open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ሰኔ ፭

**ሰኔ ፭ ቀን** በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፭ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፺፩ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፺ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፯፻፸፭ ዓ/ም - በቻይና የሲቹዋን ግዛት ውስጥ ከአሥር ቀናት በፊት የተከሰተው የመሬት እንቅጥቅጥ ምክንያት በድንጋይና አፈር ናዳ ተገድቦ የነበረው ‘ዳዱ’ የተባለው ወንዝ ይሄንኑ ግድብ ጥሶ ሲሄድ መቶ ሺ ያህል ሰዎች በጎርፉ ተጥለቅልቀው ሞተዋል።

*፲፱፻፶፮ ዓ/ም - የደቡብ አፍሪቃው የፀረ-አፓርታይድ ትግል መሪ ኔልሰን ማንዴላ በዛሬው ዕለት የሕይወት-ልክ እስራት ተፈርዶባቸው ወህኒ ገቡ።

*፲፱፻፸፱ ዓ/ም - የመካከለኛው አፍሪቃ ሪፑብሊክ የቀድሞው አምባ-ገነን ‘ቄሳር’፣ **ዣን ቤደል ቦካሳ** በአሥራ ሦስት ዓመት የሥልጣን ዘመናቸው ጊዜያት ለፈጸሟቸው ወንጀሎች የሞት ቅጣት ተፈረደባቸው።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=
*፲፰፻፺፬ ዓ/ም - አለቃ ገብረሐና ገብረ ማርያም ባደረባቸው ህመም በዚህ ዕለት ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።

=ዋቢ ምንጮች=
http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/12/newsid_3006000/3006437.stm

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_12

መደብ:ዕለታት
ጌራርዶ ቶራዶ

**ጌራርዶ ቶራዶ ዲዬዝ ዴ ቦኒላ** (ሚያዝያ ፳፪ ቀን ፲፱፻፸፩ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን በአሁኑ ጊዜ የክሩዝ አዙል አምበል ነው።

መደብ : ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ግንቦት ፴

**ግንቦት ፴** ቀን፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸ኛው ዕለት ሲሆን፤ የፀደይ (በልግ)ወቅት ፷፭ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፺፮ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፺፭ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፰፻፴፮ ዓ/ም - የወጣት ወንዶች ክርስቲያናዊ ማኅበር፣ ወ. ወ. ክ. ማ. (YMCA) በሎንዶን ተመሠረተ።

*፲፰፻፸፬ ዓ/ም - ከዓረብ ባሕር ላይ የተነሳ ታላቅ አውሎ ነፋስ ያስከሰተው ማዕበል ከመቶ ሺ በላይ የሚቆጠሩ የቦምቤይ (የአሁኗ ሙምባይ) ከተማ ነዋሪዎችን ሕይወት አጥፍቷል።

*፲፱፻፴፫ ዓ/ም - አዲስ ዘመን በሚለው መጠሪያ የሚታወቀው ብሔራዊ ጋዜጣ በይፋ ሥራ ጀመረ። የጋዜጣው ሥያሜ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ከጠላት ወረራ በኋላ ሚያዝያ ፳፯ ቀን ፲፱፻፴፫ ዓ/ም በድል አድራጊነት ሲገቡ «ይህ የአዲሲቷ ኢትዮጵያ የአዲስ ዘመን መጀመሪያ ነው» ማለታቸውን መሠረት ያደርጋል።

## ልደት

*፲፯፻፲፭ ዓ/ም - በዓለም የታወቀው የምጣኔ ሀብት ጥናት ሊቅ፤ የስኮትላንድ ተወላጁ አዳም ስሚዝ (Adam Smith) በዚህ ዕለት ተወለደ።

=ዕለተ ሞት=

*፭፻፴ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ዓፄ ካሌብ አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_7

መደብ:ዕለታት
ነጋሶ ጊዳዳ

የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ  የቀድሞው የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ

ዶ/ር ነጋሶ ከ1987 እስከ 1994 ዓም ጀምሮ የኢፌዲሪ ፕሬዝዳንት በመሆን ሲያገለግሉ ቆይተዋል፡፡

ዶ/ር ነጋሶ በወቅቱ የፖለቲካ ሁኔታ ባለመስማማታቸው በገዛ ፈቃዳቸው ስልጣን ከለቀቁ በኋላም በ1997 ዓ.ም በተካሄደው ሃገራዊ ምርጫ በግል ዕጩነት የሕዝብ ድምጽ በማግኘት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል በመሆንም አገልግለዋል፡፡

ከመጀመሪያ ባለቤታቸው ደሲቱ ቀጀላ ሁለት ልጆችን ወልደዋል፡፡

በትምህርት እድል ከጀርመን ጎተህ ዩኒቨርሲቲ በታሪክ ትምህርት የዶክትሬት ዲግሪአቸውን ያገኙት ዶ/ር ነጋሶ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲም የታሪክ መምህር በመሆን ሲያገለግሉ ቆይተዋል፡፡

በጀርመን ሃገርም ረጊና አበልት የተባሉ ጀርመናዊት ነርስ እና አዋላጅ ጋር ትዳር በመመስረት አንድ ልጅ ወልደዋል፡፡

#### የኦሮሞ ነፃ አውጪ ግንባር አባል የነበሩት ዶ/ር ነጋሶ በሽግግር ወቅት የማስታወቂያ ሚኒስትር በመሆን እንዲሆን የያኔው ኦፒዲኦ ያሁኑ ኦዲፒ ማእከላዊ  ኮሚቴ አባል በመሆንም ሲያገለግሉ ቆይተዋል፡፡
የመድረክ መስራች እና በኋላም የአንድነት ለፍትህ እና ለዴሞክራሲ ፓርቲ አባል ሆነውም ሲያገለግሉ ቆይተዋል፡፡

ከዛም ከፖለቲካው ዓለም ራሳቸውን በማግለል የተለያዩ ጥናታዊ ፅሑፎችን በመስራት ሲያቀርቡም ቆይተዋል፡፡

#### የሶስት ልጆች አባት የሆኑት ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ በስኳር ህመም እና በደም ግፊት ምክንያት በሳኡዲ አረቢያ በአሜሪካ እና በመጨረሻም በጀርመን ሕክምናቸውን ሲከታተሉ ከቆዩ በኋላ በ በ76 አመታቸው ህይወታቸው አልፏል፡፡



## ማመዛገቢያዎች
https://www.blogger.com/post-edit.g?blogID=5871787735934639715&postID=8158068067934877521&from=pencil
መደብ :የኢትዮጵያ መሪዎች
የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን

**የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን** ሜክሲኮን ወክሎ በእግር ኳስ ይወዳደራል። አስተዳዳሪው አካል የሜክሲኮ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ሲሆን መቀመጫው ኤስታዲዮ አዝቴካ ነው።

## የማልያ ታሪክ

{| width=100%
|-
|

መደብ :ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድኖች
ሰኔ ፮

**ሰኔ ፮** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፮ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፩ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፺ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፱ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፰፻፳፪ ዓ/ም - ፴፬ ሺ የፈረንሳይ የወረራ ሠራዊት ከዛሬይቱ አልጄርስ በስተምዕራብ በምትገኘው ‘ሲዲ ፈሩሽ’ በተባለ ወደብ ላይ አርፈው አልጄሪያን በቅኝ ግዞት ያዙ።

*፲፱፻፳፮ ዓ/ም - የናዚያዊ ጀርመን መሪ አዶልፍ ሂትለር እና የፋሺስታዊ ኢጣልያ መሪ ቤኒቶ ሙሶሊኒ በኢጣልያን ከተማ ቬኒስ ላይ ተገናኙ። ከግንኝነታቸው በኋላ ሙሶሊኒ በሂትለር ላይ በማሾፍ “ኮስማና ሞኝ ጦጣ” ብሎታል። (“ጀበናዋ ድስትን ሻንቅላ ብላ ሰደበች” እንደሚሉ!)

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - ከሰኔ ፮ - ፲፯ የተካሄደው ሁለተኛው የነፃ አፍሪቃ አገሮች ስብሰባ አዲስ አበባ ላይ ሲከፈት ከሁለት መቶ ሃምሣ በላይ ልዑካን እና ተመልካቾች ተሳትፈዋል።

*፲፱፻፶፱ ዓ/ም - የአሜሪካው ፕሬዚደንት ሊንደን ጆንሰን ለ በላይ ፍርድ-ቤት ዳኝነት የመጀመሪያውን ጥቁር አሜሪካዊ ተርጉድ ማርሻልን በእጩነት አቀረቡ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት የንግድ ሚኒስትር አቶከተማ ይፍሩ የተመራ የሰባት ኢትዮጵያውያን ልዑክ ለአሥራ ሁለት ቀን የንግድ ውይይት ወደቻይና መዲና ቤይጂንግ አመራ።

*፲፱፻፺፪ ዓ/ም - የኢጣልያ መንግሥት ግንቦት ፭ ቀን ፲፱፻፸፫ ዓ/ም የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያንን ጳጳስ ዳግማዊ ዮሐንስ-ጳውሎስን በጥይት ያቆሰለውን ቱርክ፣ ሜህመት አሊ አጅካን (Mehmet Ali Agca) በምኅረት ከእስር ለቀቀው።

## ልደት

*፲፱፻፴፮ ዓ/ም - የደቡብ ኮሪያ ተወላጅ የሆኑት የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ፀሐፊ ባን ኪ ሙን በዚህ ዕለት ተወለዱ።

*፲፱፻፸፬ ዓ/ም - ኢትዮጵያዊው ሯጭ ቀነኒሳ በቀለ በአርሲ ክፍለ-ሀገር በቆጂ ከተማ ላይ በዚህ ዕለይ ተወለደ።

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_13
* P.R.O., FO 371/154836 - Annual Report from Ethiopia for 1960
* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፯

**ሰኔ ፯** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፯ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፪ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፱ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፰ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፴፪ ዓ/ም - የናዚ ጀርመን ወራሪ ሠራዊት የፈረንሳይን መዲና ፓሪስን ተቆጣጠሩ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የስዊድን መንግሥት በአዲስ አበባ የመሥፍነ ሐረር መታሰቢያ ሆስፒታል (አሁን ጥቁር አንበሳ ሆስፒታል) እና የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ የሕክምና ትምህርት ማዕከል ማስከፈቻ የሚሆን የአምሥት ነጥብ አራት ሚሊዮን የኢትዮጵያ ብር ብድር ለመስጠት ስምምነት ፈረመ።

## ልደት
*፲፱፻፳ ዓ/ም - የአርጀንቲና ተወላጁ የአብዮት መሪ ኤርኔስቶ ‘ቼ’ ጌቫራ በዚህ ዕለት ተወለደ።

=ዕለተ ሞት=
*፲፱፻፳ ዓ/ም - የዕመት ሲልቪያ ፓንክኸርስት እናት ኤመሊን በዚህ ዕለት አረፉ።

=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_13
* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/14/newsid_4485000/4485727.stm
* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፰

**ሰኔ ፰** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፰ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፫ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፰ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፯ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፯፻፴፫ ዓ/ም - ሙሉ የፀሐይ ግርዶሽ ከቀትር እስከ ፱ ሰዓት ድረስ በኢትዮጵያ እንደታየ የወቅቱ ዜና መዋዕል ዘግቦታል። 

*፲፯፻፷፮ ዓ/ም - የታላቋ ብሪታኒያ ሰሜን አሜሪካዊ ቅኝ ግዛቶች መኻል የ ሮድ ደሴት (Rhode Island) የባርነትን ንግድ በማቆም የመጀመሪያዋ ሆነች።

*፲፱፻፹፯ ዓ/ም - ሰብል ወንጌል Rasulova ተወለደ (ተዋናይ)

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ማመዛገቢያዎች=


=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/June

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲፩

**ሰኔ ፲፩**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፩ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፮ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፭ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፬ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፰፻፹፯ ዓ/ም - የፈረንሳይ ሕዝብ ለአሜሪካ ሕዝብ ያበረከተው የ ነፃነት ሐውልት (Statue of Liberty) ኒው ዮርክ የባሕር ወደብ ደረሰ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም -  የኡጋንዳው አምባ-ገነን ፕሬዚደንት ኢዲ አሚን እግረ መንገዳቸውን አዲስ አበባ ላይ አርፈው ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ጋር ተወያዩ።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

*፮፻፳፬ ዓ/ም - የእስልምና ሀይማኖት መሥራች ነቢዩ መሐመድ መዲና ከተማ ላይ አረፈ።

=ዋቢ ምንጮች=

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_17

* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲

**ሰኔ ፲**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፭ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፮ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፭ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፶፭ ዓ/ም - የሃያ ስድስት ዓመቷ መቶ ዓለቃ ቫለንቲና ተሬሽኮቫ (Valentina Tereshkova) በሶቪዬት ኅብረት የጠፈር መንኮራኩር ‘ቮስቶክ ስድስተኛ’ ወደጠፈር ስትተኮስ በዓለም የመጀመሪያዋ ሴት ሆነች።

*፲፱፻፷፰ ዓ/ም - በደቡብ አፍሪቃ ሶዌቶ ከተማ ውስጥ በተካሄደው ሕዝባዊ ሰልፍ፣ በፖሊሶችና ወጣት ጥቁሮች መኻል የተከተለው ግጭት ምክንያት አሥራ ሁለት ሰዎች ሞተዋል።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/16/newsid_2514000/2514467.stm

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/16/newsid_2685000/2685283.stm

መደብ:ዕለታት
አሮጌ ግምብ

**አሮጌ ግምብ**  ባህር ዳር ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ውስጥ የሚገኝ  ቁመቱ ከ8-9 ሜትር የሚደርስ ህንጻ  ነው። **ባህር ዳር ጊዮርጊስ** ይህ ህንጻ የሚገኝበት ደብር ስም ብቻ ሳይሆን  እስከ 1950ዎቹ ድረስ የባህር ዳር ከተማ ይታወቅበት የነበር ስም ነው።  

አሮጌ ግምብ በዓፄ ሱሰንዮስ ዘመን  በጀስዊቱ ፔሮ ፔዝ እንደተሰራ ሲገመት የፋሲል ግቢ ህንጻዎችን በሚያስታውስ መልኩ ሁለት ፎቅ ያለው ሲሆን ቢያንስ ቢያንስ 400 አመት እንደሚሞላው ይገመታል። 

## ውጭ ማያያዣ
*http://wikimapia.org/#lat=11.5952735&lon=37.3889382&z=19&l=0&m=b የባህርዳር ጊዮርጊስ ካርታ

## ማጣቀሻ


መደብ: ባሕር ዳር
መደብ: የኢትዮጵያ አብያተ ክርስቲያናት
ሰኔ ፱

**ሰኔ ፱** ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፱ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፬ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፯ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፮ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፰፻፳፰ ዓ/ም - አርካንሳስ የአሜሪካ ኅብረት ሃያ አምሥተኛ አባል ሆነች።

