Моты-Бажы

**Моты-Бажы** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Моты-Оозыныҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Моты-Бажы .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш келтейинде, Тӱӱкейдиҥ, Эзимниҥ сындарыныҥ эдегинде, Моты ла Эзим суулардыҥ бириккенинде турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 940—955 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Узун ла соок кыш, кыска јай. Кышкы ортоайлык температура −21 °С, јайгызы: +19 °С. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,2 м/с. Јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 450—500 мм кире болот. Кӱс-јас салкындак, јердиҥ, кыраныҥ, мааланыҥ ажы бӱдер ле јылда бӱдер, коомой (јутту, кӱйгек) јылда тӱжӱм јок.

### Аҥ-кужы
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан. Тооргыныҥ тоозы астап, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

Тооргыныҥ тоозы Алтайда кезем астаганыла оны «Кызыл бичикке» кийдирген.

### Ӧзӱмдери
Айландыра кырларда кӧп јарымы тыт, чиби ле мӧш агаштар ӧзӧт. Суујакалай кайыҥ, тал, каргана ла јыраалар, беле, тайалар бар. Ак-јалаҥда башка-башка ӧлӧҥдӧр: балузын, ийт-таман, кабый, кымыскайак ла самын-ӧлӧҥ ӧзӱп јат. Јӱзӱн-јӱӱр чечектер јайла кожо јайылат: калаш-чечек, кӧкпаш, кӱн-келди, буланат, бастый, аркада јердиҥ јиилегинеҥ: бороҥот, кызылгат, тайабаш, тийиҥкат таркаган..

### Јери ле јолдоры
Јурттыҥ текши јери 37,5 га.
Ол тоодо: улус јадар јерлердиҥ кеми 21,1 га, јуртээлемде тузаланар јердиҥ кеми 11,8 га, јонго керектӱ тудумдар 0,7 га, производстволык јерлер 0,3 га, инженер ле транспорттыҥ инфраструктуразы 3,6 га.
Моты-Бажы јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1 км 90 м, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 1 км 14 м.

Јуртта 2 ором: Олјондо, Чапаевтиҥ.

Моты-Бажында 45 јаҥыс кат агаш тура, кажызы ла 2400 м² јерлӱ, 4 эки бӧлӱктӱ тура. Јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла кожо 3,13 км. Јуртта 5 ором бар.

«Моты-Бажы — Кара-Коол» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдыҥ башталганы (идентификационный темдеги 84К-12, узуны 14,7 км).
«Моты-Оозы — Моты-Бажы» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдыҥ учы (идентификационный темдеги 84К-115, узуны 7,3 км).

Моты-Бажына јетире ӱч јол бар: Улалу — Чаргы — Беш-Ӧзӧк — Чакырдыҥ боочызы — Экинур — Келейдиҥ боочызы — Моты-Бажы; Улалу — Шабалин — Себиниҥ боочызы — Нефтебаза — Јоло — Јабаганныҥ боочызы — Экинур — Келей — Моты-Бажы; Алтай кырайдаҥ келзе: Јаш-Тура — Солонешный — Тураты — Келей — Моты-Бажы.

## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 149 кижи болгон, олордыҥ 98 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

## Инфраструктуразы

* баштамы школ;
* эмчилик;
* магазин;
* јурттыҥ клубы.


## Экономиказы
Јаан ээлемдер јок. Кӧп билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик

### Археологиялык

### Ар-бӱткендик
* Байлу кыр Тӱӱкей;
* Тоҥбок суу;
* Агой, байлу туу (1353);
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Јарлу улузы

## Ајарулар

## Тайантылар
* Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»