open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тулаан айдыҥ 30 кӱни

**Тулаан айдыҥ 30 кӱни** ()— григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 89 кӱни (високосный јылда 90 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 276 кӱн арткан.

Тулаан айдыҥ 30 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — тулаан айдыҥ 30 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле тулаан айдыҥ 17 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* Тадинов А.М., Ӧлӧштӧй (30.03.1960) - јурукчы, кӱӱ чӱмдеечи, ӱлгерчи, кӧп кожоҥдордыҥ, ӱлгерлердиҥ  авторы, Россияныҥ бичиичилер бирлигиниҥ турчызы (2001), ӱредӱзи аайынча јурукчы-дизайнер, аргачы.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кӱӱк айдыҥ 14 кӱни

**Кӱӱк айдыҥ 14 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 134 кӱни (високосный јылда 135 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 231 кӱн арткан.

Кӱӱк айдыҥ 14 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱӱк айдыҥ 14 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 1 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1963 — Тишкишев В. И. (.. божогон) — артист, ӱредӱчи, Горно-Алтайский педучилищени божоткон (1979), Сугаш јуртка школдо ӱредӱчи болуп иштеп барган. 1991 јылдаҥ ала «Алтай» деп бије ансамбльда иштеген. Горно-Алтайсктыҥ госфилармониязыныҥ башкараачызы болгон (2000). Василий Ижеевич ус колду, агаш-таштаҥ эдимдер эдетен кижи болгон.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кӱӱк айдыҥ 17 кӱни

**Кӱӱк айдыҥ 17 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 137 кӱни (високосный јылда 138 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 228 кӱн арткан.

Кӱӱк айдыҥ 17 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱӱк айдыҥ 17 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 4 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1917 — Модоров Я. Г. (1979 божогон) — коммунист, Барнаулда партийный школдо ӱренген. Кан-Оозында, Кош-Агашта аймакисполкомныҥ башкараачызыныҥ ордынчызы болуп иштеген (1944—1946). Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ӧйинде Экинурда, Јодралуда колхозтордыҥ јааны болгон, кийнинде пенсияга чыкканча кой кабырган, јакшы ижи учун «Иштиҥ Кызыл маанызы» деп орденле, «За освоение целинных земель» ле «Иштиҥ ветераны» деп медальдарла, кӧп тоолу грамоталарла кайралдаткан, Областьтыҥ Кӱндӱлӱ доскозында бичилген болгон.
* 1956 — Торбоков В. С.  — јурукчы, ӱредӱчи, Новоалтайский художественный училищеде (1973-1979) ӱренген,  Москвада В.И.Суриковтыҥ адыла адалган художественный институтт (1982-1988), Аскат јуртта балдардыҥ јуранар студиязын башкарат;

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кӱӱк айдыҥ 29 кӱни

**Кӱӱк айдыҥ 29 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 149 кӱни (високосный јылда 150 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 216 кӱн арткан.

Кӱӱк айдыҥ 29 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱӱк айдыҥ 29 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 16 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1962 — Папитов Е. В. (Кӧзӱлде) — артист, Россияныҥ театрал ишчилериниҥ биригӱзиниҥ турчызы, Алтай Республиканыҥ нерелӱ артизи. Кеендиктиҥ Красноярскта институдыныҥ актеский факультедин божодоло (1988), П.В.Кучияктыҥ адыла адалган Национал драма театрда ижин баштаган. «Блистающая звезда» деп кӧрӱниҥ лауреады (2008,2011), Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ премиязыныҥ канча катап лауреады (2014, 2019), Культураныҥ министерствозыныҥ кӱндӱлӱ грамоталарыла кайралдаткан, јайаандык ижинде 70-неҥ артык роль.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 4 кӱни

**Кандык айдыҥ 4 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 94 кӱни (високосный јылда 95 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 271 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 4 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле тулаан айдыҥ 22 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1937 — Тӧлӧсов К. Ч. (2000 божогон) — бичиичи, публицист, бичиичи, Москвада М. Горькийдиҥ адыла адалган литинститутты божоткон, СССР-дыҥ бичиичилер бирлигиниҥ турчызы.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Јаан изӱ айдыҥ 11 кӱни

**Јаан изӱ айдыҥ 11 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 192 кӱни (високосный јылда 193 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 173 кӱн арткан.

Јаан изӱ айдыҥ 11 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — јаан изӱ айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 28 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1939 — Пустогачева Р. М. — эмчи-онколог, Россияныҥ нерелӱ эмчизи (1996).  «Таҥ Чолмон» орденле кайралдаткан.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 5 кӱни

**Кандык айдыҥ 5 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 95 кӱни (високосный јылда 96 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 270 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 5 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 5 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле тулаан айдыҥ 23 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1925 — Калкин А. Г. (18.08.1998 божогон) — ээлӱ кайчы, СССР-диҥ бичиичилериниҥ биригӱзиниҥ турчызы, Алтай Республикада баштапкы  «Јондык кайчы» деп нере алган кижи;

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 7 кӱни

**Кандык айдыҥ 7 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 97 кӱни (високосный јылда 98 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 268 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 7 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 7 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле тулаан айдыҥ 25 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1954 — Токшын Торбоков (07.04.) — бичиичи, кӧчӱреечи, историко-филологический факультет (алтай отделение, ГАГПИ) божоткон. «Алтайдыҥ Чолмоны» газетте журналист. «Эл-Алтай» журналдыҥ баш редакторы, Г.И.Чорос-Гуркинниҥ сыйыныҥ лауреады болгон;

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 10 кӱни

**Кандык айдыҥ 10 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 100 кӱни (високосный јылда 101 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 265 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 10 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 10 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле тулаан айдыҥ 28 кӱни болгон.