*፲፰፻፹ ዓ/ም - የመጨረሻው የጀርመን ቄሳር (ንጉሥ)፣ ዳግማዊ ዊልሄልም በዛሬው ዕለት ነገሡ።

*፲፰፻፹፰ ዓ/ም - በጃፓን ታሪክ ከፍተኛ ጥፋት ያስከተለው ‘ሱናሚ’ (tsunami) ከሃያ ሁለት ሺ በላይ ሰዎችን ነፍስ አጥፍቷል።

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ስለ አፍሪቃ አንድነት ድርጅት ጉባዔ ለመወያየት ወደ ኮንጎ ኪንሻሳ )አሁን ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) እና የመካከለኛው አፍሪካ ሪፑብሊክ አመሩ።

## ልደት

## ዕለተ ሞት

## ዋቢ ምንጮች

* http://en.wikipedia.org/wiki/June

* P.R.O., FCO 31/1118 - ETHIOPIA: ANNUAL REVIEW FOR 1971

መደብ:ዕለታት
የጣልያን ገዢዎች ዝርዝር

## አፈ ታሪካዊ ዘመን

ማስታወሻ፦ እነኚህ ንጉሦች በድሮ (በተለይ 16ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም.) በአንዳንድ የታሪክ ጸሐፍት የተቀበሉ ሲሆን፣ በአሁኑ ዘመን ሊቃውንት ግን እንደ ታሪካዊ ነገሥታት አይቆጠሩም።

* ኖኅ - 23 ዓመት ከባቢሎን ግንብ ውድቀት በፊት በጣልያን አገር እንደ ሠፈረ ይባላል፤ ለ33 ዓመት ቆየ።
* ኮሜሩስ ጋሉስ (ጋሜር) - 10 ዓመት ከባቢሎን ግንብ ውድቀት በኋላ ንጉሥ ሆነ፤ 63 ወይም 58 አመት ገዛ።
* ኦኩስ ወዩስ - የጋሜር ልጅ፤ 50 ዓመት
* ካሜሴኑስ (ካም) - ከአፍሪካ መጥቶ ጣልያንን ያዘ፤ በዚያ መጥፎ ጸባይ አስተማረ። ከማየ አይኅ ያመለጠችው ጥቁር ሚሥቱን ትቶ የራሱን ዕህት የኖህ ታናሽ ልጅ ሬያን አግብቶ የታላላቅ ሰዎችን ዘር ወለዱ።  19 ዓመት
* ያኑስ - የኖህ 4ኛው ወንድ ልጅ፤ ካምን ከጣልያን ወደ ሊቢያ አባረረውና ጻድቃንን ልጆች (በቲቤር ወንዝ ስሜን) ከተዛቡ ልጆች (በቲቤር ደቡብ) ያስለያቸው ጀመር። 82 ዓመት። 
* ክራኑስ ራዜኑስ - የያኑስ ልጅ፣ ከቲቤር ስሜን ገዛ - 54 ዓመት።
* አሩኑስ - 43 ዓመት
* ታገስ ማለት - 42 ዓመት
* ሲካኑስ - 30 ዓመት
* ከታላላቆች ወገን አንዳንድ አምባ ጋኔን ገዙ፣ 30 አመት
* ኦሲሪስ አፒስ (የግብጽ ንጉሥ) አምባ ጋኔኖች አባረራቸው፣ 10 አመት ገዛ
* ሌስትሪጎን - 45 ዓመት
* ሄርኩሌስ ሊቢኩስ - 30 ዓመት
* ቱስኩስ - 27 ዓመት 
* አልቴዩስ - 7 ዓመት
* ሄስፔሩስ - 11 ዓመት
* ኢታሉስ ኪቲም (አትላስ) - 19 ዓመት
* ሞርጌስ - 1857-1837 ዓክልበ. ግ.
* ካምቦብላስኮን - 1837-1804 ዓክልበ. ግ.
* ያሲዩስ ያኒጌና - 1804-1758 ዓክልበ. ግ.
* ኮሪባንቱስ

መደብ:ጣልያን
መደብ:የነገሥታት ዝርዝሮች
በርበር ማርያም

**በርበር ማርያም** በጥንቱ የጋሞ ግዛት ውስጥ ይገኝ የነበር ቤተክርስቲያንና ተራራ ስም ነው። በቀዳማዊ አፄ ምኒሊክ ከክርስቶስ ልደት በፍት በ960ዎቹ ሙኩራበ አይሁድ ሆና እንደተቆረቆረች፣በ328ዓ.ም በሮም ንጉሥ ቆስጢንጢኖስ እና የኢትዮጵያ ንጉሥ አፃ እዛና ዘመን የሐዲስ ኪዳን ሥርዓት ተቀበለች፣በ526ዓ.ም በአቡነ አረጋዊ በቅዱስ ያሬድ ክርስትና እንደገና አጠናከሩ፡፡በ1522ዓ.ም በአፄ ልብነ ድንግል እንደተገደመች የተመዘገበው ይህ ቤተክርስቲያን  ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ከጥቅም ውጭ ሆን ሳለ በ1886 ዓ.ም. ራስ ወልደ ጊዮርጊስ አክባቢውን ሲቆጣጠሩ እንደገና ሊያንሰራራ ችሏል። 

ቤተ ክርስቲያኑ የሚገኝበት በርበር ማርያም ተራራ 2750 ሜተር ክፍታ ሲኖረው፣ ከአባያ ሐይቅ በስተምዕራብ ይገኛል። የፈረንሳዩ ቅርስ ተማሪ ቻቆት እንደዘገበ፣ የጥንቱ ቤተክርስቲያን በ1530ዓ.ም. በግራኙ መሪ ሙጃሂድ/ግራኝ መሐመድ የተቃጠለ ሲሆን በአሁኑ ወቅት የጥንቱ ቤተክርስቲያን ቅሪት በቦታው አይገኝም ብሏል። አባ ባሕርይ የተሰኙት የኦሮሞን ታሪክ የጻፉ መነኩሴ፣ ወደ ዓፄ ሠርፀ ድንግል አገልግሎት  የገቡት ከዚሁ ቦታ መወረርና መሰደድ በኋላ ነበር ። 

በዚህ ሁኔታ አካባቢው ለ239 ዓመት ከቆየ በኋላ፣  የአካባቢው ሰዎች በአቅራቢያ በሚገኙ ዋሻወች ውስጥ የደበቋቸው የቤተክርስቲያን መገልገያ እቃዎች፣ ታቦታት፣ ጥንታዊ መጽሐፎች በ18ኛው ክፍለ ዘመን   እንደገና ሊገኙ ችለዋል። በዘመነ መሳፍት ማግስት በ1769ዓ.ም እንደጥንቱ እንደገና በርበር ተራራው ላይ ተሠርቷል፡፡ በተጨማሪ ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ የዚህ የጥንቱ መጽሕፍት ግልባጭ እንዲጻፍና፣ እንድጠነክር ተደረገ፡፡ በደጊሞተ ላይ በጠፋው ቤተክርስቲያን ቦታ አዲስ ቤተክርስቲያን በ1870ዓ.ም እንዲሰራ እንዳደረጉ የንጉሱ ዜና መዋዕል ያትታል።  አፄ ምንሊክ በነበሩበት ዘመን ቤተክርስቲያኑ ድረስ የተጓዙ ሲሆን፣ በዚያ ዘመን ይገኝ የነበረው የወርቅና የብር ቅርሳቅርስ እንዲሁም የነገስታት ተክሊል አሁን ተመዝብሮ ጠፍቷል።

## የውጭ ንባብ
*http://www.eotc-mkidusan.org/English/SaintsAndHolly/index_February19_2009.htm 
*http://wikimapia.org/#lat=6.322334&lon=37.64703&z=18&l=0&m=b  የብርብር ማርያም ካርታ
* በ1682 ዓ.ም. የተሳለ የኢትዮጵያ ካርታ ገሙን በመጨረሻ የኢትዮጵያ ደቡባዊ ክፍልነት ያሳያል

## ማጣቀሻ


መደብ:በርበር ማርያም
መደብ:አባ ባህሬ
የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር

**የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር** (ሞታክ) በኢትዮጵያ መንግስት ስር ያለ የሚኒስቴር መስሪያ ቤት ነው። ዋና ፅሕፈት ቤቱ አዲስ አበባ ይገኛል። 

የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር ከ2003 ጀምሮ የትራንስፖርት ሚኒስቴር ሆኖ የተዋቀረ ሲሆን የመገናኛው ዘርፍ በመገናኛና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ስም ተዋቅሯል።

## የውጭ ንባብ

* (አማርኛ)የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር (Archive)
* የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር (Archive)

መደብ:የመገናኛ ሚኒስቴር
መደብ:የኢትዮጵያ መንግስት ሚኒስቴሮች
መደብ:የትራንስፖርት ሚኒስቴር
መደብ:የኢትዮጵያ መገናኛ ሚኒስቴሮች
መጽሐፈ ታሪክ ዘሀገረ ገሞ

**መጽሐፈ ታሪክ ዘሀገረ ገሞ**  ስለጥንታዊው የጋሞ ክርስቲያን ማህበረሰብ መቋቋም የሚያትት ጥንታዊ የአማርኛ ጽሑፍ ነው። የሥነ ጽሑፉ ዋና ትኩረት የሚያጠነጥነው፣ በተለይ፣ እንዴት የብርብር ማርያም ቤተክርስቲያን በጋሞ አገር በአጼ ልብነ ድንግል እንደተቋቋመ በመግለጽ ነው።  የመጽሐፉ ገጾች በአማርኛና በፈረንሳይኛ ከታች ቀርቧል፦

## ማጣቀሻ


መደብ: ጋሞ ጎፋ
መደብ: አማርኛ መጻሕፍት
መደብ:ፈረንሳይኛ
መደብ:በርበር ማርያም
የኢትዮጵያ ካርታ 1936

thumb|500px|የ1936 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ካርታ

**የኢትዮጵያ ካርታ 1936** በ1936 እ.ኤ.አ. (1928 ዓም) በጣልኛ የታተመ የኢትዮጵያ ካርታ ነው።

መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ተክለ ሐዋርያት ተክለ ማርያም (ፊታውራሪ )

250px|right|thumb|ፊታውራሪ ተክለሐዋርያት ተክለማርያም
ፊታውራሪ **ተክለ ሐዋርያት ተክለ ማርያም** የኢትዮጵያ የሥነ ጽሑፍና የመንግሥት ሰው ነበሩ።

ለጊዜ የጅጅጋ እና የጨርጨር በአገረ ገዥነት ካገለገሉ በኋላ፣ በጅሮንድ (በኋላ ፊታውራሪ) ተክለ ሐዋርያት በ1923 ዓም ከኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ደራሲዎች ዋናው ሆኑ። አጼ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በጻፉት *[[ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ]]* ውስጥ አንድ ወሳኝ ምዕራፍ ፴ «የሕገ መንግሥትን ትርጓሜ ስለ ማስረዳት።» በሙሉ ከበጅሮንድ  ተክለ ሐዋርያት ቃላት ጠቀሱዋቸው። በዚህም ሰዓት ለጥቂት ወሮች በጅሮንድ ተክለ ሐዋርያት የገንዘብ ሚኒስትር ሆነው አገለገሉ። ለጊዜም የኢትዮጵያ መላክተኛ በብሪታኒያ ሆነዋል።

### ጥቅስ
ከ*ሕይወቴና* ምዕራፍ ፴ ጠቃሚ የሆነ አጭር ጥቅስ ይከተላል፦

«ሰው እንዲጠቀምበት የሚፈቀድለት ነገር ሁሉ የጥቅም መብት ተብሏል። ይኸውም የጥቅም መብት በሁለት ዋና ክፍል ይለያያል። 

:**፩ኛ ፡** የግል ጥቅም ለያንዳንዱ ሰው በነፍስ ወከፍነት ለየራሱ የሚሆን ነው።
:**፪ኛ ፡** የመተባበር ጥቅም ለሕዝቡ ሁሉ በሙሉ ለኢትዮጵያም ለአንድነትዋ የሚሆን ነው።

:የግልም የመተባበርም አሳብ በሦስት ዓይነት ሊሆን ይችላል።

:**፩ኛ ፡** የትዳር ጥቅም (ሀብት)
:**፪ኛ ፡** የአእምሮ ጥቅም (ዕውቀት)
:**፫ኛ ፡** የልቡና ጥቅም (ፍቅርና ሃይማኖት)

«ለነዚህ ለተነገሩት በግልም በመተባበርም ለሚሆኑት ጥቅሞች ሁሉ ለደምሳሹ አሳብ ጃንሆይ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሕግ ሰጥተዋል። ዝርዝር ለሚሆነው አሳብ ግን አማካሪዎች በምክር ቤት በጉባኤ እያሰናዱ እንዲያቀርቡላቸው ከላይ እንዳሳየነው የመንግሥት አቋቋም መሠረት ሕገ መንግሥት የተባለውን ተክለዋል።»  

መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት
መደብ:የኢትዮጵያ መልዕክተኞች
ራስ ወልደ ሚካኤል ሰለሞን

250px|thumb|right| ራስ ወልደ ሚካኤል ሰለሞን
**ራስ ወልደሚካኤል ሰለሞን** የመረብ ምላሽን ለመጨረሻ ጊዜ ያስተዳደሩ ያገሩ ዜጋ ናቸው።  ወልደሚካኤል ሐማሴንን በፉክክር ካስተዳደሩት ሁለት ቤተሰቦች (ሃዘጋ እና ጸዓዘጋ) የሃዘጋ ባላባት ናቸው። 

ደሞ ይዩ፡
የራስ ወልደሚካኤል ደብዳቤዎች

## ማጣቀሻ

መደብ:ራስ ወልደሚካኤል
የራስ ወልደሚካኤል ደብዳቤዎች

**የራስ ወልደ መካኤል ደብዳቤዎች** የምንላቸው የመረብ ምላሽ አስተዳዳሪ የነበሩት  ራስ ወልደ ሚካኤል ሰለሞን ለተለያዩ መሪዎች በአረብኛና በአማርኛ የላኳቸውን መልዕክቶች ነው። ከዚህ በታች በፒ.ዲ.ኤፍ መልኩ  ቀርቧል።
800px|thumb|left| ደጃች ወልደሚካኤል ደብዳቤዎች|page=3

መደብ: ኤርትራ
መደብ: ራስ ወልደሚካኤል
መደብ: 19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ኦኩስ ወዩስ

**ኦኩስ ወዩስ** (ሮማይስጥ፦ *Ochus Veius*) በጣልያናዊ መኖኩሴ አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ ጽሑፍ ዘንድ (1490 ዓ.ም. የታተመ)፣ ከአባቱ ኮሜሩስ ጋሉስ ቀጥሎ በጣልያን ሀገር ለ50 ዓመት የነገሠ ነበር (2370-2320 ዓክልበ. ግድም ማለት ነው)። 

