Каинчин, Јыбаш Бӧрӱкович

**Семён Борукович Каинчин** алтай ады Jыбаш Бöрÿкович (кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни 1938, Экинур — сыгын айдыҥ 10 кӱни 2012) — алтай бичиичи, прозаик, кӧчӱреечи. СССР бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (), РСФСР культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1997), Алтай Республиканыҥ калыгыныҥ бичиичизи (), литературада ла кеендикте Г. И. Чорос-Гуркинныҥ адыла адалган Государстволык премияныҥ лауреады (2011). Сӧӧги — мундус.

## Биографиязы
Јыбаш Каинчин  јылда кичӱ изӱ айдыҥ 25-чи кӱнинде Кан-Оозы аймакта Экинур јуртта чыккан. Экинурдыҥ јетиЈылдык школын божодып, Горно-Алтайсктагы педагогикалык училищеде ӱренген (—). — јј. черӱде Ыраак Кӱнчыгышта турган. Черӱниҥ кийнинеҥ тӧрӧл јуртында иштеген.  јылда А. М. Горькийдиҥ адыла адалган Литературный институтты божодып јат, анда јарлу прозачы В. Лидинниҥ јайаандык семинарында јӱрген.  јылда бичиичилердиҥ Туулу Алтайдагы биригӱзиниҥ литература аайынча консультанты,  јылда каруулу секретари болуп иштейт. — јј. «Ӱч-Сӱмер — Белуха» деп бичик чыгарар издательствоныҥ баш редакторы.

Јыбаш Бӧрӱкович Каинчин сыгын айдыҥ 10-чы кӱнинде  јылда, 74 јаштуда јада калган.

## Јайаандык ижи
Јыбаш Каинчин одустаҥ ажыра бичиктердиҥ авторы, ол тоодо романдар, повестьтер, куучындар. Оныҥ чӱмдемелдери ӧскӧ албатылардыҥ кӧп тилдерине кӧчӱрилип, Москваныҥ, Новосибирсктиҥ, Таллин ле Горно-Алтайсктыҥ бичик чыгартуларында, литературный журналдарда ла альманахтарда кепке базылган.
Анчада ла јарлу бичиктери — «Ӱстибисте Ӱч-Сӱмер» (), «Ол Јараттаҥ» (), «Јылдыстар когы» () оноҥ до ӧскӧлӧри.

Јирмезинчи чактыҥ 60-чы јылдарында «Алтайдыҥ Чолмоны» газет ле литература-кееркемел «Алтайдыҥ тууларында» деп альманахта оныҥ баштапкы ӱлгерлери чыгат.
*  ј. — куучындардыҥ баштапкы јуунтызы «Јаҥыс јердиҥ улузы» () јарлалат;
*  ј. — повестьтер ле куучындарлу «Деремне» () деп экинчи бичиги кепке базылат;
*  ј. — орус тилле повесть ле куучындарлу «Люди одной долины» деп јуунтызы чыгат;
*  ј. — прозалу јуунты «Аттарыс јаҥыс чакыда» ().

## Кереес
*  јылда Экинурдыҥ орто ӱредӱлӱ школында Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинныҥ адыла адалган алтай тил ле литератураныҥ кабинеди ачылган.
*  јылда Экинурда бичиичиниҥ 60 јажына учурлай литературный кычырыштар ӧткӧн.
*  јылда Экинур јурттыҥ байрамында — Јыбаш Каинчинниҥ 80-јажына учурлай јиитердиҥ кӱнинде, јурттагы библиотека оныҥ адыла адалган.

## Фильмографиязы
Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинниҥ Јӱрӱми ле чӱмдемелдери керегинде ээчий кинолор соктырылган:
*  — Туулу Алтайла () (Лазарь Кокышев ле Дибаша Каинчинниҥ турушканыла) — Кӱнбадыш-Сибир кинохрониканыҥ студиязы;
*  — Карга кӧмӱлген туулардыҥ Јаҥылгазы () — Алтайское телевидение;
*  — Јаҥыс јердиҥ улузы () — Кӱнбадыш-Сибир кинохрониканыҥ студиязы;
*  — Бичиичи ле ӧй () — ГТРК «Эл Алтай».
*  јылда бичиичиниҥ «Чеден» () деп повези аайынча режиссер М. Кулунаковло кыска кино соктырылган. Ол ло Јылда Экинур Јурттыҥ байрамында — Јыбаш Каинчинниҥ 80-Јажына учурлай Јиитердиҥ кӱнинде, Јурттагы библиотека оныҥ адыла адалган.

## Кайралдары
* Орден «Знак Почёта»;
* Алтай Республиканыҥ калыгыныҥ бичиичизи ();
* Россия Федерация культуразыныҥ нерелӱ ишчизи;
* Г. И. Чорос-Гуркинныҥ адыла адалган Государстволык премияныҥ ларуеады (2012)
* Комсомол Алтайдыҥ премиязыныҥ лауреады;
* «Дружба народов» деп журналдыҥ премиязыныҥ ларуеады;
* XXII-чи партсъездтыҥ адыла адалган колхозтыҥ сыйыныҥ лауреады;
* М. Шолоховтыҥ 100 Јылдыгына учурлай ундылбас медаль;
* СССР-дыҥ культура Министерствозыныҥ «За отличную работу» деп значок
* Јыбаш Каинчинниҥ 80 Јажына учурлай кӧргӱзӱ

## Ајарулар

## Литература
* Писатели Горного Алтая: библиографичесский словарь / сост. С. В. Моможокова, Э. П. Чинина, М. М. Алушкина, А. В. Бобокова; БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова». — Горно-Алтайск: БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова», 2019. — С. 27—29.https://drive.google.com/file/d/1Xfq1WPJBhSDKljKp2trGqkk8Z2Mspg_u/view 

## Тайантылар
* Энциклопедия Сибири: Каинчин Дибаш (Семен) Берукович
* Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова: Календарь юбилейных и памятных дат Республики Алтай 2013 год
* Умер писатель Дибаш Каинчин
* «Чеден» деп кыска фильм — режиссер М. Кулунаков