መደብ: ቡልጋ
እናርጅ እናውጋ

**እናርጅ እናውጋ**  በምስራቅ ጎጃም የሚገኝ ወረዳ ነው።   አባይ ወንዝ ይህን ወረዳ ከደቡብ ወሎ  ይከፍለዋል።  

በዚህ ወረዳ ሁለት ከተሞች ይገኛሉ ፈለገ ብርሃን እና ከሱ የሚተልቀው ደብረ ወርቅ ናቸው።

መደብ: እናርጅ እናውጋ
ደብረ ወርቅ

**ደብረ ወርቅ**  በምስራቅ ጎጃም፣ እናርጅ እናውጋ ወረዳ ውስጥ ከሚገኙት ሁለት ከተሞች ታላቁ ነው።  በከተማው ዳርቻ የሚገኘው የደብረ ወርቅ ማርያም ቤተክርስቲያን በአካባቢው ዘንድ ታዋቂነትን  ያስገኘዋል። 

ደብረወርቅ ለመጀመሪያ ጊዜ በታሪክ ተመዝግቦ የሚገኘው ፣  ከዚሁ አካባቢ የፈለሱ  ተሳላሚዎች ፋዩም፣ግብጽ ውስጥ ዳር አል አብያድ በተሰኘ  ገዳም ስማቸውንና የመጡበትን ቦታ በቀለም ስላስመዘገቡ ነው ። ይሄውም በ ሰኔ 8፣ 222 ዓመተ ምህረት ( ሰኔ8፣ 1038 ዓ.ም.) መሆኑ ነው።   ዓፄ በእደ ማርያም  ሕዳር 12፣ 1470 በዚሁ ቦታ በሞት እንዳረፉ ይጠቀሳል ።

## ማጣቀሻ


መደብ: ጎጃም
መደብ: እናርጅ እናውጋ
ፈሊጣዊ አነጋገር መ

*መልኬ ጠፋኝ
*ምላስ መለመጥ
*ምድር ላሽ
*ምድር የለቀቀ ጠጅ
*ሞፈር ረገጠ

መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ምድር የለቀቀ ጠጅ

**ምድር የለቀቀ ጠጅ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  ጥሩና ጠንካራ ጠጅ
## ምሳሌ
: የይገባዋል ጠጅ ቤት ጠጅ ምድር የለቀቀ ነው።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ፈሊጣዊ አነጋገር ገ

*ገደ ቢስ
*ገዳዩ ባልሽ የሞተው ወንድምሽ
*ገድሎ ማንሣት
*ጉዳይ ተኳሽ
*ግምባር ገፊ
*ግንትር ፀሐይ
*ግንድ የዋጠ
*ጓያ ፊት

መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
ግንትር ፀሐይ

**ግንትር ፀሐይ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።

## ትርጉሙ
:  በጣም ሞቃታማ

## ምሳሌ
: የዛሬዋ ፀሐይ ግንትር ናት።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር መደብ :ፀሐይ
ግንድ የዋጠ

**ግንድ የዋጠ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: የማይተጣጠፍ። ግትር።
## ምሳሌ
: አበበ ግንድ የዋጠ መስሎ ቆሟል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ልብ ገዛ

**ልብ ገዛ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  እራስን መቆጣጠር

## ምሳሌ
: እከሊት ልብ ገዝታለች፣ እንደ ድሮው አትበጠብጥም።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
አደብ ገዛ

**አደብ ገዛ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ጥሩ ባህርይ አሳየ
## ምሳሌ
: አለሙ አደብ ገዝቷል፣ እንደ ድሮው መጥፎ አይናገርም።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ጓያ ፊት

**ጓያ ፊት** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  የታመመ የሚመስል የነጣ ፊት
## ምሳሌ
: አለሙ ምነው ጓያ ፊት ሆነ? ታሟል መሰል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ገደ ቢስ

**ገደ ቢስ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ገድ  ማለት እድል ሲሆን ቢስ ማለት የሌለው ማለት ነው።
## ምሳሌ
: እገሌ ገደ ቢስ ነው። ሁልጊዜ ገንዘቡን ያጣል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
የምድር ጉድ

**የምድር አጫዋች ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።ትርጉሙም አጭር ወይም በተለምዶ ቁመቱ ያጠረ ሰው ማለት ነው።

## ትርጉሙ
:  በጣም አጭር ሰው
## ምሳሌ
: አለሙ የምድር ጉድ ነው። ቁመቱ 1.40 እንኳን አይሞላም።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ገድሎ ማንሣት

**ገድሎ ማንሣት** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  ከሰደቡ በኋላ እንደገና ማሞገስ

## ምሳሌ
: አለሚቱ ገድሎ ማንሳት ትችልበታለች።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ዓይኑን ገደለ

**ዓይኑን ገደለ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: አንድ ዓይንን መጨፈን
## ምሳሌ
: መሰረት ዓይኗን ገድላ አየችኝ።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
አልሞት ባይ ተጋዳይ

**አልሞት ባይ ተጋዳይ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  እራሱን ለመከላከል የሚታገል ሰው

## ምሳሌ
: አለሙ ማጥቃት እምቢ ሲለው አልሞት ባይ ተጋዳይ ሆነ።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ጉዳይ ተኳሽ

**ጉዳይ ተኳሽ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ጉዳይ አስፈጻሚ
## ምሳሌ
: አየለ ጉዳይ ተኳሽ ስለሆነ ሁሉም ሰው ስራ ለሱ ይሰጣል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ያሰቡት አይገድም

**ያሰቡት አይገድም** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ስለ ታሰበ ብቻ አይሆንም።
## ምሳሌ
:ቀኑን ሙሉ ብታወጣ ብታወርድ ያስበከው አይገድም።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
የአፍ ዘመድ በገበያም አይገድ

**የአፍ ዘመድ በገበያም አይገድ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  የውሸት ከንፈር መጠጣ  በቀላሉ ከየትም ይገኛል

## ምሳሌ
:
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ፈሊጣዊ አነጋገር ሰ

መሀል ሰፋሪ
*ሰምና ፈትል
*ሰም ለበስ
*ሰርጉን ምላሽ ትለኛለህ
*ሰርጉን ተዝካር ትለኛለህ
*ስምህን ቄስ ይጥራው
*ሳለ አይሰጥ‎
*ሰጎ ገባ‎
*ስንዝር ሲሰጡት ጋት‎
*ሰኔና ሰኞ
*ሰንኮፍ ዞፉ‎
*ሰንኮፉ አልወጣ
*ሰው ሆነ

መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰማይ አንጎደጎደ

**ሰማይ አንጎደጎደ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ነጎድጓድ ተሰማ
## ታሞ ከመማቀቅ አስቀድሞ መጠንቀቅ
:ሊዘንብ ነው መሰል ሰማዩ አንጎድገደ።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ፈሊጣዊ አነጋገር ወ

*ወምበር ገፍ
*ውርድ ከራሴ
*ውሻ አይበላሽ ጥል
*ወትሮ ሃጅ

መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
ወምበር ገፍ

**ወምበር ገፍ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ተቀያሪ ድባቴ

## ምሳሌ
:ቁጥር 5 የቁጥር 10 ወምበር ገፍ ነው።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ግምባር ገፊ

**ግምባር ገፊ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: የፀጉሩ ማህከል ከግምባሩ ላይ ያለ። በተለምዶ እድለ ቢስ ተደርጎ የሚቆጠር
## ምሳሌ
: ማሞ ግምባረ ገፊ ነው ጸጉሩ።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ውሻ አይበላሽ ጥል

**ውሻ አይበላሽ ጥል** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ያመረረ ጥል።
## ምሳሌ
: የአለሙና የአበበ ጥል ውሻ አይበላሽ ነው። ሊጋደሉ ድርሰዋል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ስምህን ቄስ ይጥራው

**ስምህን ቄስ ይጥራው** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: እርግማን። ሙት። ስትሞት ቄስ ስምህን ይጥራው።
## ምሳሌ
:አንተ ደደብ ስምህን ቄስ ይትራው
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ዋሻ ቅዱስ ሚካኤል

ዋሻ ቅዱስ ሚካኤል ፣ እቲሳ  ቡልጋ ውስጥ የሚገኝ የዓለት ፍልፍል ቤተክርስቲያን ነው ።


ከፍልፍል ድንጋይ ቤተክርስቲያኖችን መሥራት ኢትዮጵያ ለዓለም ያስተዋወቀችው ቴክኖሎጂ መሆኑ እንዳንረሳ ጠንቅቆ ማወቅ ያስፈልጋል ። 

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ቡልጋ

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
አድባር

**አድባር**  የማይታዩ መናፍስት አይነት ሲሆን   ከቦታ ጋር ተያይዞ የሚገኝ የመንፈስ አይነት ነው።  አድባር፣ ጥሩም ሆነ መጥፎ እንዲሁ ሴትም ሆነ ወንድ ሊሆን ይችላል።  አንድ ቦታ በጥሩ ሁኔታ ሲገኝ አድባሩ ጥሩ ይሰራል ይባላል ሆኖም በአካባቢው በሽታ እና  ችጋር ከበዛ፣ ቦታው መጥፎ አድባር አለው ይባላል።

## ማጣቀሻ

መደብ: መንፈስ
መደብ:  የአዕምሮ በሽታ
ቆሌ

**ቆሌ** የአድባር አይነት ሆኖ ግን በአድባር ስር የሚንቀሳቀስ ዝቅተኛ መንፈስ ነው ።

## ማጣቀሻ

መደብ:መንፈስ
መደብ:የአዕምሮ በሽታ
አዋይ

**አዋይ**   ከቤት ጋር በብዛት የሚያያዝ የመንፈስ አይነት ነው። ከቦታም ጋር ሊያያዝ ይችላል። ሴትም ሆነ ወንድሊሆን ይችላል።  አንድ አንድ የኢትዮጵያ ሰዎች ለቤቱ አዋይ በማለት ምግብ በባዶ ጠረጴዛ ላይ ሲተው ይስተዋላሉ ።