አኒዩስ እንዳለው፣ ይህ የታወቀ ከቤሮሶስ ሳይሆን ከጥንታዊ የጣልያ ዜና መዋዕሎች በማግኘቱ ነበር። የአኒዩስ ታሪክ በአውሮፓ መምህሮች ዘንድ ለጥቂት ዘመን ተቀባይነት ቢያገኝም፣ በኋላ ግን ምንጮቹን ሁሉ በሐሠት እንደ ፈጠራቸው የሚል ክስ ወጣና የአኒዩስ መጽሐፎች እንደ ውሸት ተነቁ። 

አኒዩስ እንዳለው ይህ «ኦኩስ ወዩስ» ደግሞ «ኦኩስ ኩሩሊስ» ይባል ነበር፤ ስሙም «ወዮኩስ» በተባለ ተራራ ሊታይ እንደሚቻል አለ። 50 አመት ከነገሠ በኋላ ካሜሴኑስ (የኖህ ልጅ ካም) ከአፍሪካ ወጥቶ የጣልያን መንግሥት እንደ ያዘ የሚል ወሬ ጨመረ። ከዚህ በላይ ስለ ኦኩስ ወዩስ ብዙ ሌላ መረጃ አይሰጥም። ሆኖም በቤሮሶስ ነው ተብሎ ባቀረበው ጽሑፍ (አሁንም ሐሣዊ ቤሮሶስ የሚባል) ስለኮሜሩስ (ጋሜር) ዘመነ መንግሥት እንዲህ ይላል፦ 

:*ኮሜሩስ ወደ [[እስኩቴስ]] ጉብኝት አድርጎ ተመልሶ  እንደ እስኩቴስ አደራረግ [[ሠረገላ]] ለመሥራት የጣልያን ከተሞቹን አስተማራቸው። እንዲሁም በ[[ሳካኛ]] (የእስኩቴስ ቋንቋ) ሠረገላ «ወዩስ» ይባላል፣ [[ጋሪ]]ም «ወያስ» ይሉታል፣ ከጋሪዎችም የተሠራ ከተማ ትንሽ ቢሆን «ወይቱላ»፣ ትልቅ ቢሆን «ኡሉርዱም»፣ መዲናም ቢሆን «ኩ ኦኮላም» ይሉታል፤ እስከ ዛሬም ድረስ እስኩቴሳውያን ጋሪና ሠረገላ እንደ መኖርያ ቤት ይጠቅማቸዋል።* 

ከአኒዩስ በኋላ፣ በ1629 ዓ.ም. ኩርቲዩስ ኢንጊራሚ የተባለ ጣልያናዊ ወጣት በቤተሠቡ እርሻ ላይ ብዙ ጥንታዊ የኤትሩስካውያን መዝገቦች እንዳገኘ ብሎ በሮማይስጥ ትርጉም አሳተማቸው፤ በነዚህ ደግሞ ከአኒዩስ ታሪኮች ጋር የሚስማማ ብዙ ነገር ነበር። ስለ ኦኩስ ወዩስ እንዲህ አለው፦ «የጎሜሩስ ልጅ ኦኩስ ወዩስ ተከተለው። ሕዝቡ የኖሩባቸው ብዙ ጋሪዎችና ኡሌርዳዎች ሠራ፤ በ50ኛው አመት ግን ካሜሰስ ከብዙ ሰዎች ጋር ከግብጽ መጥቶ ኦኩስን ተዋጋና መንግሥቱን ያዘ።» ዳሩ ግን በቅርብ ጊዜ ውስጥ የአውሮጳ ሊቃውንት የኩርቲዩስ መጽሐፍ ደግሞ ሐሣዊ እንደ ሆነ አሳመኑ፤ እስካሁንም እንደ ሐሣዊ ታሪክ ይቆጠራል።

መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ኡቦ

**ኡቦ** በስዊድን አፈ ታሪክ የማጎግ 3ኛው ልጅ፣ የስዊድን 2ኛው ንጉሥ፣ እና የኡፕሳላ ከተማ መሥራች ነበረ። 

በ1546 ዓ.ም. በኡፕሳላ ኤጲስ ቆጶስ በዮሓንስ ማግኑስ በታተመው የስዊድን ታሪክ መጽሐፍ እንደሚለው፣ ኡቦ ከባቢሎን ግንብ ውድቀት 115 ዓመታት በኋላ የስዊዶች ንጉሥ ሆኖ ሥፍራውን ለራሱ ስም «ኡፕሳላ» (የኡቦ አዳራሽ) ሰየመው። ከወንድሙ ስዌኖ መሞት ጀምሮ ለ101 ዓመታት (ምናልባት  2312-2211 ዓክልበ.) እንደ ነገሠ ይባላል። ከማግኑስ መጽሐፍ በቀር ምንም ማስረጃ ባለመኖሩ ግን የአሁኑ ታሪክ ሊቃውንት ይህን እንደ እውነት አይቀበሉም። 

መደብ:ስዊድን
መደብ:አፈ ታሪክ
ጂዮቫኒ ዶስ ሳንቶስ

**ጂዮቫኒ ዶስ ሳንቶስ ራሚሬዝ** (ግንቦት ፫ ቀን ፲፱፻፹፩ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። በአሁኑ ጊዜ ለሪያል ማዮርካ እና የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን ይጫወታል።

መደብ : ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
ካርሎስ ቬላ

**ካርሎስ አልቤርቶ ቬላ ጋሪዶ** (የካቲት ፳፪ ቀን ፲፱፻፹፩ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን በአሁኑ ጊዜ የአርሴናል አጥቂ ነው።

መደብ : ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች
የኢትዮጵያ አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት

**የኢትዮጵያ አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት** ከአለት ተፈልፈለው የተሰሩ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ አብያተ ክርስቲያናትን ዝርዝር የሚያመላክት ነው።  ከዚህ በታች የፈረንሳይ ተማሪዎች ዝርዝሩን እንዳዘጋጁት ቀርቧል።

*
መደብ: የኢትዮጵያ አብያተ ክርስቲያናት
ሀውዜን

**** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ነው።

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መኪና መድሃኔ አለም

**** በሰሜን ወሎ፣ አቡነ ዮሴፍ ተራራ ውስጥ ከሚገኙ አራት አብያተ ክርስቲያናት አንዱ ነው። የቤተክርስቲያኑ ህንጻ እንደ ይምርሃነ ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን  ዋሻ ውስጥ የተስራ ሲሆን አወቃቀሩም ከድንጋይና እንጨት ርብርብ ነው። 

ከትውፊት አንጻር በ6ኛው ክፍለ ዘመን እንደተሰራ ሲታመን እውስጡ የሚገኙት ጥንታዊ ስዕሎች ግን፣ ልክ እንደ ገነተ ማርያም  ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ይመነጫሉ። ስለሆነም፣ ሁለቱንም ቤተክርስቲያኖች አጼ ይኩኖ አምላክ እንዳሰራቸው አሁን ይታመናል።

## ውጭ ማያያዣ
*http://wikimapia.org/#lat=12.0177281&lon=39.1931677&z=17&l=0&m=bካርታ

## ማጣቀሻ


መደብ: አንጎት
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ:አቡነ ዮሴፍ ተራራ
ነዓኩቶ ለአብ

የዓፄ ላሊበላ ተከታይ እና የዛግዌ ሥርወ መንግስት የመጨረሻ ንጉሥ የሆኑት ዓፄ ነዓኩቶ ለአብ አሁን በርሳቸው ስም  በሚጠራ መንደር አቅራቢያ በሚገኝ ዋሻ ስር ያሰሩት ቤተከርስቲያን ነው። አቀማመጡም ከላሊበላ በስተደቡብ ምስራቅ 6 ኪሎ ሜትር ርቆ ነው። ቤተርክስቲያኑ በመጠን አነስተኛ ሲሆን ከተሰራበት ጀምሮ እስከአሁን ድረስ ከበላዩ ዋሻ ሳይደርቅ በሚፈስ የምንጭ ውሃው ይታወቃል። እንዲሁም ይህን ውሃ ለማጠራቀም የሚረዱ፣  በጊዜ ሂደት የጎደጎዱ ደንጋዮች ከቤተርክስቲያኑ ጥንታዊ የመጻሕፍት፣ መስቀሎችና ሙዳዮች ቅርስ ተርታ ይመደባሉ።   በነዓኩቶ ለአብ  ዋሻ ውስጥ ሌላው ጎላ ብሎ የሚታየው ንግሥት ዘውዲቱ  በ20ኛው ክፍለ ዘመን ያሰሩት ከቀይ ጡብ የተሰራ አነስተኛ ህንጻ ነው። 

## ዋቢ ጽሑፍ
* http://www.nai.uu.se/library/resources/dossiers/local_history_of_ethiopia/l/ORTLAL05.pdf 
*ካርታ


መደብ: ነዓኩቶ ለአብ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ላስታ
አርባዕቱ እንስሳ

**አርባዕቱ እንስሳ** (አራቱ እንስሳ)፡ በሰሜን ወሎ (የድሮው አንጎት)) የሚገኝ፣   እንደ ላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት ከአለት ፍልፍል የተሰራ፣ ነገር ግን ከላሊበላ 35ኪሎ ሜትር ርቆ የሚገኝ የሚገኝ ቤተ ክርስቲያን ነው።  በውስጡ የቆዩ ጌጣ ጌጦችን፣ ቅርጻ ቅርጽ ያላቸው አምዶችንና በአክሱም ሃውልት መልክ የተቀረጹ መቃ መድራፎችን ይዞ ይገኛል።  አርባቱ እንስሳ ለአራቱ ወንጌላውያን መታሰቢያነት በዓፄ ካሌብ (518 ዓ.ም.) እንደተሰራ ትውፊት አለ።  

 

## ማጣቀሻ


መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
አባ ሳሙኤል ቤተክርስቲያን

**አባ ሳሙኤል** ወደ አለቱ ውስጥ የተፈለፈለ ቤተክርስቲያን ሲሆን ከአባ ሳሙኤል ሐይቅ በስተደቡብ ይገኛል።  በ1955 ዓ.ም. ዋሻውን ጎብኝቶ የነበረው ሮጀር ሳተር ትልቅ ሃውልት እንደነበርው ሳይመዘግብ አላለፍም። ሆኖም ግን ይህ ሃውልት በአሁኑ ወቅት ብዙ ጉዳት ደርሶበታል። ታሪክ አጥኝው ሪቻርድ ፓንክኸርስት  የአንበሳ፣ ዝሆን እና ሁለት ቀጭኔዎች፣ ምናልባትም ሁለት ጠመንጃ የተሸከሙ ሰዎች የሚመስሉ ምስሎች በዋሻው ውስጥ እንደነበሩ በ1966 ያካሄደው ጥናት ይዘግባል። ግድግዳው ላይ ያሉ ሊጠፉ ይደርሱ ጽሑፎች ግን ምንነታቸው በውል እንደማይለይ ሳይጠቅስ አላለፈም።  ይሁንና ሁሉም መረጃዎች ከየትኛው ዘመን እንዲመነጩ አይታወቅም።
ኢንተርኔት።  

## ማጣቀሻ

መደብ: አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ሸዋ
አጽቢ

**አጽቢ** ወይንም **አጽቢ እንዳስላስ**) በምስራቅ ትግራይ፣ ከኩሃ በስተ ስሜን ምስራቅ 50 ኪሎሜትር  ርቆ  የሚገኝ ከተማ ነው።  የአጽቢ ወምበርታ አስተዳደር ማዕከል ነው። በ1800ዎቹ የአሞሌ ጨው ንግድ ዋና ማዕከል ነበር።

### የውጭ ማያያዣ
http://wikimapia.org/#lat=13.8752464&lon=39.7378922&z=14&l=0&m=b

መደብ: ትግራይ
ውቅሮ መድሃኔ አለም

**** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ሲሆን ከክምር ድንጋይ በስተስሜን እና ከአይብ በእንቅብ አጠገብ በስተምዕራብ ይገኛል። ከትውፊት አንጻር ቤተክርስቲያኑ በዓፄ ገብረ መስቀል ላሊበላ እንደታነጸ ይታመናል።

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ደብረ ታቦር

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ይምርሃነ ክርስቶስ

****   በ ዓፄ ይምርሃነ ክርስቶስ አነሳሽነት በ12ኛው ክፍለ ዘመን  በአቡነ ዮሴፍ ተራራ ውስጥ በሚገኝ ዋሻ ውስጥ የተሰራ ቤተክርስቲያንና በዚያው ዋሻ ውስጥ ከቤተርክስቲያኑ ፊትለፊት ያለ ቤተ መንግስት ህንጻ በአንድነት የሚጠሩበት ስም ነው። ዋሻው ከላሊበላ የ6 ሰዓት የእግር ጉዞ ርቀት ላይ ይሚገኝ ሲሆን 45ሜትር ርዝመት በ6 ሜትር ቁመትና 50ሜትር ጉድጉደት አለው።   በዋሻው ውስጥና ውጭ ለጸበል የሚያገለግሉ ምንጮች ይፈልቁበታል። ዓፄ ይምርሃነ ክርስቶስ ከሮሃ ሆኖ አገሩን ያስተዳድር እንጂ ይሄው ቤተክርስቲያንና ቤተመንግስት ሲታነጽ መኖሪያውን ወድዚህ ዋሻ እንዳዛወረ በ17ኛው ክፍለ ዘመን የተጻፈ የህይወት ታሪኩ ይገልጻል። በ16ኛው ክፍልዘመን መጀመሪያ ኢትዮጵያን ጎብኝቷት የነበረው አልቫሬዝ እንዲሁ በዚህ ቤተክርስቲያን ለ2 ቀን ቆይታ በማድረግ ገድለ ይምርሃነ ክርስቶስ የተሰኘ መጽሐፍ እንዳነበበና እንደመረመረ ያትታል። 

## ይምርሃነ ክርስቶስ ቤተክርስቲያን
left|thumb|200px| የይምርሃነ ክርስቶስ ቤተክርስቲያን አቅድ
ከፍ ብሎ የተጠቀሰው ድርሰት፣ የይምርሃነ ክርስቶስ ሁለት ህንጻዎች ከመሰራታቸው በፊት ዋሻው ዛፎች የበቀሉበትና ከስሩም ትንሽ ሐቅይ እንደነበረበት ያትታል። በዚህ ሐይቅ ላይ እንጨት ርብራብ በማድረግና ከዚያም ላይ አፈር በመነስነስ የበተክርስቲያኑ መሰረት እንደተጣለ ይነገራል። ከመሰረቱ በኋላ የማገርና የድንጋይ  ልውውጥ በሚታይበት መልኩ ወደላይ የተገነባ ሲሆን ይህ አሰራሩ ደብረ ዳሞን ያስታውሳል። ድንጋዩ ነጭ ፕላስተር የተቀባ ስሆን መስኮቶቹ ግን ከነጭ ደንጊያ ወይንም ከእንጨት የተስሩ ናቸው። 

