open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሮማንስ ቋንቋዎች

600px|thumb|የሮማንስ ቋንቋዎችና ቀበሌኞች ኗሪ አገሮች በአውሮፓ

**ሮማንስ ቋንቋዎች** ከሮማይስጥ ከ600 ዓም አካባቢ ጀምሮ የደረሱት ቋንቋዎች ናቸው። ሮማይስጥ እራሱ የጣልያናዊ ቋንቋዎች አባል ስለሆነ፣ ሁላቸው የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባላት ናቸው።

*በጋሎ-ሮማንስ ውስጥ ሌላ ቅርንጫፍ ራይቶ-ሮማን (ሮማንሽ፣ ላዲን፣ ፍሪዩልያን) ደግሞ አለ። 

*
ባልታዊ ቋንቋዎች

thumb|የባልታዊ ቋንቋዎች ሥፍራ

**ባልታዊ ቋንቋዎች** ወይም **ባልቲክ ቋንቋዎች** አንድ የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቅርንጫፍ ናቸው። ከስላቫዊ ቋንቋዎች ጋራ አንድላይ የባልቶ-ስላቫዊ ቋንቋዎች ቅርንጫፍ ይሠራሉ።

ባልታዊ ቋንቋዎች ሁሉ ከቅድመ-ባልትኛ ደረሱ፤ እሱም ከቅድመ-ባልቶ-ስላቭኛ እንደ ደረሰ ይታስባል።

የባልታዊ ቅርንጫፍ ሁለት ክፍሎች ምሥራቅ ባልታዊ እና ምዕራብ ባልታዊ ነበሩ። በአሁኑ ሰዓት ምሥራቅ ባልታዊ ብቻ ቆይቷል።

*ምሥራቅ ባልታዊ
**ላትቪኛ
***ላትጋልኛ 
**ሊትዌንኛ
***ሳሞጊትኛ
**ሴሎንኛ *
**ሰሚጋልኛ *
**ኩሮንኛ *

*ምዕራብ ባልታዊ *
**ጋሊንድኛ *
**ጥንታዊ ፕሩስኛ *
**ሱዲቭኛ *

መደብ:ህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች
የአልጎንኲያን ቋንቋዎች ቤተሰብ

450px|thumb|አልጎንኲያን ቋንቋዎች የተገኙባቸው አገሮች ያህል

**የአልጎንኲያን ቋንቋዎች ቤተሠብ** በስሜን አሜሪካ የሚገኝ ኗሪ ቋንቋዎች ቤተሠብ ነው።

### ምስራቅ አልጎንኲያን
*ሚግማቅኛ 
*ዋባናክኛ (አበናኪ)
*ስክጅኑውኛ (ማለሲት-ፓሣማኰዲ)
*ዎፓናክኛ (ማሣቹሰት፣ ናቲክ)
*ናረገንሰትኛ *
*ሞሂጋንኛ (ፔኰት) *
*መሂከንኛ *
*ምንሲ ለናፔኛ
*ኡናሚ ለናፔኛ *
*ነንተጎኛ (ናንቲኮክ) *
*ፓዋተንኛ *
*ፓምሊኮኛ *

### መካከለኛ አልጎንኲያን
*ኔሂያውኛ (ክሪ)
*ኦማዕኖምኛ (መኖሚኒ)
*አንሽናብኛ (ኦጂብዌ)
*ቦዴዋድምኛ (ፖተዋቶሚ)
*መስኳክኛ (ፎክስ)
*ሻዋኖኛ (ሻውኒ)
*ምያምኛ (ማያሚ-ኢለኖህ) *

### ምዕራብ አልጎንኲያን
*ሲክሲክኛ (ብላክፉት)
*ሂኖኖኤኛ (አራፓሆ)
*ጺጺስትኛ (ሻየን)

*
*

መደብ:የስሜን አሜሪካ ኗሪ ብሔሮች
መደብ:ቋንቋዎች
ኬልታዊ ቋንቋዎች

upright=1.5|thumb|ኬልቲክ ቋንቋዎች አሁን (ጨለማ-አረንጓዴ) እና በጥንት የተገኙባቸው አገሮች

**ኬልታዊ ቋንቋዎች** ወይም **ኬልቲክ ቋንቋዎች** አንድ የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቅርንጫፍ ናቸው።

ኬልታዊ ቋንቋዎች ሁሉ ከቅድመ-ኬልትኛ እንደ ደረሰ ይታስባል።

*ጎይዴሊክ ቋንቋዎች
**አየርላንድኛ
**የስኮትላንድ ጋይሊክኛ 
**ማንክስኛ
*ኬልቲቤርኛ *
*ጋላይክኛ *

*ብሪቶኒክ ቋንቋዎች
**ዌልስኛ 
**ኮርንኛ 
**ብረቶንኛ
**ፒክትኛ * 

*ጋሊክ ቋንቋዎች *
**ጋሊኛ *
**ሌፖንትኛ *
**ኖሪክኛ *
**ጋላትኛ *

*
ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ

**ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ** አፄ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የጻፉት የሕይወታቸው ታሪክ ነው። በሁለት መጻሕፍት ታትሟል።

መጀመርያው መጽሐፍ ስለ ሕይወታቸው ከልደታቸው ከ1885 ዓም ጀምሮ እስከ 1929 ዓም እስከ ፋሺስት ወረራ ድረስ ይተርካል። በባስ፣ እንግላንድ በስደት ሳሉ ጽፈውት ከዚያው በፊት ስለ ነበረው የኢትዮጵያ አስተዳደርና ሥልጣኔ ደረጃ ከፍ ከፍ ማለቱን ገልጸዋል።

በአንዱ ወሳኝ ምዕራፍ ፴ «የሕገ መንግሥትን ትርጓሜ ስለ ማስረዳት።» የበጅሮንድ ተክለ ሐዋርያትን ቃላት በሙሉ ጠቀሱዋቸው።

ሁለተኛው መጽሐፍ ከ1929 እስከ 1934 ዓም ያለውን ወቅት ይዘርዝራል፤ ይህም ኢትዮጵያ ከጣልያን ነጻ ሆና ወደ ዙፋናቸው የተመለሱበት ዘመን ነው።

የታተመው በ1965 ዓም ነበር።

ከመቅደም፣ የጻፉባቸው ምክንያቶች በሙሉ ይዘርዝራሉ፣ ለምሳሌ፦

:«ማናቸውም ሥራ ቢሆን በጊዜና በዕድሜ ይፈጸማል እንጂ ፡ በምኞትና በችኰላ ሊፈጸም የማይቻል መሆኑን ሰው ሁሉ እንዲያውቀውና እንዲረዳው ነው። »

ከምዕራፍ ፳፱ «ሕገ መንግሥት ስለ ማቆማችን» ያለው ፍሬ ነገር፦

:«ሕግ ለሰው ሁሉ የበለጠ የሚጠቅም መሆኑን ማንም አይስተውም። መከበርም መጠቀምም የሚገኙት ከሕግ መተካከል የተነሣ ነው። መዋረድም መጐዳትም የሚመጡት ከሕግ መጓደል የተነሣ ነው። ግፍና በደልም የሚበዙት ሕግ ባለመቆሙ ነው።  
:እግዚአብሔር ከፍጥረት ሁሉ በላይ ሆኖ፤ በቃሉ ብቻ ማዘዝ የማይቸግረው ሲሆን ፡ ሕግን መሥራቱ ሕግ ለዓለም ሁሉ የበላይ ገዥ እንዲሆን ስለ ዐወቀ ነው። 
:ከሰውም ትክክለኛ ለመባል የሚገባው በማናቸውም ረገድ ቢሆን፤ ዋናውን አሳብ አዝልቆ ሲሆን ሰውን ሁሉ በሙሉ፤ ሳይሆንም የሚበዛውን ለመጥቀም በተሰጠው ዕውቀት የሚጣጣርና የሚችል ሲሆን ነው።» 

*ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ፣ ፩ኛው መጽሐፍ 

መደብ:20ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ጋልባ

300px|thumb|ጋልባ የሮሜ ቄሣር

**ሴርዊዩስ ሱልፒኪዩስ ጋልባ** ለአጭር ዘመን ለ፯ ወር ከሰኔ ወር 60 ዓም ጀምሮ የሮሜ መንግሥት ቄሣር ነበር። የአራቱ ቄሣሮች ዓመት መጀመርያው ንጉሥ ነበረ።

ጋልባ በ10 ዓክልበ. በጣልያን ተወለደ። በሮሜ ግቢ፣ ነገሥታት አውግስጦስና ጢቤርዮስ እንደ ጎበዝ ወጣት ቆጥረውት ወደ ፊት ትልቅ ይሆናል እንዳሉ ተጽፏል። በነገሥታት ሰዶማዊ ኑሮ ዘዴ ልጆች አልወለዱም ስለ ነበር፣ አልጋ ወራሽ ምንጊዜም የተወደደው ጎረምሳ እንደ ንጉሥ ዕንጀራ ልጅ ነበር። 

ጋልባ በ12 ዓም በሥራዊት የፕራይቶር ማዕረግ አገኘ፣ ለ25 ዓም ቆንሱል ሆኖ ተመረጠ። በ53 ዓም ንጉሥ ኔሮን የሂስፓኒያ ታራኮነንሲስ ክፍላገር (ምሥራቅ ስፔን) አገረ ገዥ አድርጎ ሾመው። 

250px|thumb|left|የጋልባ መሀለቅ
የጋሊያ ሉግዱኔንሲስ (ፈረንሳይ) አገረ ገዥ ጋዩስ ዩሊዩስ ዊንዴክስ በኔሮን ማባከንና አምባገነንነት ተቀይሞ በ60 ዓም ዓመጸበት። በኔሮን ፈንታ ጋልባ የተሻለ ቄሣር ለማድረግ አሰበ። የኔሮን ጌርማኒያ ሥራዊት አለቃ ሉኪዩስ ዌርጊኒዩስ ሩፉስ ግን በውግያ ዊንዴክስን አጠፋው። ከዚህ በኋላ የዌርጊኒዩስ ሥራዊት እሱን በኔሮን ፈንታ ይደግፍ ነበር፤ ዌርጊኒዩስ ግን የትም አልገሠገሠም። ጋልባ ከኔሮ ይሻለናል የሚል ስሜት ከፈረንሳይና ከስፔን ይልቅ ወደ ጣልያን እራሱ ሲስፋፋ፣ የኔሮን ሥልጣን እየጠፋ፣ በመጨረሻ ኔሮን ራሱን ገደለና ጋልባ ወደ ሮሜ ገሥግሦ ወዲያው ቄሣር ተደረገ።

ከዚህ ብሔራዊ ትግል ቀጥሎ ጋልባ የማይቀበሉትን ብዙ ገደለ፤ ወይም በገብር ሸከማቸው፤ በአጠቃላይ ጨካኝ አመራር ተከተለ። በእርጅናው ደግሞ ሦስት ወንድ ተወዳጆች በእውነት እንደ ገዙት ይባል ነበር። 

በሚከተለው ጥር ወር የጌርማኒያ ሥራዊት በጋልባ ላይ አመጹበትና የጌርማኒያ አገረ ገዥ ዊቴሊዩስ ንጉሥ እንዲሆን አዋጁ። ጋልባ በሮሜ ቆይቶ አልጋ ወራሹ ሉኪዩስ ካልፒኒዩስ ፒሶ እንዲሆን ሰየመው። በዚህ የሉሲታኒያ (ፖርቱጋል) አገረ ገዥ ኦጦ በተለይ ተናደደ፣ አልጋ ወራሽነቱን ለራሱ መኝቶ ነበርና። የሮሜ ሥራዊት ደግሞ ኦጦን ደገፈውና በጋልባ ላይ አመጹ።  ጋልባ በድካምነቱ በቃሬዛ ተሸክሞ ሲቀርብላቸው ገደሉትና ያንጊዜ ኦጦ ለአጭር ወራት በፈንታው የሮሜ ቄሣር ሆነ።

መደብ:የሮሜ ሰዎች
King's School, Witney

**The King's School** በራሱ የሚተዳደር ከፊል አለማዊ ትምህርት የሚሰጥበት የክርስትያን ትምህርት ቤት ነው። የሚገኘውም በWitney፣ Oxfordshire፣ እንግሊዝ ነው። የOxfordshire Community Churches (OCC) አባል ነው። በመጨረሻ የBridge Schools Inspection ምርመራ ባደረገበት ጊዜ ትምህርት ቤቱ 163 ተማሪዎች ነበሩት።

## ታሪክ
The King’s School በ1984 እ.ኤ.አ. በOCC አብያተ ክርስትያናት ቡድኑ ተከፈተ፣ በመጀመሪያ የሰጠው ትምህርት Accelerated Christian Education (የተፈጠነ የክርስትና ትምህርት) ስርዓቱ ነበረ። ከ1984 ጀምሮ እስከ 1989 ድረስ ትምህርት ቤቱ በተለያዩ ቦታዎች ተዘዋውሮ ነበር። ትምህርት ቤቱ በመጀመሪያ የተከፈተው Merrifield house ሲሆን በኋላ ወደ Scout Houses ቀየረ እንዲሁም Cotswold Wildlife Park ላይ ለትንሽ ጊዜ የነበረ ሲሆን አሁን ወደ አለበት ቦታ ተዘዋወረ። ትምህርት ቤቱ በWitney በሚገኘው New Yatt Road በተባለው መንገድ ላይ ይገኛል።

## ከትምህርት ውጭ ተግባራት
ትምህርት ቤቱ ከሰጡት ትምህርቶች ውጭ የተለያዩ አሳታፊ ፕሮግራሞች ሲኖሩት እነርሱም Sports Day (የስፖርቶች ቀን) እና Expressive Arts Week (የገላጭ-ጥበባት ሳምንት) ናቸው።

የፋሲካ ትሪሜስተር መጨረሻ ላይ ሲኒየር ተማሪዎቹ ለዓመታዊው Expressive Arts Week ክስተቱ ለአንድ ሳምንት መደበኛ ትምህርት የላቸውም።

ተማሪዎቹ የተለያዩ ቋንቋዎችን እንዲማሩ ለመርዳት ትምህርት ቤቱ ወደ ጀርመን ወይም ወደ ፈረንሳይ ሊሄዱበት የሚችሉበት የጉዞ ዕድል ይሰጣል፣ እንዲሁም በY11 (መጨረሻው ክፍል) ጊዜ በተለያዩ ሀገራት እንደ ዛምቢያ ወይም ህንድ ተማሪዎቹ የበጎ ሥራ ሊሰጡ የሚችሉባቸው ጉዞዎች አሉ።

## ምንጮች

መደብ:ትምህርት
መደብ:እንግሊዝ
ሺፕራጌ

**ሺፕራጌ** (Šiprage) ቦስኒያ እና ሄርዜጎቪና፣ ቦስኒያ ክልል፣ Kotor Varoš መካከል ማዘጋጃ ቤት ውስጥ ሰው መንደር ነው።

ወደ መንደር ወደ ተራራ Vlašić (1943 m) ስር ወንዝ Vrbanja (85 km) ላይ የምትገኘው ነው።

## ለአየር ንብረት

## ስነ ሕዝብ

*1931, 1953: ማዘጋጃ ቤት  Šiprage. 
♦ አካባቢ Šiprage

## የሥዕል ማሳያ አዳራሽ

|ዕቅድ (18,42 x 14.2 ሜትር) የሮም ቤተ ክርስቲያን, 5. ክፍለ ዘመን
|ሁለት የመጨረሻ stećak አንዱ, 12. ክፍለ ዘመን



## ማጣቀሻዎች

## የውጭ አገናኞች

* http://opstinakotorvaros.com/
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distance