## Байрамдар
*  Ада-Тöрöл учун Улу jуу öйинде Удурлажу кыймыгуныҥ калыктар ортодо кÿни
*  (Азербайджан) — Строительдиҥ кÿни
*  (США) — коммодор Перри Мэтью Кэлбрейттиҥ эземиниҥ кÿни.

### Кудайлык

#### Католицизм
* пророк Иезекииль эземи;
* Михаил Святых эземи.

#### Православие

* Иларион Новый, игумен Пеликитский эземи (754 jыл киреде);
* преподобный Стефан Триглийский чудотворец, исповедник эземи (815 j.киреде);
* священномученик Малинин Василий Ксенофонтович, пресвитер эземи (1938 jыл);
* мученик Иоанн Чернов эземи (1939 jыл).

### Бу кÿнде чыккандарга ат
* Католический: Макар, Михаил
* Православный: Илларион, Стефан, Николай, Василий, Иоанн.

## Керектер
### Алтай Республика

### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар

## Бу кӱнде божогондор

## Ајарулар
Кандык айдыҥ 15 кӱни

**Кандык айдыҥ 15 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 105 кӱни (високосный јылда 106 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 260 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 15 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 15 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кандык айдыҥ 2 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1938 — Анна Балина — артист, Государственный институт театрального искусства божоткон (ГИТИС, 1959-1963) Москва; 1963-1977 эстрадада концерттерде солист; 1977 јылдаҥ ала Алтай Республиканыҥ Национал театрыныҥ артистказы; "За трудовую доблесть" медалла кайралдаткан (1981). РСФСР-дыҥ нерелӱ артизи (24.06.1982), Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, Г.И.Чорос-Гуркинниҥ сыйыныҥ лауреады.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 20 кӱни

**Кандык айдыҥ 20 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 110 кӱни (високосный јылда 111 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 255 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 20 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 20 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кандык айдыҥ 7 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1960 — Ойношев, В.П.  — билимчи, журналист, филология билимдердиҥ кандидады,  АУ РА «Агентство по культурно-историческому наследию Республики Алтай» директоры. Туулу-Алтайдыҥ тӱӱкизи ле краеведениези керегинде 10-ноҥ артык бичиктердиҥ авторы ла соавторы. Алтай Республиканыҥ «*Об охране объектов культурного наследия в Республике Алтай*» деп Јасагыныҥ разработчиги, онойдо ок *нематериальное культурное наследие*деп Россия Федерацияныҥ Јасагын бичииринде турушкан.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 24 кӱни

**Кандык айдыҥ 24 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 114 кӱни (високосный јылда 115 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 251 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 24 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 24 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кандык айдыҥ 11 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1927 — Каташ, Т. А. (22.06.2011 божогон) — офтальмолог эмчи, Новосибирскте эмчилик институт божоткон, автоном областьтыҥ баш офтальмолог врачы (1963-1982), иштиҥ ветераны, Ленинниҥ ордениниҥ кавалеры, РСФСР-дыҥ кӱндӱлӱ врачы, СССР-дыҥ эмчилигиниҥ отличниги.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кандык айдыҥ 29 кӱни

**Кандык айдыҥ 29 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 119 кӱни (високосный јылда 120 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 246 кӱн арткан.

Кандык айдыҥ 29 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кандык айдыҥ 29 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кандык айдыҥ 16 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1979 — Эмиль Теркишев — кайчы, ӱредӱчи. Албатыныҥ јайаандык ижинде једимдер учун А. Г. Калкинныҥ адыла адалган Алтай Республиканыҥ башчызы ла Башкаруныҥ председателиныҥ премиязыныҥ Лауреады (2012 j.).

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кичӱ изӱ айдыҥ 4 кӱни

**Кичӱ изӱ айдыҥ 4 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 155 кӱни (високосный јылда 156 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 210 кӱн арткан.

Кичӱ изӱ айдыҥ 4 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 22 кӱни болгон.

## Байрамдар

## Керектер
### Алтай Республика

### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1937 — Тӧлӧсов К. Ч. (2000 божогон) - бичиичи, прозаик, публицист, кӧп тоолу куучындар, повестьтер ле романдардыҥ авторы, Россия бичиичилериниҥ биригӱзиниҥ турчызы;

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни

**Кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 162 кӱни (високосный јылда 163 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 203 кӱн арткан.

Кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни —  юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 29 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1945 — Чаптынов Валерий Иванович (1997 божогон) — политик, Алтай Республиканыҥ тӧзӧӧчизи, баштапкы башкараачызы (1992—1997), Алтайский сельскохозяйственный институтты (1967) «билимчи-зоотехник» деп специальностьло божоткон, КПСС-тыҥ XXVIII съездиниҥ делегады, «Суверенитет и равенство»* деп фракцияда ла *Конституционная комиссия Съезда народных депутатов РСФСР'' деп комиссияда иштеген (1990), Россияда Совет Федерацияныҥ депутады (1993), Россия Федерацияныҥ Совединде јамызы аайынча иштеген (1996—1997), сӧӧги — кергил

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кичӱ изӱ айдыҥ 20 кӱни

**Кичӱ изӱ айдыҥ 20 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 171 кӱни (високосный јылда 172 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 194 кӱн арткан.

Кичӱ изӱ айдыҥ 20 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 20 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 7 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1925 — Елеусов Ж. А. (21.04.1996 божогон) — Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ Геройы, мл.лейтенант, кайралдары Ленинниҥ ордени, кӧп тоолу медальдар.
* 1947 — Самыков Б. Т.  — ӱлгерчи, Москвада М.Горькийдиҥ адыла адалган литинститутты божоткон (1975), СССР-дыҥ бичиичилер бирлигиниҥ турчызы (1984);

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни

**Кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 166 кӱни (високосный јылда 167 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 199 кӱн арткан.

Кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 2 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1932 — Аржан Оинчинович Адаров (2005 божогон) ― ӱлгерчи, бичиичи, драматург, кӧчӱреечи. Алтай Республиканыҥ мак кожоҥыныҥ сӧстӧриниҥ авторы. СССР бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы (1958), РСФСР культуразыныҥ ат-нерелӱ ишчизи (1982), АР-дыҥ калыгыныҥ бичиичизи (2004),  Г. И. Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган премияныҥ лауреады (2005), Албатылык тӱрк академияныҥ академиги. Сӧӧги — тӧӧлӧс.
*

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни

**Кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни** () — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 176 кӱни (високосный јылда 177 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 189 кӱн арткан.

Кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.

XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 12 кӱни болгон.

## Байрамдар
## Керектер
### Алтай Республика
### Калыктар ортодо
## Бу кӱнде чыккандар
* 1938 — Каинчин Ј. Б. (10.09.2012 божогон) — бичиичи;
* 1981 — Теркишева Р. С., кыс ӧбӧкӧзи Шуранова  — артист, ӱредӱчи, кожоҥчы, Абаканда кӱӱлик колледжте ӱренген.

## Бу кӱнде божогондор
## Ајарулар
Агайры (суу)

**Агайры** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Ак — , айры — сууныҥ айрызы , эмезе јердиҥ адыла Агайры деп адалган,  ,  тоштоҥ кайылып бӱткен, ак, аксымак Агайры (суу) .(*ӧскӧ бичигени* Аргайры).

## Физико-географиялык темдектери
Суу Кош-Агаш аймактыҥ мӧҥкӱ тайгаларынаҥ агып тӱжет, Чуйдыҥ суузына оҥ јанынаҥ келип кирет. Сууныҥ бажы Кызылшыҥ сууныҥ оҥ јанында 16 км кире јердеҥ чыгат. Агайры сууныҥ узуны 15 км. Бу сууны кайылган тош ло кардыҥ, јаҥмырдыҥ суулары толтырат. Суузы боро, соок (10—15 °С). Кӱчӱрген айдыҥ бажында (кезикте јаҥар айдыҥ бажында) сууга тош тура берет, кандык айдыҥ бажында сууныҥ тожы тӱжет.
Сууныҥ башталганы талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2431 метрге бийик, оозы — 2094,4 м бийик.

Јуук деген јон јаткан јерлер Чаган-Узун, Белтир јурт.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
* 

## Тайантылар

* Официальный сайт Росводресурсов
* Положение о Федеральном агентстве водных ресурсов
* Каталог географических назвний
Акбулак (суу)

**Акбула́к** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Акбулак — тӱрк тилдерде: *Ак булак* — ак суу, .

## Физико-географиялык темдектери
Акбулак суу Кӧксунаҥ (Аркыт сууныҥ кош суузы) 20 км кире јерде, сол јанында башталат. Узуны 17 км. Кадын-Бажыныҥ тайгаларында, кызык јерлерле агат. Кошбулак, Кӱркӱре деген суулардыҥ коолыла кыйулажат, Чолак-Булак, Богулак, Јеерентай.
Јуугында јурттар јок.

## Суу реестрдыҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оптоҥ ала Эрчиш (суу) киргенине јетире.

## Кош суулары
Јаан кош суулары — сол *Дингекюрт ла Оҥ Чегенды*.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Топографиялык картазы
* 
* 

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
* 
## Тайантылар

* Официальный сайт Росводресурсов
* Положение о Федеральном агентстве водных ресурсов
Аккайа (суу)

**Аккайа**  — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимология
Сууныҥ ады эки сӧстӧҥ турат: ак — , кайа — . *Ак-Кайа* — *белая, голая, чистая, хорошая, без леса и камня скала*.

## Физико-географиялык темдектери
Аккайа суу (Кызылшыҥныҥ кош суузы) Сукор деп сындардыҥ кӱнбадыш јанынаҥ башталат. Сын-тайганы тӱштӱк јанынаҥ эбирип, Чаган-Узун јурттаҥ ыраак јокто Аккайа Кызылшыҥга кожулат. Бу сууны кайылган тош ло кардыҥ, јаҥмырдыҥ суулары толтырат. Суузы боро, соок (10—15 °С). Кӱчӱрген айдыҥ бажында (кезикте јаҥар айдыҥ бажында) сууга тош тура берет, кандык айдыҥ бажында сууныҥ тожы тӱжет.
Јуук деген јон јаткан јер Чаган-Узун.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестрыаайынча Верхнеобской бассейновый округка кирет, сууэлем участогы — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын суулардыҥ. Суу бассейн — (Ӱстӱги) Оп Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* 

* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Аккӧл (суу)

**Аккӧл**  — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу. 

## Этимологиязы
Аккӧл эки сӧстӧҥ турат: Ак, кардый , Кӧл , Аккӧл — ,  тоштоҥ кайылып бӱткен, ак, аксымак, агынду кӧл.  «...Сӱттий ак  Аккӧл (суу) алтыгы агынында токынаалу ла јетире ле тереҥ».
(*ӧскӧ бичилгени* Ак-Куль).