የቤተክርስቲያኑ ህንጻ 3 መግቢያዎች ሲኖሩት በሰሜን(ለወንዶች)፣ ደቡብ(ለሴቶች) እና ምሥራቅ (ለካህናት) ይገኛሉ።  በግድግዳው ላይ የሚገኙ፣ ነገር ግን በአቧራ የተሸፉኑት ምስሎች ከዚሁ ዘመን የሚመነጩ ሲሆኑ በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ የግድግዳ ምስላት ቀደምት ናቸው። 

ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ ይህን ቤተክርቲያን በ16ኛው ክፍለዘመን መግቢያ ላይ የጎበኘው ሲሆን፣ እንደርሱ ዘገባ በዚህ ወቅት ቤተክርስቲያኑ 200 ደብተራዎች የነበሩት ሲሆን አጠቃላይ ቤቱ በሊቀ ካህናት ይመራ እንደነበር ሲጠቅስ፤  በወቅቱ መነኮሳት እንደማይኖሩበትም  ዘግቧል።

## ይምርሃነ ክርስቶስ ቤተ መንግስት
የይምረሃነ ክርስቶስ ቤ/መንግስት ከቤ/ክርስቲያኑ ያነሰ ጥራት ያለውና በአሁኑ ወቅት ለመፍረስ አደጋ የተጋለጠ ነው። ሁለት የጣራው ክፍሎች የተደረመሱ ሲሆን የአንዱ ፎቅ ወለልም እንዲሁ ተደርምሷል። 

ከይምርሃነ ክርስቶ ቤ/ክርስቲያን ጀርባ 3 መቃብሮች ሲኖሩ፣ የራሳቸው የዓፄ ይምርሃነ፣ የሴት ልጃቸው እና ከእስክንድርያ ንጉሱን ሊጠይቁ የመጡ ፓትሪያርክ  እንደሆኑ ይጠቀሳል።  ወደዋሻው ውስጥ በጣም ርቆ ደግሞ የብዙ ምዕመናን አጽም የሚታይበት ሰፊና ጨለማ ክፍል አለ። 
thumb|left|750px| ቤተክርስቲያኑ በስተግራ፣ ቤተመንግስቱ በስተ ቀኝ 
## ማጣቀሻ


## ዋቢ ጽሑፍ
**Yemrehannä Krestos church − documenting cultural heritage in Ethiopia*, CHW Heritage without Borders Cultural BKULTURARV UTAN GRÄNSER, 2010 (በኢንተርኔት )
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: አቡነ ዮሴፍ ተራራ
አቡነ አሮን ገዳም

**አቡነ አሮን ገዳም** በ1330ዎቹ በአቡነ አሮን የተመሰረተ ሲሆን የሚገኘውም በአሁኑ ሰሜን ወሎ ዞን በመቄት ወረዳ ፣ ልዩ ስሙ ደብረ ዳሪት በተባለ ቦታ ነው። በውስጡ ፭ ክፍሎች ያሉት ይህ የዋሻ ውስጥ ቤተክርስቲያን 14 ዓምዶች, 2 በሮችና 7 መስኮቶች አሉት። ይህ ገዳም ከመጀመሪያው በርና ከቅኔ ማህሌቱ በላይ ያሉት ጣሪያዎቹ ክፍት ይሁኑ እንጅ፣ ዝናብ አይገባበትም ተብሎ ይነገራል። ታሪክ አጥኝው ሴንት ራይት፣ የዝናቡ አለመግባት ዋናው ምክንያት የጣሪያው አከፋፋት ቅርጽ እንደሆነ ይናገራል።ገዳሙ ለዎንዶች ክፍት ነው።

ስዕል:አቡነ አሮን ጣሪያ.jpg|አቡነ አሮን ክፍት ጣሪያ
ስዕል:አቡነ አሮን በራፍ (መቃ መድራፍ).jpg|አቡነ አሮን በራፍ
ስዕል:አቡነ አሮን.jpg|አቡነ አሮን በራፍ
ስዕል:አቡነ አሮን ውስጥ (አንድአርጌ አስፋው).jpg|አቡነ አሮን ውስጣዊ ክፍል


## ማጣቀሻ


መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ደብረ ከርቤ

**** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ነው።

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ጋስጫ አባ ጊዮርጊስ

**አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ ገዳም**  በአባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ የምሕንድስና አመራር የተገነባ **[[ኢትዮጵያ]]** ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያንና ገዳም ነው።
ዠመዱ ማርያም

**** በምስራቅ ላስታ፣  ከአላማጣ 10ማይል በስተደቡብ ምዕራብ የሚገኝ፣ ዋሻ ዋስጥ የሚገኝ፣ መስቀል ቅርጽ ያለው  ቤተ ክርስቲያን ነው። ፍራንሲስኮ አልቫሬዝ ይሄን ቤተክርስቲያ በ1510ቹ ሲጎበኝ፣ በዘመኑ ብዙ ቀሳውስትና መነኮሳት በቤተክርስቲያኑ ስር ይተዳደሩ እንደነበር ይጠቅሳል። መኖሪያቸውም ከዋሻው ውጭ በተራራው ላይ እንደነበርና መነኮሳት ከዋሻው ስር፣ ቀሳውስት ደግሞ ከዋሻው በላይ ይኖሩ እንደነበር ይናገራል። በዚህ ዘመን ቤተርክርስቲያኑ **ይኩኖ አምላክ ማርያም** ይባል እንደነበር ይዘግባል።

ጀመዱ ማርያም፣ በልዩ አወቃቀሩ (ለምሳሌ  ብዙ ቅስቶችን በመጠቀም፣ በትክክል በተቀረጹ ቀይ የደንጊያ ግድግዳዎቹ፣ መስቀል ቅርጽ በመያዙ) እና በግድግዳው ውጭ ላይ በተሳሉት ልዩ ልዩ ምስሎቹ ይታወቃል። አሰራሩም ከተራራ ስር ሲሆን አንድ ጠባብ መግቢያ ብቻ ያለውና  ለማያውቅ ሰው በሩ የት እንደሆነ የማይታወቅ ቤ/ክርስቲያን ነው። 

ስዕል:ዠመዱ ማርያም በቅርብ.JPG|ዥመዱ ማርያም
ስዕል:ዥመዱ ማርያም አቅድ.JPG|ዥመዱ ማርያም አቅድ


## ማጣቀሻ


መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: አንጎት
መደብ: ይኩኖ አምላክ
ኢቤሩስ

**ኢቤሩስ** ወይም **ኢቤር፣ ኢቤሮ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከቶቤል በኋላ ለ37 አመት (ምናልባት 2265-2228 ዓክልበ.) የእስፓንያ 2ኛው ንጉሥ ነበረ። 

ከኢቤሩስ ስም የእስፓንያ ጥንታዊ መጠሪያ «ኢቤሪያ» (Iberia) እንዳገኘው ይባላል፤ እንዲሁም ኢቤራውያን ሕዝብ ስለርሱ እንደ ተሰየሙ ተብሏል። በተጨማሪ በሮማይስጥ «ኢቤሩስ» ማለት በእስፓንያ የሚፈስሰው አሁን ኤብሮ ወንዝ የሚባለው ወንዝ ሲሆን፣ ይህ ወንዝ ስሙን ከቶቤል ልጅ ኢቤሩስ እንደተቀበለው ይታመናል። እንዲሁም ይህ ንጉሥ ኢቤሩስ በደቡብ እስፓንያ ግራናዳ ከተማ በጥንታዊ ስሙ «ኢሊቤሪስ» እንደ መሠረተው የሚል ልማድ አለ።

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ቤተ ገብርኤል ወሩፋኤል

**** ላሊበላ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ነው። የቤተክርስቲያኑ መግቢያ የሚጀመርው ከቤተልሐም የሰሎት ቤት ፊት ለፊት በምሥራቅ በኩል ነው።  በሌላ ጎን ከቤተ አማኑኤል ቤተክርስቲያን በሚመጣ ተሻጋሪ ድልድይም መግባት ይቻላል። ድልድዮቹ ከዛፍ ግንዶች ርብርብ የተሰሩ ሲሆኑ ርዝመታቸው 10ሜትር ነው። 

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ ደናግል

****  ከቤተ ማርያም በስተደቡብ የሚገኝና 27 ሜትር ከፍትና 36 ስፋት ያለው አንስተኛ ቤት እመቅደስ ነው። ቤተ መቅደሱ መታሰቢያነቱ በ14ኛ መቶ ክፍለ ዘመን ሮም ነግሦ የነበር በጁሊያን ዘመን ክርስትና ለእመንታቸው ሲሉ በአደባባይ ለተሰየፉ ደናግላን ነው። 

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ አባ ሊባኖስ

****  በቅዱስ ላሊበላ ከታነጹት አስራ አንዱ አብያተ ክርስቲያናት የሚቆጠር ይሁን እንጂ ቤተክርስቲያኑን ያነጸችው የላሊበላ ሚስት መስቀል ክብሬ እንደሆነች ይጠቀሳል።  ቤተክርስቲያኑ በኢትዮጵያ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ክብር ላገኙት ለአባ ሊባኖስ ይሆን ዘንድ የተዘከረ ነበር።  የደብረ ሊባኖስ ጣሪያ ከከባቢው አለት አልተለየም፣ 

የላሊበላ ከፍልፍል ድንጋይ የተሠሩ አብያተ ክርስቲያናት

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ ማርያም

**** በራሱ ሰፊ ግቢ የሚገኝ የላሊበላ ውቅር ቤተ ክርስቲያን ነው።  ወደ ቤትክርስቲያኑ ለማለፍ በቤተ መድሃኒ አለም ምዕራብ በሚገኘው አጭር ዋሻ መንገድ ውስጥ ማለፍ ግድ ይላል።  ቤተ ማርያም በአራቱም አቅጣጫ ቤተርክስቲያኖች ከበዋታል።  በምስራቅ ቤተ መድኃኔ አለም፣ በምዕራብ ቤተ ጎልጎታ፣ በሰመን ቤተ መስቀል፣  እና በደቡብ ቤተ ደናግል ናቸው፡፡ ቤተክርስቲያኒቱ በቅዱስ ላሊበላ ከተገነቡት ሁሉ ቀደምት እንደንበረች ትውፊት አለ። 

የላሊበላ ከፍልፍል ድንጋይ የተሠሩ አብያተ ክርስቲያናት

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ ሚካኤል

**** ላሊበላ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ነው።  ከሌሎቹ የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት ለየት የሚያረገው በመቅደሱ ጎንና ጎን 12 ከአለት የተቀረጹ ምስላት መያዙ ነው፡፡ ይሄው 12ቱን ደቀመዛሙርት የሚወክል ነው፡፡  የቅዱስ ላሊበላ መቃብር የሚገኘው በዚሁ ቤት ክርስቲያን ነው።

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ መድኃኔ ዓለም

**** ላሊበላ በስፋቱ ኤትዮጵያ ውስጥ ካሉ ማናቸውም የአለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት ትልቁ ነው።  ቤተ ክርስቲያኑን ደግፈው የሚገኙ የአለት ምሶሶወች ቁጥር 72ሲሆን ከነዚህ በውጭ በኩል 34 አምዶች ሲገኙ ሌሎቹ 38ቱ በውስጥ ይገኛሉ።

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ ጎለጎታ

****  ከቤተ ደብረሲና በስተ ሰሜን የሚገኝ የላሊበላ አለት ፍልፍል ቤተ ክርስቲያ ነው። ቤተ ጎልገጎታ አንድ ውጫዊ የግድግዳ ገጽታ ብቻ ሲኖረው ውስጡ ሶስት ታቦታትን ይዟል።  ቤተ ጎለጎታ ውስጥ እየሱስ ቤትና የኢየሱስ ክርስቶስ መቃብር በሚባሉ ሁለት ቦታዎች ይከፈላል። 

[124px|thumb|right|[ቤተ ደብረሲና፣ **ቤተ ጎለጎታ**፣ ስላሴ ቤተ መቅደስ፣ እየሱስ ቤተ መቅደስ]]

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ ጊዮርጊስ

**** ቅዱስ ላሊበላ ካሳነጻቸው አብያተ ክርስቲያናት ፈንጠር ብሎ ለብቻው በስተደቡብ ምዕራብ የሚገኝ የመስቀል ቅርጽ ያለው ቤት ክርስቲያን ነው ።  በላሊበላ ካሉት ቤትከርስቲያኖች በስተመጨረሻ የታነጸው ይኼው ቤተክርስቲያን እንደሆነ ይነገራል ። 

በቤተ ጊዮርጊስ ጣሪያ ላይ የሚገኙት አሸንዳዎች ጣሪያው ላይ ውሃ እንዳያቁር ስለሚረዱ ህንጻ ሳይበላሽ ለአሁን ዘመን እንዲበቃ እረድቷል።
 

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ መስቀል

**** ከቤተ ማርያም በስተሰሜን የሚገኝ ባለው ግድግዳ ውስጥ የሚገኝ ቤተ መቅደስ ነው። ቤእተ መስከቅል 11 ሜትር ከፍታ እና 34 ሜት ስፋት ያለው በአራት ምሦሶወች ረድፍ አማካኝነት የቆመ ህንጻ ነው። 

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ መርቆሬዎስ

**** ቅዱስ ላሊበላ ካሳነጻቸው አስራ አንዱ አብያተ ክርስቲያናት አንዱ ነው። ቤት ከርስቲያኑ በ**[[ቅዱስ መርቆሬዎስ]]** ስም ከመሰየሙ በፊት የፍትህ አግልግሎት ይሰጥበት እንደንበር አሁን የተገኙ መረጃወች ይጠቁማሉ።  ከነዚህ መረጃወች መካከል የእግር ብረቶች ቋሚ ምስክር ናቸው።  ህንጻው ልበዙ ጊዜ ፈርሶ የነበር ሲሆን የአካባቢው ህዝብ በ1982 በአደረገው የገንዘብ ማሰባበሰብና መልሶ መገንባት ስራ፣ ታቦቱ እንደገና ወጥቶ ከነበረበት ቤተ አማኑኤል እንደገና ሊገባ ችሏል።

መደብ:ላሊበላ
መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ቤተልሔም (ላሊበላ)