## ማጣቀሻ

መደብ: መንፈስ
መደብ:  የአዕምሮ በሽታ
አዳዲስ ቀልድ

```
በቅርቡ አንድ ሰዉ ይታሰራሉ ከዚያም አንዱ ለጓደኛዉ “አንተ እገሌ እኮ ታሰረ” ይለዋል። 
“እንዴ ምን አድርጎ አሰሩት” ይለዋል
“ሰርቆ ነዋ”
“ሰርቆ አይ ልክስክስ በደንብ አልሰረቀም ማለት ነዉ”
“ምን ማለትህ ነዉ ይህን ስትል አልገባኝም”
“ይህ እንዴት አይገባህም በደንብ ቢሰርቅማ ፓርላማ ይገባ ነበራ”
የወያኔ ሴኮሪቲ
-“በስብሰባችሁ ላይ የእኛ ሁለት ሰዎች ይገኛሉ”
-“ሁለት ብቻ?”
-“አዎን ሁለት ይበቃሉ የምትናገረዉን ይመዘግባሉ”
-“ለመጽሐፍ እንዳይቸገሩ ቀስብዬ እናገራለሁ”
አንድ ዳኛ
አንድ ዳኛ ለቀረበላቸዉ ክስ ምስክሮችን አዳምጠዉ የቀረቡትን መረጃወች አመሳክረዉ በሕጉመሰረት ፍርዳቸዉን ከሰጡ በሁዋላ። ወደ ቢሯቸዉ ገብተዉ በሳቅ ይንፈቀፈቃሉ። 
ከዚያም ባልተለመደዉ ሁኔታቸዉ በጉዳዩ የተደነቀዉ ጓደኛቸዉ ምን እንደዚህ የሚያስቅ ነገር አጋጠመህ ይላቸዋል። 
ዳኛዉም እንደምንም ሳቃቸዉን እየተቆጣጠሩ ዛሬ ያጋጠመኝ ክስና ሃያ ዓመት የፈረድሁበት ተከሳሽ ተናገረ ተብሎ የተከሰሰበት ተገቢ ያልሆነ ቀልድ እንዴት አይነት 
የሚያስቅ ቀልድ መሰለህ ቀልዱን ይነግረኛል ብለህ ግን አትጠብቅ አንተ መቼም መንገርም እንደሚያስቀጣ ሕጉን በደንብ ታዉቃለህ አሉት።
	ሁለት እስረኞች በቃሊቲ
-አንተን ስንት ፈረዱብህ
-ሃያ ዓመት ፈረዱብኝ
-የእኔም ሃያ ዓመት ነዉ። ለምንድን ነዉ ሃያ ዓመት የፈረዱብህ።
-ምንም አላደረግሁም ዝም ብለዉ ነዉ።
-አትዋሽ ምንም ላላደረገማ አስር ዓመት ነዉ የሚፈርዱት።
	የሐብታሙ ሰዉ ዘመድ
አንድ በዉጭ አገር የሚኖር ትዉልደ ኢትዮጵያዊ ሚሊዮነር አይናቸዉን ይታወራሉ። በአገር ቤት ለሚኖረዉ ዘመዳቸዉ ወደ ሚኖሩበት አገር ሄዶ እንዲረዳቸዉ ጥሪ ያደርጉለታል። 
እሱም ለመሄድ ፕሮስስ ይጀምራል የወያኔ ባለስልጣናት ለምንና ወዴት ለመሄድና እንደሚዘጋጅ ይደርሱበትና አስጠርተዉ ይጠይቁታል። እሱም ሁኔታዉን ያስረዳቸዋል። 
ከዚያም ለምን ዘመድህ ከዚያ ያላቸዉን ድርጅታቸዉን ሽጠዉ ገንዘባቸዉን ወደዚህ አዛዉረዉ ከዚህ አገራቸዉ ገብተዉ በሰላም አይኖሩም። እኛም በመንግስት በኩል የሚያስፈልገዉን ሁሉ 
ከዚህ እናዘጋጅላቸዋለን። ለምን ይህን ለዘመድህ አትጽፍላቸዉም አታስረዳቸዉም ይሉታል። ሰዉየዉም ወንድሞቼ የተናገርሁት የገባችሁ አይመስለኝም።
 ዘመዴ እኮ አይኑን ታወረ እንጅ መቼ አበደ አልሁኝ አሏቸዉ ይባላል
	አንድ የኢሕአድግ ታጋይ
አንድ የኢሕአድግ ታጋይ ሥራዬንም አካባቢዬንም እለቃላሁ በማለት ማመልከቻ ለአለቃዉ ያቀርባል። አለቃዉም ያስጠሩትና ምነዉ አንተ በጣም ጥሩ ታጋያችን ነህ፣ 
ታማኛችንም ነህ ደመወዝም እንጨምርልሃለን፣ እድገትም እናደርግልሃለን ለምን ነዉ ሥራ ለቀህ የምትሄደዉ ይሉታል። 
“ጌታዬ ጎረቤቶቸና የሚቀርቡኝ ሰወች ሁሉ የወያኔ ስራት ማለቂያዉ ተቃርቧል አሁን ብትለቅ ይሻልሃል ያለዚያ ዋጋህን ታገኛለህ እያሉ ይዝቱብኛል ስለዚህ ለቅቄላቸዉ እሄዳለሁ።”  
አለቃዉም ሊአረጋጉት “የወያኔ ሥራት መቼም ማለቂያ የለዉም አትፍራ” ይሉታል 
“እሱም እንግዲያዉስ ሌላዉ ምክንያት ነዉ ጌታዬ!” አላቸዉ
{ምንጭ እኔ እራሴ አበጄ}
```


መደብ: ቀልድ
ቡዳ

:*ለቡዲስም መሥራች፣ [[ጎታማ ቡዳ]] ይዩ።*
** ቡዳ**    ማለት በዓይኑ በማየት ብቻ ሰዎች ላይ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል ተብሎ የሚታመንበት መንፈስ ወይንም ሰው ነው። ይሄ አይነት እምነት በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኝ ሲሆን ለአነሳሱም ከዛር መንፈስ ጋር ተመሳሳይ አፈ-ታሪክ አለው።

## የቡዳ አፈ-ታሪክ
የቡዳን  አመጣጥ የሰውን ልጅ አጥኝው (አንትሮፖሎጅስት)  ሬምኒክ መዝግቦት ይገኛል።  እንደ አፈ ታሪኩ አገላለጽ፣ አዳም እና ሔዋን ከገነት ከተባረሩ በኋላ 30  ልጆች የነበሯቸው ሲሆን አንድ ቀን እግዚአብሔር  ሔዋን ልጆቿን እንድታአየው ጠየቃት። እርሷ ግን  በመፍራት 15ቶቹን እና ቆንጆ የሆኑትን ልጆቿን በዋሻ ደብቃ 15ቱን ብቻ ለእግዚአብሔር አሳዩ።  እግዚአብሔርም  በውሸቷና በአለመታዘዟ በማዘን ዋሻው ውስጥ ያሉት 15ቹ  ልጆች  የተረገሙና መጥፎ እንዲሆኑ ተራገመ።  አንድ አንዶቹ ልጆች ግን እግዚአብሔርን ይቅርታ ጠየቁ።  አምላክም በመራራት ገሚሶቹን ቀበሮ፣ ጥንቸል ወዘተ አደረጋቸው።  ገሚሶቹን ደግሞ  ሰው እንደሆኑ ትቶ ግን የሰይጣን መልዕክተኛ እንደሆኑ እንዲቀጥሉ አደረገ።  እኒህ እንግዲህ  የቡዳ ሰዎች  የቀደሙ ወላጆች ናቸው። ሬምኒክ የመዘገበው አፈ ታሪክ ሰፊ እምነት አይደለምና አብዛኞቹ ሰምተውት አያውቁም። በአንዳንድ ሥፍራ ብቻ የሚታመን ሊሆን ይችላል። 

በመጽሐፍ ቅዱስ አስተያየት ስለዚህ ትምህርት አንዳችም አይገኝም። እንኳን «ዛር» ወይም «ቡዳ» የሚሉት ቃላት በመጽሐፍ ቅዱስ በፍጹም አይገኙም። ሆኖም የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ይህን ትንሽ ይመስላል።  በመጽሐፈ ኩፋሌና ሌሎች መጻሕፍት መሠረት፣ የአዳምና የሕይዋን ልጅ ቃየል ወንድሙን አቤልን ከገደለው በኋለ ከእኅቱ ጋራ ተባረረ።  የቃየል ልጆች በዘመናት ላይ እጅግ በደለኞች ሆኑ። የአዳምና ሕይዋን ሌላ ልጅ ሴት ግን ጻድቃን ልጆች ወለደ፤ የእግዚአብሔርም ልጆች ተባሉ። ሴት እራሱ ከሞተ በኋላ ልጆቹ አመጸኞች ሆኑ፣ የእግዚአብሔርን ትዕዛዝ ንቀው ወደ ቃየል ልጆች ወረዱና ከነርሱ ጋር ተደባለቁ፤ አብረው ክፉ ልጆች (ናፊል) ወለዱ። እግዚአብሔር ማየ አይኅ ያመጣው ስለዚህ ነው ይባላል። ከሰው ልጆች ኖህና ቤተሠቡ ብቻ አመለጡ፤ ዳሩ ግን በጥፋት ውኃው የጠፉት ክፉ ሰዎች አስማተኞች ስለ ነበሩ፣ የኖህን ልጆች በፈተና ለማታለል እስከ ፍርድ ቀን ድረስ አጋንንት ሆነው እንዲቆዩ እግዚአብሔርን ለመኑት። እግዚአብሔርም በምኅረቱ እንግዲህ 10 ከመቶ (አንድ አሥረኛ) ያለ ሰውነቶች ክፉ መናፍስት ብቻ ሆነው የሚሰሙዋቸውን ሰነፎች ለማታለል እስከ ዕለተ ደይን ድረስ እንዲቆዩ ፈቀዳቸው። (ኩፋሌ 10፡3-7)

አንድ ሰው በፈራ ጊዜ፣ በደነገጠ ጊዜ  በቡዳ የመበላት  ዕድሉ ከፍተኛ ሆነ ተብሎ በዚሁ ነገር በሚያምኑ ሰዎች ይገለጻል።  ቡዳ በሶስት አይነት መንገድ ሰውን ይበላል ተብሎ ይታመናል፣ ይሄውም ወደ ጅብነት በመቀየር፣ የአትክል ስር በመጠመዘዝ እና  በቡዳ ዓይን በመመልከት ናቸው ። 

በዚሁ ባህል መሰረት አንድ ሰው በቡዳ ሲበላ በ4 አይነት መንገድ መድሃኒት ይፈለግለታል። አንደኛው  ደብተራዎች ሲጸልዩለትና በጸበል ውሃ ሲረጩት ነው። ሁለተኛው ወደ ቃልቻ ቤት በመሄድ  የቡዳውን መንፈስ በዛር መንፈስ በመተካት ነው። ሦስተኛው የኩበት  ጭስ በማጨስ ሲሆን። አራተኛው ደግሞ  በይውን ቡዳ  ይዞ በማምጣት የጋለ መጥረቢያ ላይ ምራቁን እንዲተፋ በማድረግ ናቸው።

