Ӱзнези

**Ӱзнези** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чамал аймагында Ӱзнезиниҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Ӱзнези .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Чамал јурттаҥ тӱндӱктей, Кадын сууныҥ оҥ јарадында, Чуйдыҥ трагынаҥ 20 км ыракта турат.
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 385 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кыш бу јерлерде јымжак, карлу, тыҥ сооктор јок болот. Ортојылдык температура +3,0 °С градус кире болот, кейдиҥ чыгы 66,1 %, ортојылдык кеми 855 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,4 м/с. 15 м/с тӱрген салкынду кӱндер 6,3. Јай тыҥ ла изӱ эмес, ортоайлык температура +30 °С јетпейт, эҥ ле изӱ кӱн +34 °С, эҥ ле соок кӱнде −40 °С. Соокторлу кӱндер 18.05/27.07. Соок јок кӱндер 131. Јердиҥ ортојылдык температуразы 3 °С.

### Аҥ-куштары
Аймактыҥ тайгалары аҥдык: айу, бӧрӱ, какай, јеекен, булан, элик, марал, тооргы, оок аҥдардаҥ койон, јараа, киш, јоонмойын, агас, ӧркӧ, сарас, тарбаган, кӧрӱк, агас, сууларда камду, кумдус. Ак-кийик, тооргы ла камду Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген. Кушка да аба-јыш бай: кӱртӱк, чай, сымда, бӧднӧ, мечиртке, ӱкӱ, каргаа, саҥыскан. кӱӱк, барынтычы куштардаҥ ылаачын, шоҥкор, кускун, карчага бар.

### Ӧзӱмдери
Айландыра Иолгоныҥ сын тайгалары, капчал, кайыр кырлары мӧшлӧ, карагайла, кайыҥла, белеле, јойгонло, аспакла, карганала бӱркелген. Айландыра кырлар койу агашка бӱркеткен: аспак, кайыҥ, мӧш, карагай, јойгон, тал, каргана, беле, толоно ло о.ӧ.
Јайгыда мешке, кӧжнӧ, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, кузук толо ӧзӧт. Ӧлӧҥ, чечектер, тайалар, кӱске јетире кӧс сӱӱндирип јайылат: каргана, тал, толоно, арчын, балан, ийт-тумчук, бороҥот, табылгы, адарткы, бастый, буланат, јеҥес, јоҥјолой, јаргак ӧлӧҥ, јыдунак, јыоан чечек, ийт-таман, јыракы-ӧлӧҥ, ийт-тырмак, калаш-чечек, кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин, кылганак, кымыскайак, кулун-чечек, кулузын. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер алтын тазыл ла кызыл тазыл.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 19 ором: Рерихтердиҥ билези, Пионерлердиҥ, Фридрих Ницшениҥ, Кадынныҥ, Лучегорский, Мартаковтыҥ, Јаҥы Јодролу, Радужный, Карагайлу ла о.ӧ.

Јурт Чамал тракта турат, «Себи-Оозы — Куйус» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо.

## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Чамал ичинде орус миссионерлер алтай улусты креске тӱжӱрип, православный кудай јаҥына кийдирип, школдор ачып, јурттар тӧзӧп турган ӧй.
1922 јылда Алтайда 24 волостьты бириктирип, 9 аймак эткен. Ӱзнези јурт Чамал аймакка кирген.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 434 кижи болгон, олордыҥ 61 % орустар, 34 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы;
* эмчилик;
* культура байзыҥы;
* библиотека;
* стадион;
* почта;
* магазин — 3;
* турбаза — 4;
* конор тура — 2;
* СТО;
* АЗС.


## Экономиказы
Таҥынаҥ ээлемдер. Мал азыраары. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
* Јаҥыс мӧҥкӱ (Мартаковтыҥ оромы, 2)
* Совет јаҥ учун тартышкан партизандардыҥ карындаштык мӧҥкӱзинде кереес (Ӱзнези-Бешпелтир деп кӧӧлик јолло, Ӱзнези јурттаҥ 3 км кире јерде)
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (5490)(1957 ј.,Јаҥы-Јодралу ором,1 деп туранаҥ 70 м кӱнчыгыштай)
* Карындаштык мӧҥкӱ.Партизандар ла ЧОН-ныҥ јуучылдарыныҥ (429)

### Археологиялык
* Јебрен корум (353,493,574,575,621,627,629);
* Јебрен јурт (поселение) (625,630).

### Ар-бӱткендик
* Байлу туу ()8
* Аржан суу ().
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Файл:Сельсовет в Узнезе.JPG|Ӱзнези. Јуртсовет.
Файл:Bridge over the Uznezya River.jpg|Ӱзнези. Ӱзнези суу кечире кӱр.


## Јарлу улузы

## Ајарулар

## Тайантылар
* Официальный сайт Чемальского района