Салазан

**Салазан** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында Салазанныҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Салазан .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-јыштыҥ ортозында турат. Айландыра кырлары кара агашла туй бӱркелген.
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 278 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Ортојылдык температура +1,2 °C, чаган айдыҥ ортоайлык температуразы −14,4 °C, ортојылдык јуттыҥ кеми 855 мм.
Алтайда айы-кӱни јымжак јер, кышкыда тыҥ соок јок, је кар јаан тӱжет, кӧл чаган айдыҥ ортозы киреде тошло туй бӱркеле берет. Тӱндӱктеҥ салкындар соок кей экелет, кӱрттиҥ бийиги кезик јерде 2-3 метрге једет. Јайгыда база тыҥ изӱлер болбойт, 30-35 градустаҥ ӧрӧ кӧдӱрилбейт јаан изӱ айда, кей серӱӱн ле чыкту.

### Аҥ-куштары
Аба-Јыш () кара туйук агаштарлу, јерлери аазый сӱреен аҥдык болгон дежет. Ондо јаткан улус улай аҥдайтан болгон. Айу, бӧрӱ, јеекен, какай, тӱлкӱ кӧп болгон. Оок то аҥдар кӧп болгон эмей: койон, агас, албаа, киш, суузар, калазак, сыгырган, тийиҥ, кӧрӱк ле о.ӧ..

Калганчы ӧйдӧ аҥ-куш астап, экология коомойтыганыла, улустыҥ кӧптӧгӧниле колбулу айалга боло берген. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген аҥдар ол-тооргы, маны, ак-кийик, сууныҥ камдузы, олордыҥ тоозы кезем астаган. Оок куштар ол каргаа, саҥыскан, тарал, кӧктийек, кӱӱк, кас, турна, бӧднӧ, чай, кӱртӱк, томыртка. Куштардаҥ: кӱртӱк, чай, сымда, мечиртке, ӱкӱ, тарал.

### Ӧзӱмдери
Тайганыҥ ортозында аламыктарда јердиҥ ажы јакшы бӱдет — јӱзӱн башка јиилектер, кузук, калба, орляк, мешкелер.
Кӧп сабада кара ийне бӱрлӱ агаш ӧзӧт, мӧш, јойгон, чиби, карагай, тыт, кӧп тоолу башка-башка бӱдӱмдӱ јыра-тайалар, ойык јабыстай јерлерде ле чала састалган тегериктерде база јыралар, тал, беле, чычрана, каргана, ӧзӧт. Ого коштой јӱзӱн-јӱӱр јиилектер: уй кӧс, бороҥот, јер-јиилек, тийиҥкат, тожла, кайыҥкат, торбос (), тайа (), кызылкат, кӧк-кат (), кара агаш-јиилек (), кара-кат, эмезе кара торбос (), ийт-тумчук (), ого коштой кӧжнӧ, калба.

Јайдыҥ ӧйинде јылу, чыкту кейге толтыра ла чечектер ӧзӱп, чечектеп, бвжып ӱрендерин чачат: балузын, јыракы-ӧлӧҥ, јыдунак (), калаш-чечек (), ийт-тырмак. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» киргендери: алтын тазыл, кызыл тазыл, сыгын-от, марал-чечек ле о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Јуртта 4 ором: Кайыҥду, Тӧс, јараттай, Јаҥы.
«Јаш-Тура — Турачак — Артыбаш» деп јол јурт ажыра ӧдӧт.

## Тӱӱкизи
Јурт 1911 јылда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 756 кижи болгон, олордыҥ 85 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон (тубалар, кумандылар).

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы;
* эмчилик;
* јурттыҥ клубы;
* библиотека;
* стадион;
* лесхоз;
* ӧрт ӧчӱриштиҥ посты;
* интернат (Кӱрей кӧлдиҥ ле Удаловка јурттардыҥ ӱренчиктерине).


## Экономиказы
Туризм. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер. Агаш ээлем, таҥынаҥ 2 пилорама.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга обелиск.(1292).(1975 ј.,Морозовтыҥ оромы, 88 Б)
* Захар Кызлаков деп камныҥ мӧҥкӱзи. Ӱрчек деп ӧзӧк.(1288).
* Јуртсоветтиҥ баштапкы председателиниҥ, граждан јууныҥ геройыныҥ, И.Морозовтыҥ сӧӧгинде памятник.(1921 ј., Морозовтыҥ оромы, 23А)

### Ар-бӱткендик
* Аржан суу. 0,5 км Салазан јурттыҥ јанында.(1279)
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Јарлу улузы
Маскаев, Михаил — СССР-дыҥ геройы, бу јерде чыккан.

## Ајарулар

## Тайантылар