**ቤተልሐም**  በቤተ አማኑኤል እና በቤተ መርቆሬዎስ ቅኔ ማኅሌቶች በስተቀኝ በኩል ሲኬድ የአባ ሊባኖስን ቤተመቅደስ ቅጥር ግቢ አልፎ ከ50ሜትር ላይ የሚገኝ ዋሻ ነው።  የክብ ቅርጽ የያዘው ቤተልሔም  ውስጡ መካከል ላይ አንድ ዋልታ ቆሟል። ከዚህ ውጭ ስዕልም ሆነ ሌላ ቅርጻ ቅርጽ ስለሌለው ለምን ያገለግል እንደነበር በግልጽ አይታወቅም።  በአሁኑ ወቅት 3 ግምት አለ፣ አንዱ ለአጼ ላሊበላ የጸሎት ቤት ነበር፣ ሁለተኛ ለህብስተ ቁርባን ማዘጋጃ ያገለግል ነበር፣ ሶስተኛው ደግሞ በዋሻው መካከል የቆመውን ምሰሶ በማጣቀስ የቅዱስ ላሊበላ ፈረስ ግርግም ነበር የሚሉ ግምቶች አሉ። 

መደብ:ላሊበላ
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
የአዳም መቃብር

**የአዳም መቃብር** በላሊበላ ውስጥ ከሚገኘው ቤተ ጎለጎታ ምዕራብ የሚገኘውን ትልቅ አራት ማዕዘን ደንጊያ ነው። በግድግዳው ላይ በመስቀል አምሳያ የተቀረጹት የመቋማምያ እና መጽሐፍትን የያዙ ቅዱሳን ለቦታው መስህብነትን ይሰጡታል።

277px|center

መደብ:ላሊበላ
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
ቤተ ደብረሲና

**ቤተ ደበርሲና** ውስጥ በርካታ ክፍሎች ሲገኙ ልክ እንዲሁ ብዙ ታቦታትንም ይዟል። እነርሱም ታቦተ ሥላሴ ፣ ታቦተ  እየሱስ፣ ታቦተ ኪዳነ ምህረት ፣ ታቦተ ቅዱስ ሚካኤል፣ ታቦተ ቅዱስ ላሊበላ ናቸው።  ስለሆነም ቤተ ደበረሲና ብዙ ጊዜ በተለያዩ ስሞች ይታወቃል፣ ከነዚህ ውስጥ ቤተ ሚካኤል አንዱ ነው። ይሁን እንጂ ቤተ ሚካኤል ቤተ ደበረሲና ውስጥ የሚገኝ እራሱን ይቻለ መንበሬ ታቦት ያለው ቤተ መቅደስ ነው፣ ቤተ ደበረ ሲናም እንዲሁ እራሱን የቻለና 9.5 ስፋት በ3 ሜትር ከፍታ ያለው ቤተ መቅደስ ነው።  

መደብ:ላሊበላ
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:አብያተ ክርስቲያናት
ሊላ ዳውንስ

[thumb|ሊላ ዳውንስ በ [ፈረንሣይ፣ ፳፩፫።]]
**ሊላ ዳውንስ** ( እስፓንኛ፡ **Lila Downs**)  በ9 September ቀን 1968 እ.ኤ.አ. በትላሽያኮ፣ ወሓካ፣ ሜክሲኮ) ተወልዳ፤ ታዋቂ ሜክሲካዊት ዘፋኝ እና ዘፈን ደራሲ ስትሆን በብዙ ቋንቋ በተለይ በእስፓንኛ እና እንግሊዝኛ በመዝፈን ትታወቃለች።

መደብ:የሜክሲኮ ዘፋኞች
ሰኔ ፲፫

**ሰኔ ፲፫**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፫ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፰ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፫ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፪ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - በቀድሞው ሥያሜ ‘የፈረንሳይ ሱዳን’ በሚባለው ቅኝ ግዛት ሴኔጋል እና ማሊ በፌዴራል ውሕደት ‘የማሊ ፌዴሬሽን’ በመባል ነፃነታቸውን ከፈረንሳይ አወጁ። የፌዴሬሽኑ ርዕሰ ከተማ ዳካር ሲሆን የመጀመሪያው ፕሬዚደንት ደግሞ ሞዲቦ ኬይታ ነበሩ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም -  የአውስትራሊያው ጠቅላይ ሚኒስትር ጎፍ ዊትላም ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር እንዲወያዩ ልዩ መላክተኛቸውን ‘ሴናቶር’ ዶናልድ ዊሊሲ ወደአዲስ አበባ ላኩ።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
* http://en.wikipedia.org/wiki/June_20
* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲፬

**ሰኔ ፲፬**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፬ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፱ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፪ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፩ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ሕዝብ ተወካዮች ሸንጎ (‘ፓርላማ’) የክረምት ዕረፍቱን ለሁለት ሣምንታት አዘግይቶ ሥራውን ቀጠለ። ሸንጎው በዚህ ዕለትም የ’ቴሌኮሙኒኬሽን’ አገልግሎት ለማስፋፋት ከዓለም የልማት ድርጅት የተወሰደውን የሃያ አንድ ነጥብ አራት ሚሊዮን የአሜሪካ ‘ዶላር’(US$21.4 million) ብድር ስምምነት አጸደቀ።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲፭

**ሰኔ ፲፭**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፭ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፩ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፫ ዓ/ም - ግርማዊ ጆርጅ ፭ኛ እና ንግሥት ሜሪ የታላቋ ብሪታኒያን ዘውድ ጭነው ሲነግሡ ደጃዝማች (በኋላ ልዑል ራስ) ካሣ ኃይሉ የዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ተወካይ ሆነው በሥነ ሥርዓቱ ላይ ተገኝተዋል።

*፲፱፻፴፫ ዓ/ም - የአዶልፍ ሂትለር ናዚያዊ ሠራዊት የሶቪዬት ሕብረትን ወረረ።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
*
http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/22/newsid_3526000/3526691.stm

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲፮

**ሰኔ ፲፮**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፮ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፩ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፱ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የሱዳን ፕሬዚደንት ጃፋር አል ኒሜሪ የአፍሪቃ አንድነት ድርጅትን ሊቀ መንበር የናይጄሪያውን ፕሬዚደንት ጄኔራል ያኩቡ ጋዋንን በመወከል በኢትዮጵያ እና ሶማሊያ መኻል ስለተነሳው ግጭት ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ጋር የሁለት ቀን ውይይት ለማድረግ አዲስ አበባ ገቡ።

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የኢትዮጵያ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምርጫ በዚህ ዕለት ተጀምሮ እስከ ሰኔ ፴ ቀን ድረስ ተካሂዷል።

*፲፱፻፸፯ ዓ/ም ሕንዳዊ የሲክ አመጸኛ ቡድን ከሞንትሪያል ተነስቶ በሎንዶን በኩል ወደ ዴልሂ በረራ ላይ የነበረውን የሕንድ አየር መንገድ፣ በረራ ቁጥር ፻፹፩ ጥያራ በድብቅ በጫኑት ቦምብ ፍንዳታ አየርላንድ አጠገብ ባህር ውስጥ ሲሰምጥ ሦስት መቶ ሃያ ዘጠኙም የቦይንግ ፯፻፵፯ቱ (B747) ተሣፋሪዎች ሞተዋል።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973

* http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/23/newsid_2518000/2518857.stm

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲፯

**ሰኔ ፲፯**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፯ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፪ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፸፱ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፰ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]
*፲፮፻፲፮ ዓ/ም - ዠሮም ሎቦ እና ሌሎችም የብርቱጋል ሚሲዮናዊያን ከደንቀሌ በተነሱ በስድስተኛው ቀን በቀድሞ ስሟ “ማይ ጓጓ” (የውሐ ጩኸት) ከምትባለው በኋላ ብርቱጋሎች ለአቡነፍሬምናጦስ ማስታወሻ ‘ፍሪሞኔ’ ብለው ከሰየሟት ሥፍራ ደረሱ።
*፲፱፻፷፮ ዓ/ም -	የኤርትራ ነፃነት ግንባር መጋቢት ፲፯ ቀን ኤርትራ ውስጥ ከጠለፋቸው አምስት የ’ቴናኮ’ (Tennaco) ነዳጅ ምርመራ ባልደረቦች መኻል አንድ ካናዳዊ የሄሊኮፕተር አብራሪ በዚህ ዕለት ለቀቁ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋጋው በ፳፮ ሚሊዮን ፮፻፴፭ ሺ ፫፻፸፰  የእንግሊዝ ፓውንድ (£26,635,378.25) የተገመተ እና በጠቅላላው ሚዛኑ ፲፬ ሺ ፻፴፬ ኪሎ ከ ፭፻፸፮ ግራም ያልተጣራ ወርቅ በድብቅ ጭኖ በአቴና በኩል ሎንዶን ገብቷል።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
* FATHER JEROME LOBO - A VOYAGE TO ABYSSINIA (Translated from the French by SAMUEL JOHNSON.) 1887

* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974,  

* Jenkins Brian M. and Johnson Janera A., International Terrorism: A Chronology (1968-1974)

* P.R.O., FO 31/1661; FO 31/1668
 
* http://bulgew.blogspot.com/2011/05/blog-post.html

 

መደብ:ዕለታት
አፋን ኦርማ ማ መዝገበ ቃላት 1850

**አፋን ኦርማ ማ**  መዝገበ ቃላት የሜጫ ኦሮምኛን ቋንቋ ሰዋሰው እና ቃላት ትርጕም የሚመመረምር ጽሑፍ ሲሆን፣ የተደረሰው ከ19ኛው ክፍለዘመን አጋማሽ በፊት መሆኑ ነው (እርግጠኛው አመተ ምህረት አልተጠቀሰም)። ደራሲው ጎጃም ይኖሩ የነበሩ አቶ ሐብተ ስላሴ የተሰኙ ሰው እንደነበሩ ታሪክ አጥኝው ኮንቲ ሮሲኒ ዘግቦት ይገኛል። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ 320 የኦሮምኛ ቃላት፣ ትርጕማቸውና እና አገባባቸው ተዘርዝረው ይገኛሉ። በተጨማሪ፣ ኮንቲ ሮሲኒ ብዙ የኦሮምኛ ቃላትን ወደ ጣሊያንኛ በመተርጎም በ1896 ይህን መጽሐፍ አሳትሞት ከታች ይገኛል።  የመጽሐፉን ሙሉ ገጽ ለማንበብ ምስሉን ይጫኑ። 

400px|thumb|left|አፋን ኦርማ ማ |page=27

መደብ: ኦሮምኛ
መደብ :ጣሊያንኛ
መደብ :19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ሰኔ ፲፪

**ሰኔ ፲፪**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፪ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፯ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፬ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፫ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፷፭ ዓ/ም - የኬንያ፤ ኢትዮጵያ እና ሱዳን ሚኒስትሮች በናይሮቢ ከተማ የሦስት ቀን ውይይት ጀመሩ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም - በኢትዮጵያ አብዮት ረብሻ፣ ደብረ ዘይት ላይ ያመጹት የአየር ኃይል አባላት ለማረጋጋት ከተላከው የአየር ወለድ ሠራዊት ጋር ሲጋጩ ከሁለቱም ወገን ሰዎች ሞተዋል።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* P.R.O., FCO 371/1660 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1973
* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ሰኔ ፲፱

**ሰኔ ፲፱**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፱ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፬ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፸፯ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፮ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፴፯ ዓ/ም - በአሜሪካ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት መላክተኛ ብላታ ኤፍሬም ተወልደ መድኅን በሳን ፍራንሲስኮ ከተማ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የምሥረታ ሥነ ሥርዓት ላይ አገራቸውን በመወከል የቃል ኪዳኑን ሰነድ ፈረሙ።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - ማዳጋስካር ከፈረንሳይ ነፃነቷን ተቀዳጀች። ፊልበርት ጺራናና የመጀመሪያው የአገሪቱ ፕሬዚደንት ሆኑ።

*፲፱፻፶፪ ዓ/ም - በእንግሊዝ ጥገኝነት ሥር የነበረችው ዬንግሊዝ ሶማሊያ በዚህ ዕለት ነፃነቷን ተቀዳጀች።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=
* Diplomatic Representation for Federal Democratic Republic Of Ethiopia (Formerly Abyssinia, Italian East Africa) http://www.state.gov/s/cpr/93811.htm  

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_26

መደብ:ዕለታት
ቤተ መጻሕፍት

[thumb|275px|right|በ[የአውራ አምባ ማሕበረሠብ|አውራ አምባ ማሕበረሠብ በ1999 ዓ.ም. የተሠራ ቤተ መፃሕፍት]]
**ቤተ መጽሀፍት** የተለያዩ መረጃዎች፣ ጥራዞች፣ መጽሀፎች፣ እለታዊ እትሞች እንዲሁም ሌሎች ማጣቀሻዎች በዓይነት በዓይነት ተደርድረው የሚገኙበት ቤት ነው። ይህ ስብስብ በመንግሥት፣ በተቋማት ወይም በግለሠብ ደረጃ ሊቋቋም ይችላል።

* የጥንት ቤተ መጻሕፍት ዝርዝር

መደብ:ትምህርት
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
የሐበሻ ተረት 1899

**የሐበሻ ተረት** በያዕቆብ ፋይትሎዊች  የተደረሰ መጽሐፍ ሲሆን፣ በ1899 ዓ.ም. የአማርኛን ተረትና ምሳሌዎችና የፈረንሳይኛ ትርጉማቸውን በማብራራት የታተመ መጽሐፍ ነው። ሙሉው መጽሐፍ ከታች ቀርቧል።

400px|thumb|left|የሐበሻ ተረት 1899|page=5

መደብ :ፈረንሳይኛ
መደብ :19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
መደብ: ተረቶች
ማጉስ

**ማጉስ** በ1490 ዓ.ም. አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ የተባለው ጣልያናዊ መነኮሴ ባሳተመው ዜና ማዋዕል ዘንድ፣ የኬልቶች (በጋሊያ፣ አሁንም ፈረንሳይ አገር) ሁለተኛ ንጉሥ ነበረ። የሳሞጤስ ልጅና ተከታይ ሲሆን ለ49 ዓመት (ምናልባት 2263-2214 ዓክልበ. ግድም) እንደ ነገሠ ተብሏል። ዜና መዋዕሉም በጋሊያ ብዙ መንደሮች እንዳቆመ ይጨምራል። 
 
በአሁኑ ፈረንሳይ፣ እንግሊዝ፣ ሆላንድ፣ ምዕራብ ጀርመንና ስሜን-ምዕራብ ጣልያን ብዙ ከተሞች በጥንት ስማቸው ላይ «-ማጉስ» የሚለውን መድረሻ ስለ ነበረ በዚህ ንጉስ ማጉስ እንደ ተመሰረቱ የሚሉ ደራስያን አሉ። ለምሳሌ፣ በፈረንሳይ ሩዋን (ሮቶማጉስ) እና በእንግሊዝ ቸስተር (ኒዮማጉስ) ከተሞች በማጉስ ተሠሩ ብለው ያምናሉ። ከነዚህ በላይ ብዙ ሌሎች ከተሞች ጥንታዊ ሮማይስጥ ስሞች በዚያ ዙሪያ በ -ማጉስ ጨረሱ። እንዲሁም፦

