open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
የኢትዮጵያ ብሐራዊ ሙዚዮም

**የኢትዮጵያ ብሔራዊ ሙዚዮም** በኢትዮጵያ የመጀመሪያው ሙዚዮም ሲሆን በሃገሪቱ ዋና ከተማ አዲስ አበባ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ አጠገብ ይገኛል።

ኢትዮጵያ ብሔራዊ ሙዚዮም
ጫማ (ልባሠ እግር)

[በ አሁኑ ጊዜ በመቶዎች የሚቆጠሩ የተለበሱ ጫማዎች በ[ሞሮኮ ጎዳናዎች ላይ ለሺያጭ ቀርበዋል (2007)|thumbnail|350px|right]]
**ጫማ** ወይም **ልባሰ እግር** ሲጀመር የሰው ልጅን እግር ከአደጋ ለመጠበቅ፣ ወደበኋላ ደግሞ በፋሽን ለውበት የሚለበስ ጠንካራ የእግር ልብስ ነው። ይህንንም በቅድሚያ ካልስ በማድረግ ለእግር የተሻለ ምቾትን መፍጠር ይቻላል። 

መደብ:አለባበስ
እግር

እግሮች|thumbnail|350px|right
**እግር** ሥነ አካላዊ የሆነ በአብዛሃኛዎቹ የጀርባ አጥንት ያላቸው እንስሳት ላይ የሚገኝ መዋቅር ነው። እግር በከፍተኛ መጠን ላብ ከሚያመነጩ የሰውነት ክፍሎች ይመደባል (በቀን እስከ 568.26 ሳ.ሜ ኩብላብ ሊያመነጭ ይችላል)። ይህንንም በካልስ መከላከል ይቻላል።

## ተጨማሪ ይዩ
* ጆሮ
* ዓይን
* አፍ
* ጥርስ
* አፍንጫ
* ቆዳ
* እጅ
* ጸጉር

መደብ:ሥነ አካል
ደርባ

**ደርባ** የቦታ መጠሪያ ሲሆን ይህውም ቦታ በቀድሞ አጠራር ሸዋ ክ/ሃገር በሱሉልታ አውራጃ ውስጥ ከአዲስ አበባ በሰሜን በኩል 63 ኪ/ሜ ርቀት ላይ ይገኛል።  ደርባ ትንሽ ከተማ ሲሆን ወደ 3000 የሚጠጋ ነዋሪዎች አሉት።  

ደርባ ቃሉ ከኦሮምኛ ቅዋንቅዋ የተወሰደ ሲሆን ትርጉሙም «እርሰዎ ይለፉ» ማለት ነው። የገጠር ከተማዋ ስያሜ የመጣው በምጥሰት ሲሆን ዙርያዋን ዳር በገደል ከመታጠርዋ የተነሳና ማለፍያ ስለሌለ ደርባ ተባለ «በሉ ይለፉ!» እንደማለት።

መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ዩራኒየም

thumb
thumb|ዩራኒየም
**ዩራኒየም** (*uranium*) የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ ውስጥ ኬሚካዊ ውክሉ U ነው። አቶማዊ ቁጥሩም 92 ነው። የራዲዮ አክቲቭ ሃይል መስሪያ ነው።

የዩራንየም (uranium) ነጣ ያለ ብርማ ቀለም ያለው የብረት ዘር ሲሆን፣ በኬሚካል ባሕሪው በፔሪዲክ ቴብል ላይ በአክታናይዶች ዝርዝር (actinide series) ውስጥ ይመደባል። የአቶም ቁጥሩም 92 ሆኖ የአቶሚክ ምልክቱ ደግሞ U ነው። የዩራንየም አቶም 92 ፕሩቶኖች እና 92 ኤሌትሮኖች ሲኖሩት፣ ከነዚህ ውስጥ 6ቱ ቫላንስ ኤሌትሮኖች (በመጨረሻ ሼል ላይ የሚገኙ) ናቸው። የዩራንየም ኑክለስ ደግሞ ከ141 እስከ 146 ኑትሮኖችን የሚይዝ ሲሆን ይህም ማለት ዩራንየም ስድስት አይሶቶፖች (ከU-233 እስከ U-238) አሉት ማለት ነው። ከነዚህ አይሶቶፖች ውስጥ ዩራንየም-238 (146 ኑትሮን) እና ዩራንየም-235 (143 ኑትሮን) በአብዛኛው በመደበኛነት የሚገኙ ናቸው። እነዚህ ስድስቱም አይሶቶፖች ያልተረጋጉ (unstable) እንዲሁም ዩራንየም ዝቅተኛ (ዘገምተኛ) የሆነ ራዲዮአክቲቭ ቁስ ነው። ዩራንየም ከፕሉቶንየም-244 ቀጥሎ በተፈጥሮ የሚገኝ ትልቅ የግዝፈት ቁጥር ያለው ሁለተኛ አቶም ነው። የጥቅጥቃት (density) መጠኑ እርሳስን (lead) ከ70% (እጅ) በላይ የሚበልጥ ሲሆን፣ ከወርቅና ተንግስተን ጋር ሲወዳደር ግን ዝቅተኛ ነው። ዩራንየም በተፈጥሮ ከምድር የላይኛው ክፍል (crust) በአፈር ውስጥ፣ ከአለትና ከውኃ ጋር ከሚሊዮን ውስጥ እስከ አራት እጅ (4 ppm) ያህል ይገኛል። ይህም ከወርቅና ብር በተሻለ መልኩ በዚህኛው የመሬት አካል ውስጥ እንደሚገኝ ያሳያል። እንደ uraninite ካሉ ዩራንየም ከሚገኝባቸው ማዕድኖች ይመረታል።

በተፈጥሮ በሚገኘው የዩራንየም (uranium) አቶም ውስጥ በዋናነት ሁለት የተለያየ ክብደት ያላቸው የዩራንየም ዓይነቶች ይገኛሉ፣ እነሱም U-238 እና U-235 ይባላሉ። U-235 በቀላሉ ፊሽን ማድረግ የሚችል አይሶቶፕ ነው፤ ነገር ግን በተፈጥሮ ከሚገኘው ዩራንየም ውስጥ መጠኑ 0.7% ብቻ ሲሆን፣ ሌላው ዓይነት U-238 ደግሞ 99.3% የሚገኝ ነው። በመደበኛው (Pressurized Water Reactor - PWR) የኑክሌር ማብላያ ውስጥ ፊሽንን በቀጣይነት (ሰንሰለታዊ አፀግብሮት - chain reaction) ለማከናወን የኑክሌር ፊዩሉን የU-235 መጠን ቢያንስ እስከ 3.9-5% ማበልፀግ (enriched) ያስፈልጋል። በዚህ የU-235ን የማበልፀግ ሂደት በዩራንየም ውስጥ በተፈጥሮ ከሚገኘው 0.7% የU-235 መጠን ለኑክሌር ፊዩል ወደሚፈለገው 5% ድረስ እንዲጨምር ሲደረግ፣ በሌላ በኩል መጀመሪያ በተፈጥሮ ከነበረው ዩራንየም ውስጥ የU-235 መጠን እያነሰ (depleted) በመሄድ የU-238 መጠን ይጨምራል። ይህም በተለምዶ depleted uranium ይባላል። ይህ በዩራንየም የማበልፀግ ሂደት የሚገኝ ተረፈ-ምርት - depleted uranium የጥቅጥቃት (density) መጠኑ ከፍተኛ በመሆኑ ማሽኖች ሲፈበረኩ ክብደትን ለመቆጣጠርና በተለይ ለመድፍና ሚሳይል አረር ጫፎች ላይ በማድረግ ጥቅም ላይ ይውላል (ይህም ታንኮችንና ጠንካራ ምሽጎችን ለመብሳት/መደርመስ እንዲሁም ማቃጠል የሚችል በመሆኑ ነው)። ይህ ተረፈ-ምርት - depleted uranium - የጋማና የኤክስሬይ ጨረራን በጥሩ ሁኔታ ለመከለል ሥራ (shielding) ላይም ይውላል። ሆኖም የአልፋን፣ ቤታና ኑትሮን ጨረራን ለመከለል አያገለግልም። 

U-238 እንደ U-235 በኑክሌር ማብላያ ውስጥ በኑትሮን ሲመታ ፊሽን በቀጥታ ማድረግ አይችልም። ሆኖም በቂ የኢነርጂ መጠን ያለውን ኑትሮን በመያዝ/በመዋጥ (neutron capture reaction ይባላል) ወደ Pu-239 በመቀየር ልክ እንደ U-235 ፊሽን የሚያደረግ አይሶቶፕ ይቀየራል። በመሆኑም U-238 እንደ U-235 (ወይም Pu-239) fissile ሳይሆን fertile ይባላል። (ማስታወሻ፣ fissile የሚባሉት የአቶም ቁጥራቸው ጎዶሎ መሆኑን ልብ ይበሉ።)

ዩራንየም-238 አንዱ በተፈጥሮ የሚገኝ ራዲዮአክቲቭ ቁስ ሲሆን አልፋ እኑሶችን (የአልፋ ጨረራ) የሚፈጥር/የሚለቅ ነው። 

የዩራኒየምን ማዕድን ከወጣ በኋላ ተፈጭቶ በኬሚካል ዘዴ ዩራኒየሙ እንዲለይ ይደረጋል፣ ይህም በተለምዶ ‘ቢጫ ኬክ’ (‘yellow cake’ - urania - ammonium diuranate) ተብሎ የሚታወቀው ሲሆን፣ ይህንን ወደ ፊዩል ማዘጋጃ ፋሲሊቲ በመላክ እንደ ኃይል ጣቢያው የማብላያ ዲዛይን መሰረት የኒውክሌር ፊዩል ይዘጋጃል።

* የጥንተ፡ንጥር ጥናት (ኬሚስትሪ)

መደብ:ንጥረ ነገሮች
ጁሊያ ሮበርትስ

ጁሊያ ሮበርትስ|thumbnail|350px|right
**ጁሊያ ሮበርትስ** ወይም ጁሊያ ፊዮና ሮበርትስ ጥቅምት 27 1967 እ.ኤ.አ. አሜሪካ ውስጥ የተወለደች ተዋናይት ነች። ጁሊያ  ፕሪቲ ዉመን በተሰኘው ፊልም ከሪቻርድ ጊር ጋር በመተወን ገና ለመውጣት ችላለች። ስቲል ማግኖሊያስ የተሰኘውና በ1990 እ.ኤ.አ. የመጀመሪያዋን አካዳሚ አዋርድ ያገኘችበትን ጨምሮ በ1991 ፕሪቲ ዉመን እና በ2001 ኤሪን ብሮኮቪች በተስኙት ፊልሞቿ ልትሸለም በቅታለች።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ሳንድራ ቡሎክ

**ሳንድራ ቡሎክ** በ1964 እ.ኤ.አ. አሜሪካ ውስጥ የተወለደች ተዋናይት ነች። በ1990 እ.ኤ.አ. ሳንድራ ስፒድ እና ኋይል ዩ ዌር ስሊፒንግ በተሰኙት ፊልሞች ላይ በመተወን ወደ ዝናው አለም መጥታልች።

መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ጂሚ ካርተር

thumb|Carter (1977)
**ጀምስ ኧርል ጂሚ ካርተር** ( 1924 ተ 2024) ከእ.አ.አ. 1977 እስከ 1981 ባለው ጊዜ ውስጥ 39ኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት በመሆን አገልግለዋል።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ሪቻርድ ኒክሰን

thumb
**ሪቻርድ ሚልሆስ ኒክሰን** (ከጃንዌሪ 9፣ 1913 እ.ኤ.አ. እስከ ኤፕሪል 22፣ 1994 እ.ኤ.አ. የኖሩ) ከ1969 እስከ 1974 እ.ኤ.አ. (1962-1966 ዓ.ም.) ባለው ጊዜ ውስጥ 37ኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት በመሆን አገልግለዋል።

ከአሜሪካ ፕሬዚዳንቶች ማዕረጋቸን የተዉት እሳቸው ብቻ ሆነው፤ ምክትላቸው ጄራልድ ፎርድ የዘመናቸውን ትርፍ ጨረሱ። 

መንግሥታቸው በሁከቶች የተመላ ነበር። ከመጀመሩ ቀዳሚው ሊንደን ጆንሰን ጦርነት በቬት ናም አወረሷቸው። ይህም ጦርነት በአሜሪካ ውስጥ ብዙ ተቃራኒዎች ነበሩት። ኒክሰን ግን ጦርነቱን ስላልጨረሱት፣ ነገር ግን ወደ ላኦስና ካምፖድያ ስላስፋፉት፣ ለሰላም የሚጮህ ወገን በሃይል ሠለፉ። በሠልፎቹ ጫፍ በኤፕሪልና በመይ 1971 እ.ኤ.አ.፣ በዋሺንግቶን ዲሲ የጸረ ጦርነት ሰልፈኞች እጅግ በዙና ከተማው ተሞላባቸው። ሠራዊቱ ተጠራና ፖሊሶቹ ከ12 ሺ በላይ ያዙ። ኒክሰን ከዚህ በኋላ ጦርነቱን አስጨረሱ፣ ለሁለተኛ ዘመን በ1972 እ.ኤ.አ. ተመረጡ። በዚህ ዘመን በዋተርጌት ቀውስ በወንጄል ተከሰሱና ማዕረጋችውን ተዉ። 

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ሊንደን ጆንሰን

ሊንደን ጆንሰን|thumb
**ሊንደን ቤይነስ ጆንሰን** (እ.አ.አ. በኦገስት 27፣ 1908 እስከ ጃንዌሪ22፣ 1973 የኖሩ) ከእ.አ.አ. 1961 እስከ 1963 የአሜሪካ ምክትል ፕሬዝዳንት እና እ.አ.አ. ከ1963 እስከ 1969 ባለው ጊዜ ውስጥ ደግሞ 37ኛው የአሜሪካ ዋና ፕሬዝዳንት በመሆን አገልግለዋል።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ማንችስተር ዩናይትድ

**ማንችስተር ዩናይትድ** የእግር ኳስ ቡድን ሲሆን በእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ውስጥ ዋና ተካፋይ ነው። የሚጫወተው በራሱ ሜዳ ኦልድ ትራፎርድ ውስጥ ነው። ክለቡ በእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ 20 የሊግ ዋንጫዎችን በማንሳት ሪከርድ ያለው ሲሆን 13 ጊዜ የኤፍ ኤ ካፕ ዋንጫ በማንሳትም ታሪክ ያለው ክለብ ነው። በሀብት እና በደጋፊ ብዛት ታላላቅ ከሆኑት የአለማችን ውጤታማ ክለቦች ቀዳሚው ነው። ይህ ቡድን በቅጽል ስሙ *ቀያይ ሰይጣኖች* ወይም በእንግሊዝኛው *The Red Devils* በመባል ይታወቃል።
ክለቡ የተመሰረተው በ.አ.አ. 1878 Newton Heath LYR F.C. በሚባለው የመጀመሪያ መጠሪያው ነበር። ከዚያም የሀገሪቱን ሊግ የተቀላቀለው እ.አ.አ. በ1892 ነበር. ከ1938 እ.አ.አ. ጀምሮ የሀገሪቱ ዋና የእግር ኳስ ክፍል መጫወት (ከእ.አ.አ. 1974-75 አመት በስተቀር) ጀመረ። የአውሮፓን ዋንጫ በእ.አ.አ. 1968 በማሸነፍ እና የሶስትዮሽ ዋንጫን እ.አ.አ. በ1999 በማሳካት የመጀመሪያው የእንግሊዝ ክለብ ነው። እ.አ.አ. በኖቬምበር 6፣ 1986 የቡድኑ ዋና አሰልጣኝ ሰር አሌክስ ፈርጉሰን ይባላሉ።

## የመጀመሪያው ቡድን አባላት ዝርዝር

24. ኦናና 
2. ቪክቶር ሊንድሎፍ 
21. አንቶን 
4. አምራባት
5. ሀሪ ማጓየር
6. ሊሳንድሮ ማርቲኔዝ 
7. ሜሰን ማውንት 
8. ብሩኖ ፈርናንዴዝ 
9. አንቶኒ ማርሲያል
10. ማርከስ ራሽፎርድ
11. ሆሉንድ
12. ታይለር ማላሲያ 
14. ክርስትያን ኤሪክሰን 
16. አማድ ዲያሎ 
17. አላሃንድሮ ጋርናቾ
19. ራፍየል ቫራን 
20. ዲያጎ ዳሎት 
22. ቶም ሂተን 
23 ሉክ ሻዉ 
25  ሳንቾ 
28. ፉካዶ ፔለስትሪ 
29. አሮን ዋን ቢሳካ 
33. ብራንደን ዊሊያምስ 
35 እቫንስ 
36 አንቶኒ ኢላንጋ 
37. ሜይኖ 
38. አክሰል ተዋንዜቤ 
39 ስኮት ማክቶሚናይ 
43. ቴደን ሜንጊ  
44. ታሂቲ ቾንግ 
46. ሀኒባል መጅብሪ <br 
50. ሜሰን ግሪንዉድ

