Ороондордыҥ тоозы

Эмдиги ӧйдӧ ООН-до 193 ороон турчылар болуп јат, 2  — эл-тергее ширтеечи. *Агару Престол* (Ватикан) ла
эл-тергее Палестина Международный правоныҥ субъекттери болуп, ООН-ныҥ Генеральный Ассамблеязыныҥ јаантайынгы ширтеечилери болот, је олор ООН-ныҥ турчылары эмес. 

Онго јуук эл-тергее тӧзӧлмӧлӧр таҥынаҥ ороондор болуп јат, бойыныҥ јериле башкарып, оны корулап јат, је олордыҥ кезиги ӧскӧ эл-тергеелерле  Международно-правовой јанынаҥ јӧптӧлбӧгӧн, эмезе јӧптӧгӧн ороондордыҥ тоозы ас, темдектезе, ООН-го  кирерге, 2/3 государствоныҥ јӧби керек, олор  ООН-ныҥ турчылары болор керек.

Јер-телекейдиҥ башка-башка бӧлӱктеринде ондый региондор бар, олордыҥ эл-јоны таҥынаҥ эл-тергее болорго тартыжып јат.

Је бу ла ӧйдӧ телекейдиҥ тергеелерин *виртуал* тергеелерге тӱҥейлебес керек, олор јери јок, этникалык ла тӱӱкилик легитимности јок.
Кезик јерлердиҥ ле тӧзӧлмӧлӧрдиҥ статусы ла категориязы идентифицироваться эдер аргазы јок.

## Эл-тергеелер —  ООН-ныҥ турчылары

## ООН-до јаантайын ширтеечилер

## Ороондордыҥ тоозына кезектей ле кийдирилген тергеелер
### Тергеелер — ООН-ныҥ турчылары,

### Ороондордыҥ тоозына кезектей ле кийдирилген
(Государства, признанные хотя бы одним государством — членом ООН).

### Ороондордыҥ тоозына кийдирилбеген
Бир де ООН-ныҥ турчызы ороон јӧптӧбӧгӧн.(

## Ӧскӧ тӧзӧлмӧлӧр
### Тергеелер, [[Јаҥы Зеландия|Јаҥы Зеландияла]] бодоштырылган (ассоциированные)

### Јарты јок статусту јерлер

## Јеезелер
Тургун калыктарлу ла гражданстволу тӧзӧлмӧлӧр. 
().

### Калыктар ортодо јӧптӧжӱде айдылып калган аҥылу статусту 3 территория
(оговорённым в международных соглашениях):
**  Аландские острова,
**  Гонконг (Сянган),
**  Макао (Аомынь);
*  Австралияныҥ3 тыш территория:
**  Кокосовые острова (Килинг),
**  Остров Норфолк,
**  Остров Рождества;

### [[Великобритания|Великобританияныҥ]] талай кечире 10 территориязы:
**  Ангилья,
**  Бермудские острова (Бермуды),
**  Британские Виргинские острова,
**  Гибралтар,
**  Каймановы острова,
**  Монтсеррат,
**  Острова Питкэрн,
**  Острова Святой Елены, Вознесения и Тристан-да-Кунья,
**  Тёркс и Кайкос,
**  Фолклендские (Мальвинские) острова;
*  Великобританияныҥ 3 коронный јери:
**  Гернси,
**  Джерси,
**  Остров Мэн;
*   Данияныҥ 2 территориязы (2 автоном регион):
**  Гренландия,
**  Фарерские острова;
*  Нидерландыныҥ 3 талай кечире (автоном) территориялары:
**  Аруба,
**  Кюрасао,
**  Синт-Мартен;

### [[Јаҥы Зеландия|Јаҥы Зеландияныҥ]] камаанду 1 территориязы:
**  Токелау;

### [[Соединённые Штаты Америки|США-ныҥ]] талай кечире кожылбаган 5 јери:
**  Американские Виргинские острова,
**  Американское Самоа,
**  Гуам,
**  Пуэрто-Рико,
**  Северные Марианские острова;

### [[Франция|Францияныҥ]] талай кечире 5 биригӱзи:
**  Сен-Бартельми (Карибы),
**  Сен-Мартен,
**  Сен-Пьер и Микелон,
**  Уоллис и Футуна,
**  Французская Полинезия;

### [[Франция|Францияныҥ]] талай кечире аҥылу администрациялык јерлӱ 1тӧзӧлмӧзи:
**  Новая Каледония.

### Талай кечире јерлер, кезикте алдынаҥ бойы јерлер деп категорияга кирет)
* Нидерландыныҥ окылу (талай кечире) 3 общиназы:
**  Бонайре,
**  Саба (ортолык),
**  Синт-Эстатиус;

### Францияныҥ талай кечире 5 департаменти ле региондоры:
**  Гваделупа,
**  Майотта,
**  Мартиника,
**  Реюньон,
**  Гвиана (Францияныҥ департаменти).