በፈረንሳይ፦
*አርጌንቶማጉስ - አሁን አርዠንቶን-ሱር-ክሮይዝ
*ካሬንቶማጉስ - ካረንታን
*ብሮኮማጉስ - ብሩማት
*ካቶማጉስ - ካየን
*ካሲኖማጉስ - ሻሰኖን
*ካቱሪጎማጉስ - ሾርዥ
*ኮንዳቶማጉስ - ሚሎ
*ኖዊዮማጉስ - ኒዦን
*ኖዊዮማጉስ ሌክሶዊዮሩም - ሊዜ
*ኖዊዮማጉስ ዌሮማንዱዎሩም - ኖዮን
*ኖዊዮማጉስ ትሪካስቲኖሩም - ንዮን
*ዌርኖማጉስ - ቬርኖን፣ ዑር
*አውግስጦማጉስ ሲልዋኔክቱም - ሰንሊ፣ ዋዝ
*ቄሣሮማጉስ በሎዋኮሩም - ቦቬ
*ዩሊዮማጉስ - አንዤ
*ዊንዶማጉስ - ለ ቪጋን፣ ጋርድ
*ብሪዎማጉስ - ብሪሜ

በእንግሊዝ፦
*ሲቶማጉስ - ጤትፎርድ
*ኖዊዮማጉስ ካንቲያኮሩም - ክሬይፎርድ
*ኖዊዮማጉስ ሬጊኖሩም - ቺቸስተር
*ቄሣሮማጉስ - ቸልምስፎርድ

በምዕራብ ጀርመን (ከራይን ወንዝ ምዕራብ)፦ 
*ቦርቤቶማጉስ - ቩርምዝ
*ኖዊዮማጉስ ትሬዊሮሩም - ኖይማገን-ድሮን
*ኖዊዮማጉስ ኔሜቱም - ስፓየር
*ማርኮማጉስ - ዲውረን
*ሪጎማጉስ - ሬማገን
*ዱርኖማጉስ - ዶርማገን
*ድሩሶማጉስ - ሜሚንገን
*ዩሊዮማጉስ - ፉለንዶርፍ

ሌሎች፦
*ስኪንጎማጉስ - ኤክሲሌስ፣ ጣልያን
*ቦዲንኮማጉስ - ሞንቴው ዳ ፖ፣ ጣልያን
*ካሚሎማጉስ - ሬዳቫሌ፣ ጣልያን
*ኖዊዮማጉስ ባታዎሩም - ኔመሕን፣ ሆላንድ

ማጉስ እጅግ ጥበበኛ ስለ ነበር አንድ የጠቢቦች ክፍል ስለ ስሙ «ማጉስ» (ብዙ ቁጥር፦ ማጊ) ተነሥቶ እነኚህ ማጊዎች ትምህርታቸውን በፋርስ አገር ተስፋፉና ሰብአ ሰገል እንደ ሆኑ የሚሉ ጸሓፊዎች አሉ።

መደብ:የፈረንሣይ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሥርዓተ ጉልት

**ሥርዓተ ጉልት** ከዓፄ ሠርፀ ድንግል እስከ ዓፄ ኢያሱ ድረስ የተጻፉትን የመሬት ክፍፍሎች የሚመዘግብ፣ በጊዜያቸው በግዕዝ የተመዘገብ መጽሐፍ ነው። 

[300px|thumb|left| ከገጽ4 እስከ  6 - የዓፄ ሠርፀ ድንግል ሥርዓተ ጉልት<br/> ገጽ 6 - የዓፄ ቀዳማዊ ኢያሱ ሥርዓተ ጉልት <br/> ገጽ 17-21 የ[ክብራን ገብርኤልን ሥርዓተ ጉልት መዝገብ ይዳስሳል |page=4]]

መደብ: ሠርፀ ድንግል
መደብ:ቀዳማዊ ዓፄ ኢያሱ 
መደብ: ጉልት
መደብ: የኢትዮጵያ ታሪክ
ሰኔ ፳

**ሰኔ ፳**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፺ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፭ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፸፮ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፭ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፳፰ ዓ/ም- ኢትዮጵያውያን ወጣቶች የመሠረቱት የጥቁር አንበሳ ቡድን በነቀምት አካባቢ ቆሞ የነበረ የኢጣልያ የጦር አየር ዠበብ አጥቅተው በእሳት አወደሙት።

*፲፱፻፷፱ ዓ/ም - የቀድሞዋ የፈረንሳይ ሶማሊያ በአዲሱ ስሟ ጅቡቲ ተብላይ ነጻነቷን ከፈረንሳይ ተቀዳጀች።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

*  Pankhurst Richard Who were the “Young Ethiopians” (or “Young Abyssinians”)? An Historical Enquiry

* Diplomatic Representation for Federal Democratic Republic Of Ethiopia (Formerly Abyssinia, Italian East Africa) http://www.state.gov/s/cpr/93811.htm  

* http://en.wikipedia.org/wiki/June_27

መደብ:ዕለታት
የቀዳማዊ ዓፄ ዮሐንስ አጭር ዜና መዋዕል- በሌሎች ቦታዎች እንደተኘ

**ታሪክ ዘአጽናፍ ሰገድ ዳግም ዘረከብነ በካልዕ ብሔር ** የቀዳማዊ አጼ ዮሐንስን ዜና ውሎ የሚተርክ አጭር ጽሑፍ ነው። ይሄ እንግዴህ ከረጅሙ፣ የቀዳማዊ ዓፄ ዮሐንስ ዜና መዋዕል የተለየና  2 ገጽ ብቻ ያለው መጽሐፍ ነው። ከታች በግዕዝና በፈረንሳይኛ ቀርቧል።
[thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ   በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች  በ[ግዕዝ ማንበብ ይችላላሉ|page=6]]

መደብ:ቀዳማዊ ዓፄ ዮሐንስ
መደብ:የኢትዮጵያ ዜና መዋዕል
መደብ:ግዕዝ
ነፋስ

[thumb|የነፋስን አቅጣጫና ፍጥነት መለኪያ [አኔሞሜትር ]]

**ነፋስ** ሁለት አይነት ትርጉሞች አሉት። በመሬት ላይ፣ ንፋስ የሚባለው የአየር እንቅስቃሴ ነው። ከመሬት ውጭ ባለው ጠፈር ንፋስ የሚባለው የአየር ወይንም የተለያዩ እኑሶችን እንቅስቃሴ ነው። ለምሳሌ ከፀሐይ ፈንድተውና ተስፈናጥረው ወደ ጥልቁ ኅዋ የሚጓዙት እኑሶች ፀሐያዊ ነፋስን ይፈጥራሉ። በፀሐይ ሥርአተ ፈለክ(ፕላኔት) ውስጥ ከፍተኛ ነፋስ የሚነፍስባቸው ኔፕትዩንና ሳተርን ናቸው።

ነፋስ እንደ ሃይሉና የሚውስደው ጊዜ እንዲሁም እንደ እርጥበቱ ይከፈላል፡፡ ከክፍሎቹም ውስጥ

* ለምለም ነፋስ- ቀስ ብሎ የሚነፍስ ነፋስ
* ልክስክስ ነፋስ - አቧራ ወደላይ አንስቶ ለትንሽ ደቂቃ ካንከባለለ በኋል በቶሎ የሚጠፋ
* ወዠብ ነፋስ - ዝናብ የሚቀላቅል ነፋስ
* አውሎ ነፋስ (ዊርል ዊንድ፣ ቶርኔዶ) - በኃይል እየተሽከረከረ የተለያዩ እቃዎችን ወደሰማይ እያጎና አደጋ የሚያደርስ

## የነፋስ ተፈጥሮ
[thumb|left|[አንድሩ አውሎ ንፋስ የፈጠረው ጥፋት]]
በመሬት ላይ የሚፈጠሩ ነፋሶች ምክናያታቸው የአየር ጫና ልዩነት ነው። በሁለት አካባቢዎች መካከል የተለያየ የአየር ጫና ሲኖር፣ ልዩነቱ እስኪጠፋ ድረስ አየር ክከፍተኛ ጫና ወደ ዝቅተኛ ጫና ይሰደዳል። በሚሰደድበት ውቅት ነፋስን ይፈጥራል። ሞቃታማ የአየር ክፍል ከቀዝቃዛ የአየር ክፍል ያነሰ ጫና ስላለበት ብዙ ጊዜ ነፋስ የሚነፍሰው ከቀዝቃዛ ክፍል ወደ ሞቃታማ ክፍል ነው። ስለሆነም ነፋስ ብዙ ጊዜ ቀዝቃዛ ነው። 

በአለም አቀፍ ደረጃ በቋሚነት ለሚነፍሱ ነፋሶች ተጠያቂዎቹ ሁለት ምክንያቶች ናቸው። አንደኛው በምድር ወግብ እና በምድር ዋልታዎች መካከል ያለው የሙቀት ልዩነት ሲሆን ሁለተኛው የመሬት በራሷ ዛቢያ ላይ መሽከርክር ነው። 

አንስተኛ የአየር ጫና ልዩነት ባለባቸው አካባቢዎች ለምለም ነፋስ ወይን ቀሰስተኛ ነፋስ ይፈጠራል። ሆኖም ከፍተኛ ልዩነት ባለባቸው አካባቢዎች እስከ 200 ማይል በሰዓት የሚጓዝ እጅግ ፈጣን አውሎ ነፋስ ይፈጠራል። በዚህ ፍጥነት የሚጓዝ ነፋስ ቤቶችን እስከማፍረስ እና ህይወት እስከማጥፋት ሃይል ይኖረዋል።

## ነፋስ ኃይል
[thumb|right| ይህ የነፋስ እሽክርክሪት ነፋስን በመጠቀም [ኤሌክትሪክ ያመነጫል]]

በታሪክ አንጻር የስሪ ላንካ ሰዎች፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት 300 ዓ.ዓ. ጀምረው የንፋስን ሃይል ሙቀት ለመፍጠርና ብረትን ለማቅለጥ እንደተጠቀሙበት ይጠቀሳል። እኒህ ምድጃዎች በሞንሱን ነፋስ መንገድ ላይ የሚ**ገ**ነቡ የነበር ሲሆን የሚፈጥሩት ሙቀት እስከ 1200 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ይደርስ ነበር። ከሺህ አመት በኋላ የመጀመሪያው በሥራ ላይ የዋለ የነፋስ ወፍጮ አፍጋኒስታን ውስጥ በ7ኛው ክፍለ ዘመን (ከክርስቶስ ልደት በኋላ) እንደተሰራ ይጠቀሳል።  የኒህ ወፍጮዎች ጥቅም እህልን ለመፍጨትና ውሃን ከጉድጓድ ለማውጣት ነበር። ከ1170ዎቹ ጀምሮ በሰሜን-ምዕራብ አውሮጳ ክፍሎች የነፋስ ወፍጮወች በሰፊው ጥቅም ላይ መዋል ጀመሩ።

በአሁኑ ወቅት የነፋስ ኤሌክትሪክ ማመንጫውች በአለም ላይ እየተሰራጩ ሲሆን አቅዳቸውም ከድሮዎቹ የነፋስ ወፍጮወች ይመነጫል። ከመሬት እየተራቀ በሄደ ቁጥር የነፋስ ፍጥነት እየጨመረና አስተማማኝም እየሆነ ስለሚመጣ ብዙ ኩባንያዎች ከከባቢው አየር በጣም ከፍ ብሎ ያለውን ነፋስ ለኤሌክትሪክ ምንጨታ ስራ እንዴት እንደሚያውሉት እያጠኑ ይገኛሉ። ጥናቱ ስኬት ካመጣ የአለምን የሃይል ፍላጎት በዚህ መንገድ በአስተማማኝ ሁኔታ ለማሟላት ይቻላል

## አውሎ ንፋስ
## የአውሎ ንፋስ ዓይነቶች በ[[ፉጂታ መለኪያ]]

## ተጨማሪ ንባቦች
* [Meteorology Guides: Forces and Winds](http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/fw/home.rxml)&nbsp;– Instructional module from the University of Illinois
* Wind Atlases of the World &nbsp;– Lists of wind atlases and wind surveys from all over the world
* Classification of Wind Speeds 

## ማጣቀሻ


*
መደብ:አየር ፀባይ
ታጂክኛ

**ታጂክኛ** (тоҷикӣ /ቶጂኪ/) በታጂኪስታን አካባቢ የሚነገር የፋርስኛ ቀበሌኛ ነው። በታጂኪስታን ውስጥ ይፋዊ ሁኔታ አለው። የተጻፈበት ጽሕፈት በይፋ እስከ 1920 ዓ.ም. ድረስ የአረብኛ ፊደል ሲሆን፣ ከ1920 እስከ 1931 ዓ.ም. ድረስ የላቲን አልፋቤት ይፋዊ ሆነ። በ1931 ዓ.ም. እስካሁንም ድረስ ደግሞ የቂርሎስ አልፋቤት ይፋዊ ሆነ። 

መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች
ቬኔትኛ

thumb|upright=1.5|ቬኔትኛ የሚነገርበት ሥፍራ (ሐምራዊ)

**ቬኔትኛ** በስሜን-ምሥራቅ ጣልያን አገር በቬኒስ ከተማ አቅራቢያ የሚነገር የጣልያንኛ ቀበሌኛ ወይም ዘመድ ነው። ከ2 ሚሊዮን ተናጋሪዎች በላይ አሉ።  

 

መደብ:ሮማንስ ቋንቋዎች
መደብ:ጣልያን
መደብ:ጣሊያንኛ
ሓዛጋ

**ሃዘጋ** በመካከለኛው ኤርትራ፣ በቀድሞው ሓማሴን ግዛት ስር ያለች አነስተኛ መንደር ናት። ከአሥመራ 13 ማይል ሰሜን ምዕራብ ፣ ከከረን 35 ማይል ደቡብ ምስራቅ ስትገኝ፣ በአካባቢው ሙሉ በሙሎ ትግርኛ ቋንቋ ሲነገር ነዋሪዎቹም በሙሉ ክርስቲያን እንደሆኑ ይጠቀሳል። በሃዘጋ ውስጥ አንድ የካቶሊክ እና አንድ የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያኖች በአሁኑ ጊዜ ይገኛሉ።

ሃዘጋ   እና ጸዓዘጋ በእርስ-በርስ ፉክክር ሓማሴንን ከ17ኛው ክፍለ ዘመን ጀምረው እንዳስተዳደሩ ይጠቀሳል። የሓማሴን የመጨረሻው አስተዳዳሪ ከሓዛጋ ሲመነጩ፣ ስማቸውም ደጃዝማች ወልደሚካኤል ሰለሞን ይሰኛል።

መደብ: ሓማሴን
ሲምቢሮ ጂላ

ከአዋሽ መልካ ቆንጥሬ ትንሽ ርቆ በግራ በኩል የሚገኙ ወደ አለቱ ውስጥ ተፈልፍለው የተሰሩ ዋሻወች ሽብስብ ሲምቢሮ ጅላን በታሪክ ተጠቃሽ እንዲሆን ያደርጉታል።  