መደብ:ቦስኒያና ሄርጸጎቪና
የመዲና ሕገ መንግሥት

**የመዲና ሕገ መንግሥት** በነቢዩ ሙሐማድ በመዲና በ614 ዓም የፈጠረው ሕገ መንግሥት ሲሆን እስከ 653 ዓም የራሺዱን ኻሊፋት መሠረት ሰነድ ነበር። 

በአንዳንድ ምንጭ ዘንድ ይህ ሰነድ የዓለም መጀመርያው ሕገ መንግሥት ቢባልም ይህ ስኅተት ነው፤ የሕገ መንግሥት ታሪክ ይዩ።

### የመዲና ሕገ መንግሥት (614 አ.ም.)
*፩. ይህ የነቢዩ መሐመድ ጽሁፍ በቁራይሽና ያጥሪብ (መዲና) እስላሞችና ከእነርሱ ጋር በሚከተሉት፣ በሚተባበሩት፣ በሚታገሉት መካከል የሚነካው ነው።
*፪. ከሰው ልጆች ተለይተው አንድ ብሔርና ኅብረተሠብ ይሆናሉ።
*፫. የቁራይሽ ብሔርተኞች እንደ በፊቱ የደም ዋጋ ይከፍሉ፤ ለምርከኞቻቸው ቤዛ ግን ለእስላም አማኞች እንደሚገባ በምሕረትና በትክክል ይከፍሉ።
*፬-፲፩. (እንዲሁም የበኒ አውፍ፣ የበኒ ሳኢዳ፣ የበኒ አል-ሃሪጥ፣ የበኒ ጁሻም፣ የበኒ አል-ናጃር፣ የበኒ አመር ኢብን አውፍ፣ የበኒ አል-ናቢት፣ የበኒ አል-አውስ ብሔርተኞች እንደ #፫)
*፲፪. በአማኞች መካከል የደም ዋጋ ወይም ቤዛ የሚከፍል ድሃ ካለ ሊረዱት የጋራ ኃላፊነታቸው ነው። 
*፲፫. ማንም አማኝ ከሌላው አማኝ ደንበኛ ጋር ያለርሱ ፈቃድ አይባበረም።
*፲፬. በአማኞች መካከል አንድ አመጸኛ ወይም በድለኛ ወይም ጥላቻ የሚያስፋፋ ማንም ሰው ካለ፣ የገዛ ልጁ ቢሆንም የሰው ሁሉ እጅ ይሆንበታል።  
*፲፭. ማንም አማኝ  ሌላውን አማኝ ስለ አረመኔ (ማለት እስላም ስላልሆነው ሰው ምክንያት) ከቶ አይገድልም፣ ወይም አማኙ አረመኔውን በሌላው አማኝ ላይ አይረዳውም።
*፲፮. የአላህ ጥበቃ አንድ የጋራ ነው። ከሁሉ ታናሽ ለሆነው ጥበቃ እንደሚደረግ ለሁላችሁ ይሁን።  አማኞቹ እርስ በርስ ይረዳዱ እንጂ ሌሎችን አይረዱ።
*፲፯. እኛን የሚከተሉት አይሁዶች ደግሞ እርዳታና እኩልነት ያገኙ፣ እነርሱ አይበደሉም ጠላቶቻቸውንም አንረዳም። 
*፲፰. የአማኞች ሰላም አንድ የጋራ ነው አይለየም። አማኞቹ በአላህ መንገድ ሲታግሉ፣ የአንዱ ወገን የግል ሰላም አይደረግም ማለት ነው። የሠላም ሁኔታ ለሁሉ እኩል መሆን አለበት እንጂ።
*፲፱. በዘመቻ ጊዜ አንዱ ፈረሰኛ ሌላውን ደባሉን ከኋላው ተከትሎ ይውሰደው። 
*፳. አማኞቹ በአላህ መንገድ ሲታግሉ፣ የሌላው አማኝ ደም ከተፈሰሰ ቂሙን መበቀል ይኖርበታል።
*፳፩. አማኞች የተሻለውን መሪነት ከአላህ ተቀብለዋል። አረመኔ ለቁራይሹ እቃ ጥበቃ መስጠት አይፈቀድም፣ በጉዳዮቹም ምንም አይግባ።
*፳፪. ማንም ሰው አማኙን ያለ ምክንያት ከገደለው፣ ዘመዱ በደሙ ዋጋ ካልተጠገበ በቀር ገዳዩ በምላሽ ይገደል። አማኞቹ ሁሉ እንደ አንድ ሰው ይጸኑበት፣ እርምጃ ይወስዱበት።
*፳፫. በዚሁ ጽሑፍ በአላህም በፍርድ ቀንም የሚያምን ሰው በድለኛውን ለመርዳት ወይም ለመጠብቅ ከቶ አይፈቀደም። እንዲህ ካደረገ ግን የአላህ እርጉማንና መዓቱ በሙታን ትንሳኤ ይሆንበታል፣ ያንጊዜ ምንም ንስሐ ወይም ቤዛ አይቀበልለትም።
*፳፬. ስለ ማንኛውን ነገር ስትለያዩ ጉዳዩ ለአላህና ለሙሐመድ ይቀርብ።
*፳፭. አይሁዶች በአማኞቹ ጎን እየታገሉ ለጦርነቱ ድርሻቸውን ይከፍላሉ።
*፳፮. የበኒ አውፍ አይሁዶች ከአማኞቹ ጋር አንድ ኅብረተሠብ ናቸው። የአይሁድና ሃይማኖት ለአይሁዶቹ ይፈቀዳል። ደንበኞቻቸውም እንዲህ ናቸው፤ በድለኛው ወይም ኃጢአተኛው ግን እራሱንም ቤተሠቡንም ይበድላል።
*፳፯-፴፬. እንዲሁም የበኒ አልናጃር፣ የበኒ ሳኢዳ፣ የበኒ አልሃሪጥ፣ የበኒ ጁሻም፣ የበኒ አውስ፣ የበኒ ጣላባ፣ ለጃፍና (የበኒ ጣላባ ክፍል)፣ ለበኒ አል-ሹታይባ አይሁዶች እንደ #፳፮ ይላል።
*፴፭. ታማኝነት ከከሐዲነት ይጠብቃል። የጣላባም ደንበኞች እንደነሱ ይሁኑ። የአይሁዶችም ጓደኞች እንደነሱ ይሁኑ።
*፴፮. ማንም ያለ ሙሐመድ ፈቃድ ወደ ጦርነት አይሄዱም። ከተበደሉ ግን ቂሙን ከማብቀል አይከለከሉም። ቂም በማብቀል ካልሆነ በቀር ሰውን የገደለው ሁሉ ራሱን ቤተሠቡንም ገድሏል።
*፴፯. አይሁዶች ለውጪያቸው ይሸከማሉ፣ እስላሞችም ለውጪያቸው ይሸከማሉ። በዚህ ጽሁፍ ከተዋዋሉት ወገኖች አንዱ ቢጠቃ፣ ሌላው ለመርዳት ይመጣል። እርስ በርስ ይመካከሩ፤ ታማኝነት ከከሐዲነት ይጠብቃልና። 
*፴፰. ማንም ሰው ስለ ጓደኛው በደል ኃላፊ አይሆንም። የተበደለውም ሁሉ ሊረዳ ይገባል።
*፴፱. አይሁዶች በአማኞች ጎን እየታገሉ ለጦርነቱ ድርሻቸውን ይከፍላሉ። (= #፳፭ በማዳግም)
*፵. ያጥሪብ (መዲና) ለዚሁ ሰነድ ተከፋዮች የተቀደሠ ይሆናል። 
*፵፩. በደል ወይም ወንጀል ካልሠራ በቀር፣ የቤት እንግዳ (መጻተኛ) እንደ ባለቤቱ ክቡር ነው።
*፵፪. ሴት በቤትሠብዋ ፈቃድ ካልሆነ በቀር የቤት እንግዳ አትሆንም።
*፵፫. ማናቸውም አስቸጋሪ የሆነ ጠብ ወይም ክርክር ቢነሣ፣ ወደ አላህና ወደ ሐዋርያው ወደ ሙሐማድ መቅረብ አለበት። በዚህ ሰነድ ለቅንነትና ለደግነት የሆነውን ይቀበላል።
*፵፬. ቁራይሽና የሚረዱአቸውም ጥበቃ አይሰጡም።
*፵፭. በያጥሪብ ላይ ጥቃት ከደረሰ እርስ በርስ ይረዳዳሉ።
*፵፮. የሰላም ውል ለመሥራትና ለመጠብቅ ቢጠየቁ፣ ይህን ማድረግ አለባቸው፤ እስላሞችም እንዲህ ቢጠየቁም የአላህ ጦርነት ካልሆነ በቀር ማድረግ አለባቸው። እያንዳንዱ ድርሻውን ከጎኑ በኩል ይቀበላል።
*፵፯. የአል-አውስ አይሁዶችና ደንበኞቻቸው እንደ ሌሎቹ በዚሁ ሰነድ ያሉትን መብቶች አላቸው፤ ውሉን እስከሚያከብሩ ድረስ።  ታማኝነት ከከሐዲነት ይጠብቃልና ያገኘውን ለራሱ ያገኛል። አላህ ይህን ሰነድ ተቀብሏል።
*፵፰. ይህ ጽሑፍ ክፋተኛውን ወይም ከሓዲውን አይጠብቅም። በደል ወይም ክፋት ካላደረገ በቀር፣ ማንም ሰው ወደ ዘመቻ ቢሄድም ወይም እቤቱ ውስጥ ቢቆይም ጸጥ ይሆናል። አላህ ደጉን ታማኙንም ይጠብቃልና ሙሐመድ የአላህ ነቢይ ነው።

መደብ:ሕገ መንግሥታት
መደብ:እስልምና
ጆሰፍ ስሚስ

300px|thumb|ጆሰፍ ስሚስ 1835 ዓም ፎቶ
**ጆሰፍ ስሚስ** (1798-1836 ዓም) አሜሪካዊ የሃይማኖት መሪና የሞርሞኒስም መስራች ነበረ። 

ጆሰፍ ስሚስ በክርስቲያን ኅብረተሠብ የተወለደው ቢሆንም፣ በወጣትነቱ እንደ አስማተኛ ዝነኛ ሆኖ ነበር። በ«ንግርተኛ ድንጋዮች» እርዳታ የጠፉትን ቅርሶች ለማግኘት ችሎታው እንደ ነበረው ማሳመን ቢሞክር፣ በማናቸውም ፈተና ይህ ዘዴ ሐሣዌ መሆን ሲገለጽ፣ ከድፍረቱ ግን አልዞረም ነበር።

በ1820 ዓም «ሞሮናይ» የተባለ አንድ መልአክ «የወርቅ ጽላቶችን» እንዳሳዩት ብሎ እነኚህን ጽላቶች ወደ እንግሊዝኛ በ«ንግርተኛ ድንጋዮች» ለማስተርጐም ዋና እቅዱ ሆነ።  ስሚስ እንደ ነገረው ጽላቶቹ የተቀረጹበት ቋንቋ «ተሐድሶ ግብጽኛ» እንደ ነበር አለ።  ለመሆኑ በዚያ ዘመን ያሕል የታሪካዊ ግብጽኛ ማንበብ ችሎታ እየተፈታ ሲሆን፣ ስሚስ በእውነት ስለ ግብጽኛ ወይም ስለ ቋንቋ ጥናት ያወቀው ብዙ ነገር እንዳልነበረ ግልጽ ነው።
250px|thumb|left|ጆሰፍ ስሚስ ድንጋዮቹን አይቶ የመጽሐፈ ሞርሞን ትርጉም ሲያወራ
የወርቅ ጽላቶቹ በሰዎች መቸም አልታዩም፤ ስሚስ እንዳለው እያስተረጎማቸው አንድላይ ከሱ ጋር መኖራቸው አስፈላጊ አልነበረም፣ በመላዕክት እርዳታ ነው ብሎ ድንጋዮቹን በመመልከት የጽሑፉን እንግሊዝኛ ትርጉም በቃል ያወራ ነበር፤ ጓደኞቹም ከዚያ ያወራውን ይጽፉ ነበር።  እንዲህ መጽሐፈ ሞርሞን ተፈጠረ።  በዚህ መጽሐፍ ዘንድ አይሁዶች በጥንት ከእስራኤል ወጥተው ወደ አሜሪካ ፈለሱ፤ በኋላም ኢየሱስ ክርስቶስ ደግሞ ወደ እነርሱ በአሜሪካ መጣላቸው ይላል። 

በስሚስ ኗሪ ክፍላገር በኒው ዮርክ የነበሩት ሕዝብ በአጠቃላይ ስለ ተቃወሙት፣ ከተከታዮቹ ጋር ወደ ምዕራብ ሸሹ። በአዲስ ሃይማኖቱ ከክርስትና ከሚለዩ ትምህርቶች መካከል፣ ሥላሴን አያስተምርም፣ ኢየሱስና እግዚአብሔር የተለያዩ ናቸው፣ ስሚስ ነቢዩ ነው፣ በተጨማሪ «አንድ ባንድ» ሳይሆን አንዱ ሰው አያሌ ሚስቶች ማግባት መልካም እንደ ሆነ ሁሉ የሚያስተምር ሃይማኖት ሆነ። ሌሎችም ስነ ሥርዐቶች በምስጢር ተጠበቁ።

አንድ ጊዜ የእውነተኛ ግብጽኛ ብራና ከነጋዴ ገዝቶ ይህን ደግሞ «አስተረጎመ»።  በጆሰፍ ስሚስ ትርጉም ጽሑፉ የሞርሞኖች «መጽሐፈ አብርሃም» ሆነ። ይህም ብራና አሁን ለሊቃውንት ታውቆ ግን ምንም ስለ አብርሃም የሚል ነገር ሳይሆን፣ በውኑ የግብጻውያን «መጽሐፈ ሙታን» ቅጂ መሆኑን ገለጹ። ሆኖም ሞርሞኖች እስካሁን የስሚስ ብልሃትና ቅንነት ደጋፊዎች ናቸው።

ስሚስ ደግሞ ደብረ ጽዮን እና አዲስ ኢየሩሳሌም በውነት በጣም ለጥ ባለ ቦታ በሚዙሪ ክፍላገር እንደ ተገኙ አስተማረ።  በዚህ ስፍራ ግን እጅግ ለጥ ብሎ ምንም ተራራ በፍጹም አይታይም። ያም ሆነ ይህ እስካሁን ድረስ በብዙ ሞርሞኖች እንደ ተቀደሰ ቦታ ይቆጠራል። 

ስሚስ በመጨረሻ በቁጡ ሕዝብ በእስር ቤት እያለ ተገደለ። ዳሩ ግን ብዙ ሺህ ተከታዮች ስላገኘ አሁንም ሞርሞኒስም በሰፊ ይገኛል።

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ሃይማኖት
ምስራቅ እስያ

400px|thumb
**ምስራቅ እስያ** የእስያ ክፍል ሲሆን በተለምዶ የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ፣ የቻይና ሪፐብሊክ፣ ጃፓን፣ ሞንጎሊያ፣ ስሜን ኮሪያና ደቡብ ኮሪያ ማለት ነው።

መደብ:እስያ
የመኪና አንጠልጣይ ጣቢያ

**የመኪና አንጠልጣይ ጣቢያ** አንድ መኪና በጎማዎቹ ላይ እየሮጠ መንገዱ ትንሽ ወጣ ገባ ቢሆንም የመኪናው ሁለንተናው በጣም እንዳይንቀሳቀስ የሚከላክለው ጣቢያ ነው።  የጣቢያውም ክፍሎች ሁሉ አጥብቀው በሥፍራቸው ሲኖሩ፣ ለመኪናው ተሳፋሪዎች ምቾት ይሻላል። አንጠልጣዮቹን በደንብ ማስተካከል የሚችለው የመኪና ምህንድስና ባለሙያ ይሆናል።

መደብ:መጓጓዣ
መደብ:ማሽን
ሜጋ ማን

thumbnail|ሜጋ ማን

**ሜጋ ማን** ወይም **ሮክማን** (ጃፓንኛ: ロックマン በእንግሊዝኛ: *Megaman* ወይም *Mega Man*) 

**ጌሞች**

**ቴሌቪዥን**

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:ቪዲዮ ጌም
መደብ:ጃፓን
ኦጦ

300px|thumb|ኦጦ የሮሜ ቄሣር

**ማርኩስ ሳልዊዩስ ኦጦ** ለአጭር ዘመን ለ፫ ወር ከጥር ወር 61 ዓም ጀምሮ የሮሜ መንግሥት ቄሣር ነበር። የአራቱ ቄሣሮች ዓመት ሁለተኛው ንጉሥ ነበረ።

ኦጦ በ24 ዓም በጣልያን ተወለደ። በሮሜ ግቢ፣ ነጉሥ ኔሮን እንደ ጎበዝ ወጣት ቆጠረው። ኔሮን ግን ሚስቱን ከቃመ በኋላ ኦጦን ወደ ሉሲታኒያ (ፖርቱጋል) እንደ አገረ ገዥ ላከው። 

የጋሊያ ሉግዱኔንሲስ (ፈረንሳይ) እና የሂስፓኒያ ታራኮኔንሲስ (ስፔን) ክፍላገራት አገረ ገዦች በአመጽ ሲነሡ ኦጦም ከጸረ-ኔሮን ወገን ጋራ ተባበረ። ኔሮን ራሱን ከገደለ በኋላ የሂስፓኒያ አገረ ገዥ ጋልባ ቄሣር ሆነ።  
400px|thumb|left|የኦጦ መሀለቅ
በጥር ወር 61 ዓም የጌርማኒያ ሥራዊት በጋልባ ላይ አመጹበትና የጌርማኒያ አገረ ገዥ ዊቴሊዩስ ንጉሥ እንዲሆን አዋጁ። ጋልባ በሮሜ ቆይቶ አልጋ ወራሹ ሉኪዩስ ካልፒኒዩስ ፒሶ እንዲሆን ሰየመው። በዚህ ኦጦ በተለይ ተናደደ፣ አልጋ ወራሽነቱን ለራሱ መኝቶ ነበርና። የሮሜ ሥራዊት ደግሞ ኦጦን ደገፈውና በጋልባ ላይ አመጹ።  ጋልባ በድካምነቱ በቃሬዛ ተሸክሞ ሲቀርብላቸው ገደሉትና ያንጊዜ ኦጦ ለአጭር ወራት በፈንታው የሮሜ ቄሣር ሆነ። መልኩ ለኔሮን ተመሳሳይነት ስለነበረው በሮሜ ዜጎች መኃል እንደ አዲሱ ኔሮን ተወደደ። የኔሮንም ሰዶማዊ «ባል» ስፖሩስ ለራሱ «አገባ»።

ከዚያ ኦጦ የጋልባን ሰነዶች አንብቦ የዊቴሊዩስ ሥራዊት ከጌርማኒያ ቶሎ እንደሚደርስ ተረዳ። የዊቴሊዩስ ወገን ወደ ጣልያን ገብቶ አሸንፎም ኦጦ ብሔራዊ ጦርነት እንዳይስፋፋ እንደ ኔሮን ራሱን እንደ ገደለ ይባላል። ስለዚህ በፈንታው ዊቴሊዩስ በሚያዝያ የሮሜ ቄሣር ሆነ።   

መደብ:የሮሜ ሰዎች
ሬክስ ቲለርሰን

300px|thumb|የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ሬክስ ቲለርሰን
**ሬክስ ቲለርሰን** ከ2009 እስከ 2010 ዓም ድረስ የአሜሪካ አገር ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር (ሰክረቴሪ ኦቭ ስቴት) ነበሩ።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ኮናክሪ