## ማጣቀሻ

መደብ: መንፈስ
መደብ:  የአዕምሮ በሽታ
ዛር

[200px|thumb|right| ባለ ዛር ሴት የ[ዶሮ መስዋዕት ስታቀርብ -- ግብጽ አገር]]
**ዛር**   በምስራቅ አፍሪካ፣ በተለይ በኢትዮጵያና ሱዳን አካባቢ  የተለመደ የመንፈሶች ስብስብ እና በዚህ ስብስብ ዙሪያ ያለ  ዕምነትና ተግባር ነው።  በተመሳሳይ መልኩ የዛር እምነት የግሪክ እና ሮሜ ወረራ ሰለባ ባልሆኑት የግብጽ ክፍሎች፣ በተለይ በደቡባዊ ግብጽ የሚዘወተር  ነው። ከዚህ በተረፈ የዛር እምነት በጅቡቲ፣ ኤርትራ፣ ሶማሊያ፣ ደቡብና ደቡብ ምዕራብ ኢራን ድረስ የዛር እምነት፣ በብዙ  ዓይነት ሃይማኖት ተከታዮች ዘንድ ሲሰራበት ይታያል፡፡  ኢትዮጵያ ውስጥ፣ ዛር፣ ለሚያምኑት ሰዎች፣ የማይታይ ግን  የወደፊቱን ማየት የሚችል፣ የዓለምን ችግር ሊፈታ እስኪችል ሃይል ያለው፣ ከስጋ ደዌ በሽታዎች ውጭ ማናቸውንም  በሽታዎች ማዳን የሚችል፣ በአንጻሩ ደግሞ የማያከብሩትን ሰዎች መጉዳት፣ መግደልና ማጥፋት የሚችል መንፈስ ነው። 

## የአእምሮ በሽታ
ሆኖም ግን ይህ የዛር መንፈስ ብዙ ጊዜ የሚታየው በድሃውና በተጨቆነው የህብረተሰብ ክፍል ነው። ተመራማሪዎች ከዚህ ተነስተው የዛር መንፈስ የሚመጣው ከመጨቆን፣  ክበታችነት ስሜት፣ እንዲሁም የፍላጎት አለሟሟላት ከሚፈጥረው የአእምሮ ቀውስ ነው። ስለሆነም   ኢትዮጵያ ውስጥ ሴቶች አብዛኛውን ጊዜ  በዚሁ በሽታ ሲጠቁ ይታያሉ። ደቡባዊ ግብጽም ውስጥ ሴቶች ለዛር የበለጠ ተጠቂ እንደሆኑ ይጠቀሳል።  እስራኤል አገር ያሉ ሃኪሞች የዛር በሽታን ከሳይንስ አንጻር በቀላሉ ሊያክሙት እንደቻሉ  ጥናታቸው ያስረዳል ። በእስራኤል አገር  የሴቶች መብት የመከበር ሁኔታ ሲታይ በዛር የሚጠቁ ኢትዮጵያውያን እንደቀደሞው አብዛኞቹ ሴት ከመሆን ይልቅ ወንዶቹም ሴቶቹም እኩል የመጠቃት ሁኔታ አሳይተዋል።

## ዛር በባለ-ዛሮች እይታ
የዛር አመጣጥ አፈ ታሪክን አጥኝው ራይደልፍ ሞላቨር መዝግቦት ይገኛል።  እንደ አፈ ታሪኩ አገላለጽ፣ አዳም እና ሔዋን ከገነት ከተባረሩ በኋላ 30 ጥንድ ልጆች የነበሯቸው ሲሆን አንድ ቀን እግዚአብሔር ሊጠይቃቸው ሲመጣ 15ቶቹን እና ቆንጆ የሆኑትን ልጆቻቸውን በዋሻ ደብቀው 15ቱን ጥንድ ብቻ ለእግዚአብሔር አሳዩ።  እግዚአብሔርም በማዘን ዋሻው ውስጥ ያሉት 30ዎቹ ቆንጆ ልጆች እስከ ዘላለሙ እማይታዩ  ይሁኑ ብሎ ተራገመ።  እኒህ እንግዲህ የዛር መንፈስ ወይንም ዛር ሆኑ። 

እንደ አፈ ታሪኩ እንግዲህ ዛሮች  የሰው አይነቶች እንጂ አጋንንቶች አይደሉም።  እንደሰው ሁሉ፣ ገሚሶቹ ዛሮች ጥሩ ሲሆኑ ገሚሶቹ ደግሞ መጥፎ ናቸው። የዛር አለቆች እርስ በርሳቸው ሲዋለዱ ሃይለኛ ዛር ሲወልዱ ዛሮችና የዛር አሽከሮቻቸው ሲዋለዱ ደግሞ የዛር ውላጅ ይፈጥራሉ፡፡ በአፈ ታሪኩ መሰረት እነዚህ የዛር ውላጆች ሃይላቸው አነስተኛ ነው ማለት ነው። ዛር ጠሪዎች (ጀብጃቢዎች) ዛሮችን በስማቸው ሊያውቁዋቸው ይችላሉ፤ ከነዚህ ስሞች ውስጥ ሰይፉ ጨንገር፣ ጠቋር፣ ግራኝ፣ አንበሶ፣ ከድር... ይጠቀሳሉ ። ሰይፉ ጨንገር የዛሮች ሁሉ የበላይ አለቃ ነው። 

አፈ ታሪኩ የዛርን ወደኢትዮጵያ መምጣት  በዓፄ ካሌብ ዘመን ያደርገዋል። ዓፄ ካሌብ   ስልጣናቸውን ሲለቁ ዓፄ ገብረ መስቀልን  የሚታየው አለም ንጉስ አርገው ሾሙ።  የገብረ መስቀልን ወንድም ወልደ እስራኤልን ደግሞ የማይታየው አለም (የዛሩ አለም)  መሪ አድርገው ሾሙ።  ወለተ እስራኤል እንግዲህ እስካሁን ዘመን የመንፈሳዊው አለም ገዢ ነው ።
## በተጨማሪም ተመልከት
* የአሜሪካ ሊበራሪያን ፓርቲ
* የፖለቲካ ጭቆና
* ፑቲኒዝም

## ማጣቀሻ

መደብ: መንፈስ
መደብ:  የአዕምሮ በሽታ
ፈሊጣዊ አነጋገር ሀ

*ሁለት ልብ
*ሁለት ምላስ
*ሐረግ መምዘዝ
*ሀብቷ ቀና 
*የሐናን ለወለተ ሐና
*ሀይ አለች

*ሕግ ገባ

መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
ሐረግ መምዘዝ

**ሐረግ መምዘዝ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ዘር መቁጠር
## ምሳሌ
: አቶ እግሌ ሐረግ መዘው መሬት  ከፈሉ።
መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
ሀይ አለች

**[[0701465807]] አለች** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  እንስሳዎችን እንዲንቀሳቀሱ ማድረግ፣ ማዘዝ።

## ምሳሌ
: የቡቃያውን ጤፍ፣  ወፍ እየበላው፣ 
: ሀይ በይ ድምቡሎ፣  ነውርም ያለው።
እሺ! በይ ድምቡሉ ነውርም  የለው።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ወትሮ ሃጅ

**ወትሮ ሃጅ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: እሄዳለሁ ብሎ ግን የማይሔድ
አያዎ ዘይቤ

## ምሳሌ
: አበበ ወትሮ ሃጅ ነው። እሄዳለው ካለ ስንት ቀኑ ግን አሁንም አለ።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ሀብቷ ቀና

**እምብርቱን የተተኮሰ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
ሀብቷ ቀና

## ምሳሌ
:
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
የሐናን ለወለተ ሐና

**የሐናን ለወለተ ሐና** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: የአብየን እከክ ወደ እምየ ልክክ። በማያገባው ሰው ላይ ማላከክ።

## ምሳሌ
:
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
የአብየን እከክ ወደ እምየ ልክክ

**የአብየን እከክ ወደ እምየ ልክክ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:  ያጠፋውን ትቶ ያላጠፋው ሰው ላይ ነገር ማላከክ።
## ምሳሌ
:
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሁለት ልብ

**ሁለት ልብ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ማመንታት፣ ሁለት ሃሳብ መሆን።  መወሰን አለመቻል።
## ምሳሌ
: አበበ ለመሄድም ሆነ ለመቅረት ሊዎስን አልቻለም። ሁለት ልብ ነው።
መደብ :ፈሊጣዊ አነጋገር
ሁለት ምላስ

**ሁለት ፀጉር** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ውሸት መዋሸት።
## ምሳሌ
: አለሙን አላምነውም፣ ሁለት ምላስ ነው።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ሕግ ገባ

## ትርጉሙ
: በተክሊል አገባ
## ምሳሌ
: አለሙ ሕግ ገባ።
: ሚስት አገባ። ትዳር ያዘ።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ላም አንገት

**ላም አንገት** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  ፈሪ
## ምሳሌ
:  
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ከቁንጫ ለምድ ማውጣት

**ከቁንጫ ለምድ ማውጣት** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:  ፀጉር ሰንጣቂ፣  በሰወች ስራ ትንሿን ስህተት ፈልጎ የሚያገኝ።
## ምሳሌ
:  ከአበበ  ከቁንጫ ለምድ ስለሚያወጣ ከሰው ጋር አይግባባም።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ፀጉር መሰንጠቅ

**ፀጉር መሰንጠቅ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።

## ትርጉሙ
:  ሁሉን ነገር እየነቀሱ እያወጡ ስህተት መፈለግ።  መጨረሻ የሌለው የቃላት ምርምር።
## ምሳሌ
: አበበ ፀጉር መሰንጠቅ፣ከቁንጫ ለምድ ማውጣት ይወዳል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ምላስ መለመጥ

**ምላስ መለመጥ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
:   የውስጥ መጥፎ ሃሳብን ደብቆ በምላስ ጥሩ ነገር ማውራት።
## ምሳሌ
:  አለሙ  ምላሱን ለምጦ ከድሮ ጠላቱ ጋር ያወራል።
መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ከምላስ ፀጉር ተነቀለ

**ከምላስ ፀጉር ተነቀለ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: በአንድ ነገር ላይ ስህተት ተገኘ
## ምሳሌ
: ይሄ ባይሆን ከምላሴ ፀጉር ይነቀል

መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
ምድር ላሽ

**ምድር ላሽ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
: ከመጠን በላይ የሚያሞግስ። 
## ምሳሌ
:  ማሞ ለበላይ አለቆቹ ምድር ይልሳል።

መደብ : ፈሊጣዊ አነጋገር
መልኬ ጠፋኝ

**መልኬ ጠፋኝ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: ፊቷን ቶሎ ቶሎ መስታውት ላይ የምታይ ሴት
## ምሳሌ
: አለሚቱ መልኬ ጠፋኝ ናት
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
በማር የተለወሰ መርዝ

