Боочы

**Боочы** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Куладыныҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Боочы — ажу, .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ тал ортозында, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Теректиниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сын тайгаларыныҥ эдегинде, Карагол сууныҥ јанында, Карагол ичи ӧзӧктӧ турат.

Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1005 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

### Аҥ-куштары
Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, кууле, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар бар. Алтай республиканыҥ «Кызыл бичикке» кирген куштары: ала ылаачын (), боро ылаачын (), мечиртке (), ылаачын ().

### Ӧзӱмдери
Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт.

Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Јуртта 6 ором: Јеҥӱниҥ јылдыгы, Б. Текеновтыҥ, Д. Абакаевтиҥ, Э. Иришевтиҥ, Я. Сарбашевтиҥ, Я. Тужумеевтиҥ.

«Карагол—Боочы» деп регионал учурлу кӧӧлик 84К-21 темдектӱ јол бар.
Јуугында Кулады, Карагол, Короты, Бичиктӱ-Боом деп деремнелер бар.

## Тӱӱкизи
1600 јылда Боочы јурт керегинде документтерде темдектелген. Туулу Алтайда Оҥдой аймактыҥ эҥ ле јебрен јурттардыҥ бирӱзи. 2000 јылда јурттыҥ тӧзӧлгӧнинеҥ 400-јылдыгына јурттыҥ улузы кереес тургускан.
1990 јылда Боочы јурттыҥ јанында Текпенек деп ӧзӧктӧ Алтай Республиканыҥ тӱӱкизинде баштапкы катап маймандардыҥ (кӧп тоолу сӧӧктӧрдиҥ бирӱзи) Курултайы болгон. Мында «майман» деп бичиктӱ кереес таш тургузылган.6 јылдыҥ бажынаҥ 1996 јылда Ак-Кобы ӧзӧктӧ маймандар Боорго учурлай байлу *субурган*() тургузарында экпиндӱ турушкан. Боор майман сӧӧктӱ Солтонныҥ уулдарыныҥ бирӱзи.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 297 кижи болгон, олордыҥ 98 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы
* Боочыныҥ орто ӱредӱлӱ школы;
* интернат;
* магазиндер;
* эмчилик;
* стадион.

## Экономиказы
Јуртта јаан ээлем јок. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Крестьян-фермер ээлемдер.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1056)(1985 ј., Јеҥӱниҥ 60 јылдыгы ором, 31а).

### Археологиялык
* Јебрен тӱрк бичимелдер. Боочы ла Куладыныҥ ортозында (1138);
* Ташта јурамалдар (7840);
* Будданыҥ сокызы (ступа Будды) (802).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
* Байлу суу. Аржан (889);
* Молдыр суу (917).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Боочи 02.jpg|Боочыда солоҥы
Уч-Энмек - 1.jpg|Боочы


## Јарлу улузы
* Багыров Николай Егорович (1952 j.) — поэт, театр ла киноныҥ актеры, тележурналист, телережиссер, Арасейдиҥ театрал ишчилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1991), Алтай Республиканыҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (2012), Арасейдиҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы (2013);
* Мӧҥӱне Яйтаков (25.10.1961) — спортчы, Алтай Республиканыҥ јуунты командаларыныҥ тӧс јериниҥ башкараачызы. СССР-дыҥ самбо спортыныҥ Узы, Россия Федерацияныҥ ла Алтай Республиканыҥ нерелӱ тренери, нерелӱ ишчизи, АР-ныҥ «Таҥ Чолмон» ордениле, «За заслуги перед Отечеством» деп орденле кайралдаткан. *«Лучшие люди России XX века»* деп бичикке 2013 јылда кирген. Россияныҥ јуунты командазына 30-таҥ артык спортчы белетеген, 8 кижи *«Мастер спорта России международного класса»*;
* Эдуард Текенов (29.04.1962) — инженер, спортчы, политик. Омский сельскохозяйственный институт божоткон (1989). *Российская академия народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации по программе «Административно-государственное управление»* ӱренген (2013).

## Ајарулар

## Тайантылар
* Окылу сайт «Оҥдой аймак»