450px|thumb|ኮናክሪ፣ ጊኔ
**ኮናክሪ** የጊኔ ዋና ከተማ ነው። 

ኮናክሪ ያለባት ቶምቦ ደሴት ከዩናይትድ ኪንግደም ወደ ፈረንሳይ በ1879 ዓም ከተሸጠች በኋላ ከተማው ተመሠረተ። በ1896 ዓም የፈረንሳይ ጊኔ መቀመጫ ሆነ። 

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ዊቴሊዩስ

270px|thumb|ዊቴሊዩስ የሮሜ ቄሣር

**አውሉስ ዊቴሊዩስ** ለአጭር ዘመን ለ፰ ወር ከሚያዝያ ወር 61 ዓም ጀምሮ የሮሜ መንግሥት ቄሣር ነበር። የአራቱ ቄሣሮች ዓመት ሦስተኛው ንጉሥ ነበረ።

ዊቴሊዩስ በ7 ዓም በጣልያን ተወለደ። በካፕሪ ደሴት ግቢ፣ ነጉሥ ቲቤርያስ እንደ ጎበዝ ልጅ ቆጠረው፣ እንዲሁም ለሰዶማውያን ነገሥታት ካሊጎላና ኔሮን ተወዳጅ ነበረ።

ኔሮን ዓርፎ ጋልባ ቄሣር እንደ ሆነ፣ ዊቴሊዩስ የጌርማኒያ አገረ ገዥ አድርጎ ሾመው። በጌርማኒያ ግን ሥራዊት በጋልባ ላይ አመጸና ዊቴሊዩስ ቄሳር ተብሎ አወጁት።

200px|thumb|left|የዊቴሊዩስ መሀለቅ

የጋሊያ (ፈረንሳይ)፣ ብሪታኒያና ራይቲያ (ስዊስ) ክፍላገራት ሥራዊት ደግሞ ዊቴሊዩስን ደገፉ።  ስራዊቶቹ በጣልያን ደርሰው ግን በጋልባ ፈንታ ኦጦ ቄሣር ሆኖ አገኙት። ኦጦ በቀላል ተሸነፈና ዊቴሊዩስ ቄሣር ሆነ። በይፋ «ቄሣር» በሚለው ማዕረግ ፈንታ አዲስ ማዕረግ «ጌርማኒኩስ» ተባለ። እንደ ቅድመኞቹ ጨካኝና መረን ፈላጭ ቁራጭ ነበር፣ ብዙ ሰዎች ለደስታው ገደለ። በተጨማሪ የታሪክ ጸሐፊዎች እንደሚሉ እጅግ ሆዳም ሰው ነበር፣ አራት ጊዜ በየቀኑ ታላቅ ግብዣ በቅንጦት ይበላ ነበር።  

ከጥቂት ወራት በኋላ በሐምሌ 61 ዓም፣ የምሥራቅ ክፍላገሮች ስራዊቶች አለቆቻቸውን ቤስጳስያን እንደ ቄሣር በአመጽ ሾሙት። ይህ የሞይስያ፣ ፓኖኒያ፣ ሶርያ እና ይሁዳ ክፍላገራት ሥራዊት ለቤስጳስያን የደገፉት ነው። በታህሳስ ወር 62 ዓም. የቤስጳስያን ወገን ሲያሸንፍ ዊቴሊዩስ ራሱን ለመደብቅ ሲሞክር፣ በቤስጳስያን ሥራዊት ተገኝቶ ተገደለ።  ቤስጳስያንም ያንጊዜ ቄሣር ሆኑ።

መደብ:የሮሜ ሰዎች
ሉኒ ቱንዝ

**ሉኒ ትዩንዝ** (እንግሊዝኛ: *Looney Tunes*) የአሜሪካ ካርቶኖች ተከታታይ ከዋርነር ብሮስ ነው።

ባግዝ ባኒ 
ዳፊ ደክ  
ኤልመር ፋድ 
ፖርኪ ፒግ 
ትዊቲ በርድ 
ሲልቬስተር ካት 
ፎግሆርን ሌግሆርን 
ማርቪን ማርሸን 
ፔፔ ለ ፒው 
ስፒዲ ጎንሳሌስ 
ዋይል ኢ ካዮቲ 
ሮድ ራነር 
ታስሜንያን ዴቭል 

መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
ቦምበርማን

**ቦምበርማን** (ጃፓንኛ: ボンバーマン ፣ እንግሊዝኛ:*Bomberman*)

መደብ:ቪዲዮ ጌም
ፍሮገር

thumbnail

**ፍሮገር** (ጃፓንኛ: フロッガー፣ እንግሊዝኛ: *Frogger*) የ1981 እ.ኤ.አ አርኬድ ጌም ከኮናሚ ነው

መደብ:ቪዲዮ ጌም
ኸፊንግተን ፖስት

**ኸፊንግተን ፖስት** የአሜሪካ አገር ፕሮፓጋንዳ ድርጅት ነው።  ለአሜሪካውያን በተለይም ለሰዶማውያን ፕሮፓጋንዳን ያቀርባል።

Contributors:  Lys Anzia ስለ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ትጽፋለች

መደብ:አሜሪካ
ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች

upright=2|thumb|ሕንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች ዛሬ በሚነገሩባቸው ሥፍራዎች
**ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች** አንድ የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ ቅርንጫፍ ናቸው።

እነዚህ ቋንቋዎች ሁሉ ከቅድመ-ህንዳዊ-ኢራናዊ ደረሱ።

የቅርንጫፉ ሦስት ክፍሎች ኢራናዊ ቋንቋዎች፣ አርያናዊ ቋንቋዎች እና ኑሪስታኒ ቋንቋዎች ናቸው።

*ኢራናዊ፦
**ጥንታዊ ፋርስኛ *
**መካከለኛ ፋርስኛ *
***ፋርስኛ
***ባሎችኛ
**ኩርድኛ፣ ሶራኒኛ
***ዛዛኪኛ
***ጊላኪኛ
***ማዛንደራንኛ
**አቨስትኛ *
***ፐሽቶ
**እስኩቴስኛ *
***ኢሮንኛ (ኦሤትኛ)
***ዋኺኛ
**ባክትርኛ *
***ሳሪኮልኛ
***ሹግኒኛ
**ሶግድኛ *
***ያግኖብኛ

*አርያናዊ (ህንዳዊ)፦
**ሳንስክሪት *
***ፓሊኛ *
***ኔፓልኛ
***ህንዲ 
***ኡርዱ (ህንዲና ኡርዱ በጽሕፈት እንጂ በድምጽ ስለማይለያዩ አንድላይ ሂንዱስታኒ ይባላሉ።)
***ፑንጃብኛ
***ስንድኛ
***ጉጃራቲ
***በንጋልኛ
***ማራጢኛ
***ሲንሃልኛ
***ማልዲቭኛ
***ኦሪያኛ
***አሳምኛ
***ሮምኛ («ጂፕሲ»)
**ካሽሚርኛ

*ኑሪስታኒ፦
**አሽኩንኛ
**ካምካታ-ቫሪኛ

*
ቃና

**ቃና ቲቪ፣** ተከታታይ ፊልሞች ማሳያ የተለቭዥን ጣቢያ ሲሆን ለመጀመሪያ ጊዜ ራሱን ለህዝብ የከፈተው በሁለት ሺ ስምንት ነው። በውጭ ሀገር ድርጅትና በሶስት ኢትዮጵያዊ ስራ ፈጣሪያን የተከፈተው ይህ የተለዥን ጣቢያ በብዛት የቱርክ ሀገር ተከታታይ ፊልሞችን በአማሪኛ ቋንቋ አዘጋጅቶ ያሳያል።

## Programing

* ትልቁ ቀይ ውሻ ክሊፎርድ (2019)

## የውጭ ማያያዣ
* ቃና ቲቪ ዋና ድረ ገጽ 

መደብ:የኢትዮጵያ ድርጅቶች
መደብ:ቴሌቪዥን
ስቲቨን ምኑሽን

300px|thumb|የአሜሪካ ፋይናንስ ሚኒስቴር ስቲቨን ምኑሽን
**ስቲቨን ምኑሽን** ከ2009 ዓም ጀምሮ የአሜሪካ አገር ፋይናንስ ሚኒስቴር (ሰክረቴሪ ኦቭ ዘ ትረዠሪ) ናቸው።

መደብ:የአሜሪካ መሪዎች
ኡራርቱ

650px|thumb|ኡራርቱ ከ868-848 ዓክልበ. በንጉሥ አራሙ
**ኡራርቱ** በጥንት የነበረ መንግሥት ሲሆን በደብረ አራራት ዙሪያ ተገኘ።

ስያሜው «ኡራርቱ» አሦርኛ ሲሆን ከደብረ አራራት ስም ጋር እንደ ተዛመደ ይታሥባል። በአሦርኛ ሰነዶች «ኡራርቱ»ና «ናይሪ» የሚሉት ስሞች ለዙሪያው ከ1300 ዓክልበ. አካባቢ ጀምሮ ተዘግበዋል። በተጨማሪ በሱመር አፈ ታሪክ «አራታ» የተባለ ሀገር ምናልባት 2450-2350 ዓክልበ. ይታወቅ ነበር፣ እሱም ከአሶርኛው «ኡራርቱ» ጋር ዝምድና እንዳለው የሚያስቡ አሉ።  በትንቢተ ኤርምያስ (ብሉይ ኪዳን 600 ዓክልበ. አካባቢ) ደግሞ በ51:27 የአራራት፣ የሚኒ እና የአስከናዝ መንግሥታት ሲጠቅስ፣ ይህ «አራራት መንግሥት» ማለት በዚያን ጊዜ የነበረው የኡራርቱን መንግሥት ይገልጻል። በኡራርትኛ የመንግሥቱ ስም «**ቢያይኒሊ**» ተባለ።

ከአሦርኛ መዝገቦች እንደምናውቅ፣ ከ1300 እስከ 868 ዓክልበ. ድረስ እነዚህ «ናይሪ» ወይም «ኡሯትሪ» ብሔሮች በተለያዩ ነገዶች ይኖሩ ነበር፤ በ868 ዓክልበ. የናይሪ ሕዝቦች በንጉሥ አራሙ ተባብረው የኡራርቱ (ቢያይኒሊ) መንግሥት ፈጠሩ።
300px|thumb|left|የኡራርቱ  የራስ ቁር
በቋንቋ ረገድ ኡራርትኛ ከበፊቱ ሑርኛ ጋር ተዛመደ። ሑራውያን በተለይ ከ2075-1300 አክልበ በስሜን መስጴጦምያ ይታወቁ ነበር።

ይህ የኡራርቱ መንግሥት ከ868 ዓክልበ ጀምሮ እስከ 598 ዓክልበ. ድረስ ያህል ቆየ። በ598 ዓክልበ. የሜዶንና የእስኩቴስ ሰዎች ወርረው የኡራርቱን መንግሥት ጨርሰው ሀገሩ ከዚያ በኋላ በተለይ «አርመኒያ» ተብሏል።

መደብ:ታሪካዊ አገሮች
መደብ:የእስያ ታሪክ
ናኒና ሚካኤል

**ናኒና ሚካኤል** ማለት በጎጃም ክፍለ ሃገር የሚገኝ ሲሆን ከመርዓዊ ከተማ በ58 ኪሎሜትር ርቀት የሚገኝና የጀማ ወንዝ ከሰቀላ ወረዳ ጋር የሚካ0ል ገጠራማ ቀበሌ ነው፡፡ 
ዋና ከተማው፡  ቅዳሚት ( አብራዲ ገበያ)
ትምህርት ቤት ፡ ናኒና አንደኛ ደረጃ ሙሉ ሳይክል ት/ቤት (1974 ተሠራ)
በስፋራው የናኒና ሚካኤል ገዳም፡ የሸባይታ ሚካኤል ንዑስ ደብር የሚገኝ ሲሆን አሞራ ገደል የሚባል ትልቅ ተራራ ባለፀጋ ነው፡፡ 

ናኒና የቦታውን ስያሜ ያገኘው ናና ከሚባል ፈረሰኛ እንደሆነ በአፈታሪክ ይነገራል፡፡ 

በአገረኛ አጠራሩ **ቁልጭ እቦሌ**፡ ወይም **እቦሌ** በመባል ይታወቃል፡፡

በደርግ ስርዓት የጭነት መኪና ይደርስ የነበረ ቢሆንም በአሁኑ ሰዓት ምንም አይነት ዘመናዊ  የመጓጓዣ ዘዴ ተጠቃሚ አይደለም፡፡

በቦታው በግምት ከ2- 3 ሺህ አባ ወራዎች እንደሚኖሩ የሚገመት ሲሆን በነፍስ ወከፍ ኗሪ ቁጥር 8-10ሺህ ህዝብ እንደሚኖር ይገመታል፡፡

ናኒና በ6 ደሽ/ጎጥ የተከፋፈለ በአንድ ሰበካ ጉባኤ የሚመራ ነው፡፡ ዳንቡርታ፡ ቆለላ፡ ገርባይታ፡ አባይ፡ ደብር፡ ሰላይታ ይባላሉ፡፡

በቦታው አችፊ :ጀማ፡ ህዝብዳር፡ አረፈአይኔ፡ ላይደብር የሚባሉ ወንዞች ሲኖሩ በርካታ ምንጮች ባለፀጋ የሆነ ደጋማ ስፍራ ነው፡፡

ድንች፡ ገብስ፡ ባቄላ፡ አተር፡ አጃ፡ ስንዴ፡ በቆሎ፡ ተልባ፡ ኑግ፡ ጎመን፡ ጤፍ፡ ዳጉሳ ሰብሎች በማብቀል ይታወቃል፡፡
ህዝቡ ኑሮው ባህላዊ የኑሮ ዘዴን የተከተለ ሲሆን ሙሉ በሙሉ 100% ኦርቶዶክስ ተዋህዶ አማኝ ህዝብ ነው።

ናኒና ተምረው ለወግ የበቁ ምሁራኖች ሲኖሩ በተለያዩ የኢትዮጵያ ክፍሎች በተለያየ ሙያ ዘርፍ በማገልገል ላይ ይገኛሉ፡፡
ለመጥቀስ ያክል፡ 
* ዶ/ር ጋሹ ክንዱ የቡሬ ሆስፒታል ሜዲካል ዳይሬክተር
* ዘመነ ታረቀኝ ደብረማርቆስ ዩኒቨርሲቲ የህግ መምህር
* ግርማው አሸብር በደብረ ማርቆስ ዩኒቨርስቲ የስነፅሁፍ መምህር
* ብርሃኑ ሽፈራው መምህር
* አውደው ታደለ መምህር
* መንግስቱ አሸብር የመንግስት ሰራተኛ
* አመረ መስፍን
* ደርበው ማሞ
* ምትኩ መስፍን
* ገነት መስፍን
* ሰራዊት አበራ
✈ሙላት ታደለ፡ ኢንስፔክተር
✈ዘመኑ ተፈሪ
✈አመረ ገነት
✈አንለይ አናጋው
✈ቡቃያው እውነቱ ሙጨ ኢንጅነር
✈ቀረብህ አለሙ
✈ሙሃባው የሽዋስ
✈አመረ ገነት
✈ይታክቱ አሸብር የጤና ባለሙያ 
✈ዉብስራ አለምነህ
✈ሙሉቀን በቃሉ ሙሉ
✈ዳኝነት ታደለ
✈ይሔነው አሸብር
✈ሃይማኖት ተሰራ
✈አደላ አያና
✈ካሳሁን አስማማው
✈አዲሹ መንገሻ......እና ሌሎችም ተጠቃሽ ሲሆኑ በርካታ ተተኪ ወጣቶች የከፍተኛ ትምህርታቸውን የሚገኙከታተሉ ይገኛሉ፡፡
በአጠቃላይ ናኒና በወፍ በረር ለመግለፅ ያክል ይህን ይመስላል፡፡

መደብ:ጎጃም
መደብ:ሰቀላ (ወረዳ)
ሆካይዶ

400px|thumb|ሆካይዶ በጃፓን
**ሆካይዶ** (ጃፓንኛ፦ 北海道) ከጃፓን ፬ ዋና ደሴቶች ሰሜኑ ነው።

መደብ:ጃፓን
ትየንጂን

**ትየንጂን** (ቻይንኛ፦ 天津) የቻይና ከተማ ነው። 

መደብ:የቻይና ከተሞች
ቻቶግራም

**ቻቶግራም** (በንጋልኛ፦ চট্টগ্রাম /ቾቶግራም/፣ እንግሊዝኛ፦ Chittagong) የባንግላዴሽ ከተማ ነው። የሕዝቡ ቁጥር 2,581,643 አካባቢ ነው። 

መደብ:የእስያ ከተሞች
መደብ:ባንግላዴሽ
መጥምቁ ዮሐንስ

200px|thumb|ዮሐንስ በ1500 ዓም ያህል በጀርመን እንደ ተሳለ
**መጥምቁ ዮሐንስ** በወንጌላት እንደ ተገለጸ በኢየሱስ ወቅት በይሁዳ የተመላለሰ ሰባኪና ክርስቶስን "የዓለምን ኃጢያት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ " እያለ ያጠመቀ ፣ ክርስቶስ "ሴቶች ከወለድዋቸው እሱን የሚስተካከለው የለም" ብሎ የተናገረለት ፃድቅ ሰው ነው ። በክርስትና፣ እንዲሁም በእስልምና፣ በባኃኢ እምነት እና በማንዳይስም እንደ ነቢይ ይቆጠራል።

