Камлак

**Камлак** () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында Камлактыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

## Этимологиязы
Камлак — камдар јуулыжып Алтайын кӧдӱрип камдайтан јер.
Камлак .

## Физико-географиялык темдектери

### Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Себиниҥ ле Камлактыҥ суулары бириккенинде турат.
Оныҥ узуны ӱч км. Јурттаҥ он беш км јерде Кӧкташта куй таштар бар. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 411 метрге бийик.

### Климады
Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды −4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы −54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы — 9,9.

### Аҥ-куштары
Тайгаларында алдында кандый ла аҥдар кӧп болгон. Казырларынаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, тӱлкӱ, шӱлӱзин. Туйгакту аҥнаҥ булан, марал, какай, элик, тооргы. Оок аҥдар кӧп болгон борсык, агас, јоонмойын, киш, камду, кумдус, маны, сарас, момон, ӧркӧ, суузар, сыгырган, тарбаган, тийиҥ, токтонок, эрлен, чычкан, кӱжӱл.
ле о.ӧ. Калганчы јылдарда алтай артап, экологиялык айалгалар уйадап, аҥ-куштыҥ тоозы кезем астаган ла кезик аҥдар торт јоголорго јеткен учун олорды «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кийдирген: тооргы, маны, камду, суузар. Јӱзӱн-јӱӱр куштардыҥ тоозы база ла астаган. Алдында јайым јӱретен агуна (, аҥыр (), баарчык (), бӧднӧ (), јелечи (), јаҥалбай (), јылантык () сӱреен ас туштайт. «Кызыл бичикке» кирген куштар ол турна, балыкчы куш (), боро ылаачын (), кӧкӧлик (), ала ылаачын ().

### Ӧзӱмдери
Тӱштӱкте аймактарга кӧрӧ мында мӧш, чиби, карагай, тыт агаштарла кожо јымжак агаштар кӧптӧдӧ ӧзӧт. Јайгыда аркалар, јалаҥдар кӧйу ла бийик ӧлӧҥ-чӧплӧ бӱркелет. Ӧлӧҥчабынга ло малга одорлоорго јакшы. Чечек деп неме тен јӱзӱн ле јӱӱр: айкаајы-кункайлык-айчечек (), адарткы (), айусырга-айукоҥко (), балтырган (), алаҥуш (), баргаа-јапшан (), бастый (), буланат-эмеенчай (), быркырууш-тарланчечек-сӱтчечек (). Јерјиилек, уйјиилек, кайыҥат, койјиилек, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат арка-јалаҥда кӧп. Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..

### Јери ле јолдоры
Камлакта 13 ором: Алтай, Олјондо, Јараттай, Партизанский, Садту, Тӧс, Школдыҥ, Солоҥылу, Кырда, Кокышевтиҥ, Чечектӱ, Промышленный, Кӱнет.
Чуйдыҥ трагы деп федерал кӧӧлик јолдо турат. Јакалай јолдор.

## Тӱӱкизи
Јурт 1835 јылда тӧзӧлгӧн. Себи ле Камлак суулардыҥ бириккенинде орус Камлак тӧзӧлгӧн.  Баштапкы поселенецтер: Авдеевтердиҥ, Горемыкиндердиҥ, Корчугановтордыҥ, Гордеевтердиҥ, Поповтордыҥ, Кадочниковтордыҥ билелери болгон.

Кумжулу јурт 1726 јылда тӧзӧлгӧн, ондо алтайлар јаткан. Сабашкиндер, Тӱкеевтер, Чендековтор, Дедеевтер, Кокышевтер, Карамаевтер Кумжулуда јаткан. Кийнинде Јаан Камлак (1866), Кичӱ Камлак (1868), эки заимка Гордеево (1861), Кумжулу Оозы-Камышла (1876), Шушкулар Оозы (1890) тӧзӧлгӧн. Эл-јоны аргалу чакту јаткан. Кажы ла биле мал-ашту (аттар, уйлар, койлор), кыраларлу, покосторлу, јайгы кышкы одорлу болгон.
1893 јылда Камлак јуртта 33 биле, крестьян эмес – 1, 217 кижи, мӱргӱӱл ӧткӱрер тура. Јылдар ӧдӱп табынча мында серкпе, школ ачылган. 
Алтайский Духовный миссияныҥ Мыйтуда серкпезинде  Бийский уездтиҥ јон јаткан јерлеринде улустыҥ тоозы бичикте темдектелген: Камлакта биле 689, 439 кижи, хлебозапасный магазин, эки саду эдер лакпа бар. Бу ла бичикте айдылат јуртта 1894 јылда школ ачылган, башка туралу, ондо 16 уулчак ла 5 кызычак ӱренген.
Министерский школдордыҥ отчетторында: 1906 јылда Камлакта школго Государственный Казначействао 820 салковой ло общество 70 салковой акча чыгарат. 1893 јылдаҥ ала Анна Николаевна Корнилова деп ӱредӱчи иштеген, ол јондык ӱредӱчи деп званиелӱ болгон. 1916 јылда бу школдо 19 уулчак ла 19 кызычак ӱренген. Школды 5 уулчак ла 1 кызычак божоткон.
1917 јылда Камлакта 12 уул, 24 кыс ӱренген, бастыразы орус. А. А. Ноняваныҥ отчедында грамотность коомой ӱредӱчилер керегинде айдат, је *«в общем, картина получается довольно безотрадная и поэтому отрадно было встретить людей беззаветно преданных своему делу – это учительница из деревни Камлак…»*.

1935 јылда Камлаксктыҥ јуртсоведине: Орус Камлак, Кумжулу, Себи-Оозы (амыраар тура); 1958 јылда – Камлак, Кумжулу, Шушкулар. 1960 јылда Камлактыҥ, Акјулдыҥ Чаргыныҥ јуртсоветтери бириктирилген.

Ада-Тӧрӧл учун Улу јууга Камлактаҥ 136 кижи барган, 80 кижи корогон, 57 кижи јанып келген.

## Эл-јон

## Ук-калыктары
Јуртта орус ла алтай улус јадат.
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 635 кижи болгон, олордыҥ 78 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Окылу тил: орус, алтай.

## Инфраструктуразы

* Камлактыҥ јурт јеезезиниҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ;
* эмчилик;
* стадион;
* магазиндер;
* почта;
* турбазалар;
* Ботанический сад;
* бадардыҥ туразы.


## Экономиказы
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

## Кереестер

### Тӱӱкилик

### Археологиялык

### Ар-бӱткендик
* Камлактаҥ 15 км ыракта Кӧкташ деп јерде куй таш (..);
* Кумжулуныҥ куй таштары ();
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

## Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Чуйский тракт в Камлаке.jpg| Камлакта Чуйдыҥ трагы


## Јарлу улузы
* Кокышев Л. В. (20.10.1933- 07.05.61975) — ӱлгерчи, драматург, прозаик, кӧчӱреечи, јурукчы, кӱӱчи;
* Карамаева А.В. (..) — ӱредӱчи, текши стажы 40 јыл, Экинурдыҥ школыныҥ директоры болгон, Албаты ӱредӱликтиҥ отличниги, Алтай Республиканыҥ кӱндӱлӱ кижизи, «Иштиҥ ветераны», «За доблестный труд» медальла кайралдаткан.

## Ајарулар

## Тайантылар