**በማር የተለወሰ መርዝ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: የጭቃ እሾህ፣ በጥሩ ንግግር ውስጥ መጥፎውንም አብሮ ማስኬድ።
## ምሳሌ
: ሰብለ የተናገረቸው በማር የተለወሰ መርዝ ነው። ሲገባህ ያን ጊዜ ያናድድሃል።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
የጭቃ እሾህ

**የጭቃ እሾህ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: በማር የተለወሰ መርዝ፣ ላይ ላዩ የማያስታውቅ ግን ውስጡ የሚጎዳ ንግግር ወይንም ድርጊት
## ምሳሌ
: ወይዘሮ ብርቄ የጭቃ እሾህ ንግግር ትችልበታለች።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰምና ፈትል

**ሀብቷ ቀና** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።

## ትርጉም
: ተስማማ፣ ስምም ሆነ
ልኡል

## ምሳሌ
:እረኛውና ውሻው ሰምና ፈትል ሆኑ።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰም ለበስ

**ሰም ለበስ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
፡ በማር የተለወሰ መርዝ፣   ጥሩ የተናገሩ አስመስሎ መጥፎ ነገር ማስተላለፍ፣ ወይንም በልብ መጥፎ ነገር ይዞ ግን ያን ደብቆ ማሞካሸትና ጥሩ ነገር መናገር
## ምሳሌ
: የአቶ በዛብህ ንግግር ሰም ለበስ ነው። ምንም አላምነውም።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሞፈር ረገጠ

**ሞፈር ረገጠ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: እራሱን ቻለ። ከቤተሰብ ቁጥጥር ውጭ ሆነ።
## ምሳሌ
: ደበበ ዕድሜው 18 ሲሞላ ሞፈር ረገጠ።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
የሰማይ ገል ስባሪ

**የሰማይ ገል ስባሪ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።

## ትርጉም
: በጣም ግዙፍ፣ ትልቅ፣ ግብዳ።
## ምሳሌ
:አንተነህ ከውፍረቱ የተነሳ የሰማይ ገል ስባሪ ያክላል
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰንኮፉ አልወጣም

**ሰንኮፉ አልወጣም** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
:  ቂሙ አልወጣም። ቂም ይዟል። 
## ምሳሌ
:
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰንኮፍ ዞፉ

**ሰንኮፍ ዞፉ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ከራራ
## ምሳሌ  ከራራ
:
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰጎ ገባ

**ሰጎ ገባ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
:  በድንገት ዘው ብሎ ገባ
## ምሳሌ
: አንድ ቀን በምሳ ሰዓት ጊዜ እንደለመደው ከአንድ ሰው ቤት ለመቀላወጥ  ሰገገና ከተፍ አለ።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
የሰማይ ስባሪ

**የሰማይ ስባሪ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: ግዙፍ፣ ትልቅ።
## ምሳሌ
: አለሙ ወፍሮ የሰማይ ስባሪ አክሏል።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ሳለ አይሰጥ

**ሳለ አይሰጥ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: ከላም ወይም በግ ጀርባ አጥንት ውስጥ ተደብቆ ያለ ስጋ። እያለ ግን ለማግኘት አስቸጋሪ የሆነ።
## ንፉግ ሰው( እያለው እጁን የማይዘረጋ)
:
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
የዝሆን ጆሮ መስጠት

**የዝሆን ጆሮ መስጠት** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
: መዝጋት። አለማዳመጥ

## ምሳሌ
: ሰውየው ፍሬ ከርስኪ ማውራት ሲጀምር የዝሆን ጆሮ ሰጠነው።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
ውርድ ከራሴ

ጀግንነትን የሚያሞግሱ

## ትርጉም
: ሃላፊነት የለብኝም። ጥፋት አላጠፋሁም። የራስህ ጥፋት ነው፣ የኔ አይደለም።

## ምሳሌ
: ጥሩ ጥሩ እንድትሰራ አስተምሬሃለሁ። በሌብነትና በውሸት ብትገኝ ውርድ ከራሴ።
መደብ: ፈሊጣዊ አነጋገር
አና ፍራንክ

**አና ፍራንክ** ጀርመን በምትገኘው ፍራንክፈርት ከተማ ተወልዳ ያደገች፣በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ጊዜ በሆላንድ ዋና ከተማ አምስተርዳም ትኖር የነበረች አይሁዳዊት ልጅ ነች። **አና ** ከአባቷ **ኦቶ** ፍራንክ እና ከእናቷ **አዲት** ፍራንክ እንደ ፈረንጆቹ አቆጣጠር በ1929 ዓ/ም ተወለደች።አባቷ ኦቶ ፍራንክ ትምህርት ወዳድ የቢዝነስ ሰው ነበሩ።የናዚ ጀርመን መንግስት ሆላንድን በወረራ ከተቆጣጠረ በሗላ ፣በግዛቱ ያሉ አይሁዳዊያንን እያሳደደ በማሰበር እና በማገት ወደ ለይቶ ማቆያ ካምፖች መላኩን አጠናክሮ ቀጠለ።እንደ አውሮጳዊያንን አቆጣጠር በ1942 የ**አና** ፍራንክ ቤተሰቦችም ወደ ለይቶ ማቆያ ካምፖች እንዲላኩ ትእዛዝ ወጣባቸው።በዚህ ወቅት ሙሉ ቤተሰቧ ወደ ሲዊዘርላንድ ሸሽተው ከምድር በታች በሚገኝ መደበቂያ ቦታ መኖር ጀመሩ።
በ1944 ዓ/ም ቤተሰቦቿ በተደረገባቸው ጥቆማዎች በናዚ ወታደሮች ተይዘው ለእስር ተዳረጉ።አና ፍራንክም የናዚ እስረኛ በመሆን በደረሰባት ግፍና መከራ በእስር ቤቱ የተነሳን ወረርሽኝ በሽታ መቋቋም አቅቷት በ15 አመቷ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየች። ሆኖም ግን ባለፉት አመቷ የጻፈቻቸው የግል ማስታወሻወች ዓለም አቀፍ ታዋቂነትን አትርፎላታል።

መደብ:አይሁድ
መደብ:ሆላንድ
ናኒ

**ናኒ** ወይም **ናኔ** በ*[[ሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር]]* ዘንድ ከኡሩክ ነገሥታት ቀጥሎ የሱመርን ላዕላይነት ለከተማው ለኡር ያዘው። ይህ የኡር 2ኛ ሥርወ መንግሥት መጀመርያ ንጉሥ ይባላል። 

በዝርዝሩ ላይ ለ120 (ወይም እንደ ሌላ ቅጂ ለ54) ዓመታት ነገሠ፤ እነዚህ ቁጥሮች ግን ምንም ታማኝነት የላቸውም። እንደዚያ ረጅም ዘመን እንደ ነበረው አይመስልም። ከናኒ በፊት የነበረው የኡሩክ 2ኛው ሥርወ መንግሥት መጨረሻ ንጉሥ አርጋንዴአ ሲባል፣ የአርጋንዴአ ስም ከሌላ ቅርስ ወይም ምንጭ ፈጽሞ አልተገኘምና ምናልባት ላዕላይነቱን ያልገዛ የኡሩክ ከንቲባ ብቻ ይሆናል። መጨረሻው ከሥነ ቅርስ የታወቀው የኡሩክ 2ኛ ሥርወ መንግሥት ንጉስ ሉጋል-ኪኒሼ-ዱዱ ሲሆን ናኒ ላዕላይነቱን የያዘው ከእርሱ ይመስላል።

የናኒ ስም አለዚያ የሚታወቀው *[[የቱማል ጽሑፍ]]* በተባለው ሰነድ ውስጥ ይጠቀሳል። በዚህ በኩል ናኒ የኒፑር መቅደስ እንደ ጠገነ ሲለን፣ እንግዲህ የሱመርን ላዕላይነት በውነት እንደ ያዘ ይመስላል። ልጁ መስኪአጝ-ናና ተከተለው።

|-

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ሎጋሪዝም

**ሎጋሪዝም** ማለት አንድ ቁጥር በስንት ቢነሳ ሌላን ቁጥር ሊሰጥ እንደሚችል የሚሰላበት የሒሳብ መሳሪያ ነው። በሒሳብ ቋንቋ ሎጋሪዝም እንዲህ ይጻፋል፣ \log_a b  ትርጓሜውም «የቁጥር b ሎጋሪዝምን ከመሠረት ቁጥር a አንጻር» ፈልግ ሲሆን «መሠረት ቁጥር a በስንት ቢነሳ ቁጥር b ን ይሰጣል?» ከማለት ጋር አንድ ነው። \log_a b = x\, ሆነ ማለት a^x=b\,\! ነው።

ለምሳሌ፦ 

\log_3 9 = 2\, ሲነበብ «የ 9 ሎጋሪዝም ከመሠረት 3 አንጻር ይሆናል 2» ምክንያቱም 32 = 9 ስለሆነ። 

ሎጋሪዝምን ፈልስፎ ለመጀመሪያ ጊዜ ያሳተመው ስኮትላንዳዊው ጆን ኔፐር ነበር።
## የሎጋሪዝም ጸባዮች

 = bc.

a^{\log_a |b| + \log_a |c|}= a^{\log_a |b|} \cdot a^{\log_a |c|}=|b| \cdot |c| = |b \cdot c|=bc  &nbsp;&nbsp;( bc > 0).  }} 
|- bgcolor=#ddffdd style="text-align:left;"
|style="vertical-align: middle;"|
*\log_a \frac{b}{c} = \log_a |b| - \log_a |c| \quad \left( \frac {b} {c} >0 \right)
| {a^{\log_a |c|}}= \frac   = \left | \frac {b} {c} \right |= \frac {b} {c}  &nbsp;&nbsp;( \frac {b} {c} >0)
}}

|- bgcolor=#ffdddd style="text-align:left;"
|style="vertical-align: middle;"|
*\log_a b = \frac{\log_c b }{\log_c a} 
|

|- bgcolor=#ddddff style="text-align:left;"
|style="vertical-align: middle;"|
*\log_a (b^p) = p\ \log_a |b| \quad (b^p > 0)
|
|- bgcolor=#ffdddd style="text-align:left;"
|style="vertical-align: middle;"|
*\log_a \sqrt[k\,]{x} = \log_{a^k} b = \frac {1} {k} \log_a b   
|
|
|- bgcolor=#ddffdd style="text-align:left;"
|style="vertical-align: middle;"|
* a^{log_c d}=d^{log_c a}
|
|- bgcolor=#ddddff style="text-align:left;"
|style="vertical-align: middle;"| 
|}