አባቱ ዘካርያስና እናቱ ኤልሳቤት ነበሩ። በአዲስ ኪዳን መሠረት፣ ዮሐንስ በይሁዳ ምድረ በዳ ሲዛወር የግመል ጽጉር ልብስና የቆዳ ቀብቶ ለብሶ መብሉ አንበጣና ማር ነበረ።  ንስሐ መግባት እና ለመሲኅ መንግሥት መዘጋጀት ይሰብክ ነበር። ብዙ ሕዝብ ከኢየሩሳሌምና ከይሁዳ ሄደው ሰምተው በዮርዳኖስ ወንዝ ተጠመቁ። የፈሪሳውያንና ሰዱቃውያን ወገኖች ግን ገሰጻቸው። የአይሁድ ዘር መሆን ወይም ከአብርሃም መወለድ ብቻ ለእግዚአብሔር መንግሥት ለመዳን በቂ እንዳልነበረ ነገራቸው (ማቴ.፫፣ ሉቃ ፫)። 

በተለይ **[[የሉቃስ ወንጌል]]** ላይ ፫ ከተዘረዘሩት ትምህርቶቹ፦

*ለሕዝቡ፦ «ሁለት ልብስ ያለው ለሌለው ያካፍል፣ ምግብም ያለው እንዲህ ያድርግ»
*ለቀራጮች፦ «ከታዘዘላችሁ አብልጣችሁ አትውሰዱ»
*ለጭፍሮች (ለወታደሮች)፦ «በማንም ግፍ አትሥሩ፣ ማንንም በሐሰት አትክሰሱ፣ ደመወዛችሁም ይብቃችሁ።»

ስለ ዮሐንስ ቅድስና አንዳንድ ሰዎች መሲህ እራሱ እንደ ነበር ያስቡ ነበር፤ ዮሐንስ ግን ከኔ ይልቅ የሆነ ሊመጣ ነው ብሎ ነበየ።

ኢየሱስ ደግሞ ወደ ዮሐንስ ለጥምቀት ሲቀርብ፣ የእግዚአብሔር ድምጽና መንፈስ እንደ ዋኖስ ወርዶ ይህ ልጄ ነው አለ። ዮሐንስ በመንፈሱ ኢየሱስ መሲኅ እንደ ነበር ዓወቀ። 

በኋላ ኢየሱስ ተዓምራት እየሠራ ዮሐንስ ተከታዮቹን ወደ ኢየሱስ ልኮ የምንጠብቀው መሲኅ ይህ ነው ወይ ብለው ጠየቁት። ተዓምራት መሥራቴን ንገረው ብሎ መለሳቸው። ከዚህ በኋላ ኢየሱስ ስለ ዮሐንስ ገልጾ በትንቢተ ሚልክያስ እንደ ተነበየ የሚመጣው ኤልያስ ነው በማለት አስተማረ (ማቴ. ፲፩)። ሆኖም ዮሐንስ እራሱ ኤልያስ አይደለሁም ስላለ (ዮሐ ፩)፣ ሉቃስ ፩ እንደ ጻፈው በኤልያስ ኃይልና መንፈስ እንደ ተወለደ እንጂ የኤልያስ ነፍስ ትስብዕት ተመልሶ መሆኑ አይታመንም። 

ዮሐንስ ደግሞ የሮሜ መንግሥት ደንበኛ-ንጉሥ ሄሮድያስን ገሰጸው። ሄሮድያስ የወንድሙን ሚስት ማግባቱ በሕገ ሙሴ ዘንድ ሕገ ወጥ መሆኑን አሳወቀው። ስለዚህ መቀያየም ሄሮድያስ ዮሐንስን በወህኒ አሠረው በኋላም በሴት ልጁ በሄሮድያዳ ምክር ራሱን አስቆረጠው።

ከዚያ ትንሽ ጊዜም በኋላ ኢየሱስ ተዓምራት ስለ መሥራቱ ዝነኛ ሲሆን፣ ሄሮድያስ እንደ መሰለው ዮሐንስ በትንሳኤ ተመልሷል ብሎ ገመተ። ሌሎችም ኢየሱስ እንደ ኤልያስ በትንሳኤ ተመልሷል ብለው ያስቡ ነበር (ማር. ፮፣ ማቴ. ፲፬)።

የዮሐንስ ተከታዮች ብዙ ጊዜ ይጾሙ ነበር (ሉቃ. ፭)፤ ብዙዎቹም በኋላ ከአፖሎስ ጋር የኢየሱስ ተከታዮች ሆኑ (የሐዋርያት ሥራ ፲፰፣ ፲፱)። ኤብዮናውያን የተባለው ወገን አትክልት ብቻ ሲበሉ ዮሐንስ ስንኳ አንበጣ አልበላም ብለው ያምኑ ነበር፤ *[[የኤብዮናውያን ወንጌል]]* እንዳለው የበላው «የማር እንጐቻ» ነበር። 

የቅሌምንጦስ ስነ ጽሑፍ እንደሚተርከው፣ ከዮሐንስ ተከታዮች ሌሎች ግን ወደ ስምዖን ጠንቋዩ ወገን ተዛወሩ።
 ከድረገጾቹ አንዱን ለመመልከት እዚህ ላይ ይጫኑ

### ዮሴፉስ
የአይሁድ ታሪክ ጸሐፊ ፍላቪዩስ ዮሴፉስ (70 ዓም ግ.) እንዳለን፣ ሄሮድያስ የተከታዮቹን ብዛት ፈርቶ ዮሐንስን በወህኒ ስላስገደለው፣ ከዚህ እርጉም የተነሣ ከ፮ ዓመታት በኋላ በ28 ዓም የሄሮድያስ ሥራዊት በውግያ ተሸነፈ።

### ማንዳይስም

ማንዳይስም በኢራቅ የተገኘ አነስተኛ የኖስቲሲስም አይነት እምነት ሲሆን፣ ዮሐንስ እንደ ዋና ነቢያቸው እና መሲኃቸው ይቆጥሩታል፤ ኢየሱስን ግን አይቀበሉም።

### እስልምና

በቁራን ዘንድ ስሙ በአረብኛ «የህየ» ሲባል ጽድቅ ነቢይና የኢየሱስ ደቀ መዝሙር ይባላል። በሃዲስ ልማዶች መሠረት ደግሞ በ613 ዓም ነቢዩ ሙሐመድ ወደ ሰማይ ተጉዞ በዚያ የህየንና ኢየሱስን እንዳገኛቸው ይታመናል።

### ሞርሞኒስም

በሞርሞኒስም ዘንድ ዮሐንስ በትንሳኤ ለመሥራቹ ለጆሰፍ ስሚስ በ1821 ዓም በፔንስልቫኒያ ታየው።

### ባኃኢ እምነት

በባኃኢ እምነት የእምነቱ መሥራች የባኃኡላህ ቀዳሚ ባብ (1812-1842 ዓም.) በነቢዩ ዮሐንስ እንዲሁም በኤልያስ መንፈስ እንደ ተላከ ይታመናል።

መደብ:ክርስትና
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
መደብ:እስልምና
ማጹዖ ባሾ

**ማጹዖ ባሾ** (ጃፓንኛ፦ 松尾芭蕉) ከ1636 እስከ 1687 ዓም የኖረ የጃፓን ባለቅኔ ነበረ።

መደብ:የጃፓን ሰዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
ሪቻርድ ቫግነር

**ሪቻርድ ቫግነር** (ጀርመንኛ፦ Richard Wagner) ከ1805 እስከ 1875 ዓም የኖረ የጀርመን ኦፔራ ደራሲ ነበር።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የጀርመን ሰዎች
ፍራንሲስኮ ጎያ

**ፍራንሲስኮ ጎያ** (እስፓንኛ፦ Francisco Goya) ከ1738 እስከ 1820 ዓም የኖረ የእስፓንያ ሰዓሊ ነበር።

መደብ:የእስፓንያ ሰዎች
መደብ:ሠዓሊ
ዊንስተን ቸርችል

**ዊንስተን ቹርቺል** ([እንግሊዝኛ፦ Winston Churchill) 1867-1957 ዓም የኖረ ከ[1932 እስከ 1937 ዓም. እና እንደገና ከ1943 እስከ 1947 ዓም የዩናይትድ ኪንግደም ጠቅላይ ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ፊዴል ካስትሮ

thumb
**ፊዴል ካስትሮ** (እስፓንኛ፦ Fidel Castro) 1918-2009 ዓም የኖረ ከ1951 እስከ 1969 ዓም ድረስ የኩባ ጠቅላይ ሚኒስትር፣ ከ1969ም እስከ 2000 ዓም ድረስ የኩባ ፕሬዚዳንት ነበር።

መደብ:መሪዎች
መደብ:ኩባ
ሩዋል አመንሰን

**ሩዋል አመንሰን** (ኖርዌይኛ፦ Roald Amundsen) ከ1864 እስከ 1920 ዓም የኖሩ የኖርዌይ ተጓዥ ነበሩ። መጀመርያ ወደ ደቡብ ዋልታ እንዲሁም ወደ ስሜን ዋልታ የተጓዙ ናቸው።

መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:ኖርዌይ
ፍሬዴሪክ ሾፐን

**ፍሬዴሪክ ሾፐን** (ፖልኛ፦ Fryderyk Chopin/Szopen; ፈረንሳይኛ፦ Frédéric Chopin) ከ1810 እስከ 1849 ዓ.ም. የኖረ ፖላንዳዊ-ፈረንሳዊ ፒያኒስት እና የሮማንቲክ ሙዚቃ ኮምፖዚተር ነበር።

መደብ:የፖላንድ ሰዎች
መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ሳራ በርናርት

**ሳራ በርናርት** (ፈረንሳይኛ፦ Sarah Bernhardt) ከ1837 እስከ 1915 ዓም ድረስ የኖረች የፈረንሳይ ተዋናይት ነበረች።

መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
መደብ:ተዋናዮች
ካዛክኛ

**ካዛክኛ** (қазақша /ቃዛቅሻ/) በካዛክስታንና በጎረቤት አገሮች በተለይም በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክና በሞንጎሊያ በ15 ሚሊዮን ያሕል ተናጋሪዎች የሚነገር የቱርኪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። በካዛክስታን ከ1932 ዓም እስካሁን የሚጻፈው በቂርሎስ ጽሕፈት ሲሆን በቅርቡ ወደ ላቲን ጽሕፈት ለመመለስ የሚል እቅድ አለ።  በቻይና ከ1956 እስከ 1976 ዓም ድረስ በላቲን ጽሕፈት ተጽፎ ከ1976 ዓም ወዲህ በአረብኛ ጽሕፈት ተጽፏል። ይህም አረብኛ ጽሕፈት ደግሞ በቀድሞው ሶቭየት ኅብረት ከ1919 ዓም አስቀድሞ ለካዛክኛ ይጠቀም ነበር።

መደብ:ካዛክስታን
መደብ:ቱርኪክ ቋንቋዎች
ጀርዚ

300px|thumbnail|የጀርዚ ሥፍራ

**ጀርዚ** ከፈረንሳይ አገር አጠገብ የሚገኝ የዩናይትድ ኪንግደም ደሴት ነው። ከሌሎች ቅርብ ከሆኑት ትንንሽ ደሴቶች ጋራ የጀርዚ ጠቅላይ ግዛት ይባላል።

መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ካሮሉስ ማግኑስ

400px|thumb|ካሮሉስ የወረሰው (ሰማያዊ) እና የጨመረው (ቀይ) ግዛት፤ ጥገኛ ግዛቶች ብጫ ናቸው።
300px|thumb|left|የካሮሉስ መሐለቅ 804 ዓም
**ካሮሉስ ማግኑስ** (**ታላቅ ካርል** ወይም እንደ ዘመናዊ ፈረንሳይኛ **ሻርልማኝ**) ከ761 እስከ 806 ዓም. ድረስ የፍራንኮች ንጉሥ ነበረ። በተጨማሪ ከ766 ዓም ጀምሮ የሎምባርዶች ንጉሥ፣ ከ793 ዓም የ«ቅዱስ ሮማዊ መንግሥት» መጀመርያው ቄሣር ሆነ። 

እስከ 777 ዓም ድረስ በጥምቀት ሥርዓት ወደ ክርስትና የገቡት በጠቅላላ በፈቃደኝነትና በሰላም ነበር። በ777 ዓም ግን ካሮሉስ የሳክሶኖች ብሔር (በጀርመን የቀሩትን ሕዝብ) በግድና በዛቻ አስጠመቁዋቸው። እምቢ አንጠምቅም ከሚሉት አረመኔዎች ሳክሶኖች ብዙ ሺህ አስገደለ። 

መደብ:የአውሮፓ ታሪክ 
መደብ:የፈረንሣይ መሪዎች
ዮሐንስ ጉተንቤርግ

300px|thumb|ዮሐንስ ጉተንብቤርግ
**ዮሐንስ ጉተንቤርግ** (1390-1460 ዓም) የጀርመን አሳታሚ ሲሆን እርሱ የማሳተሚያ መኪና የፈጠረ ነው።  መጽሐፍ ቅዱስ በማሳተሙ ደግሞ ዝነኛ ነው። 

መደብ:የጀርመን ሰዎች
አዳም ስሚስ

300px|thumb|አዳም ስሚስ
**አዳም ስሚስ** (1715-1782 ዓም) የስኮትላንድ የምጣኔ ሀብት ሊቅና ጸሐፊ ነበር።

መደብ:የስኮትላንድ ሰዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
ጃኪ ቻን

300px|thumb|ጃኪ ቻን በ2009 ዓም

**ጃኪ ቻን፣** (1946 ዓም ተወለደ) ሆንግ ኮንጋዊ ተዋናይ እና የፍልሚያ ጥበበኛ። ከፍተኛ እንቅስቃሴ ባላቸው ፊልሞቹ ይታወቃል፤ እንደዚ አይነት ፊልሞች ሲሰሩ የሚጠይቁትን የተለየ አቅም ጨምሮ በመስራቱ በአለም ዕውቅና አጊንቷል። ጃኪ ቻን ከቻይና ወይም በሷ ውስጥ ሆና ራሷን ከምታገለዋ ሀገር ሆንግ ኮንግ ቢሆንም በአለም በጣም አሉ ከተባሉ የፊልም ገበያዎችጋ አብሮ በመስራት እና ከፍተኛ እውቅና በማግኘት ይታወቃል።

መደብ:ተዋናዮች
መደብ:የቻይና ሰዎች
ኒኮላ ተስላ

300px|thumb|ኒኮላ ተስላ
**ኒኮላ ተስላ** (1848-1935 ዓም) ሰርባዊ-አሜሪካዊ ፊዚሲስትና የፈጠራዎች ፈጣሪ ነበር። በተለይ በ AC አመንቺ ጅረት ስለ ሠራው ማሻሻል ዝነኛ ነው።  በኦስትሪያ-ሀንጋሪ መንግሥት ተወልዶ በኋለ ወደ አሜሪካ ፈለሰ።

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
ማርክሲስም-ሌኒኒስም

**ማርክሲስም-ሌኒኒስም** በተለይ በካርል ማርክስና በቭላዲሚር ሌኒን ትምህርት የተመሠረተ ፖለቲካዊ ርዕዮተ ዓለም ነው። ማርክሲስም-ሌኒኒስም የአንዳንድ መንግሥት ፍልስፍና በመሆኑ፣ በሃይማኖት ፈንታ እንደ የመንግሥት ሃይማኖት ያህል ያለ ሚና አጫውቷል። እንደ እውነቱ ከሆነ በተለያዩ አገሮች ውስጥ ያሉ ሁሉም የኮሚኒስት አገዛዞች የአንድ የፖለቲካ ፓርቲ አምባገነንነት፣ እነዚህ አገሮች ከውጪው ዓለም መገለላቸው እና በካፒታሊዝም ሥር የነበሩት ሃይማኖትን ጨምሮ ተመሳሳይ የማኅበራዊ ሕይወት አካላት መኖራቸው ልዩነታቸው የመንግሥት ቁጥጥር ጥብቅ መሆኑ ብቻ ነው።
450px|thumb|በአሁኑ ሰዓት (2010 ዓም) ማርክሲስት ወይም ኰሙኒስት የሆኑት አገራት
450px|thumb|በዩኤስኤስአር ውስጥ የጅምላ የፖለቲካ ጭቆና ሰለባዎች መቃብር
thumb|200px|የዩኤስኤስአር አምባገነን ጆሴፍ ስታሊን ፎቶ።

*ቬትናም - ከ1937 ዓም ጀምሮ ማርክሲስት ሲሆን፣ ከ1982 ዓም ይፋዊው ርዕዮተ ዓለም «የሆ ቺ ሚን ሃሣብ» ተብሏል።
*የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ - ከ1941 ዓም ጀምሮ ማርክሲስት ሲሆን፣ ከ1970 ዓም ይፋዊው ርዕዮተ ዓለም «ሶሻሊስም ከቻይናዊ ጸባይ ጋራ» ተብሏል።
*ኩባ - ከ1951 ዓም ጀምሮ ርዕዮተ ዓለሙ ማርክሲስት-ሌኒኒስት ሆኗል።
*ላዎስ - ከ1967 ዓም ጀምሮ ርዕዮተ ዓለሙ ማርክሲስት-ሌኒኒስት ሆኗል።
*ስሜን ኮርያ - ከ1937 እስከ 1983 ዓም ድረስ በይፋ ማርክሲስት ሲሆን፣ ከ1964 ዓም ጀምሮ ከማርክሲስም የተደረጀው ርዕዮተ ዓለም «ጁቼ» ኰሙኒስም ተብሏል። በ1983 ዓም ደግሞ «ማርክሲስም» በይፋ ተተወ።

