Карагай

**Карагай** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Карагайдыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Карагай .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Сайлугемниҥ, Теректиниҥ, Тӧгориктиҥ, Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмердиҥ сын тайгаларына курчаткан, Казахстанныҥ гран-кыйуларына јуук јерде, карагай сууныҥ јарадында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1208 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Казак чӧлдӧрдӧҥ јылу салкындар, изӱ кей келип, айдыҥ-кӱнниҥ айалгаларын кубултар аргалу. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱнинде −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м/с.

### Аҥ-куштары
Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот, чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ. Айы-кӱни јарамык јер, јуды кары јеткилинче тӱжет, кӱйгектӱ де јылда.

### Ӧзӱмдери
Айландыра арка туузы агаштарла бӱркелген. Тыт, мӧш, кайыҥ, чиби, терек, аспак агаш ӧзӧт. Јер ажы, маала ажы, кыра ажы јакшы јылда бийик тӱжӱм берет. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл (), марал (), алтын тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 14 ором: Амбулаторный, Јараттай, Одорлу, Меесте, Јаҥы, Сахалинниҥ, Кӱнбадыш, Олӱондо, Н.Тишиновтыҥ, Агашту, Советский, Тӧс, Школдыҥ, Кустарный переулок.

## Тӱӱкизи
Јурт 1826 јылда тӧзӧлгӧн. Баштапкы ла катап Карагай керегинде 16 чактыҥ ортозында айдылат.1826 јылдыҥ јайында Карл Фридрих Ледебург деп немец профессор эм ӧлӧҥдӧр јууп, атту экспедицияда јӱрген, Карагай керегинде бичигени школдыҥ краевед музейинде бар. 19 чактыҥ учында бу јуртта 33 айыл, 27 ээлем деп айдылган.

1936 јылда јуртта баштамы школ ачылган. Улу јуу башталарда бастыра ӱредӱчилер болгон эр улус јууга сала бергендер.

1969 јылда 8јылдык школ ачылган.

2003 јылда (20 јыл кире эски тураларда ӱренип шыралайла), компьютерный класстарлу јаҥы школго кирген.

2013 јылда школдо «Јиит краевед» деп музей ачылган.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 432 кижиниҥ 41 % алтайлар, 56 % орустар болгон.

## Инфраструктуразы

* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* балдардыҥ туразы «Дюймовочка»;
* эмчилик;
* јурттыҥ клубы;
* библиотека;
* музей;
* стадион;
* магазин;
* конор тура;
* турбаза;
* погрангородок (2016).


## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. ЗАО «Курјум» — јылкы мал ла марал аҥ азыраары, јерле иш-кыра, аш салары, малдыҥ азыралын јазаары. Агаш белетеери. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик

### Археологиялык
* Јебрен корум (1574);
* Курган (1519);
* Мӧҥкӱсалгыш (1520).

### Ар-бӱткендик
* Байлу туу Ӱч-Сӱмер (1505);
* Аржан суу (1509);
* Боочы Ыйыкту (1507).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

File:Горы древнего Алтая.jpg|Јебрен Алтайыстыҥ кырлары
File:Горный Алтай (2).jpg|Озогы јурттардыҥ орды
File:Karagai1.jpg|Кырлар ортодо Карагай суу
File:Karagai2.jpg|Карагайдыҥ суузы Алтайда


## Јарлу улузы

## Ајарулар

## Тайантылар
* Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»