## Физико-географиялык темдектери
Аккӧл суу Сукор деп сындардыҥ кӱнбадыш јанынаҥ, Софийский деп мӧҥкӱ тоштоҥ башталган Аккӧлди кечире агып, тӱндӱк-кӱнбадыш јаар ууланат. Озо Караойык деп суула биригет, оноҥ Чаган деп суу боло берет, Чаган суу Чаганузун сууга кожулып јат (Чаган-Узунныҥ кош суузы сол јанынаҥ 21 км кире јерде башталып јат), узуны 17 км. Бу сууны кайылган тош ло кардыҥ, јаҥмырдыҥ суулары толтырат. Суузы боро, соок (10—15 °С). Кӱчӱрген айдыҥ бажында (кезикте јаҥар айдыҥ бажында) сууга тош тура берет, кандык айдыҥ бажында сууныҥ тожы тӱжет.
Сууныҥ бассейнына Кӧлдӱойык кӧл () лӧ Каракӧл () кирип јат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2128 метрге бийикте башталат.

Аккӧл сол јанынаҥ ӱч кош суулу: Кызылкайа (), Алтыгы Туураойык (),  Ӱстӱги Туураойык ().
Јуук деген јон јаткан јер Белтир јурт.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оптоҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Аккол.jpg
Слияние рек Аккол и Карааюк.jpg|Аккӧл лӧ Караойык суулардыҥ белтири, Чаган сууныҥ башталганы
2016Аккол.jpg|Сууныҥ кызык јери
Аккол4.jpg|Аккӧл сууныҥ јарадында тӧҥдӧр
2016Аккол4.jpg|Аккӧль, оны кечире Аккӧл суу агат
2016Аккол3.jpg
Аккол5.jpg|Караойыкка бириккени
2016Акккол5.jpg|Ак суу


## Ајарулар

## Литературазы
* 

* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Кочкор ай

**Кочкор ай** (,  ) — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерле јылдыҥ экинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, кочкор ай јылдыҥ он экинчи айы болот. Бу, јылдыҥ эҥ ле кыска айы, кӱндериниҥ тоозы 30-таҥ ас: тегин јылда 28 кӱндӱ, високосный јылда 29 кӱндӱ.  Јердиҥ Тӱндӱк јарымында кочкор ай кыштыҥ ӱчинчи айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, кочкор ай јайдыҥ ӱчинчи айы болуп јат.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле кочкор айдыҥ 16-чы кӱнине јетире *Кӱн* *Козерог* созвездиеде, кочкор айдыҥ 16-чы кӱнинеҥ ала *Водолей* созвездиеде болот.

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Тулаан ай

**Тулаан ай**  (, Марстыҥ айы) — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ ӱчинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, баштапкы айы болот. 31 кӱндӱ јети айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында јастыҥ баштапкы айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, тулаан ай — кӱстиҥ баштапкы айы.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле тулаан айдыҥ 11-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Водолей* созвездиеде, тулаан айдыҥ 11-чи кӱнинеҥ ала *Рыба* созвездиеде болот (ӧскӧ бичигенинде — тулаан айдыҥ 12-чи кӱнинде).

## Этимологиязы
 (Йорк, IV ч. бажы), оныҥ адыла ай адалган.
Римде Марс деп јууныҥ кудайыныҥ адыла адалган ай. Јебрен Римде, климат јымжак болгон, март баштапкы јаскы ай, јерле иштеерге логикалык точка.

Орус тилге «март» Византиянаҥ келген. Марттаҥ орус *пролетие* башталган («весна»).

Мартатыҥ тӱӱкилик европей аттары саксон учурлу *Lentmonat*, онойдо ок *Rhed-Monat* эмезе *Hreth-monath*. Англы называли март *Hyld-monath* («месяц бурь»). В древнерусском календаре (до утверждения христианства) месяц назывался *сухий*, в народных месяцесловах также — *зимобор, протальник, грачевник, капельник*.

## Байрамдар

* Марттыҥ баштапкы воскресени — Балдардыҥ телевидениези ле радиовещаниезиниҥ кӱни.
* тулаан айдыҥ 1 кӱни — Ӧҥдӱ ӱй улустыҥ Национал кӱни.
* тулаан айдыҥ 3 кӱни — Бичиичилердиҥ телекейлик кӱни
* Чаган айдыҥ экинчи воскресени — Геодезия ла картографияныҥ ишчилериниҥ кӱни, Россияда.
* тулаан айдыҥ 8 кӱни — Ӱй улустыҥ телекейлик кӱни.
* тулаан айдыҥ 11 кӱни — Наркоконтрольдо ишчилердиҥ кӱни, Россияда; Таджик печатьтыҥ кӱни.
* тулаан айдыҥ 12 кӱни — Кыдат јеринде агаш отургызар кӱн.
* Ӱчинчи воскресен — Садуныҥ ишчилериниҥ, бытовой обслуживаниениҥ ле жилищно-коммунальный ээлемниҥ кӱни, Россия.
* тулаан айдыҥ 19 кӱни — талайчы-подводниктиҥ кӱни, Россияда.
* тулаан айдыҥ 21 кӱни — Поэзияныҥ телекейлик кӱни.
* тулаан айдыҥ 21 кӱни— тулаан айдыҥ 23 кӱни — Новруз — јастыҥ байрамы, иран ла тӱрк калыктардыҥ Јаҥы јылы.
* тулаан айдыҥ 29 кӱни — Юридический службаныҥ специалисттериниҥ кӱни, Россияда.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Тайантылар
Кандык ай

**Кандык ай** ,( — варианттары: «ачып турган», «кӱн јылыткан», «Афродитаныҥ айы») — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ тӧртинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, кандык ай јылдыҥ экинчи айы болот. 30 кӱндӱ тӧрт айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында јастыҥ экинчи айы болуп јат, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, кандык ай кӱстиҥ экинчи айы болуп јат.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле кандык айдыҥ 18-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Рыба* созвездиеде, кандык айдыҥ 18-чи кӱнинеҥ ала *Овен* созвездиеде болот.