ርስት ሁሉ የመንግሥት መሆኑ እንጂ የግል ርስት አለመኖሩ የሚገኝበት ሁናቴ የጀርመን ፋላስፋ የካርል ማርክስ ፍልስፍና ውጤት ነው።  በተጨማሪ ማርክስ የሃይማኖት ወዳጅ ባለመሆኑ መጠን፣ ባለፈው ጊዜ በማርክሲስም-ሌኒኒስም በተገዙት አያሌ አገራት ውስጥ የሃይማኖት ወይም የኅሊና ነጻነት አልተገኘም።

በካርል ማርክስም ፍልስፍና ዘንድ ማንም ሕዝብ እንዳይበልጽጉ መቆጣጠር የመንግሥት ኃላፊነት ነው፣ ስለዚህ «ለሴ ፈር» ከ«ካፒታሊዝም» ጽንሰ ሀሣብ ጋር ይዘመዳል።

በካርል ማርክስም ፍልስፍና ዘንድ ማንም ሕዝብ እንዳይበልጽጉ መቆጣጠር የመንግሥት ኃላፊነት ነው፣ ስለዚህ «ለሴ ፈር» ከስታሊኒዝም ጽንሰ ሀሣብ ጋር ይዘመዳል።

## በቻይና
ቻይና ከ1941 ዓም ጀምሮ ማርክሲስት ሲሆን ርዕዮተ አለሙ በይፋ «ማው ፀ-ቶንግ ሃሣብ» (ማኦኢዝም) ነበር። በ1970 ዓም ወደ «ሶሻሊዝም ከቻይናዊ ጸባይ ጋር» ተቀየረ። በተጨማሪ «ሕዝብ እንዳይበልጽጉ» የሚለውን የማርክስ ጽንሰ ሀሣብ ትተዋል። የቻይና መሪ ደንግ ሥያውፒንግ በ1976 ዓም እንዳለ፣ «ሶሻሊስም ማለት ደህነትን ማጥፋት ማለት ነው።»

## ባለፈው ጊዜ
450px|thumb|በኰሙኒስም ጫፍ (1971-1976 ዓም) ማርክሲስት የነበሩት አገራት
የካርል ማርክስና የሌኒን ርዕዮተ ዓለም ቀድሞ ባለፈው ክፍለ ዘመን በበርካታ አገራት ተስፋፍቶ ነበር። ይህም ሁልጊዜ በአብዮትና በብሔራዊ ጦርነት ነበር።

*የሶቭየት ኅብረት - (1910-1984 ዓም)
*ሞንጎሊያ - (1917-1984 ዓም)
*ዩጎስላቪያ - (1936-1984 ዓም)
*ፖላንድ - (1937-1982 ዓም)
*አልባኒያ - (1937-1984 ዓም)
*ቡልጋሪያ - (1939-1983 ዓም)
*ቼኮስሎቫኪያ - (1940-1982 ዓም)
*ሮማንያ - (1940-1982 ዓም)
*ሀንጋሪ - (1941-1982 ዓም)
*ምሥራቅ ጀርመን - (1942-1983 ዓም)
*ደቡብ የመን - (1960-1982 ዓም)
*ኮንጎ ሪፐብሊክ - (1960-1984 ዓም)
*ሶማሊያ - (1962-1983 ዓም)  (* የሶማሊያ ርዕዮተ ዓለም ማርክሲስም ከእስልምና ጋር ተቀላቀለ እንጂ እንደ ሌሎቹ ሁሉ ከሃዲነትን አልተቀበለም።) 
*ኢትዮጵያ - (1966-1983 ዓም)
*ካምቦዲያ - (1967-1981 ዓም)
*ሞዛምቢክ - (1967-1983 ዓም)
*ቤኒን - (1968-1982 ዓም)
*አንጎላ - (1968-1984 ዓም)
*አፍጋኒስታን - (1970-1984 ዓም)
*ግረነይዳ - (1971-1976 ዓም)

### በኢትዮጵያ
የኢትዮጵያ መንግሥት በደርግ ዘመን (1966-1983 ዓም) በይፋ ማርክሲስት-ሌኒኒስት / ኰሙኒስት ነበረ።

የኢሕአዴግ መንግሥት (1983-2012 ዓም) ይፋዊ ርዕዮተ ዓለም «አብዮታዊ ዴሞክራሲ» ደግሞ በከፊል ከማርክሲስም-ሌኒኒስም የተደረጀ ሲሆን አንዳንድ የማርክስና በተለይም የሌኒን ተጽእኖዎች ቀርተው ነበር፤ ነገር ግን ከ1983 ዓም ጀምሮ በይፋ ርዕዮተ አለሙ ማርክሲስም / ኰሙኒስም አልነበረም። ከ2012 ዓም ጀምሮ ግን የአሁኑ መንግሥት ርዕዮተ አለም ለብልጽግና መደመር ነው።

## በተጨማሪም ተመልከት
* ማጎሪያ ካምፕ
* ቀይ ሽብር
* ሆሎዶሞር
* ታላቅ ሽብር
* ጉላግ
* በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች
* የሩሲያዊ ዓለም

## አገናኞች
ኲንዝላንድ

350px|thumb|የኲንዝላንድ ሥፍራ በአውስትራሊያ

**ኲንዝላንድ** የአውስትራሊያ ክፍላገር ነው።

መደብ:አውስትራልያ
ቤልፋስት

400px|thumb
**ቤልፋስት** የስሜን አየርላንድ መቀመጫ ነው።

መደብ:አየርላንድ
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
የኔዘርላንድ አንቲሊዝ

300px|thumbnail|የኔዘርላንድ አንቲሊዝ ሥፍራ

**የኔዘርላንድ አንቲሊዝ** ከ1947 እስከ 2003 ዓም. ድረስ በካሪቢያን ባህር የተገኘ የኔዘርላንድስ ደሴት ግዛት ነበረ።

በ2003 ዓም ሀገሩ ወደ ተለያዩ ግዛቶች ተከፋፈለ፤ እነርሱም አሩባ፣ ኪውረሳው፣ ስንት ማርትን፣ እና ካሪቢያን ኔዘርላንድ ናቸው።

መደብ:ሆላንድ
መደብ:ስሜን አሜሪካ
መደብ:ታሪካዊ አገሮች
ሽጨቺን

350px|thumb
**ሽጨቺን** (ፖሎኛ፦ Szczecin) የፖላንድ ከተማ ነው።

መደብ:የፖላንድ ከተሞች
የሩሲያ ግዛት

የራሽያ ኢምፓየር በተለምዶ ኢምፔሪያል ሩሲያ እየተባለ የሚጠራው ከ1721 ጀምሮ በዩራሺያ የተስፋፋ ታሪካዊ ኢምፓየር ሲሆን የሩስያ ዛርዶምን በመተካት ታላቁን የሰሜናዊ ጦርነት ያበቃውን የኒስታድ ስምምነትን ተከትሎ ነበር። ከየካቲት 1917 የየካቲት አብዮት በኋላ ስልጣን በተረከበው ጊዜያዊ መንግስት ሪፐብሊክ እስኪታወጅ ድረስ ኢምፓየር ቆይቷል። በታሪክ ሶስተኛው ትልቁ ግዛት፣ በአንድ ወቅት በሶስት አህጉራት ማለትም በአውሮፓ፣ በእስያ እና በሰሜን አሜሪካ የተዘረጋው የሩስያ ኢምፓየር ነበር። መጠኑ በብሪቲሽ እና በሞንጎሊያውያን ግዛቶች ብቻ ይበልጣል። የሩስያ ኢምፓየር መነሳት ከጎረቤት ተቀናቃኝ ሀይሎች ውድቀት ጋር ተገጣጠመ፡ የስዊድን ኢምፓየር፣ ፖላንድ - ሊትዌኒያ፣ ኦስትሪያ - ሀንጋሪ፣ ፋርስ፣ የኦቶማን ኢምፓየር እና ቺንግ ቻይና።

ከ 10 ኛው እስከ 17 ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ መሬቱን የሚመራው በታላቅ መደብ ማለትም boyars, ከነሱ በላይ ዛር ሲሆን በኋላም ንጉሠ ነገሥት ሆነ. Tsar Ivan III (1462-1505) በኋላ ላይ ለመጣው ኢምፓየር መሠረት ጥሏል። የግዛቱን ግዛት በሦስት እጥፍ አሳደገ፣ የወርቅ ሆርዴ የበላይነትን አብቅቷል፣ የሞስኮ ክሬምሊንን አድሷል፣ የሩሲያን መንግሥት መሠረት ጥሏል። የሮማኖቭ ቤት ከ 1721 ጀምሮ እስከ 1762 ድረስ የሩስያን ኢምፓየር ያስተዳድር ነበር ። ከ 1762 እስከ ግዛቱ ፍፃሜ ድረስ የገዛው የሆልስቴይን-ጎቶርፕ-ሮማኖቭ ቤት - ማትሪሊናል ቅርንጫፍ የሆነው የፓትሪሊናል ጀርመን ዝርያ ነው። በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ኢምፓየር በሰሜን ከአርክቲክ ውቅያኖስ ወደ ደቡብ ጥቁር ባህር ፣ በምዕራብ ከባልቲክ ባህር እስከ አላስካ እና በሰሜን ካሊፎርኒያ ፣ በሰሜን አሜሪካ ፣ በምስራቅ ተዘርግቷል ። በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ የመካከለኛው እስያ እና የሰሜን ምስራቅ እስያ ክፍሎችን ይይዛል.

በ 125.6 ሚሊዮን ርዕሰ ጉዳዮች, በ 1897 የሕዝብ ቆጠራ መሰረት, በወቅቱ ከቺንግ ቻይና እና ህንድ ቀጥሎ በሶስተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል. ልክ እንደ ሁሉም ኢምፓየሮች፣ ታላቅ ኢኮኖሚያዊ፣ ጎሳ፣ ቋንቋ እና ሃይማኖታዊ ልዩነቶችን አሳይቷል። ግዛቱ በፊውዳል አደረጃጀት ከመሬት ጋር የተቆራኘው ሰርፍ በመባል የሚታወቁት በሩሲያ ገበሬዎች ምርታማ ባልሆነ መንገድ በሚሰሩ ትላልቅ ግዛቶች ላይ የተመሰረተ የግብርና ኢኮኖሚ ነበራት። ሰርፎች በ1861 ነፃ ወጡ፣ ነገር ግን የመሬት ባለቤት የሆነው ባላባት ክፍል ተቆጣጥሮታል። በባቡር እና በፋብሪካዎች የውጭ ኢንቨስትመንቶች በመታገዝ ኢኮኖሚው ቀስ በቀስ ወደ ኢንደስትሪ አደገ። ብዙ ተቃዋሚ አካላት ለዘመናት ብዙ አመጽ እና ግድያዎችን ከፍተዋል። በ19ኛው መቶ ዘመን ተቃዋሚዎችን በንጉሠ ነገሥቱ ሚስጥራዊ ፖሊስ በቅርበት ይከታተሉ የነበረ ሲሆን በሺዎች የሚቆጠሩ ደግሞ ወደ ሳይቤሪያ ተወሰዱ።

ንጉሠ ነገሥት ፒተር 1 (1682-1725) ብዙ ጦርነቶችን ተዋግተው ቀድሞውንም ሰፊ ግዛትን ወደ ትልቅ የአውሮፓ ኃይል አስፋፉ። ዋና ከተማዋን ከሞስኮ ወደ አዲሱ ሞዴል ከተማ ሴንት ፒተርስበርግ አዛውሯል, ይህም በአብዛኛው በምዕራቡ ዲዛይን መሰረት ነው. አንዳንድ ባህላዊ እና የመካከለኛው ዘመን ማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮችን በዘመናዊ፣ ሳይንሳዊ፣ ምዕራባዊ ተኮር እና ምክንያታዊ ስርዓት የተካ የባህል አብዮት መርቷል። እቴጌ ካትሪን ታላቋ (1762-1796) ወርቃማ ዘመንን መርተዋል; በምዕራብ አውሮፓ መስመር የጴጥሮስ 1ን የዘመናዊነት ፖሊሲ በመቀጠል ግዛቱን በወረራ፣ በቅኝ ግዛት እና በዲፕሎማሲ አስፋፍታለች። በአጠቃላይ ፣ በታሪክ ውስጥ ፣ የሩሲያ ኢምፓየር የሚከተሉትን አገሮች ድል አድርጓል :- ሄትማናቴ፣ ክራይሚያ ኻናት፣ የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ።

በ 1812 የፈረንሣይ ጦር የሩስያ ኢምፓየር ግዛትን ወረረ እና ሞስኮ ደረሰ። ንጉሠ ነገሥት አሌክሳንደር 1ኛ (1801-1825) የናፖሊዮንን አውሮፓን የመቆጣጠር ፍላጎት በማክሸፍ እንዲሁም የወግ አጥባቂ ንጉሣውያን ህብረትን በማቋቋም ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ሩሲያም ወደ ምዕራብ፣ ደቡብ እና ምስራቅ በመስፋፋት በጊዜው ከነበሩት ኃያላን የአውሮፓ ግዛቶች አንዷ ሆናለች። በራሶ-ቱርክ ጦርነቶች ያስመዘገበው ድል በክራይሚያ ጦርነት (1853-1856) ሽንፈት የተፈተሸ ሲሆን ይህም የተሃድሶ ጊዜ እንዲፈጠር እና በመካከለኛው እስያ እንዲስፋፋ አድርጓል። ዳግማዊ ንጉሠ ነገሥት አሌክሳንደር (1855-1881) ብዙ ማሻሻያዎችን አስጀምረዋል፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ በ1861 23 ሚልዮን ሰርፎች ነፃ መውጣታቸው ይታወሳል። እ.ኤ.አ. በ 1914 ሩሲያ ወደ አንደኛው የዓለም ጦርነት እንድትገባ ያደረጋት አንዱ ምክንያት ይህ ነበር ፣ ከመካከለኛው ኃያላን ጋር በተባበሩት መንግስታት በኩል ።

የራሺያ ኢምፓየር በኦርቶዶክስ፣ በራስ አገዛዝ እና በብሔረሰብ ርዕዮተ ዓለም አስተምህሮ ላይ እንደ ፍፁም ንጉሣዊ አገዛዝ አገልግሏል እ.ኤ.አ. በ1905 አብዮት እስከ ተካሔደ ድረስ፣ የስም ከፊል ሕገ መንግሥት ንጉሣዊ አገዛዝ እስከተመሠረተበት ጊዜ ድረስ። በአንደኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ጥሩ ውጤት አላስገኘም, ይህም ወደ የካቲት አብዮት እና ንጉሠ ነገሥት ኒኮላስ II ከስልጣን እንዲወገድ አድርጓል, ከዚያ በኋላ ንጉሣዊው አገዛዝ ተወገደ. በጥቅምት አብዮት ቦልሼቪኮች ሥልጣናቸውን በመያዝ ወደ ሩሲያ የእርስ በርስ ጦርነት አመሩ። የቦልሼቪኮች የንጉሠ ነገሥቱን ቤተሰብ እ.ኤ.አ.

በ1917ቱ አብዮት እና የእርስ በርስ ጦርነት ሀገሪቱ ህልውናዋን አቆመች።

## በተጨማሪም ተመልከት
* የሩሲያዊ ዓለም
* የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት

## አገናኞች
U

thumbnail|220px

**U** / **u** በላቲን አልፋቤት 21ኛው ፊደል ነው። 

የ«U» መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «ዋው» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የበትር ስዕል መስለ። ለዚህም ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። ቅርጹ ከዚያ በፊንቄ (ከነዓን) ሰዎች ተለማ። 

በፊንቄ ጽሕፈት የፊደሉ ድምጽ እንደ ተናባቢ («ው») ሲሆን በጥንታዊ ግሪክ አልፋቤት ግን ይህ ምልክት የአናባቢ ድምጽ «ኢው» (Υ, υ) ለማመልከት ተጠቀመ። 

በኤትሩስክኛ ደግሞ «Y» ለአነባቢው «ኡ» ይወክል ነበር። በሮማይስጥ ቅርጹ ከ400 ዓም ያህል በኋላ እንደ «V» ተቀየረ፣ ይህም አንድላይ ተነባቢውን «ው» ወይም አናባቢውን «ኡ» አመለከተ። 

እንዲሁም ከዘመናት በኋላ ተነባቢውን «ቭ» ድግሞ ለማመልከት ቻለ። ቅርጹም ከ«U» ጋር ይለዋወጥ ነበር። ከ1378 ዓም በታየ በአንድ አልፋቤት ለመጀመርያው ጊዜ «U» (/ኡ/) እና «V» (/ቭ/) እንደ ልዩ ልዩ ፊደላት ተቆጠሩ። በ1754 ዓም የፈረንሳይ አካደሚ በይፋ «U» እና «V» እንደ ልዩ ልዩ ፊደላት ይቆጥራቸው ጀመር።

በግዕዝ አቡጊዳ ደግሞ «ወ» («ዋዌ») የሚለው ፊደል ከቅድመ-ሴማዊው «ዋው» ስለ መጣ፣ የላቲን 'U' ዘመድ ሊባል ይችላል። እንዲሁም የላቲን F፣ V፣ W፣ እና Y ሁሉ ከ«ዋው» ደረሱ።

መደብ:የላቲን አልፋቤት
ጄምስ ኩክ

375px|thumb|ጄምስ ኩክ
**ጄምስ ኩክ** (1721-1771 ዓም) ዝነኛ የዩናይትድ ኪንግደም መርከበኛ፣ ዠብደኛና ተጓዥ ነበር።   ዓለሙን በሙሉ ፪ ጊዜ በመርከብ ዞረ። በ፫ኛውም ጉዞ ላይ በሃዋኢ ተገደለ። 
550px|thumb|left|የኩክ ሦስት ዋና ጉዞዎች፦ ፩) ቀይ፣ ፪) አረንጓዴ፣ ፫) ሰማያዊ