መደብ:የእንግሊዝ እግር ኳስ ክለቦች
የዝርዝር ሂሳብ (እስታቲስቲክስ)

thumb|right|200px
**የዝርዝር ሂሳብ (እስታቲስቲክስ)** የቁጥር መረጃዎችን ከነጠላ እና የቡድን ሙከራዎች ጋር በማዛመድ ውቴታማ ወደሆነ ጥቅም የሚለውጥ የሳይንስ ዘርፍ ነው። መረጃዎቹን ሰብስቦ ጥቅም ላይ ማዋል ብቻ ሳይሆን የመረጃዎቹን አሰባሰብ ዘዴ እና የሙከራ መንገዶችንም የሚጠቁም ሳይንስ ነው።

* ዕድል ጥናት
* ‎የሞንቲ ሖል ዕድል ጥያቄ

*እስታትስቲክስ
ሞዚላ ፋየርፎክስ

### ሞቶ
"Choose Independent. Choose Firefox."
### የፋየርፎክስ ተቀጣይ
የፋየርፎክስ ተቀጣዮች በአብዛኛው በጃቫ ስክሪፕትና በኤክስዩኤል የሚፃፉና በፋየር ፎክስ ላይ ተደምረው የሚሰሩ ፕሮግራሞች ናቸው። የፋየርፎክስ ተቀጣይ አፃፃፍ ከድረ ገፅ አፃፃፍ ጋር ተመሳሳይ ቢሆንም፡ የፋየርፎክስ ተቀጣይ ልክ እንደፋየርፎክስ አካል ሆኖ ስለሚታይ ከድረገፅ ጃቫ ስክሪፕት የሰፋ የመግቢያ መብቶች አሉት። ቢሆንም፡በተለይ ከፋየርፎክስ ተተካይ ጋር ሲነጻጸር በብዛት በጥቅም ላይ የሚገኘው የማዳቀል መንገድ ተቀጣዮች ላይ መሰረታዊ ቁጥብና ይፈጥራል። በዚህ የማዛመድ ዘዴ፡ ተቀጣዩ ከፋየርፎክስ ነባር ክንዶች አንዱ ላይ በመሰካትና ተዛማጅ የስራ ችሎታውን በማብዛት ያራዝመዋል።

### የፋየርፎክስ ተተካይ
የፋየርፎክስ ተተካይ ኮምፓይል የተደረገ፡ ከተጀመረበት ከNPAPI የተላለፈ ሎድ የሚደረግ ሞጁል ነው። ተተካይ ከፋየርፎክስ ፕሮሰስ ክልል ውጪ መኖር የሚችል ሲሆን፡ በጣም የሚታወቁት ምሳሌዎች ፍላሽና ጃቫ የፋየርፎክስን ስራ የሚሰሩት የድረገጹ መሰረታዊ አካል የሆነው የHTML5ን ካንቫስ ሳይሆን፡ የቪውፖርት ክፍለመስኮት ወይም ደግሞ የካንቫስ ክፍለመስኮት በመጠየቅና ስራውን እራሳቸው፡ በብዛት ከፋየርፎክስ በተገለለ ሁኔታ በመስራት ነው።
### ASCII, ANSI, UNICODE, UTF-8 እና የአማእኛ ኪቦርድ ላይ ያለው ትርምስ
እነዚህ ደንቦች፡ በ፪፭፮ ካራክተሩ ASCII፡ የተራዘመውን ASCII (ከ፩፪፰ እስከ፪፭፭) ጨምሮ ማለት ነው፡ በ፪፭፮ ካራክተርስ እንደገና ለመፍጠር ላልተቻሉ ፊደላት መፍትሄ ተብለው በተለያዩ ኮሚቴዎች በየቅል የተዋቀሩ ደንቦች ናቸው። ከዛ ደግሞ፡ እንደፋየርፎክስ ላሉ ሁሉገብ ግብአቶችና ከፕሮግራሚንግ አስተያየት ለአንዱ ማሽን የተፃፈው በየትኛው ማሽን እንደሚነበብ የማይታወቅበት ጊዜን ጨምሮ ግን፡ ግር የሚያሰኙ ናቸው። https://www.youtube.com/watch?v=pbJ6H0csdRE

መደብ:ኮምፒዩተር
ማጓጓዝ

በእንሰሳ፣
በሰውኃይል
ጎማ ባላቸው ተሽከረካሪዎች
በባቡር፣ በቱቦ
በውኃ ላይ በሚንቀሳቀስ ጀልባ ወይም መርከብ
በሰማይ በራሪ አውሮፕላን፣ሔሊኮፕተርና መንኮራኩር..ወዘተ
መሰል ነገር ከመነሻ እስከ መድረሻ ማጓጓዝ ትራንስፖርት
'Transportation' ይባላል፣ የሰዎች፣የፈሳሽ፣የሸቀጥ እና የጥሬ እቃዎች ከቦታ ቦታ እንቅስቃሴ ነው። 
የማጓጓዣ መንገዶች የሚባሉት/የአየር መጓጓዣ፣የየብስ መጓጓዣ፣የባህር መጓጓዣ፣የባቡር መጓጓዣ፣የገመድ
መጓጓዣ፣የቱቦእናየጠፈር መጓጓዣን ያጠቃልላል።
መዋቅር፦አስጫኝ፣ጫኝ፣ጭነቱንአስተባባሪአካል፣ወኪል፣ጭነት አስረካቢ ተረካቢ እና ሌሎችም፣ በዚህ መሐል የሰው ማጓጓዝ ስራ ከሌሎቹ ተግባር ይለያል፣
መገናኛ

thumb|መገናኛ
**መገናኛ** መረጃን ከአንድ ቦታ ወደሌላ ቦታ የማስተላለፍ ሂደት ነው። ይህም ምልክትን ያማከሉ መረጃዎችን በትንሹ በሁለት አልያም በብዙ ምልክቶቹን መረዳት በሚችሉ ተቀባይ እና ላኪዎች መካከል ይተላለፋል።

መደብ:መገናኛ
ቴክኖዎሎጂ

**ቴክኖሎጂ** የመሳሪያዎች አጠቃቀም እውቀት ወይም ዘዴ እና ጥበብ ወይም መሳሪያዎችን (እቃዎች ወይም ልብሶች ሊሆኑ ይችላሉ) የማደራጀት እና የማምረት መንገድ ነው።

## ደግሞ ይዩ
* የፈጠራዎች ታሪክ
* ሥልጣኔ

*
መርካቶ

right|400px|thumb|መርካቶ
**መርካቶ ገበያ** ወይም **አዲስ መርካቶ** (ከጣልያንኛው ቃል የመጣ ሲሆን ትርጉሙ ደግሞ ገበያ ማለት ነው።) በኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ ውስጥ በዋነኛነት አዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ እና በአጎራባች አከባቢዎች የተካለለ ሠፊ ገበያ ነው። መርካቶ በአፍሪካ ሠፊው ገላጣ ገበያም ነው። በዚህም በብዙ ካሬ ኪሎሜትር በሚቆጠር መሬት ላይ ከ13,000 በላይ ሠዎችን በ7,100 የሚደርሡ የንግድ ሠቆች ውስጥ የያዘ እንደሆነ ይገመታል።

በዚህ ገበያ ውስጥ በአብዛሃኛው ጊዜ የሚዘወተሩት በተለምዶ ሀገር በቀል የሆኑ የጥራጥሬ ምግቦች እና ፍራፍሬዎች እንዲሁም በዋነኛነት ቡና ናቸው። ይህ ገበያ የተዋቀረው በዘረኛ የጣልያን ገዥዎች ፖሊሲ ሲሆን ያደረጉትም ታሪካዊውን የቅዱስ ጊዮርጊስ መርካቶ ለጣልያናዊያን ብቻ በመከለል ዋናዎቹን የአረብ ነጋዴዎች ወደ መዕራብ ከግማሽ ማይል በላይ ርቀው እንዲነግዱ በማስገደድ ነበር። ቀስ በቀስ እነዚህን የአረብ ነጋዴዎች የሀገሪቱ ተወላጅ በሆኑ ነጋዴዎች በመተካት ከእ.አ.አ. 1960 ጀምሮ ሀገርኛ ቃና ያለው ገበያ ሊሆን ችሏል።
የአዲስ አበባ መርካቶ በሺዎች የሚቆጠሩ ሡቆች እና ትልልቅ የገበያ አዳራሾች (በውስጡም እያንዳንዱ ከሠባ በላይ ሡቆችን የያዙን) ይዟል።
«ተራ»:–በመርካቶ ውስጥ "ተራ" በመባል
የሚታወቁ ራሳቸውን የቻሉ የመርካቶ ክፍሎች አሉ።ለምሳሌ ያህል:–
ምናለሽ ተራ
ቆርቆሮ ተራ
ጋዝ ተራ
ዶሮ ተራ
ቦንብ ተራ
አውቶቢስ ተራ
ጭድ ተራ
ጫት ተራ
ቆጮ ተራ
ብረት ተራ
ቡና ተራ 
ሶማሌ ተራ
ሳጥን፣ጠረጴዛ፣ሸክላ፣ፎዴ፣ሚሊቴሪ፣ድር፣ሚስማር፣ሸማ፣ሸራ፣ወራባተራ
ወዘተ…
መርካቶ ከአብነት በተለይም ከሞላማሩ ጀምሮ እስከ ፒያሳ…በጎን ደግሞ ተመሳሳዩን ያህል ትልቅ ስፋት የያዘ ከአፍሪካ አንደኛ የሆነ የገበያ ዓለም ነው። 
በዚህ ቦታ ውስጥ የማይዘነጉት የአንዋር መስጂድ እና የራጉኤል ቤተክርስቲያን ይገኛሉ።

## ማጣቀሻ
* Zewde, Bahru. (1991) *A History of Modern Ethiopia*. London: James Currey.
* Bonsor, Sacha. (2005) "Merkato Mania " *Impressions Magazine*. British Airways. (accessed March 8, 2006)

መደብ:አዲስ አበባ
መደብ:ምጣኔ ሀብት
ጅማ ዩኒቨርስቲ

**ጅማ ዩኒቨርስቲ** በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት አንዱ ነው። ይህ ተቋም የሚገኘው በኦሮሚያ ክልል፣ ጅማ ዞን (ጅማ) ውስጥ ነው። ተማሪዎችን በተለያዩ ዘርፎች በዲግሪ እና በተለያዩ ደረጃዎች ያሠለጥናል። በቀድሞው ስሙ ጅማ የግብርና ኮሌጅ እና የጅማ የጤና ሳይንስ ተቋም በጋራ የነበረ ሲሆን ከታኅሣሥ 1992 ዓ.ም. ጀምሮ ወደ ዩኒቨርስቲ ሊያድግ ችሏል። ዋናው ካምፓስ የሚገኘው ከቀድሞው የጅማ ንጉስ አባ ጅፋር  ቤተ መንግስት ቀጥሎ ነው።

## ታሪክ

## ፋኩልቲዎች እና የትምህርት ክፍሎች
ጅማ ዩኒቨርሲቲ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 63/1999 እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 22 ቀን 1999 ዓም በወቅቱ የግብርና ኮሌጅና የጤና ሳይንስ ኢንስቲተዩት ተብለው የሚጠሩ ሁለት ተቋማት በመዋሃድ የተቋቋመ ከፍተኛ የትምህርት ተቋም ነው፡፡ ዛሬ በአገሪቱ ካሉ አንጋፋና በተለይ በማህበረሰብ አቀፍ ትምህርት ፍልስፍናው ፈር-ቀዳጅና መሪ የሆነው ጅማ ዩኒቨርሲቲ “We Are in The Community**”** በሚለው መርህ የታወቀ ተቋም ሲሆን ከምስረታው ጀምሮ በስልጠና፣ በምርምርና በማህበረሰብ አገልግሎት ዘርፍ በርካታ ድሎችን ያስመዘገበና በትምህርት አሰጣጥ ጥረቱ ለአምስት ተከታታይ ዓመታት በኢትዮጵያ አንደኛ የወጣ ብቸኛ ተቋም ነው፡፡

ተቋሙ በምስረታው ወቅት በጥቂት የጤና፣ ህክምናና ግብርና መስኮች በአብዛኛው ዲፕሎማ መርሃ-ግብሮችን በማስተማር ላይ ተወስኖ የነበረ ሲሆን ይህ ሁኔታ ዛሬ በአስገራሚና ፈጣን ለውጥ ተቀይሮ በዚህ ዓመት በ62 የቅድመ-ምረቃ፣ በ139 ሁለተኛ ዲግሪና በ35 ሶስተኛ ዲግሪ ፕሮግራሞች 40587 ተማሪዎች ተቀብሎ ያስተምራል፡፡ አምስት ካምፓሶች ያሉት ጅማ ዩኒቨርሲቲ በአጠቃላይ 7864 ሰራተኞች ያሉት ሲሆን ከዚህ መካከል 6016 የአስተዳደርና ድጋፍ ሰጪ ሰራተኞችና 1848 ኢትዮጵያዊ መምህራኖችን የያዘ ግዙፍ ተቋም ነው፡፡

ዋናው ካምፓስ ውስጥ የዩኒቨርሲቲዉ የበላይ አመራር፤ ማዕከል ቢሮዎች፣ ሦስት ኮሌጆችና የተቋሙ መማሪያ ሆስፒታል የሚገኙ ሲሆን ከዋናው ግቢ በ4 ኪሜ ርቀት ላይ የሚገኘው የግብርናና እንስሳት ህክምና ኮሌጅ ስምንት ትምህርት ክፍሎች ያሉት ካምፓስ ነው፡፡ የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ኪቶ ፉርዲሳ ካምፓስም ከዋናዉ ግቢ በ6 ኪሜ ርቆ የሚገኝ ሲሆን ከዋናው ግቢ አጥርና መንገድ ባሻገር በስተደቡብ የሚገኘው የቢዝነስና ኢኮኖሚክስ ኮሌጅ ካምፓስ 4 የትምህርት ክፍሎች ይዟል፡፡ ከጅማ ከተማ 42 ኪሜ ርቆ የሚገኘው የአጋሮ ካምፓስ በግንባታ ላይ ሲሆን ይህም አምስተኛው ካምፓስ ነው፡፡

በአገሪቱ እጅግ ልዩ በሆኑ የትምህርት ፕሮግራሞች በተለይም በባዮሜዲካል ኢንጂነሪንግና ጥርስ ህክምና ትምህርት ዘርፎች ፈር ቀዳጅ የሆነው ጅማ ዩኒቨርሲቲ የላቀ ትምህርት ባህልን በመገንባትና መሰረታዊ ችግሮችን መፍታት የሚያስችል ምርምሮች በማካሄድ ዓለማቀፋዊነትን በማስፋፋትና መላሽ ሰጪ አገልግሎቶች በመስጠት በርካታ ስራዎችን እያከናወነ ነው፡፡ አገራችንን ከድህነት አረንቋ ለመታደግና መካከለኛ ገቢ ካላቸው አገራት ተርታ ለማሰለፍ በሠው ኃይል አቅም ግንባታ ዘርፍ አያሌ ሚና በመጫወት ላይ ያለው ጅማ ዩኒቨርሲቲ መሠረታዊ ለውጥ ሊያመጡ የሚችሉ የትኩረት አቅጣጫዎች ላይ ተመርኩዞ የተቀናጀ፣ ቀልጣፋና ስትራቴጂካዊ ስልቶችን ማስተግበር የሚያስችል ዓመታዊ ዕቅድ በማውጣት በርካታ ስራዎች በማከናወን ላይ ይገኛል፡፡ የዩኒቨርሲቲያችን ዋነኛ ተልዕኮ የሆኑትን መማር/ማስተማር፤ ምርምርና የህብረተሰብ አገልግሎት ተልዕኮዎች ለማሳካት ጥረት እየተደረገ ነው፡ ፡በተመሳሳይ ማህበረሰባችን የራሱን ችግሮች በራሱ እንዲፈታ ለማስቻል፣ የኢንቬስትመንት አቅማችንን ለመገንባትና ከባለድርሻዎቻችን ጋር እኩል ተጠቃሚ የሚያደርጉ ትስስሮችን በመፍጠር ራዕይ ዕውን ለማድረግ ርብርብ እየያደረገ ሲሆን በዚህም አዳዲስ ዕውቀትና ክህሎት ማንጨት የሚያስችሉ አመቺ ሁኔታዎች ተፈጥረዋል፤ ለአገሪቱ አንገብጋቢ ችግሮች አዎንታዊ ለውጥ ማምጣት በሚያስችሉ የትኩረት መስኮች ግንባር ቀደም ሚና በመጫወት ላይ ይገኛል፡፡ 