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Кӱӱк ай

**Кӱӱк ай** , ( — *«Майа деп кудайдыҥ айы»*) — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ бежинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, кӱӱк ай јылдыҥ ӱчинчи айы болот. 31 кӱндӱ јети айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында јастыҥ ӱчинчи, калганчы айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, кӱӱк ай кӱстиҥ ӱчинчи, калганчы айы болуп јат.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Овен* созвездиеде, кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱнинеҥ ала *Телец* созвездиеде болот (ӧскӧ бичигенинде — кӱӱк айдыҥ 14-чи кӱнинде).

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Куран ай

**Куран ай** , (— *«Октавиан Августтыҥ айы»*, *«кудайлык, улу»* дегени) — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ сегизинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, куран ай јылдыҥ алтынчы айы болот. 31 кӱндӱ јети айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында јайдыҥ ӱчинчи, калганчы айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, куран ай — кыштыҥ калганчы, ӱчинчи айы. 

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле куран айдыҥ 10-чы кӱнине јетире *Кӱн* *Рак* созвездиеде, куран айдыҥ 10-чы кӱнинеҥ ала *Лев* созвездиеде болот  (ӧскӧ бичигенинде — куран айдыҥ 11-чи кӱнинде).

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Сыгын ай

**Сыгын ай** , ( — јети) — григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ тогузынчы  айы, 30 кӱндӱ тӧрт айдыҥ бирӱзи. Сыгын ай — Јердиҥ Тӱндӱк јарымында кӱстиҥ башталганы, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында јастыҥ башталганы.
Ады јети деп латин сӧстӧҥ  бӱткен, эски римский кӱнтизӱ аайынча. Јебрен Русьта баштап база јетинчи ай болгон, је XV чактаҥ ала 1700 јылга јетире јылдыҥ баштапкы айы болгон.

Јебрен славяндар бу айды кӱскеери јай чечектейтен вереск (**versъ*) деп ӧлӧҥниҥ адыла (; ; ) адайтан.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 16-чы кӱнине јетире *Кӱн* *Лев* созвездиеде, сыгын айдыҥ 16-чы кӱнинеҥ ала *Дева* созвездиеде болот ((ӧскӧ бичигенинде — сыгын айдыҥ 17-чи кӱнинде).

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Ӱлӱрген ай

**Ӱлӱрген ай** , ( — сегис) — григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ онынчы айы. Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, ӱлӱрген ай јылдыҥ сегизинчи айы. 31 кӱндӱ јети айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында кӱстиҥ айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, ӱлӱрген ай — јастыҥ айы.
Кышкы ӧйгӧ кӧчӱп турган кезик ороондордо ӱлӱрген ай јыл ичинде эҥ ле узун ай болуп јат (745 саат).

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 30-чы кӱнине јетире *Кӱн* *Дева* созвездиеде, ӱлӱрген айдыҥ 30-чы кӱнинеҥ ала *Весы* созвездиеде болот (ӧскӧ бичигенинде — кӱчӱрген айдыҥ 31-чи кӱнинде).

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Кичӱ изӱ ай

**Кичӱ изӱ ай** , ( — «Юнонаныҥ айы») — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ алтынчы айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, кичӱ изӱ ай јылдыҥ тӧртинчи айы болот. 30 кӱндӱ тӧрт айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында јайдыҥ баштапкы айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, кичӱ изӱ ай — кыштыҥ баштапкы айы болуп јат. Кӱӱк ай кичӱ изӱ айдыҥ бажында, јаан изӱ ай оныҥ кийнинде.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 21-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Телец* созвездиеде, кичӱ изӱ айдыҥ 11-чи кӱнинеҥ ала *Близнецы* созвездиеде болот.

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Јаан изӱ ай

**Јаан изӱ ай** , ( — *«Юлий Цезарьдыҥ айы»*, *быјыраш*) — юлиан ла григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ јетинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, јаан изӱ ай јылдыҥ бежинчи айы болот. 31 кӱндӱ јети айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында, кӧп саба јерде јылдыҥ эҥ ле јылу айы болот (јаан изӱ ай — јайдыҥ экинчи айы), Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, јаан изӱ ай — јылдыҥ эҥ ле соок айы (ол кыштыҥ экинчи айы) болуп јат. 

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле јаан изӱ айдыҥ 20-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Близнецы* созвездиеде, јаан изӱ айдыҥ 20-чи кӱнинеҥ ала *Рак* созвездиеде болот.

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Кӱчӱрген ай

**Кӱчӱрген ай** , ( — тогузынчы) — григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ он биринчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, кӱчӱрген ай јылдыҥ тогузынчы айы болот. 30 кӱндӱ тӧрт айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында кӱстиҥ калганчы айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, кӱчӱрген ай — јастыҥ калганчы айы. 

Јебрен славяндар кӱчӱрген айды **listopadъ* (лістапад; ; ; ) деп адайтан, бу айда јалбырактар тӧгӱлер ӧй. Је, кӱчӱрген айда јалбырактар јылу јерлерде тӱжет, (Тӧс, Кӱнчыгыш ла Тӱштӱк-кӱнчыгыш Европада); соок климатту Россияда дезе, кӧп саба агаштар ӱлӱрген ле айда бӱрин таштап ийет.

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле кӱчӱрген айдыҥ 23-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Весы* созвездиеде, кӱчӱрген айдыҥ 23-чи кӱнинеҥ ала 29-чы кӱнине јетире*Скорпион* созвездиеде болот, кӱчӱрген айдыҥ 29-чы кӱнинеҥ ала Змееносец созвездиеде (по другим данным — 22 ноября и 30 ноября соответственно).