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
ጀስትን ቢበር

thumb|ጀስትን ቢበር
**ጀስትን ድሩ ቢበር** (ተወለደ፦ ማርች ፩፣ ፲፱፺፬) ነው ካናዳዊ ዘፋኝ። እንደ ፖፕ አዶ ይቆጠራል። ጀስትን ቢበር በብዙ የሙዚቃ ዘውግ ትሪኢቶች ይታወቃል። ተገኘ በስራ አስፈፃሚው እስኩተር ብሮን በ2008 እና ወዲያውኑ በዘፋኝ አሸር ወደ ዩናይትድ እስቴትስ ቀረበ፥ ሁለቱ መሰረቱ የቅጂ ማእከልን አርቢኤምጂ ለማስፈረም ቢበርን በዛው አምት በጥቅምት። የእሱ የመጀመሪያ ኢፒ ማይ ዎርልድ (2009) ከአለም አቀፍ እውቅና ጋ ተገናኘ እና ጅስትን ቢበርን ገነባ እንደ ቲን እይድል። 

## የስራ ታሪክ
የመጀመሪያ አልበሙ *ማይ ዎርልድ 2.0* (፳፻፪) አስገኘለት የገበያ ስኬት የተቀመጠ አንደኝነት ላይ ከቢልቦርድ ፪፻ አልበሞች፤ ጀስትንን ያደርገዋል በጣሙን ወጣት የደረጃ ሰንጠረዡ ላይ ለመውጣት በ፵፯ አመታት ውስጥ። አልበሙ ያካትታልም በአለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ያገኘውን ነጠላ "ቤይቢ" ይህ ነጠላ ሆኗል ከምንጊዜም ከፍተኛ ከተመሰከሩ ነጠላዎች አንዱ በአሜሪካ። ሁለተኛ አልበሙ *አንደር ዘ ሚስትልቶው* (፲፻፫) ፡ የመጀመሪያው የገና አልበም ነበር በወንድ አንደኛ ለመሆን ከቢልቦርድ መቶ አልበሞች። በ፳፻፬፣ በሶስተኛ አልበሙ *ብሊቭ*  ከዳንስ፡ፖፕጋ ተቶከረ ፡ ይህን አልበም ተከትሎም ጀስትን ቢበር ከህዝብ ጋር ያለው ግንኙነት በሻካራ ሁኔታ ተቀየረ በተለያዩ አከራካሪ እና በህጋዊ ጉዳዮቹ ምክኛት (በሁለት ሺ አምስት እና ስድስት አመት ውስጥ) ፡ እንዲያውም ሮልንግ እስቶን የተባለ ታዋቂ የመረጃ ድርጅርት ጀስትን ቢበርን "መጥፎ ልጅ" ብሎ ሰየመው በመጋቢት ሁለት ሺ ስድስት ጉዳዩ። ይሁን እንጂ ከሁለት ሺ ስምንት ጀምሮ ጀስትን ቢበር ተቀዳሚነቱን ለዳግም ህዝባዊ ግንኙነቱ ሲያውል ነበር ፡ ሲያውል ነበር ለአይምሮው ጤንነት። የካቲት ሁለት ሺ ስምንት ጂኪው የተባለ ታዋቂ የመረጃ ተቋም ስለ ጀስትን ቢበር ራስ ማደስ ተነሳሽነት አስመልክቶ ፅሑፍ ይዞ ሊወጣም ችሎ ነበር። 

አራተኛ አልበሙ *ፐርፐዝ* በ፳፻፯ ተለቀቀ  አስቀደመ ነጠላ "ዌር አር ዩ ናው"ን ከዲጄ ቡድን ጃክ ዩጋ ፤ ነጠላው "ምርጥ ዳንስ ቅጂ"ን አሸነፈ በግራሚ። ፐርፐዝ አመረተ ሶስት ቁጥር አንድ ዘፈኖቹን "ዋት ዱ ዩ ሚን?"፣ "ሶሪ" እና "ሎቭ ዩርሰልፍ"። በዩናይትድ ኪንግደም ሶስት ዘፈኖችን በተከታታይ ከ፩-፫ በማስመዝገብ በታሪክ የመጀመሪያው አርቲስት ሆነ። በ፳፻፰ እና ፱ መካከል ጀስትን ቢበር የተለያዩ፣ አያሌ ስራዎች በጣምራ ሰራ ስራዎች ይካተታሉ "አይ አም ዘ ዋን" እና "ደስፓሲቶ" አንደኛው አንድ ላይ ከሆነ አንድ ሳምንት በኋላ ሁለተኛው አንደኝነት ላይ ተቀመጠ ከቢልቦርድ። በ"ደስፖሲቶ" ጀስትን አሸነፈ የመጀመሪያውን የላቲን ግራሚ ሽልማቱን። በ፳፻፲፪ ጀስትን ለቀቀ የካንትሪ ስልተ ሙዚቃ ዘፈን "ተን ታውዘንድ አወርስ" አሸነፈም ጥንድ/ቡድን በተሰኘ ፈርጅ ግራሚን። አራተኛ አልበሙን ከለቀቀ አምስት አመት በኋላ ጀስትን በ፳፻፲፪ አምስተኛ አልበሙን በተለየ የሙዚቃ አቀራረብ ለቀቀ ከአልበሙም እነዚህ የአርኤንድቢ ሙዚቃዎች አምስት ውስጥ ሊገቡለት ቻሉ ፡ "የሚ" እና "እንተንሽንስ"።

## ሽልማቶች
ጀስትን ቢበር ነው ከአለም ምርጥ ሻጭ የሙዚቃ አርቲስቶች አንዱ ሽጦ ከአንድ መቶ ሀምሳ ሚልየን በላይ ቅጂዎች በአለም። በሶስት የአልማዝ ምስክሮች ተከብሯል በርኮርዲን ኢንደስትሪ አሶስዬን ኦቭ አሜሪካ፣ በዘፈኖቹ-"ቤይቢ"፣ "ሶሪ" እና "ደስፓሲቶ"። አያሌ ሽልማቶችን ሊያገኝ ችሏል ተካተው፦ ሀያ ሶስት የአለም ጊነስ ሪከርድ፣ ሀያ ሶስት የቲን ቾይስ ሽልማቶች፣ ሁለት የግራሚ ሽልማቶች፣ ሀያ የቢልቦርድ ሽልማቶች፣ ስምንት የአሜሪከን ሚውዚክ ሽልማቶች፣ ሁለት የብርት ሽልማቶች፣ አራት የኤምቲቪ ሚውዚክ ቪድዮ ሽልማቶች እና የላቲን ግራሚ ሽልማት። ታይም በአለም ከፍተኛ ተፅእኖ ፈጣሪያን ብሎ ከዘረዘራቸው ሰዎች ውስጥ ጀስትን ቢበር አንዱ ነበር በሁለት ሺ ሶስት። ፎርብስ በጣም ሀይል ያላቸው ብሎ ከዘረዘራቸው ዝነኞች አስር ውስጥ ሊገባም ችሎ ነበር በ፳፻፫፣ ፬፣ እና ፭።

መደብ:ካናዳ
መደብ:ዘፋኞች
ሢንጅያንግ

400px|thumb|ሢንጅያንግ በቻይና
**ሢንጅያንግ ዊግር ራስ-ገዥ ክልል** የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ክፍላገር ነው።

መደብ:ቻይና
ኸንቲ-አመንቲው

E15-xnt-mn:tyw
**ኸንቲ-አመንቲው** በግብጽ ጥንታዊ መንግሥት ዘመን (3900-2763 ዓክልበ. ግድም) የፈርዖኖች (ነገሥታት) እና አማልክት ማዕረግ ነበረ።   ትርጉሙ ከግብጽኛ «የምዕራባውያን ቀዳሚ» ሲሆን በዚህም «ምዕራባውያን» ማለት «ሙታን» ለማለት ነበር። ስለዚህ ማለቱ ደግሞ «የሙታን ቀዳሚ» ሊሆን ይችላል።

መጀመርያው «ኸንቲ-አመንቲው» የሆነው የፈርሮኖች ወላጅ  ቅድማያት ኦሲሪስ (ግብጽኛ፦ አውሣር) ይመስላል። በግብጻውያን ትውፊቶች ዘንድ ይህን አውሣርን የገደለው ወንድሙ ሴት ሆነ። 

የአውሣርም ልጅ ሔሩ (ሆሩስ) ተባለ።  የአባቱን ቂም በመብቀል ሴትን (አጐቱን) እንደ ገደለ ደግሞ በትውፊቶች ይነገር ነበር። በጊዜም ላይ እንደ አማልክት ተቆጠሩ። የሔሩ ልጆች የተባሉት ግን ከሴትም እንደ ተወለዱ ይመስላል።  «ደቂቃ ሔሩ» በሴት ልጆች ወገን ላይ ማሳደድን ጨመሩ። መጀመርያ ፈርዖኖች ከዚሁ «ደቂቃ ሔሩ» ወገን ነበሩ። 

በፈርዖን ደን (3070-3054 ዓክልበ.) እና ቃዓ (3044-3037 ዓክልበ.) መቃብሮች ውስጥ፣ በተገኙት ማኅተሞች ላይ የ፩ኛው ሥርወ መንግሥት ፈርዖኖች ይዘርዝራል፦ በአንዱ ማኅተም ናርመር፣ አሃ 1 ቴቲ፣ ጀር፣ ጀት፣ ደን እና መርኒት ይዘረዘራሉ፣ በሌላውም ደን፣ አነጅብ፣ ሰመርኸት እና ቃዓ ይዘረዘራሉ። በሁለቱ ማኅተሞች ላይ፣  ከያንዳንዱ ንጉሥ ስም በፊት «ኸንቲ-አመንቲው ሔሩ» የሚለው አርዕስት ይታያል።  

የጣዖቱ ኸንቲ-አመንቲው (አውሣር) ቤተ መቅደስ በአቢዶስ ነበረ።  በአንዳንድ ሊቃውንት አሳብ ኸንቲያመንቱ አንዳንዴ የሌላው ጣኦት የአኑቢስ ሞክሼ ሊሆን ቻለ።

መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
መደብ:አፈ ታሪክ
ለ ኮርቡዝዬ

thumb|ለ ኮርቡዝዬ (1964)
**ለ ኮርቡዝዬ** (ዕውነተኛ ስም **ሻል-ኤዷር ዦነሬ**፤ 1880-1957 ዓም) ዝነኛ የፈረንሳይ ሥነ ህንፃ ሊቅና ጸሐፊ ነበሩ።

መደብ:የፈረንሳይ ጸሓፊዎች
አብሩጾ

thumb|300px|አብሩጾ በጣልያን

**አብሩጾ**  የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ላኲላ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ፑንታ አሬናስ

thumb
**ፑንታ አሬናስ** (እስፓንኛ፦ Punta Arenas) የቺሌ ከተማ.
መደብ:የቺሌ ከተሞች
ኮያይኬ

thumb
**ኮያይኬ** (እስፓንኛ፦ Coyhaique) የቺሌ ከተማ ነው።

መደብ:የቺሌ ከተሞች
ሞንትጎመሪ፣ አላባማ

350px|thumb
**ሞንትጎመሪ** (እንግሊዝኛ፦ Montgomery /መንትገምሪ/) የአላባማ መቀመጫ ከተማ ነው።

መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ጄምስ ጆይስ

300px|thumb|ጄምስ ጆይስ 1907 አም
**ጄምስ ጆይስ** (1874-1933 ዓም) ዝነኛ የአየርላንድ ጸፈፊ ነበሩ።

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:አየርላንድ
አኪራ ኩሮሳዋ

325px|thumb|አኪራ ኩሮሳዋ 1945 ዓም
**አኪራ ኩሮሳአዋ** (ጃፓንኛ፦ 黒澤 明) 1902-1990 ዓም.  ዝነኛ የጃፓን ፊልም ሠሪ እና ዳይሬክተር ነበር።አብዛኞቹ ፊልሞቹም በጣም ተወዳጅ ናቸው::

መደብ:የጃፓን ሰዎች
መደብ:ፊልሞች
ዣክ ካርትዬ

370px|thumb|ካርትዬ በ1836 ዓም እንደ ታሰበው፤ ከሕይወቱ ዘመን የሆነው ምስሉ አይታወቅም።
**ዣክ ካርትዬ** (ፈረንሳይኛ፦ Jacques Cartier ወይም በብረቶንኛ፦ Jakez Carter ጃከዝ ካርተር፤ 1484-1549) ለፈረንሳይ መንግሥት መጀመርያ ወደ ካናዳ የተጓዘ ብሬቶናዊ ተጓዥ ነበረ።

መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
መደብ:ታሪካዊ ተጓዦች
መደብ:ካናዳ
ፕርሽቲና

**ፕርሽቲና** የኮሶቮ ዋና ከተማ ነው።

መደብ:ዋና ከተሞች
መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ማይክል ፋራደይ

350px|thumb|ፋረደይ በ1857 ዓም ግድም
**ማይክል ፋራደይ** (1784-1859 ዓም) የኢንግላንድ ፊዚሲስት ሲሆኑ በተለይ በኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ ዘርፍ አንጋፋ እርምጃ ያገኙ ናቸው።

መደብ:ፊዚሲስቶች
መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
ቴክ ቶክ ዊስ ሰሎሞን

**ቴክ ቶክ ዊስ ሰሎሞን** (*Tech Talk with Solomon* ማለት «የቴክኖሎጂ ውይይት ከሰሎሞን ጋራ» ከ2004 ዓም ጀምሮ በEBS ጣቢያ የሚታይ ከሰሎሞን ካሣ ጋር ስለ ቴክኖሎጂና የመረጃ ኅብረተሠብ የሚነካ አማርኛ ቴሌቪዥን ትርዒት ነው። ሆኖም የሚታይበት ድረ ገጹ በእንግሊዝኛ ነው።

መደብ:የመረጃና የመገናኛ ቴክኖዎሎጂ
መደብ:ቴክኖሎጂ
መደብ:የቴሌቪዥን ትርዒት
መደብ:አማርኛ
የቱርኪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ

upright=1.5|thumb|ቱርኪክ ቋንቋዎች ዛሬ
**የቱርኪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ** በተለይ በእስያ የሚገኝ ታላቅ የቋንቋዎች ቤተሠብ ነው። 

ሁላቸው የደረሱ ከቅድመ-ቱርክኛ ነው። ሁለተ ዋና ቅርንጫፎቹ ኦጉራዊ ቋንቋዎች (አሁን ቹቫሽኛ አንድያ የተረፈው አባል ነው) እና የጋርዮሽ ቱርካዊ ቋንቋዎች ናቸው። 

*ቅድመ-ቱርክኛ *
**ኦጉራዊ ቋንቋዎች
***ጥንታዊ ቡልጋርኛ *
***ኻዛርኛ *
***አቫርኛ *
***ሁንኛ * 
***ቹቫሽኛ
**የጋርዮሽ ቱርካዊ ቋንቋዎች
***ጥንታዊ ቱርክኛ * / ሳይቤራዊ
****ጥንታዊ ዊጉርኛ *
*****ምዕራብ ዩጉርኛ
****አልታይኛ
****ሳቃኛ
****ቱቫኛ
****ኻካስኛ
***ጫጋታይኛ * / ዊጉራዊ
****ኡዝበክኛ
****ዊጉርኛ
***ኦጉዝኛ * / ኦጉዛዊ
****ቱርክኛ
****ቱርክመንኛ
****አዘርኛ
***ኪፕቻክኛ * / ኪፕቻካዊ
****ታታርኛ 
****ባሽኪርኛ
****ካዛክኛ
****ኪርጊዝኛ
****የክሪሜያ ታታርኛ
***ኻላጅኛ

*
ብሬመን ክፍላገር

400px|thumb
**ብሬመን ክፍላገር** (ጀርመንኛ፦ Freie Hansestadt Bremen «የብሬመን ነጻ ሃንሳዊ ከተማ») ከጀርመን ክፍላገራት ከሁሉ ታናሽ ሲሆን ሁለት ከተሞች ብቻ ነው እነርሱም ብሬመንና ብሬመርሃቭን ናቸው። ሁለቱ ከተሞች ቅጥልጥል ሳይሆኑ በትንሽ ርቀት ተለይተዋል።

«Hansestadt» ወይም «ሃንሳዊ ከተማ» ማለት በድሮ ታሪክ የሃንሳ ትብብር የከተሞች ንግድ ትብብር አንድ አባል ስለ ነበር ነው።

መደብ:የጀርመን ክፍላገራት
የቻይና ቀለብቶና መንገድ እቅድ

550px|thumb
**የቻይና ቀለብቶና መንገድ እቅድ** ወይም በሙሉ «**የሐር መንገድ ምጣኔ ሀብት ቀለብቶና የ21ኛው ክፍለ ዘመን ባህራዊ ሓር መንገድ**» የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ያመነጨው የእስያ፣ አውሮፓና አፍሪካ ምጣኔ ሀብቶች በየብስም ሆነ በባሕር ላይ ለማጠናከር ያለው እቅዱ ነው።

በዚህ እቅደ በዋናነት የተፈጸመው ሥራ የቻይና መንግሥት ከፓኪስታን አንዱን ወደብ፣ ጓደር ወደብን በመከራየቱ ነው።  ይህም ባለፈው ዘመን ቻይና ሆንግ ኮንግን ለዩናይትድ ኪንግደም፣ ማካውን ለፖርቱጋል ወዘተ. ለመቶ ዓመታት ያህል እንደ ማከራየቱ ነው። 