## ማጣቀሻ

መደብ: አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ሸዋ
ዶሮ ሚካኤል

**ዶሮ ሚካኤል** ከቦሌ ዋሻዎች በስተ ምስራቅ ሲገኝ፣ ከአቃቂ ወንዝ በስተግራ ይገኛል። ይህ ቦታ አንድ አንድ ጊዜ ገላን በመባል ይታወቃል።  ከ1870-1872 ዓ.ም. በዚህ ቦታ ይገኝ ከነበሩት ዋሻዎች አንዱ በካቶሊኩ ፋዘር ጉግሊሞ ማሳያ እንደ  ቤተ መቅደስ አገልግሏል። ከካቶሊኩ ቤተመቅደስነት በፊት ዋሻው ለቤተክርስቲያንነት ያገልገል ነበር

።  

## ማጣቀሻ

መደብ: አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
መደብ: ሸዋ
ገብርኤል (ቤተ ክርስቲያን)

**** ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ከአለት የተፈለፈ ቤተ ክርስቲያን ነው።

መደብ:አለት ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት
ታሪክ ዘኦሮሞ

**ታሪክ ዘኦሮሞ** ወይንም *'ታሪክ ዘጋላ* የኦሮሞን ህዝብ አመጣጥ እና  መስፋፋት የሚዘግብ ጽሑፍ ነው። በ19ኛው ክፍለ ዘመን የተደረሰው ይሄ መጽሐፍ  የዓፄ ልብነ ድንግልን ስርአተ ነገስት በመዳሰስ በርሳቸው ዘመን አገሪቱ ለመጥፋት መድረሷን ሲዘግብ ከአባ ባህረይ በተቃራኒ መልኩ የዚህን ጥፋት ምክንያት በልብነ ድንግል ሃጥያት ያሳብባል።  በንጉሱ መታበይ፣  ሲጃራ ማጨስ መፍቀድን፣ የፈርስ ጉግስ መፍቀዱንና ሌሎች የአህዛብ ስራ ናቸው ተብለው ይሚገመቱ ስራዎችን በመስራቱ ሕዝቡ በእግዚአብሐር እንደተቀጣ ያትታል። መጽሐፉ በርግጥም እርስ በርሱ የሚጋጭ ሃሳብም ያቀርባል። በመጀመሪያ ደረጃ ልብነ ድንግል ለሃጢያት የበቃው የኦሮሞዎችን ባህል ስለሚኮርጅ እንደነበር ሲናገር በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ኦሮሞዎች ከግራኝ ወረራ በኋላ እንደመጡ ይናገራል። ስለሆነም የጊዜ ስሌት ግጭት ይታይበታል። 

[250px|thumb|left|የመጽሐፉን ገጾች በ[ፈረንሳይኛ እና አማርኛ ለማንበብ ምስሉን ይጫኑ|page=3]]

መደብ: ልብነ ድንግል
መደብ: ኦሮሞ
መደብ: የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ:  19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ነገረ ግራኝ ወፍጻሜ ሞቱ

**[[ነገር የፈራ ይቃጠራል አውሬ የፈራ ያጥራል|ነገር]] ግራኝ ወፍጻሜ ሞቱ**  በ19ኛው ክፍለ ዘመን የተደረሰ መጽሐፍ ሲሆን ግራኝ አህመድ በዓፄ ልብነ ድንግል መታበይ ምክንያት አገሪቱን ለመቅጣት የመጣ ሃይል አድርጎ የሚያቀርብ ጽሑፍ ነው። 

[250px|thumb|left|የመጽሐፉን ገጾች በ[ፈረንሳይኛ እና አማርኛ ለማንበብ ምስሉን ይጫኑ|page=11]]

መደብ: ልብነ ድንግል
መደብ: ግራኝ አህመድ
መደብ: የኢትዮጵያ ታሪክ
መደብ: 19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
የግዕዝ ሰዋሰው 1899

**የግዕዝ ሰዋሰው**   ስለኢትዮጵያ አጥብቆ በተማረው  ኦገስት ዲልማን የተደረሰና በእንግሊዝኛ ተተርጉሞ በ1899 በሎንደን እንግሊዝ የታተመ 641 ገጽ ያለው መጽሐፍ ነው።

300px|left|thumb|የመጽሐፉን ገጾች ለማንበብ፣ ምስሉን ይጫኑ | page=8

መደብ: ግዕዝ
ሰኔ ፳፪

**ሰኔ ፳፪**  ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፺፪ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፯ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፸፬ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፫ ቀናት ይቀራሉ።

## [[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]

*፲፱፻፷፫ ዓ/ም - በኢትዮጵያ የታላቋ ብሪታኒያ ዋና መላክተኛ (‘አምባሳዶር’) አላን ካምቤል (ALAN CAMPBELL ) በአገራቸው ስም፣ ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር ለምግብ ዋስትና ዓላማ የተዘጋጀውን የ ሁለት ሚሊዮን አራት መቶ ሺ ብር (£400,000) የለገሣ ውል ፈረሙ።

*፲፱፻፷፮ ዓ/ም -	በኢትዮጵያ አብዮት የወታደራዊ ደርግ በአዲስ አበባ ከምሽቱ አምሥት ሰዓት ጀምሮ የሌሊት ሰዓት እላፊ ደነገገ።

*፲፱፻፷፰ ዓ/ም የሴይሼልስ ሪፑብሊክ ነፃነቷን ከብሪታንያ ተቀዳጀች።

## ልደት

=ዕለተ ሞት=

=ዋቢ ምንጮች=

* P.R.O., FCO 31/1118 - ETHIOPIA: ANNUAL REVIEW FOR 1971

* P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

መደብ:ዕለታት
ለሽማግሌ የሚያስተምር በውኃ ላይ ይጽፋል ለሕፃን የሚያስተምር በደንጊያ ላይ ይጽፋል

**ለሽማግሌ የሚያስተምር በውኃ ላይ ይጽፋል ለሕፃን የሚያስተምር በደንጊያ ላይ ይጽፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ለሽማግሌ የሚያስተምር በውኃ ላይ ይጽፋል ለሕፃን የሚያስተምር በደንጊያ ላይ ይጽፋል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 

መደብ:ያልተተረጎመ ምሳሌ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ላም ካልዋለበት ኩበት ለቀማ

**ላም ካልዋለበት ኩበት ለቀማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ላም ካልዋለበት ኩበት ለቀማ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 

ኩበት ማለት የደረቀ የከብት እበት ሲሆን ከብቶች ባልዋሉበት ቦታ ኩበት መልቀም አይቻልም ።
ነገር ግን ከብቶች በሚውሉበት ቦታ እበት ስለሚጥሉ እበቱ ደርቆ ኩበት ስለሚሆን ሰዎች ለማገዶ 
ይለቅሙታል ማለት ይሰበስቡታል ።

መደብ:ያልተተረጎመ ምሳሌ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ማሩን አምርሮ ወተቱን አጥቁሮ ቢነግርህ አትመን

**ማሩን አምርሮ ወተቱን አጥቁሮ ቢነግርህ አትመን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ማሩን አምርሮ ወተቱን አጥቁሮ ቢነግርህ አትመን** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## Long live Israel! ❤🇮🇱

: 

መደብ:ያልተተረጎመ ምሳሌ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
የአለቃ ታየ ተረትናምሳሌዎች

ሁለት የወደደ አንድ ያጣል
ሎሌ መስሎ ቢሰሩ ጌታ መስሎ ይበሉ
ላለፈው አይጠጠቱም ለሚመጣው አይበለጡም
ላም ካልዋለበት ኩበት ለቀማ
ለሽማግሌ የሚያስተምር በውኃ ላይ ይጽፋል ለሕፃን የሚያስተምር በደንጊያ ላይ ይጽፋል
ማሩን አምርሮ ወተቱን አጥቁሮ ቢነግርህ አትመን
ሲመክሩት ያጠፋል ልጅ ሲታጠቡት ያድፋል እጅ
ሲሮጡ የታጠቁት ሲሮጡ ይፈታል
ስንዴ ቢፈትጉት ይነጣል ነገር ቢመረምሩት ይወጣል
በሰም ያጣበቁት ጥርስ ቢስቁበት አያደምቅ ቢበሉበት አያደቅ
በጆሮ ከሰሙት ባይን ያዩት
በጋ ቢዳምን ይዘንብ ይመስላል ሽማግሌ ቢያጐብብ ይወጋ የመስላል
ባፍ ላይ ይረሳል በመጣፍ ላይ ይወሳል
ተንጋሎ ቢተፉ ተመልሶ ታፉ
ነገር ሁሉ በመጀመሪያ ይከብዳል በኋላ እየቀለለ ይሔዳል
አህያ በለስላሳ ምላሷ እሾህ ትበላለች
አህያን ተላም ነድዋት
እሜቴን ከማዝገም አዝሎ መሮጥ ይሻል
እንደ ሰው በከተማ እንዳውሬ በጨለማ
እንደ ጆሮ ትልቅ እንደ ዓይን ትንሽ የለም
እንጀራን ከባድ ዋይን ከዘመድ
አይብን ሲያዩት አጓቱን ጠገቡት
እግረኛ የውሰደውን ፈረሰኛ አይመልሰውም
አጥብቀህ ጎርሰህ ወደ ዘመድህ ተመለስ
ከሊቃውንት ሊቅ የሰማዩን በመጣፍ የምድሩን ባፍ የሚያውቅ
ካልቸኮሉ እንቁላል ይሔዳል በእግሩ
ከመድረሷ ጎመን መቀንጠሷ
ከመጣፍ ይበልጣል የመምር አፍ
ከሴት ሆዳም የጋላ ወራሪ ይሻላል
ከበሬ በሮች፣ ካህዮች አህያ
ከእግዚያብሔር ወዲያ ፈጣሪ ከዳኛ ወዲያ መርማሪ
ከከታም ቅሬ ትሻለኝ ያገሬ
ከገጠር ቄስ የደብር እመበለት ትሻላለች
ካጭር ምከር ከረጅም ውረር
ከፍትፍቱ ፊቱ ከጠላው ማቶቱ
ዐባይ ማደሪያ ያለው ግንድ ይዞ ይዞራል
ዓይን ከማየት ጆሮ ከመስማት አይጠግቡም
ዘሆን የዋለችበትን ትመስላለች
የማይታዘዝ ሎሌ የማያስታርቅ ሽማግሌ ታስሮ እንደሚጮኽ አለሌ
የሴት አፈኛ የበቅሎ መድን ትሆናለች
የሴት ደንደሁራ ከባልዋ ሆድዋን ትፈራ
የሰነፍ ልቡ ዓይኑ ነው
የወታደር ወዳጅ እህለ ፈጅ የዘላን ወዳጅ እሳረ ፈጅ
የጨዋ ልጅ በከተማ፣ የባለጌ ልጅ በውድማ
የጨዋ አሮጌ ከደጀ ሰላም የባለጌ አሮጌ ከላም
ያፍ ወለምታ በቅቤ አይታሽም
ዘመድ ቢረዳዳ ችጋርም አይጎዳ
ዘመድ ከዘመዱ አህያ ካመዱ
ፈሪ ለባልንጀራው አይሸሽም
ፈረሰኛ ሲሸሽ እግረኛን ምን አቆመው

 መደብ:አለቃ ታየ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሁለት የወደደ አንድ ያጣል

**ሁለት የወደደ አንድ ያጣል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ
:ሁለት የወደደ አንድ ሳያገኝ ሄደ።  

መደብ:ያልተተረጎመ ምሳሌ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
ተንጋሎ ቢተፉ ተመልሶ ታፉ

**ተንጋሎ ቢተፉ ተመልሶ ታፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
**ተንጋሎ ቢተፉ ተመልሶ ታፉ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 
ይግብርግብር ዉጣ ስራ ለራስ ጣጣ 

መደብ:ያልተተረጎመ ምሳሌ
መደብ:ተረትና ምሳሌ
የአለቃ ታየ ረዣዥም ተረትና ምሳሌ

እንዴት ዋልህ ወንድሜ

አሞራና ቅል

ወንድሜ አህያህን ሽጥልኝ

ወንድሜ ከዝንጀሮና ከሪያ

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ረጅም ተረትና ምሳሌ
አሞራና ቅል

**አሞራና ቅል** የአማርኛ ምሳሌ ነው።

አሞራና ቅል ተጋቡ አሉ፣

እዛዲያሳ፣ እዛዲያማ፣ 

ቅሉም ተሰበር፣ አሞራዎም በረረ።

## ትርጉሙ

መደብ:  ረጅም ተረትና ምሳሌ
መደብ: አለቃ ታየ
እንዴት ዋልህ ወንድሜ

እንዴት ዋልህ ወንድሜ ቢለው ምሽቴ ወልዳ አለ፣ 

ማን ጠየቀህ፣ 

ትላንት ማታ፣ 

ይህ ሰው እብድ ነው? 