## Этимологиязы
## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Јаҥар ай

**Јаҥар ай** () — григориан кӱнтизӱлерде јылдыҥ он экинчи айы, Юлий Цезарь баштаган реформанаҥ озо эски римский кӱнтизӱле јыл тулаан айдаҥ башталып, јылдыҥ онынчы айы болот. Јылдыҥ бажы чаган айга кӧчӧ берерде, јаҥар ай 12-чи ай боло берген. 31 кӱндӱ јети айдыҥ бирӱзи. Бу, Јердиҥ Тӱндӱк јарымында  кыштыҥ баштапкы айы болот, Јердиҥ Тӱштӱк јарымында дезе, јаҥар ай — јайдыҥ айы. Азый чехтерде *бӧрӱниҥ айы* дежетен (vlčí měsíc). 

Бистиҥ ӧйдӧ григориан кӱнтизӱле јаҥар айдыҥ 20-чи кӱнине јетире *Кӱн* *Змееносец* созвездиеде, јаҥар айдыҥ 20-чи кӱнинеҥ ала *Стрелец* созвездиеде болот (ӧскӧ бичигенинде — јаҥар айдыҥ 18-чи кӱнинде).

## Этимологиязы
,  — он

## Байрамдар
## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
## Ајарулар

## Тайантылар
Актуру (суу)

**Актуру**  (*Ак-Туру*, *Актру*) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Ак — белый, туру — стоянка, Актуру — ,
(*Ак-Туру*, *Актру*)

## Физико-географиялык темдектери
Суу Тӱндӱк Чуйдыҥ сындарында мӧҥкӱ тошторынаҥ тӱжӱре агат, ӱч кӧл јаткан јердеҥ () башталала, Јаан Актуру ла Кичӱ Актуру деп суулар биригип бӱткен. Актуру Чуйдыҥ сол кош суузы, 122 км ӧрӧ јердеҥ агып тӱжет, узуны 23 км. Орто агынында сол јанынаҥ Корымду деп кош суу кирет.

Јуук деген јон јаткан јер Курай јурт.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оптоҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Near the down camp (6263038051).jpg| Актуру суу алтыгы турлуныҥ јанында
Bolshoy Akturu River.jpg|Јаан Актуру суу
Река Актру (пойма) и гора Караташ.jpg|мини|Актуру сууныҥ коолы Караташта


## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Аргамјы (Калгутыныҥ ӱстӱги кош суузы)

**Аргамјы**  — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Армакчы деп сӧстӧҥ бӱткен,  — .

## Физико-географиялык темдектери
Туулу Алтайдыҥ Кош-Агаш аймагыныҥ јериле, Ӱкек таскылла агат. Калгуты сууныҥ сол кош суузы. Аргамјы деп атту тӧрт сууныҥ эҥ ле кӱнчыгыштай суузы. Узуны 11 км, Аргамјы кырдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш јанында агат. Суу кырды кӱнчыгыш јанынаҥ эбирип, тӱндӱк јаар агат, Калгутыга сол јанынаҥ кирет,  35 км оозына јетпей.
Јуук деген јон јаткан јер јок.
## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире. Государстволык суу реестрдыҥ коды — 13010100312115100004288.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Аргамјы (Кара-Чадтыҥ кош суузы)

**Аргамјы** () — Россияда  Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Армакчы деген сӧстӧҥ барган,  — .

## Физико-географиялык темдектери
Суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Ол Кара-Чадтыҥ кош суузы. Аргамјы деп тӧрт сууныҥ бирӱзи Ӱкек деп таскылда агат.
Аргамјыныҥ узуны 21 км, сууныҥ бажы Сайлугемниҥ мӧҥкӱ тошторынаҥ башталат Аргамјы кырдаҥ тӱштӱк-кӱнбадыштай. Тӱндӱк-кӱнбадыш јаар агат, алтыгы агынында суу эки јеҥге (рукава) айрыланат: оҥ айрызы Калгуты сууга кожулат, сол айрызы Аргамјы деп ӧскӧ сууга кожулат, оноҥ ары ол Касту кӧлди () кечире агып, Кара-Чад сууга кирет.

Јуугында јурттар јок.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Аккӧл (Акалаканыҥ кош суузы)

**Аккӧл** , , — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Аккӧл эки сӧстӧҥ турат: Ак, кардый , Кӧл , Аккӧл — ,  тоштоҥ кайылып бӱткен, ак, аксымак, агынду кӧл.  «...Сӱттий ак  Аккӧл (суу) алтыгы агынында токынаалу ла јетире ле тереҥ».
(*ӧскӧ бичилгени* (Акколь, Ак-Кол)

## Физико-географиялык темдектери
Туулу Алтайдыҥ Кош-Агаш аймагыныҥ јериле агат. Сууныҥ бажы  Акалака сууныҥ оҥ јанында башталат. Узуны 28 км. 
Оҥ кош суулу — Богомӱӱс суу .
Јуук деген јон јаткан јер Бел-Ажу

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Государстволык сууныҥ реестрында объекттиҥ коды — 13010100312115100004356.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Јазатыр (суу)

**Јазатыр**  () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Ӧскӧ бичилгени — *Жасатер*, ӱстӱги агыны — *Усай*

## Физико-географиялык темдектери
Сууныҥ бажы оозы Аркыт сууныҥ оҥ јарадында 106 км кирезинде. Узуны — 102 км, суу-бассейнниҥ текши јери 1820 км². Сууныҥ бажы талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2643,4 метрге бийик, оозы дезе, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1572 метрге бийик.
Јуук деген јон јаткан јерлер Бел-Ажу јурт.