መደብ:ቻይና
መደብ:ምጣኔ ሀብት
መደብ:ፖለቲካ
ሆኩሳይ

300px|thumb|ሆኩሳይ እንደ ሽማግሌ ራሱን እንደ ሳለው
**ካጹሺካ ሆኩሳይ ** (ጃፓንኛ፦ 葛飾 北斎 1753-1841 ዓም) ዝነኛ የጃፓን ሰዓሊ ነበር።

መደብ:የጃፓን ሰዎች
መደብ:ሠዓሊ
ጓደር ወደብ

300px|thumb

**ጓደር ወደብ** በጓደር፣ ፓኪስታን ያለው ወደብ ነው። የፓኪስታን ከተማ ቢሆንም፣ እስከ 1951 ዓም ድረስ የኦማን መንግሥት ልዩ አስተዳደር ነበር። በ1951 ዓም ግን ፓኪስታን ከተማውን ከኦማን ገዛ። 

ወደቡ በቅርብ ጊዜ በጣም እየተደረጀ ነው። ከ2005 ዓም ጀምሮ ለቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ መንግሥት ተከራይቷል፤ በ2008 ዓም፣ ቻይና በይፋዊ ስምምነት ለ43 አመታት ወይም እስከ 2051 ዓም ድረስ ከፓኪስታን ተከራይቷል። የቻይና ቀለብቶና መንገድ እቅድ ለንግድ በዋናነት የተፈጸም ሥራ ሚና አለው።

መደብ:ፓኪስታን
መደብ:ቻይና
ሻቭካት ሚርዚዮየቭ

**ሻቭካት ሚርዚዮየቭ** አሁን የኡዝቤኪስታን ፕሬዚዳንት ነው።

በጥቅምት 2021 ሻቭካት ሚርዚዮዬቭ የኡዝቤኪስታን ፕሬዝዳንት ሆነው ተመረጡ።

መደብ:መሪዎች
መደብ:ኡዝቤኪስታን
ሲሞን ቦሊቫር

350px|thumb|ቦሊቫር 1804 ዓም
**ሲሞን ቦሊቫር** (1775-1823 ዓም) የቬኔዝዌላ አለቃ ሲሆን ለብዙ ደቡብ አሜሪካ አገራት አብዮት በእስፓንያ መንግሥት ላይ ሠራ። የቬኔዝዌላ፣ እንዲሁም የግራን ኮሎምቢያ፣ የቦሊቪያ፣ እና የፔሩ መጀመርያ ፕሬዚዳንት ሆነ። የቦሊቪያ ስም ደግሞ ከ«ቦሊቫር» ደረሰ።

መደብ:መሪዎች
መደብ:ቬኔዝዌላ
መደብ:ኮሎምቢያ
መደብ:ቦሊቪያ
መደብ:ፔሩ
መደብ:የላቲን አሜሪካ ታሪክ
አንሪ ማቲስ

300px|thumb|አንሪ ማቲስ 1905 ዓም ፎቶ
**አንሪ ማቲስ** (ፈረንሳይኛ፦ Henri Matisse) ዝነኛ የፈረንሳይ ሰዓሊ ነበሩ።

መደብ:ፈረንሳዊ ሠዓሊ
ሄንሪ ፎርድ

300px|thumb|ሄንሪ ፎርድ 1911 ዓም
**ሄንሪ ፎርድ** (1855-1939 ዓም) የአሜሪካ ነጋዴና የፎርድ ሞቶር ድርጅት መስራች ሲሆኑ በመኪና ታሪክ አንጋፋ ሚና አጫውተዋል።

እ.ኤ.አ. በ1972 ቮልስዋገን ሴዳን በሽያጭ እስኪያልፍ ድረስ 15 ሚሊዮን ዩኒት ያለው የአለማችን ምርጥ ሽያጭ የሚኖረውን ሞዴል ቲን በመንደፍ ይታወቃል። 

መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ታላቁ አክባር

300px|thumb|በሕይወቱ ዘመን የተሠራ የአክባር ስዕል
ጃላል አል-ዲን ሙሐመድ አክባር፣ አክባር አል-አዛም በመባል የሚታወቀው ( ሙሉ ስሙ ፡ ታላቁ ሱልጣን እና የተከበረው ካካን፣ ፍትሐዊው ኢማም፣ የእስልምና ሰዎች ሁሉ ሱልጣን፣ የታማኝ አዛዥ፣ የብዙዎች ኸሊፋ ከፍተኛ፣ አቡ አል ፈት ጃላል አል-ዲን ሙሐመድ አክባር አንደኛ፣ ሳሂብ አል-ዛማን፣ ባድሻህ ጋዚ፣ የፈጣሪ ጥላ፣ የሕንድ ንጉሠ ነገሥት ( ጥቅምት 25/1542 - ጥቅምት 17/1605 እ.ኤ.አ ) 
እርሱ ከነበሩት የሙጋል ሱልጣኖች አንዱ ነበር። ሰሜናዊ ህንድን አልፎ ተርፎም አፍጋኒስታንን እና ኢራንን ይገዛ ነበር ( ኢንግሊዘኛ :Mughal dynasty) የናስር አል-ዲን ሁማዩን ልጅ እና የሙጋል ኢምፓየር መስራች የባቡር የልጅ ልጅ ሲሆን አካባቢው በጃላል አል ዘመነ መንግስት በእጥፍ አድጓል። - ዲን እና አንድ ሚሊዮን ካሬ ኪሎ ሜትር ደርሷል።

አክባር የሙጋል ኢምፓየርን ቀስ በቀስ በማስፋት አብዛኛው የህንድ ክፍለ አህጉር በሙጋል ወታደራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ባህላዊ እና ኢኮኖሚያዊ የበላይነት እንዲጨምር አድርጓል። ሰፊውን የሙጋልን ግዛት አንድ ለማድረግ አክባር የተማከለ የአስተዳደር ስርዓት በመዘርጋት የተገዙ ገዥዎችን በጋብቻ እና በዲፕሎማሲ የማስታረቅ ፖሊሲ አወጣ። በሃይማኖት እና በባህል ልዩነት ባለበት ግዛት ውስጥ ሰላምና ጸጥታን ለማስጠበቅ ሙስሊም ያልሆኑትን ተገዢዎቹን የሚደግፉበትን ፖሊሲ አውጥቶ የኑፋቄ ግብርን በመሰረዝ ከፍተኛ የሲቪል እና ወታደራዊ ሹመቶችን ሾሟል።

በአክባር ስር፣ ሙጋል ህንድ ጠንካራ እና የተረጋጋ ኢኮኖሚ አደገ፣ በመጠን እና በሀብት በሶስት እጥፍ አድጓል፣ ይህም ለንግድ መስፋፋት እና ለኢንዶ -ፋርስ ባህል ትልቅ ድጋፍ አድርጓል ። በዴሊ ፣ አግራ እና ፋተህፑር ሲክሪ የሚገኙት የአክባር ፍርድ ቤቶች የብዙ እምነት ተከታዮችን፣ ገጣሚዎችን፣ አርክቴክቶችን እና የእጅ ጥበብ ባለሙያዎችን ቅዱሳን ሰዎችን ስቧል፣ እና የጥበብ፣ የፊደሎች እና የመማሪያ ማዕከሎች በመባል ይታወቃሉ። ቲሙሪድ እና ፐርሶ-እስላማዊ ባህል ከህንድ ተወላጅ አካላት ጋር መቀላቀል እና መቀላቀል ጀመሩ ወደ የተለየ የሙጋል አርት ዘይቤ፣ ስዕል እና አርክቴክቸር . በኦርቶዶክስ እስልምና ተስፋ የቆረጠ እና ምናልባትም በግዛቱ ውስጥ ሃይማኖታዊ አንድነት ለማምጣት ተስፋ በማድረግ፣ አክባር በዋናነት ከእስልምና እና ከሂንዱይዝም እንዲሁም ከዞራስትራኒዝም እና ከክርስትና አካላት የተገኘ የተመሳሰለ የሃይማኖት መግለጫ ዲን - ኢ ኢላሂ አወጀ።	

አክባር ንጉሠ ነገሥት ሆኖ በልጁ ልዑል ሳሊም ተተካ፣ በኋላም ጃሃንጊር በመባል ይታወቃል ።

 ።
መደብ:ሕንድ
መደብ:የእስያ ታሪክ
መደብ:መሪዎች
አንቶኒዮ ቪቫልዲ

thumb|300px|ቪቫልዲ

**አንቶኒዮ ቪቫልዲ** (ጣልኛ: Antonio Vivaldi) 1670-1733) የጣልያን አቀነባባሪ ነበሩ።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ዮሐንስ ከፕለር

300px|thumb|ዮሐንስ ከፕለር
**ዮሐንስ ኬፕለር** (ጀርመንኛ፦ Johannes Kepler) 1564-1623 ዓም የጀርመን ሳይንቲስት ነበር። በተለይ በሥነ ፈለክ ሥራ ይታወቃል።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
መደብ:ሥነ ፈለክ

ዮሐንስ ኬፕለር የጀርመን የሂሳብ እና የስነ ፈለክ ተመራማሪ ነበር
ምድር እና ፕላኔቶች ፀሐይን ውስጥ ለመጓዝ እንደመጡ ተገነዘበ
ኤሊፕስካል አመላካቾች. ፕላኔቶችን ሶስት መሠረታዊ ህግጋት ሰጥቷል
እንቅስቃሴ. በኦፕቲክስ እና ጂኦሜትሪ ውስጥም አስፈላጊ ስራዎችን ሰርቷል.
አልፍሬድ ኖቤል

300px|thumb|አልፍሬድ ኖቤል
**አልፍሬድ ኖቤል** የስዊድን ሳይንቲስት ነበር።  በተለይ ዲናሚት ስለ መፍጠሩ ይታወቃል።

መደብ:የስዊድን ሰዎች
መደብ:ሳይንቲስቶች
ሃንስ ክርስቲያን አንደርሰን

300px|thumb|ሃንስ ክርስቲያን አንደርሰን በ1861 ዓም ፎቶ
**ሃንስ ክርስቲያን አንደርሰን** (1797-1867 ዓም) ዝነኛ የዴንማርክ ጸሐፊ ነበሩ።

መደብ:የዴንማርክ ሰዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
ፍራንሷ ኦላንድ

**ፍራንሷ ኦላንድ** (ፈረንሳይኛ፦ François Hollande) ከ2004 እስከ 2009 ዓም ድረስ የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት ነበር።

መደብ:የፈረንሣይ ፕሬዚዳንት
ዲዬጎ ቬላዝኬዝ

300px|thumb|ራሱን  በ1622 ዓም እንደሳለው
**ዲዬጎ ቬላዝኬዝ** (እስፓንኛ፦ Diego Velázquez) 1591-1652 ዓም) የእስፓንያ ሰዓሊ ነበር።

መደብ:የእስፓንያ ሰዎች
መደብ:ሠዓሊ
ኢዶ

**ኢዶ** ከኤስፔራንቶ የተደረጀ የተሻሸለ ሰው ሰራሽ ቋንቋ ነው።

በዓለም ዙሪያ ምናልባት 200 ሰዎች ብቻ ያውቁታል።

መደብ:ሰው ሠራሽ ቋንቋዎች
ሜሊያ

**ሜሊያ** (እስፓንኛ፦ *Melilla*) በአፍሪካ የሚገኝ የእስፓንያ ከተማ ነው። በሜዲቴራኔያን ባሕርና በሞሮኮ በሙሉ ይዋሰናል። 

ከ1489 ዓም ጀምሮ የእስፓንያ ስለ ሆነ፣ እንደ እስፓንያ ክፍል ይቆጠራል።  ሆኖም ሞሮኮ በዚህና በሌላው የእስፓንያ አፍሪካዊ ከተማ በሴውታ ላይ ይግባኝ አላት። 

በ1987 ዓም የራስ ገዥ ሁኔታ አገኘ፤ ከዚያ ቀድሞ የማላጋ ክፍላገር ከተማ ይቆጠር ነበር።

መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
መደብ:የእስፓንያ ክፍላገራት
መደብ:የአፍሪካ ከተሞች
ጁዘፔ ቬርዲ

thumb|300px|ቬርዲ

**ጁዘፔ ቬርዲ** (ጣልኛ: Giuseppe Verdi) 1806-1893 የጣልያን ኦፔራ አቀነባባሪ ነበሩ።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:ሙዚቀኞች
ቶልኪየን

**ጄ. አር. አር. ቶልኪየን** (እንግሊዝኛ፦ J.R.R. Tolkien) (1884-1965 ዓም) የእንግላንድ  ደራሲ ነበር።

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ዣን ዳርክ

300px|thumb|ዣን ዳርክ በሕይወቷ በ1421 ዓም እንደ ተሳለች

**ዣን ዳርክ** (ፈረንሳይኛ፦ Jeanne d'Arc; እንግሊዝኛ፦ Joan of Arc /ጆን ኦቭ አርክ/) 1404-1423 ዓም በእንግሊዝ-ፈረንሳይ መቶ ዘመን ጦርነት ጊዜ የፈረንሳይ ሴት አርበኛ ነበረች። በሮማን ካቶሊክ ዘንድ  ቅድሥት ትባላለች። 

መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች
ሞንትሠራት

300px|thumbnail|የሞንትሠራት ሥፍራ

**ሞንትሠራት** በካሪቢያን ባህር የሚገኝ ደሴትና የዩናይትድ ኪንግደም ባሕር ማዶ ግዛት ነው። 

መደብ:ስሜን አሜሪካ
መደብ:ዩናይትድ ኪንግደም
ናንጂንግ

**ናንጂንግ** (ቻይንኛ፦ 南京市) የቻይና ትልቅ ከተማ ነው። , የክልሉ ካፒታል, የዝግጅቱ ከተማ እና የቻይና ህዝባዊ ሪፐብሊክ ትልቅ ከተማ እንዲሁም በመካከለኛው ምስራቅ ቻይና ማእከላዊ ከተማ ነው. በያንግሥ ወንዝ ዝቅተኛ ቦታ ላይ የሚገኘው የጃንሻግ ግዛት ምዕራባዊ ምዕራብ ይገኛል. የቻይናውን ወንዝ እና የቻይናውን ወንዝ ደለላማ, የቻይናውን ወንዝ ዴልታ እና ከተማ ንዑስ-መሃል-cum-ምሥራቃዊ የጂያንግሱ ግዛት, ቻይና የፖለቲካ, የኢኮኖሚ, የሳይንስ, የትምህርት, የባህል እና የመረጃ ማዕከል ውስጥ አስፈላጊ የኢንዱስትሪ ከተሞች መካከል አንዱ, ግን ደግሞ መሃል ከተማ ያለውን የተቀናጀ የትራንስፖርት እና የመገናኛ ማዕከል እንዲሁም ሳይንስ እና የትምህርት ከተማ ናት .

ከተማዋ በጠቅላላው 6582.31 ስኩዌር ኪ.ሜ. በ 2017 መጨረሻ ላይ ነዋሪዎቿ ቁጥር 8.335 ሚሊዮን ሲሆን ከዚህ ውስጥ የከተማው ሕዝብ 685.900 ነበር.。

ናንጂንግ ታሪክ ባለፉት 500 ዓመታት በላይ እና ዋና ከተማዋ ዙሪያ የታሪክ 2500 ዓመታት አለው, Wu, ምስራቅ ጂን, የደቡብ መዝሙር, Qi, Liang እና ቼን የደቡብ ታንግ, ሚንግ ሥርወ መንግሥት, የ Taiping የሰማይ መንግሥት ተከስተዋል, እዚህ ቻይና ሥርወ ወይም አገዛዞች ካፒታል ሪፑብሊክ, ስለዚህ "ጥንታዊው ዋናው ስድስቱ ሥርወ -ሶች" እና "የአሥሩ ሥርወ -ሶች ዋና ከተማ" ተብሎ ይጠራል. በታሪክ ውስጥ ናንጂንግ ደቡባዊ ቻይና የፖለቲካ እና የባሕል ማዕከል ሆኖ ቆይቶ ከረዥም ጊዜ ጀምሮ የቻይና መኖሪያ ቤትን ታመለክታለች, ሀገሪቱ የመጀመሪያው ብሔራዊ ታሪካዊና ባህላዊ ከተማ ሆናለች.ናንጂን በቻይና ህዝቦች ሪፐብሊክ ወረራ የተካሄደ ሲሆን የቻይና ሪፐብሊክ በኒንጂንግ ላይ የበላይነት አለው.