ቢያድግልኝስ ወንድ ነው አለ።

**እንዴት ዋልህ ወንድሜ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 

መደብ: ተረትና ምሳሌ
መደብ:  ረጅም ተረትና ምሳሌ
መደብ: አለቃ ታየ
የአለቃ ታየ እንቆቅልሽ

ብልሃተኛ ነጋዴን ጉም ለብሶ ይቀሙት
ከስፍራዋ ሳትላወስ እሩቅ አገር ትደርስ
ለሰው ያስታውቅ ለራሱ አያውቅ
ስሔድ አገኘኋት ስመለስ አጣኋት
እሷ ገላ እሷ ትጮኽ
እፍ ካለው ሜዳ አንዲት ስንደዶ
ትንሽ ጉተና አፋፍ ላፋፍ ትዞር
የቤት መዝጊያዋ ጭራሮ
ስትሔድ ውላ ጭራሮዋን ዘግታ ትተኛ

መደብ: እንቆቅልሽ
መደብ: አለቃ ታየ
የአለቃ ታየ ቅኔዎች

ላፈርሰው ነው

ታላቁ ዳሞት ነው

አማረበት አጤ ምኒልክ

ገል አፈር

አንፈራጠጠ እምቢ አለ ካሳ

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ቅኔ
ላፈርሰው ነው

ታላቅ አዳራሽ ሰርቼ

መቃን መድረኩን አበጅቼ

አፈሰሰብኝ ክዳኑ

ላፈርሰው ነው እዘኑ 

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ቅኔ
ታላቁ ዳሞት ነው

ከጎጃምና ከዳሞት ማናቸው ይበልጥ ብትለኩት

ተውት አትለኩት አየነው ታላቁ ዳሞት ነው።

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ቅኔ
አማረበት አጤ ምኒልክ

አንበሳው ግሥላው ተሰፍቶ በልክ፣ 

ቢተዋ አማረበት አጤ ምኒልክ።

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ቅኔ
አንፈራጠጠ እምቢ አለ ካሳ

ለቴዬ መነን ሙላው ሲነሣ

አንፈራጠጠ እምቢ አለ ካሳ፡

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ቅኔ
መደብ: አጼ ቴዎድሮስ
ወንድሜ አህያህን ሽጥልኝ

ወንድሜ አህያህን ሽጥልኝና ሁለት ጆሮውን ቆርጨ ስሙን ጎራድ ብየ ላውጣለት ቢለው

ዋጋየን ስጠኝ እንጂ እንኳን ሁለት ጆሮውን ፬እግሩን ቆርጠህ ድምቡልቡሎ በለው አለው።

**ወንድሜ አህያህን ሽጥልኝ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 

መደብ: ተረትና ምሳሌ
መደብ:  ረጅም ተረትና ምሳሌ
መደብ: አለቃ ታየ
ገል አፈር

በዚያ ላይ ያለች ሸህላ ሰሪ

ድኃ ናት አሉ ጦም አዳሪ

ማን አስተማራት ጥበቡን

ገል አፈር መሆኑን።

መደብ: አለቃ ታየ
መደብ: ቅኔ
ወንድሜ ከዝንጀሮና ከሪያ

ወንድሜ ከዝንጀሮና ከሪያ ማናቸው ያምሩ ቢለው 

ዝንጀሮ በሙርጡ እሪያስ በግንጭሉ 

ሁሉስ ምን ቅጥ አላቸው አለ።

**ወንድሜ ከዝንጀሮና ከሪያ** የአማርኛ ምሳሌ ነው።
## ትርጉሙ

: 

መደብ: ተረትና ምሳሌ
መደብ:  ረጅም ተረትና ምሳሌ
መደብ: አለቃ ታየ
ህዋስ

[ለህዋስ መጀመሪያው የ[ሮበርት ሁክ እይታ|thumbnail|275px|right]]
**ህዋስ** (እንግሊዝኛ **ሴል**) መሰረታዊ የሆነ የህይወት ትንሹ ክፋይ ነው። ሴል በሰወነታችን ውስጥ የሚገኝ ፍጥረት እና ሰውነታችንን ለመገንባት የሚያስፈልግ ነገር ነው። ሴል የሚለው ቃል የመጣው "ሴሉላ" "cellula" ከተሰኘ የላቲን ቃል ሲሆን ትርጓሜውም ትንሽ ክፍል ማለት ነው።

ሕዋስ የሕይወት መሠረት ነው፡፡እንደ ባክቴሪያ፣ ኘሮቶዞዋ እና እርሾ ያሉት ባለአንድ ሕዋስ ዘአካላት አንድ ሕዋስ ብቻ አላቸው፡፡ይህ የህይወት ያላቸው ነገሮች መስራች ክፍል ለመጀመሪያ ጊዜ የታየው ሮበርት ሁክ በተባለ እንግሊዛዊ ሳይንቲስት ነበር።

በባለብዙ ሕዋስ ዘአካል(organism) ውስጥ የተለያዩ ሕዋሶች የተለያዩ ተግባራትን ያከናውናሉ፡፡ በተግባር የሚመሳሰሉ ሕዋሳት ሕብረ ሕዋስ በመፍጠር ተመሳሳይ ተግባር ያከናውናሉ፡፡ምሳሌ የጡንቻ ህብረ ህዋሳት ተመሳሳይ ተግባር ይፈፅማሉ፡፡ እንዲሁም የሸንዳ ሕብረ ሕዋስ አንድ አይነት ተግባር አላቸው፡፡ 

[left|thumb|350px| የእንስሳት ህዋስ: (1) [መንጢብ (2) መነጥብ (3) መካነ ፕሮቲን (4) ቬዞሊ (5) ሻካራ ህዋስ ሰናሶልት (6) ጎልጂ እቃ, (7) ሳይቶስኬሌቶን, (8) ልሙጥ ህዋስ ሰናሶልት, (9) ሃይለ ህዋስ, (10) ፊኝት, (11) ሳይቶሶል, (12) ላይዞዞም (13) ሴንትሪዮል.]]

መደብ:ሥነ ሕይወት
ህይወት

[በ[ዩጋንዳ የሚገኙ እፅዋት|thumbnail|275px|right]]
**ሕይወት** ወይም **ሂወት** ሊባል ይችላል፣ ነገሮች ራሳቸውን ችለው እና የህይወት ክንውን አድርገው በራሳቸው እንዲኖሩ የሚያደርግ እና ህይወት ከሌላቸው እንዲለዩ የሚያደርግ ነው። ይህ ሁኔታ ሞት እስከሚከተል ድረስ ወይም ይህንን ሂደት እንዳያደርጉ እክል እስከሚገጥማቸው ድረስ ይቀጥላል። ሥነ-ህይወት የሚባለው የሳይንስ ዘርፍ ስለ ህይወት እና ህይወት ያላቸው ነገሮች የሚያጠና የትምህርት ዘርፍ ነው።

የህይወት ያላቸው ነገሮች ህልውና በዋናነት የሚረጋገጠው የነርሱ መሰረት በሆነው ህዋስ መኖር ነው። ቫይረስ ሕዋስ ስለሚያጣ ባብዛኛው እንደ ሕይወት አይቆጠርም። ይህን የሚከራክሩ ግን አሉ።

መደብ:ሥነ ሕይወት
ሮበርት ሁክ

የሁክ ስዕላዊ ምስል|thumbnail|275px|right
**ሮበርት ሑክ** (ከ18 ጁላይ 1635 እስከ 3 ማርች 1703 እ.ኤ.አ. የኖረ) እንግሊዛዊ ተመራማሪ ነበር። ሁክ ባደረጋቸው ሙከራዎችም ሆነ ሃሳባዊ መላምቶች ለሳይንስ በተለይም ለሥነ ሕይወት ጥናት እድገት ከፍተኛ አስተዋፆ አንድርጓል። በተለይም *Cell* የሚለውን የእንግሊዝኛ ቃል ለመጀመሪያ ጊዜ በመጠቀም ህዋስን መግለፁ እና የሁክ ህግ (*Hooke's law*) የሚባለውን በመፍጠር ይታወቃል።

መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች
መደብ:ሥነ ሕይወት
መደብ:ሳይንቲስቶች
የሁክ ህግ

[የሁክ ህግ በጥምዝምዝ ሽቦ ላይ የሚገበር [ሃይል (ፊዚክስ)|ኃይል የርዝመት ለውጥ ያመጣል|thumbnail|275px|right]]
የመለጠጥ (*elasticity*) **የሑክ ህግ** (*Hooke's law*)፣ በሜካኒክስ ወይም ፊዚካ በጥምዝምዝምዝ ሽቦ ላይ የሚገበር ጭነት እና መለጠጥ ቅን ተዛምዶ እንዳላቸው ይደነግጋል። ይህ ህግ የወጣው በታዋቂው ተመራማሪ ሮበርት ሁክ ነበር።

መደብ:ሳይንስ
ማኑስ

**ማኑስ** ወይም **ማን** በጥንታዊ ጀርመን ነገዶች አፈ ታሪክ የቱዊስኮን ልጅና የጀርመኖች ወላጅ ነበር።

የማኑስ ስም ከሮሜ ጸሐፊው ታኪቱስ ታሪክ *[[ገርማኒያ]]* (90 ዓ.ም. የተጻፈ) ተጠቅሶ ይታወቃል። ታኪቱስ እንደ ገለጸው፣ በጀርመናውያን «ጥንታዊ ዘፈኖች» ውስጥ ይህ ማኑስ ሶስት ልጆች ነበሩት። እነኚህም 3 ልጆች ሦስት ንዑስ-ብሔሮች ወለዱ፦
*ኢንጋይዎን (በስሜን ባሕር ላይ)
*ኢስታይዎን (በራይን ወንዝ ዙሪያ) 
*ሄርሚኖን (በውስጥ በኤልብ ወንዝ ዙሪያ) ናቸው።
 
የስሙ «ማኑስ» «ማናዝ» ትርጉም በቅድመ-ጀርመንኛ «የሰው ልጅ» ነው።

በ820 ዓ.ም. ግድም *[[ሂስቶሪያ ብሪቶኑም]]* (የብሪታንያውያን ታሪክ) የሚባል መጽሐፍ ተጽፎ፣ የ«**አላኑስ**» ሶስት ልጆች «ነውጊዮ»፣ «ኢሳኮን» እና «አርሜኖን» ይባላሉ። በዚያ የአላኑስ አባት «ፈጡይር» ይባላል፤ አላኑስም በአውሮጳ መጀመርያው የኖረው ሰው ይባላል። ከፈጡይርና ከያፌት መካከል ግን ብዙ ተጨማሪ ስሞች ከሌላ ሐረገ ትውልድ ተስከዋል። 

በ1490 ዓ.ም. አኒዩስ ዴ ቪቴርቦ የተባለ ጣልያናዊ መነኮሴ ባሳተመው ጽሑፍ ዘንድ፣ የባቢሎን ታሪክ ጸሓፊ ቤሮሶስ (290 ዓክልበ.) ስለ አውሮፓ ጥንታዊ ነገሥታት ብዙ መዝገቦች አቅርቦ ነበር። በዚህ በኩል፣ የቱዊስኮን ልጅ ማኑስ የሳርማትያ እና የጀርመን አገሮች ሁለተኛው ንጉሥ ነበር። (ግዛቱ ከራይን ወንዝ እስከ ዶን ወንዝ ያለው ሁሉ ያጠቀልል ነበር።) ኢንጋይዎን በዙፋን ላይ ተከተለው ይላል።

በ1513 ዓ.ም. ግድም ጀርመናዊው መምህር ዮሐንስ አቬንቲኑስ የጀርመን ዜና መዋዕል ጻፈ፤ በዚህ ውስጥ ስለ ጀርመን መጀመርያ ነገሥታት ዘመን ብዙ ተጨማሪ ልማዶች አቀረበ። አቬንቲኑስ እንዳለው፣ ማኑስ የነገሠው ለ66 ዓመት (2256-2190 ዓክልበ.) ነበር፤ ሦስት ልጆቹም ትሬቬር፣ ኔሩስና ኢንጋይዎን ነበሩ (ኢስታይዎንን የኢንጋይዎን ልጅ ያደርገዋል)። በ2213 ዓክልበ. ያህል ትሬቬር (ትሬቤታ) የተባለው አለቃ ትሪር፣ ጀርመን ከተማ ከራይን ወንዝ ምዕራብ በሞዘል ወንዝ ላይ መሠረተ። እንዲሁም ትሬቬር ሌሎችን ከተሞች መትዝ፣ ማይንጽ፣ ባዝል፣ ስትራዝቡርግ፣ ስፓየርና ቩርምዝ እንደ መሠረተ ይለናል። የቤልጅግ ብሔር ከዚህ ትሬቬርና ከወንድሙ ኔሩስ እንደ መጡ አቬንቲኑስ ይላል። (ሆኖም ሌሎች መምህሮች የማኑስ ልጅ ሳይሆን የኒኑስ ልጅ ትሬቤታ ከእናቱ ከሴሚራሚስ ወደ ማኑስ ግዛት ሸሽቶ ትሪርን እንደ መሠረተ ብለው ይጠቅሳቸዋል።) በተጨማሪ ማኑስ ማንሃይም፣ ጀርመን በራይን ምሥራቅ እንደ ሠራ ተብሏል። ከአዕምሮው ጽናት የተነሣ በነገዶቹ በኩል እንደ አምላክ መቆጠሩን ይጨምራል። 

መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ
ሄሮይን

right|275px|thumb|ዕፁ በመርፌ መልክ ሲወሰድ የት ይገኛል መራ ነኝ
275px|thumb|left|ሄሮይን
**ሄሮይን** ወይም **ዳይአሴታይልሞርፊን** (*diacetylmorphine*) የኦፒየም ፖፒ (*opium poppy*) ክፋይ የሆነ አደንዛዥ ዕፅ ነው። 

መደብ:ሳይንስ
የአለቃ ታየ ጽሑፎች1899

**የአለቃ ታየ ጽሑፎች1899** በአለቃ ታየ ተሰብስበው የተደረሱ ቅኔወችን፣ እንቆቅልሾችን፣ ተረትና ምሳሌዎችን፣ እንግዳ ረዣዣም አባባሎችን (ቀልዶችን?) እና አጫጭር ታሪኮችን  ያካትታል። ይሄውም የሆነው አለቃ ታየ በአስተማሪነት በጀርመን ዩኒቬርስቲ ውስጥ ተቀጥረው በሚሰሩበት በ1899 ዓ.ም. ነበር። ጽሁፎቹን ወደ ጀረምን ተርጉሞ ያሳተመው ዩጂን ሚቶዊች የተሰኘ ጀረመናዊ ነበር።

400px|thumb|left|የመጽሐፉን ገጾች ለማንበብ ምስሉ ላይ ይጫኑ|page=19

መደብ: 19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
መደብ: አለቃ ታየ
1 አስድሩባል

— የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
1 ሃኒባል

**1 ሃኒባል «ማጎ»** የጊስጎ ልጅ (414 ዓክልበ. ሞተ) የቀርጣግና ዋና አለቃ ነበር። በሲኪሊያ በመርከብ ኃይል ይዘምት ነበር። በእስፓንያ ልማዳዊ ታሪክ ደግሞ የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ።

መደብ:ስፔን
ሂስፓል

**ሂስፓል** ወይም **ሂስፓሉስ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ ሦስቱን ሎምኒኒ ከገደላቸው በኋላ በኢቤሪያ ዙፋን ላይ ያኖረው ንጉሥ ነበር። በልዩ ልዩ ታሪኮች ውስጥ የሄርኩሌስ ልጅ፣ ወንድም ልጅ፣ ወይም አለቃ ይባላል። በ600 ዓ.ም. ግድም የጻፈው ኢሲዶሬ ዘሰቪል እንደ ጻፈው ይሄ ሂስፓሉስ የእስፓንያ ሞክሼ ሲለው፣ ሌሎች ምንጮች ግን ስሙ ከሂስፓል ልጅ ሂስፓኑስ መሆኑን ያጠቁማሉ። «ሂስፓሊስ» የሚባለው ከተማ (የአሁን ሰቪያ) ለእርሱ እንደ ተሰየመ ደግሞ ይባላል። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሂስፓኑስ

**ሂስፓኑስ** በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ ከአባቱ ሂስፓል በኋላ በኢቤሪያ  ላይ  ንጉሥ ነበር። የሄርኩሌስ ሊቢኩስ ልጅ ልጅ ይባላል። እስፓንያ ስሟን ከእርሱ እንዳገኘች የሚሉ ደራስያን ጽፈዋል። ሂስፓኑስ ያለ ልጅ አርፎ አያቱ ሄርኩሌስ ከጣልያን ወደ እስፓንያ ሁለተኛ ደርሶ ዙፋኑን እንደ ወሰደ ይባላል።

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ሃሚልካር ባርካ

የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ። 

መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት