Кулады

**Кулады** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Куладыныҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Кулады — куш, .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ ӧзӧгинде, орто бӧлӱгинде турат. Ӱч-Эҥмек деп јаан тайганыҥ колтыгында, Теректӱ, Јал Мӧҥкӱ сындардыҥ ортозында. Јуртты айландыра кырлар агаш јокко јуук, тас.
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1058 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Соок ло узун кыш, чаган айда тыҥыда соок −40 °C тӱжет, јаан изӱ айда +35 °C болот. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,5 м/с. Јуттыҥ ортојылдык кеми 700—750 мм.

### Аҥ-куштары
Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар јӱрет. Куштардаҥ мында чай, кӱртӱк, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, тейлеген, торлоо, бӧднӧ, кӱӱк ле о.ӧ. бар. Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, ускуч, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар.

### Ӧзӱмдери
Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт
Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Јуртта 11 ором: А.Мандаевтиҥ, Бош-Туу, Кезер Таш, Кожоҥчы Арал, Курсай, С.Этеновтыҥ, Самарган, Тӧӧлӧс город, У.Окчиновтыҥ, Ч. Т. Кискинниҥ, Ј.Бедюровтыҥ.

«Карагол — Кулады» деп регионал учурлу јолдыҥ учы (темдеги 84К-21).

## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 581 кижи болгон, олордыҥ 98 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
.

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* Куладыныҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* магазиндер;
* балдардыҥ туразы;
* краевед музей;
* эмчилик.


## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Крестьян-фермер ээлемдер. Туристтерле иштеери.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1985 ј., С. Этеновтыҥ, 30а)

### Археологиялык
* Ташта јурамалдар (737, 749, 957, 962, 1013, 1092, 1116);
* Мӧҥкӱсалгыш (739);
* Ташта јебрен руникалык бичик (1019, 1199).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
* Тагыл (1120);
* Байлу туулар: Кызыл Којогор, Текпенек, Кара-Туу, Алкы-Таш, Самарган, Карагол бажы Ӱч-Сӱмер (Ӱч-Эҥмек), Сојок (.);
* Байлу суу: Текпенек, Эркемей, Ӱстиги Кара-Суу (..);
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

File:Кулада 01.JPG|Кулады
File:Кулада 02.jpg|Кулады


## Јарлу улузы
* Шумаров Николай Сергеевич (Ногон) (1947 ј.) — режиссёр, актёр, драматург, кожоҥчы ла кӱӱ чӱмдеечи. Россия Федерацияныҥ нерелӱ артизи (1999).
* Этенов, Сорпоҥ — алтай кӱӱчи, топшуур, икили, шоор ойноор кижи, јарлу кожоҥдор бичиген.
* Ямаева, Е. Е. (1955) — билимчи, Новосибирскте государстволык университеттиҥ тӱӱкилик факультедин божоткон, Тӱӱки билимдердиҥ докторы, профессор (2003), кӧп тоолу билим монографиялардыҥ авторы, ГАГУ-да иштеген. С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган алтаистиканыҥ билим институдыныҥ этнография бӧлӱгиниҥ баш билим ишчизи.
* Бедюров, Бронтой Бедюров (1946 ј.) — бичиичи, 
* Киндикова, Нина Михайловна (1953 ј.) — филология билимдердиҥ докторы,
* Паянтинов, Василий Яянович (1949 ј.)— отличник кинематографии СССР.
* Паянтинова, Валентина Казакпаевна (1951 ј.) — ӱредӱчи, јондык ишчи, совет париялык иштиҥ ветераны,

## Ајарулар

## Тайантылар
* Окылу сайт «Оҥдой аймак»