## ካምፓሶች

መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
መደብ:ጅማ
ኧያፍያትላዮኪውትል

**ኧያፍያትላዮኪውትል** በ፳፻፪ ዓ.ም. የፈነዳ በአይስላንድ የሆነ እሳተ ገሞራ ነው። ብዙ አመድና ጢስ በአውሮጳ ከባቢ አየር ውስጥ አስገብቶ የአይሮፕላን በረራ በሰፊ አቋርጦ ነበር።

መደብ:ተራሮች
ክርስታደልፍያን

[thumb|200px|ክርስታደልፍያን አዳራሽ፣ [ባዝ፣ እንግሊዝ ]]
**ክርስታደልፍያን** (እንግሊዝኛ፦ Christadelphians) በ1848 እ.ኤ.አ. የተመሠረተ በሥላሴ የማያምን ቤተ ክርስቲያን ነው።
### የውጭ መያያዣዎች

* መምሪያ - አማርኛ ''Bible Basics'' in Amharic
*  መጽሔት «The Christadelphian» 
*  መጽሔት «Glad Tidings» 

መደብ:የክርስትና ክፍልፋዮች
ሳትያግራሃ

**ሳትያግራሃ** (ሳንስክሪት፦ सत्याग्रह *satyāgraha*) ማለት ማህተማ ጋንዲ የጀመሩት የሰላማዊ መቃወም ዘዴ ነው። ጋንዲ በሕንድ ነጻነት እንቅስቃሴ እንዲሁም ከዚህ ቀድሞ በደቡብ አፍሪካ ትግል ይጠቀማቸው ነበር። ከዚህ በላይ የሳትያግራሃ ፍሬ ሂሳብ ለኔልሰን ማንዴላ፣ ለማርቲን ሉተር ኪንግና ለሌሎች ትግል መሪዎች ከፍተኛ ተጽእኖ አሳድሯል። ሳትያግራሃ የሚፈጽመው ሰው *ሳትያግራሂ* ይባላል። 

## የሳትያግራሃ ትርጉም
[thumb|250px|ጋንዲ [የጨው ሳትያግራሃ ሲመሩ]]

*ሳትያግራሃ* የሚለው ቃል ከሳንስክሪት ቃላት *ሳትያ* (ዕውነት) እና *አግራሃ* (ጽናት ወይም አጥብቆ መያዝ) ይመጣል። ለጋንዲ፣ ሳትያግራሃ ዝም ብሎ ከመቃወም በላይ ሲሆን ሰላማዊነታቸው ብርታታቸው ሆነ። እሳቸው እንዳሉት፣ ዕውነት ፍቅር ነው፣ ጽናትም ኃይል ነው፣ ስለዚህ የሳንስክሪት ስም ከእውነትና ከፍቅር (ወይም ሰላም) የተወለደው ሃይል መሆኑን ያሳያል አሉ። ሌላ የሰጡት ትርጉም «የፍቅር ሃይል» ወይም «የነፍስ ሃይል» ነበረ። 

## የሳትያግራሃ ጽንሰ ሃሳብ
### ማሸነፍ ምንድነው
አብዛኛው ጊዜ «ትግል» ማለት ባላንጣውን ማሸነፍ - ወይም ዓላማውን በመከልከል ወይም ባላንጣው የከለከለውም ዓላማ በመፈጸም - ይሆናል። በሳትያግራሃ ግን አላማው እንዲህ አይደለምን። በዚህ ፋንታ፣ ጋንዲ እንዳሉ፣ አላማው የበደለኛውን ዐእምሮ መቀይሩ ነው ኢንጂ ማስገደድ አይሆንም። እንግዲህ ማሸነፍ ወይም መከናወን ማለት ከባላንጣው ጋራ ተስማምቶ ምናልባት በደል መሆኑን ያልገነዘቡት እንደ ሆነ በደሉ በደንብ እንዲስተካከል ነው። ይህም ሊያልፍ እንዲመጣ፣ ባላንጣው ለትክክለኛው ፍች መሰናከል መሆኑን እንዲገነዝብ፣ አዕምሮው ሊለወጥ አለበት።

### የሳትያግራሂ ደንቦች

ጋንዲ ሳትያግራህያን እነዚህን ደንቦች እንዲጠብቁ ጠየቁዋቸው፦

# ሰላማዊነት ወይም ያለ ግፍ መታገል (*አሂምሳ*)
# ዕውነት፤ ይህም ማለት ቅንነት፣ ለዕውነቱም በሙሉ ለመኖርና ለመስማማት ነው።
# አለመስረቅ
# ቸዋነት (*ብራህማቻርያ*) — በወሲብ ረገድ ግብረ ገብ ማመልከት፣ እንዲሁም ስሜት ከመፈጸም ይልቅ ዕውነቱን በመከተል አትኩሮ ማሰብ ነው።
# ንብረት አለመያዝ (ነገር ግን ይህ ሃሳብ እና ድሃ መሆን አንድላይ አይደሉም)
# የሰውነት ሥራ ወይም የዳቦ ሥራ (?)
# ሆዱን ማሠልጠን - ብዙ ጥሩ ያልሆነ ምግብ አለመብላት።
# አለመፍራት
# ለሁሉ ሃይማኖቶች እኩል ክብር ማሳየት
# ቦይኮት መጠቀም (መሰናከል ከሆነ ድርጅት አለመግዛት ወይም በብር አለመደግፍ) 
# ከዳሊት ነጻነት፣ ይህም ማለት ዝቅተኛ የማይነካ ሕዝብ ይኖራል ከሚለው አስተሳሰብ ነጻነት። 

ሌላ ጊዜ ጋንዲ ሰባት ቁም ነገር የሆኑት ደንቦች አወጡ። ሳትያግራሂው፦ 
# በእግዚአብሔር ጽኑና ኗሪ እምነት መያዝ አለበት፤
# በእውነትና በሰላማዊነት፤ ሰብአዊ ጸባይ በመሠረቱ ደግ እንደ ሆነ ማመን አለበት።
# ግብረገባዊ ሕይወት መኖር አለበት፤ ለመሞት ወይም ሁሉን ለማጣት ዝግጁ መሆን አለበት፤ 
# 'ቃዲ' የተባለው ልብስ መልበስ አለበት፤
# ከአረቄ መራቅ አለበት
# ጋንዲ የሚሰጡት ሌሎች ድንጋጌዎች ሁሉ መጠበቅ አለበት፤
# በወህኒ ቢታሠር፣ ለወህኒ ቤት ደንቦች መገዛት አለበት፤ ነገር ግን ማንኛውም ደንብ በተለይ ክብሩን ለመጎዳት ከተደረገ መገዛት የለበትም። 

## ነጥቦች


## መያያዣዎች
* 'Satyagraha 100 Years Later', with Arun Gandhi from **[[Democracy Now!]]**
* The Story of Satyagraha by Dr. Jyotsna Kamat

መደብ:ሕንድ
መደብ:ፍልስፍና
ወፍ

thumbnail|200px|right
**ወፎች** ወይም **አዕዋፍ** ክንፍ ያላቸው፣ ደመ ሞቃት፣ የጀርባ አጥንት ያላቸው እና እንቁላል ጣይ የሆኑ የእንስሳት መደብ አባላት ናቸው። በምድራችን ላይ ከ10,000 በላይ የወፍ ዝርያዎች ይገኛሉ። በዚህም ወፎች በአለማችን ብዙ ዝርያ ያላቸው ባለጀርባ አጥንት እንስሳት ያደርጋቸዋል። ወፎች ከመሬት ላይኛው ጫፍ (አርክቲክ) እስከ ደቡባዊ ጫፍ (አንታርክቲካ) ድረስ ባላው ቦታ ይኖራሉ። መጠናቸው ከ5 ሣ.ሜ. (ሁለት ኢንች) የምትረዝመው ትንሿ ወፍ እስከ 3 ሜትር (አስር ጫማ) የምትረዝመው ሰጎን ድረስ ይለያያል።

=የወፍ ዝርያዎች=
## ዳክዬ

ዳክዬ በአብዛኛው በጨዋማና በለጋ ውሃ ላይ የሚኖር የወፍ ዘር ነው። ዳክዬ በአማካኝ 6ኪሎ ይመዝናል።

*
መደብ:ኃያል እንሽላሊት
ባንክ

**ባንክ** ገንዘብን ለግለ-ሠቦች ወይም ተቋማት የማስቀመጥ እና የተቀመጠውን ገንዘብ ለሌሎች ተቋማት ወይም ግለ-ሠቦች የማበደር ተግባር የሚያከናውን ተቋም ነው። ባንኮች የኢኮኖሚው ዘርፍ ዋነኛ ተዋናይ ናቸው። በዚህም ለማህበራዊ ግብይት መሠረት ናቸው። የባንኮች ዋነኛ አላማ ካፒታል ያላቸውን ሠዎች ወይም ተቋማት ከሌላቸው ወይም ብድር ከሚፈልጉ አልያም ማደግን ከሚፈልጉ ተቋማት ጋር ማገናኘት ነው። ባንኮች ብተቀማጭ መልክ ከግለሰቦች ወይንም ከድርጅቶች ያገኙትን ገንዘብ ለተበዳሪዎች ወለድ ጨምረው በማበደር ለማትረፍ ይሰራሉ።

የተወሠኑት የባንክ አይነቶችም፡
*ንግድ ባንክ
*ብሔራዊ ባንክ
*ልማት ባንክ
*የግል ባንኮች
*እስላማዊ ባንክ
*የብድርና ቁጠባ ባንክ

*
ድብ አንበሳ ሆቴል

**ድብ አንበሳ ሆቴል** በባህር ዳር ውስጥ የሚገኝ ከፍተኛ ሆቴል ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
ውዳሴ ማርያም

**ውዳሴ ማርያም** የሶርያው ቅዱስ ኤፍሬም የደረስውና በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ከጥንት ጀምሮ በጣም የታወቀና የተወደደ ጸሎት (የጸሎት መጽሐፍ) ነው። ይኸውም እመቤታችን ድንግል ማርያምን በብዙ ምሳሌ እየመሰለ የሚያወድስ፤ ስነ ጽሑፋዊ ውበት ያለው በመሆኑ ደግሞ  ከጸሎትነቱም ባሻገር ጥልቅ ምስጢር ያለበት ትምህርት የሚሰጥ ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ሥርአተ ትምህርት መሠረት ተማሪዎቹ በቃል ትምህርቱ ዘርፍ ከየዘወትር ጸሎት ቀጥለው በንባብና በዜማ ይህን ውዳሴ ማርያም  የተባለውን የትምህርት ክፍል ይማሩታል።ይህን ትምህርት ከተማሩ  በየእለቱ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ይደገማል።

መደብ:ተዋህዶ
ላም

thumbnail|200px|right
**ላሞች** በዋነኛነት ለማዳ የሆኑ የቤት እንስሳት ናቸው። በሮማይስጥ *genus Bos* ከሚባሉት ዝርያዎች እጅግ በከፍተኛ መጠን ከተስፋፉት ዋነኞቹ ናቸው። በአጠቃላይም *Bos primigenius* ተብለው ይጠራሉ። በአገልግሎታቸው ለርቢ፣ ለወተት ምርት፣ ለስጋ፣ ለቆዳ ውጤቶች፣ ለዘይት ምርት፣ እንዲሁም እንደ ህንድ ባሉ ሀገራት ደግሞ እንደ አምልኮ ይጠቀሙባቸዋል።

## ደግሞ ይዩ
*በሬ
*የከብት ስጋ

መደብ:ለማዳ እንስሶች
መደብ:የቶራ አስተኔ
ስጋ

thumb|ስጋ
**ስጋ** የዓሣን ሳይጨምር በውስጡ ጡንቻ፣ አጥንት እና ስብ ሊኖረው የሚችል የእንስሳት አካል ነው።

*የከብት ስጋ

መደብ:ሥነ አካል
መደብ:አበሳሰል
ዓሣ

200px|right
**አሳ** ማንኛውም በውሃ ውስጥ የሚኖር ባለጥንድ ስንጥብ እና ብዙ ነጠላ ስንጥቦች የጀርባ አጥንት ያለው እንስሳ ነው። አብዛሀኛዎቹ የአሳ ዝርያዎች ደመ ቀዝቃዛ ሲሆኑ እንደ ውሀው መጠነ ሙቀት የራሳቸውን ሰውነት አስማምተው መኖር ይችላሉ።

=የዓሣ ዝርያዎች=

## ትልቅ-አፍ ባስ

ትልቅ-አፍ ባስ የሚባለው የለጋ ውሃ የዓሣ ዝርያ ሲሆን፡ በአማካኝ እስከ 11ኪሎ ድረስ ይደርሳል። ባስ የሠንፊሽ፡ ማለትም የፀሃይ ጨረር መሳይ ስንጥብ ያላቸው አሳዎች ቤተሰብ ነው።
* አጥንት የሌለው
** የግሪል ጥብስ
** የመጥበሻ ጥብስ
** የመጥበሻ ጥብስ በፔፐር ሳውስ
** በኦቨን ብሮይልድ
* እስከነ አጥንቱ
** ዲፕ ፍራይድ
** የኦቨን አሮስቶ
** በኦቨን ብሮይልድ

## ቀስተደመና ትራውት

ሙሉ ለሙሉ ያደገ የጅረት ቀስተደመና ትራውት ዓሣ ከ0.5 እስከ 2.3ኪሎ ሲመዝን፤ በሀይቅ ውስጥ የሚኖር ቀስተደመና ትራውት ደግሞ እስከ 9.1ኪሎ ድረስ ይመዝናል።  
* ሙሉ ዓሣ 
** የመጥበሻ ጥብስ
** በግሪል የተጨሰ
** በኦቨን ብሮይልድ
* ፍሌት
** የመጥበሻ ጥብስ
** የግሪል ጥብስ
** በኦቨን ብሮይልድ

## ካትፊሽ
ካትፊሽ (አምባዛ)
* ታኮስ

## [https://www.youtube.com/watch?v=bGJ6o09q0fQ ሳመን]

ሳመን በለጋ ውሃ ተወልደው ወደ ውቅያኖስ ከሚፈልሱት የዓሣ ዝርያዎች አንዱ ነው። ሆኖም በርካታ የሳመን መንጋዎች እድሜያቸውን ሙሉ በለጋ ውሃ ለማሳለፍ የተወሰኑ በመሆናቸው የለጋ ውሃ አኗኗር ዘዴዎችን መርጠው እንደሚኖሩ ይታወቃል። የሳመን እንቁላል፡ 
* የጥድ ሳንቃ ጥብስ
* የግሪል ጥብስ
* የሳመን በርገር
* የተጨሰበት ሳመን
* የሳመን ኬክ
* ሳመን ታርታር
* ኒጊሪ
** ሳመን ኒጊሪ
* ሳሺሚ
** የሳመን ሳሺሚ ከማሳኪ ጋር
** የበሰለ የሳመን ሳሺሚ
* ቀይ ካቪያር 
** ሳመን የጦር-መርከብ ከቀይ ካቪያር ጋር
** የኮድ ዓሳ

## ናይል ፐርች
ያደገ ናይል ፐርች በአማካኝ እስከ 121–137ሴ.ሜ. የሚደርስ የዓሣ ዝርያ ሲሆን፡ በጣም ትልቅ የሚባለው እስከ 200ኪሎ ድረስ ይመዝናል።
* የሽምብራ የዓሣ አልጫ ወጥ 
* ሎሚ ቅቤ ዓሣ
* የመጥበሻ ዓሣ በሚጥሚጣ ጥብስ

## ብሉጊል
ብሉጊል የሠንፊሽ ቤተሰብ የለጋ ውሃ ዓሣ ነው። ብሉጊል፡ ወይንም ሰማያዊ-ስንጥብ የሚባለው የስንጥቦቹ ማለቂያ ደማቅ ሰማያዊ ስለሆነ ነው።
* የድስት ፍራይድ

## የለጋ ውሃ ሎብስተር
የለጋ ውሃ ሎብስተር (ጐርምጥ)፣ ክሮውፊሽ፣ ወይንም ደግሞ ክሬይፊሽ ተብሎ የሚታወቀው እስከ 17.5ሴ.ሜ ድረስ ይረዝማል።
* ሉዊዝያና ክሮውፊሽ
* ቅመማም የክሮውፊሽ ከሪ
* የዘልማድ የተሰነገ ራስ ክሮውፊሽ ቢስክ
* ክሮውፊሽ ቢስክ
* ፌተቺኒ አልፍሬዶ