## ማጣቀሻ ቁሳቁሶች

መደብ:የቻይና ከተሞች
ኦዴሣ

:*(ለሕንድ ክፍላገር፣ *ኦዲሣ*ን ይዩ።)*

230px|thumb
**ኦዴሣ** (**Оде́са**) የዩክሬን ከተማ ነው። 

መደብ:የዩክሬን ከተሞች
ቨኔቶ

thumb|300px|ቨኔቶ በጣልያን

**ቨኔቶ**  የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ቬኒስ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
P

thumbnail|220px

**P** / **p** በላቲን አልፋቤት አሥራ ስድስተኛው ፊደል ነው። 

የ«P» መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «ፔ» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የአፍ ስዕል መስለ። ለዚህ ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። ቅርጹ ከዚያ በፊንቄ (ከነዓን) ሰዎች ተለማ፣ ከዚህም በግሪክ አልፋቤት "ፒ" (20px፤ በኋላም Π π)  ደረሰ። 

ከ400 ዓክልበ. በፊት፣ በአንዳንድ ምዕራባዊ ግሪክ አልፋቤት እንዲሁም በላቲን አልፋቤት «Ρ» እንደ ምሥራቁ ለ/ር/ ድምጽ ይጠቀም ነበር። በኋላ ይህ ምልክት ከነጅራቱ ጋራ እንደ ዛሬው «R» ሊጻፍ ጀመረ።  ስለሆነም ከዘመናት በሗላ በ50 ዓም. አካባቢ፣ የ/ፕ/ ቅርጽ ከቀድሞው «𐌐» ወደ «P» (የቀድሞ /ር/ በመምሰል) ተቀየረ። 

በግዕዝ አቡጊዳ ደግሞ «ፈ» («ፈፍ») የሚለው ፊደል ከቅድመ-ሴማዊው «ፔ» ስለ መጣ፣ የላቲን 'P' ዘመድ ሊባል ይችላል።

መደብ:የላቲን አልፋቤት
ሎርድ ባይረን

260px|thumbnail|ሎርድ ባይረን

**ሎርድ ባይረን** (እንግሊዝኛ፦ Lord Byron) (1780-1816 ዓም) የእንግላንድ ባለቅኔ ነበር።

መደብ:የእንግሊዝ ጸሓፊዎች
ላው ድዙ

300px|thumb|ላው ድዙ ወደ ምዕራቡ በጎሽ ጀርባ ሲሄድ

**ላው ድዙ** በ6ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ያህል የቻይና ፈላስፋ ነበር። የዳዊስም መሥራችና የእምነት ጽሑፉ የ*[[ዳው ዴ ጂንግ]]* («የምግባር መንገድ ጽሑፍ») ደራሲ ነበር። በኋላ (ከ2ኛ ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ጀምሮ) በዳዊስም ውስጥ እንደ አንድ አምላክ ተቆጥሯል። 

ልክ መቼ እንደ ኖረ በእርግጥ ባይታወቅም በኮንግ-ፉጸ ዘመን ያሕል (6ኛው ክፍለ ዘመን ክክርስቶስ በፊት) እንደ ነበር ይታመናል። (እንዲሁም ይህ በሕንድ አገር የኡዲስም መሥራች ጎታማ ቡዳና የጃይኒስም መስራች ማሃቪራ ዘመን ያሕል ነበር።)  በዳዊስቶች ዘንድ፣ ላው ድዙ እና ኮንግ-ፉጸ አንዴ  ተገኛኑ። 

ላው ድዙ የመዝገብ ጽሑፍ ዘጋቢ እንደ ነበር ይባላል። በአንዳንድ አቆጣጠር በ610 ዓክልበ ግድም ተወለደ፣ መጽሐፉን የጻፈው 540 ዓክልበ. ያሕል ነበር። ቅጂዎች ቢያንስ ከ300 ዓክልበ. ጀምሮ እንደ ተገኙ ከሥነ ቅርስ እርግጥኛ ነው።  

በፍልስፍና መጽሐፉ *ዳው ዴ ቺንግ* ከጻፈው በተለይ ታዋቂ የሆነው የዳዊስም «ሦስት ሀብቶች» (ቆጠባ፣ ምሕረት፣ ትሕትና) ናቸው። ከላው ድዙም አስቀድሞ ለእስራኤል ነቢይ ሚክያስ (700 ዓክልበ. ግድም) በ*[[ትንቢተ ሚክያስ]]* 6:8 በጣም ተመሳሣሳይ መልዕክት ተሰጠ፤ በዚያ መሠረት በእግዚአብሔር ሕግ ውስጥ ሦስቱ አስፈላጊነቶች ፍርድ፣ ምሕረትና ትሕትና ናቸው። 

መደብ:የቻይና ሰዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:ዳዊስም
ሙሃማድ ዓሊ

300px|thumb|ሙሃማድ ዓሊ በ1959 ዓም
**ሙሃማድ ዓሊ** (Muhammad Ali 1934-2008 ዓም) ዝነኛ የአሜሪካ ቦክሰኛ ነበሩ።

መደብ:ስፖርት
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ቫሌሪ ሌዮንትየቭ

**ቫሌሪ ሌዮንትየቭ** (1941 ዓም- ) ዝነኛ የሩስያ ዘፋኝና ተዋናይ ነው።

መደብ:የሩስያ ሰዎች
መደብ:ዘፋኞች
መደብ:ተዋናዮች
አልፍሬድ ሂችኮክ

300px|thumb|አልፍሬድ ሂችኮክ በ1947 ዓም ፎቶ
**አልፍሬድ ሂችኮክ** (1891-1972 ዓም) ዝነኛ የኢንግላንድ ፊልም ዳይረክቶር ነበሩ። በ1947 ዓም የአሜሪካ ዜጋ ሆኑ።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
መደብ:ፊልሞች
ሄርናንዶ ኮርተስ

300px|thumb|ሄርናንዶ ኮርተስ
**ሄርናንዶ ኮርተስ** (እስፓንኛ፦ Hernando Cortes) 1477-1540 የእስፓንያ ጦር አለቃ ሲሆን እሱ ሜክሲኮን ለእስፓንያ መንግሥት ወርሮ የያዘው ነበር። 

መደብ:የእስፓንያ ሰዎች 
መደብ:ሜክሲኮ
መደብ:የላቲን አሜሪካ ታሪክ
ዣን-ዣክ ሩሦ

300px|thumb|ሩሦ በ1745 ዓም
**ዣን-ዣክ ሩሦ** (ፈረንሳይኛ፦ Jean-Jacques Rousseau) 1704-1770 ዓም. የስዊዘርላንድ ፈላስፋ እና ጸሓፊ ነበር።

መደብ:ስዊዘርላንድ
መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ፈላስፋዎች
ሖርሔ ልዊስ ቦርሔስ

300px|thumb|ቦርሔስ በ1913 ዓም
**ሖርሔ ልዊስ ቦርሔስ** (እስፓንኛ፦ Jorge Luis Borges) 1891-1978 ዓም) የአርጀንቲና ጸሓፊ ነበር።

መደብ:አርጀንቲና
መደብ:ጸሓፊዎች
ታላቁ ፕዮትር

300px|thumb|ታላቁ ፕዮትር በ1709 ዓም
**ታላቁ ፕዮትር** (1664-1717 ዓም) ወይም **1 ፕዮትር** ከ1674 እስከ 1714 ዓም. ድረስ የመስኮብ ግዛት፣ ከ1714 እስከ 1717 ዓም ድረስ የሩስያ ግዛት ፃር (ንጉሥ) ነበሩ።

ከ1714 ዓም አስቀድሞ የንጉሡ ማዕረግ «ፃር» (ከሮማይስጥ ቄሣር) ሆኖ ነበር፤ በ1714 ዓም ፃሩ 1 ፕዮትር በይፋዊ ዐዋጅ ማዕረጉን ከ«ፃር» ወደ ሮማይስጡ «ኢምፔራቶር» (ንጉሰ ነገስት) ቀየረው። ከ1539 እስከ 1714 ዓም ድረስ ሀገሩ «የመስኮብ ግዛት» ወይንም «የሩስያ ግዛት» ሲባል፣ «ግዛት» የሚለው ሩስኛ ቃል በትክክል «ፃርነት»ን አመለከተ፤ ከ1714 ዓም ወዲኅ ግን «ግዛት» የሚለው ሩስኛ ቃል በትክክል «ኢምፔሪያ» (የንጉሠ ነገሥት መንግሥት) ሆነ።

መደብ:የሩሲያ ፖለቲከኞች
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
ኢዝሚር

**ኢዝሚር**፣ ቀድሞ **ሰምርኔስ** የቱርክ ከተማ ነው።

መደብ:ቱርክ
መደብ:የእስያ ከተሞች
ኢል-ደ-ፍራንስ

400px|thumb
**ኢል-ደ-ፍራንስ** (ፈረንሳይኛ፦ Île-de-France) የፈረንሳይ ክፍላገር ነው። ዋና ከተማ ፓሪስ የሚገኝበት ዙሪያ ነው።

መደብ:የፈረንሣይ ክፍላገራት
አሳም

400px|thumb|አሳም በሕንድ

**አሳም** በምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክልል ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ታሚል ናዱ

400px|thumb|ታሚል ናዱ በሕንድ

**ታሚል ናዱ** በደቡብ የምትገኝ የሕንድ ክልል ናት።

መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ዉች

thumb|250px|ዉች
**ዉች** (ፖሎንኛ፦ Łódź) በፖሎኝ የሚገኝ ከተማ ነው። 698,688 ሰዎች ይኖሩበታል። 

መደብ:የፖላንድ ከተሞች
ኤንሪኮ ፌርሚ

300px|thumb|ኤንሪኮ ፌርሚ
**ኤንሪኮ ፌርሚ** (ጣልኛ፦ Enrico Fermi) 1894-1947 ዓም.  የጣልያን ፊዚሲት ነበር። በ1931 ዓም ወደ አሜሪካ ፈለሰ።  ፌርሚ የመጀመሪያውን የኑክሊየር ሪአክተር በመፍጠሩ ይታዎቃል። ስለዚህ እና መሰል የኑክሊየር አቅምን ስራ ላይ ለማዋል ያሳየው ትጋቱ፣ የኑክሊየር ዘመን ደራሲ  እንዲሁም   የአቶሚክ ቦምብ አባት ተብሏል።

መደብ:የጣልያን ሰዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
መደብ:የአሜሪካ ሰዎች
ሊ ባይ

right|220px|thumb|ሊ ባይ (1200 ዓም ግድም እንደ ተሳለ)
**ሊ ባይ** (ቻይነኛ፦ 李白፣ 693-754 ዓም) የቻይና ባለቅኔ ነበረ። የዱ ፉ ጓደኛ ነበር። 

መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:የቻይና ታሪክ
መደብ:የቻይና ሰዎች
ማክስ ፕላንክ

300px|thumb|ማክስ ፕላንክ በ1925 ዓም
**ማክስ ፕላንክ** (ጀርመንኛ፦ Max Planck) 1850-1940 ዓም.  የጀርመን ፊዚሲስት ነበር።

መደብ:የጀርመን ሰዎች
መደብ:ፊዚሲስቶች
ማክስ በኩዋንተም ቲዎሪ እና ፎቶን ጥናት ያደረገ ሰው ነው።
አፑሊያ

thumb|300px|አፑሊያ በጣልያን

**አፑሊያ** (ጣልኛ፦ Puglia /ፑልያ/) የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ባሪ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ካምፓንያ

thumb|300px|ካምፓንያ በጣልያን

**ካምፓንያ** (ጣልኛ፦ Campania) የጣልያን ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው ናፖሊ ነው።

መደብ:የጣልያን ክፍላገራት
ጃዋሃርላል ኔህሩ

300px|thumb|ኔህሩ በ1939 ዓም

**ጃዋሃርላል ኔህሩ** (1882-1956 ዓም) ከ1939 እስከ 1956 ዓም ድረስ የሕንድ መጀመርያ ጠቅላይ ሚኒስትር ነበሩ።

መደብ:ሕንድ
መደብ:መሪዎች
እምዬ ቴሬሳ

300px|thumb|እምዬ ቴሬሳ
**እምዬ ቴሬሳ** (1902-1989 ዓም) በኦቶማን መንግሥት ከአልባኒያዊ ዘር እንደ «**አኘዘ ቦሓጂው** ተወልደው ወደ ሕንድ አገር የፈለሱት መበሊት እና ሰባኪ ነበሩ። በ2008 ዓም በሮማን ካቶሊክ ፓፓ እንደ **«ቅድሥስት ተሬሳ ዘካልካታ** በመሰይም ዕውቅና ሰጣቸው። እናም ለሰው መብት ተቆርቋሪ እና ታጋይ ነበሩ። 

መደብ:ሕንድ
መደብ:ክርስትና
መደብ:አልባኒያ
መደብ:የአውሮፓ ሰዎች
ሳላዲን

300px|thumb| አን-ናሲር ሰላሃዲን ዩሱፍ ኢብን አዩብ 1177 ዓም ገድማ
**አን-ናሲር ሰላሃዲን ዩሱፍ ኢብን አዩብ** (አረብኛ: صلاح الدين  يوسف بن أيوب**) (1129-1185** ዓም) በአብዛኛው ሰላሁዲን  በመባል የሚታወቅ ሲሆን የአዩቢድ ሥርወ መንግሥት መሥራች እና **የሁለቱ ቅዱስ መስጊዶች ጠባቂ** የሚለው ማዕረግ የተሰጠው የመጀመሪያው ሰው ነበር።                 

ሺርኩህ  ጎን ለጎን የዘንጊድ ስርወ መንግስት አገልጋይ የሆነ የኩርድ ቅጥረኛ አዛዥ [6] ሳላዲን በዘንጊድ ገዥ ኑር አድ-ዲን ትእዛዝ ወደ ፋቲሚድ ግብፅ በ1164 ተላከ። የመጀመሪያ አላማቸው ሻዋርን ለታዳጊው ፋቲሚድ ኸሊፋ አል-አዲድ የበላይ ተመልካች እንዲሆን መርዳት ሲሆን የኋለኛው ከተመለሰ በኋላ በሺርኩህ እና በሻዋር መካከል የስልጣን ሽኩቻ ተፈጠረ። ሳላዲን በበኩሉ የፋጢሚድ መንግስትን ደረጃ ከፍ ያደረገው የመስቀል ጦር ጥቃትን በመቃወም ባሳየው ወታደራዊ ስኬት እና ከአል-አዲድ ጋር ባለው ግላዊ ቅርርብ ነው። ሻዋር ከተገደለ በኋላ እና ሺርኩህ በ1169 ከሞተ በኋላ፣ አል-አዲድ ሳላዲንን ሹመት አድርጎ ሾመው። በእሱ የስልጣን ዘመን የሱኒ ሙስሊም የሆነው ሳላዲን የፋቲሚድን መመስረት ማዳከም ጀመረ; እ.ኤ.አ.

በቀጣዮቹ አመታት በፍልስጤም የመስቀል ጦረኞች ላይ ዘመቻ መርቷል፣ የተሳካውን የየመንን ወረራ አዘዘ፣ እና በግብፅ የፋቲሚድ ደጋፊ አማፂዎችን አቆመ። በ1174 ኑር አድ-ዲን ከሞተ ብዙም ሳይቆይ ሳላዲን ሶሪያን ወረራ ጀመረ እና በሰላም ወደ ደማስቆ ገባ። እ.ኤ.አ. በ1175 አጋማሽ ላይ ሳላዲን የሶሪያ ርዕሳነ መስተዳድሮች ይፋዊ ገዥዎች የነበሩትን የሌሎች የዘንጊድ ጌቶች ጠላትነት በመጋበዝ ሃማ እና ሆምስን ድል አድርጎ ነበር። በመቀጠልም በ1175 በሃማ ቀንድ ጦርነት ዘንጊድስን ድል አድርጓል ከዚያም በኋላ በአባሲድ ኸሊፋ አል-ሙስስታዲ 'የግብፅ እና የሶሪያ ሱልጣን' ተብሎ ተመረጠ። ሳላዲን ተጨማሪ ወረራዎችን በሰሜናዊ ሶርያ እና በላይኛው ሜሶጶጣሚያ ጀመረ፣ በገዳዮቹ ሁለት ሙከራዎችን በማምለጥ እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. በ 1182 ሳላዲን አሌፖን ከያዘ በኋላ እስላማዊውን ሶሪያን ወረራ አጠናቆ ነበር ነገር ግን የዘንጊድ ምሽግ የሞሱል ከተማን መቆጣጠር አልቻለም።

በሳላዲን ትዕዛዝ የአዩቢድ ጦር በ1187 ወሳኝ በሆነው የሃቲን ጦርነት የመስቀል ጦርን በማሸነፍ እየሩሳሌምን በመቆጣጠር በሌቫን የሙስሊም ወታደራዊ የበላይነትን እንደገና አቋቋመ። የመስቀል ጦረኞች የኢየሩሳሌም መንግሥት እስከ 13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ ቢቀጥልም፣ በ1187 የተሸነፈው ሽንፈት በአካባቢው ባሉ የሙስሊም ኃይሎች ላይ ክርስቲያናዊ ወታደራዊ ዘመቻ ትልቅ ለውጥ አምጥቷል። ሳላዲን በ 1193 በደማስቆ ሞተ, ብዙ የግል ሀብቱን ለተገዢዎቹ ሰጥቷል; የተቀበረው ከኡመያ መስጊድ አጠገብ በሚገኝ መካነ መቃብር ውስጥ ነው። ሳላዲን ለሙስሊሙ ባህል ካለው ጠቀሜታ ጎን ለጎን በኩርድ፣ በቱርኪክ እና በአረብ ባሕል ውስጥ ጎልቶ ይታያል። እሱ በተደጋጋሚ በታሪክ ውስጥ በጣም ታዋቂው የኩርድ ሰው ተብሎ ተገልጿል.

መደብ:መሪዎች
መደብ:የግብፅ ታሪክ
መደብ:ሶርያ
መደብ:የእስያ ታሪክ
ኢብን ሲና

300px|thumb|ኢብን ሲና 1273 ዓም እንደ ተሳለ
**ኢብን ሲና** (972-1029 ዓም) የፋርስ መምህርና ጸሓፊ ሲሆን 450 መጻሕፍት ስለ ሕክምና፣ ፍልስፍና፣ እና ብዙ ሌሎች ጥናቶች ጻፈ።

መደብ:ፈላስፋዎች
መደብ:ጸሓፊዎች
መደብ:ፋርስ
ድሚትሪ መድቬደቭ

300px|thumb|ድሚትሪ መድቬደቭ በ2021 ዓም
**ድሚትሪ መድቬደቭ** (1958- )  ከ2004 ዓም. ጀምሮ የሩስያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነዋል።

መደብ:የሩሲያ ፖለቲከኞች