Паспауул

**Паспауул** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Паспауулдыҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Паспауул, Баспаул ().

Паспауул ().

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк келтейинде, Аба-Јыштыҥ ортозында, Албаган,Бактыган, Урчын деп сындардыҥ эдегинде, Кичӱ-Ыжы суу Паспауулдыҥ суузыла бириккенинде турат. Јурттыҥ јананда одор болотон јалаҥдар, кыра да, маала да салгадый јер, агаш бӱркеген јалаҥдар, састу да јерлер бар.  Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 434 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кыска, серӱӱн ле чыкту јай, кыш узун, јаан карлу, кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

### Аҥ-куштары
Чоо аймактыҥ тайгалары аҥдык: айу, бӧрӱ, какай, јеекен, булан, элик, марал, тооргы, оок аҥдардаҥ койон, јараа, киш, јоонмойын, агас, ӧркӧ, сарас, тарбаган, кӧрӱк, агас, сууларда камду, кумдус. Ак-кийик ле камду Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» база кирген. Кушка да аба-јыш бай: кӱртӱк, чай, сымда, бӧднӧ, мечиртке, ӱкӱ, каргаа, саҥыскан, кӱӱк, барынтычы куштардаҥ ылаачын, шоҥкор, кускун, карчага бар.

### Ӧзӱмдери
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак.

### Јери ле јолдоры
Јуртта 20 ором: Јараттай, Сӱӱнчилӱ, Олјондо, Ыжыныҥ, Карлаголдыҥ, Мӧштӱ, Агашту, Јалаҥду, Јииттердиҥ, Почтаныҥ, суулу, Совхозтыҥ, Трактыҥ, Трофимовтыҥ, Школдыҥ. Кош оромдор: Јажыл, Кӱнет, Карагайлу, Трофимовтыҥ, Школдыҥ.

## Тӱӱкизи
Јурт 1858 јылда тӧзӧлгӧн. Л.П.Потаповтыҥ бичигениле, тубалар 19 чактыҥ 80-чи јылдарында Улалуда, Сайдыста, Чамалда, Паспауулда, Ыныргыда, Учак-Ыжы сууны јакалай јуртаган. Бу улус Южский (Јӱсский) волостьтоҥ таркаган. Кӧп тоолу сӧӧк комдоштор Кебезен, Ыныргы, Паспауул, Чопош, Ыжы, Кӱзе, Толон јурттарда јаткан, ого коштой Алтын-Кӧлди јараттай.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1225 кижи болгон, олордыҥ 83 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* јурт јеезениҥ администрациязы;
* Н.У.Улагашевтиҥ мемориал-музеи, Алтай Республиканыҥ Национал музеиниҥ филиалы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* эмчилик;
* культураныҥ байзыҥы;
* библиотека;
* стадион;
* магазин;
* пилорама;
* пекарня;
* ашкана;
* турбаза.


## Экономиказы
Таҥынаҥ ээлемдер. Јылкы ла соок тумчукту мал азыраары. Агаш белетеери. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик
* Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга обелиск (1985 ј. Тракта ором, 36а);
* Граждан јууда корогондордыҥ карындаштык мӧҥкӱзи (Трафимовтыҥ оромы, 6а).

### Ар-бӱткендик
* Чаптыган туу (1316);
* Тоҥмок суу (1317).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Јарлу улузы
* Каланаков Н. А. (1888—1960) — совет ӧйиндеги баштапкы алтай бичиктӧстиҥ авторы, баштамы класстарда кычырар бичиктердиҥ тургузаачызы, ӱлгерчи, поэт, прозаик, драматург ла кӧчӱреечи болгон.
* Ойноткинова Ю.М. (07.11.1933) — Улалуда педучилищеде (1955), ГАГПИ-де ӱренген (1975).. РСФСР-дыҥ нерелӱ ӱредӱчизи (1972), СССР-дыҥ јондык ӱредӱчизи (1982), кӧп тоолу кайралдар алган, оныҥ портреди Москвада ВДНХ-да ла ӱредӱликтиҥ Министерствозыныҥ галереязында кӧрӱде болгон.

## Ајарулар

## Тайантылар
* Горный Алтай: Село Паспаул