## Тургун эл-јоны јок, камаанду јерлер
1 нейтрал јер — Антарктика (оныҥ статусы «Договор об Антарктике» аайынча јӧптӧлгӧн; је, оныҥ кезик јерлерине 8 *территориальный притязания* бар, 7 эл-тергее оныҥ јерлерин мензинерге јӱткийт: 
# Австралийский антарктический территория (Австралия),
# Аргентинский Антарктика (Аргентина)
# Британ антарктикалык территория (Великобритания)
# Росса камаанду јер (Јаҥы Зеландия),
# Земля Королевы Мод (Норвегия),
# Земля Адели (Франция), 
# Чилийский антарктический территория (Чили);

### Австралияда 3 тыш территория:
# Ашмор ло Картье деп ортолыктар, 
# Коралловый талайдыҥ ортолыктарыныҥ јерлери, 
# Херд ле Макдональд деп ортолыктардыҥ јери;

### Великобританияныҥ 3 талай кечире јерлери:
# Акротири ле Декелия, 
# Индийский Теҥисте  Британ јерлер, 
# Тӱштӱк Георгия ла Тӱштӱк Сандвичев ортолыктар;

### Норвегиянаҥ камаанду 3 јер:
# Буве ортолык, 
# Шпицберген, 
# Ян-Майен;

### Бириктирген Штаттардыҥ (США) 9 кичинек тыш ортолыктары:
# Бейкер (ортолык), 
# Джарвис (ортолык), 
# Джонстон (атолл, 
# риф Кингмен, 
# атолл Мидуэй, 
# Навасса (ортолык), 
# атолл Пальмира, 
# Уэйк (ортолык), 
# Хауленд (ортолык) 
# (кезикте база эки јер кожодылар — Бахо-Нуэво ло Серранилья);

### Францияныҥ талай кечире администрациялык 2 јери:
# Клиппертон (ортолык), 
# Тӱштӱк Француз јерлер
# Антарктический јерлер ;
### Тургун эл-јон јок 2 бӧлӱк ортолык, јуугында кезик эл тергеелер былаажат:
# Парасельский (ортолыктар), 
# Спратли.

## Ӧскӧ јерлер
* Эл-тергеелер ӱстинде турар тӧзӧлмӧлӧр (Надгосударственные образования, конфедерации): Европей биригӱ (Европейский союз) (кандый да окылу эл-тергее, конфедерация эмес, наднациональный политический ле финансовый башкарар  уровеньдӱ, кандый да ӧскӧ бӱдӱмдӱ эл-тергее эмес), *Союзный эл-тергее*;
* Субнациональный јерлер: автономиялар (Афон ло о.ӧ.), федерациялардыҥ бӧлӱктери, резервациялар, составные части Бириктирген Королевствоныҥ бӧлӱктери (Англия, Шотландия, Уэльс, Тӱндӱк Ирландия);
* *Мальтийский орден* (международный право аайынча  Мальтийский орденниҥ суверенитедин дипломатический миссиялар шиҥдейт, је, эл-тергеениҥ суверенитеди эдип эмес; ООН-до шиҥжӱчи-организацияныҥ статузын алынган);
* Кондоминиумы, кожо тузаланар јерлер (совместные территории);
* Былаашту јерлер (Гилгит-Балтистан ла о.ӧ.);
* Ээзи јок јерлер (Бир-Тавиль, Антарктика, сербо-хорватский кыйуныҥ ӱзӱктери);
* Племяларлу королевстволор;
* Территории неконтактных народов;
* Кемниҥ де эмес јерлер (Нейтральные территории);
* Арендага алган јерлер (Байконур ла о.ӧ.);
* Јуучыл базалар;
* Таҥынаҥ  собственность;
* Сӱрдӱрген правительстволор (Правительства в изгнании);
* Окылу экономикалык зоналар (Особые экономические зоны);
* Территориялар, кезик ороондордыҥ башкарулары контролировать этпей турган, оноҥ толо јайым аларга турган, эмезе албаска турган (национально-освободительный кыймыгулар-движения, повстанцылар, сепаратисттер).

## Онойдо ок кӧр:
* Список непризнанных и частично признанных государств
* Список стран, сортировка по площади
* Список стран, сортировка по численности населения
* Список стран, сортировка по плотности населения
* Список телефонных кодов стран
* Список столиц государств
* Список государственных языков
* Список виртуальных государств
* Страна

## Ајарулар

## Тайантылар

* Curlie - Страны и регионы: Страны
* Общероссийский классификатор стран мира