## ተላፒያ

ተላፒያ ወደመቶ የሚሆኑ የተለያዩ ዓሣዎች ቤተሰብ የጋራ መጠርያ ነው። ተላፒያ በጠቅላላው ከ21 ዲግሪ ሴንቲግሬድ የማያንስ ሙቀት ያለው ለጋ ውሃ ውስጥ የሚኖሩ ዓሣዎች ናቸው።
* አጥንት የሌለው
** የዓሣ ፕካታ
** በእንፋሎት የበሰለ
** ከሪ
** ኦቨን ቤክድ
** የግሪል ጥብስ
** ከአትክልት ጋር ታሽጎ በግሪል የተጠበሰ
** ፍራይድ
* እስከነ አጥንቱ
** የኢትዮጵያ ዓሣ ጥብስ
** የተፈላ
** በእንፋሎት የበሰለ
** ከሪ
** ኦቨን ቤክድ
** የግሪል ጥብስ
** በአትክልት ተሰንጎና ታሽጎ በግሪል የተጠበሰ
** ዲፕ ፍራይድ
** የመጥበሻ ቲካ
** ሂሞኖ

## ሸርጣን

* ቃ ያለ ሳመን ከሸርጣን ስጋ ጋር
* ችሊ ሸርጣን
* የኮርያ ቅመማም ሸርጣን ወጥ
* ስቲር ፍራይድ
* ሸርጣን ኬክ
* ሸርጣን ኬክ ሳንድዊች
* ሸርጣን ማሳላ
* ሰላጣ
* ማኒኮቲ

## ክራፒ

ክራፒ፡ ወይንም ሳክ-ኦ-ሌ፡ የሠንፊሽ ቤተሰብ ሲሆን፡ ከለጋ ውሃ ዓሣዎች በጣፋጭነቱ ይታወቃል።
* በመጥበሻ ፍራይድ
* ዲፕ ፍራይድ
* በግሪል የተጨሰ
* ኬክ

## ኮድ
* ዲፕ ፍራይድ

## ሮክፊሽ

ስትራይፕድ ባስ በአማካኝ ከ67 እስከ100ሴ.ሜ. ረዝሞ ከ4.5 እስከ14.5 ድረስ የሚመዝን የሮክፊሽ አይነት ነው። ስትራይፕድ ባስ ሥጋ ነጭ ቀለም፣ ልዝብ ጣዕምና መካከለኛ ገጽታ አለው፤ 
እጅግ በጣም ሁለገብ በመሆኑም በተለያየ አይነት መልክ ማብሰል ይቻላል፦ በመጥበሻ መለብለብ፣ በግሪል መጥበስ፣ በእንፋሎት ማብሰል፣ በኮርቡዮን ፖች ማድረግ፣ አሮስቶ፣ በኦቨን ብሮይልድ፣ ሳውቴ የተደረገ፣ ፍራይድ ወይንም ደግሞ ባተር ተደርጎ ፍራይድ። የስትራይፕድ ባስ ሥጋ ጥሬ ወይንም ደግሞ ፒክል አድርጎም መመገብ ይቻላል።
* እስከነ አጥንቱ
** በመጥበሻ የተለበለበ
** ግሪልድ
** በእንፋሎት የበሰለ
** ፖችድ
** በኦቨን ብሮይል
** ሳውቴ የተደረገ
** ዲፕ ፍራይድ
* ፍሌ
** በመጥበሻ የተለበለበ
** በመጥበሻ ፍራይድ

## ማከረል

ማከረል የኦሜጋ-3 ዘይት ይዘቱ ከፍተኛ ስለሆነ፡ በዓሣ አጥማጆች በጣም የሚፈለግ የዓሣ ዝርያ ነው። ማከረል በማንኛውም ውቅያኖስ የሚገኝ ሲሆን፡ በ2009እ.ኤ.አ፡ ከአምስት ሚሊዮን ቶን በላይ ማከረል ዓሣ ተጠምዿል።
* የተጨሰ ማከረል

## ስናፐር
* ዓሣ እና ችፕስ

## የአውሮፓ ባስ
የአውሮፓ ባስ የውቅያኖስ ዓሣ ሲሆን፡ አንዳንድ ጊዜ ግን በለጋ ውሃ ውስጥ ይገኛል።
* በኦቨን ብሮይልድ

## ሽርምፕ

በአለም ላይ ካለው ሽርምፕ (ሸርጥ አሣ) ወደሩብ የሚሆነው በለጋ ውሃ ይገኛል። 
* ሽርምፕ ፌተቺኒ አልፍሬዶ
* ሽርምፕ ቴምፑራ ጥቅል
* የጸደይ ጥቅል
* ኤግሮል
* የሉዊዝያና ቅመማም ሽርምፕ
* ፓድ ታይ
* ታኮስ
* ሽርምፕ በርገር


ኢትዮጵያ - የአፍሪካ የውኃ ማማ እና ዓሣዎቿ 

መደብ:እንስሳት
ግመል

:*ለፊደሉ፣ *ገምል*ን ይዩ።*
200px|right
**ግመል** ሙሉ ጣት ሸሆኔ ካላቸው እንስሳ የሚመደብ ለማዳ የቤት እንስሳ ወገን ነው። በዋነኛነት ጀርባው ላይ ባለው በስብ የተሞላ አካል (ሻኛ) ይታወቃል። ይህ ሻኛ የአረቦች ግመል በሚባለው ዝርያ ላይ አንድ ብቻ ሲሆን፣ ሌላው ዝርያ በሰሜን ምስራቅ እስያ የሚገኘው ባክትሪያን ግመል ደግሞ ሁለት ነው። በአብዛኛው ደረቅ በረሀ ለመኖር የሚመቻቸው ሲሆን በብዛት በምዕራብ እስያ፣ በመካከለኛው እና በምስራቅ እስያ ይገኛሉ። የሠው ልጅ የሚያለምዳቸው ለወተት ምርት፣ ለስጋ፣ ለግመል ጽጉር ልብስ (በተለይ ከባክትሪያን ግመል) እንዲሁም አልፎ አልፎ ለመጓጓዣ ስለሚጠቅሙ ነው።

የግመል ወተት በብዙ አገራት ይገዛልና ይጠጣል። በአረቢያ፣ ዩናይትድ ኪንግደም፣ ሶማሊያ፣ ሞሪታኒያና አሜሪካ በሱቅ ይሸጣል።  የግመል ወተት የሚያስገኙ ዋና አገራት ሶማሊያ፣ ኬንያ፣ ማሊ፣ ኢትዮጵያ፣ ኒጄር፣ ሳዑዲ አረቢያ፣ እና ሱዳን ናቸው። 

የግመል ሥጋ ደግሞ ለብዙ አገራት ምግብነት ከፍ ያለ ዋጋ አለው። በተለይ የግመል ሥጋ የሚበላው በኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሶማሊያ፣ ጂቡቲ፣ ሱዳን፣ ግብጽ፣ ሊብያ፣ ሶርያ፣ አረቢያና ካዛክስታን ይበላል።  

መደብ:ለማዳ እንስሶች
መደብ:አጥቢ እንስሳት
አርተር ራምቦ

thumb|አርተር ራምቦ በ17 ዓመቱ።|left

[thumb|አርተር ራምቦ፣ [ሐረር]]

**አርተር ራምቦ** (1854 እ.ኤ.አ.-1891 እ.ኤ.አ.፣ ፈረንሳይኛ፡ Arthur Rimbaud፣) የፈረንሳይ ጸሓፊ ነበረ።

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች
የመሬት ስበት

[በ[ፀሐይ ዙሪያ ያሉ ሠማያዊ አካላት በስበት ስርዓት ይጠበቃሉ።|thumbnail|350px|right]]
**የመሬት ስበት** ከአራቱ የተፈጥሮ መስረታዊ የሀይል ልውውጦች (fundamental interactions) ማለትም ከጠንካራ ልውውጥ (strong interaction)፣ የኤሌክትሮ ማግኔቲክ ሀይል (electromagnetic force) እና ደካማ ልውውጥ (weak interaction) ጋር አንዱ ነው። በዚህም መጠነ ቁስ ያላቸው አካላቶች እርስ በርሳቸው የሚያደርጉት የሀይል ልውውጥ (መሳሳብ ሊሆን ይችላል) ነው ማለት ይቻላል።

መደብ:የመሬት ጥናት
መደብ:ግስበት
ሠማያዊ አካላት

**ሰማያዊ አካላት** በሠማይ (ጠፈር) ላይ የሚገኙ ተፈጥሮአዊ አካላት ናቸው። እነዚህም ፕላኔቶች፣ ሳተላይቶች፣ ሚትዮሮች፣ ከዋክብት፣ ኮሜቶች እና የመሣሰሉት ናቸው።

መደብ:ሥነ ፈለክ
የአክሱም ሐውልት

## ታሪክ

በአክሱም ዘመነ መንግስት እንዲገነባ የተደረገው ይህ ሀውልት ወይም በእንግሊዝኛው "stele" የሚባለው በአክሱም ከተማ ከሌሎች መሠል ሀውልቶች ጋር ኢንዲቆም የተደረገው በ4ኛው ምዕተ አመት አካባቢ ሲሆን። ይህም የጥንታዊ አክሱም ምን ያህል ስልጣኔ እንደነበራት ጠቋሚ ነው። ከኩሻይቲክ የሜሮይ አገዛዝ የተወሰደ እንደሆነ የሚነገርለት ይህ ሀውልቶችን የማቆም ስራ አሁንም ድረስ በአከባቢው ተመሳሳይ ስራዎችን መመልከት ይቻላል። እነዚህ ሀውልቶች የሚቆሙት በመሠረታቸው ለሚቀበሩ ንጉሳዊ ቤተሠቦች ነው:። በዚህም ከፍተኛ ስልጣን የነበራቸው መሳፍንቶች መቃብር ላይ የሚቆሙት ሀውልቶች በብዛት በተፈለፈሉ የሀሰት በር እና መስኮቶች ያጌጡ ናቸው። እንዲሁም የሟቹ ንጉሳዊነት በቀነሠ ቁጥር በመቃብሩ ላይ የሚቆሙት ሀውልቶችም ውበት (የሚፈለፈሉት የሀሰት በር እና መስኮት መሠል ቅርጾች ብዛት) በዚያው ልክ ይቀንሳል። ለዚህም ነው ብዛት ያላቸው ቅርጽ አልባ ሀውሎቶችን በየቦታው መመልከት የሚቻለው። ትልልቅ የሚባሉት ደግሞ አነስተኛ ቁጥር አላቸው። 

የሰሜኑ የአክሱም ሀውልቶች ፓርክ በመካከል ላይ የንጉስ ኢዛና ሀውልት እና መሬት ላይ ተጋድሞ የሚገኘው ታላቁ የአክሱም ሀውልት|thumbnail|200px|left 
ከሀውልቶች ሁሉ በመጨረሻ በ4ኛው ክፍለ ዘመን እንደቆመ የሚታወቀው የንጉስ ኢዛና ሀውልት ነው። አብዛሀኛዎቹ ትክል ድንጋዮች በመሰረት ጥንካሬ ማነስ የወደቁ ሲሆን ከነዚህም መካከል ተጠቃሽ የሚሆነው በእርዝመቱ ተወዳዳሪ የሌለው (የ33 ሜትር ርዝማኔ ያለው) ታላቁ ሀውልት በመሬት ላይ መውደቁ ነው። በሀውልቶቹ ላይ የደረሱት ችግሮች ብዙ ናቸው። ከነዚህም ውስጥ በተደጋጋሚ የሚከሰተው የመሬት መንቀጥቀጥ (የአክሱም ከተማ ለመሬት መንቀጥቀጥ በአንፃራዊ ሁኔታ የተጋለጠች ነች። በ19ኛው ምዕተ-አመት ከዋና ዋናዎቹ የንጉስ ሀውልቶች መካከል የንጉስ ኢዛና ሀውልት ብቻ ሳይወድቅ ተገኝቷል።

በ1928 ዓ.ም ጣልያን ኢትዮጵያን በወረረችበት ጊዜ ይህን ሀውልት በጊዜው በነበረው የፋሽስት ኢጣሊያ ገዝ ትዕዛዝ መሰረት የጣልያን ወታደሮች የኣክሱምን ሓውልት ከወደቀበት ኣንስተው ወደ ሮም ወሰዱት። በዚህ ጊዜ የፋሺስት አገዛዝ እንደ ጦር ምርኮ እና የሮም ግዛት መስፋፋት ምልክት አድርጎ በመውሰድ በሮም አደባባይ ላይ እንዲተከል አድርጓል።

ሁለተኛው የዓለም ጦርነት እንዳለቀ ጣልያን የዘረፈችውን የኣክሱም ሃውልት ለኢትዮጵያ እንድትመልስ በተስማማችው መሠረት ላለመፈጸም እስከ የካቲት ፲፱፻፷፮ ዓ.ም. ብዙ ግለሰቦች ቢማጸኑም ኣሻፈረኝ ኣለች። የመጨረሻውም ምክንያት ጣልያን ገንዘብ፣ ኣሜሪካ ኣውሮፕላን ስለከለከሉ ነበር። በእነዚህ ምክንያቶች ያልተደሰቱት ዶ/ር ኣበራ ሞላ ኢንተርኔትን በመጠቀም የመላኪያ ገንዘብ ለማስባስብና ሐውልቱንም በትናንሹ ኣስቆርጦ መላክ እንደሚቻል ለጣሊያኖች ካሳወቁ በኋላ ኣጣብቂኝ ውስጥ የገቡት ጣልያኖች እራሳቸው ወጪውን ከፍለው ከወሰዱበት እንደሚመልሱት ተስማሙ። በእዚሁ መሠረት የጣልያን መንግሥት ወደ ኣሥር ሚሊዮን ዶላር ኣውጥቶ ሐውልቱ ኣክሱም ከተማ ተመልሶ ተተክሎ ነሓሴ ፳፱ ቀን ፳፻ ዓ.ም. ተመርቋል።

## የውጭ መያያዣዎች
የሓውልቱ  ከሮም ወደ ኢትዮጵያ ኣመላለስ

http://whc.unesco.org/en/list/15 http://en.wikipedia.org/wiki/Obelisk_of_Axum http://ethiopianamericanforum.com/index.php?option=com_content&view=article&id=257:aksum-obelisk-revisited  http://www.ethiopic.com/heritage/money.htm 
http://www.ethiopic.com/heritage/obelisk_email.htm  http://whc.unesco.org/en/news/456
http://www.youtube.com/watch?v=dr_-1B1u-f4

መደብ:ትግራይ
መደብ:ሥነ ቅርስ
መጽሐፈ ኩፋሌ

**መጽሐፈ ኩፋሌ** በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በዲዩትሮካኖኒካል መጻሕፍት አንዱ ነው። በሌሎቹ አብያታ ክርስትያናት ግን ዛሬ የማይቀበል መጽሐፍ ወይም *ሲውዴፒግራፋ* ይባላል።  ነገር ግን ለቀድሞው የቤተ ክርስቲያን አበው ታውቆ የጥቅስ ምንጭ ሆነላቸው። የመጽሐፉ ግሪክ ትርጉም የሚታወቀው ከቅዱስ ኤፒፋንዮስ ጥቅሶች ባቻ ሳይሆን እንዲሁም በዩስቲን ሰማዕት፣ በኦሪጄን፣ በዲዮዶሮስ ዘአንጥያክያ፣ በኢሲዶር ዘሰቪላ፣ በአሲዶር ዘእስክንድርያ፣ በዩቲክዮስ (አቡነ እስክንድርያ)፣ በዮሐንስ ማላላስ፣ በጊዮርጊስ ሱንኬሎስና በቄድሬኖስ ጥቅሶች በከፊል ይታወቃል።  

ሆኖም መጽሐፉ በአይሁድ ሊቃውንቶች ወይምሳንሄድሪን ከ1ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ እንደ ቅዱሳን መጻሕፍት መታየቱ ቆመ። የመፅሀፉ አንዳንድ ክፍል በቁምራን ዋሻ በ1939 ዓ.ም. እስከተገኘበት ዕለት ድረስ፣ የዕብራይስጥ ትርጉም ሙሉ በሙሉ ጠፍቶ ነበር።በኋላ ዘመንም በሮማ ቤተ ክርስቲያን አለቆች ተቀባይነት ሳይኖረው ቀርቷል። ሆኖም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ዘንድ እንዲሁም በቤተ እስራኤል አይሁዶች ዘንድ፣ መጽሐፉ በግዕዝ ስለ ተገኘ እስከ ዛሬ ድረስ ቅዱስ ተብሎ ተከብሯል። 

