Алтай Республиканыҥ Башкарузы

**Алтай Республиканыҥ Башкарузы** — Алтай Республиканыҥ эл-тергеелик јаҥныҥ ӱстӱги бӱдӱретен органы.

Алтай Республиканыҥ Башкарузызы бойыныҥ ижинде Россия Федерацияныҥ Конституциязыныҥ верховенствоныҥ принциптериле, конституциялык федерал јасактарыла, федерал јасактарыла, Алтай Республиканыҥ Конституциязыла, Алтай Республиканыҥ јасактарыла, албаты јаҥыныҥ, федерализмныҥ, јаҥ ӱлежериниҥ, карузына турарыныҥ, јон ортодо јарлу болорыныҥ ла кижиниҥ, гражданинныҥ тап-эриктектерин јеткилдеер принциптериле башкарынып јат.

— эл-јондык-экономиялык сферада аайлаарын бӱдӱрип јат;

— Алтай Республиканыҥ исполнительный јаҥыныҥ системазыныҥ бирлигин јеткилдеп јат, органдарыныҥ ижин ууландырып ла контрольдоп јат;

— Россия Федерацияныҥ Алтай Республиканыҥ бюджет jасактар тургузып чыгарары аайынча  эл-тергеелик программаларын jöптöп jат; 

— ого берилген jасак чыгарар инициативаныны бÿдÿрип jат;

Башкаруны Алтай Республиканыҥ председатели башкарып jат( 1997 jылдаҥ кураан айдаҥ  бери Алтай Республиканыҥ башчызы Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ Председатели болуп jат). 1998 jылдаҥ озо (РА башкарачыныҥ талдаштарынаҥ озо), анайда ок 2005 ле 2010 jылдарда (РФ Президентты тургускан Башчы этире) Башкаруныҥ председатели Алтай Республиканыҥ Курултайы ажыра тургузылып jат.

Узаак öйдиҥ туркунына ÿзе ведомстволордыҥ министрларын ла башкараачыларын jамыга кöстöп тудары ла оноҥ jайымдаары Эл Куртайдыҥ jоп берерин некеер болгон. Jе 2000 jылда кичÿ изÿ айда мындый айалга РФ Конституцияла келишпей турган деп jöпсинген кийнинеҥ Алтай Республиканыҥ jасактары солунган, тургуза öйдö Алтай Республика Башкарузыныҥ Председательдиҥ ордынчыларын ла акча-манат аайынча сурарактар jанынаҥ бÿдÿретен органныҥ башкараачызы болуп турган Алтай Республика Башкарузыныҥ турчызын jамыга кöстöп тудары некеп jат.

Тöмöн башка-башка öйдиҥ РА Башкарузыныҥ турчыларыныҥ тизими берилип jат.

Алтай Республиканыҥ jаҥы башчызы талдалган кийнинеҥ (1998 jылдаҥ озо - Эл Курултайдыҥ) Башкару бойыныҥ чыдуларын салып jат. Чыдуларын салган Башкаруныҥ турчылары бойыныҥ ижин Башкаруныҥ jаҥы турчылары jамыга кöстöп тударына jетире ижин улалтып jат (эмезе керегин бÿдÿрип турган jаҥы турчылары). 
Керегин бÿдÿрип турган статуста болоры узаак öйгö чöйилерге аргалу, кöп сабазында бу профильный федерал министерстволор кандидатуралар аайынча  jöптöжöринеҥ камаанду эмезе оноҥ озо jылдарда чылап — Эл Курултайда. Кыска öйдиҥ туркунына керектерин бÿдÿрип турган статузыныҥ эмезе ээчиде jамыга кöстöп тударыныҥ статуста болотон öйи jарт эмес.

## Владимир Петровтыҥ башкарузы 1992 - 1997 jj.

1992 jылда кочкор айдыҥ 9 кÿнинде (баштапкы башкару) ла 1994 j. кочкор айдын 2 кÿнинде (экинчи башкару, Эл Курултайдыҥ талдаштарыныҥ кийнинеҥ). 1997 jылда чаган айдыҥ 23 кÿнинде Эл Курултай экинчи башкаруны отставкага аткарган.

## Валерий Чаптынов ла Владилен Волковтыҥ Башкарузы 1997 - 1998 jj
1997 jылда jаҥар айдыҥ 30 кÿнинде Валерий Чаптынов Башкаруныҥ председатели болуп тургузылган, ол божогон кийнинеҥ (кураан айдыҥ 10 кÿни) 1997 jылда кураан айдыҥ 19 кÿнинде Башкаруныҥ председатели болуп Владилен Волков тургузылган. 1997 jылда jаҥар айдыҥ 14 кÿнинде Алтай Республиканыҥ jаҥы башчызы болуп Семён Зубакин талдалган кийнинеҥ, 1998 jылда чаган айдыҥ 13 кÿнинде Башкару бойыныҥ чыдуларын салган.   

## Семён Зубакинныҥ Башкарузы 1998 - 2002 jj

1998 jылда чаган айдыҥ 13 кÿнинде Семён Зубакин Республиканыҥ башчызы ла Башкаруныҥ председатели болуп иштеп баштаган. 2002 jылда чаган айдыҥ 6 кÿнинде (талдаштардыҥ экинчи турында) Алтай Республиканыҥ башчызы болуп Михаил Лапшин талдалган кийнинде, Башкару бойыныҥ чыдуларын салган. 
 

## Михаил Лапшинныҥ Башкарузы 2002 - 2006 jj
2002 jылда чаган айдыҥ 19 кÿнинде Михаил Лапшин Республиканыҥ башчызы, Башкаруныҥ председатели болуп иштеп баштаган. 2006 jылда jанар айдыҥ 22 кÿнинде эл-тергеелик jуун (Эл курултай??????) Александр Бердниковты Алтай Республиканыҥ башчызы болуп тургузылган кийнинде, Башкару бойынын чыдуларын салган. 
 

## Александр Бердниковтыҥ Башкарузы 2006 - 2019 jj
2006 jылда чаган айдыҥ 20 кÿнинде Республиканыҥ башчызы, Башкаруныҥ председатели болуп иштеп баштаган. Такып 2010 jылда чаган айдыҥ 20 кÿнинде jамыны алган (2010 jылда чаган айдыҥ 12 кÿнинде эл-теергелик jуун jöптöп салган). 2004 jылда чаган айдыҥ 20 кÿнинде Рф Презиндент оны кезек öйгö Республиканыҥ Башчызыныҥ, Башкаруныҥ Председателиниҥ ижин бÿдÿрер этире тургузып салган. 2014 jылда сыгын айдыҥ 30 кÿнинде ( 200 jылда сыгын айдыҥ 14 кÿнинде талдаштарда jеҥуни алган кийнинеҥ) jамыны ÿчинчи катап алган. 2019 jылда тулаан айдыҥ 20 кÿнинде Бердников jамызын чачкан кийнинде, Олег Хорохордин Башкаруныҥ Председатели болуп тургузылган. 2019 jылда сыгын айдыҥ 8 кÿнинде Олег Хорохордин Алтай Республиканыҥ Башчызыныҥ jамызын алган кийнинде, 2019 jылда ÿлÿрген айдыҥ 1 кÿнинде Башкару бойыныҥ jамызын салган.

## Олег Хорохординныҥ Башкарузы 2019 -  jj

2019 jылда ÿлÿрген айдыҥ 1 кÿнинде Олег Хорохордин в  Республиканыҥ башчызы, Башкаруныҥ председатели болуп иштеп баштаган. 

## Ајарулар

## Тайантылар
* Республика Алтай 

* От уезда к Республике: сборник архивных документов