Ак-Тал

**Ак-Тал** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында Јаҥы Аулдыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Ак-Тал — ак ӧҥ, тал-агаш, суу јараттай ӧзӧр .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш-тӱштӱк келтейинде, Алтай ла Арасейдиҥ тӱштӱк гран-кыйуларына јуук јерде турат.
Айландыра мӧҥкӱлер, Сайлугемниҥ, Актуруныҥ, Бел-Ажуныҥ сындары курчайт. Тӱштӱктей калка-монголдыҥ јерлери, кӱнчыгыштай тана-тубалардыҥ јери. Чуйдыҥ суузынаҥ араак јок јерде турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1823 метрге бийик. Чуйдыҥ элбек чӧлинде кӧп тоолу кӧлдор бар. Састалган да јерлер кӧп, јердиҥ кыртыжы кышкыда тыҥыда тоҥот. Бийик сын-тайгаларда тоштоҥ кайылып бӱткен кӧлдор база кӧп. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ ӧрӧлӧгӧн сайын тайга ташта тепсеҥдер, таскылдар (плато) кӧптӧйт. Тайгаларда јолдор до кату. Чуйдыҥ чӧлин тӱндӱктеҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш јаар федерал учурлу трак Калка јерине јетире барып јат.

### Климады
Климады кезем-континентал. Јакалай Тӱндӱк ле Ыраак Кӱнчыгыштыҥ јерине тӱҥейлеген. Алтайда эҥ ле соок јер. Кыш
јети ай турат. Јердиҥ кыртыжыныҥ алдында мӧҥкӱлик тош јадат. Бир коноктыҥ туркунына кейдиҥ температуразы кеенейте солунып турар аргалу. Тӱштӱк-кӱнчыгышта јут-чык сӱреен ас тӱжет, јер-тобрак ла кей какшак, анчада кургак јер Чуйдыҥ чӧли ле Ӱкек. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −6,7 °С, эҥ ле изӱзи −31, эҥ ле соогы −62 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы — −4 °С, ортојылдык јут-чыктыҥ кеми 110 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми 1,8 м/с, 15 м/с тӱрген салкынду кӱндер 10,8.

### Аҥ-куштары
Кош-Агаш аймак кату кышту соок јер. Чуйдыҥ чӧлинде оок тындулардаҥ тарбаган, ӧркӧ, сыгырган, чӧлдиҥ чычканы ла кӧп тоолу кӧлдӧрдӧ јӱзӱн куштар учуп келип уйа базат: борт турна, кара турна, тарбалјы, јерлик кастар, суукуштар, ӧртӧктӧр, барынтычы куштар ылаачын, шоҥкор, мӱркӱт, тейлеген ле о.ӧ. Бийик тайга сындары аҥдык, Кызыл бичикке кирген аҥдардаҥ мында: маны, ирбис, кочкор ло јуҥма. Айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јеекен, какай, албаа ла јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар јӱрет: јоонмойын, агас, кӧрӱк, суузар, тийиҥ ле о.ӧ.

### Ӧзӱмдери
Эҥ ле ас јут-чык бу аймакта учун, какшак јер, кей, ӧзӱмдерге јарамыкту эмес учун, ӧскӧ айбактарга кӧрӧ ӧлӧҥ-чӧптиҥ будӱмдери чала ас. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ бийиктеген сайын там ла ӧзӱмдер астап барат, је ого коштой база кайда да ӧспӧй турган эндемик ӧзӱмдердиҥ тоозы кӧптӧй берет. Кату соок кыш, чык јок айалга. Чӧлдиҥ кӱреезинде (пояс) кулузын, кыйгак ӧлӧҥ, тегенек тайа, чычрана, каргана, суујакалай камыш, јӱзӱн-јӱӱр јеҥестер, кӧгӧзин, ӧзӧт. Бу аймакта агаш ас, кезик ле јерде аламык, чачыҥы ӧскӧн тыттар (паркового типа). Бийиктеген сайын тӱндӱк тундрада ӧзӧтӧн кыскачак тайадый кайыҥ, арчын ла кырчын, јеҥестер, башка-башка тайалар. Оноҥ бийиктей таштардыҥ ортозыла алтын тазыл (тӧрт јалбракту ла соок родиола)таркайт.

### Јери ле јолдоры
Јуртта бир ором. Кош-Агаш — Ак-Тал деп регионал учурлу кӧӧлик јол. Јакалай јолдор.

## Тӱӱкизи
Јурт 1914 јылда тӧзӧлгӧн. Эмди бу јурт Јаҥы Аулга кӧчӱрилген.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 15 кижиниҥ 100 % казактар болгон.

## Инфраструктуразы
Инфраструктуралык обьекттер Јаҥы Аулда.

## Экономиказы
Мал азыраары: јылкы, соок тумчукту мал, ол тоодо сарлыктар, оок мал ол тоодо кой ло эчки. Крестьян-фермер ээлемдер. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ.

Кош-Агаш — Ак-Тал деп регионал учурлу кӧӧлик јол. Јакалай јолдор.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
* В. И. Ленинниҥ бюсти.

### Археологиялык
* Јебрен корумдар.

### Ар-бӱткендик

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Јарлу улузы
* Джекенова, Жолтай (род. 08.03.1941) — чабан колхоза «Мухор-Тархата», кавалер орденов Ленина, «Знак Почета».

## Ајарулар

## Тайантылар

* Окылу сайт «Кош-Агаш аймак»