## ሎጋሪዝማዊ [[አስረካቢ]]
thumb|250px| የሎጋሪዝማዊ አሰረካቢ ግራፎች -- የተለያዩ ቀለሞች የተለያዩ መሰረት ያላቸውን ሎጋሪዝሞች ግራፍ ይወካላሉ

መደብ:ሎጋሪዝም
የመረጃ ኅብረተሠብ

**የመረጃ ኅብረተሠብ** ማለት ዘመናዊ የመረጃና የመገናኛ ቴክኖዎሎጂ አይነተኛ ሚና የሚጫወትበት ኅብረተሠብ ነው። በዚሁ ኅብረተሠብ ውስጥ በምጣኔ ሀብት ረገድ የተነገደው ሸቀጣሸቀጥ ወይም የሚዛወረው ዋና ጥቅም ተጨባጭ ዕቃ ሳይሆን የመረጃና ዕውቀት ማሠራጨት እራሱ ይሆናል። 

ብዙ ጊዜ የአሁኑ ዓለም «የመረጃ ኅብረተሠብ» ከ18ኛው ክፍለ ዘመን ጀመሮ የተካሔደው የኢንዱስትሪ አብዮት ተከታይ እንደ ሆነ ይቆጠራል። 

መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
መደብ:የመረጃና የመገናኛ ቴክኖዎሎጂ
ጨጨሆ መድሃኔ አለም

200px|thumb|right|
ጎንደር ውስጥ፣ ከመከት ወረዳ በስተ ምዕራብ የሚገኝ ቤተክርስቲያን ነው። 

መደብ: ጋይንት
ፍትፍት

**ፍትፍት** ወይንም **ፍርፍር** ኢትዮጵያና ኤርትራ የሚዘወተር የምግብ አይነት ነው። እሚሰራውም ከእንጀራ ወይንም ቂጣ ነው። ብዙ ጊዜ ፍትፍት የሚቀርበው ለቁርስ ነው።

ደግሞ ይዩ፦
*ቋንጣ ፍርፍር

*ሱፍ ፍትፍት

*ጨጨብሳ

መደብ:የኢትዮጵያ አበሳሰል
ሰርጉን ተዝካር ትለኛለህ

ላም ባልዋለበት ኩበት ለቀማ

## ትርጉም
በጣም ጥሩ ነው። ደስ ይላል።  ሌላ ሰው  መጥፎ ነው ነገር ለተናጋሪው ጥሩ ሆኖ ሲገኝ።  ከሰርጉን ምላሽ ትለኛለህ ጋር ተመሳሳይ ነው ግን ይሄ በተናጋሪውና በመላሹ መካከል ያለው ዕይታ በከረረ መልኩ ተቃራኒ ነው።

## ምሳሌ

አለሙ፡  አይ እንዴት ያሳዝናል! ስለሞን ወደ ውጭ አገር ሊሄድ ነው አሉ።

ደበበ፡  ሰርጉን ተዝካር ትለኛለህ?  እሱ እኮ ስንት ሰዎችን የበደለ ሰው ነው። 

መደብ :ፈሊጣዊ አነጋገር
ሰርጉን ምላሽ ትለኛለህ

**ሰርጉን ምላሽ ትለኛለህ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉም
በጣም ጥሩ ነው። ደስ ይላል።  ሌላ ሰው ያንቄሸሸው ነገር ለተናጋሪው ጥሩ ሆኖ ሲገኝ። 

## ምሳሌ

አለሙ፡  አሁን ስመጣ 5 ብር ወድቆ አገኘሁ። ምን ዋጋ አላት ትንሽ ናት።

ማሞ፡ ሰርጉን ምላሽ ትለኛለህ?  የተባባልነውን ዕቃ ለመግዛት እኮ 5 ብር ብቻ ነው የጎደለን!!! 

መደብ :ፈሊጣዊ አነጋገር
ነፋስ መውጫ

**ነፋስ መውጫ** በደቡብ ጎንደር የሚገኝ፣ የላይ ጋይንት ወረዳ ዋና ከተማ ነው። ከደብረ ታቦር ወደ ወልደያ በሚጓዘው መንገድ ላይ በመገኘቱ፣ እንዲሁም በአካባቢው በሚገኙት ጥንታዊ ገዳሞች ጋይንት ቤተልሔም እና ውቅሮ መድሃኒ አለም ታዋቂነትን ያገኛል። 

## ታሪክ
በ1612 ዓ.ም. ዓፄ ሱሰኒዮስ  በጠላታቸው ዮናኤል ላይ ዘመቻ ሲያካሂዱ እዚህ ከተማ ለጊዜው እረፍት እንዳደረጉ ዜና መዋዕላቸው ያትታል ።  

ከ150 አመት በኋላ ወደዚህ አከባቢ የተጓዘው ስኮትላንዳዊው ሐኪም ያዕቆብ ነፋስ መውጫ  የድሮው በጌምድር ግዛት ደቡባዊ ምስራቅ ጠርዝ እንደሆነ  ዘግቦት ይገኛል  ።  በዓፄ ኢዮአስ  የግዛት ዘመን መገባደጃ  የአጠቃላይ በጌምድር አስተዳዳሪ የነበረው የማሪያም ባሪያው  ቤቱን ነፋስ መውጫ አካባቢ ሰርቶ ይኖር እንደነበር ብሩስ ይተርካል።  ሆኖም  በንጉሱ አጎት፣  ደጅአዝማች ብርሌ ቆስቋሽነት በተነሳ ጦርነት የማርያም ባሪያው  ደጃማች ብርሌን እንደገደለው ይጠቀሳል።  በዚህ ምክንያት የንጉሱ ሠራዊት፣ የራስ ሥዑል ሚካኤል እና ወረኛ ፋሲል  ጦር አንድ ላይ በመሆን የማርያም ባሪያውን  ነፋስ መውጫ ላይ እንደወጉት፣ በኋላም  የማርያም ባሪያው ስለቆሰለ ወደ  ወሎ እንደሸሸ፣ የወሎ ኦሮሞ አባላት ይዘው ለንጉሱ እንዳስረከቡት እና  በኋላም እንደተገደለ  ብሩስ ይዘረዝራል።

በ1940ዎቹ ከደብረታቦር ወደ ምስራቅ የተዘረጋው የስልክ መስመር እዚህ ከተማ ያቆም ነበር። በ1956ዓ.ም.፣ ነፋስ መውጫ፣  የጋይንት አውራጃ ዋና ከተማ ነበር። በ1960 ዓ.ም. የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤቱ 231 ወንዶችና 132 ሴት ተማሪዎች 9 አስተማሪዎች፣ እንዲሁም መካከለኛ ደረጃ ትምህርትቤት ውስጥ የሚማሩ 64 ወንዶች፣ 13 ሴቶችና  ሁለት ኢትዮጵያዊ አስተማሪዎች ነበሩት። ጥር 5፣ 1982 ዓ.ም.   ከተማው በደርግ የጦር አውሮፕላኖች  ተደብድቦ  23 ግለሰቦች  ተገደሉ።

## የሕዝብ ስብጥር


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:600 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:30000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1959 text:1959   
  bar:1976 text:1976 
  bar:1986 text:1986 
  bar:1993 text:1993 
  bar:1997 text:1997

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar:1959 from:0 till: 1828
  bar:1976 from:0 till: 6500
  bar:1986 from:0 till: 10800
  bar:1993 from:0 till: 13300
  bar:1997 from:0 till: 18691
     
PlotData=

  bar:1959 at: 1828 fontsize:S text: 1828 shift:(0,5)
  bar:1976 at: 6500 fontsize:S text: 6500 shift:(0,5)
  bar:1986 at: 10800 fontsize:S text: 10800 shift:(0,5)
  bar:1993 at: 13300 fontsize:S text: 13300 shift:(0,5)
  bar:1997 at: 18691 fontsize:S text: 18691 shift:(0,5)
  
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: የንፋስ መውጫ የህዝብ ቁጥር በየዘመኑ



## ማጣቀሻ


መደብ: ጋይንት
መደብ: የኢትዮጵያ ከተሞች
መስኪአጝ-ናና

**መስኪአጝ-ናና** ከ2182 እስከ 2152 ዓክልበ. ድረስ ግድም የኡር ንጉሥና የሱመር አለቃ ነበረ።

በአንዳንድ የሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር ቅጅዎች ለ48 ዓመታት ነገሠ፤ እነዚህ ቁጥሮች ግን ምንም ታማኝነት የላቸውም። ከርሱ ዘመን ቀጥሎ «ያንጊዜ ኡር ተሸነፈና ላዕላይነቱ ወደ አዳብ ተወሰደ» ይላል፤ የአዳብ ንጉሥ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ መንግሥት ይከተላል። 

የመስኪአጝ-ናና ስም አለዚያ የሚታወቀው *[[የቱማል ጽሑፍ]]* በተባለው ሰነድ ውስጥ ይጠቀሳል። በዚህ በኩል መስኪአጝ-ናና የኒፑር መቅደስ እንደ ጠገነ ሲለን፣ እንግዲህ የሱመርን ላዕላይነት በውነት እንደ ያዘ ይመስላል። 

መደብ:የሱመር ነገሥታት
ድጂታል ክፍተት

thumb|280px|የኮምፒውተሮች በየመቶ ሰዎች መጠን፣ 1998 ዓ.ም. ግድም
**ድጂታል ክፍተት** በኮምፒውተር ጥናትና በሥነ ኅብረተሠብ ረገድ ለዘመናዊው መረጃና መገናኛ ቴክኖሎጂ ግንኙነት ካላቸው ሕዝቦች (የመረጃ ኅብረተሠብ) እና ግንኙነት ከሌላቸው መካከል የሚገኘው ልዩነት ይገልጻል። 

መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
መደብ:ኮምፒዩተር
ክሮማቶግራፊ

thumb|right|300px| ዘመናዊ የክሮማቶግራፊ ማካሄጃ ማሽን

**ክሮማቶግራፊ** ማለት የኬሚካል ቅይጦችን ለመለያየት እና ምን ያህል እንደሆኑ ለማወቅ የምንጠቀምባቸው የተለያዩ ስልቶች ናቸዉ ። የአንድን ኬሚካል ቅይጥ በተለያየ የክሮማቶግራፊ  መንገዶች መለየት ይቻላል። ለምሳሌ ወረቀት ክሮማቶግራፊ፣ ፈሳሽ ክሮማቶግራፊ እና ጋዝ ክሮማቶግራፊ የተለያዩ የክሮማቶግራፊ መንገዶች ወይም ዘዴዎች ናቸው።  

መደብ:የጥንተ ንጥር ጥናት
ፈርናንዶ ሙስሌራ

**ኔስተር ፈርናንዶ ሙስሌራ ሚኮል** (ሰኔ ፱ ቀን ፲፱፻፸፰ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለጋላታሳሬይ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አንደኛ ምርጫ ግብ ጠባቂ ነው።

መደብ: ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ቬቱሎኒያ

**ቬቱሎኒያ** (*Vetulonia*) በጣልያን አገር የጥንታዊ የኤትሩስካውያን ከተማ ፍርስራሽ ያለበት መንደር ነው። በጥንታዊ ኤትሩስክኛ ቋንቋ ስሙ *ቫትሉም* ተባለ፣ በሮማይስጥም *ዌቱሎኒዩም* ሆነ። 

መደብ:የጣልያን ከተሞች
ካልኩሌተር

thumb|ካሲዮ FX-991DE ፕላስ
thumb| ግራፊንግ ካልኩሌተር TI-89

**ካልኩሌተር** በኪስ ወይንም በአንስተኛ ቦርሳ ሊያዝ የሚችል ለሥነ ቁጥር (አርቲሜቲክ) ግብር መፈጸሚያ የሚያገለግል መሳሪያ ነው። ከጥንት ጀምሮ ሰዎች የቁጥር ስሌትን ለመፈጸም መሳሪያዎችን ፈልስፈዋል። ከነዚህ ቀደምቱ አባከስ ሲባል ይህ መሳሪያ ወደ 4000 አመትን አስቆጥሯል። ከአባከስ በኋላ ብዙ ዘግይቶ በ17ኛው ክፍለ ዘመን የኖሩ አውሮጳውያን (ለምሳሌ፦ ብሌዝ ፓስካል በኋላም ሌብኒዝ) በእጅ እየተዘወሩ የሒሳብ ስሌትን የሚፈጽሙ ማሽኖች ፈልስፈው ለጥቅም አውለዋል። እነዚህ እንግዲህ ለአሁኑ ዘመን ካልኩሌተር መሰረት ይጣሉ እንጅ፣ በእርግጥ ዘመናዊ ተብለው በኤሌክትሪክ የሚሰሩ ካልኩሌተሮች መመረት የጀመሩት በ1950ዎቹ ነበር። ምንም እንኳ በዚህ ወቅት የሚመረቱት ካልኩሌተሮች መጠናቸው ትልቅ የነበር ቢሆንም በሚቀጥሉት አስር አመታት በተደረገ የቴክኖሎጂ መሻሻል በ60ዎቹ የነበር አንድ ሰው እኪሱ ውስጥ ሊያስቀምጠው የሚችል ካልኩሌተር መግዛት ይችል ነበር።

## የዘመናዊ ካልኩሌተር አቅድ
ዘመናዊ ካልኩሌተሮች ቁጥር መምቻ፣ ሒሳብ መተግበሪያ ቁልፎች እና እየተካሄደ ያለውን ሒሳብ ማሳያ ሰሌዳ ይኖራቸዋል። አንድ ሰው ሒሳብ ስሌት ለመፈጸም ሲፈልግ፣ ቁጥሮቹን አንድ በአንድ መምታት፣ ከዛም ሒሳብ መተግበሪያውን ቁልፍ መጫን፣ እንደገና ቁጥሮቹን መምታት እና የይሆናል ምልክትን መጫን ይጠይቃል።

አልፎ አልፎ፣ ሳይንሳዊ ካልኩሌተር እና ግራፊንግ ካልኩሌተር የሚባሉት የካልኩሌተር አይነቶች ከቁጥርና ከአርቲሜቲክ መተግበሪ በተጨማሪ የትሪግኖሜትሪ፣ ካልኩለስ እና ግራፍ ማስሊያ ቁልፎች ይኖሩዋቸዋል።

## ካልኩሌተር ውስጡ እንዴት ነው ሚሰራው?

በአጠቃላይ መልኩ፣ የኤሌክትሪክ ካልኩሌተር የሚከተሉት ክፍሎች አሉት:
* **የ[[ኃይል]] ምንጭ ([[ባትሪ]]/[[የብርሃን ህዋስ]] )**
* ** ቁጥር መምቻ ቁልፍ** - ቁጥር ማስገቢያና ሒሳብ መተግበሪያ (መደመር፣ መቀነስ፣ ወዘተ..) ቁልፎችን ያጠቃልላል
* **አስሊ ቺፕ** (**[[ማይክሮፕሮሰሰር]]**) እሚያጠቃልለውም:
** ** ቃኚ ክፍል** - ካልኩሌተሮች በበሩ ቁጥር፣ ሳያቋርጡ የቁጥር መምቻ ቁልፎቹን ይቃኛሉ። ይሄን የሚያደርጉት ቁልፎች በተመቱ ጊዜ የተመታውን ቁልፍ ኤሌክትሪክ መልዕክት ለቅመው ለመውሰድ ነው። 
** **[[ኢንኮደር]] ክፍል** - የተጫነውን ቁልፍ ዋጋ ወደ ሁለትዮሽ ኮድ የሚቀይር
** **X ማጠራቀሚያ እና Y ማጠራቀሚያ** - እኒሀ እንግዲህ ከኢንኮደሩ የሚመጡትን ቁጥሮች የሚያጠራቅሙ የቁጥር ስልቻዎች ናቸው። መጀመሪያ ላይ ሁሉም ቁጥሮች ወደ X ስልቻ የግድ ይጓዛሉ። X ማጠራቀሚያ ላይ ያለ ቁጥር የካልኩሌተሩ ሰሌዳ ላይ ይታያል።
** **አርማ ማጠራቀሚያ** - የሒሳብ መተግበሪያው ቁልፍ ሲመታ፣ እዚህ ማጠራቀሚያ ውስጥ ይቀመጣል። 
** **ቋሚ ትዝታ ([[እሚነበብ ብቻ ትዝታ|ROM]])**- የሒሳብ መተግበሪያ (መደመር፣ መቀነስ፣ ትሪግኖሜትሪ...) ትዕዛዞች በሁለትዮሽ የቁጥር ስርዓት መልኩ የሚቀመጡበት ቦታ ነው። እኒህ ትዕዛዞች በቋሚ ሁኔታ፣ ምንጊዜ ላይሰረዙ፣ በዚህ ቦታ ይጻፋሉ።
** **የተጠቃሚ ትዝታ ([[በነሲብ የሚገኝ ትዝታ|RAM]])** - እዚህ ቦታ፣ የካልኩሌተር ተጠቃሚው ቁጥሮችን ያስቀምጣል። የተጠቃሚ ትዝታ አባላት በተጠቃሚው ሊሰረዙም ሆነ ሊቀየሩ ይችላሉ። 
** **[[አርቲሜቲክ እና አምክንዮ ክፍል]] (ALU)** - የአርቲሜቲክ (ሥነ ቁጥር) እና ሥነ አምክንዮ ትዕዛዛትን ተቀብሎ በመፈጸም ውጤቱን በሁለትዮሽ የቁጥር ስርዓት መልክ የሚያስረክብ ክፍል ነው። 
** **[[ዲኮደር]] ክፍል** - በሁለትዮሽ የቁጥር ስርዓት የሚመጣውን ውጤት በመተርጎም ለሰዎች በሚገባው በአስርዮሽ የቁጥር ስርዓት መሰረት በማሳያ ሰሌዳው ላይ እንዲታይ የሚያደር ነው።
* **ማሳያ ሰሌዳ** - ገቢ ቁጥሮችን፣ ትዕዛዛትን፣ የሒሳብ መተግበሪያዎችን እና ውጤትን ማሳያ ሰሌዳ ነው። በርካሽ ካልኩሌተሮች ዘንድ እያንዳንዳቸው ቁጥሮች በ7 ቁራጭ መስመሮች ይወከላሉ።
## ምሳሌ
4 የሒሳብ ስሌቶችን ብቻ በሚፈጽም ርካሽ ካልኩሌተር እንዴት የመደመር ስሌት እንደሚፈጸም የሚያሳይ ምሳሌ

25&nbsp;+&nbsp;9, ን ለማስላት የሚከተሉትን ቁልፎች በቅደም ተከተል መጫን ያስፈልጋል: [2]&nbsp;[5]&nbsp;[+]&nbsp;[9]&nbsp;[=]. 
:* 25 ቁጥር ሲገባ፣ የካልኩሌተሩ ቃኚ ክፍል ይለቅመውና ወደ ኢንኮደር ይልከዋል፡፡ ኢንኮደሩ በተራው 25ን ወደ ሁለትዮሽ ቁጥር ቀይሮ በ X ማጠራቀሚያ ያስቀምጠዋል
:* ቀጥሎ [+] ቁልፍ ሲጫን የ "መደመር" ትዕዛዙ በኢንኮደሩ ይተረጎምና ወደ አርማ ማጠራቀሚያ ይላካል።
:* ሁለተኛው ቁጥር 9 እንዲሁ በኢንኮደሩ ተተርጉሞ ወደ X ማጠራቀሚያ ይላካል። በዚህን ወቅት (25) ከዚሁ ማጠራቀሚያ ተገፍቶ ወደ Y ማጠራቀሚያ ይዛወራል። 
:* [=] ቁልፍ በተጫነ ጊዜ የአርማ ማጠራቀሚያው ለ ቋሚ ትዝታው የሚካሄደው የሒሳብ ተግባር መደመር እንደሆነ መልዕክት ይልካል። 
:* ከ X እና Y ማጠራቀሚያዎች ያሉት ቁጥሮች በዚህ ወቅት ወደ ALU ይጫናሉ። ይሄ ክፍል እንግዲህ ከቋሚ ትዝታ የመጣውን የመደመር ትዕዛዝ በመጠቀም መደመሩን ያካሂዳል። 
:* የመደመሩ ውጤት 34 ከአርቲሜቲክ እና አምክንዮ ክፍሉ ወደ X ማጠራቀሚያ ይላካል። ከዚያ ላይ ዲኮደሩ በሁለትዮሽ ቁጥር ስርዓት ያለውን ውጤት በመተርጎም ለሰው ልጅ በሚገባ የቁጥር ስርዓት በማሳያ ሰሌዳው ያሳየዋል። 

## ማጣቀሻ


መደብ:ሒሳብ
መደብ:ኤሌክትሮኒክ ኢንጂኔሪንግ
መደብ:ኮምፒዩተር ኢንጂኔሪንግ
ጃኒኮሎ

**ጃኒኮሎ** (ጣልኛ፦ *Gianicolo*፤ ሮማይስጥ፦ *Ianiculum* /ያኒኩሉም/) በምዕራብ ሮማ ከተማ የሚገኝ ኮረብታ ነው። ከቲቤር ወንዝ ስሜን በመሆኑ ይህ ኮረብታ በጥንት ከሮማ ከተማ ማዶ ነበርና በሮማ 7 ኮረብቶች መኅል አይቆጠረም። በሮማውያን አፈ ታሪክ ዘንድ ያኒኩሉም በያኑስ የተሠራ ጥንታዊ የኤትሩስካውያን ከተማ ነበረ። 

መደብ:ጣልያን
ማረሻ

**ማረሻ** በግብርና በከብት የሚሳብ መሬቱን ለማረስ የሚጠቀም ማሣሪያ ነው። በሱመር በ2175 ዓክልበ. ግድም ተፈጠረ። ከዚያው ጥቅሙ በቶሎ ወደ መካከለኛው ምሥራቅ፣ አውሮጳ፣ ቻይና አፍሪቃና ሌላም ቦታዎች ተስፋፋ።

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:ግብርና
ዞዝ አምባ ጊዮርጊስ

**ዞዝ አምባ ጊዮርጊስ**  አሰራሩ ቤተ አባ ሊባኖስን   የሚያስታውስ  በበለሳ ወረዳ ፣ ሰሜን ጎንደር የሚገኝ አለት ፍልፍል ቤተክርስቲያን ነው።  እንደ ታሪክ አጥኝው ክላውድ ለ ፔጅ አንድ አንዱ የዚህ ቤተክርስቲያን አቅድ ከላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት በፊት ይሰራበት  የነበር ዓይነት ሲሆን፣ ሌሎቹ ደግሞ ከላሊበላ በኋላ በተሰሩ አብያተ ክርስቲያናት ያሉ አይነቶች ናቸው። ስለሆነም  ቤተክርስቲያኑ ከላሊበላ አብያተክርስቲያነት በፊት ወይንም በኋላ እንደተሰራ ለማዎቅ እንዳልቻለ ያትታል።

## የውጭ ማያያዣ
*የአካባቢው ካርታ]
* ፓኖራማ ፎቶ]
## ማጣቀሻ


መደብ:በለሳ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ታኅሣሥ ፲፫

**ታኅሣሥ ፲፫** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፫ኛው  እና  የመፀው ወቅት ፸፰ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፫ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፪ ቀናት ይቀራሉ።

  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፳፪ ዓ/ም - የጃንሆይ አጎት ደጃች ወልደ ሥላሴ ለመንግሥት ሥራ ደሴ ደርሰው ሲመለሱ አደጋ ተፈጥሮ ቀበቶ ሳያስሩ ቆመው ሲፎክሩ አይሮፕላኑ ሲያርፍ ራሳቸውን በኃይል ስለመታቸው ከተሳፋሪዎቹ መካከል እሳቸው ብቻ በአደጋው ሞቱ። ስለኾነም በአይሮፕላን አደጋ በመሞት የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ እኒሁ የራስ መኮንን ወንድም ደጃች ወልደ ሥላሴ መሆናቸው ነው። 

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - በሁለት የአስመራ ቡና ቤቶች ላይ በተወረወሩ ተወርዋሪ ፈንጂዎች በተከሰተው አደጋ ሰባት ሰዎች ሕይወታቸው ሲያልፍ፤ በተያያዘ የኤርትራ ነፃነት ግንባር አሰብ ወደብ አካባቢ የሰነዘረው ጥቃት ሦስት የጭነት መኪናዎችን አውድሟል።

*፲፱፻፺፭ ዓ/ም - በ፲፱፻፳፪ ዓ/ም የተደነገገውን ‘የኢትዮጵያ ዜግነት’ ሕግ በመሻር የሚተካው፤ ስለኢትዮጵያ ዜግነት የወጣው አዋጅ ቁጥር ፫፻፸፰/፲፱፻፺፮ ከዚህ ዕለት ጀምሮ ሕግ ሆኖ እንደሚጸና በፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ ታወጀ።

*፲፱፻፺፮ ዓ/ም ባም በምትባለው የደቡባዊ ፋርስ ከተማ አካባቢ የተከሰተው የመሬት እንቅጥቅጥ ያስከተለው ጉዳት  የ፳፮ሺ ፪መቶ ፸፩ ሰዎችን ሕይወት ሲያጠፋ ወደ ፴ሺ የሚጠጉ ሰዎች ደግሞ የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* FLIGHT and AIRCRAFT ENGINEER - DECEMBER 27, 1929
*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ዱር ደፊ

**ዱር ደፊ** በአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገር የሆነ ዘይቤ ነው።
## ትርጉሙ
ዱር-ደፋሽ..አቆሻሽ መና አስቀሪ።
## ምሳሌ

መደብ:ፈሊጣዊ አነጋገር
ታኅሣሥ ፲፬

**ታኅሣሥ ፲፬** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፬ኛው  እና  የመፀው ወቅት ፸፱ነኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፪ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፩ ቀናት ይቀራሉ።

  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፱፻፳፰ ዓ/ም - የፋሺስት ኢጣልያ ሠራዊት በራስ ዕምሩ ኃይለ ሥላሴ በቡመራው የኢትዮጵያ ሠራዊት ላይ የመርዝ ጢስ ረጩ፡፡ 

*፲፱፻፵፬ ዓ/ም - የቀድሞዋ የኢጣልያ ቅኝ ግዛት የነበረችው ሊቢያ በዚህ ዕለት ሉዐላዊ ነፃ አገር መሆኗ ሲታወጅ ቀዳማዊ ኢድሪስም የአገሪቱ ንጉሥ ኾኑ።

right|150px
*፲፱፻፶፫ ዓ/ም - የጃፓን አልጋወራሽ (አሁን ንጉሠ ነገሥት) አኪሂቶ እና ባለቤታቸው ልዕልት (አሁን እቴጌ) ሚቺኮ በኢትዮጵያ የአራት ቀናት ጉብኝታቸውን በዛሬው ዕለት ጀመሩ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - በኒካራጓ ርዕሰ ከተማ ማናጓ ላይ በደረሰው የመሬት እንቅጥቅጥ አደጋ ከ ፲ሺህ በላይ የሰው ሕይወት አለቀ።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት የብሔራዊ ዓመት በዓላት በአገሪቱ ታሪክ ዘገባ ለመጀመሪያ ጊዜ ዓቢይ እስላማዊ በዓላትን እንደሚያካትቱ አውጀ።

*፲፱፻፺፰ ዓ/ም - የሱዳን ሠራዊት በአድሬ ላይ ባካሄደው ጥቃት የመቶ ሰዎች ሕይወት ካለፈ በኋላ የቻድ መንግሥት በሱዳን ላይ ጦርነት አወጀ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974
*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/December_24

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፲፭

**ታኅሣሥ ፲፭** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፭ኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፩ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷ ቀናት ይቀራሉ።

  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች
*፲፰፻፺፭ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት የምድር ባቡር ኩባንያ (በኋላ የኢትዮጵያ-ፈረንሳይ የምድር ባቡር ኩባንያ) የሐዲድ ግንባታ በዚህ ዕለት አዲስ በተመሰረተችው ድሬዳዋ ከተማ ደረሰ።

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - በኢትዮጵያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ዓብያት እስላማዊ በዓላት በመላ አገሪቱ እንዲከበሩ በተላለፈው ድንጋጌ መሠረት በዛሬው ዕለት የኢድ አል አደሀ (አረፋ) በዓል ተከበረ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ኦክታቭ ሚርቦ

thumb|right|240px|ኦክታቭ ሚርቦ (Octave Mirbeau)
**ኦክታቭ ሚርቦ** (Octave Mirbeau) በአውሮፓውያን አቆጣጠር ከፌብርዋሪ ፲፮ ቀን ፲፰፻፵፰ እስከ ፌብርዋሪ ፲፮ ቀን ፲፱፻፲፯ ዓመተ ምሕረት የነበረ ፈረንሣዊ ተወላጅ ሰው ነው። ይህ ሰው ጸሐፊ፣ ጋዜጠኛ፣ የኪነ ጥበብ አስተያየት ሰጭ (ሐያሲ) ከመሆኑ ሌላ የታወቀ የልብ ወለድ ደራሲ ነበር።

ኦክታቭ ሚርቦ ታጋይ ምሁር፣አናርኪስት፣ለሰላም ተከራካሪ፣የሀየማኖት ጣልቃ ገቢነትን ተቃዋሚ በመሆን ሙሉ ዕድሜውን ለሰው ልጅ መብትና ትክክለኛ ፍርድ ሲታገል የኖረ ሰው ነበር።
ስለኪነ ጥበብ በተለይም ስልሰዓሊዎች ያለው አስተያየት በጊዜው ካሉት ጋዜጠኞች ቀደምንነት ስልነበረው ከሁሉም በፊት ትልቅ ማዕረግ ለማግኘት የበቁትን እነ ክሎድ ሞኔን ፣ ኦጉስት ሮደን፣ ቨነሳን ቫን ጎህ፣ ፖል ጎገን፣ ፖል ሴዛንን ለሕዝብ ማስተዋወቅ በቅቷል።

በጣም የታወቁት ሁለቱ ልብ ወለድ መጽሐፍቶቹ ፥ *Le Jardin des supplices* *Le Journal d’une femme de chambre* ይባላሉ።

እንደ አውሮውያን አቆጣጠር ፲፱፻፫ ዓ፥ም *Les affaires sont les affaires* ተብሎ የተጻፈው ቲያትር ድርሰት በመላው አውሮጳ በሚገኙ የቲያትር መድረኮች ላይ ትልቅ ዝነኛነትን አትርፎለታል።

## ስራዎች

* *Le Calvaire* (1886)
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *La 628-E8* (1907).
* *Le Foyer* (1908).
* *Dingo* (1913).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *Combats littéraires* (2006).
* *Correspondance générale* (2003-2005-2009).

## ማጣቀሻ

* Website ፡ ኦክታቭ ሚርቦ.
* ''Dictionnaire Octave Mirbeau'' (dictionary).

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች
መደብ:ጋዜጠኛ
ቱዴላ

**ቱዴላ** (እስፓንኛ፦ Tudela) የእስፓንያ ከተማ ነው።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ታፋላ

**ታፋላ** (እስፓንኛ፦ Tafalla) የእስፓንያ ከተማ ነው። ብጥንቱ ዘመን ስሙ **ቱባላ** ሲሆን በቶቤል (ቱባል) እንደ ተሠራ የሚል ትውፊት አለ።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ታኅሣሥ ፳፬

**ታኅሣሥ ፳፬** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲፬ተኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹፱ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፶፪ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶፩ ቀናት ይቀራሉ።

  
=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፰፻፹፪ ዓ/ም - የኢጣልያ መንግሥት መረብ-ምላሽ ይባል የነበረውን የኢትዮጵያ አካል ኤርትራ ብሎ ሠይሞ የቅኝ ግዛት አደረገው።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/January_1

መደብ:ዕለታት
የቪዛ መስፈርቶች ለኢትዮጵያ ዜጎች

**የቪዛ መስፈርቶች ለኢትዮጵያ ዜጎች** በየአገሩ ይለያያሉ። የኢትዮጵያ ዜጎች ወደ ብዙዎቹ አገራት ለመግባት፣ አስቀድሞ ከዚያው አገር ኤምባሲ ወይም ቆንስላ በፓስፖርት ውስጥ የቪዛ (መግቢያ ፈቃድ) ማሕተም ማግኘት አስፈላጊነት ነው። ሆኖም አንዳንድ አገር ያለ ምንም ቪዛ ሂደት ኢትዮጵያውያን ለተወሰነ ጊዜ እንዲጎብኙ ይፈቅዳል፣ እንዲሁም አንዳንድ አገር ኢትዮጵያውያን እዚያ በደረሱበት ጊዜ የመግቢያ ፈቃድ ይሰጣል። (ቪሳ ባያስፈልግም ፓስፖርት ለዜግነት ማስረጃ ሰነድ አይነተኛ ነው።) 

(ማስታወሻ - መስፈርቶቹ እንደ መንግሥታት በቶሎ ሊቀየሩ ይቻላል።)
1250px
## ያለ ቪሳ መግባት የፈቀዱ አገራት

* ኬንያ - ለ3 ወር ያለ ቪሳ መጎብኘት ለኢትዮጵያውያን ይፈቀዳል
* ሃይቲ - ለ3 ወር " " " "
* ሴኔጋል - ለ3 ወር " " " "
* ቤኒን - ለ90 ቀን " " " "
* ሴይንት ቪንሰንትና ግሬናዲንስ - ለ30 ቀን " " " "
* ሲንጋፖር - ለ30 ቀን " " " "
* የማይክሮኔዥያ ተባባሪ ክፍላገሮች - ለ30 ቀን " " " "
* ፊሊፒንስ - ለ30 ቀን " " " "
* ዶመኒካ - ለ21 ቀን " " " "

### ጥገኛ አገራት

* ኩክ ደሴቶች - ለ31 ቀን ያለ ቪሳ መጎብኘት ለኢትዮጵያውያን ይፈቀዳል
* ኒዌ - ለ30 ቀን " " " "
* ፕትኬርን ደሴቶች - ለ14 ቀን " " " "፤ ($35 አሜሪካዊ ዶላር ክፍያ አለ።)

* ቱርክስና ከይኮስ ደሴቶች - 90 ቀን (የአሜሪካ፣ ካናዳ ወይም ዩናይትድ ኪንግደም ቪዛ ግን አስፈላጊ ነው።)

### ሰፊ ዕውቅና የሌላቸው ግዛቶች

* ስሜን ቆጵሮስ - ያለ ቪሳ መጎብኘት ለኢትዮጵያውያን ይፈቀዳል። 
* ፍልስጤም - " " " " ፤ (በመርከብ መድረስ ግን አይፈቀድም) 
* ትራንስኒስትሪያ - " " " " ፣ (ሆኖም በትራንስኒስትሪያ ከ24 ሰአት በላይ ለመቆየት ምዝገባ ያስፈልጋል።)

* ደቡብ ኦሤትያ - " " " " (የሩስያ ቪሳ እና ፫ ቀን ቅድሚያ ማስታወቂያ ግን ያስፈልጋሉ)

## ኢትዮጵያውያን በደረሱበት ጊዜ የጉብኝት ቪሳ የሚሰጡ አገራት

እነዚህን አገራት ከመግባት በፊት ቪሳ ማግኘት አስፈላጊ አይደለም። ሌሎች አገራት ሁሉ ግን ከመግባት አስቀድሞ ቪሳ ማግኘት አስፈላጊነት ነው። 

* ኮሞሮስ
* ካቦ ቨርዴ
* ጂቡቲ 
* ኡጋንዳ 
* ሞሪታኒያ
* ደቡብ ሱዳን
* ማዳጋስካር (የ90 ቀን ጉብኝት ቪሳ)
* ቦሊቪያ (የ90 ቀን " ")
* ጊኔ-ቢሳው (የ90 ቀን " ")
* ኒካራጓ (የ90 ቀን " ")
* ሞሪሸስ (የ60 ቀን " ")
* ታጂኪስታን (የ45 ቀን " ")
* ሰይንት ሉሻ 6 ሳምንት " "
* ርዋንዳ (የ30 ቀን " ")
* ሞዛምቢክ (የ30 ቀን " ")
* ጋና (የ30 ቀን " ")
* ካምቦዲያ 
* ላዎስ (የ30 ቀን " ")
* ምሥራቅ ቲሞር (የ30 ቀን " ")
* ታይላንድ (የ15 ቀን " ")
* ኢራን (የ15 ቀን " ")
* ቶጎ (የ7 ቀን " ")
* ሳሞአ - ለ60 ቀን " " " "
* ሲሸልስ - ለ3 ወር " " " "
* ቱቫሉ - ለ1 ወር " " " "
* ማልዲቭስ - ለ30 ቀን " " " "
* ፓላው - ለ30 ቀን " " " "
* ስሪ ላንካ

### ጥገኛ አገራት

እነዚህን ጥገኛ አገራት ከመግባት በፊት ለኢትዮጵያውያን ዜጎች ቪሳ ማግኘት አስፈላጊ አይደለም።

* ማካው

### ሰፊ ዕውቅና የሌላቸው አገራት

* ሶማሊላንድ (የ30 ቀን ጉብኝት ቪሳ በደረሱበት ጊዜ ለ30 አሜሪካዊ ዶላር ይሠጣል።)

## በኢንተርኔት ላይ ቪዛ የሚስጡ አገራት

* ጂዮርጂያ bbgbgbb
* አንቲጋ እና ባርቡዳ
* አውስትራሊያ
Awustraliavbfb 
* ጋቦን
* ሌሶቶvb
* ኳታ
* [ኪርጊዝስታንv
* [ሳን ቶሜና ፕሪንሲፔ
* ኮሎምቢያ

### ጥገኛ አገራት
v
* ሞንትሠራትcvv

## የኢትዮጵያ ዜጎች የማይፈቅዱ አገራት
* ኩዌት

(አዘርባይጃን - የአርጻኽ (ናጎርኖ-ካራባኽ) ቪዛ ቢኖር ኖሮ ለማንም ሰው መግባት ለዘላለም ይከለክላል።)

መደብ:የኢትዮጵያ ፖለቲካ
ታኅሣሥ ፲፰

**ታኅሣሥ ፲፰** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፰ተኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹፫ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፶፰ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶፯ ቀናት ይቀራሉ።

  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፷፯ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት በኢትዮጵያ ራዲዮ እና ትይዕንተ መስኮት (ቴሌቪዥን) ስርጭት የወሰነውን ማሻሻያ ይፋ አደረገ። በዚህ መሠረት በራዲዮ የጋልኛ (ኦሮምኛ) ሥርጭት ለመጀመሪያ ጊዜ ሲወጠን በአንጻሩ የፈረንሳይኛ ሥርጭትን ሰረዘ። የእንግሊዝኛ ፕሮግራሞቹን ደግሞ በራዲዮም በቴለቪዥንም ቅነሳ እንደሚደረግ   አስታወቀ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፳፩

**ታኅሣሥ ፳፩** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲፩ኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹፮ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፶፭ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶፬ ቀናት ይቀራሉ።

  
=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=
*፲፱፻፴፰ ዓ/ም - የኢትዮጵያ አየር መንገድ በዚህ ዕለት ተመሠረተ።

*፲፱፻፹፬ ዓ/ም - የቀድሞው የሶቪዬት ኅብረት በይፋ አክትሞ ሕጋዊ መንግሥት እና ሉዐላዊነት ወደ አሥራ አምስቱ አባላት አገሮች ተላለፈ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] http://en.wikipedia.org/wiki/December_31

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፲

**ታኅሣሥ ፲** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻ኛው  እና  የመፀው ወቅት ፸፭ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷፮ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፭ ቀናት ይቀራሉ።

  
=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፵፯ ዓ/ም - የሀገር ፍቅር አዳራሽ የንጉሠ ነገሥቱን የአሜሪካ የመጀመሪያ ጉብኝት የፎቶ አውደ-ትርዒት ለማቅረብ በተወጠነ ዓላማ መሠረት በዚህ ዕለት ተመርቆ ተከፈተ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

*{{en]] 

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፲፮

**ታኅሣሥ ፲፮** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፮ተኛው  እና  የመፀው ወቅት ፹፩ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፷ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶፱ ቀናት ይቀራሉ።

  
=ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች=

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም -  ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ከፈረንሳይ መንግሥት የተለገሡትን ሄሊኮፕተር ተረከቡ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973 

መደብ:ዕለታት
ታኅሣሥ ፳፭

**ታኅሣሥ ፳፭** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፲፭ተኛው እና የመፀው ወቅት መጨረሻውና ፺ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፪፻፶፩ ቀናት በዘመነ ዮሐንስ፤ በዘመነ ማቴዎስ፤ እና በዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፶ ቀናት ይቀራሉ።

  
## ዓቢይ ታሪካዊ ማስታወሻዎች

*፲፱፻፲፯ ዓ/ም - የፋሺስቱ መሪ ቤኒቶ ሙሶሊኒ በኢጣልያ ግዛት በሙሉ የአምባ-ገነንነት ሥልጣን እንደሚይዝ በይፋ አስታወቀ።

*፲፱፻፶፩ ዓ/ም - የአላስካ አስተዳደራዊ ክልል በዚህ ዕለት የአሜሪካ ኅብረት ፵፱ኛዋ አባል ህና ከኅብረቱ ጋር ተዋሐደች።

*፲፱፻፶፬ ዓ/ም - የሮማ ካትሊክ ቤተ ክርስቲያን ሊቀ ጳጳስ ዮሐንስ አሥራ-ሦስተኛ የኩባውን መሪ ፊደል ካስትሮን ከካቶሊክ ክርስቲያን ጉባዔ በውግዘት አስወገዱ።

## ልደት
*፲፱፻፸ ዓ/ም - ታዋቂዋ ኢትዮጵያዊት *ሱፐር ሞዴል* ሊያ ከበደ በዚህ ዕለት አዲስ አበባ ተወለደች።

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* http://en.wikipedia.org/wiki/January_3

መደብ:ዕለታት