Кайашкан

**Кайашкан** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында Турачактыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Кайашкан — кайа, кыр, каскак туу, ашкан, ажыра, .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Кууныҥ суузына Сия ла Кайашкан суулар киргенинде турат.
Тилаштар, Урчын, Уйа, Кӧчимер, Сары-Чоҥмо, Ӱлден, Тобр деп атту кырлар айландыра турат.

Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 360 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кемеров (Кӧмӱрлӱ) областьтыҥ кыйузына јуук. Климады орто-континентал. Узун соок кыш ла серӱӱн јай. Кейдиҥ ортојылдык температуразы 4,3 °С, јылуныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, сооктыҥ эҥ ле тыҥы −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы сооктор 05.06./08.09, сооктор јок кӱндер бир јылга 94, јут-чыктыҥ кеми јыл туркунына 826 мм, ортојылдык салкынныҥ кеми 1,3 м/с, 15 м/с тыҥ салкын бир јылда 10,3 кӱн. Кардыҥ, кӱрттиҥ тереҥи кышкыда 1,5-2 метрдеҥ ажыра болот кезик јерлерде.

### Аҥ-куштары
Аба-Јыштыҥ аҥы-кужы астаган да болзо, корулу јерлерде (заповедникте)айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, какай, јеекен, шӱлӱзин, туйгактузы: булан, элик, марал, аҥ, оокторы: сарас, агас, јоонмойын, албаа, суузар, тийиҥ кӧрӱк, камду ла оноҥ до ӧскӧзи. Кезик куштардыҥ тоозы астап, Кызыл бичикке де киргени бар, ол барынтычы куштардаҥ кӧп сабазы: шоҥкор, ала-ылаачын, мечиртке, ӱкӱ. Оок куштар ол каргаа, саҥыскан, тарал, кӧктийек, кӱӱк, кас, турна, бӧднӧ, чай, кӱртӱк, томыртка.

### Ӧзӱмдери
Койу кара агаш ӧзӧт, ортозында јаан састарлу, јойгон, чиби, мӧш, кайыҥ, аспак, карагай ла тал. Чыкту кей, јылу ыжык јер, јердиҥ кыртыжы јымжак учун ӧлӧҥ чӧп бийик ле койу ӧзӧт, эмеш ачык јадаҥдар ла меестерде јӱзӱн чечектер, јиилектер, јаскыда калба, орляк, кӧжнӧ лӧ кӱскиде кузук, эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар быжат. Састу јерде тӧҥӧзӧктӧрдӧ кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин ле камыш ӧзӧр. Кӱӱктаман, саргай, чейне, быркырууш чечек, ак чечек, калаш чечек ле о.ӧ. Јиилектердеҥ јайгыда каракат, тийиҥкат, кызылгат, бороҥот, јыдукара, чычрана, јодро јакшы тӱжӱм берет. «Республика Алтайдыҥ Кызыл бичигиниҥ» ӧзӱмдери ол эм-тазылдар: кызыл тазыл, алтын тазыл.

Аралдарда јӱзӱн-јӱӱр тайа, јыраа, каргана туй ла јайылып ӧзӧт.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 3 ором: Јараттай, Суулу, Тӧс.

Јол «Турачак — Кемеровтыҥ граны — Кайашкан». Тӱлемге јетре тракторлу јол. Таштаголго јетре 69 км.

## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Чалкандулар, кумандылар, тубалар, орустар јуртайт.

Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 205 кижи болгон, олордыҥ 82 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон (чалкандулар, кумандылар, тубалар).

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* баштамы школ;
* эмчилик;
* јурттыҥ клубы;
* магазин;
* прииск алтын казатан;
* АЗС;
* СТО.


## Экономиказы
Туризм, таҥынаҥ ээлемдер. Агашла иштер. Пилорама.

## Кереестер

### Археологиялык
* Ташта јурамал ( (1299).

### Ар-бӱткендик
* Бийдиҥ јалы. Боочы. Байлу јер (1303) Турачак — Таштагол деп јолдо;
* Кара-Суу (1280) байлу тоҥмок;
* Чоҥмо. Байлу кыр (1263);
* Спырна. Байлу кыр (1260).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Јарлу улузы

## Ајарулар

## Тайантылар
* Кайашкан. Турачак аймак.