Карагол

**Карагол** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Караголдыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Карагол, Кара кӧл .
 
Тоҥмок суулар биригип, јаан сууныҥ коолы боло берген .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ чике ортозында, Карагол сууныҥ Урсулга киргенинде турат. Теректи ле Себи-Бажыныҥ јаан сындарыныҥ ортозында, Урсул сууныҥ орто агынында, кӱнчыгыш јанынаҥ јуртка Короты јурт биригип калган. Јуртты айландыра кырлар агаш јокко јуук тас. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 893 метрге бийик

### Климады
Климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Тайгалары аҥдык јер: айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар куштар јӱрет. Куштардаҥ мында чай, кӱртӱк, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, тейлеген, торлоо, бӧднӧ, кӱӱк ле о.ӧ. бар. Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, ускуч, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар.. Алтай республиканыҥ «Кызыл бичикке» кирген куштары: ала ылаачын (), боро ылаачын (), мечиртке (), ылаачын ().

### Ӧзӱмдери
Караголдыҥ тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (), алаҥуш, комургай (), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (), чай чечек (герань луговая), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ()..

### Јери ле јолдоры
Јуртта 6 ором: Алтай, Г. А. Чунижековтыҥ, Г. И. Чорос-Гуркинниҥ, Кара-Суулу, Л. В. Кокышевтиҥ, Урсулдыҥ.

Јурт «Чуйдыҥ трагы» деп федерал кӧӧлик јолдыҥ јанында турат. Јолдыҥ темдеги Р-256. Караголдоҥ туура тӱштӱк-кӱнчыгыш јаар «Карагол-Кулады» деп регионал учурлу кӧӧлик јол барган. Токтоду «Карагол».

## Тӱӱкизи
Јурт 1820 јылда тӧзӧлгӧн.
Карагол јурттыҥ јанында, ичинде археологиялык кереес «Каракол» деп мӧҥкӱсалгыш бар.
1985 јылда Караголдыҥ ортозында Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына учурлаган Мактыҥ монументы тургузылган. Бу монументти тургузарга турган тӧҥ јебрен курган болуп калган. Оны В. Д. Кубарев башкарган археологический отряд шиҥдеген.
Карагол јурттыҥ школында краеведческий музей бар, ондо солун ла јилбилӱ экспонаттар јурттыҥ тӱӱкизи ле археологиязы керегинде.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 440 кижи болгон, олордыҥ 80 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
.

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* Караголдыҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* музей;
* туркомплекс «Ӱч-Эҥмек»;
* стадион;
* АЗС;
* Каргандардыҥ туразы, азыралдыҥ јери;
* эки конор тура;
* «Себиниҥ ажузы» деп турбаза.


## Экономиказы
Таҥынаҥ ээлемдер. Мал азыраары.
Личное подсобное хозяйство. Туризм. Кӧӧликтер јазаар јер.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
* Уч-Энме́к — ар-бӱткенниҥ аҥылу коруда турган јерлери. Кандык айдыҥ 23-чи кӱнинде 2001 јылда Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ Јӧби аайынча тудулган;
* К. Маркска кереес (1977 ј., Г. Чорос-Гуркинниҥ оромы, 43);
* Алтай јон Арасейге киргениниҥ 200 јылдыгына учурлаган обелиск (1956 ј., Караголдыҥ јурт јеезези, Себиниҥ боочызы);
* Совет јаҥ учун корогондордыҥ карындаштык мӧҥкӱзи (1930 ј., Г. Чорос-Гуркинниҥ оромы, 23);
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда корогондорго мемориал (1985 ј., Г. Чорос-Гуркинниҥ оромы, 39).

### Археологиялык
* Мӧҥкӱсалгыш (972—976,1096,1097).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
* Тагыл (1121);
* Бай-Туу (834);
* Кыйралу кайыҥ, байлу (1010).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Уч-Энмек - 1.jpg|Уч-Энмек. Карагол ӧзӧк


## Јарлу улузы

## Ајарулар

## Тайантылар
* Окылу сайт «Оҥдой аймак»