መጽሐፉ እንደሚለው መላእክት የዓለሙን ታሪክ ከፍጥረት ጀምሮ እስከ ኦሪት ዘጸአት ድረስ (2,410 ዓመታት ሲቆጠሩ) ለሙሴ በደብረ ሲና ይተርካሉ።  ዘመናት በኢዮቤልዩ ወይም በ49 ዓመታት ይከፋፈላሉ።  ኢያንዳንዱ ኦዮቤልዩ 7 ሱባዔ ወይም የዓመት ሳምንት (7 አመት) ነው። ከማየ አይህ አስቀድሞ ደቂቃ ሴት ከእግዚአብሔር አምጸው ወደ ቃየን ልጆች እንደ ሔዱና እንደ ከለሱ ይላል። ክልስ ልጆቻቸውም ክፉ ረጃጅሞች (ናፊሊም) ሆነው በማየ አይህ ጠፉ። ከዚህ በኋላ የኖህን ልጆች አሳቱ። ጣኦት ሠሩ፣ መንግሥት አጸኑ፣ የኖህ ልጆች ምድርን ሁሉ ያካፈላሉ፣ የባቢሎን ግንብ ከወደቀ ቀጥሎ ወደ ርስቶቻቸው ተበተኑ።  መላእክትም ለአብርሃም ቅዱስ ቋንቋን አሳውቁት። 

ከተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ውጭ እንደ «ሲውደፒግራፋ» በመቆጠሩ አንዳንድ ሊቃውንት በ150 ዓክልበ. ገደማ እንደ ተሠራ ይገምታሉ።  ለዚሁ አስተሳሰብ ግን ምንም ማስረጃ አልተገኘም።

## መጽሕፉን ለማንበብ
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ [http://am.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:3-apoch-2-cr.pdf&page=11]  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=11](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:3-apoch-2-cr.pdf)

## የውጭ መያያዣዎች
*መጽሐፈ ኩፋሌ በግዕዝ
*መጽሐፈ ኩፋሌ በአማርኛ 

መደብ:አዋልድ መጻሕፍት
ጎንደር ዩኒቨርስቲ

thumb|Entrance to University of Gondar**የጎንደር የጤና ኮሌጅ** የቀድሞው ስሙ ሲሆን የተመሰረተው በ1954 እ.ኤ.አ. ነው። በዚህም የኢትዮጵያ ቀደምቱ የጤና ትምህርት ተቋም ነው። ኮሌጁ በ2003 እ.ኤ.አ. ወደ ዩኒቨርስቲ ኮሌጅነት ያደገ ሲሆን በአምስት ትላልቅ ፋኩሊቲዎች እና ከ30 በላይ የትምህርት ክፍሎች (ዲፓርትመንቶች) እያሠለጠነ ያስመርቃል። ዩኒቨርስቲው በቀድሞዋ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ጎንደር የሚገኝ ሲሆን ማራኪ ካምፓስ፣ ቴዎድሮስ ካምፓስ እና ሳይንስ አምባ የሚባሉ ሶስት ግቢዎች በዚሁ ከተማ ውስጥ አሉት።

መደብ:ጎንደር
መደብ:የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች
ጫማ

**ጫማ** የሚከተሉትን ሊገልፅ ይችላል።

* ጫማ (ልባሠ እግር)
* ጫማ (የርዝመት አሀድ)
* ጫማ (ወንዝ) ቬኑዝዌላ
ሐረግ (ስዋሰው)

:ሐረግ *ወዲህ ይመራል።  ስለ ተክሉ ለመረዳት፣ *ሓረግ*ን ይዩ።*

**ሐረግ** የሁለት እና ከዚያ በላይ ቃላት ስብስብ ሲሆን ይዘቱ ወይም ትርጉሙ በጅምር የቀረ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ *ጅምር ዓረፍተ-ነገር* ማለት ይቻላል። እንደ ቃላት ሁሉ በሐረግም ላይ የሠዋሰው ባለሙያዎች አለመግባባት ይታያል። ይህም ሉሆን የቻለው አንዳንድ ቃላት ካላቸው ትርጉም እና ቅጥያዎች አንፃር የሐረግ ቅርፅ ይይዛሉ።

መደብ:ሰዋስው
ዓረፍተ-ነገር

**ዓረፍተ-ነገር** በስርዓት ተቀናባብሮ ሙሉ ሀሳብን ማስተላለፍ የሚችል የቃላት ወይም የሐረጎች ስብስብ ነው።(የተሟላ ስሜትን የሚሰጥ)። በአማርኛ ሠዋሰው ህግ መሠረት ዓረፍተ ነገር በአራት ነጥብ (*።*) ይጠቀለላል። የተለያዩ ዓይነት የዓረፍተ-ነገር አይነቶች አሉ። እነዚህም ወሬ ነጋሪ,መጠይቃዊ ዓረፍተ-ነገር፣ ትዕዛዛዊ ዓረፍተ-ነገር፣ ወ.

* ምሳሌ፦ ኦሪዮን ወደ ትምሀርት ቤት ሄደ።
* - አበበ በሶ በላ።

መደብ:ሰዋስው
ጫማ (ወንዝ) ቬኑዝዌላ

ከካኩቴ ከተማ አቅራቢያ የሚገኘው የጫማ ወንዝ የላይኛው ክፍል።|thumbnail|300px|right
**ጫማ** ወንዝ ወይም **Río Chama** የሚሉት በቬኔዝዌላ የሜሪዳ ግዛት ከሚገኙ ታላላቅ ወንዞች አንዱ ነው።

መደብ:ወንዞች
መደብ:ቬኔዝዌላ
ቃል (የቋንቋ አካል)

**ቃል** ትርጉም በሚሠጥ መልኩ የተደረደሩ የሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ፊደላት ስብስብ ነው። በዚህም አነስተኛው ትርጉም አዘል የቋንቋ ክፍል ነው። የሠዋሰው ባለሙያዎች አንዳንድ ፊደላት እንደቃል ስለሚያገለግሉ የቃል ገለጻ *የአንድ ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ፊደላት ስብስብ* ሲሉ ይገልፁታል። ቃላት ተደራጀ መልኩ ተቀናጅተው ሐረግ አልያም ዓረፍተ-ነገር ሊመሠርቱ ይችላሉ።

መደብ:ሰዋስው
ቃል

**ቃል** የሚከተሉትን ሊገልፅ ይችላል።

* ቃል (የቋንቋ አካል)
* ቃል (ቃል መግባት)
ቃል (ቃል መግባት)

**ቃል** ወይም በእንግሊዝኛው *promise* የሚባለው አንድን ነገር አንደሚያደርጉት ለማሳመን የሚሠጥ ንግግር ነው። ይህም በሀይማኖታዊ መልክ ከሆነ በመሃላ ሊታገዝ ይችላል። በተለምዶ ግን መሀላ አልባዎቹ ብቻ እንደ ቃል ይወሰዳሉ። በህግ ደግሞ ለአንድ ስምምነት (ውል) መስማማት ወይም ኮንትራት መግባት ማለት ነው። 

*ምሳሌ፦ *ቃል የዕምነት እዳ ነው።* ይባላል።

መደብ:ሥነ ኅብረተሰብ
ያልተገናኝቶ ገበያ

**ያለተገናኝቶ  ገብያ**  - ይህ  እንግዲህ  ባለተያያዙ እውነታወች ላይ ተነሰቶ ስህተት  ውሳኔ  ላይ  መድረስ  ማለት  ነው ።

1. adhominem እሱኮ ፦

Quote:
:ምሳሌ ፦ አበበ ፦ መንገዶች እየተጣበቡ ስለሆነ ሌሎች መንግዶች መሰራት አለባቸው ።
:መሰረት ፦ አንተኮ ታክስ እንኳ አልከፈልክም ፣ ስለመንገድ እና ስለ መንግስት ስራ አታውቅም።

እዚህ ላይ፣ መሰረት የሰራችው ስራ adhominem/እሱኮ ይባላል ምክንያቱም አበበ ያነሳውን ጥሩ ነጥብ ከመወያየት ይልቅ ከነጥቡ ጋር ጭራሽ ግንኙነት የሌለ ነገር አንስታ ውይይቱን ዘጋች።

2. appeal to force/ ዋ !

Quote:
:ምሳሌ፦ አበበ ፦ መቸ ነው የሀገራችን ህዝብ ከርሀብ የሚዎጣው ?
:ማሞ ፦ አሜሪካ ገብተህ ዝም ብለህ ትዘባርቃለህ ።

ማሞ እንግዲህ ለማለት የፈለገው አሜሪካ ባትገባ ኑሮ ይህን ነጥብ አታነሳም ነበር ። የማያነሳበት ምክንያት ፤ ምግብ ስለተትረፈረፍ ሳይሆን ፤ ይህን ነጥብ ቢያነሳ ሚደርስበት ነገር ስላለ ነው ። ይህ ዋ ! የሚባለው ምክነት ነው ።

3.red herring/ሸወዳ

Quote:
:አበበ ፦ ትላንትና ባክሽ የትራፊክ ትኬት አገኘሁ
:መሰረት ፦ እንዳትከፍል ! ስንት ሰው ገዳይ ወንጀለኛ እያለ አንት እምትቀጣበት ምንም ምክንያት የለም።

ይህ እንግዲህ ያልተገናኝቶ-ገብያ ዋና መሰረት ነው። አንድ ሰው የሚናገረው ነጥብ ደስ ሳይለን ሲቀር ፣ ሌላ የማይገኛኝ ነገር አንስተን በመሸወድ ሀሳቡን እንዳይጨርስ ስናደርግ ሽወዳ red herring ይባላል ።

Quote:
ሌላ ምሳሌ ፦ እናት ለአስተማሪ ፦ ልጀ ፈተና ላይ ኮርጃለች ብለህ ታምን ይሆናል ፣ ነገር ግን ይችን ትንሽ ምስኪን ልጅ እንደገና ፈተና እንድትወስድ ስታደርግ ለህሊናህ አይከብደህም

መደብ:የአምክንዮ ምክነት
መሰረት መፋለስ

የአምክንዮ -ምክነት   ብዙ ጊዜ ሚመጣው  አንድን  ወይም  ብዙን  እውነት  ከሌላ  ከፍተኛ  እውነት  ጋር  ለማያያዝ  በሚሞከርበት  ጊዜ   በሚደረግ  ስህተት  ነው።

ከዚህ በተረፈ ግን፣ የሒሳብና የፍልስፍና ተማሪወች በተለምዶ የአምክንዮ-ምክነት የሚሉት የፕሮፖጋንዳ መሳሪያ አለ። እሱም **የመሰረት-መፋለስ** ይባላል። ይህ ምክነት፣ ጸጉር እንሰንጥቅ ከተባለ፣ የአምክንዮ ምክነት አይደለም። እውነትን ከእውነት በማስተሳሰር ላይ የትነሳ ምክነት ሳይሆን፣ ገና ከመነሻው በውሽት ላይ የተመሰረተ ውድቀት ነው። በዚህ ዋና ዘርፍ ስር የሚንቀሳቀሱ 3 ዋና ዋና ምክነቶች ይገኛሉ፦ 

1ከዝንጀሮ ቆንጆ /false dilemma/bifurcation

በአንድ ሁኔታ /አጋጣሚ , ከሁለት በላይ ምርጫ እያለ , ሁለት ብቻ ምርጫ ማቅረብ ::

ምሳሌ :-
Quote:
«ወይ ከኛ ጋር ናችሁ ወይ ደግሞ ከአሸባሪወች።»

ይህ አባባል እንግዲህ አንድ ሰው ከሁለቱም ውጭ መሆን እንደሚችል ከስረ -መሰርቱ በሀሰት ክዷል።

ምሳሌ፦ 
Quote:
አበበ (በስልክ )- ረጅም ነሽ ?
አለሚቱ (በስልክ )- አይደለሁም !
አበበ - እንግዳው አጭር ነሽ ማለት ነው።

አበበ ያለተረዳው፣ አለሚቱ መካከለኛ ቁመት ሊኖራት እንደሚችል ነው።

2. የሚጠልፍ ጥያቄ /complicated question

ምሳሌ
Quote:
ፖሊስ ለአለሙ : «የሰው ቤት መዝረፍክን አቆመሀል ?»

እንግዲህ አለሙ፣ አወ ካለ ካሁን በፊት ሲዘርፍ ነበር ማለት ነው። አይ ካለ ደግሞ በስራው እየቀጠለበት ነው ማለት ነው። ይህ እንግዲህ የ ከዝንጀሮ -ቆንጆ አይነት ምክነት ነው። ጥያቄው በራሱ፣ ከስር መሰረቱ ምርጫን በሰው -ሰራሽ መንገድ በ 2 በመወሰን ምክነት ሰርቷል።

3.ክብ አምክንዮ / circular logic

መነሻ የመድረሻ ደጋፊ ነው የመነሻ Laughing ክብ እየሰሩ አንድን ነገር ለማሳመን መሞከር ማለት ነው።

ምሳሌ፦ 
Quote:
ደበበ ፦ አቶ አለሙ የሚያምኑበትን ብቻ ነው ሚናገሩት።
ደበበ ፦ ስለዚህ አቶ አለሙ አይዋሹም።

አንድ ሰው የሚያምነው ነገር ውሸት ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ፦ ወባ ሲይዘው ቡዳ በላኝ ብሎ ሊያምን ይችላል። ያ ሰው የሚያምንበትን ቢናገር የግዴታ እውነት ተናገረ ማለት አይደለም። አቶ አለሙ አይዋሹም የሚለው አባባልና አቶ አለሙ ያመኑበትን ይናገራሉ የሚለው፣ ህሉለት በክባ ሁኔታ ተቆራኝተዋል፣ አንዱ አንዱን ይደግፋል ለዛም ነው የነገሩን ስህተት በቀላሉ ማወቅ ሚያዳግተው።

3. እዉነተኛ ኢትዮጵያዊ እንዲህ አያደርግም / no true scotsman

ምሳሌ ፦
Quote:
አለሚቱ ፦ አቶ ማሞ እኮ ሚስታቸውን ፈተው የሚስታቸውን እህት አገቡ ::
በቀለ ፦ እዉነተኛ ኢትዮጵያዊ እንዲህ አያደርግም
አለሚቱ ፦ አቶ ማሞ እዉነተኛ ኢትዮጵያዊ አይደሉም
በቀለ ፦- ልክ ነሽ

መደብ:የአምክንዮ ምክነት
ትምህርት ቤት ጎባ

**ባቱ ተራራ ትምህርት ቤት** በጎባ ከተማ ይገኛል።  ይህም ትምህርት ቤት ከፍተኛ ደረጃ ነው።

መደብ:ትምህርት
መደብ:ጎባ (ወረዳ)
ገመድ

[ለረጅም የ[ዓሳ ማጥመድ የሚያገለግል የገመድ ጥምጥም|thumbnail|200px|right]]
**ገመድ** የሰለሉ ስንጥርጣሪዎች (*fibres*) (ለጥንካሬ እና ለማያያዝ ሲባል) በተለያየ መንገድ ተፈትለው የሚዘጋጅ ርዝመት ያለው ነገር ነው። ጥሩ የልጠጣዊ ጥንካሬ (*tensile strength*) ያለው ቢሆንም፤ በጭሞቃዊ ጥንካሬ (*compressive strength*) በኩል ግን ደካማ ነው። እነዚህ ሁለት ባህሪያት የሚያመለክቱትም ገመድ ለመጎተት እንጂ ለመግፋት እንደማያገለግል ነው።

መደብ:የቤት ዕቃ
እንቁላል (ምግብ)

[የ[ዶሮ እንቁላል (በግራ በኩል) ለምግብነት የተለመደ፣ Quail የምትባል የወፍ ዝርያ እንቁላሎች (በቀኝ በኩል)|thumbnail|300px|right]]
**እንቁላል** በተለያዩ የእንስሳት ዝርያ የሴት ፆታዎች (ዓሳን ጨምሮ ማለት ነው) የሚጣል የሉል ወይንም የሞላላ ሉል ቅርጽ ያለው ህዋስ ነው። ይህንንም የሰው ልጅ ለሺዎች አመታት ሲመገበው ቆይቷል። የወፍ የዶሮ እና የአንዳንድ ባለላባ እንስሳት እንቁላሎች በቀጫጭን መከፋፈያ ግድግዳዎች የተካፋፈሉ ቅርፊት፣ ነጭ ፈሳሽ እና አስኳል አላቸው።
## የእንቁላል ክፍሎች
* ውጨኛው የእንቁላል ክፍል (ቅርፊት)
* መካከለኛው ነጭ ፈሳሽ
* ውስጠኛው ክፍል (አስኳል)

መደብ:አበሳሰል
ድንግርግሮሽ

**ድንግርግሮሽ**
እነዚህ አይነት ምክነቶች የሚነሱት፣ ቋንቋን በጠራ መልኩ ካለመጠቀም ነው። በዚህ ዋና ክፍል ስር Equivocation/ስርቅ እና Strawman/ወፍ -ማስፈራርያ ይገኙበታል። 

ስርቅ /equivocation

ይህ ምክነት የሚነሳው፣ በአብዛኛው፣ በአንድ አ /ነገር ወይም ንግግር ውስጥ አንድን ቃል በሁለት አይነት ትርጉም /መንፈስ ስንጠቀም ነው።

ምሳሌ፦ 
:Quote:
:አበበ በሶ በላ።
:አለሙ እንጀራ በላ።
:አበበና አለሙ ሆዳም ባይሆኑ ኖሮ እንጀራው አያልቅም ነበር።

እዚህ ላይ፣ 3ኛው አ /ነገር ስሜት አይሰጥም፤ ምክንያቱም በላ የሚለው ቃል በፊተኞቹ አ /ነገሮች አንድ ጊዜ ለበሶ፣ አንድ ጊዜ ለእንጀራ እንጂ፣ ሁለት ጊዜ ለእንጀራ አልተጠቀምንም።

ሌላ ምሳሌ፦-
:Quote:
:ጨብጥ ማለት በከፍተኛ ደረጃ ተላላፊ የአባለዘር በሽታ ነው።
:የኦርቶዶክስ ቤ /ክርስቲያን ሰውን ሰላም ብለን እንድን ጨብጥ ታስተምራለች።
:የኦርቶዶክስ ቤ /ክርስቲያን የአባለዘር በሽታ እንዲስፋፋ ትገፋፋለች።

ወፍ ማስፈሪያ /Straw-man/attacking the pillow/putting words in somebody's mouth

ይህ አይነት ምክነት የሚነውሳው የሌላን ሰው ሀሳብ አጣሞ በመወከል፣ ይህን የተጣመመ ሀሳብ በማጥቃት፣ ዋናውን ሀሳብ ያጠቁ ማስመምሰል ነው። በሌላ አገላለጽ የወፍ-ማስፈራሪያ ማቆም ማለት፣ ከአንድ ሰው ሀሳብ ጋር ተመሳሳይ የሆነ ነገር ግን በቀላሉ ሊሸነፍ የሚችል ሀሳብ በማቅረብ፣ ይህን ሀሳብ በማጥቃት፣ የመጀመሪያውን ሀሳብ ያጠቁ ማስመሰል ነው። ወፎችን፣ ሰው የመሰለ ነገር በማስቀመጥ ማስፈራራት /ማጥቃት እንደሚቻል ሁሉ።
እጅግ በጣም የተንሰራፋ የአምክንዮ-ምክነት ቢኖር ይህ ነው።

ለምሳሌ፦
:Quote:
:ስላሴ አማኞች፣ አንድ ከሶስት ጋር እኩል ነው ብለው ያምናሉ።
:አንድ ከሶስት ጋር እኩል አይደለም።
:ስለዚህ የስላሴ ትምህርት ውሸት ነው።

እዚህ ላይ መረዳት ያለብን፣ የስላሴ ትምህርት አንድ ይሆናል ሶስት የሚል ትምህርት አያስተምርም ። ነገር ግን ሁለተኛው እና ሶስተኛው አ /ነገር ይህን ነገር አጥቅተው፣ ዋናውን ትምህርት እንዳጠቁ ያስመስላሉ።

ሌላ ምሳሌ፦
:Quote:
:አቶ አበበ ከ5ቱ ዘበኞች አንዱ ስራውን እንዲለቅ እየተጣጣረ ነው። እኔ እማይገባኝ፣ አቶ አበበ ለምን በሌባ እንድንዘረፍ ለማድረግ እንደሚጣጣር ነው።

የዚህ ስህተተ እንግዴህ ፡ 1 ብቁ ያልሆነ ዘበኛ ተባረረ ማለት፣ ሌባ ዘረፈን ማለት አይደለም። ነገር ግን ተናጋሪው፣ የአቶ አበበን ሀሳብ በቀጥታ ከመቃወም ይልቅ፣ የተጋነነ ፍርሀትን (በሌባ መዘረፍን) በማቅርብ የአቶ አበበን ስራ ለማጨናገፍ ሲሞክር ይታያል።

መደብ:የአምክንዮ ምክነት
ስነ አምክንዮ

thumbnail|right|350px| alt= Aristotle | አሪስጣጣሊስ (384 BC - 322 BC )
**ሥነ - አምክንዩ ** የምክንያት አሰጣጥ (1) ጥናት ማለት ነው። ምንም እንኳ አምክንዮ ለሁሉም የዕውቀት ዘርፍ አስፈላጊ ቢሆንም፣ ትኩረት ተሰጦት የሚጠናው ግን በ ፍልስፍና ፡ በ ሒሳብ እና በ ኮምፒውተር ሳይንስ የዕውቀት ዘርፎች ዘንድ ነው። አምክንዮ አጠቃላይ የክርክርን ቅርፅ፣ የትኛው የክርክር ቅርፅ ትክክል ነው፣ የትኛው ስህተት ነው የሚሉትን ጥያቄወች ይፈትሻል። በፍልስፍና የጥናት ዘርፍ፣ ስነ አምክንዮ ኢፒስቲሞሎጂ በሚባለው የጥናት ክፍል ይመደባል። ይኸውም ክፍል "እውቀታችንን እንዴት ልናውቅ ቻልን?" ለሚለው ጥያቄ መልስ ለመስጠት የሚጥር ነው። በሒሳብ ደግሞ "የተረጋገጠ መስተሳስር ጥናት" በምባል ይታወቃል። 

ምንም እንኳ አምክንዮ ከሰው ልጅ ጋር አብሮ የኖረ ቢሆንም፣ የግሪኩ ፈላስፋ አሪስጣጣሊስ ሥነ-አምክንዮን እራሱን እንደቻለ የትምህርት ክፍል እንደከፈተ ይነገርለታል። ከሱ በኋላ የተነሳው የ12ኛው ክ/ዘመን የሞሮኮው ፈላስፋ አቮሮዝ አምክንዮ ማለት "እውነትንና ውሸትን ለይተን ለማወቅ የሚያስችል መሳሪያ" ነው በማለት ተርጉሞታል(2)። ሌሎችም የተለያየ ትርጉም ለአምክንዮ ሰጥተቃል። ለምሳሌ ሪቻርድ ዋትሊ ""አምክንዮ ማለት የምክንያት አሰጣጥ ጥበብና ሳይንስ" ነው በማለት ተርጉሞታል። እንዲሁም የጀርመኑ ፍሬጄ "አምክንዮ ማለት ከሁሉ በላይ አጠቃላይ የሆኑቱን ህጎች ማጥኛ ሳይንስ ነው" ብሎታል። 

ባሁኑ ጊዜ ሥነ-አምክንዮ በሁለት ይከፈላል፡ ትንቢት አምክንዮ (Inductive reasoning) እና መንስኤ አምክንዮ (deductive reasoning) ይባላሉ ። የመጀመሪያው የአምክንዮ አይነት ከተቆራረጡ ምሳሌወች ተነስተን አጠቃላይ ድምዳሜ ላይ የሚያስደርሰን የእውቀት ዘርፍ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ክትርጉምና ጥርጥር ውስጥ መግባት ከማይችሉ እውነታወች ተነስቶ አናሳ ምክንያታዊ ድምዳሜወች ላይ የሚያስደርሰን የዕውቀት ዘርፍ ነው። ከዚህ አንጻር አሪስጣጣሊስም ተመሳሳይ የሥነ አምክዮ ክፍሎችን አቅርቦአል እነሱም መፍታት(Analysis) እና ቋጠሮ(Synthesis) ይባላሉ። የመጀመሪያው አንድን ነገር በመውሰድ የተለያዩ ክፍሎቹን በመፈታት ያጠናል። ሁለተኛው ደግሞ እንዴት የተለያዩ ክፍሎች/ብልቶች ተጋጥመው አንድን ነገር ይሰራሉ ? የሚለውን ያጠናል።

ስነ አምክንዮ በ ክርክር ርዕዮት የዕውቀት ዘርፍ ሁሉ ይጠናል።

## ታሪክ
## ተፈጥሮ
### ትንቢተ አምክንዮ
ትንቢት አመክንዮ ማለት ከትልቁ/ከአጠቃላዩ ተነስቶ ዉስጣዊ ነገሮችን የሚዳስ ማለት ነዉ::
___መንስኤ አመክንዮ ከጥቃቅን ነገሮች በመነሳት ምክንያታዊ መሆን

### ያለመጣረስ፣ ርግጠኝነት፣ ታእማኝነት፣ ሙሉነት
### ስለ አምክንዮ ምንነት የቀረቡ የተለያዩ ጽንሰ-ሓሳቦች

## የሥነ-አምክንዮ [[ዓርዕስቶች]]
### የሲሎጅስቲክ አምክንዩ
### የፕሮፖዚሽናል አምክንዮ
### ፕሪዲኬት አምክንዮ

### ሞዳል አምክንዮ
### የለት-ተለት አምክንዮ
### ሒሳባዊ አምክንዮ

### ፍልስፍናዊ አምክንዮ
### አምክንዮና መንሰላስል
Mknyatawinet

## በአምክንዮ ላይ የተነሱ ውዝግቦች
### ከሁለት በላይ ዋጋ ያላቸው የአምክንዮ አባባሎች

#### [[አምክንዮ]] የተጨባጩን አለም በማስተዋል የሚመጣ ነውን?

### ምክንያታዊ ትንበያ በውኑ አለም ይሰራልን?
### ሊሆን የማይችልን ነገር መቻል

### ምክንያታዊ እውነትን አለመቀበል

## ተጨማሪ ንባብ
## ተጨማሪ መጣጥፍ
## ማጣቀሻ

## የውጭ የዌብ ድሮች

መደብ:ሥነ አምክንዮ
ጌጣጌጥ

ጌጣጌጦች|thumbnail|350px|right
**ጌጣጌጦች** ለተጨማሪ ውበት የሚለበሱ ወይም የሚደረጉ እንደ የአንገት ሐብል፣ የእጅ አምባር፣ የጣት ቀለበት እና የጆሮ ጌጥ የሉ እቃዎች ናቸው። የሠው ልጆች ለሺዎች አመታት ለመዋቢያነት ሲያመርቷቸው እና ሲጠቀምባቸው ቆይተዋል። እነዚህ መዋቢያዎች እንደየሀገሩ ባህል እና እምነት (የንጥረ-ነገሮች የመገኘት አቅም ጋር ተያይዞ) ከተለያዩ ነገሮች ሊሠራ ይችላል። ማንኛውም ጌጣጌጥ ከግል መዋቢያነት በተጨማሪ እንደ ሀብት መለኪያ ተደርጎ ሊወሰድም ይችላል። እንደ ቀበቶ እና ቦርሳ ያሉት ከጌጣጌጦች ጋር አይመደቡም።

መደብ:አለባበስ
ሰማይ

[በ[ዋሽንግተን ዲ.ሲ. ሰማይ ላይ ባሉ የደመና ቀዳዳዎች ብርሀን ሲያልፍ|thumbnail|350px|right]]
**ሠማይ** ከማንኛውም አካል አቅጣጫ ሊታይ የሚችል የከባቢ አየር ክፍል ነው። በተለያዩ ምክንያቶጭ የተነሳ በትክክል ለመግለፅ ያስቸግራል። በቀን የደማቅ ሰማያዊ ቀለም ያለው ሲሆን በምሽት ደግሞ በከዋክብት የታጀበ ጥቁር ቀለም ይኖረዋል።

መደብ:ሥነ ፈለክ
ቁንጫ

ቁንጫ በኤሌክትሮን አጉሊ መነፅር ሲታይ|thumbnail|200px|right
**ቁንጫ** በጡት አጥቢ እንስሳቶች ቆዳ ላይ በመጣበቅ ደም ለሚመጡ ክንፍ አልባ ሶስት አጽቂዎች የተሰጠ ስያሜ ነው። መጠናቸው ከ1.5 እስከ 3.3 ሚ.ሜ ያህል ሊረዝም ይችላል። በአብዛሀኛው ጊዜ የጥቁር ቀለም ሲኖራቸው አንዳንዶቹ የቀይ ቡናማ ቀለም አላቸው። በጥናት ባይረጋገጥም በቀዝቃዛማ አካባቢወች በብዛት ይገኛሉ

መደብ:ሦስት አጽቄ
የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን

**የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን** የኢትዮጵያ እግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ነው። በ1943 እ.ኤ.አ. የተመሠረተ ሲሆን፣ በ1952እ.ኤ.አ. የፊፋ፣ እንዲሁም በ1957 እ.ኤ.አ. የካፍ (CAF) አባል ሆነ። ይህ አካል የብሔራዊ እግር ኳስ ሊግን እና የኢትዮጵያ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድንን ያቀናጃል።

ኢ
መብራት ኃይል የእግር ኳስ ክለብ

**መብራት ኃይል የእግር ኳስ ክለብ** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አባል ነው። ስታዲየሙ መብራት ኃይል ስታዲየም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ክለቦች
መብራት ኃይል ስታዲየም

**መብራት ኃይል ስታዲየም** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ ስታዲየም ነው። ስምንት ሺህ ሰዎችን መያዝ ሲችል የመብራት ኃይል የእግር ኳስ ክለብ መቀመጫ ሆኖ ያገለግላል።

መደብ:ስታዲየም
መደብ:አዲስ አበባ
ብዕር

''Parker Duofold'' የሚባሉት ብዕሮች|thumbnail|350px|right
**ብዕር** ጽሁፍን በጠፍጣፋ ወለል (ወረቀት) ላይ እንዲያርፍ የምንጠቀምበት ጫፉ ላይ ባለድቡልቡል ክፍተት ያለው እና በውስጡ ውሀን መሰረት ያደረገ ቀለም ያለው የጽህፈት መሳሪያ ነው። ይህ ቀለም ወደመጻፊያ ክፍተቱ የሚወርደው በዋነኛነት የመሬት ስበት እና የስርገትን ህግ በመጠበቅ ነው። ይህ አይነቱ የፅሕፈት መሳሪያ በአሁኑ ጊዜ በተለመደው እና በስፋት ጥቅም ላይ በመዋል ላይ ባለው  እስክርቢቶ ተተክቷል።

መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች
ድምጽ

**ድምጽ** ማለት  በአየር፣ በፈሳሽና በጠጣር ነገር ውስጥ የሚጓዝ አየር ጫና ማእበል ነው።  ሁሉም በቁስ አካል ውስጥ የሚጓዝ ማእበል ግን ድምጽ አይደለም። ለመሰማት፣ የሚንቀሳቀሰው ሞገድ አንደኛ በቂ ሃይል ሊኖረው ያስፈልጋል (የጩኸቱ መጠን) ፣ የሞገዱ ድግግሞሽ ደግሞ ከ20 ጊዜ በሰከንድ እስከ 20000 ጊዜ በሰከንድ ሲሆን ስምእተ ድምጽ ወይም ለሰው ልጅ የሚሰማው ይሆናል ከ 20000 ጊዜ በሰከንድን ወይም ኸርዝ በላይ ያሉት አልትራ ሶኒክ(አልትራ ሳውንድ) ሲባሉ ከ 20 ጊዜ በሰከንድ (ኸርዝ) በታች ያሉት ሰብ ሶኒክ ይባላሉ ግን እነዚህን ድግግሞሾች የሰው ልጅ ሉሰማቸው አይችልም። የድምጽ መለኪያ አሀዝ ኸርዝ ሲባል የድግግሞሹን መጠን በ አንድ ሰከንድ ይነግረናል።  

መደብ:ሳይንስ
ዳዮድ

thumb|ስዕል 1:  ዳዮድን በቅርብ ስንመለከት፣  የመለስተኛ-ኮረንቲ-አስተላላፊው ጠቆር ያለ ሆኖ በስተግራ በአራት ማዕዘን መልክ ተቀምጧል።[thumb|ስዕል 2: የተለያዩ ዳዮዶች። በስተግርጌ የምናየው ከዳዮድ የተሰራ የ[ድልድይ አቃኚ የተባለው የኮረንቲ ፈርጅ አይነት ነው።]]
**ዳዮድ** ማለት የኤሌክትሪክ ፍሰትን በአንድ አቅጣጫ *ብቻ* የሚያስተላልፍ ሁለት ክንፎች ያሉት የኮረንቲ ፈርጅ ነው ።   ይህ መሳሪያ ብዙን ጊዜ የሚሰራው ሲሊከን ተብሎ ከሚጠራው መሬት ውስጥ የሚገኝ  መለስተኛ-ኮረንቲ-አስተላላፊ (semi conductor) ንጥረ ነገር ነው።
ኮረንቲ

[right|thumb|250px|alt=ብዙ መብረቆች ባንድ ላይ ሲወድቁ|[መብረቅ የሚሰራው ከኮረንቲ ነው]] 
**ኮረንቲ** ወይም **ኤሌክትሪክ** ወይም **እለቄጥሩ** የሚባለው በኮረንቲ አስተላላፊ ቁስ አካል ውስጥ የሚገኙ ኤሌክትሮኖች በኤሌክትሪካዊ ሙል ተሞልተው (ቻርጅ ተደርገው) ወይም በመግነጢሳዊ ኃይል ተገፍተው ካንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ ሲንቀሳቀሱ ነው። ኮረንቲ እንግዲህ በተለያዩ ክስተቶች ዘንድ የመገኘት ባህርይ አለው።በስታቲክ ኤሌክትሪሲቲ በመፋተግ፣በሙቀት ልዩነት፣ጨረራ፣ኬሚካላዊ አጸግብሮት፣ኬሚካላዊ ንትበት(ዲኬይ) ለምሳሌ ያልን እንደሆን በመብረቅ፣ ጸጉራችንን በሚዶ በማበጠር በሚነሳው ቋሚ ኮረንቲ(ዲሲ ከረንት) እና እንዲሁም በተለዋዋጭ ማግኔት ማእበል መስክ ውስጥ የሚያቋርጥ በኮረንቲ አስተላላፊ(ኮንዳክተር) አካል ውስጥ የሚፈጠር ተለዋዋጭ ኮረንቲ(ኤሲ ከረንት) ሊገኝ ይችላል።
ኮረንቲ በሁለት ምድብ ይከፈላል። ይኽዉም በ እንግሊዝኛ አባባል ኦልተርኔት ከረንት ወይም ኤሲ በመባል ሲታወቅ ሁለተኛው ደግሞ ዳይሬክት ከረንት ወይም ዲሲ በመባል ይታወቃል። ኮረንቲ በሁለት ተቃራኒ አውታር(ፖል) የሚፈስ ከሆነ ኦልተርኔት ከረንት ወይም ኤሲ የሚባል ሲሆን ኮረንቲ በአንድ አውታር(ፖል) ብቻ የሚፈስ ከሆነ ዳይሬክት ከረንት ወይም ዲሲ በመባል ይታወቃል።

*
መደብ:የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት
መደብ:ኤሌክትሪካል ኢንጂኔሪንግ
 hasot
መብረቅ

የከባቢያችን አየር በነጎድጓድ በታጀበ ብርቅርቅታ ውስጡ ያዘለውን ኮረንቲ ወደ ምድር ሲወረውረው **መብረቅ** እንለዋለን። መብረቅ ብዙን ጊዜ ከዝናብ ጋር ተያይዞ ይምጣ እንጂ ከእሳተ ጎሞራ ወይም ደግሞ ከአውሎንፋስ ጫፍ ላይ ተፈናጥቆ ወደምድር የመምዘግዘግ ባህርይም ያሳያል። ከከባቢው አየር በሚነሳው ኮረንቲ የሚወድቀው መብረቅ፣ ጫፉ እስክ 60ሺህ ሜትር በአንድ ሰከንድ ውስጥ መሄድ ይችላል፣ ሙቀቱ ደግሞ እስከ 30 ሺህ ዲግሪ ሴንቲግሬድ ያደርሳል። ከዚህ ሙቀቱ የተነሳ በአሸዋ ላይ ቢወድቅ አሸዋውን በማቅለጥ ፉልገራይት ወደሚባለው የመስታውት አይነት በቅጽበት ይቀይረዋል። 

በነገራችን ላይ በአመት እስከ 16 ሚሊዮን ጊዜ መሬትን መብረቅ ይመታታል።

መደብ:የመሬት ጥናት
መደብ:አየር ፀባይ
መግነጢስ

right|thumb|ይህ ስእል የሚያሳየው እንዴት የብረት ቁርጥራጮች እራሳቸውን ከማግኔቱ የሜዳ መስመር አንጻር እንደሚደረድሩ ነው
right|thumb|የማግኔቱ ሜዳ መስመሮች በስእል
ማንኛውም የመግነጢስ መስክ የሚፈጥር መሳሪያ በሙሉ *'ማግኔት* ይባላል። የመግነጢስ መስክ በአይን የማይታይ ቢሆንም ነገር ግን በዚህ ሜዳ ውስጥ አንዳንድ በረታብረቶች በተለይም *ብረት ነክ የሆኑት* ወደ ማግኔቱ የመሳብ አዝማሚያ ያሳያሉ። እርግጥ ነው የማግኔት ባህርይ መሳብ ብቻ ሳይሆን ሌሎችን ማግኔቶችን የመግፋትም ባህርይ አለው።

መደብ:ሳይንስ
ቪ ኤች ዲ ኤል

**VHDL** (*[[VHSIC]] [[hardware description language]]*; VHSIC: *very-high-speed [[integrated circuit]]*)   ማለት ተጨባጩን የኮምፒውተር ክፍል የምንገልጽበት ቋንቋ ሲሆን በቀላሉ በኤሌክትሮኒክስ ለመተለም እንዲያስችል የዲጂታል ኤለክትሮኒክ እቅወችን፣ አንድ አንድ ጊዜም ዲጂታሉን ከአናሎጉ ጋር ደብለቅ አድርገን ለኤፍፒጂኤ እና ለተዋሃዱ ሰርኪዩቶች ስራ የምንተልምበት መሳሪያ ነው።

መደብ : ኮምፒዩተር
ቁጥር

**ቁጥር** ፦ ለመቁጠር ወይም ደግሞ ለመለካት የምንጠቀምበት የሂሳብ ቁስ ነው።   ቁጥሮች  ከዚህ ከሁለቱ ጥቅማቸው ውጭ በአሁኑ ጊዜ ለልዩ ልዩ ጥቅም ይውላሉ። ለምሳሌ፦  አንድን ነገር ለመለየት (ምሳሌ ስልክ ቁጥር)፣ ለመደርደር (ሲሪያል ቁጥር)፣   ኮድ ለማበጀት (ISBN ቁጥር) ከብዙ በጥቂቶቹ ናቸው። 

አንድንድ ሂደቶች አንድ ወይም ሁለት ቁጥሮችን ወስደው ሌላ ቁጥርን ይሰጡናል። እኒህ ሂደቶች ኦፕሬሽን ይባላሉ። ለምሳሌ ቁጥር ሲስጠን ቀጣዩን ቁጥር የምናገኝ ከሆነ ይህ ሂደት ቀጣም በመባል ይታወቃል፣ የሚወስደውም ቁጥር ብዛት አንድ ብቻ ስለሆነ ዩናሪ ኦፐሬሽን ይባላል። እንደ መደመር፣ መቀነስና፣ ማባዛት፣ ማካፈል ያሉት ደግሞ  ባይናሪ ኦፕሬሽን ይባላሉ። እንደዚህ ያሉትን የቁጥር ኦፕሬሽን የሚያጠናው የሂሳብ ክፍል ሥነ ቁጥር ወይም አርቲሜቲክ (በእንግሊዝኛ *Arithmetic*) ይሰኛል።

የቁጥሮችን ቁመና በግሩፕ፣ ቀለበት ና ሜዳ የሚያጠናው የሂሳብ ክፍል የነጠረ አልጀብራ ተብሎ ይታወቃል።





## የቁጥር ምልክቶች
የሕንዳዊ-አረባዊ ቁጥሮች ምልክቶች (**0123456789**) በዘመናዊ ቅርጾቻቸው በአውሮፓ ከ1550 ዓም ግድም ጀምሮ ነው። ከዚያ በፊት በነባሮች ቅርጾቻቸው በአውሮፓ ከ968 ዓም ጀምሮ ይታወቁ ነበር። እነርሱም ከአረብኛ ቁጥሮች ተወሰዱ። አረቦችም የሕንድ ቁጥሮች የበደሩ ከ768 ዓም ጀምሮ ነበር። የአረብ ሊቃውንት ከአውሮፓ ሊቃውንት በነዚህ ፪ መቶ አመታት በዜሮ (0) ጥቅም ቅድምትነታቸው ምክንያት፣ በሥነ ቁጥር ብቻ ሳይሆን በሌሎች ሳይንስ ዘርፎች ሥነ ቁጥሮች በመቀለላቸው በኩል፣ ለጊዜው የአረብ አለም ሊቃውንት በይበልጥ ለመግፋት ቻሉ። ሕንዶችም የዜሮ ጥቅም ያወቁት ቢያንስ ከ620 ዓም ጀምሮ ነበር። ለያንዳንዱ ሕንዳዊ-አረባዊ ቁጥር ምልክት አደረጃጀት፣ በየአማርኛ ስሙ አንድ ሁለት ሦስት አራት አምስት ስድስት ሰባት ስምንት ዘጠኝ ይዩ።

የግዕዝ ቁጥር የኢትዮጵያ ይቁጥር ምልክት ሲሆን እስካሁን እንደሌሎቹ አለማት ዜሮን ወይም የ ህንዳዊ-አረባዊ የቁጥር አወቃቀር ለመከተል ዜሮን አልቀላቀለም። እስካሁን ያለ ዜሮ ነው ያለው። ከንግስት ሳባ በፊትም አባቶች ይጠቀሙበት የነበረ ነው።

በአውሮፓ ከሕንዳዊ-አረባዊ ቁጥሮች በፊት የነበረው ዘዴ ሮማዊ ቁጥሮች በአንዳንድ ቦታ እስካሁን ይገኛል። በዚህም፦

* I = ፩ ፣ II = ፪ ፣ III = ፫
* IV = ፬ ፣ V = ፭ ፣ VI = ፮ ፣ VII = ፯ ፣ VIII = ፰
* IX = ፱ ፣ X = ፲ ፣ XI = 11 ወዘተ.
* XX = ፳ ፣ XXX = ፴
* XL = ፵ ፣ L = ፶ ፣ LX = ፷
* XC = ፺ ፣ C = ፻ ፣ CC = ፪፻ ፣ CCC = ፫፻ 
* CD = ፬፻ ፣ D = ፭፻ ፣ DC = ፮፻ ወዘተ.
* CM = ፱፻ ፣ M = ፲፻ ፣ MC = ፲፩፻

እነዚህ ቅርጾች እንደ ላቲን አልፋቤት ፊደላት I, V, X, L, C, D, M ለመምሰል የጀመሩ ከ1 ዓም አካባቢ ነው። ሆኖም በውነት ከጥንታዊ ኤትሩስክኛ ቁጥሮቹ ምልክቶች («𐌠, 𐌡, 𐌢, ⋔, 𐌚, ⊕» ለ«I, V, X, L, C, M») የተለሙ ናቸው። 

ከነዚህ ዘዴዎች በቀር በጣም ብዙ ሌሎች የአቆጣጠር ምልክቶች ዘዴዎች ከቦታ ወደ ቦታ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተለያዩ በሰው ልጆች ታሪክ ላይ ተገኝተዋል። 

መደብ:ሥነ ቁጥር
*
1890ዎቹ

**1890ዎቹ** ዓመተ ምኅረት ከ1890 ዓም ጀምሮ እስከ 1899 ዓም ድረስ ያሉት ዓመታት ናቸው። 

መደብ:አሥርታት
ሙገር ሲሚንቶ

**ሙገር ሲሚንቶ** በኦሮሚያ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው። የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አባል ሲሆን መቀመጫው ወንጂ ስታዲየም ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ እግር ኳስ ክለቦች
ሰአት (መሳሪያ)

[በ[ለንደን King's Cross የባቡር ጣቢያ የሚገኝ ሰአት|thumbnail|350px|right]]
**ሰዓት** ጊዜን ለመጠቆም፣ ለመቁጠር፣ ለመለካት እና ከጊዜ ጋር የተያያዙ ነገሮችን ለማከናወን የምንጠቀምበት መሳሪያ ነው። ለጊዜው በእጅ ላይ የሚታሰረውን ጨምሮ የማንኛውም ሠዓት መቁጠሪያ ስያሜ ሊሆን ይችላል። ይህ መሳሪያ ከሠው ልጆች ግኝቶች ሁሉ ቀደምቱ ሲሆን ከቀን ያነሰ የጊዜ አሀድ በማስፈለጉ የተጀመረ ነው።

መደብ:ፈጠራዎች
መደብ:የቤት ዕቃ
ሰአት

**ሰአት** ወይም **ሰዓት** የሚከተሉትን ሊገልፅ ይችላል።

* ሰአት (የጊዜ አሀድ)
:*የሰዓት ክልል
* ሰአት (መሳሪያ)
* ሳት ወይስ ሰዓት - 15ኛው ፊደል በአቡጊዳ ተራ
ሰዓት (የጊዜ አሀድ)

**ሰአት** የጊዜ መለኪያ አሀድ ሲሆን *ሰ.* የሚል ውክል አለው። 60 ደቂቃ ነው።

መደብ:የዘመን ቁጥር
አዲስ አበባ ስታዲየም

thumb|አዲስ አበባ ስታዲየም
**አዲስ አበባ ስታዲየም** በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ 35 ሺህ ሰዎችን የሚይዝ ስታዲየም ነው። በአብዛኛው ጊዜ ለእግር ኳስ ግሚያዎች የሚያገለግል ሲሆን የአትሌቲክስ ውድድሮችንም ያስተናግዳል። በ1940 እ.ኤ.አ. የተገነባ ሲሆን ስሙን ከአዲስ አበባ ከተማ ይወስዳል።

መደብ:ስታዲየም
መደብ:አዲስ አበባ
አይጥ

**አይጥ** በኢትዮጵያ ውስጥ እንዲሁም በመላ ዓለም የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ወገን ነው። ረጃጅም የፊት ጥርሶች ካላቸው ዘራይጥ የሚባል የእንስሳት ክፍለመደብ አባል ናቸው። እነዚህ እንስሳት በተለያየ መጠን ሊገኙ ይችላሉ፤ ነገር ግን በዋነኛነት በፈጣን አካሄዳቸው፣ በረጅም ጅራታቸው እና በፀጉራም አካላታቸው ሊታወቁ ይችላሉ። Rattus በሚባል ወገን 64 ዝርያዎች ናቸው። በዋነኛነት *[[ቡናማ አይጥ]]* ወይም *Rattus norvegicus* እና *[[ጥቁር አይጥ]]* ወይም *Rattus rattus* ለሰው ልጆች ቀረቤታ አላቸው።

ከዚህም ወገን ውጭ ብዙ ሌሎች እንስሶች ደግሞ «አይጥ» በስማቸው አላቸው። በተለይም ትንሽ አይጥ (Mus) የሚባለው የዘራይጥ ወገን 30 ዝርያዎች ናቸው፣ እሱም በዘልማድ «አይጥ» ይባላል።

«አይጠ መጐጥ» ልዩ ልዩ ትርጉሞች አሉት። አንዳንዴ ማናቸውም ትልቅ አይጥ «አይጠ መጐጥ» ቢባልም፣ በትክክል ግን «መጐጥ» እንዳጋጣሚ አይጥ በጣም የመሠለ እንጂ ዘራይጥ ያልሆነ ሌላ ፍጡር ነው።     

መደብ:የዱር አራዊት
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት
ኦይለር ቁጥር

right|frame|''e'' is the unique number ''a'', such that the value of the derivative (the slope of the tangent line) of the exponential function ''f'' (''x'') = ''a<sup>x</sup>'' (blue curve) at the point ''x''&nbsp;=&nbsp;0 is equal to 1. For comparison, functions 2<sup>''x''</sup> (dotted curve) and 4<sup>''x''</sup> (dashed curve) are shown; they are not tangent to the line of slope 1 (red).

የ**ኦይለር ቁጥር** በእንግሊዝኛ e  የሚል ምልክት ያለው ለሒሳብ ጥናት አስተዋጾ እያደረገ የሚገኝ ለየት ያለ ቁጥር ነው።  ቁጥሩ በ2 እና በ3 መካከል የሚገኝ ሲሆን ዋጋውም ከሞላ ጎደል 2.71828..  ነው። የቁጥሩ ስም የመጣው ከስዊዘርላንዱ ሂሳብ ተመራማሪ ላዩናርድ ኦይለር (Leonhard Euler)  ነው። 

**e** ከሌሎች ቁጥሮች ለየት የሚልበት ምክንያት  ይህን ቁጥር በ **x**  ከፍ ስናረገው፣ f(x) = ex፣  የሚያስገኘው ዳገት ኩርባ (slope) x ባዶ ሲሆን አንድ ነው። ይህንንም በሰተቀኝ ከሚታየው የመለኪያ ሰንጠረዥ መረዳት ይቻላል። ባጠቃላይ መልኩ የf(x) ኩርባ ማንኛውም ቦታ ላይ ከf(x) ጋር አንድ ነው።

## የተለያዩ ትርጓሜወች

1)  ከ አንድ ላይ ትልቅ ቁጥሮች ደረጃ በድረጃ እየጨመርን በዚያ ቁጥር ግልባጭ ይምናገኘውን ቁጥር ከፍ በናደርግ...ውጤቱ  የኦይለር ቁጥርን ቁጥር እየተጠጋ ይሄዳል ግን ከዚያ አያልፍም።

e = \lim_{n\to\infty} \left( 1 + \frac{1}{n} \right)^n

በተመሳሳይ ከ አንድ ወደ ዜሮ እየተጠጉ የሚሄዱ ቁጥሮች ቀስ በቀስ እየደመርን በግልባጫቸው ደግሞ ውጤቱን ከፍ ብናደርግ አሁንም ውጤቱ ወደ ኦይለር ቁጥር እየተጠጋ ይሄዳል ማለት ነው።

:e = \lim_{x\to 0} \left( 1 + x \right)^{1/x}

2) በሌላ ትርጓሜው የኦይለር ቁጥር የሚከተሉት የትየለሌ ድርድሮች ድምር ውጤት ነው፦
]
:e = \sum_{n = 0}^\infty \frac{1}{n!} = \frac{1}{0!} + \frac{1}{1!} + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \frac{1}{4!} + \cdots
n! ሲነበብ  የ n  ፋክትሮሪያል ማለት ነው። 

3) በማያቋርጥ ክፍፍል ደግሞ፣ የኦይለር ቁጥር በንዲህ ሁኔታ ይጻፋል፦

:e=2+
\cfrac{1}{
 1+\cfrac{1}{
 {\mathbf 2}+\cfrac{1}{
 1+\cfrac{1}{
 1+\cfrac{1}{
 {\mathbf 4}+\cfrac{1}{
 1+\cfrac{1}{
 1+\ddots
 }
 }
 }
 }
 }
 }
}


መደብ:ሥነ ቁጥር
ክብ

200px|thumb|ክብ
**ክብ** ማለት ከአንድ መካከለኛ ነጥብ ተነስተን፣ በጠፍጣፋ ወለል ላይ በቋሚ ርቀት የምናገኛቸው ማናቸውም ነጥቦች ስብስብ ነው። ይህ አንድ ቋሚ ርቀት ሬድየስ በመባል ይታወቃል። አንድን ክብ ቆርጠን በመዘርጋት መጠነኑን ስንለካ፣ ያ መጠን ሰርከምፍራንስ ይባላል። የሚገርመው፣ ማናቸውንም -- ትልቅ ሆኑ ትንሽ -- ክቦች የዙሪያቸውን ርዝመት ራዲየሳቸው ስናካፍል ምንጊዜም አንድ አይነት ቁጥር እናገኛለን፦ እሱም 2 \pi \, ነው።

## የክብ መጠነ ዙሪያ

Circumference =2 \pi r\,

## የክብ መጠነ ስፋት
 Area = \pi r^2 \, 

መደብ:የሂሳብ ቅርጾች
መደብ:አልጀብራ
መደብ:ሾጣጣ
አይን (ሥነ አካል)

**አይን** የብርሃንን መኖር የሚያሳውቅ የስሜት ህዋስ ነው። ይህንንም ተግባር የሚፈጽመው አሱ ላይ ያረፈውን ብርሃን ወደ ኮርንቲና ኬሚካል በመቀየር ያንን መልእክት በነርቮቻችን አድርጎ ወደ አንጎላችን በማሻገር ነው። ብዙ ህይወት ያላቸው ነገሮች አይን አላቸው ነገር ግን የሁሉም አይን አንድ አይነት ሃይል ወይም ተፈጥሮ የለውም። ለምሳሌ የጥቃቅን እንስሶች አይን እንደሰው ልጅ አይን አካባቢያቸውን በሚገባ ለይተው እንዲያዩ ሳይሆን የሚረዳቸው እንዴው ለወጉ የብርሃንን መኖር ወይም አለመኖር ብቻ እንዲያውቁ ነው የሚረዳቸው። ሌሎች ታላላቅ እንስሳት በጣም የተወሳሰብ አይን ሲኖራቸው አይናቸውም ከአዕምሮአቸው ጋር የሚያያዙባቸው የነርቭ ክፍሎች እንዲሁ የተወሳሰቡ ናቸው። ባጠቃላይ 96% የሚሆን በምድራችን የሚኖሩ እንስሶች የተወሳሰቡ አይኖች ሲኖሩዋቸው እነዚህ የተወሳሰቡ አይኖች በ10 ዓይነት ለይቶ የማየት ችሎታ ይከፈላሉ።


ስዕል:Menschliches auge.jpg|ዐይን
ስዕል:Coupe oeil.jpg|ዐይን

## ተጨማሪ ይዩ
* ጆሮ
* ቆዳ
* አፍ
* ጥርስ
* አፍንጫ
* እግር
* እጅ
* ጸጉር

መደብ:ሥነ አካል
ድመት

thumb|380px| ስድስት ድመቶች
**ድመት** አንስተኛ ስጋ በሊታ እንስሳ ስትሆን እቤት ውስጥ አይጥና የመሳሰሉትን ተውሳኮች ለመያዝ ታገለግላለች።

ድመት በአሁኑ ጊዜ ከሁሉም እንስሳ በላይ በቤት እንስሳነቱዋ ተፈላጊነትን ያላት ናት። ተመራማሪወች የድመትን ለማዳነት ቢያንስ ቢያንስ 9500 ዓመት እንደሚሞላው ሊያረጋግጡ ችለዋል።

የቤት እንስሳ ድመቶች እንዳሉ ሁሉ በየዱሩም የሚላወሱ፣ ምግባቸውን አድነው መብላት የሚችሉ ድመቶችም አሉ። ለማደን እንዲረዳቸውም አይናቸው የሰው ልጅ ማየት ከሚችልበት 1/6ኛ ብርሃን ውስጥ እንኳ ይሰራል፣ ጆሮዋቸውም ከሰውና ከውሻ ይልቅ በጣም ሃይለኛ ነው፣ አፍንጫቸውም እንዲሁ። የድመቶች ድክመት ምንድን ነው፣ ስኳር ስኳር የሚልን ነገር መቅመስ አይችሉም፣ ከዚ በተረፈ አይናቸው ከአረንጓዴና ሰማያዊ ቀለማት ውጭ መለየት አይችልም። [thumb|alt=ተጠነቀኸተ|ይህ ነጭ ድመት ነው. አንድ ሰማያዊ ዓይን እና አንድ ቢጫ ዓይን አለው. ሁለት የተለያዩ የዓይን ቀለሞች "ሄትሮክሮሚያ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Heterochromia%20iridum heterochromia])" ይባላሉ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%B5%E1%8B%95%E1%88%8D:June_odd-eyed-cat_cropped.jpg)
ለምሳሌ ቀይና አረንጓዴ ለድመት አንድ አይነት ቀለም ነው።

## ደግሞ ይዩ
*የድመት አስተኔthumb|alt=ድመት|ድመት በገለባ ላይ

## የውጭ ማያያዣዎች

* The portrait of the Abyssinian cat in Animal Planet's ''Cats 101''

መደብ:ለማዳ እንስሶች
መደብ:የዱር አራዊት
ኒኑስ

[thumb|200px|ኒኑስ በሰዓሊው [ጊዮም ሩዊ ዕይታ (**1545** ዓ.ም.)]]

**ኒኑስ** በጥንታዊ የግሪክ ታሪክ ጸሃፊዎች ዘንድ የነነዌ መስራችና የአሦር ንጉስ ነበረ። ለዘመናዊ ሥነ ቅርስ የታወቀ አንድ ግለሰብ አይመስልም፤ ዳሩ ግን የአያሌ ታሪካዊ ወይም አፈ ታሪካዊ ግለሰቦች ትዝታ በአንድ ስም በግሪኮች በኋለኛ ዘመን እንደ ተዘከረ አሁን ይታስባል። 

የንጉሥ ኒኑስና ሚስቱ ንግሥት ሴሚራሚስ ስሞች በጽሁፍ መጀመርያ የተገኘው ክቴስያስ ዘክኒዱስ (400 ዓክልበ. ገዳማ) በጻፈው በፋርስ አገር ታሪክ ነው። ክቴስያስ ለ2 አርጤክስስ (2 አርታሕሻጽታ) የመንግሥት ሀኪም ሆኖ የፋርስ ነገሥታት ታሪካዊ መዝገቦች አንብቤያለሁ ብሎ አሳመነ። ከዚህ በኋላ የግሪክ ታሪክ ጸሐፊ ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ የክቴስያስን ወሬ አስፋፋ። የአለም ታሪክ ሊቃውንት እስከ 1880ዎቹ ድረስ የኒኑስ ታሪክ ዕውነት መሆኑን ይቈጠሩት ነበር። በዚያን ጊዜ የኩኔይፎርም ጽሕፈት ፍች ስለ ተፈታ፣ በሜስፖጦምያና በነነዌ ብዙ ቅርሶችም በመገኘታቸው፣ የአሦር ትክክለኛ ታሪክ ዕውቀት ተጨመረልን። 

ኒኑስ የቤሉስ ወይም ቤል ልጅ ተባለ፤ ይህም ምናልባት በሴማዊ ቋንቋ ሥር «ባል» (ጌታ) የመሰለ ማዕረግ ሊሆን ይችላል። በካስቶር ዘሮድስ ዘንድ ኒኑስ ለ52 ዓመታት ነገሰ፤ ክቴስያስም እንዳለው መጀመርያው ዓመተ መንግሥቱ 2198 ዓክልበ. ነበረ። በ17 አመታት ውስጥ ኒኑስ በአረቢያ ንጉስ አርያዎስ እርዳታ ምዕራብ እስያን በሙሉ እንዳሸነፈ ተብሏል። ከዚህ ቀጥሎ የአርመን ንጉስ ባርዛኔስን (ይቅርታ የሰጠውን) እና የሜዶን ንጉስ ፋርኖስን (በስቅለት ይሙት በቃ የሰጠውን) ድል በማድረግ የአለም መጀመርያ ንጉሠ ነገስት እንደ ሆነ ተብሏል። 

thumb|left|300px|የኒኑስ መንግሥት ስፋት በዲዮዶሮስ ዘንድ

ግሪኮቹ እንደ ተረኩት፣ ይህ ኒኑስ በዙርያው ያሉትን እስያዊ አገሮች ከሕንድና ከባክትርያና በስተቀር በሙሉ አሸነፋቸው። ከዚያ ወዲያ ኒኑስ በ2 ሚሊዮን ወታደሮች ሠራዊት በባክትርያና ንጉሥ በኦክስያርቴስ ላይ ወረራ ጀመረ። አገሩ ሁሉ ቢወድቅም ዋና ከተማው ባክትራ ግን አልወደቀምና ሠራዊቱ ከበቡት። ባክትራን ሲከብቡት ኒኑስ የመኮነኑ ኦኔስ ሚስት ሴሜራሚስ አገኛትና ከባልዋ ነጥቆ እንደ ራሱ ሚስት ልትሆን ያዛት። ልጃቸው የኒኑስ ተከታይ ኒንያስ ሆነ። 

ከሮማዊ ታሪክ ጸሃፊ ኬፋልዮን (120 ዓ.ም. ገደማ) ጀምሮ፣ አንዳንድ ታሪክ ሊቅ የኒኑስ ተቃዋሚ ኦክስያርቴስ ሳይሆን፣ በዕውነት የባክትርያ ንጉሥ ዞራስተር እንደ ነበር ጽፈዋል። 

በቅሌሜንጦስ ጽሁፎች በአንዱ ዕትም፣ የኒኑስ መታወቂያ ከናምሩድ ጋራ አንድላይ ነው በማለት ደራሲው ይኸው ሰው የእሳት አምልኮት ለፋርሶች ያስተማረ ነው ይነግረናል። በኦሪት ዘፍጥረት 10፡11-12 መሠረት የነነዌ መስራች የሴም ልጅ አሦር ቢባልም፣ በአንዳንድ ትርጉም ከእብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ፣ የነነዌ መስራች ናምሩድ እንደ ነበር ይመስላል። 

በ19ኛው ክፍለ ዘመን *[[ሁለቱ ባቢሎኖች]]* የጻፈው አሌክሳንድር ሂስሎፕ ሃልዮ፣ የናምሩድና የኒኑስ (እንዲሁም የዞራስተር) መታወቂያ አንድ መሆኑ ዋና ነጥብ ነው። 

ክቴስያስና ዲዮዶሮስ እንዳወሩት፣ ከኒኑስ ሞት በኋላ ሴሜራሚስ እንደ ገደለችው ተከሰሰች። እርስዋ ግን ታላቅ መቅደስ ግንብ በባቢሎን ለማስታወሻው አሠራች። እርስዋ በተጨማሪ በእስያ መጨረሻው ነፃ ንጉሥ በሕንድ ንጉሥ ስትራቶባቴስ ላይ ዘመቻ እንዳደረገች አወሩ። ነገር ግን ድል ሆና ለልጅዋ ለኒንያስ ዙፋኗን ተወች ነበር። 

## ምንጮች
* Full account in Diodorus


መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ማባዛት

**ማባዛት** ማለት ከመደመር፣ መቀነስ፣ ማካፈል ጋር እንደ አራቱ መሰረታዊ የቁጥር ሂሳብ ስሌቶች የሚታይ ነው። ስራውም አንድን ቁጥር በሌላ ቁጥር ማብዛት ነው። 

## የጥንቱ የኢትዮጵያውያን ዘዴ
በኢትዮጵያውያን ዘንድ ሲሰራበት የነበረው የማባዛት ዘዴ በምሳሌ እንሆ።

12ን በ13 ለማባዛተ ከፈለግን እንዲህ እናረጋለን፡-

12*13
አንደኛውን ቁጥር በ2 ካበዙ በኋላ  ሌላኛውን  ደግሞ በ2 ያካፍላሉ፣ ተካፍሎ የቀረውን ይተውታል

ከዚያ በቀኝ በኩል በሚገኙት የማይካፈሉ (odd) ቁጥሮች ትይዩ ያሉትን የግራ ቁጥሮች ይደምራሉ። በምሳሌያችን ላይ እንደሚታየው 13፣ 3 እና 1  በቀኝ የማይካፈሉ ቁጥሮች ሲሆኑ፣ በነሱ ትይዩ ያሉትን  ስንደምር
12+48+96= 156

ይህ ዘዴ ለኮምፒውተር ስራ አገልግሎት በጣም ጠቃሚ ሊሆን ይቻላል ምክንያቱም ከባይናሪ የቁጥር ስርዓት ጋር ተዛማጅነት ስላለው።

መደብ:ሥነ ቁጥር
የድምር ሰሌዳ

የጥንቶቹ ኢትዮጵያውያን ይጠቀሙበት የነበር **የድምር ስሌዳ** ይህን ይመስላል። በምሳሌ ለማስረዳት ያክል፡-

2+3ን ለማግኘት ብንፈልግ  2ን ከላይ ወደታች ተከትለን ከ3 በጎን በኩል ከሚመጣው መስመር ጋር ስንጋጭ ያለው ቁጥር መልሱ ይሆናል።  እታች ካለው ሰንጠረዥ እንደምናየው ይህ ቁጥር 5 ነው።

እታች የምናየው ሁለተኛው ሰንጠረዥ ላይ በ5 እና በ9 የሚጀምሩትን አግድም ቁጥሮች በ # ከቀየርን በኋላ ፣ ከ9 በፊት የሚጀምሩትን ማናቸውንም አግድሞች ከላይ እንደሚጀምሩ እንስማማለን...ከ9 በሁዋላ የሚጀምሩትን ደም ከቀኝ እንዲጀምሩ እንስማማለን። በዚህ ጊዜ ማናቸውም በቀኝ ከሚጀምሩ አግድም መስመሮች ላይ ያረፈ ድምር ከፊት ለፊቱ 1 ይጨመርለታል። ከላይ ከጀመረ ግን አይጨመርለትም። 

ለምሳሌ  8+7 ስንመለከት 5ን እናገኛለን ነገር ግን ይህ 5 ያለው በቀኝ ከሚጀምሩት አግድሞች ላይ ነው...ስለዚህ መልሱ 15 ነው ማለት ነው። 

መደብ:ሥነ ቁጥር