## Кош суулары
* 1 км:  Козубай  (оҥ)
* 9 км:  Судобай  (сол)
* 14 км: Тӱн  (оҥ)
* 18 км: Узургу  (оҥ)
* 25 км: Јыдугем  (сол)
* 30 км: Тангыт  (оҥ)
* 37 км: Куукарагай  (оҥ)
* 44 км: Јуҥмалу  (сол)
* 45 км: Аржан  (оҥ)
* 47 км: Чыкту  (оҥ)
* 58 км: Катал  (сол)
* 61 км: Тара  (оҥ)
* 71 км: Айу-Туу (суу)  (оҥ)

Кара-Кӧл ()

Јерлӱ-Кӧл ()

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Тайантылар
Јоло (суу)

**Јоло** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Јоло деп сӧс куш, мӱркӱт .

## Физико-географиялык темдектери
Сууныҥ оозы Талдура (Чаганузун) сууныҥ 47 км киреде, сол јанынаҥ. Узуны — 17 км. Кош суулары — Аштусуу, Кӱркӱрек, Туураойык ().
Јуук деген јон јаткан јер Белтир јурт.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ледник Джело.jpg|Јоло деп мӧҥкӱ тош
Река Джело Исток2.jpg |Јоло сууныҥ бажы
Река Джело Исток3.jpg |Јоло сууныҥ бажы


## Ајарулар

## Литературазы
* 
* 

* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Јенишке-Тал (суу)

**Јенишке-Тал** (
) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Тал , 
*ӧскӧ бичилгени* Дженишке-Тал — чичке тал

## Физико-географиялык темдектери
Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Узуны — 39 км. Чуй сууныҥ *айрызы* (). Сууныҥ оозы Таркаты (Кадынныҥ кош суузы) сууныҥ оҥ јарадынаҥ 4 км кире јерде. 
Јуук деген јон јаткан јерлер Кош-Агаш јурт.

### Кош суулары
*11 км: Ортолык  (оҥ)
*23 км: Кӱрлей  (сол)

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Јылаҥаш (суу)

**Јылаҥаш**  — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
**Јылаҥаш** (*ӧскӧ бичилгени*: Джаланаш, Елангаш, Джелангаш, Джеланаш, *Јаан-Јалангаш* Ялангаш, Елонгаш) 

## Физико-географиялык темдектери
Туулу Алтайдыҥ Кош-Агаш аймагыныҥ јериле агат. Чуйдыҥ кош суузы. Суу Тӱштӱк-Чуйдыҥ сындарыныҥ тошторы кайылып тӱӱлген кӧлдӧрдӧҥ башталып агат. Сууныҥ оозы тыҥ састалган, Чуйдыҥ суузыныҥ 193 км кирезинде, сол јараттай. Узуны — 55 км, суу-бассейныныҥ текши јери — 349 км². Сууныҥ бажы бийик кырларда, мӧҥкӱ тоштоҥ кайылып тӱжет, оныҥ орто агыны Чуйдыҥ чӧлине келижет. Ӱстӱги ле орто агынында јараттай бир де агаш јок, бойыныҥ адына келижип јат. Алтыгы агынында субактарла јер сугарыштаҥ улам, суу јердиҥ ӱстиле акпай, јер алдына (грунтка) кире берет.
Јылаҥаш деп ӧзӧк лӧ айландыра одорлу јерлерде јаҥжыккан аайынча, бу јердиҥ сарлыктары одорлойт.
Јуук деген јон јаткан јерлер Ортолык.

## Кереестери
Јылаҥаш суу аккан ӧзӧк таш јурамалдарыла јарлу, эҥ ле эрте јуруктары кӱлер () эпохага келижет 

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суу ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Елангаш панормама.jpg|Јылаҥаш суу
Мостик.jpg|Кӱр
Sarlyk1.jpg|Јылаҥаш ӧзӧктӧ сарлыктар 
Елангаш долина.jpg|Јылаҥаш деп сууныҥ коолы
Скифский петроглиф.jpg|Скифтердиҥ ташта јурамалдары
Alt5 4957567.jpg|Ташта јурамалдар


## Ајарулар

## Литературазы
* 
* 

* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар

* 
*  — исследования Siberian Expeditions
Ачык (суу)

**Ачык** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Ачык — .

## Физико-географиялык темдектери
Суу Туулу Алтайдыҥ Кош-Агаш аймагыныҥ јеринде агат. Узуны — 19 км. Шабла сууныҥ оҥ јаралында 17 км киреде Ачык сууныҥ оозы.
Јуук деген јон јаткан јерлер…
Јуугында јурттар јок.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государственный суу реестры аайынча Верхнеобской бассейновый округка кирет, сууэлем участогы — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын суулардыҥ. Суу бассейн — (Ӱстӱги) Оп Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Тайантылар
Јаҥжыгол (суу)

**Јаҥжыгол** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Јаҥжыгол — .

## Физико-географиялык темдектери
Јаҥжыгол суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Акалака сууныҥ сол јарадыла јанында Јаҥжыгол сууныҥ оозы. Узуны 11 км.
Јуук ла деген јон јаткан јер — Кош-Агаш аймактыҥ Бел-Ажу деп јурты.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Россия Федерацияныҥ јериниҥ геоинформационный системазыныҥ суу-ээлемдерге бӧлиириниҥ чодыла, Федеральный агентствоныҥ суу байлыгы белетеген:

* Суу-объекттиҥ государстволык реестрыныҥ коды — 13010100312115100004387
* Суу-объекттиҥ гидрологиялык шиҥделгениниҥ коды (ГШ) — 115100438
* Бассейниниҥ коды — 13.01.01.003
* ГШ аайынча томныҥ темдеги — 15
* ГШ аайынча чыкканы.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Ирбисту (суу)

**Ирбисту** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Сууныҥ ады ирбистӱ туунаҥ барган. Молчанова О.Т. јартайт: «Ирбис — барс, туу — гора. Буквально 'Барс-гора'. Началом одного из истоков реки является ледник, расположенный на склоне горы Ирбисту».

