Кара-Суу (Кан-Оозы аймак)

**Кара-Суу** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Кӧзӱлдиҥ јурт јеезезине кирет.

## Этимологиязы
Кара-Суу .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш јанында, Канныҥ сазыныҥ јаказында, кӧлдӧҥ ыраак јокто турат. Кара-Сууныҥ кӧли тыҥ ла јаан эмес, балык јок. Айландыра ачык чӧл јалаҥ јерлер.
Кӧлди айландыра састып калган. Ырак јокто Алмысту-Боом, Чарыштыҥ јарадында. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1088 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Кыш ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала, кандык айдыҥ бажына јетире турат. Соок ло деген чаган айда ортоайлык температура −19 °C, кар мында калыҥ тӱжет, тыҥ салкындар болбойт. Јай кичӱ изӱ айдаҥ башталып, сыгын айдыҥ бажына једет, кыска ла серӱӱн. Ортоайлык изӱ +18..+20 °C болот. Кейдиҥ чыгы 450—500 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

### Аҥ-куштары
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргы. Куштардаҥ кедери тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк бар. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, сӧлӧм лӧ база кезик бӱдӱм балык бар.

### Ӧзӱмдери
Айландыра кырларды, аркаларды кӧп сабада тыт агаш бӱркейт, бийиктей мӧш, суујараттай тал, чиби ле кайыҥ, каргана ӧзӧт. Меесте тегенек, маҥыр, јонјолой, кылбыш, кӧжнӧ.

Ачык јалаҥ јерде јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ, јыраа бар: адарткы, ай-каајы, айу-сырга, алаҥуш, балтырган, баргаа, буланат, бастый ла о.ӧ. Састу јерде кыйгак ӧлӧҥ, јеҥес, кулузын, ийттырмак, кылганак таркаган. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл (), марал (), алтын-тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр.

### Јери ле јолдоры
Јурттыҥ текши јери 58,8 га. Ол тоодо: улус јадар јерлердиҥ кеми 27,5 га, јонго керектӱ тудумдар 0,81 га, ээлемдӱ јерлер 0,47 га, окылу јерлер 11,99 га, аҥыланган 13,13 га, ӧскӧ јерлер, текши јерле кожо 4,9 га.
Кара-Суу јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 700 м, тууразы кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 936 м. Јуртта 3 ором: Казаковтыҥ, Кыдрашевтиҥ, Јаҥы.
Јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла кожо 3,43 км.

Кара-Суу јуртка једетен «Кӧзӱл — Кара-Суу»(19 км) деп јол ло регионал учурлу «Кан-Оозы — Кара-Суу» деп јолдор бар (идентификационный темдеги 84К-110, узуны 8 км).

## Тӱӱкизи
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

## Эл-јон

Берилген таблицада кӧргӱзилген јылдарда улустыҥ тоозы астап баратканы иле кӧрӱнет.

## Ук-калыктары
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 162 кижи болгон, олордыҥ 100 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

## Инфраструктуразы

* баштамы школ;
* эмчилик;
* стадион;
* магазин.


## Экономиказы
Јаан ээлемдер јок. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы мал, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик

### Археологиялык
* Ташта јурамалдар (1431);
* Јебрен корум, Сары-Кобы деп јерде (1446).

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

### Ар-бӱткендик
* Байлу туу;
* Тоҥмок суу;

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Файл:Jурттыҥ бажы.jpg|Jурттыҥ кирер алдына соктырткан jурук
Файл:Jурттыҥ бажы1.jpg|Кееркедип эткен jурттыҥ ады
Файл:Казаков Т. Т. адыла адалган ороомныҥ кöргÿзÿзи.jpg|Ада-Тöрöл учун Улу jууныҥ ат-нерелÿ туружаачызыныҥ Казаков Т. Т. адыла адалган ороом
Файл:Jурттыҥ клубы.jpg|Jурттыҥ клубы
Файл:Пилорама.jpg|Агашла иштеер ээлем
Файл:Уй-малаштыҥ ээлеми.jpg|Уй-малаштыҥ ээлеми


## Јарлу улузы
* Кыдрашев Ч. К. (05.01.1914—23.02.1997) — Совет ӧйдӧ политик, Горно-Алтайскта облисполкомдо иштеген (1944—1948).
* Сергей Темеев (07.03.1957) — журналист, *Восточно-Сибирский институт культуры* божоткон (1981,Улан-Удэ), ИТАРТАСС-тыҥ корреспонденти (20 јыл, 90-чы јылдар, Москва), Эл Курултайдыҥ пресссекретари (1993—1997), Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ журналисти (2007).
* Немцев И. Т. (09.03.1942—18.08.2015)— спортчы, Алтай Республиканыҥ нерелӱ тренери, Майманыҥ ДЮСШ-да 35 јыл таскадаачы-тренер (*высшей категории*) болгон, оныҥ тӧрт спортчызы гиря спортло телекейлик маргаандарда чемпиондор болгон, Россияныҥ гиря спортло кӧп катап чемпионы (16 катап), СССР-дыҥ *Мастера спорта международного класса*, 4 катап телекейдиҥ спорт-ветерандары ортодо чемпион *«Легенда гиревого спорта»*, Олимпий оттыҥ эстафетазында факелоносец болгон («Сочи-2014»), *«За заслуги в развитии физической культуры и спорта»*, *«Отличник физической культуры и спорта»*, орден *«Крылатого Льва»*, спортивный «Оскар» ла о.ӧ. кӧп тоолу кайралдарлу.

## Ајарулар

## Тайантылар

* Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»