## Физико-географиялык темдектери
Ирбисту суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Бу суу коштой кобылардаҥ тӱшкен кӧп кичинек кош сууларлу. Ирбис-Тууныҥ адын алган суу (бу јерде эҥ ле бийик) коштой кӧлдӧҥ башталат. Кайкамчылу суу ӧҥин јыл туркунына салбайт (ӧҥи тыҥ кубулбайт).

Јуук деген јон јаткан јерлери — Кош-Агаш аймактыҥ Јаҥы Белтир ле Мукур-Таркаты јурттары.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ирбисту.jpg|Иунвалучин сол јанында, Тесьтой оҥ јанында
Irbistu.jpg|Ирбисту сууныҥ чыгара аккан кӧли


## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
* 

## Тайантылар
Мексика

**Мексика** (), ӧскӧ ады **Мексикан Бириктирилген Штаттар** () — Тӱндӱк Америкада тергее. Тӧс калазы — Мехико, окылу тил — мексикан испан тил (), акчазы — мексикан песо.

## Тайантылар
Бар-Бургазы (суу)

**Бар-Бургазы** () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Бар-Бургазы, боро — ,  — 'ива, тальник'.

## Физико-географиялык темдектери
Бар-Бургазы суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Чуй  (Јӱстыт) сууныҥ оҥ јарадыла 252 км јерде Бар-Баргузын сууныҥ оозы. Узуны 50 км, суу-бассейнниҥ текши јери — 493 км². Кош суулары:
* 20 км: Талдуайры (оҥ)
* 26 км: Кӧрӱӧзӧк (оҥ)
* 33 км: Корумду (оҥ)
* 39 км: Караойык (сол)

Јуук деген јон јаткан јерлер…
Јуугында јон јаткан јурттар јок.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Јӱс-Тыт (суу)

**Јӱс-Тыт** () —  Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
**Юстыт** (в верховье **Богуты** и **Правые Богуты**, **Байзин**; *устар.* Юстыд

Јӱс-Тыт, јӱс — сто, тыт — лиственница, . Сууныҥ коолында тыт агаштар ӧзӧт. Орто чактарда бу ӧзӧкто кӧп агаштар ӧскӧн, је темир кайылтышла кожо агаштар кезилип јоголгон деп бодоштыру бар, *ӧскӧ бичилгениле* Юстыд.

## Физико-географиялык темдектери
Јӱс-Тыт суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Чихачевтыҥ сындарында кӧп кӧлдӧрлӱ јердеҥ, Оҥ Богуты деп кӧлдӧҥ чыгара агат, 15 км јердеҥ Сол Богутыла биригеле Богуты деп атту боло берет, оноҥ Адай деп кӧлди кечире агала, Ористы, Чаган-Гол, Нарын-Гол деп сууларга кожулып, суу Јӱс-Тыт деп атту боло берет.Чуй ла Јӱс-Тыт Чуйдыҥ чӧлинде биригет. Јӱс-Тыт сууныҥ узуны — 103 км. 

Јуук деген јон јаткан јерлер Тожоҥты, Јаҥы-Аул, Кӧкӧрӱ, Тӧбӧлӧр, Ак-Тал,  сууныҥ оозынаҥ арак јок Кош-Агаш јурт турат. Карасуулар бар — Калан ла Аркалудалык.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире. Коды: 13010100312115100005162

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Боро Бургазы.jpg|Бар-Бургазы суу, оҥ кош суу
Юстыт 3.jpg|Богуты ла Нарын-Гол биригеле, Јӱс-Тыт сууныҥ башталганы 
Юстыт.jpg|Меандрлар
Киндыктыкуль.jpg|Киндиктӱкӧл
Шаман дерево.jpg|Кам тыт сууныҥ ичинде 
Чуйская степь5.jpg|Чингисханныҥ чакызы
Чуйская степь3.jpg|Јӱстыт суу ичинде кургандар


## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

## Тайантылар
Кӧк Ӧзӧк (суу)

**Кӧкӧзӧк** () Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

## Этимологиязы
Кӧк-Ӧзӧк — .
( Ӧскӧ бичилгени — Кокузек, Кок-Узек, Кокозек).

## Физико-географиялык темдектери
Кӧк Ӧзӧк суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Тӱштӱк Чуйдыҥ сындарынаҥ башталып, Чуйдыҥ чӧлин бӱдӱнге кечире агып јат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1736 метрге бийик, Чуйдыҥ суузыныҥ сол јарадыла, Ортолык јурттыҥ јанында Кӧк Ӧзӧк сууныҥ оозы. Узуны — 55 км, суу-бассейниниҥ текши јери 710 км².

### Бассейны
* 10 км: Ирбисту (сол)
** 19 км: Ӧзӧк (оҥ)
** Тыстой (сол)
** Сайлујарык (сол)
** Тымойын (сол)
** Тесьтой (сол)
** Иунвалучин (сол)
* 24 км: Себыстей (сол)

Јуук деген јон јаткан јерлер Ортолык јурт.

## Суу реестрдиҥ чотогоныла
Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

## Ајарулар

## Литературазы
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.
* 

## Тайантылар